1917 Sovyet Devrimini anlatan bu kitap M. Gorkiy, V. Molotov, K. Voroşilov, S. Kirov, A. Jdanov ve J. Stalin’in editörlüğü altında Sovyet tarihçileri tarafından yazılmış ve 1936 yılında Sovyetler Birliği’nde, ertesi yıl ise İngilizce olarak İngiltere’de yayınlanmıştır.

M. Gorkiy, V. Molotov

K. Voroşilov, S. Kirov

A. Jdanov, J. Stalin

1917 SOVYET DEVRİMİ II

Çeviren

Özlem Koşar

Tarih

DOĞA BASIN YAYIN

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Blv. Kamerhatun Mah. Alhatun Sk. No: 25 Beyoğlu / İstanbul

T: 0212 255 25 46 F: 0212 255 25 87

www.evrenselbasim.com - info@evrenselbasim.com

Evrensel Basım Yayın 255

M.Gorkiy, V. Molotov, K. Voroşilov,

S. Kirov, A. Jdanov, J. Stalin: 1917 Sovyet Devrimi II

Çeviren: Özlem Koşar

Redaksiyon: Tonguç Ok

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Devrim Koçlan

ISBN (TK) 978-605-4156-89-4

CİLT NO 978-605-4156-91-7

© Evrensel Basim Yayın 2004 - Sertifika No 11015

Birinci Basım Ağustos 2004 - İkinci Basım Mart 2005 -

Üçüncü Basım Mart 2012

Baskı: Ezgi Matbaası Sertifika No: 12142

Sanayi Caddesi Altay Sokak No: 10 Çobançeşme - Yenibosna / İstanbul

T: 0212 452 23 02 - 654 94 18 - ezgimatbaa@mynet.com - www.ezgimatbaa.net

1917 SOVYET DEVRİMİ II

BİRİNCİ BÖLÜM

KRİZ OLGUNLAŞMIŞTIR

1

LENİN’İN AYAKLANMA ÇAĞRISI

1917 güzünün sonlarıydı. Cephede, soğuk ve çamurlu siperlerde milyonlarca asker Geçici Hükümet’e lanetler yağdırıyor, dördüncü bir kışı daha bu koşullarda mı geçireceklerini kendi kendilerine kederle soruyorlardı. Gece kırlarda gökyüzü büyük yangınların ışığıyla kızıla kesiyordu. Çalan alarmların uğursuz sesi duyuluyordu. Burjuva Geçici Hükümet’ten toprak alabilme umudunu yitirmiş yorgun köylüler, soyluların malikânelerini yakıyor, çiftliklerin mallarını paylaşıp topraklarına el koyuyorlardı. Şehirlerde de grevler dalga dalga yayılıyordu. Yeni devrim yaklaşıyordu; Lenin’in öngördüğü ve hazırlandığı devrim.

1917 Temmuz gösterileri patlak verdikten sonra karşıdevrimciler tarafından yakın takibe alınan Lenin, gizlenmek zorunda kalmıştı. İlk günlerde, deneyimli Bolşevik S. Y. Alliluyev’in Petrograd’daki 10. Rozdestvenskaya caddesi numara 17a’daki sade dairesinde saklandı. Bolşevik Partisi lideri, burada, beşinci katta, tek pencereli küçük bir odada kalıyordu. Geçici Hükümet Lenin’in yakalanması için ödül koymuştu ve muhbirler Bolşevik Partisi’nin Lenin’le bağlantısı olan tüm ileri gelenlerini takibe aldıkları için, yerinin bulunması tehlikesi vardı. Sonunda 11 Temmuz’da1 Lenin, Sestroretsk yakınlarında bir köye taşındı. Petrograd’daki istasyona kadar ona Stalin Yoldaş ve Alliluyev eşlik etti. Alliluyev Yoldaş bunu şöyle anlatıyordu:

“Üçüncü zilden önce, Vladimir İlyiç son vagonun platformuna çıktı. Tren hareket etti. Stalin Yoldaş ve ben peronda durup sevgili önderimizin yavaş yavaş gözden yitişini izledik.”1

Lenin, Razliv istasyonu yakınlarında, ahıra bitişik küçük bir evde kalmaya başladı. Ahırın içinde, dik bir merdivenle ulaşılan bir samanlık vardı. Lenin, içerisinde bir masa ve sandalyeler bulunan bu samanlığa yerleşti. Ama burası da yeterince güvenli değildi. Yakındaki köyün sakinleri, hükümet görevlileri ve ordunun subayları ortalıkta sinsi sinsi dolaşıp Lenin’in sözde Almanya’ya kaçmış olduğunu hınçla tartışıyorlardı. Bunun üzerine Lenin, çevredeki ormanda daha güvenli bir saklanma yeri bulmaya karar verdi. İstasyonun gerisinde, küçük bir gölün kıyısında gözlerden ırak bir açıklık vardı. Bölgede yaşayanlar ya da tatilciler bu yolu nadiren kullanırlardı. Civarda yaşayan birkaç tırpancıdan başka kimse yoktu. Bir tırpancı kılığına giren ve “Konstantin Petroviç İvanov” adına düzenlenmiş kimliğini alan Lenin, buraya taşındı. Dostları ona, ot yığınlarından derme çatma bir kulübe yaptılar ve Lenin burada yaşamaya başladı. Gazeteleri ve mektupları buraya getiriliyordu. Kendisini saklayan çalının arkasında, üzerinde çaydanlığının kaynadığı ateşin başında, hemen Petrograd’a yetiştirilen makalelerini yazıyordu. Bazı akşamüstleri, kendisini ziyarete gelen Merkez Komite üyelerinin göl boyunca çektiği kürek sesleri kulağına gelirdi.

Bir akşam Sergo Oryonikidze geldi. Stalin Yoldaş onu Lenin’den talimat almak üzere görevlendirmişti. Göl boyunca kürek çeken Sergo sık çalıların arasından geçerek açık alana ulaştı. Kısa, tıknaz bir adam, saman yığınından çıkıp kendisini selamladı. Oryonikidze geçip gidecekti ki yabancı omzuna dokunup ona şöyle dedi:

“Sergo Yoldaş, beni tanımadın mı?”2

Tertemiz traş olmuş Lenin, gerçekten de tanınmaz haldeydi. Sergo saatlerce Lenin’in yanında kaldı, ona Merkez Komite’nin çalışmalarını anlattı.

Vladimir İlyiç, Oryonikidze aracılığıyla Merkez Komite’ye, çalışmalarını nasıl ileri götürebileceklerini anlatan bir dizi talimat yolladı.

Bu gizli yerinden Lenin, Bolşevik Partisi’nin 6. Kongresini düzenli bir biçimde yönlendiriyordu.

Ama bu ormanda bile Lenin’e rahat yoktu. Hükümetin ajanları yakındaki işçi bölgesini tarıyorlardı. Bir gece Lenin, silah sesleriyle uyandı. Sesler ormanda yankılanıyordu. “Peşimdeler,” diye düşündü Lenin ve kulübeyi bırakıp ormanın derinliklerine ilerledi. Ama bu bir yanlış alarmdı. Kadetlerin Sestroretsk fabrikalarını kuşattıkları ve işçilere silahlarını bırakmalarını emrettikleri ortaya çıktı.

Temmuz sonunda, Merkez Komite Lenin’in Finlandiya’ya geçmesine karar verdi. Bu görev Oryonikidze’ye verildi. Oryonikidze yeraltı çalışmalarında deneyimli parti üyelerini seçti.

Ama sonra kaçış planı askıya alındı. Polis tetikte olduğu için Fin sınırını geçmek kolay iş değildi. Önce Lenin’in sınırı yaya olarak geçmesi önerildi, ama gönderilen öncü grubun, pasaportların çok dikkatli incelendiğini saptaması üzerine bu plandan vazgeçildi. Böylece Lenin’in, Fin Demiryolları’nda görevli bir makinist olan Hugo Jalava’nın yardımıyla, bir lokomotifte sınırı geçmesi kararlaştırıldı. Lenin kendisine sunulan bu öneriyi kabul etti.

Operasyon planı şöyleydi: Lenin, kendisine eşlik eden iki kişiyle birlikte Razliv istasyonuna gidecek, buradan trenle Petrograd yakınlarındaki Udelnaya’ya geçecekti. Burada Lenin, kendisini Finlandiya’ya götürecek trenin lokomotifine ateşçi kılığında binecekti. Ancak son anda, 12 km uzaktaki Levaşovo istasyonuna yürünerek tren yolculuğunun kısaltılmasına karar verildi. Yol bir ormandan geçiyordu. Grup, zorlukla seçilebilen dar bir patikadan tek sıra halinde ilerlemeye başladı.

Akşam çöktüğünde, yoğunlaşan karanlıkta grup yolunu kaybetti ve kendilerini bir orman yangınının ortasında buldular. Yanan kömürün yoğun dumanından nefes almak gittikçe güçleşiyordu. Hemen hemen her adımda sıcak kömüre basma tehlikesiyle uzun bir süre dolaştıktan sonra, kendilerini bir ırmağın kıyısında buldular. Botlarını çıkarıp dizlerine kadar suya batarak karşıya geçtiler. Sonunda karanlığın içinden lokomotifin tıslayan sesi duyuldu. Sabaha karşı saat birde istasyona vardılar. Silahlı öğrencilerin ve Kadetlerin doldurduğu peronu tek bir fenerin loş ışığı aydınlatıyordu. Lenin, yol kenarındaki bir hendeğe gizlenirken yanındakiler etrafı kolaçan etmek için önden gittiler. İçlerinden biri, evrakını görmek isteyen bir devriye tarafından durduruldu ve istasyon şefliğine götürüldü. Acemi nöbetçiler gözaltına alınan adamın arkasından aceleyle gidince peron bomboş kaldı. Tam o sırada tren geldi ve Lenin, trenin son vagonuna atladı. Arkasından da Finli bir Bolşevik olan Eyno Rahya yetişti. Diğeri de evrakı kontrol edildikten sonra serbest bırakıldı.

Lenin ve Eyno Rahya gece geç vakitte Udelnaya istasyonuna vardılar. Fazla uzak olmayan bir mesafede Petrograd’ın ışıkları göğe yansıyordu. Geceyi Finli bir dostun evinde geçirdikten sonra ertesi gün, daha önceden planlandığı gibi istasyona gittiler. Finlandiya’ya gidecek tren, makinist Jalava ile birlikte geldi. Jalava, treni, istasyondan biraz uzaktaki bir makasa götürdü ve Lenin burada lokomotife atlayrak eline bir kürek alıp ateşçi gibi çalışmaya başladı.

Sınır istasyonu Byelo-Ostrov’da treni Geçici Hükümet’in milisleri karşıladı. Vagondan vagona geçen milisler pasaportları dikkatle inceleyip yolcuların yüzlerine dikkatle bakıyorlardı. Hükümetin hafiyeleri Lenin’in bulunduğu lokomotife yaklaşıyorlardı. Lenin’le karşılaşmalarına ramak kalmıştı ki makinist onu kurtardı. Jalava aşağı atladı, çabucak lokomotifi çözdü ve su almak için aracı uzaklaştırdı. Zaman ilerledi, ikinci gong çoktan çalmıştı ama lokomotif hâlâ dönmüyordu. Sabırsız nöbetçi perondan inip ıslık çaldı. Ancak üçüncü gongdan sonra lokomotif puflaya puflaya istasyona girdi. Jalava acele acele lokomotifi trene bağladı ve Fin sınırına doğru yola koyuldu. Kerenski’nin hafiyeleri yaya kalmıştı.

Lenin, çok kısa bir süre Teriyoki’ye 12 km uzaklıkta küçük bir Fin köyü olan Jalkala’da kaldı. Ancak burada Parti merkeziyle bağlantı kurmakta güçlük çekiyordu, bu yüzden kendisine şehirde kalacak bir yer bulunması zorunluydu. Helsingfors’ta, şehrin polis müdürü yardımcısı olan ve daha sonra da polis müdürlüğüne atanan, İşçi Milisleri şefinin evi, saklanabileceği en güvenli yerdi. Kimse bu önemli devlet yetkilisinin, Bolşeviklerin liderine yataklık edeceğinden şüphelenmezdi.

Lenin ev sahibiyle yolda buluştu ve birlikte eve yürüdüler. Ön kapıya gelince, izlenmediklerinden emin olmak için Lenin ileri geri bakarak caddeyi kontrol etti. Eve girince ilk istediği gazeteler oldu. Tüm Petrograd gazetelerinin günlük olarak eline geçmesi ve yazdığı mektupların düzenli olarak Petrograd’a ulaştırılması işi düzenlenmeliydi. Yeni meskenine yerleşir yerleşmez, orada bulduğu günlük gazetelere gömüldü ve hepsini dikkatle okuduktan sonra yazmaya koyuldu. Yorgun ev sahibi uyuyakalmıştı ama kalemin kağıt üzerinde çıkardığı ses ve gazetelerin hışırtısı, odanın sessizliğinde daha uzun bir süre duyuldu. Masada, Lenin’in önünde Devlet ve Devrim başlıklı bir defter duruyordu. Bu, o anda yazmakta olduğu ve Bolşevizmin en önemli eserlerinden biri olacak kitaptı.

Lenin, çalışmasına devam edebileceği donanımı büyük zorluklarla da olsa sonunda elde edebilmişti. Merkez Komite ile güvenilir bir iletişim kurulmuş ve gazetelerin düzenli gelmesi sağlanmıştı.

Yeraltı yaşamının ve sürekli muhbirlerle çevrili olmanın yorucu koşullarında Lenin, gelişen olayları dikkatle izledi ve düşmanın attığı her adımı takip etti. Burjuvazinin taktiklerindeki değişimi de hemen fark etti. Karşıdevrim Ağustos 1917’de bir geri çekilme yaşamıştı ama yenilmemişti. General Kornilov’un monarşiyi yeniden kurma girişimi başarısız olmuş ve Kornilov’la adamları tutuklanmıştı, ama halka karşı ayaklanma fikrinden vazgeçmemişlerdi. Tam tersine, bu başarısızlıktan sonra Kornilovcular eksikliklerini giderebilmek için acele ediyorlardı. Ağustosta devrimci Petrograd’ın üzerine bir süvari kıtası göndermişlerdi ama şimdi toplanan güç bundan daha büyüktü. “Cezaevi yönetimi” karşıdevrimci faaliyetlerine bir nebze bile engel olamamıştı. Kornilov ve diğer isyancı generaller Bikov’daki kız okulu binasında “hapis”tiler ve Genelkurmay’da Kornilov’un koruması olarak hizmet etmiş Tekinski Alayı’nın “Vahşi Tümen” tarafından gözetim altında tutuluyorlardı. Böyle bir yönetim ve “uyanık” nöbetçiler eşliğinde, General Kornilov, Lukomski, Markov, Denikin, Romanovski ve son isyanda ona katılmış olan diğerleri hiç rahatsız edilmeden yeni bir ayaklanmanın planlarını yapıyorlardı.

Kuryeler gerekli bilgileri birbiri ardına Bikov’dan Genelkurmay’a –oradan da Mogilev’e– taşıyorlardı. Kornilov, Bikov’da burjuvazinin temsilcileri ve parasal yardım sözü veren banka çevreleri tarafından ziyaret ediliyordu. Duruşmaya hazırlanma bahanesiyle, istediği cepheden istediği komutanı çağırıp görüşmesine izin veriliyordu. Bu kişiler geldiklerinde, yeni ayaklanma planlarından haberdar ediliyorlar ve gerekli gücü toplamaları talimatı veriliyordu. Kısa süre sonunda Ağustostaki bozgundan on kat daha fazla güç toplamayı başarmışlardı. Çeyrek milyona yakın adam halka karşı ayaklanmaya hazırdı. Bu kitabın birinci cildinde de anlatıldığı gibi, Kornilov’un güçleri, her biri subayları tarafından itinayla seçilmiş tam teçhizatlı 1100 adamdan oluşan 40 özel “şok taburu”ndan oluşuyordu. Bu taburlar karşıdevrime son derece elverişli olan Kuzey ve Batı cephelerinde konuşlandırılmıştı. Buralarda bir Bolşevik ayaklanma olması durumunda şehirlerle cephenin bağlantısını kesmek için kolayca harekete geçebileceklerdi. Ayrıca Kornilov, burjuva Geçici Hükümet’e sadık 50 bin silahlı adam devşirebileceği harp okullarına ve subayların eğitim verdiği okullara da güveniyordu. Finlandiya’nın uygun bölgelerinde, Briansk bölgesinde ve Donets havzasında, süvari ve Kazak birlikleri Geçici Hükümet’in yardımına gelmek için hazır bekletiliyordu. Ukrayna’nın sağına, örneğin Dinyeper’in batı kıyılarına yerleştirilen Çekoslovak Kıtası, Kornilov’un planlarında önemli bir yer tutuyordu. Bu kıta bahane edilerek Güneybatı ve Romen cephelerinden asker çağrılabilir ve bu kıtalar da Bolşeviklere karşı kullanılabilirdi. Beyaz Rusya’da General Dovbor-Musniki komutasında bir Leh Kıtası oluşturuluyordu. Bu kıta Beyaz Rusya’yı başkentlerden izole edebilirdi.

Doğal olarak o sıralarda Lenin, ancak yıllar geçtikten ve devrim başarıya ulaştıktan sonra açığa çıkacak bu ayrıntılardan haberdar değildi, olamazdı da. Ama Lenin’in dehası, düşmanın planlarını sezmesinde ve karşıdevrimcilerin gizlice ve aceleyle yeni bir Kornilov entrikası peşinde olduklarını kavramasında yatıyordu. Lenin burjuvazinin, işçilere ve köylülere karşı bir iç savaş hazırlığında olduğunu fark etmişti.

İç savaş, çelişkiler son kertesine kadar derinleşerek silahlı mücadele biçimini aldığında, sınıf mücadelesinin en yüksek biçimidir. İç savaş, toplum iki düşman kampa ayrıldığında ve iktidar sorunu silah zoruyla belirlendiğinde, sınıf savaşının en keskin biçimidir.

Haziran 1848 Paris ayaklanmasını inceleyen Marx, iç savaşı şöyle tanımlar:

“Haziran Devrimi ilk kez toplumu iki düşman kampa böldü: Doğu ve Batı Paris. Şubat Devrimi’nin birliği artık yok… Şubat savaşçıları şimdi birbirleriyle savaşıyorlar –bu daha önce hiç olmamıştı–. O zamanki ilgisizlik artık kayboldu. Eli silah tutan herkes barikatların ya bu tarafında ya da öteki tarafında.”3

Marx’ın öğretisini devam ettiren ve ileri götüren Lenin, iç savaşın doğasıyla ilgili şunları yazmıştır:

“… deneyim… bize, kendini tekrar eden, biriken, genişleyen ve daha da yoğunlaşan ekonomik ve politik nitelikte bir dizi uzlaşmazlık ve çatışma, bir sınıfın diğerine karşı silahlı mücadelesine dönüştüğü bir aşamaya ulaştığında, iç savaşın, sınıf mücadelesinin en keskin biçimi olduğunu öğretir.”4

Rus Devrimi Eylül-Ekim 1917’de işte bu en şiddetli aşamaya ulaşmıştı. Toplum, iki düşman kampa ayrılmıştı. Bir tarafta burjuvazi, toprak sahipleri ile Kazakların ve kırsal nüfusun üst tabakası olan Kulaklar vardı. Bunlar, Sosyalist Devrimciler ve Menşeviklerle işbirliği içinde olan Anayasal Demokrat Parti tarafından yönlendiriliyordu. Bu, proletaryaya karşı iç savaşa hararetle hazırlanan karşıdevrim kampıydı. Diğer kampta ise köylü nüfusun daha yoksul tabakası ve işçi sınıfı vardı ve bunlar da Bolşevik Partisi tarafından yönlendiriliyordu. Orta sınıf köylülerin büyük çoğunluğu da gittikçe daha kesin bir biçimde onlara yöneliyordu.

Halk arasında devrimin yaklaştığını müjdeleyen büyük değişimler gerçekleşiyordu. Öncelikle çeşitli toplumsal sınıfların mücadele yöntemlerinde esaslı değişimler olmuştu. Lenin, mücadele biçimleri sorununu tarihsel bir bakışla tekrar tekrar gözden geçirme çağrısında bulunuyordu. Değişik dönemlerde ve değişik politik, ulusal, sosyal, vs. koşullar altında değişik mücadele biçimleri öne çıkar ve verili dönem ve koşullarda bunlar temel mücadele biçimini oluşturur. Kornilov ayaklanmasından sonra, işçi sınıfı hareketinde yeni unsurlar ortaya çıktı. Sanayi işçileri üretimi durdurmakla, ekonomik ve politik grevler örgütlemekle kalmadılar, aynı zamanda artan bir sıklıkla fabrika sahiplerini fabrikalarından kovarak yönetimi ele aldılar. Bu da işçi sınıfının iktidarı almakla yüz yüze olduğunu göstermekteydi.

Köylü hareketinde de köklü değişiklikler meydana geliyordu. Kornilov olayları, toprak sahiplerinin “evlerine geri döndüklerini” ve toprak mülkiyetini yeniden ellerine geçirmeye başladıklarını köylü kitlelerine kanıtlamıştı. Kornilov ayaklanmasından sonra malikânelere yapılan saldırılar yeniden canlanmıştı. Köylüler aristokratların evlerini ateşe veriyor, çiftlik mallarını aralarında paylaşıyorlardı. Bu, köylü mücadelesinin temel biçimi haline gelmişti, onlar da iktidarı alma sorunuyla karşı karşıyaydılar. Köylü hareketi bir köylü ayaklanmasına doğru ilerliyordu. Orduda da yeni mücadele biçimleri gelişiyordu. Erler subaylara itaat etmeyi reddediyordu. Alayların çoğunda askerler beğenmedikleri subayları indiriyor, yerine, genellikle kendi aralarından olmak üzere, kendilerine daha yakın buldukları kişileri seçiyorlardı.

Eylül ayında, Baltık Donanması’ndaki gemilerden bazılarında denizciler subaylarını gemiden atmışlardı. Askerlerin mücadelesi de ayaklanmaya dönüşüyordu. Orduda da sorun, iktidarı alma sorunuydu.

Ve son olarak baskı altındaki ulusların emekçi sınıflarında dikkate değer bir değişim vardı. Burjuva milliyetçi örgütlerini aşan bu ulusların halkları gittikçe daha sık bir biçimde Bolşevik örgütlerle bağ kuruyorlardı. Özgürlüklerini burjuva örgütlerle kazanamayacaklarını anlamışlardı.

Böylece emekçi nüfusun tüm katmanları açısından mücadele biçimleri bir değişim geçiriyordu. Bütün hareketler, silahlı ayaklanma sorunuyla yüz yüzeydi.

Devrimci kampın sayıca müthiş bir üstünlüğü vardı. Ama deneyimlerin çoğu kez kanıtladığı gibi, örgütlü bir askeri güce ve muhbir ağına komuta eden burjuvazi, devrimci kampı yenebilecek durumdaydı. Ve bu amaçla Rus burjuvazisi yeniden gücünü toparladı. Karşıdevrim ancak işçilerin ve askerlerin silahlı ayaklanmasıyla önlenebilirdi.

12-14 Eylül tarihleri arasında Lenin, Merkez Komite’ye, Petrograd Komitesi’ne ve Moskova Komitesi’ne iki mektup gönderdi ve şu soruna değindi:

“Her iki şehirde de İşçi ve Asker Sovyetleri’nde çoğunluğu ele geçirdiğimize göre Bolşevikler siyasi iktidarı ele alabilirler ve almalıdırlar.”5

Son derece berrak bir biçimde ayaklanmanın neden o anda ve o gün ortaya çıktığını açıklıyordu.

“Başarılı olması için ayaklanmanın bir komploya, bir partiye değil öncü sınıfa dayanması zorunludur; bu ilk nokta. Ayaklanma halkın devrimci yükselişine dayanmalıdır; bu ikinci nokta. Ayaklanma, halkın öncü kolunun etkinliğinin en üst noktaya ulaştığı; düşman saflarında ve devrimin zayıf, gönülsüz, kararsız dostları arasında tereddütün en yoğun olduğu olgunlaşan devrimin tarihinin bu dönüm noktasına dayanmalıdır.”6

Bu üç koşul şimdi mevcuttu.

İşçi sınıfı bütünüyle Bolşevik Partisi’nden yanaydı. Bu, Bolşeviklerin çağrısına işçilerin topyekûn ayaklanmayla karşılık vermesi sonucunda General Kornilov’un macerasının hüsrana uğramasıyla kanıtlanmıştı. Her iki şehirdeki Sovyetler de Bolşevik çözümleri benimsemişlerdi. Ayrıca sanayi merkezlerindeki Sovyet seçimlerinde, Sovyetlerin liderliği proletarya partisinin eline geçmişti. Lenin bu konuda şunları yazıyordu:

“Arkamızda, sınıfın çoğunluğu, devrimin öncü gücü, kitlelere liderlik edebilecek halkın öncü gücü var.”7

Köylü katmanlarının geniş bir kesimi, toprak ağalarının ve burjuvazinin etkisinden kurtuluyordu. Bu da politik ifadesini, Sosyalist Devrimci Parti’nin dağılmasında buldu. “Sol” Sosyalist Devrimciler güç kazanıyordu. Yeni destek arayışına giren Menşevikler, Zemstvoculara ve kırsal kesimdeki Kulak grupları temsil eden köylü işbirlikçilerine tutunuyorlardı.

Askerlerin, uzlaşmacılara olan güvenlerinin son kırıntıları da yok oluyordu.

Bolşevik Partisi’nin ordu içinde etkisinin artması da bunun bir kanıtıydı. Uzun süredir acı ve açlık çeken halk şimdi barışın, toprağın ve ekmeğin sadece proletaryadan geleceğini anlamıştı. Ve Lenin yazısına şöyle devam etti:

“… halkın çoğunluğunun desteğine sahibiz.”8

Burjuvazinin müttefikleri –Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler– arasında belirsizlik ve karmaşa hakimdi; Sosyalist Devrimciler kadar Menşevikler arasında da her çeşit “sol” eğilim ortaya çıkıyordu.

Karşıdevrimciler arasında da tereddüt vardı. Her ne kadar Anayasal Demokratlar tüm burjuva unsurları tek bir blokta toplamış olsalar da söz konusu grupların arasındaki çelişkileri ortadan kaldıramamışlardı. Kara Yüzler ülkeyi eski rejime sürüklemek isterken, Sol Anayasal Demokratlar hâlâ Sosyalist Devrimciler ve Menşeviklerle uzlaşma fikrinde ısrar ediyorlardı.

Bu belirsizlikten ilk faydalanmak isteyen Alman emperyalizmi oldu. 1917 Eylülünün başlarında, Alman Hükümeti doğuda kendi payına düşeni almasına karşılık, batıda Fransa ve Büyük Britanya’ya imtiyazlar önererek Fransa’ya gizli barış önerilerinde bulundu. Alman diplomatlar devrimin hayaletinden kendilerine pay çıkarmaya çalışıyorlardı, çünkü 1917 sonbaharında Fransız ordusunda huzursuzluk patlak vermiş ve Fransız askerler barış talep etmeye başlamıştı. Hareket tüm kolordulara yayılmış ve hatta İngiliz kuvvetlerini bile etkilemişti. Devrim korkusunu yayarak Almanya batıda barış sağlamaya çalışıyordu. Böylece doğuda Rusya’nın işini bitirmek için elleri serbest kalacaktı.

Rus burjuvazisi bu alçakça komploda rol aldı. Devrimi yenilgiye uğratabilmek için, Rusya’nın mülk sahibi sınıfları, ülkenin bir bölümünü pazarlık konusu etmeye hazırdılar.

Karşıdevrim saflarındaki tereddüt burjuvazinin elini kolunu bağlıyordu. Oysa devrim saflarında, Bolşevik Partisi’nin liderliğindeki güçler gelişiyor, mücadele hazırlığı genişliyordu. Kornilov ayaklanması sırasında, Bolşevikler, karşıdevrime karşı mücadeleye önderlik edebileceklerini ve emekçi sınıfların çıkarlarını savunmaya kararlı olduklarını tüm ulusa göstermişlerdi.

Lenin; Merkez Komite’ye, Petrograd Komitesi’ne ve Moskova Komitesi’ne yazdığı mektuplardan birinde şöyle diyordu:

“Başarılı bir ayaklanma için gerekli bütün nesnel önkoşullar önümüzde duruyor. Avantajlı bir konumdayız: yalnızca bizim başarımız dünyadaki en acı şeye, halkı sıkıntıya sokan belirsizliğe son verebilir; yalnızca ayaklanmada elde edeceğimiz zafer derhal daha bütünlüklü, daha adil ve devrimin yararına olacak bir barış önererek devrime karşı tezgahlanan kısmi barış oyununu boşa çıkarabilir.”9

Lenin partiyi ayaklanmaya çağırıyordu ama bunun için henüz kesin bir tarih önermiyordu. Ona göre, bu soruya ancak, işçilerle, askerlerle ve kitlelerle doğrudan ilişki içinde olanlar cevap verebilirdi. Krizin olgunlaşmış olduğu parti için açık olmalıydı. Silahlı ayaklanma hazırlıkları tüm parti faaliyetlerinin ekseni olmalıydı.

Ancak bu durum, Bolşeviklerin taktiklerinde de buna karşılık gelecek bir değişikliği gerektiriyordu.

Öncelikle, 14 Eylül’de toplanacak olan sözde Demokratik Konferans’la tüm bağlantının kesilmesi gerekiyordu. Kornilov ayaklanmasına karşı gelişen halk hareketinin boyutları karşısında telaşa düşen Geçici Hükümet dayandığı temeli genişleterek durumunu güvence altına almaya çalışıyordu. Böylece Petrograd’da, halkı aldatmak için, Sosyalist Devrimcilerle Menşeviklerin “Demokratik Konferans” adını verdikleri bir konferans toplandı. Bu konferansa, Şehir Dumalarından, Zemstvolardan, uzlaşmacı topluluklardan ve İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri’nden temsilcilerle ordu örgütleri, sendikalar ve fabrika komiteleri çağrılmıştı. Şehir Dumalarına ve Zemstvolara işçi, asker ve köylü örgütlerinden daha fazla temsilcilik hakkı verilmişti. Bu şekilde kendi amacına uygun şekilde oluşturulmuş bir temsilcilikle Geçici Hükümet, Demokratik Konferans’ın burjuva hükümet lehine karar vereceğine inanıyordu. Uzlaşmacılar böylece devrimi engelleyerek ülkeyi ‘Sovyet Devrimi’ rotasından çıkarıp burjuva-anayasal bir devrime yönlendireceklerini umuyorlardı. Ama halkın hükümetten kaynaklanan hoşnutsuzluğu o kadar artmıştı ki belli çevrelerin çıkarlarına göre düzenlenen bu konferans bile, bir koalisyon hükümeti lehine oy kullandığı halde, Anayasal Demokratların katılımına karşı çıkmıştı.

Bolşevik Partisi, Demokratik Konferans’a katıldı, ama bunu Troçki’nin iftirayla iddia ettiği gibi, konferansta yapıcı bir görev almak için değil, Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin manevralarını boşa çıkarmak için yaptı. Bolşevik grubun Ön Parlamentodaki görevleriyle ilgili 24 Eylül kararlarında partinin Merkez Komitesi şöyle diyordu:

“… Ön Parlamento’da yer alışımız yalnızca ikincil bir nitelik taşımalı ve tamamen kitle mücadelesinin görevlerine tabi olmalıdır.”10

Ancak devrimci dalganın yükseldiği ve silahlı ayaklanmanın yaklaştığı bir zamanda, ikincil bir nitelik de taşısa, Demokratik Konferans’ta yer almak hataydı. Konferans’ta Bolşeviklerin varlığı, kitlelerde barışın, toprağın ve işçilerin üretim üzerindeki kontrolünün bu konferans aracılığıyla gerçekleşebileceği izlenimini yaratabilirdi. Onun içinde bulunmak, devrimin barışçı yoldan gerçekleşebileceği yanılsamasını yaratmak anlamına gelirdi ve bu da kitleleri gittikleri devrimci yoldan çevirmek demekti. Bu yüzden Lenin, Bolşevik grubun gücünü pekiştirmesi, kararsızlardan kurtulması ve kısa bir deklarasyon yayınlamasının ardından konferansı terk etmesi için acele ediyordu.

“Bu deklarasyondan, konuşmayı bırakıp karar alma, karar yazmayı bırakıp harekete geçme çağrısında bulunduktan sonra, bütün grubumuzu fabrikalara ve kışlalara yönlendirmeliyiz; yerleri orasıdır; yaşamın nabzı orada atıyor; devrimi kurtaracak kaynak orada; Demokratik Konferansın itici gücü orada.”11

Lenin, tüm Bolşevik grubun fabrikalarda ve kışlalarda yoğunlaşmasının ayaklanmayı başlatacak en doğru seçim olduğunu ısrarla belirtiyordu.

Demokratik Konferans’a katılımdan, Demokratik Konferans’ı boykota: Ayaklanmaya giden yolun gereklerine göre partinin taktiklerindeki değişiklik böyleydi.

Aslında Lenin, ikinci mektubunda Merkez Komite’ye sesleniyordu: “Marksizm ve Ayaklanma.” Bu mektupta Lenin, bütün ülkelerdeki oportünistlerin yıllarca halktan gizledikleri, Marx ve Engels’in ayaklanma taktikleriyle ilgili yazdıkları her şeyi özetliyordu. Marx ve Engels’in savunduğu ayaklanma teorisi, 1848’de Avrupa’da yaşanan devrim deneyimlerine ve şanlı Paris Komünü’ne dayanıyordu. Marksizmin büyük kurucuları, devrim her ortaya çıkışında üzerinde çalışmışlar ve ondan yeni dersler çıkarmışlardı. Lenin, Marx ve Engels’in bu konuda söylediklerini genelleştirmiş ve onların görüşünü, uyumlu bir kurallar ve önermeler sistemine oturtmuştur. Mektuplarında ve makalelerinde Lenin, bıkıp usanmadan ayaklanmanın bir sanat gibi ele alınması gerektiğini yazmış, ayaklanmaya bir kez karar verdikten sonra, sonuna kadar gidilmesi gerektiğini ısrarla belirtmiştir. Planın başarısını güvence altına almak için, kararlı güçleri kararlı bir noktada bir araya getirmek ve düşman karşısında moral üstünlük sağlamak gerektiğine inanıyordu. Bunu başarmak için, gün gün, saat saat başarı üstüne başarı kazanmak gerekiyordu, çünkü yenilgi silahlı ayaklanmanın sonu demekti.

Son olarak, Bolşevik Partisi’nin, ayaklanma hazırlıklarında teknik detaylara da önem vermesini istiyordu.

“Ve ayaklanmaya Marksist bir yaklaşım için, yani onu bir sanat gibi ele almak için, aynı zamanda, tek bir an bile kaybetmeden, ayaklanma güçlerini yönetecek kurmaylar örgütlemeliyiz; bu kuvvetleri gerekli yerlere dağıtmalıyız, sadık alaylarımızı en önemli noktalara yerleştirmeliyiz; Aleksandrinski Tiyatrosu’nu (Demokratik Konferans’ın toplandığı yer -ed.) kuşatmalıyız; Peter ve Paul Kalesini işgal etmeliyiz; Kadetlerin ve Vahşi Tümen’in üzerine yürümeliyiz; çünkü bu tür birlikler düşmanın şehrin kalbine ulaşmasına izin vermektense ölmeyi tercih eder; silahlı işçileri seferber etmeli, onları en umutsuz durumda bile sonuna kadar savaşmaya çağırmalı, Telgraf Bürosu’nu ve Telefon Merkezi’ni işgal etmeli, kendi adamlarımızı Merkezi Telefon Santralı’na yerleştirmeli ve bütün fabrikaları, alayları, silahlı savaş merkezlerini birbirine bağlamalıyız...”12

Bu henüz bir ayaklanma planı değildi. Lenin’in kendisinin de yazdığı gibi, bütün bu belirtilenler ayaklanmanın nasıl bir sanat olarak ele alınacağını göstermek içindi. Ama art arda gelen olaylar dizisini bu örneklerle karşılaştırınca, Lenin’in, ayaklanmanın örgütlenmesi işini ne kadar derinlemesine düşündüğünü ve zafer kazanmanın koşullarını ne kadar ayrıntılı ele aldığını anlayabiliriz. Lenin, Marx’ın ifadelerini sadece açıklamak ve genellemekle kalmamış, aynı zamanda onun öğretisini daha ileri götürerek devrimimizin somut koşullarına büyük bir ustalıkla uygulamıştır.

Lenin, partiye yaptığı cesur çağrıyı, zafere olan kesin inancını ifade ederek bitiriyordu:

“Moskova’da ve Petrograd’da iktidarı bir an önce ele alın (hangisinin önce olacağı fark etmez; belki Moskova bile olabilir); mutlaka ve şüphesiz kazanacağız.”13

1* Tüm tarihler, aksi belirtilmedikçe, eski takvime göredir.

2

AYAKLANMA YOLU AÇIKTIR

Bolşevik Partisi Merkez Komitesi 15 Eylül’de Lenin’in mektuplarını tartıştı. Bu toplantıda, sonradan halk düşmanı olarak yargılanan ve suçlu bulunan Kamenev, Lenin’e şiddetle karşı çıktı. Lenin’in olaylardan uzak olduğunu ve mektuplarının “deli saçması” olarak yakılması gerektiğini iddia ediyordu. Parti liderinin ayaklanma çağrısı, uzun süredir partiye ve Lenin’e muhalif olanları korkutmuştu.

Merkez Komite bu korkak haini şiddetle geri püskürttü. Stalin mektupların tartışılmasını ve daha geniş bir biçimde parti örgütü içinde dağıtılmasını önerdi.

Bunun üzerine Kamenev, Lenin’i Merkez Komite’nin karşısına koymaya çalışan bir karar önerisinde bulundu. Önerge şöyleydi:

“Lenin’in mektuplarını tartışan Merkez Komite, bu mektuplardaki pratik öneriyi reddeder, tüm örgütleri yalnızca Merkez Komite’nin direktiflerine uymaya çağırır ve mevcut durumda herhangi bir sokak gösterisinin uygun olmayacağını tekrar beyan eder.”14

Kamenev bu şekilde Lenin’in, Merkez Komite’nin düşüncelerini yansıtmadığı izlenimi yaratmaya çalışıyordu.

Bu alçakça manevra başarısız oldu. Merkez Komite Kamenev’in önerisini reddetti.

Lenin’in mektupları örgütün geniş kesimlerine dağıtıldı.

Mektupların alındığı andan itibaren, Merkez Komite Lenin’in direktifleri ışığında harekete geçti. Stalin Büyük Proleter Devrimin 1. yıldönümünde şunları yazıyordu:

“Merkez Komite başarılı bir ayaklanma öngütlemek amacıyla, zaten, eylül sonunda partinin tüm kuvvetlerini harekete geçirme kararı almıştı.”15

Merkez Komite’nin bazı üyeleri Kızıl Muhafız kuvvetlerini ve onların ekipmanını denetlemek, silah depolarının yerlerini kesin olarak saptamak, askeri birlikleri tescil etmek ve askerlerin moralini yüksek tutmakla görevlendirilmişti. Bolşevik Partisi’nin askeri örgütü daha aktif hale gelmişti. Askeri güçlerle daha yakın bağ kurup, onların arasında Bolşevik gruplar oluşturdular ve askerler ile denizciler arasında daha geniş propaganda ve ajitasyon yürütmeye başladılar.

Bütün ayaklanma hazırlıkları büyük bir gizlilikle yürütülüyordu. Bu meseleler, kararların alınıp tutanakların tutulduğu sıradan toplantılarda konuşulmuyordu. O anda Parti’nin faaliyet yürüttüğü koşullar ve ayaklanmaya hazırlık işinin doğası, faaliyetlerin karakterini belirliyordu. Lenin’in tavsiyesi üzerine harekete geçen Merkez Komite üyeleri, partili işçilerle bağlantıya geçtiler, en deneyimli ve denenmiş olanlarına talimatlar verdiler. Bazen çok önemli kararlar alınıyor ve kararlaştırılan örgütsel önlemler herhangi bir resmi toplantı yapılmadan güvenilir temsilciler kanalıyla ağızdan ağıza aktarılıyordu. Yazılı talimatlar ve raporlardan mümkün olduğunca kaçınılıyordu.

Bolşeviklerin gizli merkezi, Furstadtskaya caddesindeki Sergiev Kardeşlik Cemiyeti’nin binasıydı. Görünüşte Priboy Yayınevi’nin bürosu olan bu bina, kiliseyle kapı komşuydu, bu nedenle adına şaka yollu “haç altı” diyorlardı. Buraya her gün, Rusya’nın dört bir yanından yerel Bolşevik örgütlerin temsilcileri yardım ve tavsiye almak için geliyorlardı. Burası aynı zamanda, Parti Merkez Komitesi’yle olan bütün örgütsel ilişkileri elinde toplayan J. M. Sverdlov’un da üssüydü.

Parti tarihinin bu önemli anında, Stalin her zaman olduğu gibi zaferi hazırlamak üzere Lenin’in yanındaydı. Parti’nin 6. Kongresinde Stalin, kongrenin siyasi lideri ve Lenin’in sağ kolu olarak rol oynamış ve politik hattı yürütme sorumluluğu ona verilmişti. Merkez Komite’de ve partinin merkezi yayın organı Raboçi Put’un –hükümetin baskısı nedeniyle Pravda’nın aldığı isim– yazı kurulunda olan Stalin, Bolşevik Partisi’nin Leninist çizgiyi izlemesinde ve açıklamasında propagandif olduğu kadar örgütsel bir rol de oynamıştı. O günün koşullarında Parti’nin merkez yayın organı çok önemli bir rol oynuyordu ve parti örgütleri temel politik dayanaklarını Lenin ve Stalin’in yazdığı yazılardan alıyordu.

Merkez Komite ayaklanma yolunu sağlam ve güvenilir biçimde adımlıyordu ve bu Raboçi Put’un sütunlarına da yansıyordu.

Daha 17 Eylül’de, yani Lenin’in mektubu ilk kez tartışıldıktan iki gün sonra, Bolşevik Partisi yayın organının editörü Stalin, Raboçi Put’taki bir makalesinde şöyle yazıyordu:

“Devrim ilerliyor. Temmuz günlerinde ateşlenen ve Moskova Konseyi’nde ‘gömülen’ devrim tekrar başını kaldırdı, eski engelleri yıkıyor ve yeni bir güç kazanıyor. Karşıdevrimin ilk siperleri ele geçirildi. Kornilov’dan sonra Kaledin de geri çekiliyor. Can çekişen Sovyetler, mücadelenin ateşiyle yeniden diriliyor; bir kez daha yönetimi ele alıyor ve devrimci yığınlara önderlik ediyorlar.

‘Bütün İktidar Sovyetlere!’ Yeni hareketin sloganı budur…

Yaşamın yükselttiği şaşmaz soru, açık ve belirgin bir yanıt bekliyor.

‘Sovyetler için mi, Sovyetlere karşı mı?’”16

Bu, doğrudan bir ayaklanma çağrısı değildi, yasal bir yayında bu imkansızdı. Ama bir bütün olarak makale Leninist havayı soluyordu ve kararlı bir mücadeleye çağırıyordu. Başarılı bir şekilde sansürü boşa çıkaran Stalin, yasal bir yayında silahlı ayaklanma için nasıl ajitasyon yapılabileceğinin zekice bir örneğini vermiş oluyordu.

“Rusya’da yeni bir güç kararlı bir biçimde gelişiyor, halkın gerçek gücü, varolmak için müthiş bir mücadele veren gerçek bir devrimci güç,” diye yazıyordu Stalin Raboçi Put’un bir sonraki sayısında. “Bir tarafta Sovyetler var; devrimin başını çekiyorlar; henüz ezilmemiş, sadece geri çekilmiş ve akıllıca hükümetin arkasına saklanmış olan karşıdevrime karşı kavganın başını çekiyorlar. Diğer tarafta ise Kerenski Hükümeti var; karşıdevrime kalkan olan, Kornilovcularla (Anayasal Demokratlar!) anlaşma noktasına gelen, Sovyetlere karşı savaş açan ve kendisi yok olmamak için onları yok etmeye çalışan Kerenski Hükümeti.

Bu mücadeleden kim başarılı çıkacak? Şimdiki soru bu…

Bu yüzden şu anki esas görev devrimi ‘kurtarmak’ için genel formüller çıkarmak değil, Kerenski Hükümeti’ne karşı savaşlarında Sovyetlere doğrudan yardımcı olmaktır.”17

Stalin, Lenin’in silahlı mücadele konusunda ilk mektubunda yer alan görüşlerini kusursuz bir biçimde yaşama geçirmişti, şöyle diyordu:

“Basında açıkça ifade etmeden bunun ajitasyonunu nasıl yapabileceğimizi düşünmeliyiz.”18

Stalin’in makalelerinde “ayaklanma”nın adı bile geçmiyordu. Ama her satırı iktidarı alma yönünde sade, ikna edici ve açık tartışmalar içeriyordu.

Parti’nin merkezi yayın organının Lenin’in çizgisine bağlı olması Kamenev’in yeniden muhalefetine yol açtı. Merkez Komite’nin 20 Eylül tarihli toplantısında Kamenev, Raboçi Put’u aşırı keskin bir tarz benimsemekle suçladı ve gazetede yayımlanan makalelerde kullanılan bazı ifadelere itiraz etti. Merkez Komite bu konuda çıkardığı özel kararda şöyle diyordu:

“… merkezi organın benimsediği tarzın ayrıntılı tartışmasını ileri bir tarihe bırakan Merkez Komite, organın genel eğiliminin Merkez Komite’nin çizgisiyle örtüştüğünü teyit eder.”19

Bolşevik Partisi Merkez Komitesi, Lenin’in talimatlarını soğukkanlı ve kararlı biçimde yaşama geçiren Stalin’in başyazılarına yer veren merkezi yayın organının izlediği çizgiyi tamamen onayladı. Bu durum, Lenin’in kendisi tarafından da şöyle ifade ediliyordu:

“Şu anda yeni bir devrimin kanıtı olan gerçekler üzerinde takılıp kalmamalıyız, çünkü, merkez organımız Raboçi Put’taki makalelerde belirtildiği gibi, Parti bu konudaki görüşlerini çoktan berraklaştırmıştır. Yeni bir devrimin yükselişi Parti tarafından çoğunlukça kabul edilmiş görünmektedir.”20

“Yeni devrim”le Lenin’in kastettiği, silahlı ayaklanmaydı. Bu terimi sansürden kurtulmak için kullanıyordu.

Lenin, bu durum değerlendirmesini, Stalin’in makalelerinin merkez organda yayımlanışından sonra 22 Eylül’de yapmıştı. Lenin ve Merkez Komite için silahlı ayaklanma sloganı, eylem sloganıydı ve Stalin’in partinin gazetesinde sürekli ve ısrarla üzerinde durduğu düşünce buydu.

Ama eylem sloganı belirli taktiksel önlemler gerektiriyordu. 21 Eylül’de Merkez Komite, ayaklanma yolunun açıldığı gerçeğinden yola çıkarak taktik önlemleri tartıştı. Bunlardan biri Demokratik Konferans’tan çekilme sorunuydu.

Demokratik Konferans sallantıdaydı. Geçici Hükümet’in bakanlarından biri olan Çereteli’nin, delegeleri koalisyon hükümetini desteklemeye ikna etmeye çalıştığı Prezidyum toplantılarına dönüşmüştü. Demokratik Konferans’ı, içinde Konferans’tan delegelerin de bulunduğu bir Rusya Cumhuriyet Konseyi’ne dönüştürme kararı çoktan alınmıştı.

Bu yeni oluşum gerçekleşmeden önce, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, konseyi, Preparlamento ya da Ön Parlamento diye adlandırarak ona prestij kazandırmayı ve halk arasında Rusya’nın çoktan burjuva parlamentarizmi yoluna girdiği izlenimini yaymayı umuyorlardı. Makalelerinde Stalin Ön Parlamento’yu “Kornilovcu düşük” diye adlandırıyor ve uzlaşmacılarla dalga geçen işçiler de buraya “pre-bathhouse”1 diyorlardı.

Böylece Bolşevik Partisi, yeni Sosyalist Devrimci-Menşevik oluşuma karşı tavrını belirlemek zorunda kalmıştı. Bolşevik temsilcileri, Demokratik Konferans’ın Prezidyum’undan (Konferans’ın kendisinden değil) çekme ve sözkonusu parlamentoda hiçbir şekilde yer almama kararı alındı. Bu hareketin sekize karşı dokuz oyla benimsenmiş olması gerçeğinden yola çıkan Merkez Komite, son kararı Konferans’taki gruba bırakmaya karar verdi.

Aynı gün 21 Eylül’de, Demokratik Konferans’ta Kamenev, Rikov ve Ryazanov’un Ön Parlamento’da kalmayı talep ettikleri Bolşevik grubun toplantısı yapıldı. “Parlamento boykot edilmemeli,” diyorlardı; çekilmek ayaklanma ile eş anlamlıydı. Troçki de bu konuda açıkça anti-Leninist bir tavır almıştı. Bu sorunla ilgili alınacak kararın Sovyetler Kongresi toplanana kadar bekletilmesini ve bu arada Ön Parlamento’dan çekilmeyi öneriyordu.

Ardından Troçki bunun, Lenin’in boykot taktiğiyle örtüştüğü yalanını ileri sürdü.

Stalin açık ve net bir politika benimsedi. “Ön Parlamento’ya girmek,” diyordu, “kitleleri yanlış yönlendirip uzlaşmacılarla bir blok oluşturmanın mümkün olduğu izlenimini yaratacaktır; fırlatıp atmaya hazırlandığımız yegâne düşmanımızın durumunu güçlendirmek anlamına gelecektir.” Ön Parlamento’nun boykot edilmesi ve tüm güçlerin dışarıdaki mücadeleye yoğunlaştırılması gerektiğini ileri sürüyordu.

Boykot karşıtları, ne yazık ki, partinin politik sezgisini kaybetmiş “parlamenter” temsilcileri üzerinde etkili olmayı başardılar. Demokratik Konferans üyeleri sadece genel seçmenlerin oyuyla değil, halk örgütlerinin oyuyla da seçiliyordu, fakat Bolşevik temsilciler; Sovyetler, Şehir Dumaları, kooperatif birlikleri, vs. tarafından seçiliyordu. İşbirlikçi hava ve ürkmüş küçük burjuvazinin üzerindeki sürekli baskı, bazı Bolşevikleri de etkilemişti. 50’ye karşı 77 oyla Bolşevik grup, kitleleri kandırmak için kurulan Ön Parlamento’ya girme yönünde karar aldı.

Bu kararın haberi Lenin’e ulaşır ulaşmaz, “Partimizin Hataları” konulu bir makale yazdı. O ana kadar Lenin Bolşevik Partisi’ne Konferans’ı terk etmesi ve fabrikalar ve kışlalarda yoğunlaşması çağrısında bulunmuştu ama hiçbir zaman partinin hatalarından söz etmemişti. Oysa şimdi, keskin bir dille bu uydurma “parlamento”ya katılmakta ısrar edenlere saldırıyordu.

“Partimizin ‘parlamenter’ yönetiminde her şey yolunda değil. Ona daha fazla dikkat etmek gerekiyor: İşçiler onu daha ihtiyatla izlemeliler. Parlamenter grupların yetkisi daha kesin biçimde tarif edilmeli.

Partimizin yaptığı hata çok açık. İleri sınıfın mücadeleci partisinin hata yapması değil tehlikeli olan; esas tehlike, hatada ısrar edilmesi, sahte bir gururla hatayı kabul edip düzeltmekten kaçınılması.”21

Merkez Komite, Demokratik Konferans sorununa 23 Eylül’de, “parlamenter” grubun tavrını sert eleştiriye tabi tutarak geri döndü. Demokratik Konferans hükümeti barış imzalamaya çağıran bir karar almıştı. Aylardır barıştan söz eden hain Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin, bu olayda bir kağıt parçasına imza attıkları belliydi. Konferans’taki Bolşeviklerin, bu ikiyüzlü adımı deşifre etmeleri gerekirdi. Ama böyle yapmak yerine, Kamenev ve Ryazanov’un önderliğinde, karar için oy kullandılar. Grubun liderleri onu parlamentarizme sürüklüyordu.

Merkez Komite bu tavrı mahkûm etti. Küçük şeylerde bile uzlaşmacılarla birlik olasılığı konusunda “parlamenter” yanılsamalar yaratılmasına izin verilemeyeceğini vurgulamak için Merkez Komite kararında şöyle diyordu:

“(Demokratik Konferans’taki grubun) deklarasyonunu okurken Ryazanov’un Çereteli’ye ‘Yoldaş’ diye hitap ettiği haberinin duyulması üzerine, Merkez Komite, yoldaşları, işçilerin devrimci duygularını rencide edebilecek yönelimleri olan kişilere karşı toplum içinde bu terimi kullanmamaları konusunda uyarır.”22

Ayrıca ertesi gün Merkez Komite, Petrograd Komitesi ile Demokratik Konferans’taki Bolşevik grubun katılacağı ortak bir toplantı düzenlemeye karar verdi.

Konferans, kararlaştırıldığı gibi toplandı ve alınan kararda şu çağrı yapıldı:

“… şimdi militan sınıf örgütleri olan… Sovyetler tarafından halkın geniş kesimlerinin harekete geçirilmesi için tüm gücün seferber edilmesi ve iktidarın el değiştirmesi günün sloganı haline gelmiştir.”23

Böylece Demokratik Konferans’taki Bolşevik grubun benimsediği yanlış çizgi düzeltilmiş oldu.

Ancak ayaklanma karşıtları, iktidarın bir an önce alınması için savaşmak yerine, Ön Parlamento’da kalma fikrine sıkı sıkıya sarıldılar. Bu eğilimin teşhir edilmesi ve boşa çıkarılması gerekiyordu.

24 Eylül’de Merkez Komite, Parti’ye, Ön Parlamento’ya aynı şekilde karşılık verebilmek için Sovyetler Kongresinin acilen toplanmasını talep etmeleri ve devrimci dalganın daha yüksek olduğu bu bölgelerde resmi onay beklemeden Bölge ve Alan kongrelerini toplamaları çağrısında bulundu.

Raboçi Put’taki bir makalesinde Stalin şöyle yazıyordu:

“Bu hükümetin maskesini düşürmek ve kitlelere onun karşıdevrimci yüzünü göstermek, Rus devriminin öncüsü olarak proletaryanın görevidir… Safları sıklaştırmak ve yaklaşmakta olan mücadele için yorulmak bilmeksizin hazırlanmak da proletaryanın görevidir.”

“Başkentteki işçiler ve askerler, Kerenski-Konovalov Hükümeti’ne güvensizlik oyu vererek ilk adımı çoktan attılar…”

“Şimdi söz söyleme sırası taşrada.”24

23 Eylül’de, Merkez Komite bu kararı almadan bir gün önce, Sovyetler Merkez Komitesi’ndeki Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, kitlelerin baskısına boyun eğerek sonunda, 20 Ekim’de II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresini toplama kararı aldılar. 27 Eylül’den itibaren Raboçi Put her gün şu başlığı atmaya başladı: “Yoldaşlar, işçiler, askerler ve köylüler! 20 Ekim’de Bütün Rusya Sovyetler Kongresi için hazır olun! Bölgesel sovyet kongrelerini acilen toplayın!”

29 Eylül’deki toplantısında Merkez Komite, 5 Ekim’de kuzey bölgesi, yani Bolşevik ruhun egemen olduğu Finlandiya, Petrograd ve komşu şehirlerden oluşan Sovyetler Kongresini toplama kararı aldı. Kongrenin amacı, silahlı ayaklanma için ajitasyon ve örgütlenme hazırlıklarına hız vermekti.

1* Rusça’da Preparlamento’ya “Predparlament” denir. İşçiler de bunu alaycı bir biçimde “predbannik”, yani banyoya girmeden önce soyunulan yer, şeklinde telafuz ediyorlardı. –İng. çev.

3

BOLŞEVİK PARTİSİ’NİN TALİMATLARI

1917 Ekiminin başlarında, durumda yeniden bir değişiklik olmuştu. Devrim bir adım daha ileri gitmiş ve ülke ayaklanmanın eşiğine gelmişti.

Finlandiya’da iktidar pratikte Sovyetlerin elindeydi. Devrimci denizcilerin, askerlerin ve işçilerin baskısına boyun eğen Bölgesel Sovyetler Komitesi –ki hâlâ Savunmacılar güçlüydü– Sovyetler Bölge Kongresini toplamaya mecbur kalmıştı.

3. Bölge Kongresi diye bilinen bu kongre, 9 Eylül’de Helsingfors’ta başladı. Daha açılışta, delegelerin çoğunluğunun devrimci bir politikadan yana olduğu açıkça görüldü. Önceki iki Finlandiya Sovyetler Kongresi Savunmacıların egemenliğindeydi. Bu kongrede ise temsilcilikleri çok azdı. Salon, cesur ve kavgaya hazır oldukları her hallerinden belli olan denizciler, askerler ve işçilerle doluydu. Daha açılışta, Bolşeviklerden ve partilerinden kopmuş “Sol” Sosyalist Devrimcilerden oluşan sağlam bir çoğunluk kurulmuştu. Bu “Sol” Sosyalist Devrimciler, kendi önergelerini sundukları iktidar sorunu haricinde ısrarla Bolşevik kararlar lehine oy kullandılar. Ama bu konuda da 16’ya karşı 74 oyla Bolşeviklerin önergesi benimsenmişti. Yeni seçilen Sovyetler Bölge Komitesi’nde 37 Bolşevik, 26 “Sol” Sosyalist Devrimci ve 2 Enternasyonalist Menşevik vardı.

Kongreden sonra Finlandiya’daki yerel Sovyetler hızla Bolşevikleşti. Viborg ve Helsingfors gibi daha büyük kentlerde Bolşevikler Sovyetlere egemen oldu. Aynı zamanda güçlü garnizonların yerleştiği, Petrograd yakınlarındaki diğer şehirlerdeki Sovyetler de daha aktifleşti. Kronstadt, Yuryev ve Reval’deki Sovyetler “Bütün İktidar Sovyetlere!” sloganını benimsediler.

Böylece Bolşevikler Petrograd’ın en yakın geri bölgesinin desteğini kazanmış oldu.

Finlandiya gibi Kuzey Cephesi de Bolşevik Partisi’ni desteklemeye hazırdı. Petrogradlı işçiler iktidarın Sovyetlere geçmesinde ısrarlıydılar. Kısa süre önce Bölge Dumaları seçiminin yapıldığı Moskova’da Bolşevikler oyların yarısından fazlasını toplamışlardı. Bu seçimler kitlelerin ruh halindeki bariz değişimin herhalde en kesin ifadesiydi. Moskova, Petrograd’a göre küçük burjuva ağırlıklı olduğu için, Moskovalı işçiler, kırsal alana Petrograd proletaryasından daha fazla bağlı ve kırsal etkilere daha açıktılar. Sonuç olarak, Bolşeviklerin 17 bin askerden 14 bininin oyunu aldığı seçimler, hem proletaryanın savaşa hazır olduğunun hem de kırsal nüfusun düşüncelerinin keskin değişiminin bir işaretiydi.

Büyük şehirlerde, Moskova ve Petrograd çevresindeki sanayi merkezlerinde ve bu merkezlere yakın cephelerdeki askerler arasında Lenin’in partisi seçmen çoğunluğunu arkasına almıştı. Urallardan Donets havzasına, Volga bölgesinden Ukrayna’ya, yeni proleter devrime hazır olduklarını bildiren sevindirici haberler geliyordu.

Uluslararası durumda da değişiklikler olmuştu. Birbirinden kopuk isyanlar büyüyerek silahlı ayaklanmanın nüveleri haline geliyordu. Acımasız bir askeri rejimin hüküm sürdüğü Almanya’da, beş büyük savaş gemisinin mürettebatı Eylül 1917’de isyan başlattı. Westfalen kruvazörünün mürettebatı kaptanlarını denize attıktan sonra gemiyi terk ettiler. Nürnberg kruvazörünün mürettebatı subaylarını tutuklayarak firar etmek niyetiyle Norveç’e doğru yola çıktılar, ama hükümete bağlı bazı destroyerler isyancı kruvazörü kuşattılar ve emirlere uymazsa batırılacakları tehdidiyle Almanya’ya dönmeye zorladılar. Hareket öyle hızlı yayılıyordu ki artık önünü almak imkansızdı. Reichtag’ta Alman Hükümeti, Alman ordusunda isyan hüküm sürdüğünü itiraf etti.

Almanya’daki olaylar, Avrupa’da kitlelerdeki devrimci değişimin şüphe götürmez bir işaretiydi. Tüm dünyanın devrimin eşiğinde olduğu gerçeğinin bir belirtisiydi. 29 Eylül’de Lenin şunları yazıyordu:

“Kriz olgunlaşmıştır. Rus Devrimi’nin bütün geleceği tehlikede. Bolşevik Partisi’nin onuru tehlikede. Enternasyonalist işçilerin sosyalist devriminin tüm geleceği tehlikede.”25

Lenin, dönüm noktası olacak anın geldiğine karar vermişti. Eylem sloganı “silahlı ayaklanmaya hazır olun”, şimdi direktife dönüşmüştü: “Hemen harekete geçin!”

Böyle bir durumda Ön Parlamento’ya yapışıp kalmak, devrime ihanet etmekle eş anlamlıydı. Ayaklanma düşüncesine açıkça karşı çıkamamakla beraber, muhalifler, Sovyetler Kongresi toplanana kadar hareketin ertelenmesini öneriyorlardı. Ancak iktidar sorunuyla ilgili bir kararı Sovyetler Kongresi toplanana kadar ertelemek, ayaklanma için kararlaştırılan tarihin düşmana ilan edilmesi demekti. Bu, düşmana güçlerini toplaması ve ayaklanmanın merkezleriyle örgütlerini yerle bir etmesi için fırsat vermek olurdu. Böyle davranmak, yenilgiyi davet etmek ve inisiyatifi düşmana vermek anlamına gelirdi.

Ayaklanmanın Sovyetler Kongresinin açılışına kadar ertelenmesi önerisi Troçki’den gelmişti. 20 Eylül’de Petrograd Sovyetlerine seslenirken, iktidar sorununun Sovyetler Kongresi tarafından karara bağlanacağını söylüyordu. Bundan önce Troçki, “Beşler Konseyi”nin –Kerenski Hükümeti’ne böyle deniyordu– feshedilmesinden ve Demokratik Konferans’ın bir Geçici Komite oluşturmasından yanaydı.

Hainlerin yönettiği bir konferanstan, Sovyetler Kongresi toplanana kadar bir çeşit “geçici” hükümet çıkabileceği konusunda herhangi bir umut taşımak, uzlaşmacıların tuzağına düşmek ve karar anında halkı yanlış yönlendirmek anlamına gelirdi.

Ertesi gün, Demokratik Konferans’taki Bolşevik grubun bir toplantısında, Troçki yine iktidar sorununun Sovyetler Kongresi toplanana kadar bekletilmesini önerdi.

Troçki ayaklanmaya açıkça karşı çıkmaya cesaret edemiyordu, ama o da Kamenev gibi bunu engellemek için elinden geleni yapıyordu. Bütün Menşevikler gibi o da ayaklanmadan korkuyor ve iktidar sorununun barışçı yoldan çözülebileceğini düşünüyordu. Garnizonun başkentten çekilmesine izin vermemenin, devrimin dörtte üçünün zaten kazanıldığının göstergesi olduğunu savunuyordu. Oysa gerçekte burjuvazinin iktidarda kalması gerektiğini savunuyordu. Dahası, ayaklanmanın Sovyetler Kongresi toplanana kadar ertelenmesi, bütün planların düşmana açık edilmesi, devrimci safların bölünmesi ve savaşa hazırlanan kitlelerin soğuması anlamına gelirdi.

Lenin, ayaklanmanın bu muhtemel sabotajcılarını gayet açık terimlerle suçladı. Zaferden emin bir devrimci savaşçının enerjisiyle, her türlü ertelemenin ihanet anlamına geleceğini belirtti ve kritik anın geldiğinin bilincinde olan bir liderin kararlılığıyla, ayak direyenleri sert bir biçimde eleştirdi. Özellikle Merkez Komite’ye, Petrograd Komitesi’ne ve Moskova Komitesi’ne hitaben yazdığı “Kriz Olgunlaşmıştır” makalesinde tekrar tekrar bazı pasajların altını çiziyordu:

“Sovyetler Kongresini beklemek tam bir ahmaklık, çünkü bunun anlamı haftalar kaybetmek demek; ve haftalar, hatta günler şimdi her şeyi değiştirebiliyor. Bu, korkakça iktidarı almaktan vazgeçmek demek, çünkü 1-2 Kasım’da bunu yapmak mümkün olmayacak (hem pratik hem de teknik olarak, çünkü Kazaklar daha önceden aptalca saptanmış ayaklanma günü için harekete geçmiş olacaklar).

Sovyetler Kongresini ‘beklemek’ ahmaklık, çünkü hiçbir şey çıkmayacak, kongreden hiçbir şey çıkamaz.”26

Lenin ısrarla ve üzerine basa basa bir an önce ayaklanmak gerektiğini savunuyordu:

“Ülkede çoğunluğuz. Her iki başkentte de Sovyetler bizim elimizde. Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin safları çözülüyor. Bize tüm emekçi halkın desteğini sağlayacak sloganlar öne sürmeliyiz, örneğin, ‘Barışı geciktiren hükümet gitmeli!’ ‘Köylülerin toprak ağalarına karşı başkaldırısını engelleyen hükümet aşağı!’”

“Bolşevikler şimdi ayaklanmanın zaferinden eminler.”

“… Ani bir darbe indirebiliriz (eğer Sovyetler Kongresini ‘beklemezsek’), üç merkezden; Petrograd’dan, Moskova’dan ve Baltık Donanması’ndan… Petrograd’da, Kışlık Saray’ı ve Genel Kurmay Karargâhı’nı, Telefon İdaresi’ni ve bütün büyük matbaaları bir anda ele geçirebilecek binlerce silahlı işçi ve askerimiz var ve kimse bizi buralardan çıkaramaz. Orduda öyle bir ajitasyon yürütürüz ki kimse şu anki hükümetin barıştan, köylülere toprak vermekten, vs.’den yana olduğuna inanmaz.”27

3 Ekim’de bu mektubu alan Merkez Komite, daha sıkı ve düzenli ilişki kurabilmek için Lenin’i Petrograd’a davet etmeye karar verdi.

Lenin de başkentte alevlenen mücadeleden uzak olmaktan hoşnutsuzdu. Petrograd’dan gelen mektuplar oldukça gecikmeli olarak eline geçiyor; gazeteler ise bir gün sonra ulaşıyordu. Proleter devrimin önderi, devrimci gelişmelerin girdabına daha yakın olmak istiyordu. Viborg’a taşınma isteğini dile getirdi. Tekrar kılık değiştirdi, hatta gri bir peruk taktı ve 17 Eylül’de Helsingfors’u terk etti. Viborg’da Lenin, Laatukka isminde, yerel Sosyal Demokrat gazetenin editörü olan ve şehrin dışında yaşayan Finli bir Sosyal Demokratın evinde kaldı. Burada durup dinlenmeden yoldaşlarına yazdı, talimatlar yolladı.

5 Ekim’de, Merkez Komite, Kamenev’in tek karşı oyuyla, Bolşevik grubun Ön Parlamento’dan ilk toplantısında çekilmesi kararını aldı.

Aynı toplantıda Merkez Komite, Kuzey Sovyetler Kongresinin 10 Ekim’e ertelenmesi ve bu kongrenin daha önce kararlaştırıldığı gibi Finlandiya’da değil, Petrograd’da toplanması; Petrograd Sovyeti’nin bu kongrenin toplantılarına katılması gerektiği kararını aldı. Ayrıca Moskova Sovyeti’nden temsilcilerin de davet edilmesini kararlaştırdı. Böylece Merkez Komite, harekete geçmeden önce güçlerin gözden geçirilmesi bakımından Kuzey Sovyetler Kongresinin önemini vurgulamış oluyordu. Buradan çıkacak kararlar bütün diğer Sovyet Bölge kongrelerine model oluşturacak ve ayaklanma hazırlıklarında kitleleri harekete geçirecek bir araç olacaktı.

Kuzey Sovyetler Kongresinin kararlarını talimatlara dönüştürmek için Stalin, 10 Ekim’de, Kuzey Kongresinin toplandığı gün, Petrograd ve Moskova’daki partili ileri işçilerle birlikte Merkez Komite’nin de toplanmasını önerdi. Stalin’in önerisi kabul gördü. Aynı zamanda parti kongresinin toplanmamasına da karar verildi çünkü bu, ayaklanma hazırlıklarına olan ilgiyi dağıtabilirdi. Tüm güçler tek bir soruna yoğunlaşmalıydı, o da ayaklanma sorunuydu.

7 Ekim’de Ön Parlamento Marinski Sarayı’nda toplandı. Hükümet temsilcileri, önemli hükümet yetkilileri ve başkentlerdeki değişik halk örgütlerinin temsilcileri resmi açılışta hazır bulunuyorlardı. Anayasal Demokratlar sağdaki ve ortadaki sıraları dolduruyordu. Bu etli butlu Moskovalı tacirler, Petrogradlı kodamanlar ve taşralı toprak ağaları, Kulaklar ve mülk sahipleri “devrimin geleceğine” karar vermek için toplanmışlardı. Bunların arasında Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler yaltaklanırcasına sola, Bolşeviklerin doldurduğu sıralara bakıyorlardı.

Oturum, emirlerine itaat edilmediğinden ve orduda Bolşeviklerin denetimi ele geçirdiğinden acı acı yakınan –sağdaki ve ortadaki sıralardan gelen sempatik alkışlar eşliğinde– Kerenski’nin konuşmasıyla açıldı.

Kerenski’yi, devrimin başlangıcındaki sessiz sakin günleri özlemle anan ve o günleri şimdiki karmaşayla karşılaştırırken gözyaşı döken, Sosyalist Devrimcilerin “büyükannesi”, kocamış bunak Breşko-Breşkovskaya izledi. Rusya Cumhuriyet Konseyi’nin başkanı seçilen Sağ Sosyalist Devrimci Avksentyev ateşli bir nutuk attı; onun konuşmasını, bakanların ve bakanlık görevlilerinin sıkıcı seçim süreci izledi. Bu arada Ön Parlamento’nun “liderleri”, Bolşeviklerin konuşmasını nasıl engelleyebilecekleri konusunda görüş alışverişinde bulundular. Bolşevikler, deklarasyonlarını okuyabilmek için ısrarla söz hakkı talep ettiler ve sonunda Avksentyev Bolşeviklerin sözcüsünü kürsüye çağırdı. Bolşeviklerin deklarasyonu burjuvaları ve işbirlikçilerini hiddetlendirdi. Kerenski Hükümeti’nin “halkı uyutmak için” kurulmuş olduğu dile getirilince, Bolşevik konuşmacının sesinin duyulmasını engellemek için korkunç bir gürültü kopardılar.

“İn aşağı!” diye bağırıyordu Anayasal Demokratlar.

“Kes sesini, Kişkin-Burişkin!” diye cevap geldi onlara Bolşevik sıralarından.

Öfkeden çarpılmış suratlarıyla, kooperatif birliklerinin temsilcileri, teşhir edilmelerine sinirlenen Şehir Dumalarından Anayasal Demokratlar ve yeni seçimlere tahammülü kalmamış Sovyetler Yürütme Kurulu’nun uzlaşmacı üyeleri, sıralarından fırlayıp tehditkâr hareketlerle kürsüye yürüdüler. Anayasal Demokratlar ve Savunmacıların taciz ve hakaret yağmuru altında konuşmalarını bitiren Bolşevikler salonu terk ettiler.

“Hayırlı yolculuklar!” diye bağırdı biri öfkeyle karışık alaycı bir sesle.

“Tekrar görüşeceğiz!” diye yanıtladı onu Bolşevikler.

Merkez Komite sabotajcıların direncini kırmayı başardı. Parti, uzlaşmacıların arkasına gizlenen Kornilovcuların devrime saldırmak için hazırlıklara giriştiği Ön Parlamento’yla ilişkisini kesti. İşçi sınıfı ve genel olarak emekçi halk, barışçı bir devrim olasılığına dair tüm hayallerin terk edilmesi gerektiğini anlamıştı. Devrimin kaderini yalnızca fedakârca yürütülen bir savaş belirleyebilirdi. Bolşevikler Ön Parlamentodan çekildikten sonra Stalin şunları yazıyordu:

“İlk Kornilov planı bozulmuştu ama karşıdevrim yenilmemişti; sadece geri çekilmişler, Kerenski Hükümeti’nin arkasına saklanmışlar ve yeni konumlarını güvence altına almışlardı…”

“İşçiler ve askerler bilmelidir ki, köylüler ve denizciler bilmelidir ki, şimdi barış ve ekmek için, toprak ve özgürlük için, kapitalistlere ve toprak ağalarına, vurgunculara ve yağmacılara, hainlere ve işbirlikçilere, şu anda örgütlenmekte olan Kornilovcuları bir daha ortaya çıkmamak üzere yok etmek istemeyen herkese karşı savaşıyoruz.”

“Kornilovcular toparlanıyor, karşı koymaya hazır olun!”28

Merkez Komite’nin Petrograd’a çağrısını alan Lenin, trenle Fin sınırındaki Raylova istasyonuna gitmeye, oradan da, daha önceki seferde Udelnaya istasyonuna gittiği gibi Jalava’nın lokomotifinde yolculuk etmeye karar verdi.

7 Ekim öğleden sonra saat 2:25’te Lenin, yine kılık değiştirmiş olarak trene bindi. O ve yoldaşı Rahya trenin içine girmeyecekler, dışarıdaki basamaklarda yolculuk edecekler ve Lenin, Rahya’nın Fince sorduğu sorulara “evet, hayır” anlamına gelen “jo, ei” gibi tek heceli kelimelerle yanıt verecekti.

Tren kalabalıktı. Kararlaştırdıkları gibi Rahya Lenin’le Fince konuşuyor ama Lenin yersiz cevaplar veriyordu. “Evet” diyeceği yerde olumsuz anlamda başını sallıyor, “hayır” diyeceği yerde kısa bir “evet” çıkıyordu ağzından.

Yine de Raylova’ya yolculuk olaysız geçti. Trenden inen Lenin ve yoldaşı, hat boyunca 1,5 km yürüyüp Jalava’nın lokomotife yakıt yüklediği yere vardılar. Yoldaşı lokomotifin merdivenine tırmanırken Lenin de bir çalının arkasına gizlendi. Jalava, Rahya’nın kulağına iki şüphelinin lokomotifi gözetlediğini ve Lenin’le ikisinin istasyona doğru yürümelerinin ve kendisinin de onları yoldan almasının daha iyi olacağını fısıldadı. Lenin rayları takip ederek geriye döndü. Trenin kalkmasına sadece bir dakika kalmasına rağmen Jalava’nın lokomotifi hâlâ istasyona varmamıştı. Nihayet son sürat istasyona girdi. Lenin’le aynı hizaya geldiği sırada, Jalava sert bir fren yaptı ve araç yavaşladı. Lenin merdivenlere atladı. Lokomotif, kendisini bekleyen trene yavaşça yaklaştı ve hemen hareket ettiler.

Lenin, Udelnaya banliyö istasyonuna gece ulaştı ve yürüyerek Petrograd Viborg bölgesine geçti. Varır varmaz ilk isteği Stalin’le görüşmek oldu. 8 Ekim tarihli ve saatler süren bu görüşme boyunca Stalin, Lenin’e ayaklanmayla ilgili hazırlıkları anlattı. Lenin Stalin’den, silahlı güçler arasında ve fabrikalarda hakim olan ruh halini ayrıntılı bir biçimde anlatmasını istedi.

10 Ekim’de parti konferansının toplanması olanaksız hale gelmişti, yerine Merkez Komite toplantısı yapılması kararlaştırıldı. Toplantıda on iki kişi hazır bulunuyordu. Lenin de oradaydı, Temmuz günlerinden bu yana katıldığı ilk toplantıydı bu. Onu tanımak çok zordu. Tertemiz traş olmuş ve iki eliyle durmadan düzelttiği gri bir peruk takmıştı. Yoldaşları onu, sağ salim geldiği için kutladılar ve Kerenski’nin hafiyelerinden paçayı kurtardığı için de hayranlıklarını belirttiler.

Yeniden bir araya gelmenin ilk heyecanı geçtikten sonra, Stalin tarafından her konuda bilgilendirilen Lenin, esas sorunu tartışmayı önerdi.

Üç aydır Merkez Komite toplantılarına katılamamış olan Lenin, son gelişmelerle ilgili raporları merak ediyordu. Yoldaş Sverdlov Kuzey ve Batı cephelerindeki durumu anlattı. Oralarda hava Bolşeviklerden yanaydı: Minsk garnizonu bizim tarafımızda ama ortada garip bir koku var. Genel Karargâhla Cephe Karargâhı arasında esrarengiz bir tartışma sürüyor. Kazaklar Minsk civarında yoğunlaşıyor ve Bolşevik karşıtı ajitasyon yürütülüyor. Devrimci birlikleri kuşatmak ve silahsızlandırmak için hazırlık yapıldığı besbelli.

Sverdlov konuşmasını bitirince Lenin ayağa kalktı ve durumu gözden geçirdi. Ayaklanma için yapılması gereken teknik hazırlıkların eksiksiz olması gerektiğini tekrar vurguladı ve şimdiye kadar yapılanların yetersiz olduğu görüşünü savundu. Politik durum olgunlaşmıştı; halk harekete geçmeyi bekliyordu, kararlardan ve laf kalabalığından bıkmışlardı. Köylü hareketi de devrimci çizgide gelişiyordu. Uluslararası durum, Bolşeviklerin inisiyatifi ele almasına müsaitti. Özetle Lenin şöyle diyordu:

“Politik olarak durum iktidarın el değiştirmesi için tamamen olgunlaşmıştır…”

“İşin teknik yönünü tartışmalıyız. Her şey buna bağlı.”29

Bu toplantıda Lenin, politik durumun olgunlaştığını ve karar verilmesi gereken noktanın ayaklanma anı olduğunu iki kez vurguladı. “Belirleyici harekâtlara başlamak için”30 Kuzey Sovyetler Kongresinden ve Bolşevik yanlısı Minsk garnizonundan faydalanılması gerektiğini açıkça önerdi.

Daha fazla oyalanmak “ölüm anlamına geleceği için” acil harekete geçmek gerektiğini düşünüyordu. Petrograd’da, Moskova’da, Minsk’te, Helsingfors’ta, nerede olduğu önemli değil, ama yükselen her elverişli durumdan faydalanılmalı, diye öneriyordu. Ama şartlardan bağımsız olarak, ayaklanma için sebep ne olursa olsun ya da nerede başlarsa başlasın, nihai savaş Petrograd’da, ülkenin politik merkezinde, devrimin ocağında olacaktı.

Lenin için belirlenmesi gereken artık ayaklanmanın tarihi idi; çünkü hem kendisi hem de Merkez Komite için ayaklanma kararı halledilmiş bir meseleydi.

Lenin görüşlerini, özenli bir açıklık ve kesinlikle parti direktiflerinin öne sürüldüğü kısa önergede formüle etti. Kararda şöyle deniyordu:

“Merkez Komite beyan eder ki; hem Rus Devrimi’ni etkilemesi nedeniyle uluslararası durum (tüm Avrupa’da dünya sosyalist devriminin geliştiğinin son derece açık bir belirtisi olan Alman donanmasındaki isyan ve Rusya’daki devrimi boğma amacı taşıyan emperyalist dünyanın tehdidi); askeri durum (Rus burjuvazisiyle Kerenski ve hempalarının Petrograd’ı Almanlara teslim etmedeki şüphe götürmez kararlılığı) ve bununla birlikte proletarya partisinin Sovyetlerde çoğunluğu elde etmiş olması: tüm bunları, köylü isyanıyla ve halkın partimize duyduğu güvenle birlikte ele aldığımızda (Moskova’daki seçimler) ve son olarak, ikinci bir Kornilov vakası için yapılan hazırlık (askerlerin Petrograd’dan çekilmesi, Kazakların Petrograd’a gönderilmesi, Minsk’in Kazaklar tarafından kuşatılması, vs.) tüm bunlar silahlı ayaklanmayı günün gereği kılıyor.

Silahlı ayaklanmanın, bu yüzden, kaçınılmaz olduğunu ve tamamen olgunlaştığını belirten Merkez Komite, tüm parti örgütlerinin bu yönde hareket etmesi ve bu bakış açısından hareketle tüm pratik sorunları (Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresi, askerlerin Petrograd’dan çekilmesi, Moskova ve Minsk’teki hareketlenme, vs.) tartışma ve karara bağlama talimatını verir.”31

Lenin’in önerisi ikiye karşı on oyla kabul gördü. Jerzinski’nin önerisiyle, “yakın gelecekte politik bir rehber olması amacıyla Merkez Komite üyelerinden oluşan bir ‘Politbüro’ kurulması”32 kararlaştırıldı.

Bu toplantıda Merkez Komite’nin sadece iki üyesi Lenin’e muhalefet etti. Bunlar, Lenin’in söylediklerine bir dizi itiraz getiren Kamenev ve Zinovyev’di. Uluslararası durum, diyorlardı, bizim lehimize değil; işçi sınıfı aktif destek sunmayabilir ve Almanlar düşmanlarıyla kolayca anlaşıp devrime saldırabilirler: Çoğunluğa sahip değiliz; sadece işçiler ve askerlerin bir bölümü bizden yana; diğerleri kararsız. Savunmada kalmak, diyorlardı, daha iyi olacaktır; burjuvazi meclis toplantısını iptal etmeye cesaret edemez, orada sandalye sayısının üçte biri bizim; küçük burjuvazi Bolşeviklere doğru kayıyor; “Sol” Sosyalist Devrimcilerle birlikte, mecliste çoğunluğu sağlayıp politikamızı kabul ettirebiliriz.

Kamenev ve Zinovyev, Rus işçi sınıfının Çar’a ve burjuvaziye karşı savaşta çektiklerini tamamen göz ardı ediyorlardı.

Lenin, oportünistlere karşı bitmeyen savaşında, sınıf savaşının farkına varmış olmanın yetmediğini azimle öğretmiştir. Burjuvazi bile sınıf savaşını inkâr etmez. Ama sadece proletarya diktatörlüğü aşamasına taşınan sınıf savaşını bilince çıkaranlar gerçek Marksistlerdir. Bolşevizm, proletarya diktatörlüğü savaşında büyümüş, güçlenmiş ve bilenmiştir.

Bolşevik Partisi’nin yürüttüğü mücadelenin bütün bir tarihsel evresinin doruk noktasını ifade eden keskin ve belirleyici olayların arifesinde, Kamenev ve Zinovyev, Menşeviklerin ve Kautsky’nin ihanet yolunu benimsediler. Parlamento aracılığıyla sosyalizme doğru barışçı bir evrimi savunuyorlardı. Gerçekte Kamenev ve Zinovyev kapitalizmi savunuyorlardı.

Bütün hainler gibi onlar da yalnızca düşman kuvvetlerin güçlü saflarını görüyorlardı. Şunları söylüyorlardı:

“Düşmanın emrinde iyi eğitilmiş güçleri, topları, Kazaklar, şok taburları ve ordusu var… Bize gelince… ne fabrikalarda ne de kışlalarda savaş ruhu var.”33

Gerçekte korkak kendi gölgesinden korkuyordu!

Merkez Komite bu kapitalizm savunucularına sert bir cevap yayınladı. Kimse bu teslimiyetçileri desteklemiyordu. Lenin’in önerisi tüm Bolşevik Partisi için bir talimat niteliği taşıyordu.

Merkez Komite’nin bu toplantısı gece geç saatte bitti. Dışarısı soğuktu. Sağda solda tek tük sokak lambaları sisin içinde kesik kesik ışık veriyordu. Jerzinski Yoldaş pelerinini çıkartıp Lenin’in omuzlarına örttü. Lenin buna itiraz etmeye kalktı ama Jerzinski ısrar etti:

“Şimdi mazeretin sırası değil! Lütfen şu pelerini ört, yoksa seni dışarı bırakmam.”34

Lenin toplantının yapıldığı yerden epeyce uzakta oturuyordu. Saatin çok geç olduğunu görünce, geceyi Pevçeskaya sokağında, şimdi dev Elektropribor fabrikasının bulunduğu bölgede küçük bir odası olan bir işçiyle geçirmeye karar verdi.

İşçi, Lenin’e yatağını vermeyi önerdi ama Lenin bunu reddederek yere uzandı ve başının altına da yastık niyetine birkaç kitap koyuverdi.

4

KUZEY BÖLGESİ SOVYETLERİ KONGRESİ

10 Ekim’de, Merkez Komite toplantısı devam ederken, delegeler, Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresi için Smolni’de toplanmaya başlamışlardı. Sverdlov, örgütçülere ve önderlere, açılışın 11 Ekim’e ertelenmesi gerekebileceğini haber vermişti. Bunu takiben, 10 Ekim akşamüstü sadece bir hazırlık konferansı yapıldı, Danışma Kurulu seçildi ve gündem belirlendi. Petrograd, Moskova, Novgorod, Staraya Russa, Boroviçi, Reval, Yuryev, Arşengel, Volmar, Kronstadt, Gatçina, Çarskoye Selo, Çudovo, Sestrorestsk, Schlüsselburg, Viborg, Helsingfors, Narva, Abo ve Kotka’dan delegeler gelmişti. Petrozavodsk, Tikvin, Pavlovsk, Venden ve Pskov’dan ise hiç temsilci yoktu.

Toplam 94 delegeden 51’i Bolşevik, 24’ü “Sol” Sosyalist Devrimci, 4’ü Maksimalist Sosyalist Devrimci, biri Enternasyonalist Menşevik, 10’u Sağ Sosyalist Devrimci ve 4’ü Savunmacı Menşevik’ti.

Lenin bu kongreye özel bir önem veriyordu. 8 Ekim’de “Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresine katılan Bolşevik yoldaşlara” özel bir mektup yazdı. Mektupta, kongrenin iktidarı almaya ve ayaklanmayı başlatmaya hazır olmasını bildiriyordu:

“Bütün Rusya Sovyetleri Kongresini beklememeliyiz, Merkez Yürütme Kurulu onu Kasıma kadar erteleyebilir,” diye yazıyordu. “Bu arada Kerenski’nin daha fazla Kornilovcu asker toplamasına izin vermemeliyiz.”35

Daha fazla beklenemezdi. Zaman, karar alma değil, eyleme geçme zamanıydı. Lenin şunları yazıyordu:

“Bu artık Petrograd, Moskova, Helsingfors, Kronstadt, Viborg ve Reval’in karar vermesi gereken bir ayaklanma sorunudur. Petrograd ve çevresi; işte ayaklanmanın karar verilmesi, yayılması, mümkün olduğunca hızlı ve enerjik olarak hazırlanılması gereken yer burası.”36

Daha sonra Lenin kısaca ayaklanma planını özetledi. En yakın garnizondan alayların Petrograd’a getirilmesini, Kronstadt’tan, Helsingfors’tan ve Reval’den donanmaların çağrılmasını, Kornilov birliklerinin ezilmesini, iki başkentin de ayaklanmasını ve Kerenski Hükümeti’nin devrilmesini, savaş halindeki ülkelere derhal barış teklifinde bulunulmasını ve toprağın köylülere dağıtılmasını teklif etti.

Devrimin önderi aynı zamanda ayaklanma sloganını da yükseltti.

“Kerenski, iktidarın Sovyetlere geçmesini, bu iktidarın derhal barış önerisi yapmasını ve toprağın derhal köylülere dağıtılmasını engellemek için, kendisi Moskova’ya kaçarken Petrograd’ı Almanlara teslim etmek için Kornilovcu askerleri tekrar Petrograd’a getirdi! İşte bu, en geniş biçimde duyurmamız gereken, bizi muazzam bir başarıya ulaştıracak ayaklanma sloganıdır.”37

Lenin’in mektubu Kongredeki Bolşevik grubun toplantısında tartışıldı. Grup 11 Ekim sabahı Merkez Komite’nin son oturumundan sonra, Bolşeviklerin genellikle toplantılarını yaptıkları Smolni’deki 18 numaralı geniş odada toplandı.

Benimsenen önlemleri içeren bir rapor, Merkez Komite adına hazırlandı. “Ayaklanma” sözünü kullanmadan, konuşmacı, artık iktidarın Sovyetlere geçmesi konusunda genel geçer konuşmalar zamanının geçtiğini, bunun gerçekleşmesi için ne yapmak gerektiğine karar verilmesi zamanının geldiğini belirtti. Belki de Kongre, ayaklanmayı başlatacak örgüt olacaktı.

Kongrenin önderleri, Sverdlov’dan Merkez Komite’nin aldığı kararın niteliğini öğrenmişlerdi. Kongredeki Bolşevik delegelerin çoğu da bundan haberdardı. Böylece bu rapor onları ayaklanma sorunuyla yüz yüze getirdi. Herkes kritik anın geldiğinin farkındaydı.

O akşam üzeri Kongre açıldı.

Tartışmaya katılan konuşmacıların sesleri şevk ve heyecanla titriyordu. Petrograd Sovyeti temsilcisi, Petrograd’ı tehdit eden tehlikeden söz ederken, Geçici Hükümet’in Petrograd garnizonunun üçte ikisini geri çekme niyetinde olduğunu beyan etti.

Onun ardından sözü Baltık Donanması’ndan bir denizci aldı. Şöyle dedi: “Garnizonu Petrograd’dan geri çekmek devrime ihanet demektir.”

Delegelere hitaben şöyle devam etti:

“Baltık Donanması size diyor ki: Burada kalın ve devrimin çıkarlarını savunun. Burada kalın ve devrimi koruyun!”

Bu konuşmanın son sözleri müthiş bir alkışla karşılandı. Kongre Baltık Donanması’na bir selamlama mesajı gönderdi.

Moskova temsilcisi, tehlike anında Moskova garnizonunun ve proletaryanın oturup olaylara seyirci kalmayacağını söyledi.

“Finlandiya’da Sovyetler çoktan devrimci güç odakları haline geldi,” diye belirtti Fin Bölge Komitesi temsilcisi. “Bölge Komitesi,” diye ekledi, “hükümet yetkililerinin çalışmalarını kontrol ediyor. Bölge Komitesi komiserinin onayından geçmeden, Geçici Hükümet’in tek bir işi bile görülmüyor.”38

Delegeler birbiri ardına Kongreye hitap ettiler. Petrograd, Helsingfors ve Kronstadt Sovyetleri delegeleri Kongreyi selamladılar; hepsi en kısa zamanda II. Sovyetler Kongresinin toplanmasının zorunlu olduğunu vurguladılar.

Aniden, Menşevik Mukanov’un, Menşevik grubun Kongreden çekilme zorunluluğu hissettiğini açıklayan bir bildiri sunmasının Kongrenin militan atmosferi üzerinde sinir bozucu bir etkisi oldu.

Bu açıklamanın delegeler üzerinde yarattığı etki, açıklamayı yapanların umduğunun tam tersi oldu. Açıklamayı alayla karşılayan Kongre, bu konu üzerinde tartışmayı bir sonraki oturuma erteledi ve talihsiz Menşevik sözcü, kürsüyü şaşkın şaşkın terk etti. Onun ardından, Viborg garnizonundan Golovoy adında bir Bolşevik söz aldı:

“Viborg’da şu an iktidar Sovyetlerin elinde. Sovyetler Telgraf Ofisi’ni ele geçirdiler ve kıta komutanı ile kalenin komutanını kovdular.”39

Ryabuşinski isimli delegenin açıklamalarına göre, Reval’de de aynı militan hava egemendi.

İşbirlikçiler yine de çabalarını sürdürdüler. Novgorod delegasyonu adına Menşevik Abromoviç acil bir konuda konuşma talep etti. Kuzey Cephesi Ordusu Yürütme Kurulu’ndan delegasyonuna gelen bir telgrafta, Kongreden çekilmeleri emrediliyordu.

Ancak delegeler çekilmek istemediler. Boroviçi delegesi Krilov kürsüye çıktı ve Abromoviç’i azarlayarak uzlaşmacı Yürütme Kurulu’nun emirlerine uymayı reddettiğini açıkladı ve kongreye, “Boroviçi garnizonunun, Kuzey Kongresinin öne sürdüğü talepleri silah gücüyle destekleyeceği”40 konusunda güvence verdi.

Ve kürsüye tekrar birbiri ardına askerler, denizciler, işçiler çıkmaya başladı. Askerlerin çoğu, ordunun önlerine koyduğu sayısız engeli aşarak gizlice Kongreye gelmişlerdi. Hepsi Kuzey bölgesinden gelen asker ve denizcilerin taleplerine kendi seslerini de katmak için sabırsızlanıyorlardı:

“Bütün İktidar Sovyetlere!”

Volinia Alayı temsilcisi yükselen kahkahalar ve alkışlar arasında Petrograd garnizonu adına konuştu ve şunları söyledi:

“Şu anki hükümet iktidarda kaldığı sürece, alay, Petrograd’dan çekilmeyecektir. Gitmek zorunda kalırsak, Geçici Hükümet’i de beraber götürürüz.”41

Askerlerin ve işçilerin talepleri, köylü örgütlerinin temsilcileri tarafından da tamamen destekleniyordu. Petrograd Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu temsilcisi, iktidarın derhal Sovyetlere geçmesi çağrısında bulundu. Petrograd köylülerinin talebi, Hersonlu köylülerin zor hayat şartlarını anlatan, kendilerinin Geçici Hükümet’e hiç güvenleri olmadığını bildiren ve Sovyetler iktidarı alana dek bir gram tahıl bile teslim etmeyeceklerini söyleyen Herson bölgesi köylü delegesi tarafından da desteklendi.42

Kongrenin bu ilk oturumu, donanmanın, garnizonların ve kuzey bölgesindeki fabrikaların devrimci savaşçı ruhunu ve topyekûn Bolşevik saflarda oldukları gerçeğini açığa çıkarmış oluyordu. Karşıdevrimciler ve uzlaşmacılar bile istemeye istemeye bunu kabul etmek zorunda kalmışlardı. Dyen ve Utro Rossii gibi burjuva gazeteler, ilk günün gelişmelerini verdikleri haberlerinde, Kongrede Bolşeviklerin egemenliğini kabul etmişlerdi.43

Kongrenin militan ruhu uzlaşmacıları korkutmuştu. Ertesi sabah tüm gazeteler, Sovyet Merkez Yürütme Kurulu’nda alınan bir karara göre Kongrenin “yetkisiz” olduğu haberini veriyorlardı. O ana kadar Sosyalist Devrimci ve Menşevik Merkez Yürütme Kurulu, Kongrenin toplanmasına hiçbir itirazda bulunmamıştı, ancak Kongrenin Bolşevik bileşimi ve gerçek devrimci karakteri açığa çıkmaya başladıkça bir protesto dalgası yayıldı. Merkez Yürütme Kurulu, Kongreye yalnızca özel bir konferans olarak yaklaşılabileceğini, çünkü “bu konuda hiçbir yetkisi olmayan” Helsingfors Sovyeti tarafından toplandığını, Moskova Sovyeti’nden bir temsilcinin hazır bulunduğunu ama kuzey bölgesinden pek çok Sovyet’in temsil edilmediğini ve son olarak da Merkez Yürütme Kurulu’nun böyle bir kongrenin toplanacağından haberdar olmadığını açıkladı.

Ertesi sabah 12 Ekim’de, uzlaşmacılar gözleri parlayarak Kongreye geldiler. Memnuniyetle ellerini ovuşturuyor ve Merkez Yürütme Kurulu’nun Kongreyi yetkisiz kılan açıklamasını içeren sabah gazetesini zaferle sallayarak lobilerde fısıldaşıyorlardı. Oturum açıldığında Menşevikler söz istediler. İlk konuşmacı Bogdanov, Menşeviklerin, Merkez Yürütme Kurulu’nun kararına istinaden Kongrenin bundan sonraki gelişmelerinde rol oynamayacaklarını bildirdi. Kongrede sadece “bilgi edinmek amacıyla” bulunacaklardı.

Menşeviklerin bu açıklaması delegeler tarafından hiç de sempatiyle karşılanmadı. Sağdan soldan “İşimize bakalım!” diyen sabırsız sesler yükseliyordu.

Sağ Sosyalist Devrimciler bile Menşevikleri açıkça desteklemeye cesaret edemediler.

Bolşevik grubun harekete geçmesiyle Kongre, Merkez Yürütme Kurulu’nun haince davranışını kınayan bir karar çıkarttıktan sonra politik durumu tartışmaya geçti.

Bolşeviklerin, iktidarın derhal Sovyetlere geçmesi önergesi “Sol” Sosyalist Devrimcileri korkutmuştu. Kolegayev utanarak şu şikayette bulundu:

“Bolşevikler iktidar sorununun sokakta çözülmesini istiyorlar, bu sorunu parlamenter yollarla çözmeyi reddediyorlar.”44

Ancak bu “Sol” Sosyalist Devrimcilerin liderine, Şişkov adında Kronstadtlı bir denizci olan, kendi partisinin bir sıra neferi karşı çıktı. Şişkov’a göre Bolşevikler ve “Sol” Sosyalist Devrimciler birlikte savaşıp iktidarı almalıydılar. 33. Kolordu temsilcisinin kongreye okuduğu bu kolordunun askerlerinden gelen yazıda, barışın bir an önce sağlanmasını, özel mülkiyet altındaki topraklara el konulmasını, büyük sermayenin ve yüksek gelirlilerin vergilendirilmesini beklediklerini bildiriyordu.45

Kongre toplantısında aşağıdaki karar kabul edildi:

“Koalisyon hükümeti ülkeyi parçalamış, kana bulamıştır. Sözde Demokratik Konferans korkunç bir fiyaskoyla sonuçlanmıştır. Burjuvaziyle işbirliği şeklindeki haince politika; işçiler, askerler ve politik bilinç kazanmış köylülerce reddedilmiştir… Yalnızca tüm Sovyetlerin kararlı ve birleşik eyleminin ülkeyi ve devrimi kurtarabileceği ve merkezi otorite sorununu çözebileceği an gelmiştir. Kongre, bölgedeki tüm Sovyetleri harekete geçmeye çağırıyor.”46

Bolşevik temsilcilerden biri, askeri ve politik durum üzerine ayrıntılı bir raporla, denizci, asker ve işçi delegeleri, Lenin’in planları ve Merkez Komite’nin silahlı ayaklanma ile ilgili kararları konusunda bilgilendirdi. “Ayaklanma” sözcüğünü kullanmamıştı ama Kongrenin toplandığı koşullara uygun sözcüklerle, Geçici Hükümet’in düşürülmesi ve Sovyetlerin iktidarı alması gerektiğini bildirdi.

Petrograd Bolşeviklerinden bir temsilci, Petrograd’da tüm silahlı güçlerin kontrolünde olacak bir Askeri Devrim Komitesi’nin oluşturulduğunu Kongreye bildirdi. Buna cevap olarak “Sol” Sosyalist Devrimcilerin temsilcisi, grubunun Askeri Devrim Komitesi önerisini desteklediğini belirtti.

Kongre, kuzey bölgesindeki tüm garnizonların uygun savaş düzeni için tüm önlemleri almaları gerektiğine ilişkin bir bildiri yayımladı. Ayrıca tüm yerel Sovyetlere bir çağrıda bulunarak, kendilerine Petrograd Sovyeti’ni örnek almalarını ve devrimin askeri savunmasını organize etmek için askeri devrim komiteleri oluşturmalarını salık verdi.

Kongre toprak sorununa özel bir önem veriyordu. Bu nedenle iktidarı alma savaşını desteklemeleri için köylülere bir çağrı yayımladı. Çağrıda şöyle deniyordu:

“Köylüler bilmelidirler ki; siperlerdeki, kışlalardaki, savaş gemilerindeki oğulları, fabrikalardaki işçiler onların tarafındadır ve devrimci işçilerin, askerlerin ve denizcilerin toprak için, özgürlük için ve adil bir barış için ayağa kalkacakları nihai kavga günü yaklaşmaktadır. İşçiler ve köylüler; Köylü, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri’nin hükümetini kuracaklardır.”47

Bolşeviklerin önerisiyle, Bütün Rusya Sovyetler Kongresini toplamak ve bölgedeki bütün Sovyetlerin faaliyet merkezi olarak hizmet etmek üzere Kuzey Bölgesi Komitesi oluşturulması kararı benimsendi. Komite, 11’i Bolşevik, 6’sı “Sol” Sosyalist Devrimci olmak üzere 17 üyeden oluşuyordu.

Kongrenin kapanmasına yakın, salonda pek çok delege toplandı. Kürsü sanki aniden bir süngü çemberine alınmış gibiydi. Bunlar, kongreyi selamlamaya gelmiş Letonya Piyade Alayı’ydı. Alayın sözcüsü şunları söyledi:

“Devrimin ilk gününden beri Letonyalılar ‘Bütün İktidar Sovyetlere!’ sloganını benimsemiştir ve bugün devrimci Petrograd bu sloganı hayata geçirmeye hazırlanırken Letonyalı piyadeler, 40 bin güçlü asker, tam destek vermeye hazırdır.”48

Letonyalı sözcüyü Obuhov Atölyesi’nden bir temsilci takip etti.

“Bizim fabrika Boşevikleri yürekten destekliyor.”49

Tüm delegeler sadece ve sadece bir düşünceyi ifade ettiler, o da sonuna kadar kararlılıkla savaşmak. Letonyalılar, denizciler ve Petrogradlı işçiler, hepsi ayaklanma çağrısında bulundu ve salonu dolduran yüzlerce işçi bu çağrıya alkışlarla, çığlıklarla ve hep bir ağızdan “Enternasyonal Marşı”nı söyleyerek cevap verdiler.

İşbirlikçi Sovyet Merkez Yürütme Kurulu, Kongreyi gözden düşürmeye çalışıyordu; Kongrenin benimsediği kararların kargaşaya neden olacağını iddia etti.

İşbirlikçiler, Kongrenin işçilere, askerlere ve köylülere yaptığı II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi seçimlerini kendi ellerine alma çağrısının kendilerine gizlice indirilmiş bir tokat olduğunun farkındaydılar. Onları en çok korkutan da buydu.

Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresi henüz toplantı halindeyken, Sosyalist Devrimci-Menşevik Merkez Yürütme Kurulu’nun yayın organı olan İzvestia’da “Sovyet Örgütünde Kriz” başlıklı bir yazı yayımlandı. Bir paragrafında şöyle deniyordu:

“Sovyetler eski rejime karşı savaşta muhteşem bir örgüttü, ama yeni bir rejim kurma işini üstlenebilecek kapasitede değiller; uzmanlıkları yok, ilişki kurabilecek beceri ve yetenekleri yok ve son olarak örgütleri yok.”50

Bolşeviklerin kazandığı başarılardan korkan Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, kitleleri, politik örgüt olarak Sovyetlerin ülkeyi yönetebilecek yetenekte olmadığına ikna etmeye çalışıyorlardı. Yukarıda sözü edilen makalenin ilerleyen bölümlerinde şöyle deniyordu:

“Temsilciler Sovyeti’ni, demokrasinin sığınabileceği geçici barınaklar olarak kurduk. Şimdi, bu barınakların yerine, yeni sistemin kalıcı binalarını inşa ediyoruz ve doğal olarak, insanlar yavaş yavaş bu barınakları terk edip daha uygun konutlara geçiyorlar, çünkü bunlar kat kat inşa edilmektedir.”51

İşbirlikçiler dehşetle sağa sola saldırıyorlar, yükselen devrimci fırtınanın dehşetiyle feryat ediyorlardı. Korku ve panik içinde, burjuvazi hükümetin iplerini daha sıkıca eline alana ve ülkedeki duruma hakim olana kadar Sovyetleri, kitleleri devrimden uzak tutmanın bir aracı olarak gören işbirlikçi politikalarının sınıfsal içeriğini açığa vuruyorlardı.

Burjuvazinin dalkavuklarının bu bağlılığı, efendileri tarafından derhal takdir edilmişti. Karşıdevrimin önemli yayın organlarından biri olan Russkaya Volya, daha önce bahsettiğimiz İzvestia’daki makalede şu sempatik yorumu yapıyordu:

“Daha çok kısa süre öncesine kadar… Sovyetlerden… en saygılı sözlerle bahsedilirdi. Sovyet örgütlerini eleştirmek, karşıdevrim manifestosu olarak görülürdü. Sonunda, ‘karşıdevrimcilerin’ ‘burjuva’ yayınları değil ama Sovyet Merkez Yürütme Kurulu’nun organı, Sovyetlerin ölümünden açıkça bahsediyor.”52

İşbirlikçi “sosyalistler” ve karşıdevrimci burjuvazi, kendine ortak bir dil bulmuştu. Korku içindeki dalkavukların panikle ağızlarından kaçırdıkları sözler aslında karşıdevrimci efendilerinin planlarıyla tamamen uyum içindeydi.

Karşıdevrimciler, Kongrenin kapanışa yakın aldığı kararın öneminin farkındaydılar. Kongrenin kapandığı günün ertesinde çıkan sayısında Utro Rossii şöyle yazıyordu:

“Dün kapanan İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri Bölge Kongresinin Sol Bolşevik havası, en korku verici endişeleri ayaklandırıyor.”53

Dyen ise “Kırlar, Kuzey Kongresinin sloganlarını desteklemeye hazır,” diyordu.54

Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresini, diğer pek çok bölge Sovyeti’nin kongreleri izledi. Hepsinin mesajı aynıydı: Sovyetleri iktidara taşıyacak mücadeleye hazır olun.

İKİNCİ BÖLÜM

AYAKLANMANIN ÖRGÜTLENMESİ

1

ÜLKEDE ÇOĞUNLUĞUN KAZANILMASI

Ekim arifesinde yazdığı makalelerinde ve mektuplarında Lenin, halkın siyasi kaderinin, tüm ülkenin kaderinin esas olarak Petrograd ve Moskova’daki devrimin zaferine bağlı olduğunu vurgulamıştır. Petrograd ve Moskova’daki silahlı ayaklanma, ülke çapında mücadelenin gelişimini büyük ölçüde etkileyecekti.

Ama itici güç sağlayacak merkezleri işaret ederken, Lenin ve Stalin tarafından yönetilen Bolşevik Partisi hiçbir zaman ülkenin geri kalanının otomatik olarak bu iki şehri izleyeceğini düşünmemiştir. Güçlerin harekete geçirilmesi tüm ülkede devam ediyordu. Ayaklanmanın olgunlaştığı konusunda Lenin’in çıkarsaması sadece merkezlerdeki değil, tüm ülkedeki sınıf ilişkilerinin bütünsel bir analizine dayanıyordu.

“Ülkede çoğunluğa sahibiz…” diye yazıyordu Lenin tarihi makalesi “Kriz Olgunlaşmıştır”da.1

Kornilov yenilgisinin ardından Bolşeviklerin ülkede çoğunluğa sahip olduğu açıkça ortaya çıkmıştı. Bolşevik Partisi’nin silahlı ayaklanmayla ilgili kararı, Büyük Sosyalist Ekim Devrimi yolunda yeni bir dönemin –üçüncü dönemin– başladığının işaretiydi.

Stalin, ilk dönemi (Mart-Nisan 1917) Parti’nin yeni yönelimi benimsediği dönem olarak karakterize eder.

İkinci dönem (Mayıs-Ağustos 1917), devrimci kitlelerin hareketlenme dönemidir.

Üçüncü dönem (Eylül-Ekim 1917), saldırının örgütlenme dönemidir.

“Bu dönemin karakteristik özelliği, krizin hızla olgunlaşması, hakim çevreleri saran kaos, Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin izolasyonu ve Bolşevik saflardaki tüm tereddütlerin terk edilmesi olmuştur.”2

Petrograd ve Moskova Sovyetlerindeki başarılarından sonra, Bolşevikler Ekaterinburg, Minsk, Rostov, Saratov, Kiev, Harkov, Taganrog, Samara, Çaritsin ve Vladimir gibi hemen hemen tüm önemli sanayi merkezlerindeki Sovyetlerde çoğunluğu ele geçirdiler. Lugansk ve İvanovo-Voznesensk gibi merkezlerde ise zaten Şubat burjuva demokratik devrimi sonrasında Sovyetler Bolşevikleşmişti. Ekimden sonra gerçekleşen, ama Ekim Sosyalist Devrimi’nin hemen öncesindeki güçler dengesini yansıtan büyük sanayi merkezlerindeki Kurucu Meclis üyelerinin seçimi, Bolşeviklerin ülkedeki etkisinin ne kadar büyük olduğunu gösteriyordu.

İvanovo-Voznesensk’de Bolşevikler 17.116 (%64), Menşevikler 679 (%2.6), Sosyalist Devrimciler 3389 (%12.7) oy aldılar. Kineşma’da Bolşevikler 3.567, Sosyalist Devrimciler 858, Menşevikler 815 oy aldılar. Büyük tekstil fabrikalarının bulunduğu Vladimir Uyezd, Vladimir Gubernia’da Bolşevikler toplam oyun %71’ini (Bolşevikler 36.000’in üzerinde, Menşevikler sadece 745 ve Sosyalist Devrimciler 11.600) aldılar.

Urallar’da bulunan Aşa-Balaşovski’nin rakamları ilginçti. Burada Bolşevikler 1.829, Sosyalist Devrimciler 134 ve diğer tüm partiler toplam olarak 20 oy aldılar. Minyar Volost’ta (Minyar Fabrikası) Bolşevikler 2.232, Sosyalist Devrimciler 116 ve diğer tüm partiler 28 oy aldılar. Minsk’te Bolşevikler %63, Sosyalist Devrimciler %19 ve Menşevikler %1.8 oranında oy aldılar.

Bu rakamlar, özellikle de önemli sanayi merkezlerinde kitleler üzerindeki tüm etkilerini yitiren Menşeviklerin iflasını sergiliyordu. Bolşeviklerin büyük şehirlerdeki Sovyetlerde kazandıkları başarının tüm ülkeye yayılması gerekiyordu. Bu amacı göz önünde tutan Bolşevikler, II. Sovyetler Kongresinin toplanmasını talep ettiler.

Ekim başında Merkez Komite, yerel örgütlerine dağıttığı J. M. Sverdlov imzalı bir mektupta, 17 Ekim’de özel bir Parti Kongresinin, 20 Ekim’de de Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinin toplanacağını bildirdi. Merkez Komite, Parti Kongresi ve Sovyetler Kongresi için mümkün olduğunca aynı delegelerin seçilmesinde ısrar ediyordu. Ayrıca yerel örgütlere, Sovyetler ve Bölge Sovyetleri kongreleri için de seçimleri örgütlemeleri talimatını verdi. Bu kongrelerde, Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinin acilen toplanması yönünde alınacak kararı güvenceye alma gayreti içindeydiler. Bu karar Petrograd’a telgrafla bildirilecekti. 30 Eylül’de Raboçi Put’ta RSDİP Merkez Komitesi imzalı “Sovyetler Kongresinin Arifesinde” başlıklı bir makale yayımlandı. Makalede, Kongrenin toplanmasını engellemeye çalışan uzlaşmacılara karşı mücadele çağrısı yapılıyordu:

“Tetikte olun, yoldaşlar! Kendinize güvenin. Kaybedecek tek bir saatiniz bile yok. Sovyetler Kongresine hazırlanın. Bölge kongrelerini toplayın ve uzlaşmacı karşıtlarının delege seçilmesine bakın. Yerel Sovyetlerde kazanımlarınızdan bir adım bile geri atmayın!”

Yazının sonunda Merkez Komite bir uyarıda bulunarak aceleyle hareket edilmemesini, yani aslında işçilerin merkezden işaret beklemelerini söylüyordu:

“Düşmanlarımızın istediği zamanda savaşa girmeyeceğiz. Tek başınıza hareket etmeyin!”3

Bölgesel Sovyet kongrelerini toplama yönündeki kampanya, Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresinden sonra özellikle yankı buldu. Aşağıdaki tarihlerde adı geçen önemli merkezlerde bölge kongreleri toplandı:

Ayrıca aşağıdaki kongreler de Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresinden önce toplanmıştı:

Yukarıda bahsedilen kongrelerde Petrograd, Moskova, Finlandiya, Estonya, Volga bölgesi, Urallar, Sibirya, Uzakdoğu, Ukrayna ve Orta Asya’dan, kısacası ülkenin hemen hemen her yerindeki Sovyetlerden temsilciler hazır bulunuyordu.

Genel olarak tüm kongrelerdeki temel düşünce, iktidara Sovyetler tarafından el konmasıydı ve bu Bolşevik kararlar kongrelerde benimsendi. Bölgelere hakim olan düşünce, Vladimir Eyaleti Sovyetleri Kongresinde alınan kararlara bakarak tahmin edilebilir. Kararda şöyle deniyordu:

“Kongre, Geçici Hükümet’i ve onun destekçilerini, hain ve halk düşmanı ilan eder. Buna dayanarak Kongre, Vladimir eyaletindeki tüm Sovyetleri ve onun merkezini (Eyalet Yürütme Kurulu) Geçici Hükümet’e karşı savaş durumunda görmektedir.”4

Ekim öncesi toplanan Sovyetler kongreleri, saldırının hazırlanmasında son derece önemli bir etkendi. Kongreler iktidarın Sovyetlere geçmesi gerekliliğinde ısrar etmekle kalmamışlar, aynı zamanda da nihai savaş başladığında Petrograd ve Moskova’yı destekleyen yükümlülükler altına girmişlerdir.

Ülkedeki önemli sanayi merkezlerinde, Bolşevik Partisi örgütleri baştan beri bağımsız örgütler olmuşlar ya da Şubat Devrimi’nin ardından Menşeviklerle olan tüm bağlarını koparmışlardı. Ancak bazı şehirlerde uzlaşmacı ve oportünist unsurlar vardı, bu nedenle yeterince güçlü Bolşevik gruplar oluşturmak mümkün değildi. Buralarda, birleşik Bolşevik ve Menşevik Parti örgütleri oluşturulmuştu. Bunlar bazı yerlerde Ağustos, Eylül, Ekim 1917’ye kadar varlıklarını sürdürdüler. Ama sonbaharda, Ekim ayaklanmalarının arifesinde, Menşeviklerle uyumsuzluk had safhaya ulaştı. Eylül ve Ekim ayı boyunca, Pravda’nın “Parti Yaşamı” sütunlarında Merkez Komite’nin talimatlarını kabul eden bağımsız Bolşevik Partisi kollarının oluşumunu ve bunların Menşeviklerle kopuşunun rapor edildiği yerel örgütlerden gelen “Merkez Komite’ye Mektuplar” yayımlanıyordu. Daha sonra, Sovyetlerin iktidarı alma mücadelesinin, Merkez Komitenin kesin talimatına rağmen Menşeviklerle kopuşun geciktirildiği bölgelerde diğer yerlere göre daha zor olduğu görülmüştür.

1917 Ekiminde, yerel bölgelerde Bolşevik güçler önemli ölçüde gelişmişti: Parti üyelerinin sayısında büyük bir artış vardı. 16 Ekim’deki Merkez Komite toplantısında Sverdlov Yoldaşın belirttiği gibi, Bolşevik Partisi’nin o gün itibariyle 400 binden fazla üyesi vardı.

400 bin kişilik bu Bolşevik ordusu ülkeye çok iyi dağılmıştı. Partinin esas güçü doğal olarak iki başkentte toplanmıştı. Ekimde Petrograd’daki Parti üyesi sayısı 50 bin civarıydı. Moskova’da 20 bini aşıyordu ve tüm bölgede 70 bindi. Urallar’da bu sayı 30 bindi.

Ekimde Minsk’te yapılan İkinci Kuzeybatı Konferansı’nda 28.590 parti üyesi temsil ediliyordu. Batı Cephesi’ndeki üyeler de bu hesaba katılınca toplam 49 bin üye ediyordu.

Temmuzda Güneybatı Bölgesi Parti Konferansı’nda sekiz örgütten 7.297 üye bulunuyordu. Bunlardan Kiev örgütüne ait yaklaşık 4 bin ve Odessa örgütüne ait 2.200 üye vardı.

Ekimde Tiflis’te yapılan Kafkasya Bolşevik Örgütleri Bölge Kongresinde, 2.200’ü Bakü örgütüne ait 8.636 üye temsil ediliyordu. İvanovo-Voznesensk’de 6 bin üyelik güçlü bir Bolşevik örgüt vardı.

Merkez Komite’nin talimatları doğrultusunda tüm ülkede iktidarı alma hazırlıkları sürüyordu. Geçici Hükümet’in baskısı karşısında geri çekilmeyen Merkez Komite ve yerel örgütler arasındaki iletişim, Ekim öncesi günlerde muhteşem bir biçimde kuruluyordu.

6. Kongre delegeleri kitlelere giderek silahlı ayaklanmanın gerekliliğini anlattılar ve yerel parti örgütleriyle birlikte pratik hazırlıklara girişip başarı için gerekli koşulları yarattılar.

Merkez Komite, üyelerini değişik bölgelerden sorumlu kılmıştı ve onlardan, bu bölgelerdeki gelişmelerle ilgili düzenli olarak bilgi alıyordu. Merkezdeki ayaklanmanın destekleneceğini bildiren bölgelerden gelen her telgraf, ülkenin nabzını tutmak için önemli birer araçtı.

“Petrograd Rusya’nın tamamı değil!” diye histerik çığlıklar atıyordu Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler. Yayın organlarında sürekli olarak, nihai gümbürtü koptuğunda, kırların, tıpkı bir çığ gibi, Bolşevik Petrograd ve Moskova “ada”larının başından aşağı geçeceğini yazıp duruyorlardı. Ama ayaklanmaya hazırlanan Bolşevik yönetimi çok iyi biliyordu ki Petrograd ve Moskova düşman “kırlar” arasında kalmış bir ada değil, kasaba kasaba, bölge bölge, tüm ülkenin işaretini beklediği militan, öncü merkezlerdi.

Merkez Komite’den özel talimat almamış tek bir bölge kalmamıştı ülkede. Urallar, Donets Havzası, Beyaz Rusya ve Kuzey Kafkaslar, işgal edecekleri yeri, yerine getirecekleri görevi, ayaklanmada oynayacakları rolü önceden biliyorlardı. Merkez Komite temsilcileri son kararları iletmek ve iktidarı almak için yapılan son hazırlıkları denetlemek için bölgeleri ziyaret ediyorlardı. Ülkenin hemen hemen tüm önemli merkezlerinde Ekim arifesinde kurulmuş olan Kızıl Muhafız birlikleri genişlemiş, silahlanmış ve belirgin bir biçime bürünmüştü. Tüm ülke nefesini tutmuş harekete geçmek için gelecek işareti bekliyordu. Herkes biliyordu ki bu işaret Petrograd ve Moskova’dan gelecekti.

2

PETROGRAD BOLŞEVİKLERİ

SALDIRIYA HAZIRLANIYOR

Parti örgütleri arasında saldırı hazırlıklarında en önde gelen Petrograd Komitesi’ydi. Petrograd örgütünün önde gelen işçileri Lenin’in ayaklanmayla ilgili makalelerinden haberdardı. Viborg Bölge Komitesi –Ekim başında Lenin burada kalıyordu– Lenin’in mektuplarını çoğaltmıştı. İşçiler bunları gruplar halinde okumuş ve elle çoğaltmışlardı. Parti üyelerini Lenin’in ayaklanma çağrısı etrafında toparlamak için yoğun bir çalışma sürüyordu.

5 Ekim’de Petrograd Komitesi Lenin’in mektubunu iki başkentteki Bolşeviklerin görüşüne sundu. Daha sonradan Troçkistleşen M. M. Laşeviç, ayaklanma fikrine karşı çıktı. O da Kamenev ile Zinovyev’in öne sürdüğü fikirlere sahipti: Güçlerimiz yetersizdi; Petrograd ve Finlandiya Bütün Rusya demek değildi; köylüler arkamızdan gelmeyecekti, kaldı ki gelseler ve ekinleri toplamaya istekli bile olsalar, mahsulü şehirlere taşıyamayacaktık; ekonomide ve sanayide ve gıda stoğu bakımından ülke kıtlığa doğru gidiyordu; iktidarı ele geçirebilirdik ama olayları hızlandırmamalıydık.

Bir başka deyişle, tereddüt içinde olanlar rüzgarın ne yöne eseceğini bekleme taraftarıydı. Ayaklanmayı örgütlemek yerine, olayların nasıl gelişeceğini bekleyip görmeyi savunuyorlardı; tüm güçleri hızla harekete geçirmek yerine, akıntıya sürüklenmeyi tercih ediyorlardı; devrimi yönlendirmek yerine, arkasından sürüklenmeyi öneriyorlardı.

Laşeviç, Troçki’nin, ayaklanmayı Sovyetler Kongresinin açılışına kadar erteleme önerisini savunuyordu. Ama o, Troçki’nin açıklamaktan çekindiği savları açık yüreklilikle ileri sürdü. Bu savlar, Troçki’nin Zinovyev ve Kamenev ile aynı çizgide olduğunu açıkça ortaya koyuyordu.

Petrograd Komitesi, ayaklanma muhaliflerine gereken cevabı verdi. Kalinin bu konuda şunları söylüyordu:

“Şu an iktidarı alma yolunda ilerliyoruz. İktidarı barışçı yollarla alamayız. Eyleme hemen yarın başlayıp başlayamayacağımızı söylemek zor. Ama mücadeleyi yükseltmek için bugün elimizdeki fırsatı kaçırmamalıyız. İktidarı alma sorunu tam karşımızda duruyor. Tek sorunumuz saldırıyı başlatacak o stratejik anı tespit etmek.”5

Petrograd Komitesi’nin düşüncesini Molotov Yoldaş şu sözlerle kesin bir biçimde ifade ediyordu:

“Şu anki görevimiz kitleleri geri tutmak değil, iktidarı ele geçirmek için en iyi zamanı seçmek. Lenin’in tezleri der ki, tarihlerle kendimizi büyülemeyelim, iktidarı almak için en uygun anı seçelim; kitlelerin anarşiye sürüklenmesine izin vermeyelim. O anı tam bir kesinlikle tahmin etmek mümkün değil. Belki de en uygun an, Geçici Hükümet’in Moskova’ya çekileceği andır. Ama her an harekete geçmeye hazır bekleyelim.”6

Petrograd Komitesi, başkentte bir Bolşevik Şehir Konferansı toplamaya karar verdi. Üçüncüsü yapılacak konferans, 7-11 Ekim’de olacaktı. Yaklaşık 50 bin parti üyesi temsil edilecekti. Bunların 7 bini Narva bölgesinden, yaklaşık 7 bini Viborg’tan, 3 bini de Petersburg’dandı, vs. Genel durum o kadar kritikti ki konferans yarı gizlilik içinde toplandı, izleyiciye izin verilmedi. Bu konferans, Petrograd örgütünden yalnızca birkaç kişinin ayaklanmaya karşı olduğunu ortaya çıkardı. Petrogradlı Bolşevikler, Merkez Komite’yle uygun adım ilerliyordu.

Lenin, Konferans’taki delegelere, ayaklanma lehine fikirlerinin yer aldığı bir mektup yazdı. Önderin çağrısı ilgiyle karşılandı. 10 Ekim’de konferansta alınan bir kararla Lenin’in düşüncesine tam destek verildi. Kararda şöyle deniyordu:

“Sadece Rus devriminin değil, tüm dünya devriminin kaderini belirleyecek nihai kavga anı gelmiştir. Bu görüş ışığında, Konferans, sahte Cumhuriyet Konseyi ile birlikte Kerenski Hükümeti’nin yerini İşçilerin ve Köylülerin Devrimci Hükümeti’nin alması durumunda; a) toprağın köylülere dağıtılmasının… b) acilen adil bir barış önerisinin… mümkün olabileceğini bildirir.”7

Merkez Komite’nin ayaklanma çağrısı, hemen o akşam karara dönüştü.

Petrograd Komitesi ayaklanma hazırlıklarına hemen başladı. Komite üyeleri bölgeleri ziyaret etti, Kızıl Muhafızları denetledi ve silah tedarik etti. Viborg bölgesinde V. M. Molotov (Kiryabin) faaliyet yürütüyordu. Sürgünde yıllarını geçirmiş eski bir Bolşevik olan Molotov Yoldaş, ilk yasal Bolşevik gazeteler olan Zvezda ve Pravda’nın yayın kurullarındaydı. Savaş sırasında Sibirya’da sürgündü, ama 1916’da Petrograd’a kaçtı ve burada Parti Merkez Komite Bürosu’na seçildi. Şubat Devrimi sırasında Petrogradlı Bolşeviklere öncülük etti. İşçi ve asker temsilcilerinin tek bir Sovyet’te birleştirilmesi onun girişimiyle olmuştu.

Bu yazının yazıldığı tarihte Molotov, Petrograd Sovyeti Yürütme Kurulu ve Bolşevik Partisi Petrograd Komitesi üyesi idi.

Parti ayaklanma yolunda ilerlemeye başlayınca, Molotov Askeri Devrim Komitesi’ne seçildi ve kendisine eğitim bölümünün sorumluluğu verildi. Garnizonda ajitasyon işini yönlendirirken, Petrograd Komitesi’ndeki ve bölgedeki görevine de devam ediyordu.

Andrei Andreyeviç Andreyev ise tamamen Bolşevik etki altında olan ve Kızıl Muhafızların örgütlenmesinde büyük sorumluluk taşıyan Petrogradlı metal işçileri arasında faaliyet gösteriyordu.

15 Ekim’de Petrograd Komitesi partinin acil ayaklanma çağrısını tartıştı. Toplantıda 35 temsilci bulunuyordu. Tartışmanın gündemi harekete geçilip geçilmemesi değildi –o zaten tamamdı– ama ayaklanmayla bağlantılı pratik sorunlar üzerinde duruluyordu.

Viborg bölge temsilcileri güvenle belirttiler: “Kitleler bizi destekleyecektir.” Vasilyevski adası temsilcileri, tüm fabrikalarda askeri eğitimin bütün hızıyla devam ettiğini bildirdiler.

Kalinin orduyla kurulan bağlantıları anlattı:

“Ordu Komiteleri bizim elimizde değil… ama ordu örgütlerinden bağımsız olarak ordudan delegasyon geliyor ve aralarında askeri bir havanın egemen olduğunu gösteren talepler öne sürüyorlar.”8

Obuhov bölgesi temsilcileri de şunları söyledi:

“… Obuhov fabrikası önceden Savunmacıların kalesiydi. Şimdiyse durum bizim lehimize. Mitinglere… 5 binle 7 bin arası katılım oluyor… 2 bin kişi Kızıl Muhafızlara katıldı. 500 tüfeğimiz, bir makineli tüfeğimiz ve zırhlı aracımız var… Hiç şüphe yok işçilerimiz Petrograd Sovyeti’nin çağrısına yanıt verecektir.”9

Eyno Rahya da Finlilerin düşüncesini şu şekilde özetledi:

“Finlilerin duygusu şu ki; ne kadar çabuk olursa o kadar iyi.”10

Leh temsilciler, örgütlerinde 1.200 üyeleri olduğunu bildirdiler. İşçiler Kızıl Muhafızlara yazılmışlardı.

Tüm bölgeler ateşli bir faaliyet içindeydi. Kitleler sabırsızlıkla partiden gelecek şu çağrıyı bekliyorlardı:

“Silahlara!”

Raporları özetleyen Kalinin şöyle dedi:

“İnanıyorum ki çok yakın gelecekte halk yapıcı gücünü sergileyecektir.”

Genel hava o duruma gelmişti ki, yakın zamana kadar tereddüt içinde olanlar bile tüm güçleriyle ayaklanma lehine oy kullanıyorlardı. Petrograd Komitesi tüm aktif Partili işçileri bir araya toplama ve günlük militan ajitasyonları hakkında birbirlerini haberdar etme kararı aldı. Örgütsel sorunlar üzerine şu kararlar alınmıştı:

1. Küçük bir alt komite kurulacak.

2. Üyelerin merkezde ve bölgelerde sabit bir görevde olmaları sağlanacak.

3. Her Bölge Komitesi’nin karargâhında bir askeri enformasyon merkezi kurulacak.

4. Tüm bölgeler fabrika komiteleri ve Merkez Komite Sekreteryasıyla daha yakın bağ kuracak.

5. Demiryolu işçileri, posta işçileri ve işçi sınıfının bütün kitle örgütleriyle iletişim geliştirilecek.

6. Ajitasyon yoğunlaştırılacak ve işçilerin silah eğitimine hız verilecek.

7. Bölge Parti Örgütleri ve silahlı birlikler arasındaki iletişim güçlendirilecek.

Petrograd Komitesi kararları doğrultusunda, Yürütme Alt Komitesi üç kişilik bir Ayaklanma Komitesi seçti ve onlara kışlaları ve askeri okulları denetleme ile uygun silah ve cephaneyi stoklama görevi verdi.

Viborg bölgesi Bolşeviklerin kalesi haline gelmişti. Merkez Komite’nin Lenin’i Viborglu Kızıl Muhafızların gözetimine vermesi tesadüf değildi.

“Baltıklı denizciler ve Viborglu Kızıl Muhafızlar Ekim ayaklanmasında önemli bir rol oynamışlardır. Bu askerlerin bu olağanüstü cesaretlerini göz önüne alınca Petrograd garnizonunun rolü, esas olarak cephedeki savaşçılara moral vermeye ve kısmen de askeri destek sağlamaya indirgenmişti.”11

Viborg bölgesi Kızıl Muhafızları ve denizcilerle ilgili Stalin’in tahmini bu yöndeydi.

Vasilyevski adası bölgesinde en iyi organize olmuş savaşçı birliklerden biri, Boru fabrikasındaki Kızıl Muhafızlardı. Bolşevik Partisi üyeleri kadar, parti üyesi olmayan işçiler de kendi istekleriyle askeri eğitim alıyorlardı. Ayaklanma başlamadan hemen önce bu tesislerde yaklaşık 2 bin kişilik bir tabur vardı.

Vasilyevski adası bölgesindeki önemli kişiliklerden biri, zeki bir propagandacı ve Bolşevik Partisi’nin sadık bir üyesi olan Vera Slutskaya idi. Her sabah erkenden Parti’nin onu görevlendirdiği bu bölgeye geliyor ve bütün günü fabrikalardaki işçilerle geçiriyordu. Genellikle geceleri de burada kalıyordu. İşçi kadınlar arasında çok seviliyordu ve ona “Demir Vera” adını takmışlardı. İşçi kadınlardan biri, Vera’yla ilgili anılarında şöyle diyordu:

“Sabahları ortak odamıza geldiğimde arkadaşlardan birinin şöyle dediğini duyardım: ‘Bizim Demir Vera dün gece gene hiç uyumadı. Masada oturup bir iki saat uyukladı ve sonra bir fabrikadan öbürüne koşturmaya devam etti.’”12

Ekim Devrimi arifesinde fabrikalar, fabrikadan çok silahlı kampları andırıyordu. Silahlı gruplar oluşturulmuş bu fabrikalarda tüfek sesleri duyuluyordu. Fabrika bahçelerinde metal tabakalar motorlu yük arabalarının yanlarına monte ediliyor ve böylelikle makineli tüfeklerin taşınacağı zırhlı araçlar oluşturuluyordu. Stari Parviainen fabrikası işçileri aldıkları kararda şunları söylüyorlardı:

“Yakında patlayacak kavgadan korkmuyoruz… Kazanacağımızdan eminiz.

Yaşasın İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti iktidarı!”13

Petrograd’ın diğer bölgelerinden işçiler de benzer kararlar alıyorlardı. Her yere, iyi örgütlenmiş bir faaliyet ve zafere olan inançla birlikte devrimci bir atmosfer hakimdi.

İşçiler harekete geçmeye hazırlanıyorlardı.

Petrograd Komitesi’nin askeri hazırlıkları göstermişti ki yaklaşan nihai savaşta başkent proletaryasının deneyimli ve kararlı bir lideri olacaktı.

3

MOSKOVALI BOLŞEVİKLER

AYAKLANMAYA HAZIRLANIYOR

Moskova’daki koşullar, Merkez Komite’nin mücadeleyi doğrudan yönettiği Petrograd’dan biraz daha farklıydı. Petrograd proletaryası, esas olarak metal işçilerinden ve büyük işletmelerde çalışan diğer sektör işçilerinden oluşuyordu. Kırsal bölgelerle bağlarını çoktan yitirmiş olduklarını vurgulamak için onlara “doğuştan proleter” deniyordu. Ancak Moskova’daki işçilerin çoğu hâlâ kırlarla bağlarını koparmamış tekstil işçileriydi. Küçük burjuva etkilerden sıyrılmaları daha uzun zaman almıştı. Moskova’daki birkaç büyük işletme küçük ve orta büyüklükteki fabrikaların arasına sıkışmış bir ada gibiydi.

Petrograd proletaryası, Moskova’ya göre askeri seferberlikten daha az zarar görmüştü. Hükümet, vasıflı işçileri askere çağırmaktan mümkün olduğunca kaçınmıştı. Moskova’daysa pek çok işçi askere alınmış ve yerlerini kırlardan gelen yenileri doldurmuştu. Bu durumda Moskova işçilerinin mücadele gücü bir süre boyunca sekteye uğramıştı. Moskovalı Bolşeviklerin askeri örgütünün etkinliği Petrograd’a göre çok daha azdı.

Ancak esas eksiklik, Lenin ve Stalin’in varlığıyla Petrograd’ın sahip olduğu parti liderliğinin Moskova’da bulunmamasıydı.

Moskova’da kitlelerin harekete geçmesinin önündeki en önemli engel, Petrograd ve diğer büyük şehirlerin aksine, İşçi Vekilleri Sovyeti ile Asker Vekilleri Sovyeti’nin ayrı olmasıydı. İşbirlikçiler bu iki örgütün birleşmemesi için ellerinden geleni yapmışlardı, çünkü Bolşevikler İşçi Vekilleri Sovyeti’nde çoktan etkin duruma geldikleri için, en azından Asker Vekilleri Sovyeti’ndeki etkinliklerini yitirmek istemiyorlardı.

Petrograd’da mücadelenin daha keskin bir hal almasının bir nedeni de burasının hükümet merkezi olması ve şehrin savaş sahası olarak kabul görmesiydi. Bu yüzden Petrograd’da baskı daha yoğundu. Temmuz gösterileri sırasında ateş açılması, Bolşevik gazetelerin üzerindeki sürekli baskı ve Bolşevik liderlerin tutuklanması gibi olaylar Moskova’da bilinmiyordu. Temmuz günlerinde Moskova’daki yetkililer Bolşeviklerin kışlalara girmesini engellemekle yetinmişler ve geçici olarak açıkhava toplantılarını yasaklamışlardı.

Yine de karşıdevrimci güçler Moskova’daki gelişmeleri yakından izliyorlardı. Rusya’nın ikinci başkenti –sakin ticaret kenti– Moskova, önceki başkentle –kaotik, devrimci Petrograd– çarpıcı bir zıtlık oluşturuyordu. Geçici Hükümet Moskova’ya yerleşmek niyetindeydi. Moskova, “masum” unvanlar altında karşıdevrimin seçkin liderlerinin –Genelkurmayının–, gizlendiği bir şehirdi. Moskova Don bölgesine daha yakındı, Kazaklar buradan kolayca çağrılabilirdi. Kısacası Moskova karşıdevrimciler için bir cennetti. Aslında Devlet Konseyi’nin toplantısı sırasında Moskova’yı kendi merkezlerine dönüştürmeyi planlamışlardı.

Konsey toplanmadan kısa süre önce, 7. Sibirya Kazak Alayı’nın Moskova’ya doğru ilerlediği haberi yayıldı. Bolşevik basın hemen alarma geçmişti. Fabrikalarda ve atölyelerde işçiler Kazakların yer değiştirmesini protesto kararı aldılar. Kazakların gönderilmesi emrini kimin verdiğini kimse kamuoyuna açıklamıyordu ve bilenler de susmaya devam ediyordu. Bolşevikler bundan açıkça Geçici Hükümet’i sorumlu tuttular, ama Kerenski sessizliğini bozmadı. Moskova Askeri Bölge Karargâhı’ndan ise birbiri ardına yalanlamalar geliyordu.

Gerçekte Kazaklar, Kornilov ayaklanmasına katılmamışlardı. Ayaklanma Moskovalı karşıdevrimciler yardıma gelmeden önce zaten bastırılmıştı. Ama Kazaklar Moskova ve çevresinde kaldılar.

Devrime karşı yeni bir saldırı hazırlığına girişildiğinden, Genelkurmay, Moskova’ya bir Süvari Bölüğü gönderme kararı almıştı.

Bu bölük 7. Kazak Alayı’nın yerini alacaktı. Ama Moskovalı karşıdevrimciler fazlasının göz çıkarmayacağını düşünerek Kazakların da Moskova’da kalmasını istiyorlardı. Bunu kabul eden ancak bu kuvvetin yetersiz olduğunu düşünen Genelkurmay, 4. Sibirya Kazak Alayı’nın da Kaluga’ya hareket etmesini emretti.

Moskova’da karşıdevrimci savaş kuvvetlerinin bir araya geldiği resmi “halkçı-demokratik” organ Şehir Duması’ydı. Şehir Duması seçimleri Haziranda yapılmıştı. Moskova Belediye Başkanlığı’nı ve Moskova Şehir Duması Başkanlığı’nı Moskova Sosyalist Devrimci örgütünün liderlerinden Sağ Sosyalist Devrimci, doktor V. V. Rudnyev yapıyordu. Rudnyev, Kabine Bakanlığı’nı, hatta Moskova’da yeni bir Geçici Hükümet kurma planı tutarsa başbakanlığı düşlüyordu.

Ama karşıdevrimci savaş güçlerini yöneten Rudnyev değildi. Onlar, yeteneksiz bir subay olan Albay K. İ. Ryabtsev’in başında bulunduğu Moskova Askeri Bölge Kurmaylığı’nın emri altındaydılar. Sadece askeri konulara ilgi duyan, hiçbir politik görüşü olmayan Ryabtsev, emirleri, iktidarda olduğunu sandığı Sosyalist Devrimci Parti’den alıyordu. Sosyalist Devrimci Parti’nin resmi üyesi değildi, pek çok kişi ona Halkçı Sosyalist gözüyle bakıyordu.

Moskova’da yaklaşık 15 bin subay vardı. Bunlar ya hastanede ya da yedek birliklerde beklemedeydi. Hepsi Genelkurmay’da kayıtlıydı, ama bir birlik oluşturacak şekilde örgütlenmemişlerdi. Dahası, bunlardan kaçının Geçici Hükümet’i koruyabilecek durumda olduğunu kimse söyleyemezdi.

Çoğunluğu Geçici Hükümet’i desteklediği için, üniversite öğrencilerinin de karşıdevrim saflarına kazanılması planlanıyordu.

Ayrıca Moskova burjuvazisi, öğrencilerden ve büro çalışanlarından oluşan ve eğitimleri için izinli subayları kiraladıkları “sokak muhafızları”nı örgütlüyorlardı. Bu “muhafızlar” düzenli bir kuvvet oluşturmasa da sokak çatışmalarında rahatlıkla kullanılabilirdi.

Kazak birlikleri Moskova’nın içine ve çevresine yerleşmişti. Ryabtsev en fazla 20 bin askere güvenebilirdi. Bunlardan yalnızca ordulu subaylar ve Kadetler askeri eğitimden geçmişti. Her iki grup da iyi silahlanmıştı. Hükümetin başarılı olması durumunda, Moskova’daki bütün subaylardan destek geleceği tahmin ediliyordu. Ama yine de tümünün devrime karşı fiilen savaşın içinde yer alıp almayacağı şüpheliydi.

Bu arada Bolşevikler açıkça garnizonda etkinlik kazanıyorlardı ve bunun ne pahasına olursa olsun durdurulması gerekiyordu.

15 Ekim’de Ryabtsev, Savaş Bakanlığı’nca belirlenmiş orduyu küçültme planını yürürlüğe koyma bahanesiyle, aralarında Moskova birliklerinden bir kısmının da bulunduğu 16 yedek alayın terhis edilmesini gizlice emretti. Alayların terhisinin 10 Kasım’a kadar tamamlanması planlanmıştı. Bu önlemle, karşıdevrimciler Bolşeviklerin silahlı güçlerinin önemli bir kısmını bir kerede yok etmiş olacaklarını umuyorlardı.

21 Ekim’de Ryabtsev ordudaki tüm zanaatkârları; marangozları, demircileri, ayakkabıcıları, terzileri, vs. cepheye göndermeye karar verdi. Savaştan önce bunların çoğu fabrika işçisiydi ve şimdi Bolşevikleri destekliyorlardı.

Moskova Askeri Bölge Kurmayı devrimci görüşlü askerleri cepheye gönderip Moskova’ya daha güvenilir birlikler yerleştirmek için acele ediyordu. Besbelli karşıdevrimciler, Lenin’in gerekirse ayaklanmanın Moskova’dan başlayabileceğini yazan mektubundan haberdardılar.

Lenin, Moskova’daki mücadelenin gidişatına en az Petrograd kadar önem veriyordu. Daha 12-14 Eylül’de yazdığı ayaklanma üzerine ilk mektubunda şöyle demişti:

“… hangisinde başlayacağı önemli değil, belki de Moskova’da başlar…”14

Bu belirgin bir talimat değildi. Bu mektupta Lenin, ayaklanmanın iyice olgunlaştığını, en küçük bir kıvılcımın bile patlamaya neden olabileceğini ima ediyordu. Moskova’da merkezi hükümet organı yoktu ve acil bir isyan beklenmiyordu. Güçler dengesindeki en küçük bir değişimi bile yakından izleyen Lenin, 29 Eylül’deki yazısında ayaklanmanın neden Moskova’dan başlayabileceğini yeniden formüle etmişti:

“Teknik olarak Moskova’da (ki buradan başlayıp düşmanı şaşırtabiliriz) iktidarı alabilecek güçteyiz.”15

Ekimin başında da üçüncü kez şöyle yazdı:

“Petrograd’dan ‘başlamamız’ şart değil. Eğer Moskova kansız ‘başlarsa’, şüphesiz; 1) cephedeki ordulu sempatizanlar, 2) köylüler, 3) Petrograd’a ilerleyen Finlandiya’daki donanma ve birlikler tarafından desteklenecektir.”16

Moskovalı Bolşevikler Petrograd’la yakın temas halindeydiler ve Merkez Komite’nin kararlarını hemen öğrendiler. 19 Eylül’de, Moskova’da çıkan Bolşevik gazete Sosyal Demokrat’ta Stalin’in kaleme aldığı “Bütün İktidar Sovyetlere” başlıklı, Bolşeviklerin silahlı ayaklanmaya karşı tavırlarının tartışıldığı bir makale yayımlandı.

Lenin’in mektubu Moskova’ya Eylülün ikinci yarısında ulaştı ve örgütün liderlerince tartışılmaya başlandı. Daha önceden hainlikle suçlanan Rikov’un ayaklanmaya karşı olduğu yayılmıştı. İktidarın Sovyetlere geçmesini burjuva demokratik devrimin gelişiminde özel bir aşama olarak yorumluyordu.

Ama Rikov Moskova Bolşevik örgütünde yandaş bulamadı.

Lenin’in mektubunun tartışıldığı toplantılardan biri V. A. Obuh’un evinde yapılmıştı. 15 Bölge Komite üyesinden 12’sinin hazır bulunduğu toplantıda, ayaklanmanın Moskova’dan başlayıp başlayamayacağı konusunda uzun tartışmalar oldu. Bazıları Moskova’nın başı çekemeyeceğini, çünkü Moskovalı işçilerin silahlarının yetersiz olduğunu, Bolşeviklerin garnizonla yeterince sıkı ilişkilerinin olmadığını, Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun hâlâ uzlaşmacıların kontolünde olduğunu ve garnizonun da silahsızlandırıldığını söylüyorlardı. Aslında bunun anlamı ayaklanma fikrinden vazgeçmekti. Diğerleri, Moskova askeri yetkililerinin gevşekliği sayesinde küçük ama militan bir gücün ayaklanmayı başarıyla başlatabileceğini ileri sürüyordu. Çoğunluk, ayaklanma için hazırlığın şart olduğuna ama Moskova’dan başlamanın pek mümkün olmayacağına karar verdi.

Moskova’da işler, partinin Bölge Bürosu’ndaki bazı liderlerin kararsızlığı ve oportünistliği yüzünden engelleniyordu.

Moskova Komitesi’ndeki bazı liderler –kısa süre önce halk düşmanı olmakla suçlanmış Pyatnitski gibi– kitlelerin iktidarı almaya hazırlanmasına karşı çıkıyorlardı.

Moskovalı Bolşeviklerin çoğunluğu Lenin ve Stalin’in önderliğini kabul ediyor ve Merkez Komite’yi destekliyordu. Moskova’da kitlelerin Bolşevizme kayması, ifadesini, Moskova Sovyetleri toplantısında yapılan oylamada buldu. Ayrı ayrı varlıklarını sürdüren Moskova Asker Vekilleri Sovyeti ve İşçi Vekilleri Sovyeti ilk kez, aşağıdaki talepleri içeren programın lehine oy kullandı.

“1. İşçilerin derhal silahlandırılması ve Kızıl Muhafızların kurulması.

2. İşçi sınıfına ve onun örgütlerine karşı alınmış tüm baskıcı önlemlerin kaldırılması. Cephede ölüm cezasının derhal kaldırılması ve orduda ajitasyonun tesisi için tüm demokratik örgütlere tam özgürlüğün sağlanması. Ordunun karşıdevrimci subaylardan arındırılması.

3. Komiserlerin ve diğer yetkililerin yerel örgütlerce seçilmesi.

4. Rusya’da yaşayan ulusların kendi kaderini tayin hakkının yaşama geçirilmesi ve özel olarak da Finlandiya ve Ukrayna’nın taleplerinin karşılanması.

5. Eyalet Konseyi’nin ve Eyalet Duması’nın dağıtılması.

6. Tüm sınıf imtiyazlarının kaldırılması ve yurttaşların tam eşitliğinin sağlanması.

Bu platform, ancak işbirlikçi politikalardan tam bir kopuş sağlanır ve halk kitleleri kararlı bir iktidar mücadelesi yürütürse devam edebilir.”17

Bu kararın benimsenmesi, Yürütme Kurullarındaki ve her iki Sovyet’in Prezidyumlarındaki uzlaşmacıları çekilmeye zorladı.

Yeni Yürütme Kurullarının seçimi 19 Eylül’de yapıldı. İşçi Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu seçimleri 32 Bolşevik, 16 Menşevik, 9 Sosyalist Devrimci ve 3 Birlikçinin –yani Bolşeviklerle birliği savunan Menşeviklerin– seçimiyle sonuçlandı.

Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu seçimi ise 26 Sosyalist Devrimci, 16 Bolşevik, 9 Menşevik ve 9 Partisiz kişinin seçimiyle sonuçlandı.

Birkaç Bolşevik, garnizonda enerjik bir çalışma yürütüyordu. Bunların arasında, Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’na seçilen Şkiryatov, Moskova Komitesi askeri örgüt lideri Yaroslavski, Varentsova ve daha birçokları vardı. Askeri örgüt tarafından dikkate değer bir faaliyet yürütülüyordu. Cephede yorulan askerlerin “karargâhtan başını çıkarmayanlarla” değiştirilmesi talep edildi. Bu talep sadece görevden kaçanlara değil, Savunmacı Asker Vekilleri Sovyeti’ne de yöneltilmişti. Çünkü bu ikincisi Moskova garnizonunun kalıcı koluna güveniyordu. Ayrıca askeri örgüt (Askeri Büro) Asker Komitesi’nin seçimlerinde önemli faaliyet yürütmüştü. Yaroslavski, Sverdlov’dan, Asker Komitesi seçimlerinin güvenliğini sağlamak için her türlü çabayı sarf etmesi için özel talimat almıştı. Bunun nedeni, Asker ve İşçi Vekilleri Sovyetleri’nin ayrı olduğu Moskova’da yapılan hatayı telafi etmekti. Ekim Devrimi arifesinde 1. Yedek Topçu Tugayı hariç tüm alaylar yeni komitelerini seçmişti.

24 Eylül’de yapılan Bölge Duması seçimleri Moskova’daki proleter ve yarı proleter kitlelerin büyük ölçüde Bolşevizme kaydığını ortaya çıkarmıştı. Bolşevikler oyların hemen hemen %50’sini, Anayasal Demokratlar %20’sini, Sosyalist Devrimciler %15’ini ve Menşevikler %4’ten biraz fazlasını almışlardı.

Askerlerin %90’ı Bolşeviklere oy vermişti. Pek çok birlik neredeyse tamamen onlara oy vermişti.

Bu dikkate değer başarı Moskova’da proleter devrimin, kuvvetlerin harekete geçirilmesi aşamasından saldırının örgütlenmesi aşamasına sıçradığının göstergesiydi.

Bölgelerdeki faaliyetlerin yoğunluğu ve boyutu günden güne artıyordu. Bolşevikler, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler arasındaki tartışmalar kalabalık dinleyici kitlelerini etkiliyordu. Pek çok fabrikada bu tür tartışmaların ardından işçiler, Sovyetlerdeki vekillerini geri çağırıp yerine yenilerini seçiyorlardı. Her gün gazeteler Bolşeviklerin başarılarını yazıyordu. Prokorov tekstil işletmelerinde fabrika komitesi seçimlerinde, Bolşevikler tüm oyları topladılar. Presnya Bölge Sovyeti seçiminde 11 vekilin 8’i Bolşevikti.

Parti Bölge Komiteleri Merkezi’nde askeri eğitim yürütülüyordu ama Moskovalı örgüt liderlerinin teknik hazırlık bakımından çalışmaları yetersizdi, çünkü temini için her türlü çaba harcanmasına rağmen silahlar yetersizdi. Silah alımı için özel görevliler Tula’ya gönderilmişti. Silah sağlamaları için askerler ikna edilmeye çalışılmıştı. Gizli silah stokları bulunmuş ve bu silahlara el konulmuştu. Zamoskvoreçye bölgesinde temizlenmiş ve yağlanmış yaklaşık 100 tüfek Mikelson fabrikasında fabrika komite bürosunun duvarına yakın bir duvara gizlenmişti. Bu silahlar topraktan çıkarılmış ve güvenilir kişilere dağıtılmıştı.

10 Ekim günü akşamüstü, Politeknik Müzesi ana salonunda Moskovalı Bolşeviklerin Şehir Konferansı toplandı. Gündem şöyleydi:

1. Güncel durum.

a. Yeni Kornilov hareketi ve cephedeki provokatif faaliyetler.

b. Ekonomik kriz.

c. Soğuk ve açlığa karşı ülke çapında mücadele.

2. Seçim kampanyası.

Bu konferanstan üç gün önce Lenin, 7 Ekim diye kararlaştırılan ama 10 Ekim’e ertelenen Petrograd Konferansı’na bir mektup kaleme almıştı.

Bu mektupta Lenin, tüm güçleri Kerenski Hükümeti’ne karşı nihai ve kararlı bir savaş için harekete geçmeye çağırıyordu.

Konferansın almasını önerdiği bir kararı da mektuba eklemişti.

Bu mektup ve karar Moskova’ya gönderildi ve Şehir Konferansı’nda okunduktan sonra oy birliğiyle benimsendi.

Böylece aynı gün, Lenin’in silahlı ayaklanma kararı Merkez Komite’de onaylanmakla kalmamış, aynı zamanda Moskova ve Petrograd Şehir Konferansları’nda da kabul görmüş oluyordu.

14 Ekim’de Moskovalı temsilcilerin hazır bulunduğu Merkez Komite toplantısından sonra, Moskova Parti Bölge Bürosu toplandı; ayaklanmayla ilgili Merkez Komite talimatlarını tartışmasız benimsedi ve bunları yürütmek için bir dizi önlem aldı.

Ayrıca Bölge Bürosu ayaklanmayı yönetmek için Askeri Parti Merkezi kurmaya karar verdi. Bu merkezde, Bölge Bürosu’ndan iki temsilci, Moskova Komitesi’nden iki temsilci ve Moskova Bölge Komitesi’nden bir temsilci bulunuyordu.

Bir ya da iki gün sonra Moskova’nın tüm bölgelerindeki faal parti üyeleri arasında bir konferans toplandı. Uygun kuvvetlerin dökümünün yapıldığı ve parti faaliyetlerinin genişletilmesi için önlemlerin ele alındığı hararetli tartışmalar yürütüldü. Hazır bulunanlardan bazıları silahların ve garnizonla ilişkilerin yetersizliğinden yakındıysa da genel olarak toplantıda iktidarın Sovyetlerce alınması için silahlı mücadeleye hazırlık kararı desteklendi. Karar anı yaklaşıyordu.

Moskova bölgesindeki devrimci kriz büyük adımlarla ilerliyordu. Deri işçileri 10 haftadır grevdeydi. Metal işçileri ve tekstil işçileri grev arifesindeydi. İşçilerin koşulları gittikçe ağırlaşıyordu. İşverenler çeşitli nedenler öne sürerek fabrikaları kapatıyordu. Aslında üstü kapalı bir lokavt söz konusuydu. Kapitalistler açıkça krizi kışkırtıyorlardı. İşçileri greve zorluyor, sonra da onları üretimi engellemekle suçluyorlardı. Kitleleri durdurmak mümkün değildi. Sendikalar, Sovyetlere, işverenlerin zorla lokavt ilan etmelerine karşı önlem alınması gerektiği konusunda yakınıyorlardı.

18 Ekim’de, sendikaların da davetli olduğu Moskova İşçi Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun bir toplantısı yapıldı. Bu sendika temsilcileri birbiri ardına kürsüye gelip işçilerin yaşam koşullarının zorluğunu anlattılar.

Salonda öfke giderek tırmanıyordu. İşbirlikçiler Yürütme Kurulu’nun sendikaları desteklediğini fark etmişlerdi. Bu nedenle de Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, değişik parti gruplarının somut öneriler hazırlamaları için oturuma ara vermeyi önerdiler.

Ara sırasında uzlaşmacılar, hâlâ Sosyalist Devrimciler ve Menşeviklerin çoğunlukta olduğu Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nu çağırdılar.

Toplantı iki yürütmenin ortak toplantısı olarak devam etti.

Bolşevikler, Sovyetlerin, işçilerin ekonomik mücadelesine müdahale etmesini, lokavtların durdurulmasını ve grevcilerin tüm isteklerinin yerine getirilmesini emreden bir karar çıkartmayı talep etti. Buna uymayı kabul etmeyen kapitalistler tutuklanmalıydı. Böylece yerel ve merkezi yetkililer arasındaki çelişki artabilirdi, ama bu durumda, kitle hareketine güvenen Sovyet, iktidarı almalıydı.

Bolşeviklerin önerisi bomba etkisi yarattı. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler dehşete kapılmıştı, çünkü Bolşevikler iktidar sorununu gündeme getiriyorlardı.

Bolşeviklerin önerdiği radikal platforma karşı Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler Geçici Hükümet’e, işçilerin taleplerinin yerine getirilmesi ricasında bulunmayı… önerdiler.

Tartışma sona ermişti. Oylama sonucunda Menşeviklerin önerisi 33’e karşı 46 oyla benimsenmişti.. Ama uzlaşmacıların zaferi kısa sürecekti.

Ertesi gün 19 Ekim’de, her iki Sovyet’in ortak toplantısı yapıldı. İşbirlikçilerin engelleme yönündeki tüm çabalarına rağmen, Bolşeviklerin önerisi 207’ye karşı 332 oyla kabul gördü. Sonuç açıklandığında büyük bir alkış koptu.

Alkışlar henüz dinmişti ki Menşevik B. Kibrik kürsüye geldi ve ıslıklar ve alaylar arasında konuşmasını yaptı:

“Ana sanayi kollarında mücadeleyi oturtmak amacıyla Bolşeviklerin önerdiği önlemler, Bolşevizmin iflasını göstermektedir.

İşçilerin taleplerinin yerine getirilmesini emreden ve kapitalistleri tutuklanmakla tehdit eden Sovyet kararı, yani sınıf mücadelesini bir Sovyet’in aldığı kararla feshetmek, gerçekte, iktidarın en akılsızca ele geçirilmesi ve işçi sınıfının gerçek anlamda tecriti anlamına gelir.”18

Ardından, bir dehşet senaryosu daha yazdı ve tehditler savurdu: Kapitalistler paralarını bankalardan çekeceklerdi. Moskova’yla ülkenin diğer bölgelerinin ticari bağlantısı kesilecekti. İşçiler kıtlığa terk edileceklerdi çünkü sadece para değil yiyecek de kalmayacaktı. Bu bir lokavt olacaktı, ama Bolşeviklerin neden olduğu bir lokavt.

Kısacası, burjuvaziye dalkavukluk eden Menşevikler, burjuvaziye, devrime karşı savaşta alabilecekleri önlemleri öneriyorlardı.

Sonuç olarak burjuvazinin ajanları, Bolşevikler lehine oy kullanmış tüm vekillerin yeniden seçime tabi tutulmasını ve Bolşeviklerin önerdiği önlemler lehine oy kullanan sendika yürütme kurullarının dağıtılıp yeni kurulların seçilmesini talep ettiler.

Burjuva dalkavuklarına Bolşevik Avanesov’dan sert bir yanıt geldi:

“Eğer sağ, sorumluluğu bize, Bolşeviklere bırakırsa, bu sorumluluğu taşıyabileceğimizi bildiririz. Ama bu sorumluluk aynı zamanda Moskova Sovyetlerinin de sırtındadır… Tüm halkı mücadelemizde bizi desteklemeye çağırıyoruz ve yalnızca halka, oylarıyla bizimle birlikte yürüdüklerini gösteren askerlere ve aynı zamanda bizimle birlikte yürüyen ve bizimle birlikte yürümeye devam edecek olan işçilere güveniyoruz.”19

“Sovyetlerin kararına uyacak mısınız?” diye sordu Avanesov uzlaşmacılara.

Buna cevaben Menşevik Kibrik, Sovyetlerin kararına uyacakları ama önerilen önlemlerin yürütülmesine öncülük etmeyecekleri gibi bir şeyler mırıldandı. Sonuç olarak belirgin bir biçimde şöyle dedi:

“Sonuna kadar beraber duracağız ama bugün burada alınan kararın talihsiz sonuçlarını etkisiz hale getirebilmek için elimizden geleni yapacağız.”20

“Sonuçları etkisiz hale getirmek”; işte Büyük Proleter Devrim’in arifesinde uzlaşmacıların politikası buydu.

Toplantının nasıl geçtiği şu olaya bakarak anlaşılabilir: Sosyalist Devrimcilerden biri konuşmasında, Moskovalı Bolşeviklerin Lenin’in sloganlarını hayata geçirdiklerini söyledi. Salondan biri hemen bağırdı: “Yaşasın Lenin!” Karşılığında tüm salon alkışa boğuldu. Toplantı, Enternasyonal’in söylenmesiyle son buldu.

Burjuvazi, iki Sovyet tarafından alınan kararı, onların iktidarı alma niyetinin bir göstergesi olarak yorumladı. Russkoye Slovo, kararı “Moskova Sovyetlerinin İktidarı Alma Kararı” diye duyurdu.21 Aynı gün, Moskova Valisi Rudnyev bir konuşma yaptı:

“Moskova Sovyetlerinin kararını, uygulamaya koydukları genel planın bir parçası olarak yorumluyorum. Önce fabrikaları ele geçirerek başlayacaklar, sonra bankaları ve arkası gelecek.”22

Bolşeviklerin çok yakın zamanda harekete geçecekleri söylentisi tüm şehre yayılmıştı.

Karşıdevrimciler hızla kavgaya hazırlanıyorlar ve inisiyatifi ellerine almaya çabalıyorlardı. Moskova Askeri Alan Şefi Ryabtsev, Genelkurmay’a ve Güneybatı Cephe Kumandanlığına telgraf üstüne telgraf çekiyor ve asker istiyordu.

Genelkurmay, 3. Atlı Muhafız Tümeni’nden 1. Tugay’ın, bir atlı topçu bataryasıyla birlikte yola çıktığını Ryabtsev’e bildirdi.

Bu bilginin Moskova Askeri Bölge Karargâhı’nda az çok sakinleştirici bir etkisi oldu. 24 Ekim’de Ryabtsev Moskova garnizonundaki birliklere şu emri verdi:

“Halk arasında ve ne yazık ki basının bir kısmında, bir yerlerde birilerinin, bölgeyi ve özellikle de Moskova’yı tehdit ettiği söylentileri dolaşmaktadır. Bunda hiçbir gerçek payı yoktur… Bölgedeki askeri güçlerin başı ve halkın gerçek çıkarlarının bekçisi olarak, anarşiye ve kıyıma hiçbir şekilde izin verilmeyeceğini bildiririm. Özellikle Moskova’da, bu tür hareketler, devrime ve halka sadık birlikler tarafından bastırılacaktır. Bunun için yeterli gücümüz vardır.”23

Bunu izleyen günlerde, Ryabtsev’in ne kadar yanıldığı ortaya çıkacaktı.

Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’ndaki Sosyalist Devrimciler, Kızıl Muhafızlar Yönetmeliği’nin tartışılmasına bile katılmayacaklarını bildirdiler. Bu işçi vekillerinin işidir, diyorlardı. Bu, askerlerle işçileri birbirine düşürmeyi amaçlayan kurnazca bir demagojiydi.

8’e karşı 374 oyla Sovyetler ortak toplantısından Yönetmeliğe kabul oyu çıktı.

Bu ortak toplantının ikinci gündemi, 19 Ekim’de Sovyetler tarafından benimsenmiş bir emrin yürütülmesiyle ilgili rapordu. Bolşevikler bu emri yerine getirebilmek için şu kararnamenin geçirilmesini önerdiler:

“1 no’lu Kararname

1. Fabrika yönetimleri işçileri işe alma ve işten çıkarmada, fabrika komitelerine danışacaklardır. Anlaşmazlık durumunda olay İşçi Vekilleri Bölge Sovyeti’ne aksedecek ve buradan çıkacak karar her iki taraf için de bağlayıcı olacaktır. Buradan karar çıkana kadar işe alma ve işten çıkarma yapılamayacaktır.

2. Büro çalışanlarının işe alınıp işten çıkarılması büro çalışanları komitesinin kararıyla olacaktır.

Not 1: Ayrı bir büro çalışanları komitesinin olmadığı işletmelerde, büro çalışanlarının işe alınıp işten çıkarılması genel fabrika komitesine bağlı olacaktır.

Not 2: Fabrika işçi komiteleri, büro komitelerinin kararına karşı çıkabilir, bu durumda sorun, İşçi Vekilleri Sovyeti’nin atayacağı bir komitece çözümlenecektir.

3. Yukarıdaki kararlar Moskova şehrindeki tüm işletmeler için bağlayıcıdır. İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti, tutuklama da dahil olmak üzere, bu kararlara uymayanlara karşı en sert önlemleri alacaktır.”24

Bu kararname büyük bir çoğunlukla kabul edildi. Bunun kabul edilmesiyle Sovyetler Bolşeviklerin, sanayinin kontrol altına alınması sloganını ilk kez uygulamaya koymuş oldular. Moskova Sovyetleri devlet otoritesinin organları haline dönüşüyordu.

Parti’nin Moskova Komitesi’nin yayın organı bu konuda şunları yazıyordu:

“Savaş ilan edilmiştir. Kaluga’da Sovyetler baskı altında, üyeleri tutuklandı ve söylentilere göre bazıları öldürüldü.

Durum açık: Hükümet iç savaş ilan etmiştir ve Kaluga’da bununla ilgili ilk başarısını da kazandı. Öngörümüz gerçekleşti. Bu kez Kornilov değil, Kerenski’nin ta kendisi; kapitalist hainlerin başında, yedi aydır şaşaalı konuşmalarla aldattığı halkın üzerine yürüyor… Kerenski ve onun ajanları bizim düşmanımızdır, onlarla konuşacak bir şeyimiz olamaz. Düşmanlarla konuşmayız, onlarla savaşır ve yeneriz… Derhal direnişe geçmeliyiz! Laf yapma zamanı bitmiştir…”25

* * *

Moskovalı Bolşevikler ve Moskova Bölge Bürosu için ayaklanmaya hazırlanmak, Moskova’da mücadeleyi yönetmekten daha büyük bir sorundu. O zamanlar, Bölge Parti örgütü, Moskova şehri dışında; Moskova, Vladimir, Tver, Yaroslavl, Kostroma, Nizni-Novgorod, Voronez, Tula, Orel, Smolensk, Ryazan, Kaluga ve Tambov eyaletlerini de kapsıyordu.

Bu bölgede partinin 70 bin üyesi vardı. Bunların yarısı Moskova’da ve Moskova eyaletinde yoğunlaşmıştı. 27 Eylül’de, Bölge Bürosunun toplantısı henüz sürerken, Vladimir Asker Vekilleri Sovyeti’nden, Kerenski’nin garnizonu şehirden çekme emrine uyup uymayacaklarını soran acil bir mesaj geldi. Tartışma bir anda son buldu. Herkes, nihai olayların çok yaklaştığını ve bu işin sadece Vladimir’i ilgilendirmediğini hissetmişti. Geçici Hükümet devrimci garnizonlara karşı bir kampanya başlatmıştı. Bu sorunla ilgili toplantıdan şu karar çıktı:

“‘Bütün İktidar Sovyetlere!’ sloganını yakın gelecekte yaşama geçirmek için tüm devrimci güçleri korumaya çabalayan Bölge Bürosu, yerel örgütlerin, ordunun devrimci birliklerini geri çekerek devrimci merkezleri güçsüz düşürmek amacıyla sistematik olarak yürütülmekte olan plana kararlı bir biçimde direnmelerini kararlaştırmıştır.”26

Vladimir’deki yoldaşlara çekilen bir telgrafla şehirde kalmaları, geri çekilmemeleri talimatı verildi.

28 Eylül’de toplanan Bölge Komitesi son durumu tartıştı. Konuşmacılardan bazıları, iktidarın Sovyetlere verilmesi mücadelesini, Sovyet Cumhuriyeti’nin ilanı sorunuyla bağlantılandırdı. Bunun anlamı, iktidar mücadelesini, Sovyetler Kongresine kadar ertelemekti. Komite üyelerinin çoğunluğu buna karşı çıktı. Delegeler bu konuda şunları söylediler:

“İktidarın alınması sorununu Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine ertelemek yanlış. Sovyet iktidarı için savaşım, bu kongre toplanmadan önce parlayabilir, bu mücadeleyi Kongrenin toplanmasına ertelememizi gerektiren bir neden yok.”27

Bu konuyla ilgili alınan karar, Lenin’in mektubundaki ruhu korumaktaydı ve şöyle diyordu:

“Mevcut koşullar altında, politik mücadele çeşitli temsilci gruplar eliyle yürütülen mücadele olmaktan çıkıp sokağa taşmaktadır. Günün en önemli görevi iktidar mücadelesidir ve mevcut koşullar altında bu mücadele, kaçınılmaz olarak yiyecek, barınma ve ekonomik kriz ekseninde başlamalıdır.”28

O zamanlar İvanovo-Voznesensk, Vladimir eyaletine bağlı bir kasabaydı. Moskova’dan fazla uzakta olmayan bu büyük tekstil bölgesinde Ekim Devrimi’nden sadece birkaç gün önce çok sayıda tekstil işçisini kapsayan bir grev patlak vermişti. Grev, İvanovo-Voznesensk ve Kineşma bölgesinde başlamış; Vladimir ve Kostroma eyaletindeki bütün tekstil kasabalarına sıçramıştı.

21 Ekim gecesi saat 3’te, İvanovo-Kineşma Tekstil İşçileri Birliği Genel Grev Komitesi, tüm bölgelere aşağıdaki telgrafı gönderdi:

“21 Ekim sabahı saat 10’da greve başlayın. Fabrika grev komitelerine acil haber gönderin. Grev, fabrikalarda mitinglerle başlasın ve daha sonra işçiler evlerine dönsün. 23 Ekim Pazartesi günü ise saat 10’da tüm işçiler fabrikalardaki mitinglere katılsın. Bu telgrafın alındığını derhal teyid edin ve bizi grevin gidişatıyla ilgili bilgilendirin.”29

Aynı gün tam saat 10’da, İvanovo-Voznesensk, Kineşma, Şuya, Rodniki, Sereda, Kovrov, Kohma, Teykov ve Viçuga’daki tekstil işletmelerinde üretim durdu. Grev, 114 iş yerinde çalışan 300 bin işçiyi etkiliyordu. Grev, asgari ücrette artış istemiyle başlamıştı, ama grevin politik ve devrimci karakteri, İvanovo-Kineşma bölgesindeki işletmelerde işçilerin hakimiyet kurmasından anlaşılıyordu.

Bu grevle ilgili burjuva gazetesi Utro Rossii şöyle yazıyordu:

“İşletmelerin çoğunda işçiler üretimi durdurdu, kapılara kilit vurdu ve anahtarları alıp gitti. Her yerde silahlı grev gözcüleri duruyor ve yönetici personelin hiçbir şekilde binalara girmesine izin verilmiyor. Kışlaların siparişi üzerine üretilen ya da Gıda Bakanlığı’na gidecek malların dışarı çıkarılmasına izin verilmiyor. Silahlı işçilerce terörize edilen teknik personel işletmeleri terk etmek zorunda kalacak.”30

Fabrika grev komitesinin haberi olmadan tek santim kumaş bile dışarı çıkartılmıyordu. Ne fabrika sahibi ne de yönetimden biri izinsiz fabrikaya girebiliyordu. İşçiler işletmelerin fiili sahibi olmuştu ve ellerinde silahlar, binaları koruyorlardı.

Şuya işçileri de greve katıldılar ve Şuya Sovyeti Başkanı Frunze’nin önerisi ile şu kararı aldılar:

“Geçici Hükümet ve onun yerel kurumları tarafından temsil edilen bugünkü devlet erki, halkı tehdit eden felaketle baş edebilecek kapasitede değildir… Ancak ve ancak iktidarın İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri’ne devri, halkın yaklaşan krizle başa çıkmasını sağlayabilir.”31

23 Ekim’de, Şuya’da yerel garnizonun da katıldığı bir kitle gösterisi düzenlendi. Mitingde, Frunze bir konuşma yaptı ve konuşmasının sonunda, Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinin iktidarı alması durumunda tam destek sözü verildi.

Savaş esnasında Voronez önemli bir sanayi merkezi haline gelmişti. 1917’de şehirdeki fabrika işçilerinin sayısı 10 bindi. Bunların yarısı metal işçileriydi. 1917 Ekiminde Voronez eyaletinin kırsal bölgeleri köylü isyanlarıyla yanıp tutuşuyordu. Eylül sonunda Voronez bölgesinde yapılan Bolşevik Konferansı bir Parti Komitesi seçti. Ekim Devrimi’nin arifesinde Voronez Sovyeti’nde hâlâ Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler hakimdi. Ancak Sovyet, Bolşeviklerin ardından giden halkın duygularını artık temsil etmiyordu.

Benzer durum Smolensk’de de mevcuttu. Petrograd’daki devrimin zaferinden sonra patlak veren savaşta, Voronez ve Smolneskli işçilerle askerler düşmanları derhal bozguna uğratmışlardı.

Ekim savaşından önce karşıdevrim Kaluga’da geçici bir başarı elde etmişti.

Moskova bölgesinde iktidarın Sovyetlere geçişi sırasında en uzun ve zorlu mücadele Tula ve Tambov’da olmuştu. Bu gecikmenin ve zorluğun nedenleri her iki şehirde de farklı farklıydı. Tula 1917’de 50 binden fazla fabrika işçisi barındırıyordu. Bunların yaklaşık üçte ikisi metal ve demiryolu işçisiydi. 6. Parti Kongresi sırasında Tula Bolşevik örgütünün binden fazla üyesi vardı.

Ama Ekim Devrimi’nin hemen öncesinde Tula Sovyeti uzlaşmacılar tarafından yönetiliyordu. Bunun nedeni emperyalist savaş esnasında Tula’da işe yerleştirilen işçilerin niteliğiydi. Savaş sırasında burada askerlikten kaçmak isteyen dükkân sahipleri, Kulaklar, burjuva unsurların oğulları küçük silah fabrikalarına işçi olarak girmişti. Ama Tula’da Sovyetlerin iktidarı almasındaki esas zorluk, burada Menşeviklerin, o anda Sovyet’teki Bolşevik grubun içinde bulunan Kamenev-Zinovyev kampından hainlerden yardım görüyor olmalarından kaynaklanıyordu. Tula Sovyeti’nin Menşevikler ve Sosyalist Devrimcilerin kontrolünde olduğu gerçeğine rağmen, burada bile işçilerin çoğunluğu Bolşevikler tarafından kazanılmıştı.

Tambov’da ise mücadelenin zorluğu tamamen değişik nedenlerden kaynaklanıyordu. Tambov şehrinde sanayi proletaryası pek fazla değildi. Tambov ve çevresinde Sosyalist Devrimciler güçlüydü. Bu bölgede Bolşeviklerin en önemli görevlerinden biri bu etkiyi kırmaktı ve bunun için de zamana ihtiyaç vardı.

1917’de Moskova bölgesini oluşturan iç eyaletlerde hüküm süren koşulların farklılıkları dışında, olayların gelişimi bakımından hepsinde ortak olan bir yön vardı.

Sovyetlerin, Bolşeviklerin veya Menşeviklerle Sosyalist Devrimcilerin (Voronez, Smolensk, Tula ve diğer şehirlerde olduğu gibi) denetiminde olmasından ya da iktidarın barışçı yolla mı yoksa silah zoruyla mı ele geçirildiğinden bağımsız olarak bütün bu şehirlerde ve sanayi bölgelerinde güçlerin oranı öyleydi ki; genelde zafere son derece çabuk ve kolay ulaşılmıştı; ve daha Ekim sonu ya da Kasım 1917’nin başında Sovyet iktidarı zaten kurulmuştu.

İşçi sınıfının en iyi güçlerinin yoğunlaştığı bu sanayi merkezlerinde ve iç eyaletlerde askeri güçler kitlesel olarak kazanılmış ve uzlaşmacı partiler tecrit edilmişti. Daha sonra Stalin’in yazdığı gibi:

“Endüstriyel, kültürel ve politik merkezleriyle, ulusal bakımdan çoğunluğu Rus olan homojen nüfusuyla İç Rusya –Moskova ve Petrograd– devrimin merkezi oldu.”32

Bu yalnızca Moskova bölgesini oluşturan eyaletler için değil, Ekim Devrimi’nin arifesinde durumun neredeyse Moskova bölgesiyle aynı olduğu Volga bölgesi ve Urallar için de geçerliydi.

4

VOLGA BÖLGESİ

Sosyalist Devrimciler Volga bölgesini –özellikle orta ve aşağı Volga’yı– her zaman kendi özel nüfuz alanları olarak görmüşlerdi. Stepan Razin ve Emelyan Pugaçev’in önderlik ettiği ayaklanmaların tarihi geleneğinden etkilenen isyancıların “halk arasına” katıldığı bölge burasıydı. Sosyalist Devrimciler bu büyük isyanların ateşinde keyif çatıyorlardı.

1905 Devrimi sırasında köylü hareketi Volga bölgesinde ülkenin diğer yerlerine nazaran daha şiddetliydi. Soyluların ateşe verilmiş malikâneleri ve uğursuz tehlike çanları arasında Saratov Valisi Stolipin, köylü isyanına karşı savaş yöntemini burada uygulamıştı. II. Nikola tarafından desteklenen Stolipin, tarım politikası nedeniyle çökmekte olan imparatorluğu kurtarmaya çalışmıştı.

Tarihsel gelenekler tabii ki ana etken değildi. Gelenekler belirli ekonomik koşullarda yeşerirler. 1861’de serflerin azat edilmesi sırasında toprak ağaları Volga’da köylülerin topraklarının %25’ine, Saratov ve Samara eyaletlerinde ise %40’ına el koymuşlardı. Saratov eyaletinde köylülerin yaklaşık üçte biri, azat edilme sırasında bedavaya serbest bırakıldıkları için, yani bedel ödemedikleri, ama hisselerinin sadece dörtte birini aldıkları için darstvenniki1 diye biliniyorlardı. Bu da Volga bölgesindeki köylü hareketinin önüne geçilmez niteliğini açıklıyordu.

Savaş sırasında Volga bölgesi büyük bir ordu üssüne dönüşmüştü. Kasabalarda büyük garnizonlar konuşlanmıştı –Samara’da 60 bin, Saratov’da 30 bin asker–. Kazan, bölgedeki tüm garnizonları kapsayan en geniş askeri bölgelerden birinin merkeziydi. 1 Ocak 1917’de Kazan Askeri Bölgesi’ndeki asker sayısı, 800 bine ulaşmıştı. Bunlardan sadece subayların sayısı 20 bindi. Ekim Devrimi arifesinde Kazan garnizonu yaklaşık 60 bin askerden oluşuyordu.

İkiyüzlü bir biçimde “Köylüye Toprak!” sloganını yükselten ama aslında toprak beylerini savunan Sosyalist Devrimciler, askerlerin ve bilinçsiz işçilerin toprak özlemini kendilerine sermaye yapıyorlardı. Şubat Devrimi’nin ilk günlerinde bu sayede kırsal alanda ve garnizonlarda ve hatta bazı büyük fabrikalarda örgütlenmişlerdi.

1917’de Samara, Nizni-Novgorod, Çaritsin ve Saratov gibi Volga bölgesindeki şehirlerde önemli sayıda sanayi işçisi vardı. Bunların yardımıyla Bolşevikler, Sosyalist Devrimcilerin kırsal alandaki ve kışlalardaki etkisini kırmıştı.

Savaş sırasında Volga’da savaş sanayi hızla gelişmiş ve kırsal alandaki çok sayıda işçiyi fabrikalara taşımıştı. Onlarla birlikte toprak beylerine olan nefretleri, ama aynı zamanda taşraya özgü gerici düşünceleri ve önyargıları da gelmişti. Şehirlerdeki çok sayıda küçük burjuva askeri hizmetten kaçmak için fabrikalara sığınmıştı.

Tüm bunlar Sosyalist Devrimcilerin işine gelen bir temel oluşturuyordu. Örneğin yaklaşık 2 bin üyeyle Bolşeviklerin en güçlü olduğu yerlerden biri olan Samara’daki boru fabrikasında Menşeviklerin yalnızca 300 üyesi vardı. Buna karşılık Sosyalist Devrimcilerin yaklaşık 12 bin üyesi vardı. Nizni-Novgorod’daki Sormovo fabrikasında 25 bin işçiden 10 bini Sosyalist Devrimci idi.

Devrim günleri ve ayları geçtikçe, Volga bölgesinde Bolşevik örgütlenme daha da büyüyordu.

Bolşeviklerin en büyük örgütü Samara’daydı. 6. Parti Kongresi sırasında burada 4 bin üyeleri vardı. Samara’daki Bolşevik örgütlenme büyük oranda, 1916’da sürgünden kaçtıktan sonra buraya gelen Valeryan Vladimiroviç Kuybişev sayesinde olmuştu. Adamçik takma adıyla bir boru fabrikasında N. M. Svernik’in yanında tornacı olarak işe başlamıştı.

1916 Eylülünde Kuybişev tutuklanarak beş yıllığına Sibirya’ya sürgüne gönderilmişti. Sürgün yolunda, Şubat Devrimi’nin patladığı haberini alınca Samara’ya dönmeye can atmış ve 17 Mart 1917’de geri dönmüştü. İşçiler onu ellerinde bayraklarla karşılamışlardı. Kuybişev, 21 Mart’ta daha aradan birkaç gün bile geçmeden, o zamanlar Sovyet’te hakimiyetin Sosyalist Devrimciler ve Menşeviklerde olmasına rağmen, Samara Sovyeti İşçi Seksiyonu’nun başkanı seçilmişti.

Kuybişev, yerel Bolşevik örgütü güçlendirmek için çalışmaya koyuldu. Büyük bir toplantı düzenledi ve Bolşeviklerle Menşevikler arasındaki farkları gizlemeye çalışanları sertçe eleştirdi. Menşeviklerle hiçbir şekilde karıştırılmayacak bir yol izleyen Parti Şehir Komitesi ve Bölge Komitesi kuruldu.

Samara Bolşevikleri fabrika komitelerindeki ve sendikalardaki kitleleri kazanmak için kampanyalarına başladılar. Bütün güçleriyle çalışıyorlardı. Mayısta, Svernik Metal İşçileri Sendikası başkanı, Bolşevik Galaktionov başkan yardımcısı ve Kuybişev de Yürütme Kurulu üyesi olmuştu. 29 Ağustos’ta boru fabrikasındaki işçiler, tamamı Bolşeviklerden oluşan yeni bir fabrika komitesi seçtiler. Komitenin yürütme kurulu 18 Bolşevik ve 2 Sosyalist Devrimciden oluşuyordu. Metal işçileri, inşaat işçileri, gıda işçileri ve demiryolu işçileri ardı ardına Bolşevikleri seçiyorlardı.

Daha yavaş olsa da aynı süreç, 102., 133. ve 143. Piyade alaylarının, Yedek İstihkâm Alayı’nın, 4. ve 5. Yedek Topçu tugaylarının ve diğer birliklerin konuşlandığı kışlalarda da yaşanıyordu. Askerler için Soldatskaya Pravda isimli bir gazete çıkıyordu.

Ağustos ve Eylülde Bolşevikler Sovyet’te tam kontrolü sağlamışlardı. 21 Ağustos’ta İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti, Bolşeviklerin önerisiyle 72’ye karşı 97 oyla karşıdevrime karşı mücadele etme kararı aldı. Böylece Bolşevikler adım adım Sovyet’te çoğunluğu kazandılar.

Saratov’da emperyalist savaş sırasında güçlü bir Bolşevik grup kurulmuştu. Grupta Lenin’le birlikte ilk devrim sırasında Bolşevik merkez yayınını çıkaran Olminski, Mitskeviç ve diğerleri vardı. Naşa Gazeta isminde yasal bir Bolşevik gazete çıkarıyorlardı.

Bolşevik Partisi Mart 1917’de yasallaşır yasallaşmaz, Saratov Bolşevikleri kendi bağımsız örgütlerini kurdular ve o ayın 23’ünde Sosyal Demokrat isimli Bolşevik gazetenin ilk sayısını yayımladılar. Saratov parti örgütüne katkıda bulunanlar arasında Lazar Moiseyeviç Kaganoviç de vardı. Bolşeviklerin Pravda kuşağının bir temsilcisi olan Kaganoviç, 1917’ye kadar yedi yıllık aktif parti çalışması, tutuklamalar ve sürgünlerle dolu bir yaşam sürdükten sonra 1917 Mayısında 42. Piyade Alayı 7. Bölüğü’nde bir er olarak Saratov’a gelmişti. İnsanlarla anlayabilecekleri dilden konuşma yeteneğine sahip zeki bir hatipti. Uzlaşmacıları yerden yere vuran iğneleyici alaylarıyla ve sözünü kesenlere anında verdiği nükteli yanıtlarla Kaganoviç, dinleyicileri kendi yanına çekmeyi beceriyordu.

Bolşeviklerin çalışmalarının ilk sonuçları Saratov Sovyeti’nin Bolşevikleşmesinde görülmüştü. II. Sovyet’te (Haziran-Ağustos) 90 Bolşevik, 210 Menşevik ve 310 Sosyalist Devrimci bulunuyordu. Ağustos sonunda yapılan III. Sovyet seçimlerinden sonra durumda köklü bir değişiklik oldu; partilerin göreli güçleri şöyleydi: Bolşevikler 320, Menşevikler 76, Sosyalist Devrimciler 103. Böylece Bolşevikler mutlak çoğunluğu ele geçirdiler.

Çaritsin’de savaştan önce belli bir Bolşevik örgüt yoktu. Birkaç Bolşevik bazı fabrikalarda gizlice faaliyet yürütüyordu. 1914’te Klement Efremoviç Voroşilov bir silah fabrikasında işe başladı. Devrimin acımasız okulundan geçmiş tecrübeli bir Bolşevik olarak gizli polisin hafiyelerinden kurtulmayı başarmıştı. Çaritsin’de bir işçi kooperatifi ve işçi korosu kurdu ve bu oluşumların içinde Bolşevik ajitasyon ve propaganda yürüttü. Voroşilov’un eğittiği Bolşevikler devrimci mücadelede aktif birer rol aldılar.

1917 Şubat burjuva demokratik devrimi, Çaritsin proletaryasının devrimci enerjisini dizginleyen savak kapaklarını açtı ve Çaritsin proletaryasının devrimci enerjisi sel gibi aktı. Skorbyaşçenskaya’da gece yarılarına kadar süren mitingler yapıldı ve buralarda işçiler Bolşevikleri saatlece dinlediler.

Volga’daki mitingler Baltık’takilerin yolunu açmış gibiydi. Kronstadt’ta Yakornaya meydanında binlerce denizcinin katıldığı açıkhava toplantıları yapılmıştı. Burjuvazi çok geçmeden bu ikisinin arasındaki bağlantıyı algılamış ve gazetelerinde Kızıl Kronstadt’la Kızıl Çaritsin adı daha sık birlikte anılır olmuştu. Devrimin ilk günlerinde Troçkist S. Minin de Çaritsin’de boy göstermişti. Onun etkisi sonucu Bolşevik ve Menşeviklerden oluşan Birleşik Sosyal Demokrat örgüt, Mayıs 1917’ye kadar varlığını sürdürdü. Bu geçici birliğin ne kadar yapay olduğunu, 9 Mayıs’taki ayrışmadan sonra 380 üyeden sadece 30’unun Menşeviklerin ardından gitmesinden anlayabiliriz.

Petrograd’daki Geçici Hükümet ve Petrograd Sovyeti Yürütme Kurulu, Çaritsin’de hüküm süren “anarşi”, Çaritsin’in Rusya’dan kopma tehdidi ve Çaritsin’de kurulan “Bolşevik cumhuriyet” ile ilgili kaygı verici haberler almaya devam ediyorlardı.

Devrim düşmanları Çaritsin’de olup bitenlere nefret kusuyor, ama ülkenin dört bir yanındaki işçiler burayla gurur duyuyorlardı. Temmuz günlerinden sonra cesaretleri artan karşıdevrimciler, Kızıl Çaritsin’le uğraşmaya başladılar. 26 Temmuz’da Geçici Hükümet’in emri ve Menşeviklerle Sosyalist Devrimcilerin yardakçılığı ile Saratov’dan Albay Korvin-Krukovski komutasında bir cezalandırma seferi düzenlendi. Birlikte 500 Kadet ve 500 Orenburglu Kazakla birlikte 14 makineli tüfek ve 2 adet 3 inçlik top vardı. Sıkıyönetim ilan edildi ve tüm toplantılar yasaklandı. Bolşevik Borba gazetesi üzerinde baskılar başladı. Çaritsin garnizonunun en devrimci birlikleri olan 141. ve 155. alaylar şehirden uzaklaştırıldı. Bolşeviklerin 102 sandalyeden 39’unu kazandığı Şehir Duması seçimleri geçersiz sayıldı ve yeni seçimlerin Ağustos sonunda yapılacağı açıklandı.

Yeni seçimler 27 Ağustos’ta, Korvin-Krukovski’nin cezalandırma birliği henüz şehirdeyken yapıldı. Seçimler, onların varlığının işçileri etkilemediğini kanıtladı. Bolşevikler 102 sandalyeden 45’ini, Menşevikler 11’ini ve Sosyalist Devrimciler 15’ini kazandılar. Bolşevik Yerman Duma’nın başkanı seçildi.

Ekim Devrimi’nin arifesinde Kazan eyaletinde güçlü bir köylü hareketi vardı. Kazan eyaletindeki milislerin yönetiminden 18 Ekim’de gelen bir raporda şöyle deniyordu:

“Eyaletteki hemen hemen tüm bölgelerde özel korulukların toptan kesildiğine, hayvanların ve çiftlik mallarının zorla satıldığına, tohumlara ve samana el konduğuna sıklıkla rastlanıyor…”33

Tatar işçiler ve köylülerle Kazan eyaletindeki diğer Volga ulusları ulusal özgürlükleri için ayaklandılar. Ulusların iç içe geçmişliği, milliyetçi karşıdevrime karşı sert mücadele ve kayda değer sayıdaki Beyaz Ordu güçleri; bunların tümü Kazan’daki mücadeleyi yoğunlaştırıyordu.

Yine de şehirdeki Bolşevik örgüt, kitleler üzerindeki etkisini artırıyordu. Ekim Devrimi arifesinde Bolşevikler Kazan Sovyeti’nde çoğunluğu sağlamışlardı.

Merkez Komite, ayaklanma planlarını yaparken Volga bölgesini son derece dikkate alıyordu. Saratov’a bir temsilci gönderildi. Bu temsilci 8 Ekim’de yapılan parti üyeleri toplantısında, Merkez Komite’nin ayaklanmayla ilgili tutumunu anlattı. 11 Ekim’de Saratov Komitesi Çaritsin, Volsk, Petrovsk gibi şehirlerin temsilcileriyle yaptığı toplantıda, tüm güçlerin harekete geçirilmesini kararlaştırdı. 15 Ekim’de Bolşeviklerin çoğunlukta olduğu İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri Bölge Kongresi Saratov’da açıldı. Yoldaş Yerman bir politik durum değerlendirmesi yaptı. Raporunda açık ve kesin bir dille Merkez Komite’nin politik hattını kongreye taşımış oldu.

12’ye karşı 128 oyla Kongre Bolşevik kararları benimsedi. Bunun üzerine Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler kongreden çekildiler ve şunları söylediler:

“Çekilmemizin ana nedeni, bu kongrede sokak gösterilerinden çekilme önerimizin kongrenin çoğunluğu tarafından reddedilmiş olmasıdır.”34

Böylece Merkez Komite’den Saratov’a ve oradan da, Çaritsin’e kadar bölgedeki tüm şehirlere, iktidarı almak için silahlı mücadeleye hazırlanma talimatı ulaşmış oldu.

6 Ekim’de Bolşevik Partisi Eyalet Kongresi toplandı. Kongrede, başkanlığına Kuybişev’in getirildiği bir Eyalet Komitesi seçildi.

22 Ekim’de Ekim ayaklanmasından birkaç gün önce, bölgelerden temsilcilerin katıldığı eyalet ve şehir komitelerinin ortak toplantısı yapıldı. Bu toplantıda ayaklanma için yapılacak pratik hazırlıklar sorunu gündeme geldi.

Kuybişev “gerçek harekâtın başlatılması” talebinde bulundu.

Toplantıda şu karar alındı:

“Volzki Dyen gazetesinin yayınını durdurma, provokatörleri tutuklama, kuyrukları yok etme, vs. gibi kesin tedbirler alınmalıdır. Burjuvazinin bu kararlara direnmesi kitlelerin enerjisini kamçılayacak ve çoğunluğu arkamıza aldıktan sonra Rusya çapında şehirlerin çoğunda aynı uygulamaları yaşama geçirerek Sovyet diktatörlüğünü ilan edeceğiz.”35

Nizni-Novgorod’da da ayaklanma için yoğun hazırlıklar vardı.

Merkez Komite silahlı ayaklanma üzerine tarihi kararını aldıktan hemen sonra RSDİP Nizni-Novgorod Eyalet Komitesi toplantısında aşağıdaki karar alındı:

“Başarılı bir ayaklanma için, gereken her şeyi doğru zamanda yapabilmek için hazır olun.”36

Eylülde ve özellikle Ekimde Volga bölgesindeki Bolşevik örgütler büyük bir enerjiyle işçileri silahlandırdılar.

İlk başlayan Samara’ydı. Daha Mayıs başında “sarhoş gürültücülerle”, yani şarapçılarla, vs. başa çıkmak için bir İşçi Milisi kurulmuştu.

29 Eylül’de Kuybişev’den bir rapor alan İşçi Vekilleri Sovyeti, İşçi Kızıl Muhafızları Yönetmeliğinin ana maddelerini onayladı.

Eylülde Saratov’da Kızıl Muhafızlar Birliği kuruldu. 2 Eylül’de Saratov Sovyeti Yürütme Kurulu savaş grupları oluşturma kararı aldı ve Ekimde Saratov Sovyeti, Moskova Sovyeti’nden Kızıl Muhafızları silahlandırmak için yardım istedi.

Çaritsin’de işçilerin silahlanması Ekim Devrimi’nden çok önce başlamıştı. Kornilov ayaklanması sırasında ise kitlesel düzeye ulaşmıştı. Bu işte öncülük yapanlar ağır silah üreten fabrikalarda ve Fransız tesislerinde çalışan işçilerdi. Çaritsin’de yayımlanan burjuva gazetesi Volgo-Donskoy şöyle yazıyordu:

“30 Ağustos akşamı, Bir grup RSDİP üyesi, işçileri silahlandırmak maksadıyla 93. Alay’ın bölüklerinden birinin deposundan vagonlar dolusu tüfek ve cephane aldılar. Aynı gece, bu silahlar Fransız tesislerinde ve bıçkı imalathanesinde çalışan işçilere dağıtıldı.”37

Bu olay büyük yankı uyandırdı.

30 Ağustos’ta Korvin-Krukovski kumandasındaki cezalandırma birliği geri çağrıldı. Ama şehri terk etmeden önce Albay son “tehditkâr” emrini yayımlayarak işçilerin el koyduğu silahların derhal teslim edilmesini istedi. Tabii ki hiç kimse bu emri dikkate almadı. Çok yakın zamanda Kornilovcularla savaşmak için işçilerin bu silahlara gereksinimi olacaktı.

Çaritsinli işçilerin silahlandırılması Eylül ve Ekim boyunca hızlı bir biçimde devam etti. O sırada Çaritsin Kızıl Muhafızları 750 kişiden oluşuyordu.

II. Sovyetler Kongresine Samara’dan 3 Bolşevik, Çaritsin’den 2 Bolşevik, Saratov’dan 2 Bolşevik ve 1 Menşevik, Nizni-Novgorod’dan 5 Bolşevik ve çok sayıda Sosyalist Devrimci delege katıldı. Volga bölgesinden gelen delegelerin ezici çoğunluğu kongreye şu sloganı taşıdı: “Bütün İktidar Sovyetlere!”

1* “Bedava” anlamına gelen Rusça sözcük “darom”dan türemiştir –İng. çev.

5

DON BÖLGESİ

Özellikle askerler arasında olmak üzere önde gelen karşıdevrimcilerin çoğu, Merkez Rusya’da devrimin zaferinin kaçınılmaz olduğunu görüyordu. Bu yüzden, mücadeleye devam edebilmek için, güçlerini yoğunlaştırabilecekleri bir askeri bölgenin önceden seçilmesi gerektiğini önerdiler. Tercihleri güneydoğu Rusya idi. Geçici Hükümet bir taraftan merkezde mücadeleyi sürdürürken, Don bölgesiyle Kuzey Kafkaslar’ı da karşıdevrimin kalelerine dönüştürmek için çeşitli önlemler aldı. Kornilov’la suç ortaklığı yapmakla suçlanan ve Devlet Soruşturma Komisyonu tarafından aklanan Don bölgesi Kazak Atamanı komutasındaki birlikler, bölgeyi devrimci unsurlardan temizlemek için derhal işe koyuldular. Cephede gıda kıtlığı olduğu bahanesiyle Kazak alayları bu bölgeye gönderildi, bu arada Bolşeviklerin etkisi altında bulunan yedek kıtalar da geri çekildi. Erler tarafından görevlerinden uzaklaştırılan subaylar Don ve Kuzey Kafkaslar’a gönderildiler. Burada 1917 Ekiminde, Kuban, Don, Terek ve Astragan Kazaklarını, Kuzey Kafkaslar’ın dağlık bölgelerinde ve Don stepleri ile Astragan eyaletinde yaşayan halkı kapsayan Güneydoğu Birliği kurulmuştu. Bu birlik proleter devrime karşı mücadelede savunma duvarı işlevi görüyordu.

Don bölgesi Bolşevik örgütü ve özellikle Rostov örgütü, kitleleri kazanmak için karşıdevrimcilerle kararlı bir mücadele yürütüyordu.

Merkez Komite Don bölgesindeki Bolşeviklerin faaliyetlerini yakından takip ediyordu. Sverdlov sık sık rapor istiyor ve onlara değerli tavsiyelerde bulunuyordu. Partili işçiler Rostov’a gönderilmiş ve Moskova örgütü şehirle iletişim kurması için görevlendirilmişti. 6. Kongre sırasında Don bölgesi delegeleri Sverdlov ve Stalin’i ziyaret ettiler, onlara çalışmaları hakkında rapor verip, bir dizi talimat aldılar.

Kornilov ayaklanmasından sonra Bolşevik faaliyetler oldukça artmıştı. Şehirlerde Kızıl Muhafız birlikleri kuruluyordu. 6 Eylül’de Rostov’da Kızıl Muhafızlar Merkez Karargâhı kuruldu. Kaledin, Kornilov’a yardım etmek için birliklerini harekete geçiremiyordu. Kazak erlerin çoğunluğu generallerine itaat etmeyi reddediyorlardı. O zaman Lenin şöyle yazmıştı:

“Durum ne olursa olsun, burjuva karşıdevrimini destekleyen Kazakların kitle hareketinin son derece güçsüz olacağı 26-31 Ağustos deneyiminden sonra tarihsel olarak kanıtlanmıştır.”38

Kazaklar arasında devrimci görüşler yayılıyordu. Bolşevik ajitasyon somut sorunlara dayanıyor ve Kazakların kolayca anlayacağı dilden yürütülüyordu. Büyük bir toprak sahibi ve Devlet Duması’nın başkan yardımcısı olan Rodzyanko’nun Kaledin’in tavsiyesiyle Kazak kastına seçilmesini, isabetli bir şekilde kendi çıkarlarına kullanmışlardı. “Siz yoksulluğun pençesinde kıvranırken yeni bir Kazak sizin topraklarınızı işgal ediyor,” diyordu Bolşevikler Kazakların yoksul sınıfına seslenerek. Böylece onları zengin Kazakların etkisinden kurtarmış oluyorlardı.

Belaya Kalitva’da E. A. Şçedenko, 39. Kazak Alayı’nda propaganda çalışması yürütüyordu. İşçilerle Kazaklar arasında yakınlık kurmaya çalışıyordu. Komşu maden ocaklarından işçiler onun önderliğinde, ellerinde posterler ve pankartlarla marşlar söyleyerek Kazak kamplarına yürüdüler. Kazaklar işçileri çok sıcak bir şekilde karşıladı ve bu yakınlık onların Bolşevik saflara geçmesini sağladı. Kaledin’in karşı emirlerine rağmen, Kazaklar kendi vekillerini Sovyet’e seçtiler. Bu da alaydaki Bolşevik propagandayı kolaylaştırdı.

Kazak stanitsalarında1 ya da köylerinde propaganda çalışması yürütmek özellikle zordu. Bolşevikler Rostov Sovyeti’ni bir Göçmen Şubesi kurmaya ikna edince, bu şube sayesinde Bolşevikler stanitsalarda daha rahat çalışma yapma olanağına kavuştular. Ayrıca “göçmen köylüler” (Rusya’nın diğer bölgelerinden buraya yerleşen Kazak olmayan köylülere böyle deniyordu) arasında da yoğun propaganda çalışması yürütülüyordu. Naşe Znamya’nın kırsal kesimden düzenli aboneleri vardı ve sık sık köylülerden gelen mektupları yayımlıyordu.

Bir dizi Kazak stanitsasında Bolşevik gruplar oluşmuştu. Morozovskaya’da bir demiryolu deposu, küçük bir demir dökümhanesi ve dört un değirmeni vardı. Burada yaşayan Bolşevikler demiryolu deposunu propaganda karargâhı olarak kullanıyorlar ve komşu köylerden ve stanitsalardan köylüler burayı ziyarete geliyorlardı.

Bolşevikler ajitasyon çalışmalarında kişisel şikayetleri başarıyla kullanıyorlardı. Örneğin, bir istasyon şefi, bekçi olarak çalışan özürlü bir askeri işten çıkarmak istiyordu. Bolşevikler demiryolu işçilerini toplantıya çağırdılar ve iki karar aldırdılar:

1. Özürlü asker işten atılmayacak.

2. Lenin’in, sanayi üzerinde işçi denetimiyle ilgili makalesi demiryolu işçilerinin yönetime karşı mücadelesinde pratik bir rehber görevi görecek.

Yeni Sovyet seçimleri için çalışmalar devam ediyordu. Bolşeviklerin etkisini zayıflatmak isteyen Kazak Atamanı Kaledin, yedek birliklerin cepheye sürülmesi emrini verdi. Rostov-Nahçivan Komitesi bu birliklerin şehirde kalması yönünde bir karar aldı ve ajitatörlerini alaylara gönderdi. Bu ajitatörler Kazak alaylarına bile nutuk çekmeyi başardılar. Askerler Bolşevikleri gönülden destekliyorlardı.

29 Eylül’de 225. Yedek Alayı bölüklerini cepheye sürmeyi reddetti. General Çernoyarov ve General Bogayevski ve Kazak atamanından sonraki ikinci komutan şehre gelerek askerleri emre itaate ikna etmeye çalıştılar ama askerler karşıdevrimci generalleri toplantıdan attılar. Garnizon komutanı Piyade Alayı’nın Muhafız Bölüğü’nü silahsızlandırmak için gizli bir emir çıkardı, ama askerler bu planın duyumunu alarak silah deposuna yeni bir muhafız diktiler.

Tüm Rostov garnizonu 225. Alayı destekliyordu. Bolşevikler 1 Ekim’de savaş karşıtı bir gösteri çağrısında bulundular. Burjuva basın ayağa kalktı ve uzlaşmacılar askerleri korkutmak için şunları söyledi:

“Sokaklarda gösteri yaparsanız, süngü zoruyla dağıtılırsınız… Geçici Hükümet ve Kaledin bu saçmalığa tahammül etmeyecektir.”39

Gösteriden önceki gece geç saatlerde, “Bolşevik başı bozukların” gösteri yapacağı haberi üzerine garnizon komutanı telefonla emir vererek hükümete sadık birliklere silah dağıttırdı. 225. Alay’ın nöbetçi subayı telefon geldiğinde uykudaydı ve telefonu o sırada odada bulunan ve Bolşeviklere sempati duyan bir er açtı. Alay görevlisi bu ere, emri derhal bölük komutanlarına iletmesini emretti. Er, bunu yapmak yerine hemen Bolşevik Partisi’nin komite odasına koştu, ama odada kimse yoktu. Bunun üzerine Bölük Komitesi’ni ve askerleri uyardı. Garnizon komutanının gösteriye karşı kullanmayı düşündüğü Eğitim Bölüğü ve 12. Bölük, Bolşeviklerin tarafında yer almayı tercih etti.

1 Ekim’de şehirde tüm garnizonun katıldığı büyük bir gösteri yapıldı. İşçiler ellerinde pankartlar, Bolşevik sloganlar atarak fabrikalardan yürüyüşe geçtiler.

7 Ekim’de Sovyet seçimleri yapıldı. Bolşevikler bu seçimlere iyi hazırlanmış, fabrikalarda sayısız toplantılar yapmışlardı. Bolşevik ajitatörler garnizonun bütün alaylarını dolaşmışlardı. Çoğu fabrikada, toplantılarda Bolşeviklerin konuşmasını engellemeye çalışan uzlaşmacılar hâlâ vardı, ama bu girişimlere çok geçmeden karşı konulduğunda, işçilerin mevcut liderlerini çoktan terk ettikleri ortaya çıkıyordu.

Toplantı başladığında bir Menşevik başkan olarak seçildi, ama tartışma başlayınca, kitlelerle liderleri arasında bir uçurum olduğu ortaya çıkmıştı. Menşevikler işçileri “kargaşa ve yıkıma” neden olmakla suçluyorlardı. Dinleyiciler bunu yüksek sesle protesto ettiler.

Bolşeviklerin basit bir dille savaşın nasıl biteceğini ve halkın bir an önce ekmeğine nasıl kavuşacağını anlatması işçilerin sempatisini kazanmıştı. Toplantının sonuna doğru Menşevikler sessizce ortadan kayboldular. Benzer sahneler başka fabrikalarda da yaşanıyordu.

Yeni seçimler Bolşeviklerin oyların büyük kısmını toplamasıyla son buldu, ama partili olmayan delegelerin nasıl hareket edeceği hâlâ net değildi. Yeni Sovyet’in ilk toplantısında, Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine bir delege seçimi gündeme geldi. Fırtınalı geçen bu toplantıda, Sovyet’in neredeyse ikiye bölüneceği anlar oldu, çünkü Menşevikler hâlâ oldukça etkili görünüyordu.

Sonunda Bolşevikler Menşeviklerden 20 ya da 30 oy fazla alarak Kongreye bir Bolşevik delege gönderdiler. O günden itibaren Rostov Sovyeti Bolşevik bir Sovyet olmuş oldu.

1 Büyük Kazak köyü.

6

URALLAR’DA

Urallar’daki Bolşeviklerin, partinin Merkez Komitesi ile uzun süredir sıkı bir diyaloğu vardı. Partinin işçi sınıfı içindeki ilk örgütlenmeleri 1917 Devrimi’nden çok önce Urallar’ın metal işçileri ve madencileri içinde ortaya çıkmıştı. Urallı Bolşeviklerin örgütçüsü ve ilham kaynağı J. M. Sverdlov’du. Urallar’daki demir çelik işçileri “Andrey” ve “Mikhailiç” isimlerini çok iyi bilirlerdi; bunlar Sverdlov’un takma adlarıydı. 1906’da Urallar’da çalışmaya başlamıştı. Kısa boyu ve ince bedeniyle yorulmak bilmezdi. Bu genç Bolşevik örgütçüyü evde bulmak mümkün olmazdı. Sürekli fabrikaları ziyaret eder, ya kitlesel işçi mitinglerinde ya da gizli toplantılarda konuşmalar yapardı. Mart 1917’de sürgünden Urallar’a dönmüş ve Petrograd’daki Bütün Rusya Nisan Konferansı’na katılmış, burada Merkez Komite’ye seçilmişti. Daha sonra Petrograd’da kalarak Urallı Bolşeviklerle yakın ilişkiyi sürdürmüş ve onlara talimatlar ve tavsiyeler içeren mektuplar yazmıştı.

Merkez Komite Urallı Bolşeviklere, ayaklanmada inisiyatifi almak, Sibirya’dan ve Urallar’dan orta bölgelere gıda sevkiyatının aksamamasını sağlamak gibi özel görevler yüklüyordu. Özellikle Ufa Parti örgütü, başarılı proleter devrimin ertesi günü, vagonlarca tohumun Petrograd ve Moskova’ya sevkiyatını hazırlama görevini üstlenmişti.

Urallı Bolşevikler Merkez Komite’nin talimatlarına tamamen hazırlıklıydı. Parti’nin 6. Kongresine 22 delege yollamışlar ve bu kongrenin aldığı kararlar Urallar Parti örgütünün savaşçı ruhunu daha da kamçılamıştı.

5 Ağustos 1917’de Niznaya-Lyalya örgütünde ayrılık başgösterdi ve 11 Ağustos’ta Viyatka’da ayrı bir Bolşevik örgütlenme oluştu. Aynı ay, Niznaya Salda’da ve Menşeviklerin eski kalelerinden biri olan Niznaya Tura’da da bağımsız Bolşevik örgütler kuruldu. Çelyabinsk’te Bolşevikler Menşeviklerden tamamen koptular ve son olarak Urallar’daki son büyük birleşik örgütün bulunduğu Ufa’da da bir grup oluştu.

Urallar Bolşeviklerinin ana görevlerinden biri, Sovyetleri kazanmaktı. Bazı Sovyetler en başından beri Bolşeviktiler. Haziran 1917’deki seçimler Sovyetlerde Bolşeviklerin etkisini iyice artırmıştı.

Ağustosta, Menşeviklerin kalesi Nizni Tagil’de bile işçiler Sovyeti dağıtıp yeni seçimlerin yapılması gerektiğinden bahseder olmuşlardı.

“Vekiller koltuklarında fazla uzun kaldılar,” diyordu işçiler Menşevikler için. “Şimdi Sovyet’e taze kan verme zamanı geldi.”

Ağustosta yapılan seçimlerde Bolşevikler önemli kazanımlar elde ettiler. Önceki Yürütme Kurulu tamamen Menşeviklerden oluşurken, şimdi 5 Bolşevik ve 1 örgütsüz vekilden oluşuyordu.

Kırsal kesimde de Bolşeviklerin etkisi artıyordu. Öncelikle sanayi bölgelerine yakın kırsal bölgelerdeki köylüler üzerinde propaganda çalışması yoğunlaştırılmıştı. Şehre inip Bolşeviklerin konuşmalarını dinleyen köylüler, Sosyalist Devrimci ve burjuva-ulusalcılarının demagojilerine karşı gözlerini açıyorlardı.

Ural Bolşeviklerinin başarısının çarpıcı kanıtı 17-21 Ağustos 1917’de, yarım milyondan fazla işçiyi temsilen 140 delegenin katılımıyla yapılan 2. Urallar Sovyetleri Bölgesel Kongresinde ortaya çıktı. Bu delegelerden 77’si Bolşevik, sadece 23’ü Menşevikti. “Sol” Sosyalist Devrimcilerin bir bölümü de Bolşeviklerle birlikte oy kullandı.

Kongre, karşıdevrimcilerin saldırısını protesto etmek amacıyla 1 Eylül’de politik grev çağrısında bulunma kararı aldı. İşçilere, askerlere ve köylülere yapılan çağrıda şöyle deniyordu:

“Ural proleterleri!”

“Grevimiz karşıdevrimcilere bir uyarıdır!..”

“Grevimiz, proletarya ve sermaye arasındaki kavgada ilk raunttur!”40

Bu çağrı bölgesel Bolşevik gazete Uralskaya Pravda’nın özel eki olarak yayımlanmış ve basılan 25 bin kopya fabrikalarda, çelik fabrikasında, köylerde dağıtılmıştı. Bölgesel Kongreye katılan delegeler yeni basılmış bildiriler kollarının altında, çalışma bölgelerine geri dönmüşler ve buralarda tüm fabrikaları, askeri kışlaları ziyaret ederek kongreyle ilgili bilgileri aktarmışlardı.

1 Eylül grevi Kornilov ayaklanmasıyla çakıştı. Kornilov’un ultimatomunun haberi Ekaterinburg’a 28 Ağustos’ta ulaştı. Ertesi gün, Bolşeviklerin girişimiyle, Bölge, Alan ve Şehir Sovyetlerinden, sendikalardan, Bolşevik, Sosyalist Devrimci ve Menşevik partilerden temsilcilerin katıldığı bir konferans düzenlendi. Bu konferansta, iktidarın Sovyetlere devredilmesi ve Kornilovculara karşı yılmadan mücadele çağrısı yapan bir deklarasyon yayımlandı. Tarımsal sorun dışında bu deklarasyonun tüm maddeleri Bolşeviklerin taslağı yönünde çıkmıştı. Konferansta ayrıca karşıdevrimle savaşmak için “Urallar Devrimci Demokrasi Yürütme Kurulu” kuruldu.

Bu komite amacına hizmet edemedi. Bu yüzden Bolşevikler çabalarını sanayi merkezleri ve Sovyetlerde yoğunlaştırdılar. Bolşeviklerin önerisi üzerine, Ekaterinburg Sovyeti Yürütme Kurulu demiryoluna ve postaneye özel komiserler gönderdi ve garnizon komutanı ile Geçici Hükümet Komiseri’nin Sovyet’in bilgisi dışında tek bir emir bile çıkaramaması için komiserler atadı. Tüm telefon konuşmaları kontrol altına alındı.

Kornilov ayaklanması nedeniyle 1 Eylül grevi olağanüstü bir politik önem kazanmıştı. Grev Urallar’daki işçilerin, karşıdevrimin her türlü girişimine karşı koymaya hazır olduklarını gösterecekti.

Gösterinin örgütlenmesi görevini Bölge Sovyetleri Yürütme Kurulu üstlenmişti. Varolanlara ek olarak yeni bir slogan benimsenmişti: “Silahlı karşıdevrimle aktif mücadeleye!”41

1 Eylül sabahı, Urallar’daki işyerlerinde çalışma durmuştu. İşçiler gruplar halinde sokaklara dökülüyordu.

Uralski Raboçi’nin muhabiri o günün olaylarını şöyle bildiriyordu:

“Şehir ölü gibiydi. Tüm fabrikalar ve atölyelerde hayat durmuştu. Dükkânlar kapalıydı. Devlet ve kamu binalarının da çoğu (belediye, Devlet Bankası, Hazine) kapalıydı. Sokaklara sükunet hakimdi.”42

Şehirde asayişi Kızıl Muhafız birlikleri sağlıyordu. En ılımlı tahminle, gösterilere 100 binin üzerinde Urallı işçi katılmıştı.

Kornilov ayaklanmasına direniş süreci ve Eylül grevi, Bolşevik örgütlerin savaşçı gücünün gözden geçirilmesini sağladı. Binlerce silahlı işçi fabrikalardan çıkıp sokakları doldurmuştu. Çeşitli fabrikalarda yeni Kızıl Muhafız birlikleri oluşturulmuştu. Ağustos başında Urallar’ın en büyük işletmelerinden biri olan Lisva fabrikasında yapılan toplantıda, 2 bin işçi şu kararı aldı:

“… kazandığımız özgürlükleri kanımızın son damlasına kadar savunmaya hazırız ve tüm işçilerin silahlanmasını talep ediyoruz.”43

Bu sözler, Urallar’daki tüm işçilerin ruh halini yansıtıyordu. İşçilerin aldığı kararların çoğu aynı sözlerle bitiyordu: “Derhal bir Kızıl Muhafız örgütlenmesi istiyoruz!” Temmuzda Çelyabinsk’te bir Kızıl Muhafız birliği oluşturuldu. Şehirdeki tüm büyük sanayi merkezlerinde, özellikle de demiryollarında ve Stoll işletmelerinde silahlı işçi birlikleri kuruluyordu.44

Kornilov ayaklanması ve 1 Eylül grevinden sonra Bolşevikler uzlaşmacılara karşı mücadelelerinde daha ileri kazanımlar elde ettiler. 20 Eylül’de Sosyalist Devrimci Parti Ust-Katav Yürütme Kurulu kendi kendisini feshetme kararı aldı. İşçiler üzerindeki tüm etkilerini yitiren Sosyalist Devrimciler “intihar ediyordu”. Vperyod gazetesinde “Yerel S. D.” imzalı bir yorumda şöyle deniyordu:

“İşte Sosyalist Devrimcilerin ilkesiz taktiklerinin sonucu.”45

Ekaterinburg’daki Verkne-Isetski fabrikasında Sosyalist Devrimci liderler, işçiler üzerinde etki sağlayabilmek amacıyla isimlerini Maksimalistler olarak değiştirdiler. Ama Sosyalist Devrimci Partili işçiler bu hileye kanmadılar.

“… onları körü körüne yeterince takip ettik,” diyorlardı. “Yedi aydır bizi aldatıyorlar, artık karşımıza çıkmaya yüzleri olmadığı için şimdi de adlarını Maksimalistler koymuşlar…” 46

Ekaterinburg dışında Perm eyaletinde Bolşeviklerin güçlü olduğu tek merkez Şadrinsk’ti. Buradaki örgüt ilk olarak, o zamanlar teğmen olan A. A. Jdanov’un bağlı olduğu 139. Piyade Alayı’ndan çıkmıştı. Onun çabaları sonucunda 1917 ortalarında küçük bir Bolşevik asker grubu oluşturulmuştu.

30 Ağustos’ta, başkanlığına Jdanov’un getirildiği Şadrinsk Bolşevik Örgütü Komitesi’nin oluşturulduğu bir toplantı yapılmıştı.

O günden itibaren 139. Alay’daki Bolşevikler askerler ve işçiler arasında düzenli faaliyet yürütmeye başlamışlardı. Yoldaş Jdanov’un sık sık Butakov Kardeşler Tekstil İşletmeleri’ni ziyaret etmesi sonucu kısa sürede buradaki dokumacılar Bolşeviklere katılmışlardı. Demiryolu işçileri de aynı şekilde örgütlenmişti. Bolşeviklerin etkisi gitgide kırsal alanlara yayılmış ve Şadrinsk bölgesindeki bir dizi volostta Bolşevik komiteler görülmeye başlanmıştı. Ekimde Şadrinsk’te örgütlü Bolşevik sayısı 100’ün üzerindeydi.

Bolşevik Partisi’nin bu bölgedeki başarısı hiç de azımsanmayacak kadar gençlikten aldığı yardıma bağlıydı. Daha 1917 Nisanında RSDİP Ekaterinburg Komitesi’nin danışmanlığında bir “Gençlik Örgütü” kurulmuştu. Başlangıçta bu örgüt sadece kolejli öğrencilerden oluşuyordu ama Bolşevikler bu durumu kısa sürede değiştirdiler. Ağustosta Ekaterinburg’da toplanan işçi gençlik genel şehir toplantısında, III. Enternasyonal Sosyalist Genç İşçi Birliği’nin oluşturulması kararlaştırıldı. Bu birliğin açılış toplantısı 31 Ağustos’ta yapıldı ve kuralları ortaya konup komitesi seçildi. Eylülde, fabrikalarda Birlik grupları oluşmaya başladı.

27 Temmuz’da Sosyalist Gençlik Birliği’nin ilk genel toplantısı Minyar fabrikasında yapıldı. 10 Ağustos’ta Çelyabinsk’te bir Gençlik Birliği kuruldu ve Ağustos ortalarında Perm’de bir şubesi oluştu. Birlik, genç işçiler arasında Bolşevik fikirleri yaymaya başladı. Genç işçiler Bolşevik gazeteleri satıyor, bildiri dağıtıyor ve kurye görevi görüyordu.

Fabrikalarda ve çevre köylerde gruplar oluşturan birlik, genç işçiler ve köylüler arasında eğitim çalışmaları örgütlüyor ve partiye bağış topluyordu. Ekim ayında, birliğin Ekaterinburg’da 500, Minyar fabrikasında 118, Nevyansk fabrikasında 350 ve Verknaya Tura fabrikasında 120 üyesi olmuştu.

Ekim başında Vyatka Eyaleti Konferansı, Ufa Eyaleti Konferansı ve Perm Bölge Konferansı yapıldı. 10 Ekim’de de Ekaterinburg Eyaleti Konferansı açıldı. Bu konferanslar, o sırada zaten 30 binin üzerinde üyesi olan Urallar örgütünün Merkez Komite’nin talimatlarını yerine getirmeye hazır olduğunu gösteriyordu.

O sıralarda yapılan Sovyet Alan kongrelerinin temel düşüncesi, “savaş öncesi yeni bir değerlendirme yapmak”tı.

II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine seçilen Urallar delegeleri, Petrograd’a doğru yola çıkarken başkentin sokaklarında silahlı ayaklanmaya katılacaklarını biliyorlardı.

7

SİBİRYA

Karşıdevrimci Rus kapitalistleri ve toprak sahipleri, yabancı emperyalistlerin kolayca yardımlarına gelebileceği Sibirya’da güçlerini yoğunlaştırmak niyetindeydiler. Sibirya, Orta Rusya’ya gıda sağlayan en önemli merkezlerden biriydi. Bu yüzden Merkez Komite’nin planlarında Sibirya’ya büyük önem vermesi normaldi.

Burada faaliyet yürütmek hiç de kolay bir iş değildi. Şubat Devrimi’nden sonra, Çar yanlısı hükümet tarafından Sibirya’ya sürgün edilen en iyi Bolşevik güçler Petrograd’a ve diğer şehirlere geri çağrılmıştı. Geriye yalnızca yerel güçler kalmıştı ve bunların da güçlendirilmesi ve Merkez Komite çizgisine getirilmesi gerekiyordu.

20 Mart 1917’de Sverdlov, sürgünde olduğu Yenisey’den Avrupa Rusyası’na geri dönerken Krasnoyarsk’ta mola verdi. Burada Bolşeviklerle konuşup bölgedeki ve daha sonra da tüm Sibirya’daki bütün Bolşevik güçleri birleştirmek için bir plan geliştirdi. Plan kabul gördü ve bölgedeki Bolşevik çalışmayı yönetmek için RSDİP Bölge Bürosu kuruldu.

Nisan başında, Krasnoyarsk, Açinsk, Kansk ve Yeniseyli Bolşevik gruplar bir konferans topladı. Bu konferansta Krasnoyarsk Bölge Bürosu’na Sibirya’daki tüm Bolşeviklerle iletişim kurma talimatı verildi. Konferans Merkez Komite’ye de selam gönderiyor ve faaliyetlerinden onu haberdar ediyordu. 13 Nisan’da E. D. Stassova’dan bir mektup geldi:

“Üstlendiğiniz görevi ve büronun oluşumunu onaylıyoruz…”

Mayısta Kranoyarsklı Bolşevikler Birleşik Sosyal Demokrat örgütten ayrıldılar. Temmuzda Enternasyonalist Sosyal Demokratlar da onları izlediler ve Bolşeviklere katıldılar.

Krasnoyarsklı Bolşeviklerin bölgedeki proletarya üzerinde kayda değer bir etkileri vardı. Tüm bölgenin tek Bolşevik yayın organı olan Sibirskaya Pravda bu şehirde çıkıyordu ve Sovyet’in yayın organı Krasnoyarski Raboçi Bolşeviklerin etkisi altındaydı. Sovyet’te 180 Bolşevik üye vardı; Menşevikler 2 ya da 3, Sosyalist Devrimciler ise yaklaşık 40 üyeye sahipti.

Ağustosta, Orta Sibirya Bölge Konferansı 5 bin üyeyle Krasnoyarsk’ta toplandı. Konferans, 6. Parti Kongresini selamlıyordu.

Sibirya’daki tüm parti faaliyetlerini yönetmek amacıyla Orta Sibirya Bölge Bürosu kuruldu. Bu büroya Merkez Komite’den gelen acil talimatta, Tomsk, Barnaul, Novonikolayevsk ve Omsk’taki Bolşeviklerin Sosyal Demokrat örgütten ayrıldıklarına dikkat çekiliyordu.

Bölge Parti Konferansından sonra, Krasnoyarsklı Bolşevikler Sibirya’yı turlayarak mitinglerde konuştular ve yeni parti örgütleri oluşturdular.

Krasnoyarsklı Bolşeviklerin en aktifi, Y. E. Bograd’dı.

Batı Sibirya’da bölünen ilk Birleşik Sosyal Demokrat örgüt Tomsk örgütüydü. 1 Eylül’de, Kornilov ayaklanmasının ayrıntıları öğrenilir öğrenilmez, Tomsk Sosyal Demokratlarının yaptığı toplantıda, iktidarın derhal Sovyetlere devredilmesi çağrısında bulunulmuştu.

Ertesi gün, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti ile Sendikalar Merkez Bürosu’nun ortak toplantısında yine iktidarın, Sovyetler tarafından temsil edilen devrimci demokrasiye devredilmesi çağrısında bulunuldu.

Tomsk’taki büyük garnizonda, Bolşevikler ve sempatizanlarının konuşmalar yaptıkları mitingler düzenleniyordu. Hemen hemen tüm toplantılarda askerler, “iktidarın Asker, İşçi ve Köylü Vekilleri Merkez Kongresine devredilmesi” çağrısını yapıyordu.

6 Eylül’de yapılan bir Sosyal Demokrat örgüt toplantısında, Krasnoyarsk’ta yapılan Bölge Konferansı’nın raporu tartışıldı. Ateşli bir tartışma sonrası, 9’a karşı 58 oyla, 9 maddelik bir karar çıkartıldı:

“… bu toplantı, RSDİP (B)’e katılma konusunda Bölge Konferansının (Orta Sibirya -İng. Ed.) aldığı kararları kabul eder ve parti kongrelerinin ve parti önderlerinin kararlarının, bu kararın alınmasından itibaren bu örgütte kalanlar için bağlayıcı olacağını beyan eder.”47

9 Eylül’de Tomsk’ta Bolşevik Partisi Eyalet Konferansı yapıldı. Kongre, Merkez Komite ve Parti Merkez Organına aşağıdaki telgrafı gönderdi:

“Partili 2.500 işçi adına Tomsk Eyaleti Konferansı, Merkez Komite’yi, parti merkezi olarak tanıma ve onun kararlarını bağlayıcı kabul etme kararı almıştır.”48

Bu konferanstan günler sonra, Novonikolayevsk Partisi örgütünde bir bölünme oldu. 22’ye karşı 85 oyla Bolşevik platformda kalma kararı alındı.

Birlikçilerle ayrışma, Tomsk’taki Bolşevik prestiji artırdı. Bunun en açık göstergesi, Eylül ortasında Tomsk’ta toplanan ve 200 delegenin katıldığı Köylü Vekilleri Sovyeti Eyalet Kongresiydi. Kongreye Sağ Sosyalist Devrimciler hakimdi ama kongredeki gelişmeler sonucu liderlik Enternasyonalist Sosyalist Devrimciler ve Bolşeviklerin eline geçti.

Mevcut durum raporu, önce Enternasyonalist Sosyalist Devrimci Lisiyenko ve ondan sonra da Sibirya’da proletarya diktatörlüğünün yılmaz savaşçısı Bolşevik N. N. Yakovlev tarafından verildi.

Yakovlev, partiye 1905’te henüz Moskova Üniversitesi’nde öğrenciyken katılmıştı. Devrimci faaliyeti sık sık tutuklamalar, hapisler ve sürgünlerle kesintiye uğramıştı. Defalarca Sibirya’dan kaçmıştı. Yurtdışındayken çalıştığı bir pirinç dökümhanesinde dökümcülüğü öğrenmişti.

1916’da askere çağrılmıştı. Devrim patladığında Tomsk Asker Vekilleri Sovyeti Prezidyumu’na seçilmişti. 1918’de Kolçak güçleri tarafından vurulmuştu.

Yakovlev’in Tomsk’taki Köylü Vekilleri Kongresinde yaptığı konuşmanın etkisi büyük olmuştu. Konuşmasını bitirdiğinde uzun uzun alkış almıştı.

Bolşevikler ve Enternasyonalist Sosyalist Devrimcilerin karar önerileri bir noktada ayrışıyordu. Bu da tarım sorunuydu. Sonuçta Sosyalist Devrimcilerin kararı benimsenmiş ama Bolşevikler 60 oy almışlardı.

Tomsklu Bolşevikler İşçi Vekilleri Sovyeti ile Asker Vekilleri Sovyeti’nin birleşik toplantısında daha ileri başarılar elde ettiler. Yakovlev burada da mevcut durum üzerine bir konuşma yaptı. Toplantıda iki Sovyet’in birleşmesi kararı alındı. Kararda, “İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Kongresinin acilen toplanarak yeni bir Merkez Yürütme Kurulu seçmesi ve devrimci taktikler çizmesi…”49 üzerinde ısrarla duruluyordu.

7 Ekim’deki bir toplantıda, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Prezidyumu kurulmuş ve Yakovlev başkanlığa seçilmişti. Aynı toplantıda iki Bolşevik II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine delege olarak seçilmişti.

Tomsk Şehir Duması’ndaki seçimlerde Bolşevikler 34, Sosyalist Devrimciler 24, Menşevikler ise yalnızca 6 sandalye kazandılar.

Bolşevikler daha Mayıstaki bir Sosyal Demokrat örgüt toplantısında, işçilerin silahlandırılması sorununu gündeme getirmişlerdi. Ama Menşevikler buna karşı çıkmış ve işçilerin silahlandırılması önerisini “Leninist-Blankist eğilimin yansıması”50 olarak tanımlamışlardı. Bu itiraza rağmen, yine de Bolşevikler savaşçı gruplar oluşturmaya başlamışlardı.

12 Ekim’de Omsk’daki Birleşik Sosyal Demokrat örgütün bir toplantısı yapılmış ve toplantıda 366 üye hazır bulunmuştu. Başkanlığa Enternasyonalist bir Menşevik seçilmişti. Tartışma konusu, “Meclis Kurulu” seçimiydi, ama bu sorun, Omsk örgütünün hangi parti merkezine (Bolşevik mi Menşevik mi?) itaat edeceği sorunuyla bağlantılanmıştı.

Bolşevikler, Bolşevik Parti Merkez Komitesi’nin öncü merkez kabul edilmesini önerdiler ve bu öneri 256 oyla kabul gördü. Ardından da örgütte bir bölünme meydana geldi.

Toplantı başkanı istifa edip salonu terk etti, onu Enternasyonalist Menşevikler izledi. Bolşeviklere özel bir toplantı haline gelen oturuma Lobkov başkan seçildi.

Hemen hemen aynı zamanda, İrkutsk’taki –Doğu Sibirya’nın merkezi– Bolşevikler de birleşik örgütten ayrıldılar; burası, garnizondaki etkilerini artırmalarının önünde bir engeldi. İşçi Vekilleri Sovyeti ve Asker Vekilleri Sovyeti birbirinden ayrıydı. Proletaryanın rehberliğinden yoksun askerler, kendi yollarında ilerliyordu.

Merkez Komite İşçi ve Asker Sovyetleri’nin birleştirilmesine yardımcı olması için İrkutsk’a bir temsilci gönderdi. Aynı Omsk’ta olduğu gibi, Meclis Kuruluna seçilecek adayların belirlenmesine sıra geldiğinde Sosyal Demokrat örgütte bölünme başladı. N. A. Gavrilov’un ısrarı üzerine Bolşevikler kendi listelerini oluşturmaya karar verdiler.

N. A. Gavrilov bir köylü ailesinden geliyordu ve esas mesleği öğretmenlikti. 1906’da kendi bölgesinde devrimci edebiyat öğretmeye çalışırken tutuklanmıştı. Ondan sonra da tüm hayatı hapisler, mahkûmiyetler ve İrkutsk’ta sürgünle geçmişti.

Devrimden sonra RSDİP İrkutsk örgütüne katılmıştı. 1919’da karşıdevrimciler tarafından öldüresiye dövülmüştü.

4 Ekim’de İrkutsk’ta yapılan Sosyal Demokrat örgütün Eyalet Komitesi toplantısında Gavrilov Yoldaş, Bolşeviklerin şehirde büyük bir etkiye sahip olmasına dayanarak, Meclis Kurulu için aday listesinin mümkün olduğunca geniş tutulmasını talep etmişti.

Eyalet Komitesi bu talebi geri çevirmiş ve Gavrilov ile diğer Bolşeviklerin açıklamalarını “yıkıcı” ve yetkisiz olmakla itham etmişti.

Bu anlaşmazlık İrkutsk Sosyal Demokrat örgütünde bir bölünmeye neden olmuş ve Bolşevikler örgütten ayrılmıştı.

Tam o günlerde Krasnoyarsk’tan bir grup Bolşevik gelmişti.

19 Ekim’de Raboçaya Sibir gazetesi ilk baskısını yapmıştı.

İrkutsk Şehir Komitesi, Krasnoyarsk’tan gelenlerle birlikte askeri bir örgüt kurmak ve yeni Sovyet seçimlerinin güvenliğini sağlamak için planlar yapmak üzere toplandı. Bölgedeki uzlaşmacı gazeteler, “Krasnoyarsklı gezici aktörler” aleyhine kampanya başlattılar ama pek başarılı olamadılar. İşçi ve askerler kitleler halinde sola kaymaya devam ediyordu.

10 Ekim’de Doğu Sibirya Sovyet Kongresi İrkutsk’ta açıldı. Ağırlık Sosyalist Devrimciler ve Menşeviklerdeydi. 115 delegeden sadece 32’si Bolşevik ve 15’i “Sol” Sosyalist Devrimciydi.

Krasnoyarsk, Kansk ve diğer şehirlerdeki Bolşevik örgütler, bu toplantıyı Bütün Sibirya Sovyetleri Kongresine hazırlık yapmak için bir platform olarak kullanmak üzere Kongreye katılma kararı almışlardı.

Kongrenin açılışından itibaren tansiyon yüksekti. Fikir ayrılığı çıkması kaçınılmaz görünüyordu. Beklenen olay Sovyetler Alan Bürosu’nun çalışması üzerine yapılan tartışma esnasında gerçekleşti.

Büronun devrimci bir organ olarak çalışmadığını, Geçici Hükümet’in peşinden gittiğini belirten Bolşevikler büronun zararlı politik çizgisini şiddetle kınayan bir karar çıkmasını talep ettiler. Ancak kongredeki uzlaşmacı çoğunluk, Büro’ya tam güven sunan bir karar çıkarttı.

Mevcut durum üzerine tartışma daha da ateşliydi. Krasnoyarsk Sovyeti delegesi Valentine Yakovlev, Bolşevik grup adına yaptığı muhteşem konuşmada, Sağ Sosyalist Devrimci Timofeyev’in, yönetimi ele alacak kadar eğitimli insana sahip olmadığı için Sovyetlerin iktidarı almaması gerektiğini öne süren konuşmasını yerden yere vurdu.

Yakovlev, Sağ Sosyalist Devrimcileri, burjuvaziyle aynı saflarda olmakla suçladı ve bunun nelere yol açtığını gösterdi. “Kornilov’un arkasında Savinkov vardır,” diye belirttiği konuşmasını, Sosyalist Devrimcilere yüklenerek bitirdi: “Devrime ihanet ediyorsunuz!”

Mevcut durumla ilgili karar, Sağ Sosyalist Devrimcilerin hakaretlerini protesto etmek için Kongreden çekilen Bolşeviklerin ve “Sol” Sosyalist Devrimcilerin yokluğunda alındı.

I. Sibirya Sovyetleri Kongresi, Doğu Sibirya Sovyetleri Kongresinden birkaç gün sonra açılacaktı. 12 Ekim’den itibaren delegeler gelmeye başlamıştı.

Kongre açılmadan önce Bolşevik delegeler toplanıp ön raporları dinlemiş ve Kongrenin gündemindeki tüm konularla ilgili taslak kararlar almışlardı. Delegeler, Sibirya için bir Sovyet Merkez Yürütme Kurulu oluşturmaya ve bunun için aday belirlemeye karar verdi.

16 Ekim’de ilk oturum açıldığında 184 delegeden 65’i Bolşevik, 35’i “Sol” Sosyalist Devrimciydi. Yani böylece 100 delege Sovyet platformunu destekler durumdaydı.

Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler, Kongre açılmadan çok önce, Sibirya’daki Sovyetlerin çoğunluğunun Bolşevik saflarda olduğunun farkındaydılar ve Bolşeviklerin Kongreden birinci parti olarak çıkacağını tahmin ediyorlardı. Böylece uzlaşmacılar Kirensk, Bodaibo ve Yakutsk’a telgraflar göndererek destek aramaya başladılar.

Sosyalist Devrimciler Kongreyi engellemeyi kafalarına koymuşlardı, bu yüzden bir Bolşevik’in Kongre başkanı olmasını fırsat bildiler. Sert bir tartışma başladı. En sonunda oylamaya geçildi ve 9 çekimser, 32’ye karşı 86 oyla Bolşevikler başkanlığı aldı.

Ardından birinci gündem maddesiyle ilgili tartışma başladı; mevcut durum, Sovyetlerin taktiği, devrimin ve ülkenin savunulması.

Sağ Sosyalist Devrimciler tüm sorunların karara bağlanmasını, Meclis Kurulunun toplantısına ertelemek istediklerini beyan ettiler. Menşevikler her zamanki gibi kem küm ederek, devrimci demokrat güçlerin birliğinden söz ettiler. Bolşevikler ve “Sol” Sosyalist Devrimciler ise iktidarın Sovyetlere geçmesinin üzerinde durdular.

Uzakdoğu’da proletarya diktatörlüğünün yılmaz savaşçısı olan Sergey Lazo kongrede yaptığı konuşmada şunları söylüyordu:

“İktidar Sovyetlere geçtiğinde, örgütsüz kitleleri tek bir kanala akıtabiliriz. Meclis Kurulu’nda Sovyet iktidarına karşı çıkmıyoruz, ama iktidar Sovyetlere geçmeden Meclis Kuruluna sahip olacağımızı garantiye alamayız.”51

Bu sorun üzerinde iki gün tartışıldıktan sonra, Sibirya Sovyetlerinin politik ve taktik çizgisi üzerinde oylamaya geçme kararı alındı. “Sol” Sosyalist Devrimciler tarafından desteklenen Bolşevikler aşağıdaki paragrafı içeren bir karar hazırladılar:

“Burjuvaziyle her türlü işbirliği reddedilmelidir ve Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi iktidarı ele almalıdır. İktidarı alma mücadelesinde Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi, Sibirya Sovyetlerinin etkin desteğine güvenebilir.”52

68’e karşı 93 oyla, bu metin, üzerinde değişiklik yapılabilir şerhiyle temel olarak kabul edildi.

Sağ Sosyalist Devrimciler gelişmeleri engellemek için bir atak daha yaptılar. Yapılacak Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinin, “İşçi, Asker ve Köylü Sovyetleri Kongresi” olarak isimlendirilmesine karşı çıktılar. “Köylü” sözcüğünün çıkarılması gerektiğini, çünkü Avksentyev’in önderliğindeki Köylü Vekilleri Sovyeti’nin bu kongreye katılmama kararı aldığını savunuyorlardı.

Girişimleri başarısız oldu ve karar değiştirilmeden çıktı. Oylama sonucu açıklandığında salonda kargaşa koptu. Çoğunun o bölgede yaşayanlar olduğu belli olan sözde “köylüler” yerlerinden fırladılar.

“Salonu terk ediyoruz,” dedi “köylü”lerden biri, “çünkü Köylü Vekilleri Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu’nun kararına karşı gelmek istemiyoruz.”

Bunun üzerine Sağ Sosyalist Devrimciler, bu koşullarda Kongrenin işçileri ve askerleri olduğu kadar köylüleri de temsil edip edemeyeceği sorununu ortaya attılar. Bu soruya Vekâlet Komitesi, Kongrenin kendisini İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Kongresi olarak adlandırmaya tamamen hakkı olduğunu, çünkü hem Birleşik İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti’nden hem de Köylü Vekilleri Sovyeti’nden temsilcilerin hazır bulunduğunu söyleyerek cevap verdi.

Bir kısım delegeler, iktidarı alma mücadelesine bir an önce devam edebilmek için delegelerin vakit geçirmeden bölgelerine dönmelerini sağlamak amacıyla sürecin hızlandırılması gerektiğini hatırlattılar.

23 Ekim’de Kongre ‘Sentrosibir’ diye adlandırılan 1. Sibirya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu’nu seçti.

Kongre, Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine 14 delege seçti. Bunlardan 6’sı Bolşevik, 1’i “Sol” Sosyalist Devrimci ve 1’i de Enternasyonalist Sosyal Demokrat’tı.

Sibirya’da ayaklanmayı örgütleme süreci ülkenin diğer bölgelerine göre daha zorluydu. Bunun nedeni, uzlaşmacıların güçlü etkisi ve Bolşeviklerin uzlaşmacılardan hemen kopmayı başaramamalarıydı.

Ama burada bile, Merkez Komite tarafından yönlendirilen Bolşevikler, hatalarını düzeltip uzlaşmacıları yendiler. Ekim ayaklanmasının arifesinde, Büyük Proleter Devrim için hazırlıklarını tamamlamışlardı.

8

ULUSAL BÖLGELERDE VE SINIR BÖLGELERİNDE

SOVYETLERİN İKTİDARI ALMA MÜCADELESİNİN

ZORLUKLARI

“Merkezde başlayan devrim daha fazla bu bölgeye hapsolamazdı. Merkezde başarı kazandıktan sonra, sınır bölgelerine yayılmaya mecburdu. Ve gerçekten de iktidarın alındığı ilk günden itibaren devrimci dalga sınır bölgelerini hızla birbiri ardına içine alarak kuzeyden bütün Rusya’ya yayıldı.”53

Stalin bunları söylüyordu ama Rus olmayan sözde ulusal bölgelerde ve sınır bölgelerinde Sovyet rejimini oturtmanın önünde daha bir dizi engel duruyordu. Karşıdevrim tüm güçlerini Ukrayna, Kuzey Kafkaslar, Transkafkasya, Türkistan ve Uzakdoğu’da yoğunlaştırmıştı. Bu da sınır bölgelerinde düzeni kurmanın neden daha zor olduğunu yeterince açıklar. Proleter devrimini sınır bölgelerinde yerleştirmenin belirgin özellikleri ve zorlukları dört ana maddede sayılabilir.

Öncelikle, proleter devrimin gidişatı buralarda, Stalin’in dediği gibi, burjuva ve emperyalist karakterdeki “ulusal hükümetler”in denetimi altındadır.

Karşıdevrimin en önemli merkezlerinden biri Ukrayna Merkez Radası’dır.

Merkez Rada, Ekim Devrimi’nden önce bile, ölmek üzere olan Rus burjuvazisinin kurtarıcısı olmaya çalışmıştır. Büyüyen sosyalist devrim cephesi, Rusya’da yaşayan tüm ulusların burjuvazisinden oluşan bir blokla engellenmeye çalışılmıştır.

Güçlerini birleştirip proleter devrimin başarısını engellemeye çalışan milliyetçi karşıdevrim, ülkeyi parçalamaya, tüm uluslardan işçi sınıfının birliğini yok etmek için ulusları birbirine düşürmeye gayret ediyordu.

Ukrayna Radası’na ek olarak, ulusal hükümetler bazen gerçek, bazen de sanal olarak Transkafkasya’da (Transkafkasya Komiserliği ve Transkafkasya Genel Sovyeti), Kırım’da (Kurultay), Orta Asya’da (Hokand Otonomi ve Alaş-Orda), Beyaz Rusya’da (Beyaz Rusya Radası), Kuzey Kafkaslar’da (Dağ Halkları Birliği Merkez Komitesi) ve Başkırya ile Tatar bölgelerinde belirdiler.

Devrimin zaferi önündeki ikinci engel Kazak karşıdevrimcileriydi. Bunlar 11 Kazak tümenini (Don, Kuban, Terek, Astragan, Urallar, Orenburg, Sibirya, Amur, Transbaykal, Ussuri ve Semireçensk), Kafkaslar ve Transkafkasya, Orta Asya, Sibirya ve Uzakdoğu halklarının köleleştirilmeleri ve baskı altında tutulmaları için devrime karşı kışkırtıyorlardı.

Ukrayna Merkez Radası “ulusal hükümetler” arasında birinci derecede rol oynarken, bütün karşıdevrimci güçleri örgütlemede öncü rolü, ülkenin devrimci merkezlerine stratejik olarak yakın konumlandırılmış en geniş Kazak oluşumu olan Don Kazak Tümeni’nin üst rütbelileri oynuyordu.

Üçüncü ayırt edici özellik ise, burada ve özellikle Sovyet Cumhuriyeti’nin güney ve doğu sınır bölgelerinde yabancı emperyalistlerin baskısının ülkenin orta bölgelerinde olduğundan daha fazla hissedilmesiydi.

Rusya’nın sınır bölgeleri uzun zamandır yabancı ülkelerin özel ilgi alanına giriyordu.

Baştan beri Orta Asya’da “Hokand Otonomisi” ve “Alaş-Orda”, Tiflis’te “Transkafkasya Komiserliği”, Kuzey Kafkaslar’da “Dağ Halkları Birliği Merkez Komitesi” ve Sibirya ile Uzakdoğu’da Beyaz Ordu hükümetleri yabancı emperyalistler tarafından destekleniyordu.

Son olarak, bu bölgelerle ilgili bir başka zorluk da Çarcı hükümetin sınır bölgelerindeki, Lenin’in deyimiyle “yarı-vahşi, hatta tamamen vahşi” uygulamalarıydı. Bu bölgelerde sanayi gelişmemişti, bazı yerlerdeyse tek bir sanayi girişimi bile yoktu. Ulusların çoğunda yerel sanayi proletaryası yoktu. Ulusal bölgelerde nadiren rastlanan proleterler de Rus’tu. Bu durum Bolşeviklerin çalışmalarını da kaçınılmaz olarak etkiliyordu. Orta Asya, Uzakdoğu ve Sibirya’nın pek çok bölgesinde bağımsız Bolşevik örgütler Ekim Devrimi’nin hemen öncesinde, hatta bir dizi şehirde de devrimden haftalar sonra kurulabilmişti. Ekim Devrimi’nden önce ülkenin ana merkezlerinde Menşevik etki kırılmışken, Menşevik zehir, işçi sınıfının geri kısımlarının zihinlerini öylesine etkilemişti ki onu yok etmek kolay iş değildi. Kamenev ve Zinovyev tarafından savunulan hainlerin destekçileri bu bölgelerde çürümüş taktikleri için gerekli toprağı kolayca bulabiliyorlardı. “Koalisyon kombinasyonları” bu bölgelerde daha açıktan ve daha geniş çapta yapılıyor, ülkenin diğer bölümlerine göre daha az dirençle karşılaşıyordu. Çita, Transbaykal gibi bölgelerde, örneğin, Menşeviklerin başını çektiği bir koalisyon hükümeti olan sözde “Halk Sovyeti” bir aydan fazla iktidarda kalmıştı; Sovyet rejimi burada ancak Şubat 1918 başlarında kurulabilmişti.

Ukrayna’da, Baltık eyaletlerinde, proleter Bakü’de ve Taşkent gibi önemli bir merkezde işçi sınıfı kuvvetlerinin dikkate değer bir gücü vardı ve geniş işçi yığınlarının desteğini almışlardı. Burada zorluklar ve engeller diğer ulusal bölgelere göre daha kolay aşılmıştı.

9

UKRAYNA

Devrimden önce Ukrayna, Rus sanayinin temel kömür ve metalurji ihtiyacını karşılıyordu ve burada hem iç hem de dış pazar için tonlarca buğday üretiliyordu. Ayrıca gıda sanayi de çok gelişmişti.

Emperyalist savaş boyunca Ukrayna, Güneybatı ve Romen cephelerindeki Rus ordusu için tedarik deposu olarak hizmet etmişti.

Bolşevik Partisi, Ukrayna’da silahlı ayaklanmaya hazırlanmak gibi önemli bir görevle karşı karşıyaydı, çünkü burada kazanılacak başarı merkezde proletarya diktatörlüğünün ilk adımlarını atmasına yardımcı olacaktı. Bu da Merkez Komite’nin bu bölgeye neden çok önem verdiğini açıklar.

Merkez Komite, Ukrayna’daki Donets Havzası’na daha önce 1905’te buradaki devrimci mücadeleye önderlik etmiş olan K. E. Voroşilov’u gönderdi.

Merkezi Bolşevik gazeteler Ukrayna Bolşevik basınını destekliyordu. Harkov’da çıkan Proletary isimli gazete Moskova’daki Sosyal Demokrat’la sürekli bağlantıdaydı ve editörü Olminski’den hem talimatlar alıyor hem de gazetenin sayılarını ediniyordu.

Kornilov ayaklanmasının bastırılması, Ukrayna’da devrimin gelişimi için bir dönüm noktası oldu.

Harkov, Ekaterinoslav ve Kievli işçiler ile Donets havzası madencileri silah talep ettiler.

Kornilov ayaklanmasıyla bağlantılı olarak Harkov Komitesi işçileri silahlanmaya çağıran bir manifesto yayımladı. Manifestoda şunlar yazıyordu:

“İşçileri acilen silahlandırmak gerekmektedir. Hiçbir devrim sadece lafla başarıya ulaşmamıştır.

Proletarya devrimin savunulmasında önderliği alacaktır ve almıştır da. Şehirde bulunan silahları acilen işçilere dağıtmalıyız. Zaman bizi beklemez. Yaşasın İşçilerin Kızıl Muhafızları!”54

Silah temin etmek için Tula’ya delegeler gönderildi.

Bolşevikler, işçilerin kitlesel olarak silahlandırılması konusunda yollarına çıkan zorluklardan yılmadılar. Bu konuda ulaşabildikleri her türlü olanaktan faydalandılar.

Savaşçı gruplar silah olarak kılıçları bile kullanıyorlar, işçiler kendi süngülerini demir ocağında kendileri dövüyorlardı. Ateşli silahı olanlara şanslı gözüyle bakılıyordu. Kızıl Muhafızlar sırayla atış talimi yapıyorlardı, çünkü iki kişiye bir silah düşüyordu.

Bu işin yönetiminde Voroşilov’a büyük görev düşüyordu.

Şubat burjuva demokratik devrimi patlak verdiğinde Voroşilov, Donets Havzası’nın temsilcisi olarak Petrograd’da bulunuyordu. Donetsli işçiler Voroşilov’un geri gönderilmesi için Merkez Komite’ye defalarca ricada bulunmuşlardı. Böylece Voroşilov Lugansk’a geri döndü. Eski ilişkilerini kullanarak, Kornilov ayaklanmasından çok önce burayı Bolşeviklerin güçlü bir kalesi haline getirdi. Temmuz olaylarından sonra Petrograd proletaryasıyla dayanışma mitingi düzenledi. Ortalığı kavuran bir Temmuz gününde sıra sıra işçiler ellerinde pankartlar, “Kahrolsun karşıdevrim!”, “Yaşasın işçilerin, köylülerin ve askerlerin iktidarı!” diye sloganlar atarak Preobrazenski meydanına yürüdüler.

Yol üzerinde göstericiler Yüzbaşı Katayev komutasındaki Kazak birliğine rastladılar. Sessizce geçmelerine izin veren Kazaklar onların peşine takıldı. Alana varınca miting başladı. Bolşevik konuşmacı kürsüye çıkar çıkmaz, Katayev’den sinyal alan Kazaklar korkunç bir gürültü kopardılar. Kazaklara yakın bir yerde koruma amacıyla duran Menşeviklerden öfkeli sesler yükseldi:

“Bu Bolşevik demagojiyi yeterince dinledik!”

Bolşevik konuşmacıyı, Geçici Hükümet’in Komiseri olan Menşevik Nesterov izledi. Tam bir demagog ve üçkağıtçı olan Nesterov, 1917 Haziranına kadar Geçici Hükümet Komiserliği, Toplum Güvenliği Komitesi Başkanlığı ve Sovyet Başkanlığı görevlerinde bulundu. Ancak bu gösteriden kısa süre önce, Voroşilov’un yürüttüğü kampanya sonucu Nesterov Sovyet’ten kovulmuştu. Şimdi Kazakların korumasında, işçileri kendi safına çekmeye çalışıyordu. Ancak işçiler onu dinlemeyi reddediyorlardı. “Bozguncular aşağı!” diye bağırıyorlardı. Sloganlar ve ıslıklar arasında Menşevik konuşmacı alaşağı edildi.

En son kürsüde Voroşilov belirdi. Voroşilov konuşmasında Geçici Hükümet’e saldırdı ve Sosyalist Devrimcileri, Temmuz günlerinde Menşeviklerle işbirliği içinde olmakla suçladı. Bunun üzerine küçük Menşevik kalabalığından sesler yükseldi. Kazaklar da bu gürültüye katılınca Voroşilov’un sesi duyulmaz oldu. Voroşilov yavaşça kürsüden indi ve Menşevik topluluğuna doğru yürüdü. Arkasından silahlı işçiler geliyordu. Yüzbaşı Katayev emir verdi: “Hazır ol!”

Kazaklar silahlarını doğrulttular ama Voroşilov’a saldırmakta tereddüt ediyorlardı. Tam o anda işçilerden oluşan kalabalık açıldı ve bir müfreze Bolşevik asker silahlarıyla göründü. Askerler “Yaşasın Sovyetler!” diye bağırarak Kazaklara yaklaştılar. Kazaklar ise atlarını geri çevirip arkalarında onları izleyen Menşevikler ve Sosyalist Devrimcilerle oradan uzaklaştılar. Miting böylece bitmiş oldu.

O günlerde Lugansk’a Kornilov ayaklanmasıyla ilgili sadece söylentiler ulaşıyordu. Voroşilov yorulmak bilmeden çalışıyordu. 28 Ağustos’ta Hartman fabrikasındaki işçilere yaptığı bir konuşmada son altı olayı şöyle özetlemişti:

“Bu olaylar göstermiştir ki, Bolşevik Partisi devrimci proletarya için tek doğru partidir ve ülkedeki olayları doğru olarak öngörmüştür.”55

30 Ağustos’ta Lugansk garnizonunun bütün birliklerinde mitingler yapıldı. O gün birlikler kendi içlerinden yeni komutanlar seçtiler. Yeni seçilen bu komutanlardan biri Bolşevik Partisi komitelerinin odalarının bulunduğu Halk Sarayı’na gelerek Voroşilov’a, askerlerinin dışarıda devrime bağlılıklarını sunmak üzere beklediklerini haber verdi. Komite üyeleri balkona çıktılar ve askerler geçit töreni yaparken Voroşilov’un selamlarına “Hurra!” sesleriyle karşılık verdiler. Voroşilov hatıralarında şöyle yazıyordu:

“Don bölgesine yakınlığımız ve Kızıl Lugansk’la Don bölgesinin kendisi arasında ilk devrimden kalan eski düşmanlık, hem saçma hem de üzücü bazı söylentilere ve tahminlere yol açmıştı. Daha bir gün geçmemişti ki bir Kazak birliğinin, alayının, hatta tümeninin Lugansk’a yaklaşmakta olduğu söylentisi yayıldı. Tabii ki böyle bir şey yoktu ama bu yüzden Kızıl Muhafızlarımız saatlerce nöbet beklemek zorunda kaldı. O günden bugüne çok şey gördüm ama Lugansk proleterleri kadar kendini devrime adamış, bencillikten uzak savaşçılar görmedim diyebilirim.

Fabrikalarda geçen uzun bir işgününün ardından, Kızıl Muhafız birlikleri sağanak yağmur altında, dondurucu soğukta, geçit vermez çamurlara dalarak şehir dışındaki steplere yürüyor ve sabaha kadar nöbet tutuyorlardı. Ve bu durum bir iki gün değil, aylarca sürüyordu.”56

Voroşilov, Lugansk işçileri savaş grubunun lideri Parkomenko ile birlikte bir Savunma Komitesi oluşturdu. Öncü birlikler ve ajitatörler en yakın stanitsaya gönderildi. Lugansk Sovyeti, Kazakların özellikle Bolşevik eğilimli olduğu Mityakinskaya ve Luganskaya stanitsası ile bağlantı kurmayı başardı. Kısa sürede Lugansk ile stanitsa arasında sürekli bağ kurulmuştu. Yerel karşıdevrimci güçler yavaş yavaş Novoçerkask’ta yoğunlaşmaya başlıyordu.

Lugansk’tan Merkez Komite’ye Eylül sonunda gönderilen bir rapor, Ekim arifesinde şehirdeki durumu en iyi şekilde tanımlıyordu:

“Şehirdeki tüm örgütler bizim elimizde. Belediye başkanı, Belediye üyeleri, Şehir Duması başkanlığı, Sovyet vekilleri, sendikalar, gazeteler, hepsi bizim denetimimizde.”57

Tüm Ukrayna’da işçiler kendilerini silahlandırıyor ve nihai savaşa hazırlanıyorlardı. İşbirlikçi Sovyetler bile kitlelerin baskısı altında Bolşevik kararları geçirmek zorunda kalıyorlardı.

Uzlaşmacıları teşhir etmek için en çok çalışanlardan biri de F. A. Sergeyev Artyom’du. Artyom, Donets havzası işçileri arasında iyi bir hatip olarak bilinirdi. 1905’in karışık günlerinde Bolşeviklerin liderliğini o yapmıştı. İlk devrimin yenilgisinden sonra tutuklanıp hapse atılmış, sonra da sürgüne gönderilmişti. 1910’da sürgünden kaçıp Avustralya’ya gitmişti. Burada devrimci işçi sınıfının mücadelesinde oldukça sivrilmişti. Mayıs 1917’de Rusya’ya dönmüş ve Donets Havzası’nda önemli bir işçi lideri olmuştu.

Artyom 1917 Ağustosu sonunda, bir grup yoldaşıyla birlikte Harkov garnizonunun bir parçası olan ve askerlerin bir miting düzenleyeceği 6. Topçu Deposu’na geldi. Ancak subaylar Artyom’un depoya girmesine izin vermedi. Bu Artyom’u durdurmaya yetmedi. Kışlanın dışındaki sokağa yerleşip küçük bir Bolşevik kitapçığı okumaya başladı. Okurken bir yandan da yorum yapıyordu. Etrafında büyük bir kalabalık oluştu. Artyom’un konuşmasından etkilenen askerler subayları bir kenara iterek sokağa çıktılar ve onu dinlemeye başladılar.

12 Eylül’de Harkov Sovyeti’nin düzenlediği bir mitingde 14 Eylül’de yapılacak politik gösterinin sloganları tartışıldı. Artyom, Sovyet’in Sosyalist Devrimci ve Menşevik çoğunluğuna “Bütün İktidar Sovyetlere!” ve “Toprak Emekçi Köylülere!” sloganlarını desteklemeleri çağrısında bulundu. Ukraynalı Sosyalist Devrimci Odoyevski buna karşı çıktı ve Sovyetlerin öncelikli sloganının “Bütün İktidar Devrimci Demokrasiye!” olması gerektiğini savundu. İkinci slogan için ise, “toprağın köylülere geçmesi gerektiği, ama bunun hemen olamayacağı”58 yorumunda bulundu.

Bolşeviklerin toprağın köylülere verilmesiyle ilgili sloganı, Sovyet’in Sosyalist Devrimci çoğunluğu tarafından reddedildi.

Ancak Bolşevikler yenilgiyi hemen kabullenmediler. Artyom ayağa kalktı ve kızgın bir şekilde kurula seslendi:

“Sovyet’in üç saat boyunca toprağın kime verilmesi gerektiğini –köylülere mi yoksa toprak ağalarına mı– tartıştığını ve sonunda… toprak ağalarına verilmesi gerektiğine karar verdiğinin kayıtlara geçirilmesini istiyorum.”59

Bu iğneleyici konuşma büyük bir alkış aldı. O gün Bolşevikler Sovyet’in neredeyse yarısının oylarını aldılar. Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin etkisi sönmüştü.

Bolşevikler, Ukrayna şehirlerinde yürüttükleri cefakâr çalışmalar sonucunda işçi sınıfının çoğunluğunu kazanmışlardı.

Kapitalistler misilleme olarak fabrikaları kapatmaya başladılar.

Voroşilov Eylül başında yazdığı bir makalede şöyle diyordu:

“Harkov’da lokomotif fabrikası çalışamaz duruma geldi. St. Petersburg’da küçüklü büyüklü fabrikalar hemen hemen her gün kapanıyor. Durum, Moskova merkez sanayi bölgesinde, Sibirya’da, Urallar’da, vs. farklı değil. Kısacası tüm Rusya’da aynı şeyi görüyoruz. İmalatçılar ve fabrika sahipleri açık açık lokavt yapıyorlar.”60

Voroşilov yazısının devamında, hem vatan aşkından bahsedip hem de sanayiyi sabote ederek ülkeyi savunmasız bırakan burjuvazinin sahte vatanperverliğinden bahsetti:

“Dalkavuklarınızın yüksek sesle iddia ettiği gibi Alman işgalinden korktuğunuz falan yok. Siz aslında ülkenizin gerçek savunucuları olan ama onu ulusa eziyet eden ve halkı soyan kapitalistlerin çıkarları için değil, bütün emekçilerin ve bütün bir insanlığın çıkarları için savunmak isteyen kendi işçilerinizden ölümüne korkuyorsunuz…”61

Tüm Ukrayna’da köylü hareketi Bolşeviklerin liderliğinde gelişiyordu. Ukrayna kırsalı gelişmiş kapitalist ilişkileri ve çok sayıda tarım işçisi ile öne çıkıyordu. Kulakların yardımıyla Ukraynalı milliyetçiler kırsal bölgelerde kendi örgütlerini kurmaya çalıştılar. Buradaki çeşitli eğitim ve kooperatif örgütleri Ukrayna milliyetçiliğinin kanalları olarak kullanılıyordu. Ukraynalı Bolşevikler bu taktiklere, köylülerin yoksul katmanlarını örgütleyerek ve orta köylülüğü de kazanmaya çalışarak karşılık veriyorlardı.

Merkez Komite’nin talimatıyla yerel Sovyetlerdeki Bolşevikler tarım işçilerinin çıkarlarını korumak için bölge örgütleri kurdular. Örneğin Ekaterinoslav Sovyeti bir Tarım İşçileri Bürosu kurdu ve tarım işçilerini örgütlemede oldukça başarılı oldu.

Burjuvazinin ve toprak ağalarının temsilcileri ile onların beslemeleri olan gazeteciler, kırsal bölgelerde yükselen kargaşa ve anarşiye ateş püskürmeye başladılar. Ama kapalı kapılar ardında Geçici Hükümet temsilcileri, Bolşeviklerin yürüttükleri propaganda sayesinde devrimci düzeni ve örgütlenmeyi sağladıklarını itiraf ediyorlardı. Berdiçev’deki Geçici Hükümet Komiseri 16 Ekim tarihli raporunda şöyle diyordu:

“Tereşçenko’ya ait çiftliklerden birinde, kâhyanın ifadesine göre köylüler, kötü durumlar için orduya ayrılmış 160 ton tahılı yüklendikleri arabalardan indirdiler; yani köylüler bu eylemi, artık her şeyin halka ait olduğu gerekçesiyle, baştan sona düşünerek ve haklarının bilincinde olarak yaptılar. Önce tahıla el koydular, sonra çiftlik mallarına ve toprağa… Her zamanki karmaşa ve çatışmalar olmaksızın işlerini son derece düzenli bir biçimde bitirdiler.”

“Bu olay, hiç şüphesiz kırsal bölgelerde askerlerin yürüttüğü Bolşevik propagandanın bir sonucudur.”

Köylülüğün daha yoksul katmanları devrimin genel politik amaçlarını anlamaya başlamıştı. Aldıkları kararda köylüler yalnızca toprak ayrıcalıkları ve kiraları sorununun çözülmesini, toprak beyliğinin kaldırılmasını, savaşın durdurulmasını değil, aynı zamanda Devlet Duması’nın ve Devlet Konseyi’nin dağıtılmasını ve Kornilov ile yandaşlarının cezalandırılmasını da istiyorlardı. Eylül sonunda aldıkları bir kararda Herson Eyaleti Köylü Vekilleri Sovyeti, II. Sovyetler Kongresinin derhal toplanmasını, Rusya’daki değişik ulusların kendi kaderlerini tayin hakkının kabul edilmesini ve üretimde ve dağıtımda işçi denetimini talep ediyorlardı. Ukrayna’daki köylü ayaklanması Bolşevik sloganlarla başladı ama Ukrayna’nın özel koşulları ve güçlü milliyetçi örgütlerin varlığı onun ufkunu daraltıp gücünü sınırladı.

Ukrayna’daki köylü ayaklanması ordudaki hareket tarafından destekleniyordu.

Ekim başında Güneybatı Cephesi Genel Karargâhı’ndan Yarbay Bogayevski ordudaki devrimci hareketle ilgili bir rapor kaleme aldı. Raporda, subayların erlerden ne kadar korktuklarını anlatıyordu. Askerler her zaman her yerdeler ve tehlikeliler, diye yazıyordu. Her zaman ve her yerde kargaşa çıkarıyorlar. Eğer belli bir süre boyunca bir bölgede konuşlandırılırlarsa, hemen oradaki köylü hareketinin liderliğini ele alıyorlar. İlerleyişleri esnasında ise toprak sahiplerinin evlerini yağmalıyorlar. Trenle sevk edildiklerinde ise hemen demiryolu işçileriyle temasa geçiyorlar.

Ordudaki ayaklanmayı silah gücüyle bastırmaya yönelik tüm girişimler sonuçsuz kaldı. Aynı raporda bildirildiği gibi:

“… subayların disiplini sağlamaya yönelik her girişimi dirençle karşılaşıyor. Subaylar eski rejimi geri getirmek istemek ve burjuvalarla toprak ağalarının çıkarlarına hizmet etmekle suçlanıyor.”62

Raporun yazarı devrime karşı savaş için iki yöntem öneriyordu: 1- Cerrahi, yani cezalandırıcı ve 2- Sıhhi, yani önleyici. Ama hemen ardından şu melankolik gözlemi yapıyordu:

“Ancak mevcut koşullar altında, gelen raporlarda da açık olduğu üzere, cerrahi önlemler genellikle hükümetin cerrahi araçlarının geçici körleşmesi yüzünden hükümsüz kalmaktadır.”63

Karşıdevrimciler hâlâ kendilerini, “araçların” geçici olarak körleştiği umuduyla avutuyorlardı. Ukraynalı Bolşevikler ise, bir yandan işçileri silahlandırmak için mücadele ederlerken, diğer yandan II. Sovyetler Kongresi için hazırlık yapıyorlardı.

6 Ekim’de Donets ve Krivoy Rog Havzaları İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri Bölge Kongresi açıldı. Kongreye katılan 146 temsilciden 49’u Bolşevik, 44’ü Menşevik, 42’si Sosyalist Devrimci ve 2’si de anarşistti.

Gündemin tartışılmasına geçildiğinde, Bolşevik temsilci, Donets havzası proletaryasının durumuyla ilgili raporun, Bölge Komitesi’nin raporundan önce okunmasını önerdi.

Uzlaşmacıların Bölge Komitesi’ndeki faaliyetleriyle ilgili Bolşeviklerin raporunun, komite raporundan önce okunması kurulda dehşete yol açtı. Gerçekte Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler kongrede çoğunluktaydılar, ama bu açıkça danışlıklı dövüştü. Menşeviklerin çoğunlukta olduğu Bölge ve Alan komitelerinin tüm üyeleri kongreye konuşma ve oylama hakkına sahip olarak katılmışlardı. Ama bu halde bile uzlaşmacılar durumlarından emin değildiler.

Bölge Komitesi’nin raporu okunduğunda Bolşevikler rapora çok sert eleştiriler yöneltti.

Artyom konuşmasında, Menşeviklerin Bölge Komitesi’nde oynadıkları gerçek rolü gözler önüne serdi ve alkışlar arasında şu konuşmayı yaptı:

“Ben Bölge Komitesi’ni hareketsizliğinden dolayı değil, ama işçi sınıfına karşı hareketlerinden dolayı eleştiriyorum. Komite yalnızca Çalışma Bakanlığı’nın bir bürosu gibi davranmıştır. İşçilerin örgütlenme çabalarını engellemiştir. Debatsevo ve Donets havzasının diğer bölgelerinde olan budur.

Bölge Komitesi bir işçi örgütü değil, işçiler için bir ayak bağıdır.”64

Sosyalist Devrimci ve Menşevikler arasındaki sıradan üyeler bile Bolşeviklerin konuşmalarını gizleyemedikleri bir sempatiyle dinlediler.

Kongre, Sosyalist Devrimciler ile Menşeviklerin sözde zaferiyle sona erdi ama bu galipler salondan çıkarken moralleri tamamen çökmüştü. Kongredekiler uzlaşmacı Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu ve onların tarafındaki partilerin tek bir talimatını bile yerine getirememişlerdi.

Ekim Devrimi arifesinde Ukrayna’daki milliyetçi karşıdevrimciler Geçici Hükümet’le bir anlaşma yapmaya çalıştılar. II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi hazırlıklarına misilleme olarak Merkez Rada, 20 Ekim’de Kiev’de III. Bütün Ukrayna Ordu Kongresini toplama hazırlıklarına başladı. Bu, Ukrayna ordu oluşumlarından temsilcilerin bir kongresiydi. Cephedeki Kazak temsilcilerinin kongresi de aynı gün Kiev’de toplanacaktı. Karşıdevrimciler bu iki kongrenin Bolşeviklere karşı savaşta hem politik hem de askeri bir merkez olarak kullanılması niyetindeydiler, çünkü 2 bin silahlı asker ve Kazak, karşıdevrimci gücün çekirdeği olarak görev yapabilirdi.

Tüm Ukrayna Ordu Kongresine 940 delege katıldı. Bunların çoğu cepheden gelen askerlerdi. Ama bu bile Merkez Rada’ya, cephedeki askerlerin tam desteğini alacakları yolunda güven vermedi, çünkü erlerin çoğunda devrimci bir hava vardı.

Merkez Yürütme Kurulu’nun Sovyetlere gönderdiği, II. Kongre için delegelerini seçme talimatı taşıyan telgrafı Kiev’e ancak 19 Ekim’de ulaştı. Kiev Sovyeti hemen aynı gün delegelerini seçti. Kiev’deki çeşitli örgütleri temsil eden 13 delegeden 7’si Bolşevik, 3’ü Ukraynalı Sosyal Demokrat ve 3’ü de Enternasyonalist Sosyalist Devrimciydi.

Odessa Sovyeti delegelerini 10 Ekim’de yapılan bir toplantıda seçti. Toplantı devam ederken sokaklarda Haidamaklarla Kızıl Muhafızlar arasında çatışma başlamıştı. Haidamaklar Kızıl Muhafızları silahsızlandırmak istiyordu. Dehşete düşen Sosyalist Devrimciler, şehri savunmak için St. George Şövalyelerini çağırmayı önerdiler. Ancak toplantının sonuna doğru Kızıl Muhafızların, Haidamakları dağıttığı ve şehirde asayişin sağlandığı öğrenildi.

11 Ekim’de Odessa İşçi, Asker, Köylü ve Denizci Vekilleri Sovyetleri’nin ortak toplantısı yapıldı. Kongreyi sabote edemeyeceklerini anlayan Sosyalist Devrimciler, “homojen bir sosyalist hükümet” talebini destekleyen birleşik bir cephe oluşturdular. Küçük burjuva partilerinde oluşan bu birleşik cephe, Sağ Sosyalist Devrimciler, Menşevikler ve Enternasyonalist Sosyalist Devrimcilerden oluşuyordu. Enternasyonalist Sosyalist Devrimcilerin “radikalizmi” bu blokun işbirlikçi taktiklerine perde oluyordu. Ancak bu “sol” manevra başarılı olamadı. Bolşeviklerin önergesi 306 oy alırken, Enternasyonalist Sosyalist Devrimcilerin “homojen devrimci demokratik hükümet” önerisi 169 oyda kaldı.

II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinde temsil edilen 40 Ukraynalı örgütten yalnızca beşi “Bütün İktidar Demokrasiye!” sloganını benimsemişti. Bu sloganı benimseyen Sovyetler uzun süre önce kitlelerle bağlarını yitirmiş olan ve Şubat Devrimi’nin başından beri seçime gitmemiş olanlardı.

Ukraynalı kitleler, Bolşeviklerin bayrağı altında proleter devrime yürüyordu.

10

KUZEY KAFKASLAR

Kuzey Kafkaslar’da Bolşevikler son derece güç koşullarda savaşmak zorundaydılar. Bölgenin karmaşık ulusal yapısı, Kazaklar arasındaki çelişkiler, Kazakların yüksek kastıyla Dağ Halkı arasındaki ve bir bütün olarak Kazaklarla ülkenin diğer bölgelerinden gelip buraya yerleşenler arasındaki çekişme, Dağ Halkı arasındaki milliyetçi kavgalar ve bölgedeki proletaryanın sayısal güçsüzlüğü; tüm bunlar bölgede uygulanacak taktiklerin üzerinde dikkatle durmayı gerektiriyordu. Sergey Mironoviç Kirov, 1917’de Terek bölgesinde, olaylara Bolşevik bir yaklaşımın nasıl olması gerektiğini göstermişti.

Kirov, Vladikafkas Bolşevik örgütü ve Vladikafkas Sovyeti adına Petrograd’da görevdeydi. 2 Eylül’de geri döndü ve hemen devrimci faaliyetine gömüldü. Her gün, hatta bazen bir günde defalarca işçi ve asker mitinglerinde konuşmalar yapıyordu. Kuzey Kafkaslar’da proletaryanın ve emekçi halkın silahlı ayaklanmaya hazırlanmasında, Dağ Halkı’nın yoksul kesimlerinde yapılacak propaganda çalışmasına büyük önem veriyordu. Zaten bu kesimler arasında da oldukça popülerdi.

Kazaklar ve Dağ Halkı arasındaki karşıdevrimciler milliyetçi çekişmeleri kızıştırmak için ellerinden geleni yaptılar. Kazak stanitsalarında, Bolşeviklerin Dağ Halkı’nı stanitsaları ateşe vermeye kışkırttıkları dedikodusunu yayıyorlardı. Diğer taraftan Dağ Halkı arasındaki mollalar ve Kulaklar, şeytanların, yani Bolşeviklerin gelip camilerini yıkacakları ve karılarıyla çocuklarına el koyacakları yalanını uyduruyorlardı. Ancak Dağ Halkı’nın ve Kazakların yoksul kesimleri Kirov’u cesur bir Bolşevik olarak tanıyorlardı. Daha önceki bir olayda, kaçınılmaz görünen kanlı bir çarpışmayı engellemişti. 6 Temmuz’da, karşıdevrimciler tarafından kışkırtılan Vladikafkas’daki askerler, pazara çıkan silahsız Dağ Halkı’na hakaretler yağdırmıştı. En yiğit devrimci güçlerin heba olması ve Kazaklar arasında karşıdevrimcilerin güçlenmesiyle sonuçlanacak çarpışmayı öngören Kirov, Vladikafkas’a yapılacak silahlı saldırı hazırlıklarının yürütüldüğü İnguş köyü Bazorkino’ya tek başına gitti ve onları Kazaklar ve Dağ halkı arasındaki karşıdevrimcilerin provokasyon peşinde olduklarına inandırmayı başardı. Onun cesareti köylüler üzerinde öyle güçlü bir etki yarattı ki şehre saldırmaktan vazgeçtiler. Kirov aracılığıyla Sultan Kostayev ve Yusuf Albagaçiyev gibi İnguş halkının en önemli temsilcileri Vladikafkas İşçi Vekilleri Sovyeti ile ilişkiye geçti.

Kirov, 1917 yazında kurulan ve “Kermen” diye bilinen Osetya Devrimci Partisi aracılığıyla Osetya halkıyla da ilişki kurdu. Bu parti ismini, hakları için mücadele eden ve vahşice öldürülen bir esir olan efsanevi Osetya kahramanı Kermen’den alıyordu. Gerçekte bu örgütün belli bir programı yoktu ve bazı milliyetçi ön yargılara saplanıp kalmıştı. Ama yoksul Osetya köylüleri üzerinde büyük bir etkisi vardı. Mayıs 1918’de “Kermenci”lerin en iyi unsurları Bolşevik Partisi’ne katıldı ve Osetya Bölge Bolşevik örgütünü kurdu.

1917 sonbaharında Vladikafkas Parti Örgütü önemli değişikliklere gitti. Kirov’un liderliğinde Bolşevikler Sosyal Demokrat örgütün proleter çekirdeğini kazanmış ve devrimin daha ilk günlerinden itibaren bağımsız bir grup olarak hareket etmişlerdi. Arkalarında onları destekleyen demiryolu atölye işçileri ve Alagir fabrikası işçileri vardı.

Sosyal Demokrat örgütteki bölünme Ekim 1917 sonunda ortaya çıktı. Vladikafkas’da yapılan genel bir parti toplantısında hazır bulunan 500 üyeden sadece 8’i Menşevikleri destekliyordu. Bu ezici yenilgi sonrasında Menşevikler toplantıdan çekildi.

Böylece Büyük Proleter Devrim öncesinde Vladikafkaslı Bolşevikler güçlü ve sağlam bir parti örgütünde birleşmiş oldular. Bu, Kuzey Kafkaslar’da Sovyet yönetiminin zaferini güvence altına almak için son derece önemli bir etkendi. Zaten Eylül sonunda Bolşevikler Vladikafkas Sovyeti’nde denetimi ele geçirmişlerdi.

5 Ekim’de Vladikafkas Sovyeti Kirov’u II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine delege olarak seçti. Kirov bu kongreye ayrıca Nalçik Sovyeti delegesi olarak da seçilmişti. 21 Ekim’de Kirov Petrograd’a gittikten sonra, Vladikafkas Sovyeti onun yokluğunda kendisini Yürütme Kurulu’na tekrar seçti.

Olgunlaşan devrimle savaşmaya hazırlanan Geçici Hükümet, Terek bölgesinde Grozni, Vedeno ve Kasav-Yurt’ta sıkıyönetim ilan etti. 16 Ekim’de sıkıyönetim tüm Terek bölgesini kapsayacak şekilde genişletildi. Ancak bütün bu çabalar boşunaydı. Bolşeviklerin etkisi dağ köylerinde olduğu kadar Vladikafkas’da da yayılıyordu.

Bolşevikler Terek bölgesinin diğer büyük merkezlerinde de faaliyet yürütüyorlardı. Bunların başında petrol rafinerileriyle tanınan Grozni geliyordu. Burada daha emperyalist savaş sıralarında yeraltında çalışan bir grup Bolşevik vardı. Çarlık rejimi devrildikten sonra Bolşevik örgüt açığa çıkmış ve hızla büyümeye başlamıştı. Nisan Konferansı sırasında üye sayısı 800’dü. İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler tarafından yönetiliyordu. Başlangıçta Sovyet’te sadece birkaç Bolşevik vardı ama Bolşevikler esasen işçiler arasında güçlüydü.

Grozni çevresinde pek çok Kazak stanitsası ve Çeçen köyü vardı. 1917 yazında Kazaklarla Çeçenler arasında açık çarpışmalar oluyordu.

İşçiler arasında bir “Güvenlik Kolu” oluşturuldu ve bu gerçekte Kızıl Muhafızların bir birliği haline geldi.

Şubat Devrimi’nin ilk günlerinden itibaren Grozni proletaryası petrol sahalarının ve rafinerilerin sahiplerine karşı büyük bir mücadele vermişti. Devrimci askerlerin de yardımıyla işçiler, Terek Petrol Sahipleri Konseyi’ne ait 700 tüfek ve 100 revolvere el koymuştu.

Bolşeviklerin Grozni’de büyüyen etkinliği burjuvaziyi endişelendiriyordu. Grozni burjuvazi için, savaşmadan işçilere bırakılamayacak kadar büyük önem taşıyan bir bölgeydi.

Temmuz günlerinin ardından birleşik karşıdevrimci güçler saldırıya geçti. Ağustos başında, Bolşeviklerin güçlü olduğu 21. Alay silahsızlandırıldı ve Kafkas Cephesi Başkumandanı’nın emriyle dağıtıldı.

Bu alayın silahsızlandırılması, karşıdevrimci Kazakların yüksek kastı için rahatsız edici faaliyetlerini yoğunlaştırmak için bir işaret oldu. 17 Ağustos’ta Kazak subaylardan oluşan bir gangster grubu Grozni Sovyeti’nin binasına saldırdı.

Kornilov ayaklanmasının bastırılmasının ardından, şehirdeki durum yine değişti. 8 Eylül’de Grozni Sovyeti’nde, 1918’de müdahale güçleri tarafından vurulan 26 Bakü komiserinden biri olan Bolşevik İvan Maligin, Kornilov ayaklanmasıyla ilgili bir rapor hazırlamıştı. Maligin’in raporu ve vardığı sonuçlar, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’nin toplantısında büyük tezahüratla karşılandı.

Grozni Sovyeti’ndeki Menşevik ve Sosyalist Devrimci liderler işçileri yavaş yavaş kendilerine küstürüyorlardı. Petrol sahalarındaki ve rafinerilerdeki toplantılarda işçiler Sovyet Yürütme Kurulu’na olan güvensizliklerini açık açık ortaya koyuyorlardı. Kimse Menşevik ve Sosyalist Devrimci konuşmacıları dinlemek istemiyordu. Eylül sonunda Sovyet Yürütme Kurulu istifa etmek zorunda kaldı. İstifanın nedenini, 29 Eylül’deki toplantıda Menşevik Bogdanov şöyle açıklıyordu:

“Yürütme Kurulu üyeleri tek bir işçi toplantısında bile konuşamıyor… İşçilerin bize hiç güveni kalmamış durumda.”65

Bu açık sözlü itiraf Bolşevik işçilerden alkış alırken Menşevik ve Sosyalist Devrimci blokta ise bir öfke dalgasının esmesine yol açtı. Bolşeviklerin önerisiyle yeni seçimlerin yapılması kararlaştırıldı. Bu kez Menşevik ve Sosyalist Devrimciler tarafından öne sürülen karar metni sadece 6 oy farkıyla kabul gördü.66 Bu da Grozni’de Menşevik ve Sosyalist Devrimcilerin sonunun habercisiydi.

Kuban’daki en güçlü Bolşevik örgüt Ekaterinodar’daydı. Şubat Devrimi arifesinde tüm sanayi işletmelerinin üçte biri ve Kuban’daki işçilerin yaklaşık yarısı bu şehirde yoğunlaşmıştı. Nisan sonunda Ekaterinodar Bolşevik örgütünün 200’den fazla üyesi vardı. Prikubanskaya Pravda adında bir Bolşevik gazete çıkıyordu. Bolşevikler Şehir Duması’nda son derece aktifti. Bolşevikler 101 sandalyenin 20’sini kazanmıştı. Bu sayede Bolşevikler çalışan halka seslenebilecekleri bir kürsü elde etmiş ve Bolşevik sloganların halka mal olmasını kolaylaştırmış oluyorlardı.

Ağustos ayında İşçi Vekilleri Sovyeti tamamen Bolşeviklerin denetimine geçmişti. Yeni seçilen Yürütme Kurulu’nda sandalyelerin üçte ikisi onlara aitti.

Ülkenin güneydoğusunu tecrit etmeyi planlayan karşıdevrimciler, Kuban Bölge Hükümeti’ni kurdular. Bu hükümette Geçici Hükümet Komiseri Bardiz, Kuban Kazak Tümeni Komutanı Albay Filimonov ve D. Sverçkov vardı. Kendilerini devrimci askerlerden korumak için “Vahşi Tümen”in bir alayını Kazak birliklerini güçlendirmek üzere çağırdılar. Bolşevikleri destekleyen Topçu Kıtası silahsızlandırılmıştı. Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler, Kuban karşıdevrimcilerinin etkili yardımlarından yararlanmayı kararlaştırdılar ve Tiflis Eyalet Komiseri’nin yardımıyla 39. Tümeni çağırdılar. Bu tümen Ekaterinodar yakınlarında demiryolu hattına mevzilendi ve Kafkaskaya, Tikoretskaya, Armavir ve diğer istasyonları işgal etti. Yine de Bolşevikler bu tümenin birlikleri arasında çalışma yürütmeye devam ettiler.

Topçu Kıtası’nın silahsızlandırılması karşıdevrimcilere üstünlük sağlamıştı. Bu yüzden Sovyet Yürütme Kurulu bir Askeri Devrim Komitesi kurmayı kararlaştırdı. Ama bu komitede olayların gelişiminden endişe duyan Menşevik ve Sosyalist Devrimci temsilciler de bulunuyordu. Doğal olarak bu bileşime sahip bir Askeri Devrim Komitesi’nin mücadelenin örgütçüsü olması ve liderliğini alması düşünülemezdi.

Büyüyen tehlikenin farkında olan Bolşevikler, gizli bir Askeri Devrim Komitesi kurmaya karar verdiler. Bu komite, yasal Askeri Devrim Komitesi ile aynı anda faaliyet yürütecekti.

Karadeniz kıyılarında Bolşevikler, Tuapse ve Novorosisk gibi büyük şehirlerdeki Sovyetlerde kontrolü ele geçirmişlerdi. Her ikisinde de II. Bütün Rusya Kongresine gönderilmek üzere Bolşevik delegeler seçilmişti.

Böylece karşıdevrimciler, Kuzey Kafkaslar’ı kendileri için özel bir askeri bölge haline getiremediler. Yoğun çabalar sonucunda Bolşevikler bölgede bazı yerleri devrimci kalelere dönüştürebildiler. Düşmanın arka bahçesi tehdit altındaydı, karşıdevrimci kuvvetler zayıflamıştı. Artık devrime acil saldırı imkânı görünmüyordu.

11

BEYAZ RUSYA

1917’de Beyaz Rusya savaş bölgesindeydi. Ülke, Batı Cephesi’ndeki üç ordunun siperleri ve dikenli telleriyle bölünmüştü. Yüz binlerce asker şehirlerde konuşlanmıştı. Mogilev, generallerin devrimi bastırmak için alelacele kuvvet topladığı Üst Kumandanlık merkeziydi. Minsk, Gomel, Vitebsk gibi büyük demiryolu noktalarından geçen trenler, birlikleri, cepheden devrimcilerle savaşmak üzere Petrograd’a taşıyorlardı. Tüm bunlar, Beyaz Rusya’da devrimin zaferi için mücadeleyi daha da önemli kılıyordu. Bu son derece önemli bölgeyi karşıdevrimin elinden çekip almak esas amaçtı.

Bölgedeki ilk Bolşevik örgüt Gomel’de kurulmuştu, daha 1917’de burada ilk Bolşevik Komite oluşturuldu, devrimden önce Bolşevik örgütün adı olan Polessye Komitesi ismini korudu.

Polessye Komitesi’nin faaliyetleri Gomel’den tüm Mogilev bölgesine yayıldı. Polessye Komitesi’ne başkan seçilen L. M. Kaganoviç’in Gomel’e gelmesiyle komitenin çalışmaları daha da hız kazanmıştı.

Kaganoviç sanayi işçileriyle, bölgeye gönderilen örgütçüler ve propagandistlerle ilişki kuruyor, parti çalışmasının tüm ayrıntılarıyla ilgileniyor, eğitim gruplarını ziyaret ediyor ve partili işçilerin faaliyetlerine danışmanlık yapıyordu.

En zor bölgelerde parti işlerini özellikle kendisi üstleniyordu. Bunlardan biri Mogilev Üst Kumandanlık Merkezi’ydi. Burada Bolşevikler Birleşik Sosyal Demokrat örgüte bağlıydı. Şehirde karşıdevrimci subayların cirit atması devrimci propagandayı aksatıyordu. Kaganoviç, Genelkurmay Karargâhı’nı koruyan St. George Şövalyeleri’den bir alayla bağlantı kurmayı ve bunların arasında bir Bolşevik örgütlenme yaratmayı bile başarmıştı.

Minsk’te Bolşevikler Birleşik Sosyal Demokrat örgütten Haziranda ayrılmışlardı.

Cephenin yakınlığı, Minsk Komitesi’nin faaliyetlerini büyük ölçüde belirliyordu. Askerler arasında çalışmak üzere propagandacılar için özel eğitimler düzenliyorlardı. Ordunun içindeki propaganda görevini deneyimli Bolşevikler yürütüyordu.

Geçici Hükümet, 1917 Temmuzunda cephedeki yüzlerce devrimci görüşlü askeri tutukladı ve Minsk’e getirtti. Minsk hapishanesi son derece kalabalıktı. Bütün gardiyan odaları, kışlalar, hatta ‘Kız Lisesi’ bile tutukluları koymak için kullanılmıştı.

Cezaevi koşulları son derece kötüydü ve tutuklular açlık grevi başlattılar. Minsk Komitesi tutuklu askerleri rahatlatmak için bir siyasi Kızıl Haç Topluluğu oluşturdu. Petrogradlı işçiler de tutuklulara para ve yiyecek gönderiyorlardı.

Minsk Komitesi tutuklu askerler arasında çalışma yürütmek için bir grup yoldaşı görevlendirdi. Loş ve kalabalık hücrelerde bu Bolşevik propagandacılar askerlere savaşın amacını, köylüleri nasıl etkilediğini ve kimin çıkarı olduğunu anlatmaya çalışıyorlardı. Kısa süre sonra tutuklu askerler arasında bir parti örgütü oluşturulmuştu.

Tüm tutuklu askerler bir alay oluşturmuş ve onbaşıdan komutana kadar tüm yönetim kademelerini kendileri seçmişlerdi.

Minsk Parti örgütünün çalışmalarında Zvezda Gazetesi önemli bir rol oynuyordu. Bu gazetenin yayımı Temmuz sonunda başlamıştı.

Gazetenin yayımlanmasında inisiyatif A. F. Myasnikov’a aitti. Myasnikov gerekli kaynağı yaratmak için bir piyango düzenlemiş ve bağış toplamış ama bu yeterli olmamıştı. Daha sonraları Myasnikov Yoldaş şöyle yazacaktı:

“Hiç paramız yoktu. Biz de son kopeklerimizi birleştirip bir yoldaşı Petrograd’daki Merkez Komite’ye, bu işi başlatmak için biraz para istemeye gönderdik. Ne kadar umutlu olsak da Merkez Komite’nin bizimki gibi genç ve az bilinen bir örgütün isteğini yerine getirip getirmeyeceğini bilmiyorduk. Yoldaşımız 2 bin rubleyle geri döndü. Çok mutlu olmuştuk. Bu parayla gazetenin altı sayısını karşılayabilirdik.”67

Zvezda’nın ilk sayısı 27 Temmuz’da çıktı ve onu izleyen hemen hemen her sayıda, Myasnikov’un değişik takma adlarla yazdığı –A. Martuni, Alyoşa, Bolşevik gibi– ve işçileri mücadeleye çağıran yazıları yayımlandı.

Myasnikov tarafından çıkarılan gazete Batı Cephesi’ndeki askerler ve bölgedeki işçi ve köylüler arasında çok popüler oldu. Kalançevski nezarethanesinde tutuklu bulunan askerlerden gelen bir kutlama mesajında şöyle deniyordu:

“Yolunuz zorlu, sevgili Zvezda, çünkü bu karanlık gökkubbede yalnız bir yıldızsınız… Umarız ışığınız bu karanlığı aydınlatır… Umarız parıltınız bu kasvetli günlerde hiç sönmez.”68

Tutsak askerler son kopeklerini aralarında toplayıp katkıda bulunmak için gazeteye gönderdiler, hatta Petrogradlı işçilerden para topladılar.

Bu bağışlar sayesinde temmuzda 3 bin olan tiraj, ağustosta 6 bine çıktı. Batı Cephesi Kumandanlığı bu gazeteyi bir tehdit olarak görüyordu. 22 Ağustos’ta cephe komiseri şöyle diyordu:

“Minsk Asker ve İşçi Vekilleri Sovyeti’nde Sosyal Demokrat Parti Zvezda adında Leninist çizgide bir gazete yayımlamaya başladı. Cepheye ulaşmasını engellemek için gerekli önlemleri aldım.”69

Frunze’nin yönetimindeki Minsk örgütü köylüler arasında önemli faaliyetler yürütüyordu.

Yerel milisin şefi olan Mikhail Frunze zamanının büyük bölümünü köylülerle toplantılar yaparak, devrimci propaganda çalışmalarıyla geçiriyordu. Kırsal nüfusun daha yoksul kesimlerinde Bolşevizme sempati duyan pek çok insan bulmuştu.

Köylüler, Bolşevik Partisi’ne olan güvenlerini, 30 Temmuz’da Minsk’de toplanan II. Köylü Vekilleri Sovyeti Kongresinde üzerine basa basa vurguladılar. Delegeler arasında daha önce hiç şehre inmemiş yaşlı köylüler vardı. Kongre, Frunze tarafından açıldı ve açılır açılmaz da kendisinin köylüler tarafından ne kadar sevildiği ortaya çıktı. O zaman Zvezda’nın bildirdiği gibi:

“Delegeler, Mikhailov Yoldaşın Minsk eyaletinde köylüleri örgütlemek için gösterdiği çabayı takdirle karşıladılar. O, onları ilk örgütleyen kişi olarak, onların lideri ve ideolojik rehberiydi ve kendisine tamamen güveniyorlardı. Mikhailov Yoldaş hiç tartışmasız başkanlığa seçildiğinde büyük bir alkışla karşılandı.”70

Ancak Sosyalist Devrimci temsilciler bunu protesto ettiler ve “bir köylü kongresinde ‘Zemlya i Volya’ (yani Sosyalist Devrimci) bayrağını taşıyan bir başkanın daha uygun olacağını” söylediler.

Bu öneri delegelerden gelen yüksek sesli protestolarla karşılaştı. Delegeler, “Köylülere toprak verilmesini reddedenleri seçmeyin!” diye bağırıyorlardı. Sosyalist Devrimciler köylüleri, “Mikhailov bir Bolşevik!” diyerek kandırmaya çalıştılar. Ama köylülerin buna cevabı, “Evet ve o bizim adamımız!”71 oldu.

Minskli Bolşeviklerle hemen hemen aynı zamanda Vitebsk’deki Bolşevikler ve Enternasyonalistler de Sosyal Demokrat örgütten ayrıldılar. Bu sorun, 20 Haziran’da yapılan ve 56 Bolşevik, 28 Birleşik Enternasyonalist ve 11 Enternasyonalist Menşevikin hazır bulunduğu bir toplantıda tartışıldı.

Tartışmaya katılan yoldaşlar, “RSDİP Yerel Komitesi’nin fazlasıyla sağa kaydığını” söyleyerek, Bolşeviklerle Enternasyonalist Sosyal Demokratların kendi bağımsız örgütlerini kurmalarını önerdiler.72

Bu toplantıda bir Geçici Komite kuruldu ve bu komite, 4 Temmuz’da Leh Sosyal Demokrat Parti Komitesi’yle ortak bir toplantı yaptı. Birlikte kurulacak bir ‘Bolşevik Partisi Şehir Komitesi’ oluşturma kararı alındı.

Beyaz Rusya’daki Bolşevikler Kornilov ayaklanması süresince örgütlerini ve dayanışma yeteneklerini sınama fırsatı buldular. Minsk’te Batı Cephesi Devrimci Komitesi kuruldu. Frunze, devrimi savunmaya hazır devrimci birliklerin komutanlığına atandı.

Minsk garnizonu harekete geçmeye hazırdı; sadece gelecek emri bekliyorlardı. Vitebsk Sovyeti’ndeki Bolşevikler bir ‘Askeri Devrimci Büro’ kurdular. Sovyet temsilcileri tren istasyonlarında, postanede ve Kurmay Karargâhı’nın telgraf ofisinde görevlendirildi.

Orşa’da savaş müfrezeleri oluşturulmuş, Kornilov’a karşı harekete hazır bekliyordu.

Kornilov ayaklanmasının merkezi Mogilev’de bir süre Sovyet örgütü kurulamadı. Durumu tartışmak için yapılan gizli bir toplantıda Bolşevikler, işçilere ve askerlere ve aynı zamanda karşıdevrimci generallere şehirde devrimci bir partinin varlığını duyurabilmek amacıyla bir bildiri yayımlamaya karar verdiler. Bu bildiri bölgedeki matbaalardan birinde gizlice basıldı.

Bildiriyi basan işçilerden birçoğu tutuklandı.

Gomel’de Bolşeviklerin girişimiyle “Acil Beşler Komitesi” kuruldu. Polessye Komitesi, posta ve telgraf idaresi gibi şehrin önemli noktalarına Bolşevik Komiserler yolladı. General Kornilov’un “ideolojik danışmanı” Zavoyko’yu tutukladılar ve Minsk, Reçitsa ve Orşa gibi bazı bölgelerle irtibat kurmak amacıyla bazı yoldaşları gönderdiler.

Kornilov ayaklanmasına karşı savaş Gomel’deki Bolşevik örgütün prestijini artırmıştı. Bunun etkisi Gomel Sovyeti’nde değişen güç ilişkilerinde görülebiliyordu. O zamana kadar Sovyet’e uzlaşmacılar hakimdi.

Gomel Sovyeti Başkanı Sevruk adında bir Menşevikti. Kendine Bolşevik diyordu ama 1917 Martında Bütün Rusya Sovyetler Kongresinden beri Menşevik-Savunmacı gibi konuşuyordu. Bu nedenle Bolşevik Partisi’nden atılmış ama Gomel’e dönüşünde bunu gizlemişti.

1 Eylül’de, genelde mevcut durumun, özel olarak da Demokratik Konferans’ın tartışılacağı olağan bir Sovyet toplantısı yapıldı. Neyse ki, uzlaşmacı kurul tarafından yapılan “ülkenin tüm yiğit güçlerini” birleştirme önerisi Bolşeviklerin etkisiyle reddedildi. 9 Eylül’de Demokratik Konferans’ın tartışıldığı bir başka oturum yapıldı. Tartışma Sevruk’un konuşmasıyla açıldı.

Konuşmasının sonunda bir önceki oturumda reddedilmiş olan öneriyi yeniden gündeme getirdi. Bolşevikler yeniden bu önerinin reddedilmesini sağladılar. İki kez yenilgiye uğrayan Sevruk başkanlıktan istifa etmek zorunda kaldı.

Yeni divan seçimlerinde başkan yardımcılığını bir Bolşevik aldı.

Batı Cephesi’ndeki askerler arasında yoğun bir parti çalışması yürütülüyordu. 9 Eylül’de 3. Sibirya Kolordusu’ndaki Bolşevikler Merkez Komite’ye şu raporu sunuyorlardı:

“Hızla yeni parti grupları kuruyor, var olanları güçlendirip yaygınlaştırıyoruz… Şu anda yaklaşık bin üyeli 14 grubumuz var.”73

Ayaklanma hazırlığının sürdüğü heyecanlı günlerde Bolşevik örgütlere yüzlerce yeni devrim savaşçısı katılıyordu. Ağustosta sadece Vitebsk’te partiye 212 yeni üye katıldı. Eylülde bu sayı 353’e, Ekimde ise 735’e çıktı.

Eylülde Beyaz Rusya Parti Örgütü’nün 9 binden fazla üyesi ve sempatizanı vardı.

Merkez Komite Beyaz Rusya’ya büyük önem veriyordu. Buraya örgütçüler gönderiyor, parti örgütlerine faaliyetleri hakkında ayrıntılı talimatlar veriyordu. Sverdlov, Beyaz Rusyalı Bolşevik liderleri sık sık Petrograd’a çağırıyor ve onlara Merkez Komite’nin planlarını ve talimatlarını ayrıntılarıyla anlatıyordu. Ayrıca Beyaz Rusya’daki yerel örgütlere pratik tavsiyelerde de bulunuyordu. Bir keresinde Orşa’daki Bolşeviklere şöyle yazmıştı:

“Şu dönemde, hiçbir masum Enternasyonalist, içinde işbirlikçi politikalarıyla devrime ihanet eden Savunmacıların yer aldığı bir blokta kalmaya devam edemez…”74

Merkez Komite ordu içinde yürütülen Parti çalışmasına da özel önem veriyordu. Bu mektupta Sverdlov şöyle diyordu:

“Askeri örgütü kurarken unutmamalısınız ki, bu örgüt işçi örgütleriyle yakın ilişki içinde olmalıdır. Sınıfsal karakterine bağlı olarak, askeri örgüt personeli proletarya sosyalizmi fikrine karşı hassas değildir. İşçilerle yakın ilişki bu yüzden şarttır.”75

İşçilerle askerler arasındaki bu yakın ilişkiyi sağlamanın en iyi yolu bölge ve cephe için tek bir örgüt oluşturmaktı.

Bu bölgesel örgütün kurulmasını Minsk Komitesi üstlendi. Vitebsk, Polotsk, Mogilev ve diğer şehirlere bir bildiri yayımlayarak Bolşevikleri 1 Eylül’de bir konferansa çağırdı. Aynı zamanda cephede de bir konferans düzenlenecekti.

Kornilov ayaklanması nedeniyle ne yazık ki bölgelerden Bolşevik güçleri çekmek imkânsızdı. Bu yüzden konferansa ancak oy hakkı olan 46 ve sadece söz hakkı olan 6 delege katılabildi. Konferansın ertelenmesine ve bölgelerden rapor alıp parti askeri örgütünün kurallarını tartışacak ve Bölge Konferansı için başka bir tarih saptayacak bir konsey kurulmasına karar verildi.

Bölge Bürosu seçiminin ardından konseydeki tartışmalar 3 Eylül’de sona erdi ve Bölge Konferansının 15 Eylül’de Minsk’te toplanması kararlaştırıldı.

Merkez Komite’nin bu bölgesel parti örgütünün kuruluşunu ne kadar yakından takip ettiğinin kanıtı, Sverdlov’un 3. Kolordu’daki Bolşeviklere seslenişinden çıkartılabilir:

“Bölge örgütünün gerçekten kurulmuş olması ne kadar iyi. Bu konu her zaman önemliydi, ama şu anda özellikle daha önemli çünkü ona bağlı olacak gruplar değişik yerlere dağılmış durumda.”76

Bölge Konferansı kararlaştırılan tarihte yapıldı ve konferansa 88 delege katıldı. Bunların 61’i ordudan, 27’si ise bölgedendi.

Gündemdeki ilk madde Bolşevikler üzerindeki zulümdü.

Bu sorun ile ilgili olarak alınan kararda, gerçek anlamda özgür bir politik rekabeti sağlayacak koşulların hazırlanması; söz, basın ve örgütlenme özgürlüğü, Bolşevikler üzerindeki baskının sona erdirilmesi, tutukluların bir an önce serbest bırakılması ve hükümlüler için af ilan edilmesi talep ediliyordu.

Konferansta, bu taleplerin ancak iktidarın, emperyalist burjuvazinin elinden alınıp proletaryanın eline geçmesiyle anlam kazanacağı dile getirildi.

Yoldaş Myasnikov mevcut durum üzerine bir rapor sundu ve Konferans’ın sonunda benimsenen kararda şunlar vurgulandı:

“… Devrimci ülkedeki tek örgütlü merkezler Sovyetlerdir ve onlar da son derece büyümüşlerdir… Sovyetler gittikçe güçleniyor, çoğunluğu artık kendi çıkarlarının ve devrimin çıkarlarının farkında olan proletarya ve askerler Sovyetleri güçlendiriyor. Pek çok yerde Sovyetler iktidarı alıyor…”77

Bu kararın her bir satırı tek bir slogana indirgenebilirdi: “Bütün İktidar Sovyetlere!”

Meclis toplantısı ile ilgili raporda, konuşmacılar ve eğitmenler için parti örgütlerinin bulunduğu tüm bölgelerde ve cephede kısa süreli kurslar düzenlenmesi, Mogilev ve Vitebsk seçim bölgelerinde meclis toplantısı için aday belirlemek üzere konferanslar toplanması ve Minsk’te de adayların belirlenmesi kararlarından bahsediliyordu.

Konferans, Zvezda’nın hükümet tarafından kapatılmasının ardından 15 Eylül’de yayımlanmaya başlanan Molot gazetesini Bölge Komitesi’nin resmi yayını olarak kabul etti.

Zvezda gibi Molot da Beyaz Rusya ve Batı Cephesi’nde önemli örgütsel görevler üstlendi. Subaylar Genelkurmay’a bu gazeteyi şikayet eden telgraflar yağdırıyorlardı. En sonunda 3 Ekim’de General Virubov, Batı Cephesi Başkumandanı General Baluyev’e şu mesajı gönderdi:

“Molot gazetesinin baskı altına alınmasını istedim. Bu gazete cephede dolaştığı sürece düzeni sağlamaya yönelik hiçbir önlem işe yaramayacaktır. Yüce Başkumandan, Molot’un baskı altına alınmasını emretmiştir. Bu konuda size bugün bir telgraf yollanmıştır.”78

6 Ekim’de Molot kapatıldı ve matbaa mühürlendi. Askeri yetkililer matbaayı basmayı ve başına da bir bekçi dikmeyi kararlaştırmışlardı, ama askerler polis görevi görmeyi reddettiler. Minsk Sovyeti binayı koruma görevini üstlendi ve mühürlerin kaldırılmasını istedi. Bu istek tüm garnizondan destek buldu.

Olan bitenden büyük korkuya kapılan garnizon kumandanı, garnizonun isteğini kabul etti. İki gün sonra Burevestnik adında yeni bir gazete yayımlanmaya başlandı.

Lenin’in Burevestnik’te yayımlanan makaleleri ve “Bolşevikler Devlet İktidarını Ellerinde Tutabilecekler mi?” isimli, Minsk Komitesi’nin yeniden bastığı broşürü, Beyaz Rusya’daki hareketin Bolşevik programı haline geldi.

5 Ekim’de Beyaz Rusya ve Batı Cephesi’ndeki Bolşevik örgütlerin 2. Bölge Konferansı Minsk’te toplandı. Bu konferanstan bugüne kalan kısa notlar, 1. ve 2. konferanslar arasındaki kısa sürede Bolşevik örgütlerin başardığı büyük işleri anlamamıza yeterli değil. Bunun en belirgin kanıtı parti üye sayısındaki artışı gösteren rakamlardır. İki konferans arasında geçen 20 günde Beyaz Rusya’da parti üye sayısı altıya katlanmıştı. 2. Konferans’ta 28.591 üye ve 27.856 sempatizan temsil edilmişti. 1. Konferans sırasında Batı Cephesi’ndeki ordu örgütünde toplam 6.500 üye ve sempatizan vardı, 2. Konferans sırasında ise bu sayı 49 bine fırlamıştı. 1. Konferans sırasında sivil örgütlerin üye ve sempatizan sayısı 2.642 iken, 20 gün sonra bu sayı 7.453’tü.

Başkan seçilen Myasnikov Yoldaş tarafından açılan konferans, Lenin’e selamlarını gönderdi.

Sovyet ve Ordu Komitesi seçimleri konusunda konferans değişik örgütlere şu talimatı verdi:

“Belirlenen tarihte –20 Ekim– Bütün Rusya İşçi, Asker ve Köylü Sovyetleri Kongresinin toplanabilmesi için bölgelerde tüm çabanın sarf edilmesi...”79

Konferans’tan gönderilen bir başka talimatta da, yeni seçilen ordu komitelerinin Sovyetler Kongresine “işçi sınıfının taleplerini dile getirecek ve çıkarlarını savunacak”80 temsilciler göndermeye dikkat etmeleri isteniyordu.

Beyaz Rusya’daki örgütler, yerinde bir davranışla II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinin erken toplanması çalışmalarına birincil görevleri olarak bakıyorlardı.

22 Ekim’de Minsk Sovyeti, St. Petersburg Sovyeti’nin kuruluşunun 12. yıldönümünü kutladı. Myasnikov St. Petersburg Sovyeti’nin tarihsel önemi konusunda bir konuşma yaptı ve bu konuşmasında iktidarın silahlı ayaklanmayla alınmasının aciliyeti üzerinde durdu. Myasnikov’un konuşmasının ardından Sovyet bu fikri destekleyen bir karar aldı.

Beyaz Rusya emekçi halkı II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine 46 delege gönderdi. Bunlardan 20’si Bolşevik, 6’sı “Sol” Sosyalist Devrimci idi. Hemen hemen tüm delegeler, bütün iktidarın Sovyetlere geçişini destekleme talimatı almışlardı.

Minsk, Gomel, Vitebsk, Gorodok, Nesviz, Slutsk, Reçitsa ve Orşa Sovyetleri ile 10. Ordu, Muhafız Kolordusu, 35. Kolordu ve 37. Piyade Alayı Sovyetleri delegeleri halklarının “Bütün İktidar Sovyetlere!” talebini kongreye taşıdılar. Sadece üç Sovyet’in delegeleri; Vitebsk Eyaleti Sovyeti, Mogilev Eyaleti Sovyeti ve Orşa Bölge Sovyeti –bunlar hâlâ uzlaşmacıların etkisi altındaydılar– “Bütün İktidar Demokrasiye!” sloganını desteklediler.

Ekim Devrimi’nin arifesinde Bolşevikler Beyaz Rusya’yı düşmanın elinden kurtarmış ve devrimin kalesi haline getirmişlerdi.

12

BALTIK EYALETLERİ

Ekim Sosyalist Devrimi’nin arifesinde Baltık eyaletlerindeki durum bütün diğer ulusal bölgelerdekinden farklıydı. Burada kitleleri Bolşevizme yöneltecek bazı faktörler çok güçlüydü ve bunlar devrimci krizi hızla olgunlaştırıyordu. Yine de devrim sürecine damgasını vuran ve izini bırakan bazı zorluklarla karşılaşılıyordu. Bu zorluklar Çarlık rejimi altında gelişmiş olmasından ileri gelen kendine özgü niteliklerinden kaynaklanıyordu.

Rus İmparatorluğu’nun doğusundaki ulusal bölgelerin tersine, Letonya, Estonya, Litvanya gibi Baltık eyaletleri bir hayli sanayileşmişlerdi ve buralarda kapitalist ilişkiler son derece gelişmiş durumdaydı.

Birinci Dünya Savaşı arifesinde Baltık eyaletleri, özellikle Letonya ve Estonya, ülkenin en geniş sanayi merkezlerinden ikisiydi. 1913’te Letonya’da 2 milyonluk nüfus içinde 110 bin sanayi işçisi vardı. Estonya’da ise toplam 1 milyonluk nüfusun 70 bini sanayi işçisiydi. Ama Baltık eyaletlerinin en büyüğü olan Litvanya’da kapitalist sanayi çok az gelişmişti. Ve bu eyalet tarıma dayalı geri kalmış toplumların tipik özelliğini gösteriyordu.

Riga Letonya’nın, Reval (Tallin) ve Narva da Estonya’nın önemli sanayi merkezleriydi.

Riga’da göze çarpan sanayi devleri arasında 12 bin çalışanıyla Provodnik lastik fabrikası, 4 bin işçi çalıştıran Baltık Demiryolu Vagon İşletmeleri ve 6 bin işçi çalıştıran Phoenix Demiryolu Vagon İşletmeleri vardı. Reval’deki Baltık Tersanesi’nde 5 bin işçi çalışıyordu. Devrim öncesi Rusya’nın en büyük tekstil işletmesi olan Krengholm Tekstil Atölyesi’nde ise 14 bin işçi vardı. 1914’de Riga’da toplam işçi sayısı 90 bin, Reval’de 40 bindi. Letonya’nın en önemli sanayi kolu metal sanayiydi ve 25 binin üzerinde işçi bu sektörde çalışıyordu.

Estonya’da 19 bin işçiyle tekstil ve 11.500 işçiyle metal sanayi gelişmişti.

Ama Estonya ve Letonya’nın büyük sanayi merkezlerindeki işçi mahallelerinin ötesinde geri kalmış Baltık kırsalı uzanıyordu. Şehirlerde modern kapitalist sanayi merkezleri, en yeni teknolojiyle donatılmış ve binlerce işçinin çalıştığı işletmeler vardı. Bunların etrafındaysa Polonya ve Estonya’nın kırsal bölgeleri bulunuyordu. Buralarda, 700 yıl önce Baltık ülkelerini işgal eden Töton şövalyelerinin ya da Karl Marx’ın dediği gibi “it şövalyeleri”nin mirasçıları modern Alman feodal baronları istedikleri gibi at koşturuyorlardı. Özel imtiyazlara sahip bu Alman baronları, Letonyalı ve Estonyalı halk kitlelerini zalim bir kölelik altında tutuyor ve onları iliklerine kadar sömürüyorlardı.

Baronlar; Osten-Sacken, Von Fredericks, Von Rosen, Von Rennenkampf ve Meller-Zakomelski halkın özgürlüğünü hiçe sayan vahşi kasaplar ve tiranlar olarak ün salmışlardı. Çarlık yönetiminde ve orduda yüksek mevkiler işgal eden Alman baronları, Birinci Dünya Savaşı sırasında Almanya adına casusluk işini oldukça yoğunlaştırmışlardı. Baltık ülkelerinde emekçi halkın yüreği, asırlar boyu kendilerini sömüren Alman baronlarına karşı kin ve nefretle doluydu.

Köylülerin bu insanlık dışı feodal sömürüsüne bir de modern kapitalist ilişkilerin boyunduruğu eklenmişti. 20. yüzyılın başından itibaren Estonya ve Letonya kırsal nüfusu arasında büyük farklılaşmalar görülmeye başlanmıştı. Köylüler sırtlarında, hem Alman baronlarına taktıkları isimle “kara baronları” hem de “gri baronları” yani yerli kapitalist çiftçileri taşımak zorundaydılar. Estonya ve Letonya köylülerinin çoğunluğu topraksız köylüler ve küçük üreticilerdi. 19. yüzyıl sonunda Letonya kırsal nüfusunun en az %66’sı topraksızdı.

Bu kapitalist ve feodal çifte sömürü boyunduruğuna bir de Çarlık otokrasisinin ve Alman baronlarının sürdürdüğü ulusal baskıları eklersek, 1917 arifesinde Baltık eyaletlerinin kırsal kesiminde sınıf çelişkisinin olağanüstü keskinliği daha iyi anlaşılabilir.

Rusya’nın batı sınır bölgelerindeki devrimci hareketin hızlı gelişimi ve özellikle, hemen hemen tüm tarihi boyunca Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin Bolşevik kanadıyla bağlarını hiç koparmamış Leh Sosyal Demokrat Partisi’nin başarısı, Lenin’in dediği gibi, bu bölgelerde kapitalizmin gelişmişliğine, daha net, daha keskin ve daha belirgin sınıf çelişkilerinin varlığına, vahşi bir ulusal baskıya, şehirlerdeki nüfus yoğunluğuna ve kırsal nüfusun yüksek kültürel standartlara sahip olmasına bağlıydı.

1905’te Baltık eyaletlerinde yaşayan işçiler ve köylüler Çarlığa ve toprak ağalığına karşı mücadelenin öncülüğünü yapıyorlardı. Pasifizasyon terörünü yaşayan genç işçi ve köylüler, Çarlık otokrasisine ve Alman toprak ağalarına karşı derin bir nefret duyuyorlardı ve bu nefreti 1917 Ekiminin ilk günlerine kadar beslediler.

Baltık eyaletlerinde devrimci gelişimin ikinci belirgin özelliği de, Birinci Dünya Savaşı esnasında buraların yoğun askeri harekatın arenası olmalarından kaynaklanıyordu. 1915 sonbaharında Vilna düştü ve böylece Litvanya ve Courland tamamen Almanların eline geçti. 1917 Ağustosunda Kornilov ve Kerenski çeşitli sahtekârlıklarla Riga’yı Almanlara bıraktılar. Böylece Estonya ve Letonya’nın kuzeyi hariç Baltık eyaletleri Kayzer Almanyası’nın eline geçmiş oluyordu. Alman işgalciler ülkeyi yağmalıyor, tüm zenginlikleri kendi ülkelerine taşıyorlardı. Litvanya’da 200 binden fazla bina yıkılmış, 600 bin kişi yerlerinden edilmişti. Buradaki büyük sanayi işletmelerinden bazıları Rusya’nın içlerine taşınmış, nüfusu 500 bin olan Riga’dan 300 bin kişi göç etmişti. Tüm bunlar Baltık halkının Alman sömürücülere karşı nefretini körüklüyordu.

Ve son olarak bu bölgede devrimci gelişimin ayırt edici özelliklerinden üçüncüsü, Letonya’da uygulanan askeri operasyonlara bağlı olarak Kuzey Cephesi’nin üç ordusu olan 12., 1. ve 5. orduların burada toplanmış olmasıydı. Bunlardan en önemlisi Petrograd’a hemen ulaşabilecek bir uzaklıkta bekletilen 12. Ordu’ydu. Letonya’nın işgal edilmemiş bölgelerindeki ve Estonya’daki hazırlıklar Kuzey Cephesi’nde Ekim Devrimi’nin gelişimiyle bağlantılıydı.

Kuzey Cephesi’ndeki askerlerin tavırları, büyük ölçüde başkentteki gelişmelerle belirleniyordu. Daha Mart 1917’de Leh Piyade Alayı’nda bir Bolşevik Partisi Örgütü kurulmuştu, ama o zamanlar henüz sadece 70 üyesi vardı. Haziranda ise bu sayı 1.500’e çıkmış, Ağustosta 3 bin olmuştu. 12. Ordu içinde yürütülen çalışmanın önemli bir aracı, Bolşevik askeri örgütü tarafından çıkarılan Okopnaya Pravda gazetesi idi.

Mayıs 1917’de Leh Piyade Alayı Birleşik Sovyeti, Bolşevik bir önergeyi kabul etti ve o günden sonra Leh Piyade Alayı Sovyeti Yürütme Kurulu Riga’da Bolşeviklerin kalesi görevini görmeye başladı.

Baltık Donanması Reval üssündeki askerlerin bağlı olduğu Reval parti örgütünde hızlı bir ilerleme kaydediliyordu. Haziranda 2.123 olan üye sayısı Ağustosta 3.182’ye yükselmişti.

Kornilov ayaklanmasından sonra 12. Ordu’nun hemen hemen tüm birliklerinde Bolşevik önergeler benimsenmeye başlanmıştı.

Bu arada kırsal alanda yoksul köylülerle Kulaklar veya kapitalist çiftçiler arasında sınıf mücadelesi yükseliyordu. Ağustosta tam harman sırasında, daha Nisan 1917’de kurulmuş olan Topraksız Köylü Vekilleri Sovyeti’nin öncülüğünde tarım işçileri greve gitti.

13-15 Ağustos tarihleri arasında Reval’de Bolşeviklerin liderliğinde Topraksız Köylüler Konferansı yapıldı. Konferansa 40 bin topraksız köylü, işçi ve küçük üretici katıldı.

O ay Letonya ve Estonya’daki Sovyetlerin çoğu yüzünü Bolşeviklere dönmeye başladı. Narva Sovyeti kurulduğundan beri Bolşeviklerin kontrolündeydi. Ağustosta Bolşevikler Riga Sovyeti’ni ele geçirdiler. Venden ve Volmar Sovyetleri de zaten Bolşevikti.

Bolşevik Partisi’nin yükselen etkisinin bir diğer göstergesi Ağustos 1917’de yapılan Şehir Duması seçimleriydi. Riga’da Bolşevikler 120 sandalyenin 49’unu, Volmar’da 28 sandalyenin 18’ini kazandılar. Reval’de şehir merkezinde toplam oyların üçte birini, banliyölerde yarısını aldılar. Narva’da toplam oyların %74’ünü aldılar. 1917’de bu bölgede Estonya proletaryasının önemli bir lideri ve Bolşevik Partisi üyesi olan Viktor Kingisep faaliyet yürütüyordu.

Şehir Duması’nın seçim kampanyası, Almanların Riga’da ilerlemelerinin ardından gelmişti. 21 Ağustos’ta Geçici Hükümet Riga’yı Almanlara teslim etti. Leh piyadeleri ve Rus birlikleri kahramanca savaşmışlardı. Hatta Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerin etkisi altında bulunan 12. Ordu Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu bile o zor durumda askerlerin yüksek moralini ve devrimci ruhunu övmek zorunda kalmıştı.

13

TRANSKAFKASYA

Transkafkasya’da proleter devrimin zaferi için mücadele eden öncüler, Bakülü proleterlerdi. Bakü, Stalin’in dediği gibi bölgenin sanayi cennetiydi. Burada en büyük petrol yatakları, rafineriler ve görkemli militan bir devrimci geçmişi olan kararlı proleter kuvvetler vardı.

Devrimden önce Transkafkasya’daki sanayi işçilerinin toplam sayısı 100 bin civarındaydı ve bunun 36 binden fazlası, yani %36’sı Bakü’deki petrol yataklarında çalışıyordu. Kazak idaresinin ticari ve idari merkezi Tiflis’te ise ana demiryolu fabrikalarının haricinde neredeyse hiç sanayi tesisi yoktu. Devrimden önce nüfusu 30 bin civarında olan Erivan’da hiç sanayi işçisi yoktu. Kutais’te ise sadece birkaç yüz sanayi işçisi vardı. Tüm bunlar Bakü’nün, Transkafkasya’daki devrim hareketinin merkezi olacağını gösteriyordu.

Bakü’de Bolşevik örgütü doğrudan Stalin’in liderliğinde kurulup gelişti. L. P. Beria’nın yazdığı gibi:

“Büyük önderimiz Lenin’in en yakın çalışma arkadaşı Stalin yoldaş tarafından aşılanan şanlı Bolşevik gelenekler Bakü proletaryasını devrimin zaferi, proletarya diktatörlüğü ve sosyalizmin başarısı için mücadele edenlerin ön saflarına koydu.”81

1917’de Bakü’deki Bolşevik örgütü, Stefan Georgeviç Saumyan ve Alyoşa Yaparidze gibi önemli parti liderleri tarafından yönetiliyordu. Stefan Saumyan Bolşevik Partisi’nin 4. ve 5. kongrelerine katılan tecrübeli bir Bolşevikti. 1907’den 1911’e kadar Stalin’in emrinde Bakü’de devrimci çalışmalar yürütmüştü. Saumyan, Bakülü işçiler arasında çok tanınan ve onların üzerinde çok büyük etkisi olan bir devrimciydi. Yıllarca özellikle ulusal sorunlar üzerine Lenin ile mektuplaşmıştı. Şubat Devrimi sırasında, on ayı hapiste geçirdikten sonra Çarlık Hükümeti tarafından sürgüne gönderildiği Saratov’da bulunuyordu. Şubat Devrimi haberini alır almaz doğum yeri olan Bakü’ye gitti. Yolda Bakülü işçilerin onu Bakü İşçi Vekilleri Sovyeti’nin ilk başkanı olarak seçtiklerini öğrendi.

Alyoşa Yaparidze, Sosyal Demokrat Parti’ye 1898 yılında katılmıştı. O da Saumyan gibi, profesyonel bir devrimcinin bütün ömrü boyunca nasıl yaşaması ve davası uğruna nasıl savaşması gerektiğinin mükemmel bir örneğini ortaya koydu. Onun canlı ve ateşli kişiliği, sakin ve düşünceli bir yapıya sahip olan arkadaşı Saumyan’ı tamamlıyordu.

Yaparidze’nin devrimci kariyeri pek çok tutuklanma ve sürgüne gönderilme hikâyesi ile doluydu. 1915’te Çarlık Hükümeti onu Sibirya’ya sürgüne gönderdi, fakat kısa süre sonra buradan kaçarak, partinin talimatı doğrultusunda Kazak Ordusu’ndaki askerler arasında devrimci faaliyetler yürüttü.

Şubat Devrimi’nden sonra Trapezund’dan Bakü’ye çağrıldı.

Bolşevik Partisi Bütün Rusya Nisan Konferansından sonra Transkafkasyalı Bolşevikler, Lenin ve Stalin’in önderliğinde Menşevik örgütlerinden ayrılarak Bakü, Tiflis, Batum ve diğer Transkafkasya şehirlerinde, kendi bağımsız Bolşevik örgütlerini kurdular. 11 Mart’ta Bolşevik gazetesi Kavkazki Raboçi’nin ilk sayısı Tiflis’te yayınlandı. 22 Nisan’da Bakü’deki Bolşevikler kendi gazetelerini, 1906-1908 arasında Stalin tarafından çıkarılan gazeteyle aynı adı taşıyan Bakinski Raboçi’nin ilk sayısını bastılar.

Bu gazete, Bakülü Bolşeviklerin burjuva demokratik devrimi sosyalist devrime dönüştürme çabalarında çok etkili oldu.

Yine de yığınların, Bolşevizm ve iktidarı ele geçirme adına kazanılmasında büyük güçlüklerle karşılaşıldı.

Stalin yoldaş daha sonra Transkafkasya’daki hareketin proleter devrimin akışında iz bırakan kendine özgü iki özelliğine işaret etti:

“Rusya Federasyonu’nun tüm sınır bölgeleri içinde, farklı ulusların sayısı göz önüne alındığında Transkafkasya en karakteristik köşedir. Gürcüler ve Ruslar, Ermeniler ve Azeriler, Tatarlar, Türkler ve Lezgianlar, İnguşlar ve Osetyalılar, Çeçenler ve Abhazlar, Rumlar ve Kumikler; tüm bu uluslar Transkafkasya’nın 7 milyonluk nüfusunun tam bir tablosunu vermekten çok uzaktı.”82

Stalin yoldaşın belirttiği gibi, bu içinden çıkılması güç ulusal düşmanlıklar labirenti “sınıf mücadelesinin üzerinin ulusal bayraklar ve giysilerle örtülmesi” için son derece “uygun” bir zemin yaratmıştı.83 Transkafkasya’nın başka bir karakteristik özelliği ise, ekonomik bakımdan geri kalmasıydı. Stalin şunları yazıyordu:

“Eğer esas olarak yabancı sermayenin bulunduğu bölgenin sanayi cenneti Bakü’yü bir yana bırakırsak, Transkafkasya ticari hayatın az çok sınırlarda ve sahil kesimlerinde geliştiği ve içerde hâlâ tam anlamıyla feodal toplumun güçlü kalıntılarının hüküm sürdüğü bir tarım ülkesidir.”84

Aralarında birçok Rus emekçinin de bulunduğu Bakü proleterleri, Azerbaycan’ın kırsal kesimiyle az da olsa irtibat içindeydiler ve bu Transkafkasya’daki proleter devrimin gidişatını kaçınılmaz olarak etkiliyordu.

Mart 1917’de Geçici Hükümet, Kazak Genel Valisi ve Kazak Cephesi Başkomutanı N. N. Romanov’un yerine geçecek Özel Transkafkasya Komitesi olarak bilinen yönetsel bir yapı oluşturdu. Bu komite, karakter olarak tamamen karşıdevrimciydi ve yığınları pasifize edebilmek için hükümet Menşevik Çekenkeli’yi de bu komiteye dahil etmek zorunda kaldı. İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti, Bölge Merkezi ve Kazak Ordusu Sovyeti gibi Transkafkasya’daki tüm bölgesel yönetim birimleri, Sosyalist Devrimciler ve burjuva milliyetçi örgütler ile bir blok oluşturan Gürcü Menşevikler tarafından kontrol ediliyordu.

Bolşevik Stefan Saumyan’ın ilk başkan olarak seçildiği Bakü İşçi Vekilleri Sovyeti bile Menşevik ve Sosyalist Devrimcilerin elindeydi.

Mayıs 1917’de Bakü’de İşçi Vekilleri Sovyeti ile Asker Vekilleri Sovyeti’nin birleşmesinden yararlanan uzlaşmacılar kendi adayları Sosyalist Devrimci Sakyan’ın, Birleşik Sovyet’in başkanı olarak Saumyan’ın yerine seçilmesini sağladılar

Gürcü Menşevikler, Taşnaksutyun (Ermeni burjuva partisi) ve Mussavat (Azerbaycan burjuva partisi) gibi burjuva milliyetçi örgütlerle güçbirliği halinde, ulusal düşmanlıkları ve sürtüşmeleri kışkırtarak yığınların dikkatini sınıf mücadelesinden uzaklaştırmak için ellerinden geleni yaptılar.

Taşnaklar ve Mussavatçılar, Geçici Hükümet’i var güçleriyle desteklediler. Bu burjuva milliyetçi örgütler, özellikle Şubat Devrimi’ni izleyen birkaç ay boyunca, çoğunlukla kırsal kesimde yaşayan Gürcü, Azeri ve Ermeni emekçi yığınlarını demagojik sloganlarla kendi yanlarına çekmeyi başardılar.

Transkafkasyalı Bolşevikler, yığınları kazanmak için uzun ve sabırlı bir mücadele yürüttüler.

Müslüman emekçiler arasında deneyimli Bolşevik Meşadi Azizbekov liderliğindeki Gummet (enerji) örgütünün önemli bir yeri vardı. Gummet Bakü’deki Bolşevik örgütüne bağlıydı ve kendi Azerice gazetesini çıkarıyordu. Bolşevik Partisi’nin 6. Kongresi, Gummet’i Müslümanlar arasındaki ilk sosyalist demokratik örgüt olarak kutladı. Bazı milliyetçiler gerçek politik fikirlerini maskeleyerek bu örgüte girmeyi başardılar ve çeşitli milletlerden grupların Bolşevik Partisi etrafında toplanmalarını önlemeye çalıştılar. Bundan başka örgütün kırsal kesimde çok az etkisi vardı. Fakat, bu geri çekilmelere ve yapılan hatalara karşı Bolşevikler, 1917’de önemli sonuçlar doğuran geniş faaliyetler yürütmekte başarılı oldular.

Bolşevik Partisi 6. Kongresinde Bakülü Bolşevikler Alyoşa Yaparidze tarafından temsil edildi. Yaparidze Petrograd’da Transkafkasya’da yapılacak Bolşevik faaliyetlerle ilgili gerekli talimatları aldığı Stalin ve Sergo Oryonikidze ile tanıştı. 6. Kongre Stefan Saumyan’ı Merkez Komite üyesi, Alyoşa Yaparidze’yi de yedek üye olarak seçtiler.

Transkafkasya’daki Bolşevikler 6. Kongre kararlarının yol göstericiliğinde, Sovyetleri kendi yanlarına çekmek ve iktidarı ele geçirmek için faaliyetlerini yoğunlaştırdılar.

Temmuz günlerinin ardından, özellikle de Kornilov ayaklanmasından sonra, Transkafkasya’daki ve bilhassa Bakü’deki durum köklü bir değişimden geçmekteydi.

30 Ağustos 1917’de Bakü Sovyetleri, Sovyet üyeleri dışında binlerce işçi ve asker temsilcisinin de bulunduğu toplantıda ilk defa Bolşevik bir önergeyi kabul etti.

Yeni bir Sovyet seçilmesi yönünde geniş yığınlar tarafından kuvvetle desteklenen bir talep vardı. Eski Sovyet feshedilerek yeni Sovyet seçimleri için Eylülde kampanyaya başlandı. Bolşevikler giderek sendikalar üzerinde de etkili olmaya başladılar. Mayıs 1917’de Bakü’deki en büyük sendika olan ve lider konumundaki Petrol İşçileri Birliği’nin yönetimini kazanmışlardı. Yönetimin 5 üyesinden 3’ü Bolşevikti ve Bolşevik İ. Fioletov da başkan seçilmişti.

1917 Sonbaharında Transkafkasya’daki köylü hareketi tekrar yoğunluk kazandı, fakat Menşevik ve Sosyalist Devrimcilerin silahlı güçleri tarafından bastırıldı.

Bakü’de bu büyüyen devrimci kriz ortasında bir genel grev patlak verdi. Petrol işçileri, işverenlerine koşullarının kendileri tarafından belirlendiği bir anlaşmanın kabul edilmesini talep eden bir ültimatom gönderdiler. İşverenler bu ültimatomu kabul etmeyince 27 Eylül’de işçiler genel greve gittiler. Bakü’nün tüm proleterleri Bakü’deki sanayi hayatını durma noktasına getirdiler. Grev, Bolşeviklerin etkisinde olan ve Yaparidze’nin başkanı olduğu bir grev komitesi tarafından yönetiliyordu. 27 Eylül’den 2 Ekim’e kadar altı gün süren grev işçilerin zaferiyle sona erdi. Geçici Hükümet araya girerek çalışma bakanını bir uzlaşma yolu bulmak için Bakü’ye gönderdi, fakat tüm bu çabalar sonuçsuz kaldı. Bolşevik Partisi Merkez Komitesi “açık savaşta örgütlü sermayeyi yenilgiye uğratan Bakü’nün devrimci emekçilerini” kutladı.85

Grev, Bakü’de Bolşeviklerin nüfuzunun artmasına büyük bir katkıda bulundu. Belirleyici çatışmalar için hazırlıklar başladı. 15 Eylül’de Saumyan, Lenin’in silahlı ayaklanma ile ilgili mektuplarının tartışıldığı Parti Merkez Komitesi’nin toplantısına katılmak için Petrograd’a geldi.

Transkafkasya’ya dönüşünde, Saumyan 2-7 Ekim tarihleri arasında Tiflis’te düzenlenen Kafkasya Bolşevik Örgütü’nün ilk kongresini yönetti. Bu kongrede, Merkez Komite’nin silahlı ayaklanma ile ilgili talimatlarını temel alan kararlar kabul edildi. Aynı zamanda kongrede ulusal ve tarımsal sorunlarla ilgili kararlar da kabul edildi. Bu kararlar Tiflis grubu hariç diğer tüm parti örgütleri tarafından desteklendi. Tiflis grubu iktidarın barışçıl yollarla ele geçirilebileceği ve Menşeviklerle bir uzlaşmaya varılabileceği gibi yanlış fikirlere sahipti. Bu grubun izlediği haince çizgi vahim sonuçlara yol açmış ve Bakü hariç Transkafkasya’nın tüm merkezlerinde iktidarın Sovyetlere geçirilmesi mücadelesinin uzamasına neden olmuştu.

Ekim ortalarında Bolşevikler Bakü Sovyeti’nin denetimini ele geçirdiler. 13 Ekim’de yapılan toplantıda Menşevik ve Sosyalist Devrimci Yönetim Kurulu istifa etti ve Saumyan başkanlığındaki Geçici Yönetim Kurulu seçildi. 15 Ekim’de Sovyetlerin işçi ve asker temsilcileriyle birlikte düzenlediği ve II. Bütün Rusya Kongresine gidecek temsilcilerin seçildiği, düşman kuvvetlerinin gecikmeden zayıflatılması ve iktidarın İşçi, Köylü ve Asker Vekilleri Sovyeti’ne geçmesi için gerekli kararların alındığı bir toplantı yapıldı.

Böylece, önlerine çıkan tüm engelleri aşan Bakü Bolşevikleri kesin ve kendinden emin adımlarla iktidarın ele geçirilmesi için ilerlemeye devam ettiler.

14

ORTA ASYA

Şubat Burjuva Demokratik Devrimi, Orta Asya’daki ulusların –Özbek, Kazak, Kırgız, Tacik ve Türkmenler– hayatına herhangi bir değişiklik getirmedi. Nisan 1917’de Geçici Hükümet, Anayasal Demokrat Parti ve Şehir Duması’nın eski üyesi Şepkin başkanlığında oluşturduğu Türkistan Komitesi’ni bu bölgeye gönderdi. Bu komite, bölgede en yüksek makam olarak hareket edecekti.

Geçici Koalisyon Hükümeti kurulduktan sonra Türkistan Komitesi’nin yapısı biraz değişti ve Anayasal Demokratların yerine Menşevikler baskın hale geldi, fakat politikaları aynı kaldı.

Karşıdevrimci faaliyetlerinde Türkistan Komitesi sadece Menşeviklere, Sosyalist Devrimcilere, Çarlık subaylarına ve Beyaz Muhafızlara güvenmiyordu. Aynı zamanda burjuva milliyetçi örgütlerden ve Mart 1917’de ortaya çıkan ‘İslam Şurası’ ve ‘Ulema’dan da destek alıyordu.

İslam Şurası, Özbek milliyetçi burjuvaların, Ulema ise Müslümanların, yarı feodal mülk sahiplerinin ve milliyetçi büyük burjuvaların partisiydi. Bu iki örgüt devamlı olarak Geçici Hükümet’e karşı olan sadakatlerini dile getiriyorlardı.

Türkistan Komitesi, devrimin ortaya çıkardığı temel sorunları çözmekte başarısız oldu. Ulusal baskı eskisi gibi devam ediyordu; Stalin’in vurguladığı gibi daha sinsice ve bundan dolayı daha tehlikeli bir biçimde.

Tarımsal sorunlara da bir çözüm bulunamadı ve sanayi işçilerinin koşulları devrim öncesiyle aynı kaldı. Eylül 1917’de Türkistan’da bir çalışma günü on iki saatken, ülkenin diğer bölümlerinde bu süre sekiz saate indirilmişti.

Türkistan’daki zorluklar 1917 sonlarına kadar bağımsız bir Bolşevik örgütün orada kurulmamış olması gerçeğine dayanıyordu. Taşkent, Semerkant, Perovsk, Yeni Buhara ve diğer şehirlerdeki çeşitli Bolşevik gruplar Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi’ne bağlıydı. RSDİP’in 21-27 Temmuz tarihleri arasında Taşkent’te toplanan 2. Bölgesel Kongresinde Menşevikler çoğunluktaydı ve Geçici Hükümet’e olan sadakatlerini dile getiren bir karar kabul ettiler.

Kendilerine ait bir gazeteleri olmayan Taşkentli Bolşevikler, yazılarını RSDİP’in yayın organı olan ve tamamen Menşeviklerin kontrolündeki Raboçaya Dyelo’da bastırmak zorundaydılar ve çoğu kez Menşevikler bu makaleleri basmayı reddediyorlardı.

Orenburg Bolşeviklerinin vasıtasıyla Sverdlov, Türkistan’daki Bolşeviklere uzlaşmacılar ile hukuk dışı ilişkilerini kesmeleri konusunda talimatlar iletiyordu. Fakat bu talimatlar uzun süre uygulanamadı.

Yine de yığınlar arasında Bolşeviklerin etkisi hızla yayılıyordu. Hokand’da 1903’ten beri Bolşevik olan Hokand İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Başkanı olan E. P. Babuşkin liderliğinde güçlü bir parti grubu kuruldu.

Birleşik Sosyal Demokrat örgütlerin yürüttüğü faaliyetler Semarkant’taki Bolşevikler tarafından yönetiliyordu.

Ekim Devrimi’nin arifesinde Yeni Buhara’da 1918’de Sosyalist Devrimcilerin elinde ölümle yüz yüze gelen Poltoratski önderliğinde bir Bolşevik grup vardı.

Taşkent’teki Bolşevikler, Orta Asya Demiryolu Atölyesinde işçi olarak çalışan Perşin ve aynı tesiste marangoz olan ve 1918’de Taşkent Sovyeti başkanlığına seçilen N. Şumilov tarafından yönlendiriliyordu.

Türkistan’daki Bolşevikler faaliyetlerinde “İttifaki” olarak bilinen örgüte güveniyorlardı.

Mart 1917’de ilk Müslüman işçi örgütü Skobelev’de (şimdiki Fergana) kuruldu. Daha sonra Taşkent, Semerkant, Hokand, Margelan, Katta-Kurgan, Hojent ve diğer şehirlerde benzer örgütler kuruldu. Birçok durumda bu cemiyetler 1916’da Çarlık Hükümeti tarafından ateş hatlarının arkasında çalışmak için seferber edilen işçiler ve yoksul köylüler tarafından kuruluyordu. Türkistan’a dönüşlerinde demoralize olmuş işçiler de birer grup kuruyor ve İşçi Cemiyeti’nin kurulması için çağrıda bulunuyorlardı. Bu çağrıda amaçlarının “Tatar ve Sartlı yoksul köylüleri ve emekçileri içeren ve kapitalizme karşı mücadelelerinde çalışan kesimi desteklemek ve tamamen demokratik kurallara dayalı yeni bir toplum yaratmak için bir emekçi ailesi kurmak” olduğunu açıklıyorlardı.86

Bu işçilerden ve köylülerden çoğu Rusya’daki devrimci eğitim birimlerinden toplanıyor, Bolşevik Partisi’ne ve Rus emekçilere bağlanıyordu.

Başlangıçta İttifaki, Menşeviklerden fazlasıyla etkilenmişti. Fakat giderek onlardan uzaklaşıp Bolşeviklere yakınlaşmaya başladı. Yerel hükümet birimlerinin ve Kurucu Meclis’in seçimlerinde Bolşeviklerle birleşik pusula kullandılar ve meclisteki uzlaşmacıların çökertilmesinde Bolşeviklere yardım ettiler. Müslüman İşçi Cemiyeti ile İslam Şurası ve Ulema –burjuva milliyetçi örgütler– arasındaki çekişme daha da yoğunlaştı. Bu durum burjuva milliyetçiler tarafından geliştirilen, Türkistan’da sınıf mücadelesinin olmadığı ve tüm Müslümanların eşit olduğu fikri ile “Müslümanlar Birleşin!” sloganının bir aldatmaca olduğu “teori”sinin en kesin kanıtıydı.

Kornilov ayaklanması bastırıldıktan sonra Türkistanlı emekçilerin devrimci mücadelesi yeni bir aşamaya girdi. Eylül 1917’de daha yüksek ücret ve sekiz saat çalışma talebinde bulunan pamuk işçileri, petrol işçileri ve sabuncular arasında sık sık grevler patlak vermeye başladı. Grevler Taşkent, Semerkant, Namangan, Andican, Katta-Kurgan ve Yeni Buhara’da meydana geldi.

Kırsal kesimdeki tarımsal hareketler de toprak mücadelesine dönüştü.

Devrimci hareketler orduda da görülmeye başladı, özellikle de Taşkent garnizonunda.

Devrimci krizin büyüdüğünün en vurucu örneği Taşkent’teki “Eylül Olayları” idi.

Kornilov ayaklanmasının bastırılmasından sonra, Bolşevikler çalışmalarını “Bütün İktidar Sovyetlere” sloganı etrafında yoğunlaştırdılar.

İşçi ve Asker Vekilleri Bölge Sovyeti ile Taşkent Sovyeti, Menşeviklerin ve Sosyalist Devrimcilerin denetimindeydi. 11 Eylül 1917’de Taşkent’te yapılan bölgesel demokratik örgütlerin bir toplantısında konferansın kendini Devrimci Komite olarak algılaması ve iktidarı ele geçirmesi yönündeki bir Bolşevik önergesi geri çevrildi. Bolşevikler aynı öneriyi emekçilerin ve askerlerin çoğunlukta olduğu Taşkent Sovyeti Yönetim Kurulu toplantısında dile getirdiler.

Her ikisi de Sağ Sosyalist Devrimci olan Taşkent Sovyeti Yürütme Kurulu’nun başkanı ile başkan yardımcısı derhal istifa ederek Bolşevik hareketi protesto etmek amacıyla toplantıyı terk ettiler. Onlar gittikten sonra Sovyeti Yönetim Kurulu, ilk olarak bir Devrimci Komite’nin kurulması ve şehirdeki işçilerin “Bütün İktidar Sovyetlere” sloganı altında bir gösteri düzenlemeleri talebini içeren bir Bolşevik önergesini kabul etti.

Bolşevikler tarafından düzenlenen bu büyük gösteriyi haber alan Geçici Hükümet Türkistan Komitesi derhal 12-15 Eylül tarihleri arasındaki üç gün için tüm mitingleri yasakladı; fakat hiçbir emir yığınların bu hareketini engelleyemezdi. 12 Eylül’de Taşkentli emekçiler sokaklara döküldüler. Aleksander parkında kalabalık bir miting yapıldı. Fabrikalardan ve karargâhlardan gelen işçilerle askerler kalabalığı sürekli daha da büyütüyorlardı. Bolşevikler tarafından yapılan konuşmalar büyük bir coşkuyla alkışlandı; askerler de bu konuşmalara katıldılar. Mitingte, Bolşevikler tarafından önerilen, iktidarın mutlaka Taşkent Sovyeti’ne verilmesi ve Geçici Devrim Komitesi kurulması hakkındaki bir önerge kabul edildi. Bu komite derhal seçildi. Komite, 5’i Bolşevik, 5’i Sosyalist Devrimci, 2’si Menşevik ve 2’si de Anarşist olmak üzere toplam 14 kişiden oluşuyordu.

İktidarın Sovyetlere geçmesi konusundaki önergeyi kabul ettiren Bolşevikler Devrimci Komite içinde azınlıktaydılar. Taşkent’teki Eylül Olaylarından bahseden bir makalede Stalin; “bu şehirde iktidarın Sovyetlere geçmesini talep eden birleşik bir devrimci cephenin kurulmasının mümkün olduğunu” belirtiyordu. Fakat olayların gelişimine bu geçici birleşik devrimci cepheyi yöneten ve yönlendiren –Bolşevik veya “Sol” Sosyalist Devrimci– partinin karar vermesi gerektiğini vurguluyordu.

Taşkent Bolşevikleri, Devrimci Komite’nin başkanlığını kazanmayı ve Sosyalist Devrimcilerin tereddütleriyle isteksizliklerini teşhir etmeyi başaramadılar. Bu daha sonraki olayları belirledi.

Yine de Taşkent’teki “Eylül Olayları” yığınların Bolşevikler etrafında toplandığını hiçbir şüpheye yer vermeksizin kanıtlıyordu. Ülkenin en önemli ulusal bölgelerinden biri silahlı ayaklanmanın eşiğindeydi. Fakat bu olaylar, elbette iktidarın Sovyetlere geçtiğini kanıtlamıyordu.

Devrimci Komite seçimleri Taşkent’teki karşıdevrimcilerin öfkeye kapılmasına neden oldu. 12 Eylül günü saat 5’te Türkistan Komitesi ve General Çerkes ile birlikte Bölge Duması temsilcileri ve Kuvvetler Başkomutanının ortaklaşa yaptığı özel bir toplantıda Devrimci Komite üyelerinin derhal tutuklanmasına dair bir karar alındı. General Çerkes, Kadetlere ve bir asteğmen grubuna, Devrimci Komite ve Taşkent Sovyeti’nin sürekli toplantı halinde olduğu “Özgürlük Salonu”nu kuşatmalarını emretti. Taşkent Sovyeti, çoğunluğunu “Sol” Sosyalist Devrimcilerin oluşturduğu yeni bir Yönetim Kurulu seçmişti. Devrimci Komite üyeleri tutuklanıp hapse konuldu. Sovyetlerin mitinginde bulunan işçi ve askerler bunu duyduklarında derhal bir açıklama yapılmasını ve komite üyelerinin serbest bırakılmasını talep ettiler.

Mitinge gelen General Çerkes’in konuşması dinleyicileri öyle kızdırdı ki, dinleyiciler ellerine geçen her şeyi ona fırlatmaya başladılar ve General oradan kaçmak zorunda kaldı. Bütün geceyi bir hendekte saklanarak geçirdi. Ertesi gün tutuklandı.

1. ve 2. Sibirya Takviye Kuvvetleri’ne bağlı askerler, Devrimci Komite üyelerinin tutuklandığını öğrenince silahlarını alarak hapishaneye gittiler ve tutukluları serbest bıraktılar. Uzlaşmacılar öylesine korkmuşlardı ki Devrimci Komite üyelerini derhal salıverdiler.

Uzlaşmacı Bölge Duması’nın liderleri panik içinde devrimci Taşkent’e karşı destek alacaklarını umdukları Skobelev’e kaçtılar.

Türkistan Komitesi, Geçici Hükümet’e yardım sözü verdi ve ayaklanmayı bastırmak için hazırlık yapmaya başladı.

Devrimci Komite ve Sovyet’in yeni ‘Yönetim Kurulu’ güçlerini artırmak için bir dizi önlem aldı, fakat karşıdevrimci kuvvetleri etkisiz hale getirmek için hiçbir önlem almadı.

16 Eylül’de şehirdeki durum değişti. Kerenski’den gelen bir telgraf Taşkent Sovyeti’nin tutumunu suç olarak niteliyor ve yirmi dört saat içinde Geçici Hükümet’in yerel temsilcilerine teslim olmazlarsa “gaspçıların kanunun gerektirdiği en ağır cezalara çarptırılacakları” tehdidinde bulunuyordu.

Kerenski aynı zamanda bu telgrafta cezalandırma birliğinin gönderildiğini belirtiyordu. Kerenski’nin kesin “emri” ile birlikte bu bilgi o zamana kadar sessizliğini koruyan fakat çarpışmaya hazırlanan karşıdevrimcileri cesaretlendirdi. Beyaz Muhafızlar, “sadık” birlikleri silahlandırmaya başladılar. Cezalandırma birliğinin gelmesini bekleyen Türkistan Komitesi, Taşkent Sovyeti Yönetim Kurulu ile müzakerelere başladı. Zaman kazanmak için Türkistan Komite Başkanı Menşevik Nalivkin 18 Eylül’de Sovyet Yönetim Kurulu ile “son olaylarda yer alan grup ve kişilerin dokunulmazlığını” garanti eden ve Taşkent’e gönderilen komitenin geri gitmesini sağlayacak bir anlaşma imzaladı.

Türkistan Komitesi bu anlaşmanın koşullarını yerine getirmekte başarısız oldu. Cezalandırma birliği geri çağrılmadı ve bunu protesto eden Taşkentli işçiler 20 Eylül saat 4’te genel grev ilan ettiler. Şehirdeki tüm fabrikalarda; demiryolu, tramvay ve elektrik istasyonlarında faaliyetler durma noktasına geldi. Şehir karanlığa gömüldü. Missilleme olarak Türkistan Komitesi şehirde sıkıyönetim ilan etti.

Grev etkisiz kaldı. 24 Eylül’de Taşkent’e gelen General Koroviçenko başkanlığındaki cezalandırma birliği, karşıdevrimciler tarafından büyük bir coşkuyla karşılandı; şehirdeki fabrikaların hemen hepsinde işçiler greve devam etti.

26 Eylül’de Geçici Hükümet’in Genel Komiseri olarak hareket eden General Koroviçenko askeri mahkemeye, Devrim Komitesi ve Taşkent Komitesi’nin faaliyetlerini araştırmalarını ve tüm toplantıları yasaklamalarını isteyen bir emir gönderdi. Kazaklar “Özgürlük Salonu”nu kuşatarak tüm binayı aradılar ve Taşkent Sovyeti’nin ve Yönetim Kurulu’nun tüm evrak, kitap ve paralarına el koydular.

Koroviçenko, eğer genel greve son verilirse sıkıyönetimi kaldıracağına söz verdi. Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler greve son vermekten yanaydılar ve bunu 27 Eylül’de Grev Komitesi’ne bildirdiler. Aynı gün greve son verme çağrısı yapıldı fakat grev biteceğine mücadele daha da yoğunlaştı.

Taşkent’te ve Türkistan’ın diğer şehirlerinde demiryolu işçileri Kızıl Muhafızların çekirdeğini oluşturan silahlı mücadele gruplarını kurmaya başladı. %50 ücret artışı isteyen bir grev dalgası tekrar Taşkent, Hokand ve diğer şehirleri –bu kez Semerkant matbaacılarının katılımıyla– sardı. Benzer bir istek Zemlya i Volya, Peçatnik ve İdeal basım merkezi çalışanlarını da harekete geçirdi.

Taşkentli işverenler işçilerin taleplerini yerine getirmeyi reddettiler ve bu konuda Sosyalist Devrimcilerin desteğini aldılar. Buna karşılık olarak matbaacıların genel bir toplantısında Sosyalist Devrimci liderlere güven duyulmadığını belirten bir karar kabul edildi.

Bolşeviklerle Sağ Sosyalist Devrimciler arasındaki ilişkinin ne kadar gergin olduğu 29 Eylül’deki Türkistan İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti 2. Olağanüstü Bölge Kongresinde ortaya çıktı. Gündem şu maddeleri içeriyordu: Taşkent olayları, Bölge Sovyeti seçimleri ve Kurucu Meclis seçim hazırlıkları.

Kongreye müthiş bir gerginlik hakimdi. Cezalandırma birliği hâlâ Taşkent’teydi. Sağ Sosyalist Devrimci Lider Çaykin kongrenin toplanmasını önlemek için elinden geleni yaptı. Kongredeyse son derece provokatörce bir tavır takındı ve açıkça Ulema örgütü ile aynı bloğa girdi. Ama yine de “Devrimci Komite üyeleri liderliğindeki Taşkent temsilcilerinin diğer şehirlerden gelen delegelerden bir bölümünün desteğini kazandığını” kabul etmek zorunda kaldı.87

Kongrede küçük ama güçlü bir Bolşevik grubu vardı. Bir kısım delege, kurucularından aldıkları talimatları hatırlayarak kendilerinin Sosyalist Devrimciler tarafından yanlış yönlendirilmelerine izin vermediler. Kuşka’dan gelen delegeler, örneğin, bu şehrin işçileri ve garnizonunun ortak toplantısında şu konularda ısrar etmeleri konusunda bilgilendirilmişlerdi:

“1) Bütün iktidarın Sovyetlere geçmesi;

2) Tek bir askere bile savaş sonuna kadar izin verilmemesi, eğer verilmişse silahlarını yanlarına almalarının sağlanması;

3) Gıda krizine karşı tüm kiliselerin hazinelerinin yiyecek sağlamak amacı ile kullanılması.”88

Çaykin liderliğindeki Sağ Sosyalist Devrimciler, Devrimci Komite’nin Eylül Olayları sırasındaki eylemlerini lanetlemek yönündeki önergelerinde ısrar ettiler ve bu önergenin oylanmasında bu komitenin üyelerine oy hakkı tanınmamasını istediler. Kongre bu talebi reddedince toplu halde toplantıyı terk ettiler.

Yeni Buhara Sovyeti adına konuşan Bolşevik Poltoratski, Sağ Sosyalist Devrimcilerin, Devrimci Komite ve Yönetim Kurulu üyelerine karşı sergiledikleri tutumu ve bir araştırma komitesi seçilmesi taleplerini kınadı ve “Devrim suikastçileri onun yargılayıcısı olamaz,” dedi.

Diğer Bolşevikler öfkeyle Menşevik ve Sosyalist Devrimcilere saldırdılar ve onları bir kez daha ihanetle suçladılar. Delegelerden bir kısmı Bolşeviklerin iddialarını dikkatle dinliyor ve onaylarını dile getiriyordu.

Ekim ayı boyunca şehirdeki gerilim en üst noktasına yükseldi. Tüm fabrikalardaki işçiler ve garnizon birimleri cezalandırma birliğinin faaliyetlerini protesto eden kararlar alarak iktidarın Sovyetlere verilmesi talebinde bulundular.

18 Ekim’de Taşkent İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti, Alay Komitesinin ve şehirdeki sendikaların temsilcilerini politik durumu görüşmek ve II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine gidecek delegelere verilecek talimatları kaleme almak üzere toplantıya çağırdı. General Koroviçenko’nun tutumunu protesto eden bir kararla konferans Türkistan Komitesi’nden şunları talep etti:

1) Ölüm cezasının kaldırılması ve Taşkent Sovyeti’nin tutuklu üyelerinin serbest bırakılması;

2) tüm toprakların ‘Toprak Komitesi’ne devri;

3) sanayide halk denetimi;

4) tüm cephelerde ateşkes;

5) belirlenecek bir günde Kurucu Meclis’in toplanması.

Söz alan delegeler Sovyetlerin iktidarı almasını talep ettiler. II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresindeki delegelere verilecek talimatları canlı bir tartışma izledi. Bolşevikler talimatların iktidarın Sovyetlere geçmesini talep etmesi gerektiğini, eğer bu yapılmazsa Kurucu Meclis’in ikna edilemeyeceğini savunuyorlardı. Bundan başka, Kurucu Meclis ikna edildikten sonra da Yerel Sovyetler, iktidarı elinde tutmalıydı. Bu konudaki Bolşevik önerisi 89’a karşı 4 oyla kabul edildi.

Böylece Taşkent Sovyeti Bolşevikler tarafından kazanılmış oldu.

Bu koşullarda iktidarın Sovyetlere geçmesi için silahlı mücadele kaçınılmaz oldu. Kayda değer büyüklükteki bir birliği Taşkent’e yerleştiren Geçici Hükümet, Taşkentli emekçilerin ayaklanmasını kana bulayıp tüm Rusya’daki emekçilere “gücünü göstermeyi” umuyordu. Fakat “Taşkent macerası” karşıdevrimciler açısından yığınların devrimci hareketini bastırmak için giriştikleri diğer eylemler gibi başarısızlıkla sonuçlandı.

Taşkent Sovyeti Yönetim Kurulu, Sovyetlerin II. Kongresine yardım için başvurdu. Emekçiler enerjik bir şekilde silahlanıyor ve Kızıl Muhafızlar sayı bakımından hızla büyüyordu.

* * *

Örgüt çalışmaları tüm ülkede hızla ilerliyordu. Bu süreçte Bolşevik çalışma olağanüstü bir yoğunluk kazanmıştı. Bolşevik Partisi’nin 1917’de sergilediği çalışmaları özetleyen Stalin şunları yazmıştı:

“Bolşeviklerin Ekim’e hazırlık sürecinde izledikleri taktikleri anlamak için bu taktiklerin en azından bazı ayırt edici özelliklerini iyi bilmemiz gerekir... Bu özellikler nelerdir?”

“... tek bir partinin, Komünist Partisi’nin bölünmemiş önderliği, Ekim hazırlıklarının temel faktörüydü –Ekim Devrimi’nin karakteristik özelliği budur. Bolşeviklerin taktiklerinin ilk ayırt edici özelliği budur.”

“... Ekim için yapılan hazırlıkların yürütülmesinde izlenen ana çizgi Menşevik ve Sosyalist Devrimci partilerin tecrit edilmesi –Bolşeviklerin taktiklerinin ikinci ayırt edici özelliği buydu.”

“... Uzlaşmacı partilerin tecrit edilmesinin ve proletarya diktatörlüğünün zaferinin en önemli koşulu olarak Sovyetleri devlet iktidarının organları haline getirme politikası –Ekim’e hazırlık sürecinde Bolşeviklerin taktiklerinin üçüncü ayırt edici özelliği budur.”

“... milyonlarca emekçiyi parti saflarına çekmenin en önemli koşulu; yığınları devrimci bir konuma getirerek onların kendi yaşam deneyimleriyle parti sloganlarının doğruluğuna ikna olmalarını sağlama becerisi –Ekim’e hazırlık döneminde Bolşeviklerin taktiklerinin dördüncü özelliği de budur.”89

Ekim Devrimi’ne hazırlık süresince Bolşeviklerin taktiklerinin dört özelliğinin de bu geniş ülkenin her köşesinde yerine getirildiği gözlemleniyordu. Her yerde Bolşevik Partisi zaferler elde ediyor, güçlükleri yeniyor, engelleri aşıyor, milyonlarca emekçiyi yönetiyor ve Sovyet rejimini kurmak için bu tarihi mücadelenin liderliğini yapıyordu.

Bolşevik Partisi’nin örgütlenmede ustalığı Ekim’in hemen öncesinde ve Ekim günleri boyunca ülkenin belirli bölgelerine güçlerin dağıtılış tarzında da açıkça görülüyordu. Petrograd’daki devrim karargâhındaki partinin büyük lideri V. İ. Lenin ve en yakın arkadaşı J. V. Stalin silahlı ayaklanmayı yönetiyorlardı. Petrograd’da çalışan Bolşevik Partisi’nin en önemli liderleri: J. M. Sverdlov, F. E. Jerzinski, M. İ. Kalinin, V. M. Molotov, G. K. Oryonikidze, A. A. Andreyev ve diğerleriydi. Moskova’da partinin Merkez Komitesi’nin yönetimi altında tarihi çatışmaların hazırlıklarını yürüten Bolşevikler şunlardı: İ. İ. Skvortsov-Stefanov, E. Yaroslavski ve M. F. Şkiryatov; Volga bölgesinde V. V. Kuybişev, N. M. Şvernik ve diğerleri; İvanovo-Voznesensk bölgesinde M. V. Frunze; Kuzey Kafkaslar’da S. M. Kirov; Urallar’da A. A. Jdanov, Ukrayna’da K. E. Voroşilov, F. A. Sergeyev (Artyom) ve G. İ. Petrovski; Beyaz Rusya’da A. F. Myasnikov ve L. M. Kaganoviç; Transkafkasya’da S. Saumyan ve A. Yaparidze.

Bolşevik Partisi, kendinden emin bir biçimde proletaryaya ve diğer emekçilere önderlik eden sıkı, politik bakımdan son derece bilinçli ve disiplinli bir örgüttü. O, bütün üyeleri Parti mücadelesine, harekete ve yığınların günlük yaşamına katılan bir öncü; tek tutarlı devrimci sınıfın gerçek öncü koluydu.

Stalin’in yazdığı gibi:

“Burjuvazinin iktidarını yerle bir edip yıkan devrimci yığınların başında bulunan yiğit ve güçlü bir parti; işte Partimizin o zamanki durumu.”90

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

PETROGRAD’DA SİLAHLI

AYAKLANMA HAZIRLIKLARI

1

AYAKLANMANIN ÖRGÜTÇÜSÜ OLARAK

BOLŞEVİK PARTİSİ MERKEZ KOMİTESİ

Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresinin hemen ardından Lenin, Bolşevik askeri örgütünün liderlerini –N. İ. Podvoyski ve diğerleri– topladı ve askerlerin ve denizcilerin ayaklanmaya ne derece hazırlıklı oldukları konusunda bilgi istedi. Askeri örgütlerin liderleri denizcilere tamamen güvenilebileceğini ve Bolşevikler emir verir vermez filoların harekete geçeceğini bildirdiler. Helsingfors’taki denizcilerin ve deniz kuvvetlerine bağlı diğer birliklerin durumu böyleydi.

Podvoyski, Petrograd garnizonundaki birlikler arasında egemen olan kanıyı rapor ederken askerlerin ayaklanmaya açıkça sempatiyle baktıklarını belirtti.

“Voyenki” ya da “askeri komiteler” olarak çağrılan Bolşevik askeri örgütünün bazı subayları ayaklanma hazırlıklarını engellemeye çalıştılar. Bunlar, orduyu ve eyaletleri hazırlamak ve komiserleri cepheye, Moskova’ya, Kiev’e, Saratov’a, Ekaterinoslav’a ve Nizni-Novgorod’a göndermek için zaman kazanmak amacıyla silahlı ayaklanmanın bir süre ertelenmesi gerektiğinde ısrar ettilir.

Lenin, ayaklanmanın ertelenmesi doğrultusunda ileri sürülen savları kesin bir biçimde reddetti ve ertelemenin düşmanın bütün devrimci güçleri yenmek için örgütlenmesine fırsat tanıyacağını vurguladı. Lenin karşıdevrimcilerden önce harekete geçebilmek için hazırlıkların hızlandırılmasını istedi ve ayaklanmanın örgütlenmesi işini bizzat üzerine aldı. Stalin ve Sverdlov’u gizli ikametgâhına çağırarak parti örgütünün hazırlığı konusunda bilgi aldı ve gerekli talimatları verdi. Lenin, ayrıca Podvoyski ve Askeri Devrim Komitesi’nin diğer üyelerini de çağırarak ayaklanmanın teknik yönü, Komite üyelerinin birliklerle ilişkileri, birlikler arasında hakim olan düşünce, Kızıl Muhafızlar ve işçi sınıfının yaşadığı bölgelerdeki durum hakkında bilgi aldı. Yardımcılarına cesaret ve güç aşıladı ve onun doğrudan, kararlı ve militan önderliği altında silahlı ayaklanma için yapılan hazırlıklar büyük bir ivme kazandı.

Petrograd’da bölge askeri örgütü Eylül sonunda kurulmuştu. Bu örgüt, Kızıl Muhafızlar için, silah toplayacak ve alaylarda propaganda yapacak elemanlar alıyordu. Aynı zamanda şehirdeki askeri okulların listesini yapıyor ve Kadet birimlerine bağlı küçük rütbeli askerler arasında propaganda yapıyordu. Petrograd bölgesinde Peter ve Paul Kalesi ile büyük miktarda silahın depolandığı cephanelik etrafında araştırma yapıyordu. Kalede, Bolşeviklerle işbirliğine hazır politik bilince sahip 10-15 asker buldular. Silah Deposu İşçi ve Asker Komitesi’ne Sosyalist Devrimci ve Menşevikler hakimdi, fakat kaledeki Bolşeviklerin yardımıyla askeri teçhizat deposundaki işçiler ve askerler arasında propaganda çalışması yürütülüyordu. Uzlaşmacılar giderek tecrit edildi ve Bolşevikler gizlice Kızıl Muhafızlara ve garnizonun devrimci alaylarına cephanelikten aldıkları silahları verdiler.

Ayaklanma hazırlıkları, yasal olarak faaliyette bulunan Petrograd Sovyeti Askeri Devrim Komitesi tarafından yürütülüyordu. Petrograd Askeri Bölge Karargâh subayları, Petrograd garnizonunun bir kısmını tekrar bir araya getirmek ve onları acil askeri yardım talep eden cepheye göndermek için bir emir yayınladı.

9 Ekim’de bu emrin yayınlandığı gün Petrograd Sovyeti Yönetim Kurulu’ndaki Menşevikler, örgütler komitesinin garnizonu başkentten çekilmeye çağıran bir öneriyi kabul etmesini güvence altına almaya çalıştılar.

Petrograd Sovyeti’nin toplantısı aynı gece yapıldı. Bu Menşevik önerisinin reddedilmesine rağmen, Bolşeviklerin atağıyla, Petrograd’ı savunmak ve birlikleri başkentten geri çekmek isteyen Petrograd Askeri Bölge Karargâh subaylarının ataklarına karşı hareket edecek bir Askeri Devrim Komitesi kurulmasına karar verildi.

Bu, Bolşeviklerin karşıdevrimcilere açıkça meydan okumasıydı.

12 Ekim’de Askeri Devrim Komitesi’nin işlevlerini belirleyen kurallar Petrograd Sovyeti Yönetim Kurulu’nun kapalı oturumunda kabul edildi. Bu işlevler şöyle tanımlanabilir: Başkenti savunmak için gerekli en az kuvvete karar verilmesi ve bunun sağlanması; Baltık Filosu Merkez Komitesi ve Finlandiya’daki garnizon ile irtibatın sağlanması; Petrograd garnizon kuvvetlerinin tam bir kaydının tutulması; başkentte karşı duruşları önlemek için önlemler alınması; işçilerin silahlandırılması ve devrimci disiplinin sağlanması.

Merkez Komite silahlı ayaklanma kararını aldıktan sonra, başkentin tüm bölgelerinde ayaklanma hazırlıkları yapmak için gizli karargâhlar kuruldu. Bu karargâhlar her bölgedeki askeri örgütlerin liderlerinden, Kızıl Muhafız komutanı ve eğer Bolşevik ise Bölge Sovyeti başkanından oluşuyordu. Askeri Devrim Komitesi’nin emrinde çalışan bu bölge karargâhları enerjik bir şekilde kendi bölgelerindeki Kızıl Muhafızları denetleme işini organize ediyorlar; ayaklanmada ele geçirilecek binalar ve kaleler hakkında notlar alıyorlar ve devrimci birlikler için görevlendirilmemiş subaylar ve ordunun yeni subayları arasından komutanlar seçiyorlardı.

Taşrayla olan bağlantıyı güçlendirmek ve yerel parti örgütlerine pratik yardım sağlamak için Bolşevik Partisi Merkez Komitesi üyelerini çeşitli bölgelere göndererek, yerel örgütlere partinin talimatlarını iletiyor ve onları ayaklanmanın genel planı hakkında bilgilendiriyorlardı. Bunlar aynı zamanda ayaklanma başladığında merkez hangi örgüte ne kadar güveneceğini bilsin diye yerel örgütlerin askeri ve teknik bakımdan ayaklanmaya hazır olup olmadığı konusunda bilgi topluyorlardı.

Merkez Komite’nin talimatı üzerine Bolşevik Partisi Petrograd Komitesi’nin bir toplantısında ayaklanma hazırlıklarının durumu hakkında bir rapor hazırlandı.

14 Ekim’de Bolşevik Partisi’nin Moskova Bölge Bürosu tüm örgütleri kendi bölgeleri içinde ayaklanma için pratik hazırlıklara geçmeleri, Kızıl Muhafız birliklerini organize etmeleri, çeşitli garnizonlardaki askerlerle ilişki kurmaları ve harekâtı yönetmesi için komiteler kurmaları talimatını verdi.

Merkez Komite Saratov’a bir temsilci göndererek, oradaki Bolşevik örgütünü ayaklanma hazırlıkları hakkında bilgilendirdi. Önde gelen parti liderlerinin yaptığı küçük bir toplantıda bu temsilci Merkez Komite’nin planlarını anlattı, yığınların tepkisi hakkında bilgi aldı ve örgüte askeri ve teknik hazırlıkları hızlandırma talimatı verdi.

Letonyalı Bolşeviklerin Valk şehrinde düzenledikleri özel bir kongreye katılan Merkez Komite temsilcisi, Letonyalı yoldaşlara, Geçici Hükümet’in cepheden çağırabileceği birlikleri engellemeleri ve Askeri Devrim Komitesi ne zaman çağırırsa çağırsın özel birlikleri her an Petrograd’a gönderebilecek şekilde hazırlamaları talimatını verdi. Letonyalı Bolşevikler gizli bir Askeri Devrim Komitesi kurup, Petrograd’ın yardımına göndermek üzere iki Letonya alayını hazırlama kararı aldılar. Diğer alaylar herhangi bir askeri birliğin Geçici Hükümet tarafından cepheye çağrılmasını önlemek için konum aldılar. Tüm alaylar Sovyetler’in iktidarı ele geçirme mücadelesini destekleme sözü verdiler.

Merkez Komite’nin ısrarlı uyarıları üzerine 20. Ordu’da bir Askeri Devrim Komitesi kuruldu. Bu komite Petrograd ile irtibat kurarak, ayaklanma başladığı zaman nasıl hareket edecekleri konusunda kesin talimatlar aldı.

Merkez Komite Moskova’da düzenlenen Bütün Rusya Şehirler Birliği Kongresinden yararlanarak taşradan gelen Bolşevik temsilcilerle irtibat kurdu. Bolşevik grup toplantısına katılan Merkez Komite temsilcileri partinin talimatlarını ilettiler. Bu raporu dinledikten sonra toplantıda Moskova ve Petrograd’da iktidarın ele geçirilmesi durumunda merkeze yardım etmek için alınacak pratik önlemler tartışıldı. Toplantıda aynı zamanda farklı örgütler tarafından yürütülecek faaliyetler de masaya yatırıldı. Silahları Tula sağlayacaktı. İvanovo-Voznesensk, Kolomna ve Moskova’ya yakın diğer bölgeler doğrudan silahlı birlikler göndereceklerdi.

Bolşevik Partisi Merkez Komitesi, yiyecek komitesini elinde bulunduran Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerin ayaklanmanın başarısından sonra devrimi açlıkla ezmek için yiyecek stoklarını gizleyeceklerini tahmin ediyordu. Sonuçta ayaklanmadan çok önce bunu önlemek için tedbirler alındı. Ufa’daki Bolşeviklere, örneğin, ayaklanmadan hemen sonra başkente gönderilmek üzere tren dolusu hububat hazırlanması talimatı verildi.

Ufa Bolşevikleri bu talimatı yerine getirmek için derhal işe koyuldular. Bolşevik A. D. Tsurupa liderliğindeki yerel Gubernia Gıda Komitesi Petrograd’ın yardımına koşmak için tüm hazırlıkları yaptı. Haberciler Urallar’daki çeşitli sanayi tesislerine gönderilerek oradaki örgütler gelişen olaylar hakkında uyarıldı.

Ural Bolşevikleri, acil görevleri olan Petrograd’ın gıda ihtiyacını karşılamak için Sibirya tahılı sağlamanın yanı sıra devrime silahlı yardımda bulunmak için de hazırlanıyorlardı.

Lenin ayaklanma planını başkentte hazırlamış ve tüm büyük strateji ustaları gibi ayaklanmanın Moskova ve Petrograd’da başarısızlığa uğrama olasılığını da hesaba katmıştı. Böyle bir durumda Urallar iktidar mücadelesini üstlenmeliydi. Bolşevik Partisi Ural Bölge Komitesi yayın organı Uralski Raboçi o zaman şöyle yazmıştı:

“Taşradaki devrimci ordu kendini tamamen savaş hazırlıklarına uyarlamalı ve eğer gerekirse, devrimci Petrograd öncü kollarının yardımına gitmeli ya da Petrogradlı emekçilerin yenilmesi durumunda, burada ilerleyen karşıdevrimcilere karşı savunmayı ele almalıdır.”1

Bolşevik Partisi Merkez Komitesi başkent çevresini ele geçirme konusuna yoğunlaşmıştı.

Temsilcilerini bölgedeki tüm demiryolu istasyonlarına göndererek Geçici Hükümet’in birliklerin hareketini sağlamak için buraları ele geçirme girişiminde bulunacağı uyarılarında bulundu.

Merkez Komite’nin talimatı üzerine Petrograd Askeri Devrim Komitesi temsilcileri Luga, Dno, Pskov ve diğer şehirlerin yerel örgütlerinin harekete hazırlıklı olup olmadıklarını incelemek ve birliklerin devrimci Petrograd’a karşı harekete geçmelerini önlemek konusunda talimat vermek üzere ziyaret ettiler.

Saptanan ayaklanma gününü Parti örgütlerine bildirmek için gizli bir şifre belirlendi. Yerel örgütler Merkez Komite tarafından, operasyonun yapılacağı en uygun zaman ve kullanılacak yöntemler konusunda bilgilendirildiler.

Merkez Komite’nin, yerel örgütleri kendi başlarına hareket etmemeleri, harekâtlarını genel talimatlara uygun olarak yürütmeleri konusunda uyarması sayesinde kayda değer bir disiplin, kusursuz bir örgütlenme ve karşılıklı yardımlaşma sağlanmıştı.

Tam da Petrograd’da zaferin kazanıldığı günde veya bir gün sonrasında birçok şehrin Geçici Hükümet’e karşı çıkmasının nedeni, bütün harekâtın merkezdeki eyleme bağlı olarak yürütülmesini sağlayan bu koordinasyondu. Bunun gibi bir örgüt ve koordinasyon, dakiklik ve karşılıklı yardım daha önceki bir ayaklanma veya devrimde başarılmamıştı. Bu örgüt ve disiplin Lenin ve Stalin’in liderliğindeki Bolşevik Partisi Merkez Komitesi tarafından sağlanmıştı.

Daha önceden Merkez Komite tarafından görüşülmemiş, ayaklanmayı etkileyen tek bir konu bile yoktu. Genel plan, bağlantılar, cephe gerisinin güvenliği ve sloganlar dikkatle hazırlanmıştı.

Ayaklanmanın silahlı güçlerinin, yani Kızıl Muhafızlar’ın örgütlenmesine büyük özen gösterilmişti.

“Tarih,” diye yazıyordu Lenin, “askeri sorunu şimdi en önemli politik sorun haline getirmiştir.”2

Bazı yerlerde ayaklanmanın askeri yanının önemi göz ardı ediliyordu. Bunun nedeni şüphesiz, geçmişte olduğu gibi bugün de işçilerin silahlanması ve gerçek bir devrim karşısında dehşete düşen Menşevik ve Sosyal Demokrat oportünizminin etkisiydi. Bu, hain Troçki’nin en belirgin özelliklerinden biriydi.

Tüm bu zaman boyunca önemli merkezlerdeki uzlaşmacı Sovyetler devrimin mücadeleci örgütlerini engellemeye çalıştılar. Var olan Kızıl Muhafız birlikleri yarı yasal olarak küçük Sovyet birimleri ve Bolşevik Partisi yerel komiteleri tarafından fabrikalarda kurulmuştu. Bolşevikler tarafından yapılan baskılar sonucunda Sovyetler silahlı birliklerin örgütlenmesi işini üstlenmeye başlamıştı. 16 Ekim’de Petrograd Sovyetleri Yönetim Kurulu şu açıklamayı yaptı:

“1) Temel işlevi devrimi yapmak ve devrimin kazançlarını korumak olan bir işçi muhafızları örgütü kurulması şu an en önemli konudur.

2) ... işçi muhafızlarını örgütleme ve onlara politik bir yön verme işini Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti üstlenmelidir.”3

Petrograd Sovyeti örneğini diğer şehirlerdeki Sovyetler izledi. Kızıl Muhafız birlikleri kurmak için özel örgütçüler atandı ve bu amaç için fon ve silah temin edildi. Proleter ordu birlikleri her yerde hızla büyüyordu.

Petrograd örneğini izleyen taşra ve cephedeki Sovyetler ayaklanma sırasında eylemleri yürütmek üzere Askeri Devrim Komiteleri kurdular. Parti örgütleri en iyi birliklerini bu komitelere göndererek Sovyetlerin Yönetim Kurullarını kuvvetlendirdiler.

Nihayet ayaklanma için tüm hazırlıklar tamamlanmıştı. Bolşevik Partisi Merkez Komitesi harekâtın genel planını çıkardı. Ayaklanmanın Genelkurmayı olarak hareket etmek üzere bir Askeri Devrim Komitesi kuruldu. Kızıl Muhafızlar –ana mücadele kuvvetleri– seferber edildi. Taşra uyarıldı. Gizli bir parola belirlendi. Güvenilir irtibatlar sağlandı. Farklı parti örgütlerinin görevleri saptandı. Tüm savaş kuvvetlerinin durumu kesinleştirildi. Demiryolu istasyonlarının işgali sağlandı. Sosyalist Devrimci ve Menşevikler yığınlardan uzaklaştırıldı. Bolşevik sloganlar ise çok önceden proleterlerin ve emekçilerin sloganı haline gelmişti bile. Merkez Komite tarafından yönetilen Bolşevik Partisi iktidarı almak için yapılacak son savaşa hazırdı.

Lenin ayaklanma için belirli bir gün saptamamıştı. Herhangi bir gün başlayabilirdi, ama mutlaka Sovyet kongresinin açılışından, yani Sosyalist Devrimci ve Menşevik Merkez Yürütme Kurulu’nun saptadığı 20 Ekim’den önce olmalıydı.

Ayaklanma hazırlıklarındaki ilerlemeleri görmek ve bunun önemi hakkında parti emekçilerinin büyük bir kesimini uyarmak için Lenin, partinin Merkez Komite üyelerinin ve Parti Petrograd Komitesi temsilcilerinin, askeri örgüt, Petrograd Sendikalar Birliği, fabrika komiteleri, Demiryolu ve Petrograd Bölge Komitesi’nin katılacağı bir toplantının 16 Ekim’de yapılmasını önerdi. 30 yoldaşın hepsinin orada olması bekleniyordu. Toplantı gizli olacağından güvenilir bir yer bulmak zordu. M. İ. Kalinin bu sorunu çözdü. O zamanlar Kalinin Petrograd Viborg bölgesinin Lesnoy alt bölgesi Şehir Yönetim Kurulu’nun başkanıydı ve Bölge Duması’nda bir odayı Merkez Komite’nin emrine tahsis etti.

Akşam saat 7 sıralarında Lenin geldi. Odaya girmeden önce peruğunu çıkararak cebine koydu. Bir tabureye oturup cebinden notlarla kaplı bir tomar kağıt çıkardı ve konuşmaya başladı. 10 Ekim’de Bolşevik Partisi Merkez Komitesi’nin aldığı kararları okudu ve sadece iki üyenin karşı oy kullandığını bildirdi. Kısa ve kesin sözlerle genel durumu özetledi. Petrograd ve Moskova’daki belediye seçim sonuçlarına değinerek yığınların Kornilov ayaklanmasından önce bile Bolşevikleri izlediklerini söyleyerek Demokratik Konferanstaki kuvvetlerin analizini yaptı:

“Kornilov ayaklanması yığınları bize daha da yakınlaştırdı. Durum açık: Kornilov diktatörlüğü ya da proleterlerin ve köylülerin diktatörlüğü.”4

Lenin konuşurken odayı gergin bir sessizlik kaplamıştı. Düşüncelerini dinleyicilerin kafalarına kazımak ister gibi ara sıra sesini yükseltti. Ara sıra ayağa kalkıp parmaklarını ceketinin kol yuvalarına sokarak yürüyor ve aynı zamanda konuşmasına devam ediyordu. Ayaklanma karşıtlarını cevaplarken gözleri kısılıyor, sesi sertleşiyor ve onları yerin dibine sokarak savlarının anlamsızlığını ortaya koyuyordu.

Ülkedeki durumu gözden geçirdikten sonra uluslararası durumu değerlendirmeye geçti:

“Batı Avrupa’da bir devrim başlatmak Rusya’dakinden daha zordur. Fakat Alman deniz kuvvetlerinde başlayan ayaklanma, Almanya gibi bir ülkede bile devrimci hareketlerin ne büyük etkiler yapabileceğini göstermiştir. Eğer ayaklanmaya bir an önce başlarsak tüm proleter Avrupa’yı yanımıza alırız.”

Konuşmasını şunları söyleyerek bitirdi:

“... burjuvalar Petrograd’ı kuşatmak istemektedir. Bunu sadece Petrograd’ı ele geçirerek önleyebiliriz. Tüm bunlardan çıkacak sonuç açıktır: Silahlı ayaklanma... Hem Rusya’daki hem de Avrupa’daki sınıf mücadelesinin analizi son derece kararlı ve aktif bir politikanın gerekli olduğunu kanıtlamıştır; bunun tek anlamı vardır: silahlı ayaklanma.”5

Odadaki herkes nefeslerini tutarak Lenin’in konuşmasını dinlemişti. Konuşması bittikten dakikalar sonra bile kimse tek bir söz söyleyemedi.

Sonra bölge raporlarının alınmasını öneren Sverdlov’un sakin sesi duyuldu. İlk olarak Merkez Komite Sekreterliği adına Sverdlov söz aldı. 400 binden fazla üyesi olan Bolşevik Partisi’nin muazzam yükselişini vurguladı. “Partinin etkisi,” dedi, “ordu, deniz kuvvetleri ve Sovyetlerde hızla artıyor.”

Raporunu devrimci kuvvetlerin seferber edilmesi ile ilgili bir bildiriyle bitirdi.

Sverdlov’u, Parti Petrograd Komitesi ve askeri örgütler adına konuşan yoldaşlar izledi ve daha sonra sendika ve fabrika komitelerinin konuşmaları dinlendi. Demiryolu, posta ve telgraf işçileri arasında hakim olan hava üzerinde özellikle duruldu. Konuşmacılar, postanedeki alt kademe memurların Bolşevik liderliğini benimsediklerini bildirdiler. Örneğin postacılar belirtilen dakikada Genel Posta Merkezini işgal etmeye hazırdılar. Demiryolu işçileri bir grup ulaşım işçisinin burjuva hükümete karşı öfke duyduğunu belirtti. Tüm bu raporlar Lenin’in halkın ayaklanmaya hazır olduğu düşüncelerini doğruluyordu. Sverdlov bu raporları şöyle özetledi:

“Merkez Komite önergelerine bağlı olarak Moskova’daki ayaklanma olasılığını araştırmak için adım atıldı.”6

Bundan sonra raporlar tartışmaya açıldı, birçok konuşmacı ayaklanmanın teknik hazırlıklarının yetersiz olduğunu belirtti ama ana konuda Kamenev ve Zinovyev dışında kimse Lenin’e karşı çıkmadı.

Kamenev ve Zinovyev tekrar “uyarılarını” yenilediler. Başkentin korunmasını açıkça savunmaya cesaret edemeyen Zinovyev konuşmasına ayaklanmanın başarısının garanti edilip edilmediğini sorgulamakla başladı:

“Konuya ilk günden ve Petrograd’da karar verilmeli. Aksi takdirde her yere moral bozukluğu hakim olur. Finlandiya ve Kronstadt’dan gelecek desteğe bel bağlamanın hiçbir anlamı yok. Petrograd’daki kuvvetlerimiz yetersiz. Bundan başka düşmanlarımız büyük bir yönetici kadroya sahip.”7

Bahçedeki ağaçların hışırtısı duyuluyor, yağmur camlara vuruyor ve Zinovyev’in tiz sesi bu iç karartıcı sesleri tamamlıyor gibiydi. Monoton bir şekilde dönüp dolaşıp aynı konu hakkında konuşuyordu: Düşman güçlü, aceleyle hareket etmemeliyiz.

Bu konuşmayla ölesiye sıkılan odadaki insanlar onu dinlemeyi bırakarak Lenin ve Stalin’in oturduğu masanın etrafında toplandılar. Az sonra Zinovyev’in bulunduğu bölge tamamen boşaldı ve kendini Kamenev ile yalnız buldu. Gizlilik nedeniyle Lenin, Stalin ve Sverdlov önceki hafta yaptıkları işleri raporlarında belirtmemişlerdi. Bundan faydalanan Kamenev parti liderine karşı iftira atağına geçti.

“Bu önerge kabul edildiğinden beri bir hafta geçti ve bu bir hafta ayaklanmanın nasıl yapılmaması gerektiğini tam olarak gösteriyor. Bu hafta boyunca hiçbir şey yapılmadı ve bu sadece her şeyin daha kötüye gitmesine neden oldu. Bu haftanın sonucu ayaklanma için herhangi bir zemin olmadığını gösteriyor.”8

İki gün sonra Lenin, Kamenev’in saldırısıyla ilgili şunları yazdı:

“Bunu yalanlayamazdım çünkü gerçekten ne yapıldığını anlatamazdım.”9

Gerçekte burjuva demokrasisinin korunmasını savunan Kamenev açıkça bir Menşevik pozisyonu almıştı. Ayaklanma konusunu bir öğretmenin yazılı bir sınavı değerlendirmesi gibi ele alıyordu; her şeyin tek bir çizgide olmasını, yani gerekli tüm silahların derhal sağlanmasını, tüm düşman planlarının önceden bilinmesini ve zaferin tamamen garantilenmesini istiyordu. Menşevikler gibi Lenin’i bir Blankici ve komplocu olmakla suçluyordu:

“Sosyal açıdan konuşursak, kriz olgunlaşmakta; fakat yirmisinden önce mücadeleye başlamamızı gerektirecek hiçbir kanıt yok. Bu, ‘şimdi ya da asla’ sorunu değildir... Biz bir ayaklanmaya başlayacak kadar güçlü değiliz... Biz burada iki taktiğin çatışma halinde olduğunu görüyoruz: Komplo taktikleri ve Rus devriminin itici güçlerine güvenme taktikleri.”10

Konuşmasını bitirdiğinde Stalin sakince ayağa kalkarak Zinovyev ve Kamenev’in öne sürdüğü savları analiz etti. İftiracılara doğru sert bir sesle şunları söyledi:

“Saldırının ertelenmesini söylemek çok kolay fakat biz saldırıyla neyi kastettiğimizi iyice anlamalıyız; ekmeğin fiyatının yükselmesi, Kazakları Don bölgesine göndermek ve benzerleri de saldırıdır. Askeri bir saldırı olmazsa ne kadar daha bekleyeceğiz? Objektif olarak Kamenev ve Zinovyev’in önerileri karşıdevrimcilere organize olma olanağı vermekten başka hiçbir işe yaramaz. Geriye çekilmeye kalkarsak devrimi tamamen kaybederiz. Niçin günü ve koşulları kendimiz belirleyip karşıdevrimcilerin organize olma olasılığını yok etmeyelim?”11

Stalin’in kararlı savunması bu korkakların alçakça tasarılarını ortaya koydu. Söylediği her kelime kamçı gibi keskindi. Kamenev sinirli bir şekilde bıyıklarını yoluyordu. Zinovyev odanın bir köşesinde sinirli bir şekilde kıpırdanarak Stalin’in sert konuşmasını bölmeye çalışıyordu.

Stalin daha sonra uluslararası durumla ilgili konuşmaya başladı ve uluslararası ilişkilerin tamamen kendi lehlerine olduğunu gösterdi. Stalin konuşmasını şöyle bitirdi:

“İki politika var. Biri devrimin zaferine doğru gidiyor ve Avrupa’ya bakıyor; diğerinin devrimde hiçbir geleceği yok ve sadece bir karşı çıkma. Petrograd Sovyetleri halihazırda birliklerin geri çekilmesi önerisini reddederek devrim yolunu tutmuştur. Deniz kuvvetleri şimdiden ayağa kalktı, ellerinden geldiğince Kerenski’ye karşı çıkıyorlar.”12

Merkez Komite üyeleri birbiri ardına ayağa kalkarak Zinovyev ve Kamenev aleyhine konuştular. Panik içindeki bu iki iftiracıyı ikna etmeye bile çalışmadılar. Onlarla tartışmadılar. Amaçları işçilerin kafasındaki olası şüpheleri yok etmek ve mitingde sorulabilecek soruları cevaplamaktı. Tüm Bolşevik Partisi ayaklanma için hazırlıklı olmalıydı. Yakında olması muhtemel savaşta hiçbir yan çizen olmamalıydı. Tüm tartışmaların esasını bunlar oluşturuyordu.

Sverdlov, Lenin tarafından dile getirilen ayaklanmanın politik bir safhadan çıkıp teknik bir safhaya girdiği görüşünü genişletti. Ülkenin bütün önemli bölgeleriyle bağlantısının bulunması ve sorumlu işçilerin çoğuyla toplantıdan önce özel olarak görüşmüş olması nedeniyle durumu avucunun içi gibi biliyordu. Toplantıda karşıdevrimcilerin gizlice yaptığı hararetli hazırlıklar hakkında detaylı bir rapor verdi. Sverdlov, karşıdevrimci generallerin devrimi önlemeye çalıştıklarını gösterdi ve Kamenev’in 10 Ekim’de Merkez Komite’nin aldığı kararlar hakkında pratik olarak hiçbir şey yapılmadığı iddiasıyla dalga geçti.

“Güçler dengesi bizim lehimize. Önergenin iptaline gerek yok, fakat teknik hazırlıkların daha enerjik bir şekilde ilerlemesi için önerge iyileştirilmeli.”13

Sverdlov’u, sesi heyecandan titreyen Jerzinski izledi, Lenin’in önerisini hararetle destekleyip, niçin Bolşeviklerin özellikle bu dakikada ayaklanmaya çağrıldığını açıkladı. Lenin’i suikastçi taktikler izlemekle suçlayan Kamenev’e ateş püskürdü. Zinovyev ve Kamenev tarafından ileri sürülen fikirlerin Menşevik karakterini ortaya serdi. Sanki o bu hainleri tamamen soyuyor, onları çırılçıplak bırakarak tesadüfen devrimci saflara katılmış korkaklar ve alçaklar olduklarını meydana çıkarıyordu.

“Ayaklanma başladığı zaman teknik kuvvetlere sahip olacağız. Aynı şey yiyecekler için de geçerli.”14

Tartışma, konuşmasını Zinovyev ve Kamenev’e karşı iğneleyici sözlerle noktalayan ve onlara devrim hakkında iki basit gerçeği öğreten Lenin tarafından sonuca bağlandı:

“Eğer bunun halkın ayaklanması olduğunu söylüyorsanız o zaman komplolar hakkında konuşmanız yanlış olur. Eğer politik olarak ayaklanma kaçınılmazsa, o zaman ayaklanmayı bir sanat olarak ele almalıyız. Politik bakımdan o çoktan olgunlaşmıştır.”15

Söylenecek başka bir şey olmadığını göstermek ister gibi oturduğu yerden kalkarak Merkez Komite’nin önergesinin desteklenmesi ve canlı bir biçimde ayaklanma hazırlıklarına başlanması gerektiğini belirtti. Ayaklanma gününün saptanmasını Merkez Komite’ye bıraktı.

Merkez Komite’nin bu canlı çıkışı Kamenev ve Zinovyev’i hemen orada toplantıda taktiklerini değiştirmeye zorladı. Kamenev ahmakmış gibi davranarak kollarını gerdi ve alaycı bir şaşkınlıkla şunları söyledi:

“Önce ayaklanmanın ayın yirmisinden önce yapılması gerektiğini söylediniz, fakat şimdi süreci devrime göre ayarlamaktan söz ediyorsunuz.”16

Fakat kapitalizmin bu iki savunucusu ellerini belli etmişlerdi. Zinovyev ayaklanmanın en az beş gün daha başlamaması için yalvarıp yakardı. Kamenev üç günlük bir erteleme için dil döktü. Lenin, Zinovyev’i üçüncü kez cevapladı. Kısa ve açık ifadelerle yeni proleter devrim ile Şubat Burjuva Demokratik Devrimi arasındaki farkları açıkladı ve aşağıdaki önergeye geçti:

“Bu toplantı Merkez Komite’nin önergelerini tüm içtenliğiyle selamlamakta ve tamamen desteklemektedir. Tüm örgütleri, tüm işçileri ve tüm askerleri silahlı ayaklanma için hazırlık yapmaya ve Merkez Komite’nin bu amaç için kurduğu birime her türlü desteği sağlamaya çağırmakta; Merkez Komite’ye ve onun Sovyeti’ne olan güvenini dile getirmektedir.”17

Zinovyev ayağa kalkıp tiz ve sinirli sesiyle şunları önerdiği zaman bu önergeler hakkında oylama yapılmak üzereydi:

“Hazırlık niteliğindeki keşif çalışmaları ertelenmemeli, fakat Sovyetler Kongresindeki Bolşevik gruba danışılıncaya kadar bu tür eylemlere izin verilmemelidir.”18

Herhangi bir karışıklık yaratmanın faydası olmayacağına ikna olan Zinovyev, toplantının sonunda Troçki’nin yanında yerini aldı. Lenin’e açıkça karşı çıkmamakla beraber Troçki gizlice ayaklanmayı sabote etmeye çalışıyor ve ayaklanmanın Sovyet Kongresinin toplantısına kadar ertelenmesinde ısrar ediyordu. Şimdi Zinovyev Troçki’nin Menşevik pozisyonunun arkasına saklanarak Bolşevik Partisi’nin darbelerinden kendini korumaya çalışıyordu.

Günler sonra Lenin, Zinovyev’in son sözlerini yorumlarken şunları yazdı:

“... Zinovyev masum bir edayla –toplantı tarafından reddedilen– bir önerge vererek ‘2. Sovyet Kongresine gelecek Bolşeviklere danışmadan harekete geçilmemesini’ öneriyordu.

Sadece şunu düşünün: Merkez, bir grev kararı veriyor ve sonra onlar erteleyebilecekleri bir miting öneriyorlar ve üstelik bunun, parti tüzüğü tarafından tanınmayan, Merkez Komite üzerinde hiçbir etkisi olmayan ve Petrograd’ı bilmeyen bir birime verilmesi isteniyor.”19

Ne kaçamak ne de baştan savma cevapların bir anlamı vardı. Toplantı Lenin’in önergesini 4 çekimser, 2 red ve 19 evet oyuyla kabul etti.

Kamenev ve Zinovyev Merkez Komite’nin kararını engelleyebilmek için bir girişimde daha bulunarak, telgraf yoluyla Merkez Komite’nin tüm üyelerinin katılacağı bir toplantı çağrısı yapılmasını önerdiler.

Bu bildirinin tartışılmadan toplantı tutanaklarına eklenmesi kararlaştırıldı. Maskesi düşürülen ve yalnız kalan Kamenev Merkez Komite’nin izlediği çizginin partiyi ve proletaryayı yenilgiye götüreceğini belirterek Merkez Komite’den istifa ettiğini açıkladı.

Böylece, bu yalancı ve korkak, nihai çarpışmanın arifesinde görevinden ayrıldı.

Bununla toplantı sona erdi. Merkez Komite üyeleri bir başka odaya giderek orada ayaklanma süresince harekâtı yürütmesi amacıyla Sverdlov, Jerzinski ve Uritski’den oluşan Stalin’in liderliğinde bir parti merkezi kurmaya karar verdiler. Bu merkez ayaklanmayı yönetmek için Askeri Devrim Komitesiyle işbirliği içinde olacaktı.

Toplantı şafak sökmeden sona erdi. Üyeler geldikleri gibi bir anda gittiler. Lenin en sona kaldı. Şiddetli bir rüzgar esiyordu ve Lenin’in şapkası ve peruğu başında dönüp duruyordu. Onları yerden alıyor ve kirlendiklerinin farkına varmadan tekrar başına koyuyordu. Büyük lider devrimin yazgısını düşünmekle meşguldü.

Ellerini paltosunun ceplerine iyice sokan Lenin hızlı adımlarla yürüyor, kafasında silahlı ayaklanmanın son problemlerini döndürüp duruyordu.

2

İHANET

Merkez Komite’de yenilgiye uğrayan Kamenev ve Zinovyev parti tarihinde görülmemiş bir suç işlediler. 17 Ekim’de Merkez Komite toplantısı bittikten saatler sonra Menşevik gazete Novaya Zin’e bir bildiri göndererek Merkez Komite ile olan anlaşmazlıklarını açıkladılar. Kamenev şunları yazmıştı:

“Harekete geçme konusu hararetli bir şekilde tartışılırken, Zinovyev Yoldaş ve ben partimizin Petrograd, Moskova ve Finlandiya’daki en büyük örgütüne partimizin yakın gelecekte herhangi bir silahlı eyleme girişmesi fikrine karşı çıkan bir mektup gönderdik... Sadece Yoldaş Zinovyev ve ben değil, pratik çalışmalarla meşgul olan birçok yoldaş da toplumsal güçlerin şu anki durumuyla, Sovyet Kongresi toplanmadan önce ve ondan bağımsız olarak silahlı bir ayaklanmaya önayak olmanın proletarya ve devrim açısından kabul edilemez, ölümcül bir hata olacağını düşünüyor.”20

Menşevik gazetenin editörü Suhanov derhal parti arkadaşlarını bu mektup hakkında bilgilendirdi. Şimdiye kadar ayaklanma konusu tam bir gizlilik içinde tartışılıyordu. Bolşevik Parti dışında hiç kimse atılan adımların farkında değildi. Aniden, ayaklanmanın arifesinde, Kamenev ve Zinovyev Merkez Komite’nin gizli kararına itiraz etmişlerdi.

Aynı gün, Suhanov arkadaşlarını bu mektup hakkında bilgilendirdikten birkaç saat sonra Sovyetler Merkez Yönetim Kurulu’nun, Sosyalist Devrimci ve Menşevik Bürosu aceleyle toplanarak Sovyetler Kongresini 25 Ekim’e kadar ertelemeye ve küçük burjuva partilerin kongrede çoğunluğu oluşturmaları için önlemler almaya karar verdi. Sadece üç gün önce Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler, Kuzey Bölgesi Sovyetler Kongresini yetkisiz kılmış, orduyu pisliklerin temizlenmesi için çağırmış ve delegelerini Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine göndermişti. Fakat şimdi tam bir dönüş yaparak, Kuzey Bölgesi Kongresinin yardımına başvurdular ve ordunun kongrede temsil edilmesi için her türlü çabayı gösterme çağrısı yaptılar. Tekrar seçim yapılmasını istemeyen ve bundan dolayı uzlaşmacıların kontrolünde bulunan Bütün Ordu Sovyetlerine telgraf gönderildi ve bunlar küçük burjuva liderler tarafından şu şekilde uyarıldılar:

“Kongre politikalarına devrimci demokrasinin ve devrimin çıkarlarına uygun olarak süreklilik kazandırmak için harekete geçilmelidir...”21

Sosyalist Devrimcilerle Menşeviklerin hesapları oldukça basitti. Onlar Troçki’nin, ayaklanmanın Sovyet Kongresi toplanıncaya kadar ertelenmesini talep ettiğinin farkındaydılar. Şimdi öğreniyorlardı ki Zinovyev ve Kamenev silahlı ayaklanmaya karşıydı. Uzlaşmacılar Sovyetler Kongresini erteleyerek Bolşevik Partisi içindeki karşıt gruplara Lenin ve Stalin’e karşı mücadelelerini yoğunlaştırmak için zaman kazandırmayı hesaplıyorlardı. Bundan başka, ertelemeyle kongrede çoğunluğu sağlama avantajını kullanmak istiyorlardı. Erteleme aynı zamanda Geçici Hükümet’e ayaklanmayı bastırmak için zaman tanımak demekti.

18 Ekim sabahı Kamenev ve Zinovyev’in mektubu basında yer aldı. Düşman, bir ayaklanmanın hazırlandığını öğrendi. Petrograd Askeri Bölge Başkomutanı Albay Polkovnikov garnizonlara derhal şu “çok acil” emri gönderdi:

“1. Her askeri birim, özel emirlere uygun olarak ve bağlı olduğu bölgedeki şehir yönetim organlarına –komiserlere ve milislere– hükümeti ve kamu binalarını korumak için her türlü yardımı sağlamalıdır.

2. Bölge komutanları ve Şehir Milislerinin temsilcileriyle birlikte devriyeleri organize etmeli ve suçlularla kaçakları tutuklamak için önlemler almalıdır.

3. Kışlalara gelerek silahlı eylem yapma ve kargaşalık yaratma çağrısında bulunan herkes tutuklanarak şehrin güvenlikten sorumlu komutanının gözetimi altında tutulmalıdır.

4. Sokak gösterileri, mitingler ve yürüyüşler engellenmelidir.

5. Mevcut olan tüm askeri güçlerle derhal silahlı gösterilere bir son verilmelidir.”22

Günün ilerleyen saatlerinde zırhlı araçlar ve otomobiller makineli tüfeklerle donatılarak Kışlık Saray’ın önündeki Saray meydanına yerleştirildi.

Akşam, Geçici Hükümet gizli oturumla toplandı. Savaş Bakanı Verhovski ve İçişleri Bakanı Nikitin ayaklanmayı bastırmak için alınan önlemleri rapor etti. Bakanlar Kurulu’nun toplantısından sonra Kerenski’nin odasında bir savaş konseyi toplandı. Toplantıda olanlar, Askeri Bölge Başkomutanı Albay Polkovnikov, 2. Komutan Kozmin, Bölge Karargâhı Komutanı General Bagratuni ve tugay komutanlarıydı.

Polkovnikov ve Bagratuni, eğer patlak verirse bir ayaklanmayı engelleyebilmek veya bastırabilmek için aldıkları önlemleri anlattılar. Başkent bölgelere ayrılmıştı ve her bölgedeki “düzeni sağlama” görevi ordu birimlerinin komutanlarına veriliyordu. Destekli devriyeler tüm şehirde görevde idiler. Güçlü birlikler varoşlarda insanların bir araya gelmesini önlemek için yerleştirilmiş ve tüm Petrograd’da birlikler gizli bir şekilde her an çıkacak bir ayaklanmaya karşı konuşlandırılmışlardı. Polkovnikov bunu şöyle ifade etti:

“Somut önlemler halihazırda belirlenip onaylanmıştır ve yarın uygulamaya konulacaktır.”23

Bu önlemler üzerine tartışmalar 19 Ekim sabahı saat 6’ya kadar sürdü. Bir süre sonra Kadetler çağrıldı, devriyeler takviyelendi ve Kazaklar şehrin farklı bölgelerine gönderildi.

Menşevikler, hükümetin önlemlerini gizlemek için hiçbir şey yapmadılar. 19 Ekim’de merkez organları, Raboçaya Gazeta, okurlarına şu bilgiyi verdi:

“Tehlikeli taşkınlıkları önlemek için bir dizi önlem alındı. Dün tüm milislere silah dağıtıldı. Politik bilince sahip ve Geçici Hükümet’e sadık altı yüz seçilmiş asker milislere katıldı.”24

Fakat korkudan akılları başlarından giden bu küçük burjuvalar bunun yeterli olmadığını düşündüler. Yukarıdaki bilgileri içeren makale şu sinirli gözlemle sona erdiriliyordu:

“Bununla beraber başkentin karanlık güçlerden korunmasının gerektiği gibi organize edilmediğini ve güvenilebilir bir idari organın olmadığını söylemeliyiz.”25

İçişleri Bakanı ve hükümetteki Menşevik temsilci Nikitin sinirli arkadaşlarını sakinleştirmeye çalıştı. Aynı gazetede yayınlanan bir röportajda onlara “tahmin edilen Bolşevik harekâtına karşılık en kararlı ve en etkili önlemler”in alındığı konusunda güvence verdi.26

Uyarılmış düşman hazırlanıp inisiyatifi ele alabilirdi. Bunun ışığında 19 Ekim’de Kaluga’daki karşıdevrimci hareket açığa vurulmuş oldu.

Tüm burjuva basını “Tutun! Yakalayın!” diye haykırmaya başladı. 19 Ekim’de Menşevik Raboçaya Gazeta’da Bolşevik saflardaki anlaşmazlıklardan büyük zevk alan “Lenin’e karşı Zinovyev” başlıklı bir makale yayınladı, Menşevikler Bolşeviklere karşı durmadan iftiralarda bulunuyorlardı. Bu değerli Menşevik gevezeler, Petrograd sokaklarında sinsice dolaşan gizemli “karanlık kimseler” görmüş gibi davranıyorlardı.

“Fırtınanın yaklaşmakta olduğu hissediliyor,” diye histerik bir şekilde haykırıyordu Menşevikler. “Örgütsüz yığınların eylemi propagandalarıyla bunun zeminini hazırlayan unsurların isteğinden bağımsız olarak patlak verebilir.”27

Hatta Dyen 17 Ekim akşamı başlatılacak Bolşevik ayaklanmasının “plan”ını bile yayınlamıştı. Bir “ordu” Ohtaya’dan yola çıkacak, Viborg bölgesi üzerinden Liteini köprüsünden geçerek Taurida Sarayı’nı ele geçirecekti. Narvskaya Zastava’dan yola çıkan bir diğeri Kışlık Saray’ı ve diğer hükümet binalarını işgal edecekti. Bir üçüncüsü Staraya ve Novaya Derevnya’dan yola çıkarak Peter ve Paul Kalesini zaptedecekti. Gazetenin “iyi bilgilendirilmiş” bir muhabiri şunları söylüyordu:

“Akşam öğrenildiğine göre, Bolşevikler bu harekâtı ertelemeye karar vermişler. Buna, dün Cumhuriyet Konseyi Komitesi’nin gizli bir toplantısında Petrograd Askeri Bölge Başkomutanı Albay Polkovnikov’un olası çıkışları bastırmak için aldığı önlemleri açıklamasından sonra karar vermişler.”28

Bolşevik Partisi’ne terbiyesizce kara çalan burjuva ve küçük burjuva yazarlar koro halinde hükümete sesleniyorlardı: “Harekete Geçin!”

Ordudaki Sosyalist Devrimciler de Menşevikler de boş durmadılar. Uzlaşmacılardan oluşan ve bir gün önce “cephe” adına Sovyetler Kongresinin toplanmasını önlemek için çalışan 20. Ordu Komitesi şimdi telaş içinde yine “cephe” adına güçlerini kongre için seferber ediyordu. Kongrenin bu sabık düşmanları Sovyetler Merkez Yürütme Kurulu ve Askeri Şube Bürosuna şu telgrafı gönderdiler:

“Kongreye cepheden gelecek delegeleri tüm gücünüzle organize etmenizi rica ediyoruz. Kongrenin geleceği, bu delegelerin hızlı ve yoğun bir şekilde organize edilmesine bağlı. Bizim delegelerimiz 23 Ekim’de tam olarak orada olacaklar. Sizden Ordu Komitesi sertifikaları olmadıkça kimlik vermemenizi rica ediyoruz.”29

22 Ekim’de şimdiye kadar kongrenin toplanmasına karşı olan Sovyetler Merkez Yürütme Kurulu’nun askeri şubesi acele içinde barış ve toprakların köylülere verilmesi konusunda bir önerge kabul etti. Fakat bu cafcaflı sözlerin peşine takılan uzlaşmacılar kabak tadı veren eski savlarını tekrarladılar:

“Biz iktidarı demokrasiye verirken bile fire vermemeliyiz,” dediler önergelerinde, fakat kendi cesaretlerinden korkarak derhal eklediler: “Fakat Sovyetlere değil.”30

Bu önergeyle Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler Geçici Hükümet’e, Bolşeviklerin “barış” ve “toprak” sloganını benimseyerek onların tabanını çökertmeyi önerdiler. Politik hileler konusunda ustalaşmış bu deneyimli düzenbazlar Sovyetlerin iktidarı ele geçirmesini ve halkın taleplerini gerçekten yerine getirmesini engellemek için hükümete bu manevrayı yapmalarını tavsiye ettiler.

Kamenev ve Zinovyev’in bu alçakça girişimleri devrimci savaşçıların saflarında bir ölçüde yankı bulduysa da, bir bütün olarak bakıldığında onları zayıflatmayı başaramadı. Petrograd Sovyeti bir yalanlama yayınlayarak böyle bir niyeti olmadığını açıklamak zorunda kaldı. Bunun, Bolşeviklerin ayaklanma çağrısı yaptıkları yığınları yanıltma tehlikesi vardı. Gerçekten de, Alay Komiteleri’nin 21 Ekim’de yapılan toplantısında konuşmacılardan biri, “bir ayaklanma olasılığını inkâr eden Petrograd Sovyeti’nin Kazaklara yaptığı ayaklanma olasılığını reddeden açıklamasıyla, Lenin’in Raboçi Put’ta açıkça ayaklanma çağrısı yaptığı makaleleri arasında belirgin bir görüş farklılığı bulunduğunu” belirterek şaşkınlığını dile getirdi.31

18 Ekim sabahı Lenin henüz Kamenev ve Zinovyev tarafından yapılan ihanetin farkında değildi, fakat Merkez Komite’nin 10 Ekim’de aldığı kararlardan sonra onların Moskova, Petrograd ve diğer parti komitelerine gönderdikleri mektup elindeydi. Kamenev ve Zinovyev “Son Durum” başlığını attıkları bu mektupta silahlı ayaklanma karşıtı bütün fikirlerini tekrarlıyorlardı. Bu mektubu Lenin şöyle yanıtladı:

“Bu yoldaşların öne sürdükleri savlar çok zayıf. Bunlar, hayret verici bir kafa karışıklığının, korkaklığın, Bolşevizmin ve devrimci proletarya enternasyonalizminin temel düşüncelerinden vazgeçmenin kanıtlarıdır; böyle utanç verici bir yalpalamaya açıklama getirmek zor. Ne var ki gerçek değişmemektedir. Devrimci Parti’nin böylesine önemli bir sorun karşısında yalpalanılmasına hoşgörüyle bakma hakkı olmadığından; ve ilkelerini rüzgarın akışına bırakan bu beş para etmez ikilinin girişimleri kafa karışıklığına yol açabileceğinden, onların savlarını analiz etmek, dönekliklerini teşhir etmek ve bunun ne kadar utanç verici olduğunu göstermek gerekir.”32

Lenin, Zinovyev ve Kamenev’in ayaklanmanın gizliliğine ihanet ettikleri makalenin yer aldığı Novaya Zin’in son sayısını aldığında yukarıdaki yanıtını daha yeni bitirmişti. Bu alçaklar devrimi arkasından haince hançerlemişlerdi. Düşman önceden uyarılmıştı. Lenin ayaklanmanın her an patlayabileceğinin ve acil önlemler alınması gerektiğinin farkındaydı. Devrimin kaderinin bağlı olduğu, büyük emekler verilen ve milyonlarca proleterle yoksul köylünün umut bağladıkları, hasretle bekledikleri harekâtın başarısı tehlikeye atılmıştı.

Önder ve örgütçü Lenin, bu haince darbeleri bedeninde hisseder gibi tüm hırsıyla bu hainlere saldırdı. Bolşevik Partisi üyelerine bir mektup yazarak bu iki adamı grev kırıcılar ve kapitalist düzenin savunucuları olarak nitelendirdi:

“Son derece önemli yakıcı bir sorunla ilgili olarak, kritik gün olan 20 Ekim’in arifesinde, iki ‘seçkin’ Bolşevik; parti organı olmayan, üstelik bu konuda işçilerin Partisi’ne karşı burjuvaziyle kol kola hareket eden bir gazetede Parti Merkezi’nin yayınlanmamış kararlarına karşı geldiler.

Açıkça, bu 1906-1907 yılları arasında Partiye bağlı olmayan basında çıkan, Partiyi son derece kötüleyen tüm Plehanov yazılarından binlerce, milyonlarca defa daha zararlı! O zamanlar bu sadece bir seçim meselesiydi, şimdi ise iktidarı ele geçirmek için bir ayaklanma!

Önümüzde duran bu sorun karşısında, merkez bir karara vardıktan sonra, bu yayınlanmamış kararı partiye ait olmayan bir gazetede, Rodzyanko’ların ve Kerenski’lerin önünde tartışmak –bundan daha haince ve daha bozguncu bir eylem düşünülebilir mi?”33

Lenin, bu hainleri yerden yere vurarak, onların partiden ihraç edilmelerinde ısrarlı olduğunu açıkladı. Bu ihanet Partiye büyük zarar vermişti ve kuşkusuz ayaklanmanın tarihini etkileyecekti.

“Ayaklanma nasıl olacak sorusuyla ilgili olarak,” diye yazıyordu, “20 Ekim bu kadar yakınken partiye ait olmayan bir gazetede çıkan bu karalamanın ne kadar zarar verdiğini tahmin edemem. Çok büyük bir zarar verdiği şüphesiz. Bu sorunu telafi etmek için bu bozguncuları ihraç ederek Bolşevik Cephesi’ndeki birliği yeniden kurmak gerekmektedir.”34

Fakat bu dakikada bile Lenin’in ne olursa olsun zaferin kazanılacağından hiç şüphesi yoktu. Onun Bolşevik Partisi’ne olan güveni çok büyüktü. O, proleterler arasında görünmeyen bir enerjinin olduğundan emindi. O, güçlü bir proleter parti tarafından yönlendirildiğinde halkın her şeyi yapabilecek kapasitede olduğunu biliyordu. Lenin iğneleyici mektubunu şu kelimelerle bitirdi:

“Zor zamanlar. Güç bir durum. Ölümcül bir ihanet. Fakat tüm bunlara rağmen görev tamamlanacak, işçiler ayaklanacak, köylüler başkaldıracak ve cephedeki sabırsız askerler üstüne düşeni yapacak. Saflarımızı iyice sıklaştırmamıza izin verin. Proleterler mutlaka kazanacak!”35

Lenin’in bu mektubunu, özellikle Merkez Komite’ye gönderdiği, bu hainlerin derhal komiteden atılmaları ve parti ile ilişkilerinin kesilmesi çağrısında bulunduğu bir başka mektup izledi:

“Kamenev ve Zinovyev’in parti organı olmayan bir gazetede yaptıkları açıklama,” diye yazıyordu, “Parti onların çirkin iftiralarını herkesin önünde açıkça yalanlayamayacağı nedeniyle de alçakçadır... Kapitalistlere gerçeğini söyleyemeyiz. Yani onlara saldırı kararı aldığımızı ve saldırıya geçeceğimiz anı onlardan gizlemeyi kararlaştırdığımızı söyleyemeyiz.

Davamıza daha fazla zarar vermeden Zinovyev ve Kamenev tarafından dile getirilen alçakça bildiriyi kabul edemeyiz. Bu iki adamın işledikleri suçun her yönüyle tehlikeli ve haince olmasını sağlayan tam da budur. Onlar grevcilerin planlarını kapitalistlere ihbar ettiler. Biz sessiz kaldığımız için herkes neler olduğunu anlayacaktır.”36

Bu mektubunda Lenin tekrar Zinovyev ve Kamenev tarafından işlenen suçu analiz edip onların saplandıkları bataklığın derinliğini ortaya koydu.

Merkez Komite, Lenin’in mektubunu 20 Ekim’de görüştü. Kamenev’i komiteden uzaklaştırarak onun ve Zinovyev’in Bolşevikler adına açıklama yapmalarını yasakladılar, böylece pratikte parti üyelik haklarından men ettiler.

Ancak Zinovyev ve Kamenev’in ihanetleri, devrimin ilerleyişini önlemede başarısız oldu. Bolşevikler inanılmaz büyüklükte kuvvetler toplayıp örgütlendiler. Halk yığınları seferber edildi. Karşıdevrim, devrimci işçi ve asker seliyle kuşatıldı. Fakat bu ihanet sebebiyle ayaklanma ertelenmek zorunda kaldı. Böyle bir zamanda operasyona başlamanın anlamı düşman tuzağına düşmek demekti.

Ama ayaklanmanın ertelenmesi tamamen iptal edilmesi anlamına gelmiyordu. Bolşevik Partisi Merkez Komitesi Lenin’in son mektubunda yazdıkları doğrultusunda hareket etti:

“Meseleyi Rodzyanko ve Kerenski’ye bildiren bozguncular onun ertelenmesine sebep olmalarına rağmen silahlı ayaklanma konusu ne insanların gündeminden düştü... ne de partinin gündeminden.”37

Her iki ihanetçiden de kurtulan Lenin’in önderliğindeki Merkez Komite hızla ve şevkle ayaklanmayı örgütlemeye devam etti.

3

TAYİN EDİCİ KAVGANIN ARİFESİ

Düşman başkente yeni birlikler yerleştirdiği için yapılacak ilk iş ek kuvvetler sağlamaktı. Kızıl Muhafızların sayısı artırılmalıydı. Sadece birkaç alaya güvenmek riskli olacağı için garnizonun büyük bir bölümü harekât için hazırlanmalıydı. Son olarak, bazı detaylar düşman eline geçmiş olabileceğinden silahlı ayaklanma planını mutlaka tekrar gözden geçirmek gerekiyordu.

Merkez Komite kararlarını yürütme görevi Askeri Devrim Komitesi’ne verildi. Merkez Komite tarafından seçilen başında Stalin’in bulunduğu Parti Merkezi bu komitenin itici gücüydü.

Bu merkezin yönetimindeki Askeri Devrim Komitesi silahlı ayaklanmanın Genel Kurmayı oldu. Komite derhal tüm garnizon birimleriyle irtibat kurup ayaklanmanın ana vurucu gücü olan Kızıl Muhafızların harekâtını yönetti.

Askeri Devrim Komitesi’nin birlikler arasındaki prestiji günden güne artıyordu ve onun talimatları kesin askeri emir gücüne ulaştı. Kamenev ve Zinovyev’in hain mektuplarının basında yer aldığı 18 Ekim’de Petrograd Garnizonu Alay ve Birlik Komitelerinin temsilcilerinin bir toplantısı Smolni Enstitüsü’nde yapıldı. Şehir ve çevresindeki birçok askeri birlikten çok sayıda temsilci katıldı. İlk konuşmacı olan İsmailovski Alayı’nın temsilcisi, askerlerinin Geçici Hükümet’e düşman olduğunu ve sadece Sovyetlere güven duyduklarını söyledi. Emir verilir verilmez harekete geçmeye hazırdılar.

Piyade Muhafızları Alayı’nın temsilcisi, askerlerinin Petrograd Sovyeti’ne örgütlü bir şekilde katıldığını ve derhal Geçici Hükümet’in dağıtılmasını talep ettiklerini bildirdi.

Moskova Alayı’nın temsilcisi, alayının sadece Petrograd Sovyeti’ne güvendiğini ve silahlı ayaklanmaya başlamak için emirleri beklediklerini beyan etti.

Pavlovski Alayı ve Volinia Grenadier Takviye Kuvvetlerinin temsilcileri de kendi alaylarının organize eylemler dahil her anlamda Petrograd Sovyeti’ni desteklediklerini bildirdiler.

Keksholm Alayı’nın delegesi Geçici Hükümet’e hiç güvenleri olmadığına dair bir bildiri okudu.

Semyonovski Alayı’nın temsilcisi kendi alayında yapılan ve Menşevik Skobelev ve Sosyalist Devrimci Gotz’un katılmayı reddettiği bir toplantıyı anlattı. Askerler iktidarın Sovyetlere geçmesini istediler.

Muhafız Takviye Mürettebatı ve 2. Baltık Takviye Mürettebatı’nın temsilcileri denizcilerin harekete geçmek için sadece Petrograd Sovyeti’nin emirlerini beklediğini belirtti.

2. Oranyenbaum Subay Eğitim Okulu ve 1. Petrograd Piyade Okulu gibi Kadet okullarının delegeleri bile Geçici Hükümet’e güvenlerini belirtmemeye cesaret ettiler. Kadetler sadece Sovyetler Merkez Yürütme Kurulu’nun emirleriyle dışarı çıkacaklarını bildirdiler.

Büyük bir çoğunluk, Askeri Devrim Komitesi’ne destek verdiklerini bildiren açıklamalarda bulundu. Merkez Yürütme Kurulu’nun Menşevik ve Sosyalist Devrimci üyeleri bunu reddettiler ve yaptıkları tek şey sessizce toplantıyı terk etmek oldu.

Toplantı aynı zamanda Askeri Devrim Komitesi ve garnizon birlikleri arasında sürekli bir irtibatın sağlanması için önlemler almaya karar verdi. Alay telefonlarının başında daima görevli birinin bulunmasına, her birliğin Smolni’ye iki irtibat subayı göndermesine ve Askeri Devrim Komitesi’nin alaylara günlük raporlar vermesine karar verildi.

Bu konferansta güncel olaylar ve yaklaşan Sovyetler Kongresi hakkında konuşan Menşevik F. Dan buz gibi karşılandı. Müdahalelerden ve askerlerin alaylarından kolayca anlaşılacağı gibi fırtına yaklaşıyordu.

Dan konuştukça daha çok heyecanlanıyordu, sonunda, tehdit edici bir tonla şunları söyledi:

“Eğer Petrograd Garnizonu iktidarın Sovyetlere verilmesi için Petrograd sokaklarında yapılacak eylem çağrısına cevap verirse o zaman şüphesiz 3-5 Temmuz gösterilerinin tekrarı olur.”38

Bu tehdit fırtınayı azdırdı. Askerler Temmuz gösterilerinde, Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin oynadığı rolü unutmamışlardı ve farklı alaylardan temsilciler birbiri ardına ayağa kalkarak iktidarın Sovyetlere devredilmesini talep ettiler. Birçok konuşmacı hararetle derhal ayaklanmanın başlamasını ve toprakların köylülere verilmesini istedi.

Konferans Dan’ın Sovyetler Kongresinin toplanması için koşulların henüz olgunlaşmadığı şeklindeki açıklamasını öfkeyle karşıladı. Askerler hararetli bir şekilde ona bu konuda saldırdılar ve Menşevikleri kongreyi sabote etmekle suçladılar.

Uzlaşmacıların, bir gün önce yapılan garnizon temsilcilerinin toplantısını geçersiz kılmak için yaptığı hamleler başarısız oldu. Konferans Merkez Yürütme Kurulu tarafından düzenlenen temsilciler toplantısının Petrograd Sovyeti’nin askeri örgütlerinin bilgisi ve onayı olmadan gerçekleştirildiği için kesinlikle karar alma yetkisi olmadığını beyan etti. Garnizon Askeri Devrim Komitesi’ne tam destek verdi.

Askeri Devrim Komitesi, Petrograd Sovyet üyeleriyle garnizon delegelerinin yanı sıra, Baltık Filosu Merkez Komitesi’nin temsilcilerini, Sovyetler Finlandiya Bölge Komitesi’ni, şehir birliklerini, fabrika komitelerini ve sendikaları, parti örgütlerini, askeri örgütleri ve buna benzer birimleri de içeriyordu.

Başlangıçta Askeri Devrim Komitesi’nin tam katılımın sağlandığı 20 Ekim’deki toplantısında, komitenin ana fonksiyonu hakkında bir rapor hazırlandı. Bundan sonra bölge ve varoşlardaki askeri birliklerle irtibata geçilmesine karar verildi ve aynı zamanda Petrograd’ı, kilise tarafından organize edilen 22 Ekim tarihli Dindar Kazaklar yürüyüşü gibi olası tehlikelerden korumak için önlemler alınmasına karar verildi.

Tüm bölgelere konuşmacılar gönderildi. Karşıdevrimcilerin manevralarının politik bakımdan ne anlama geldiğini Kazaklara açıklamak için bir bildiri hazırlanması kararlaştırıldı.

Komite, şehrin farklı bölgelerinden halk yığınlarının devrimi savunmaya hazır olduklarını belirten bilgiler almaya başladı. Bir matbaada çalışan işçiler Kara Yüzler örgütünün hazırladığı bir bildiriyi basma emri aldıklarını bildirdiler. Komite, Matbaacılar Birliği ile beraber derhal bu tesisteki işçilere kendi onayları olmadan herhangi bir emri yerine getirmemeleri talimatını verdi.

Peter ve Paul Kalesi’nde bulunan Kronverk cephaneliğindeki işçiler ve memurlar, hükümetin Petrograd ve çevresindeki Kadet birliklerine silah vermek için cephanelikteki silahları aldığını ve Don bölgesindeki Novoçerkask’a 10 bin adet tüfek göndermeye niyetlendiğini rapor etti. Bu bilginin alınmasının üzerine Askeri Devrim Komitesi derhal cephaneliğe bir komiser atayıp ona silahların Kadetlere verilmesini ve 10 bin tüfeğin Novoçerkask’a gönderilmesini önleme talimatı verdi. Cephanelik komutanı, komiserin görevini yerine getirmesine izin vermeyince komiser oradaki işçi ve askerlere başvurdu. Hemen birkaç toplantı yapıldı. İşçiler ve askerler komiserin görevini yapmasına izin verilmesinde ısrar ettiler. Onların sadakatine ve desteğine güvenen komiser, komutanın ofisine yerleşerek onayı olmadan cephanelikten silah çıkartılmaması emrini verdi. Askeri Devrim Komitesi şehirdeki tüm silah depolarına temsilcilerini gönderdi.

20 Ekim akşamı Askeri Devrim Komitesi Petrograd Garnizonunun tüm birliklerine komiserler atadı. Bu komiserler, Askeri Devrim Komitesi’nin birlikler üzerindeki nüfuzunu arttırarak karargâh ile yığınlar arasındaki bağları güçlendirdiler ve böylece askeri harekâtın denetimini doğrudan eline almasını sağladılar.

21 Ekim’de Askeri Devrim Komitesi Petrograd Garnizon temsilcilerini toplantıya çağırdı. Temsilciler Askeri Devrim Komitesi’ne güvenlerini bir kez daha belirttiler ve Bütün Rusya Sovyetler Kongresinin iktidarı alarak halka barış, toprak ve ekmek sağlaması gerektiğini söylediler. Toplantı sonunda şu açıklama yapıldı:

“Petrograd garnizonu son neferine kadar tüm kuvvetlerini Bütün Rusya Kongresinin emrine vermeye hazırdır... Biz, mücadeleye hazır olarak emrinizdeyiz.”39

Aynı gün Askeri Devrim Komitesi, üç Bolşevik ve iki “Sol” Sosyalist Devrimciden oluşan bir büro kurdu. Büro, Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’na iki yoldaşı komiser olarak atadı ve onlara garnizonun denetimini ele geçirme talimatı verdi.

O gece yeni atanmış komiserler kendilerini Askeri Bölge Başkomutanı Albay Polkovnikov’a tanıtarak bundan böyle tüm emirlerin kendilerinin onayından geçmesi gerektiğini bildirdiler. Polkovnikov bunu kabul etmeyi kesin bir biçimde reddetti.

22 Ekim sabahı Smolni’de yapılan garnizondaki tüm alay temsilcilerinin özel bir toplantısında Askeri Devrim Komitesi üyeleri Polkovnikov’la yapılan görüşmeleri rapor ettiler. Toplantı görüşmelerin tüm detaylarını içeren bir kararı kabul etti ve Askeri Bölge Karargâhı’nın Askeri Devrim Komitesi’ni tanımayı reddettiğini not etti. Toplantı, Askeri Devrim Komitesi’nin onaylamadığı bir emrin yerine getirilmemesini bildirerek, kendini başkentteki garnizondan yalıtan Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’nın karşıdevrimci güçlerin elindeki bir oyuncak olduğunu ilan etti. Karar şu çağrı ile bitiyordu:

“Petrograd’ın Askerleri!

1. Barışı bozmak amacıyla yapılan karşıdevrimci girişimler karşısında devrimci düzenin sağlanması Askeri Devrim Komitesi’nin önderliğinde size bağlıdır.

2. Askeri Devrim Komitesi’nin onayını taşımayan hiçbir emir geçerli değildir.

3. Bugün –Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’nin gününde– yayınlanan tüm emirler yürürlükte kalacaktır.

4. Garnizondaki her askerin görevi uyanık, dikkatli ve tam anlamıyla disiplinli olmaktır.

5. Devrim tehlikededir.

Yaşasın devrimci garnizon!”40

Bu toplantı Smolni’de sürerken, Petrograd Askeri Bölge Karargâhı Garnizonunu, Askeri Devrim Komitesi’nin başına getirme girişiminde bulundular. Polkovnikov, Alay ve Tugay Komite temsilcilerini ve Merkez Yönetim Kurulu ile Petrograd Sovyetleri temsilcilerini topladı. Alay Komitesi temsilcileri toplantıya gelmediler, çünkü Smolni’deki toplantıya katılmışlardı.

Polkovnikov daha sonra garnizon toplantısından kendi toplantısına temsilciler göndermesini rica etti. Garnizon toplantısı karargâha bir delegasyon göndererek, bundan böyle bütün emirlerde Askeri Devrim Komitesi’nin onayının bulunmasının zorunlu olduğunu bildirdi. Delegasyonun sözcüsü bu mesajı ileterek sadece bunları söylemeye yetkili kılındığını ve derhal diğer delegelerle birlikte Smolni’ye döneceğini bildirdi.

Karargâh’taki subaylar iktidarın Askeri Devrim Komitesi’nin elinde olduğuna o gün inandılar. Tek bir silah deposu bile subaylara silah vermiyordu. Subayların verdiği tüm emirler komite tarafından imzalanmadığı için geri dönüyordu.

22 Ekim’de fırtınanın kopmak üzere olduğunu gösteren işaretler gün boyunca gözle görülür biçimde çoğalmıştı.

İşçileri seferber etmek amacıyla Bolşevik Partisi 22 Ekim’i “Petrograd Sovyetleri Günü” olarak ilan etti. Karşıdevrimciler aynı gün Kazaklar için bir dini yürüyüş alayı düzenlemişlerdi. Hükümet ajanları, Bolşeviklerin, Kazak alaylarının içine girerek dini duyguları ayaklar altına almak amacıyla 22 Ekim’i bilinçli olarak “Sovyet Günü” seçtiklerini fısıldadılar. Karanlık tipler Kazakları garnizon askerlerine karşı kışkırtıyorlardı. Kiliselerde karşıdevrimci vaazlar veriliyordu.

Geçici Hükümet, devrimci kuvvetler karşısında gücünü kaybetmekten endişeliydi ve en son dakikada hükümetin Sosyalist Devrimci ve Menşevik ortakları korkaklıklarına yenilerek hükümetin dini yürüyüşü iptal etmesini istediler.

21 Ekim’de Petrograd Askeri Bölge Komutanı Kazak Tümeni Kurulu’na, silahlı bir ayaklanmaya zemin hazırlayabileceği gerekçesiyle dini yürüyüş alayını iptal etme emri verilmişti. Bunun üzerine Kazak Atamanı A. N. Grekov, Kazakların yürüyüşten vazgeçmeyecekleri cevabını verdi ve yürüyüşün; ‘Alay ve Kazak Tümeni Kurulu’ tarafından düzenlendiğini ve hiçbir gücün onları bu karardan döndüremeyeceğini söyledi.

Kazak liderleri açıkça bir karmaşa yaratmak istiyorlardı fakat esas kararı Kazak erleri verdi. 21 Ekim akşamı düzenlenen bir Alay Komiteleri Garnizonu toplantısında 4. Kazak Alayı temsilcisi, alayının, alay papazının tüm ikna çabalarına rağmen bu dini yürüyüşte yer almayacağını açıkladı. 14. Don Kazak Alayı’nın delegeleri arasından bir alkış koptu ve 4. Kazak Alayı temsilcisine “kardeşlik eli uzatmaktan büyük bir zevk duyacaklarını” dile getirdiler.41

Planları suya düştü. Kazak alayları dini törende yer almayı reddettiler.

22 Ekim, Bolşevik bayrağı altında savaşmaya hazır olduklarını kanıtlayan Petrograd’daki proleter güçlerin sınandığı bir gün oldu.

Garnizon birliklerinde ve fabrikalarda sayısız toplantı yapıldı. Sonuçlar en iyi tahminleri bile aştı. Binlerce asker Halk Sarayı’ndaki toplantıya katıldı. Salon öylesine kalabalıktı ki askerler ve denizciler kirişler arasında zorlukla oturacak yer buldular; binlercesi dışarıda yere çökmüşlerdi.

Kutlamalar Tsaritsin Sovyeti’nin bir temsilcisi tarafından “Volga kıyılarından” “devrimci Petrograd”a yönlendirildi. Denizcilerin uzlaşmacı politikalara devam etmektense ölmeyi tercih edeceklerini açıklayan bir Baltık Filosu delegesi alkış fırtınasıyla kutlandı. Bu toplantıya katılan binlerce asker ve işçinin heyecanı öylesine içtendi ki en küçük bir çağrı bile bu insan yığınının çıplak elle barikatlara koşmasına ve ölümü göğüslemesine yeterliydi. Bolşevik konuşmacıların davetine cevap olarak orada bulunan herkes yumrukları havada Petrograd Sovyeti’nin bir emri üzerine burjuva hükümetine karşı saldırıya geçmeye ant içti. Benzer sahneler tüm Petrograd’da yaşandı. Her bir fabrika ve kışlada düzenlenen toplantılara çok sayıda asker ile emekçi kadın ve erkek katıldı.

Aynı gün parti tüm mevcut propagandacılarını bölgelere gönderdi. Konuşmacılar için her yerden talep yağıyordu. Bir konuşmacı bir mitingdeki konuşmasını bitirir bitirmez bir başka yere gönderiliyor, bu yolla her bir Bolşevik konuşmacı bir gün içinde birçok mitingde görev alıyordu. Mitinglerin çoğunda uzun boyu ve ince vücuduyla V. Volodarski, Petrograd’daki en iyi Bolşevik propagandacılardan biri olarak kürsüde gözüküyordu. Volodarski asker ve işçi dinleyiciler arasında olağanüstü bir hatip olarak ün salmıştı. Nerede uzlaşmacılarla ciddi bir çekişme bekleniyorsa, Volodarski konuşmak üzere oraya davet ediliyordu. Bölgeler Parti merkezine telefon ederek şunu söylüyorlardı: “Bize Volodarski’yi gönderin; bu oldukça büyük bir miting olacak.”42

Sovyetler II. Kongresi için Petrograd’a gelen Bolşevik delegelerden birçoğu işçi ve asker toplantılarına gitmeye gönüllü oluyorlardı.

Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler konumlarını yitirmişlerdi. Viborg bölgesindeki Politeknik Enstitüsü’ndeki bir toplantıda Menşevik lider Martov’un yaptığı konuşma tek bir kelimeyle başlayıp bitti: “Yoldaşlar!” Dinleyiciler onu dinlemeyi reddettiler. Onun sesi “Aşağı in! Kes sesini! Kaybolun Kornilovcular!” haykırışlarıyla bastırıldı.

Putilov fabrikasında 22 Ekim’de çok büyük bir coşku vardı. Bu mitinge katılan işçiler, “biz iktidarı kendi ellerimize almak istiyoruz” diyorlardı. Menşevik Suhanov, hatıralarında, yaptığı birkaç konuşma girişiminden sonra işçiler Bolşevik konuşmacılardan başkasını dinlemek istemediği için bundan vazgeçmek zorunda kaldığından yakınıyordu.43

22 Ekim gecesi Askeri Devrim Komitesi garnizon alaylarına bir telefon mesajı göndererek tüm birliklere komiserler atanması kararını bildirdi ve onlara sadece Askeri Devrim Komitesi’nin onayının bulunduğu Genelkurmay’dan gelecek emirleri uygulamaları talimatı verildi.

Aynı gece geç vakitlerde başbakan yardımcısı A. İ. Konovalov rastlantı sonucu bu telefon mesajlarını öğrendi ve derhal bu konuda hiçbir bilgisi olmayan Kerenski’ye bilgi vermek için Kışlık Saray’a gitti. Konovalov Askeri Bölge Karargâhı’nın bu konuda hükümete bilgi vermemiş olmasına çok şaşırdı.

Askeri Devrim Komitesi, Genel Karargâhın tüm emirlerinin ve alay komiserlerinin atanması ile ilgili işlerin hükümet tarafından Sovyetlerin iktidarı ele geçirme çabalarının başlangıcı olarak görülmesi için kendilerine gönderilmesini talep etti. Geçici Hükümet günlerdir artan bir alarm durumunda yaşıyordu. Sanki devrim, hükümetin önlemlerini önceden haber alıyor gibiydi. Kerenski ‘şok taburları’ kurmuştu, fakat Bolşeviklerin Kızıl Muhafızlardan oluşturduğu birlikler bunlara göre çok daha büyüktü. Karşıdevrimci general Kazakları cephe gerisine göndermişti fakat cephedeki Bolşevikler ardı ardına bölükleri kendi saflarına çekiyorlardı. Geçici Hükümet, binlerce kişilik Leh Lejyonerleri ve Çekoslovaklardan yararlanmaya niyetlendiler, fakat devrim ezilen ulusların emekçi halklarını kendi yanına çekmeyi başarmıştı.

Geçici Hükümet tüm dikkatini askeri güçleri toplamaya yöneltti, fakat hiçbir ilerleme kaydedemedi. Hükümet üyeleri kafesteki hayvanlar gibi oradan oraya saldırıyorlardı. Kerenski zamanının tümünü seyahat etmekle geçiriyordu. Başkentte gittikçe olgunlaşan devrim nedeniyle cepheye kaçmıştı, fakat orada bile ona büyüyen silahlı ayaklanmaya dair haberler ulaşıyordu. Gazeteler, “güvenilir kaynaklara” dayanan dedikodular, tahminlerle doluydu. Her geçen gün bu söylenti seli havayı elektriklendiriyordu, ülkeye hakim olan gerginlik yığınların da gerginliğini artırıyordu. 15 Ekim’de Anayasal Demokratların yayın organı, Reç şunu rapor etti:

“Bu gece saat 1’de Şehir Milis Yönetimi birçok komiserlikten silahlı Kızıl Muhafızların hareketine dair bilgiler almıştır.”44

18 Ekim’de şunlar rapor edildi:

“Bolşevikler hararetle, azimle ve ısrarla bir saldırı için hazırlanıyorlar. Silah topluyor, operasyonlar planlıyor ve güçlü noktaları ele geçiriyorlar.”45

19 Ekim’de de şunlar rapor edildi:

“Sanayi işçileri yaklaşan Bolşevik harekâtı için silahlanıyor. 17 ve 18 Ekim’de silahlar Bolşeviklerin kalesi Viborg bölgesinde işçilere dağıtıldı. 18 Ekim’de de Bolşaya, Malaya Ohta ve Putilov fabrikasındaki işçilere silah dağıtıldı.”46

20 Ekim’de rapor edilenler ise söyledi:

“20 Ekim’e ulaştık, sadece St. Petersburg’un değil, tüm Rusya’nın yeni üzüntülere ve kederlere boğulduğu gün. Bolşeviklere hak ettikleri değeri vererek şunu söylemek gerekir ki bu önsezileri yoğunlaştırmak için alarm durumunu gerekli düzeyde tutmak ve silahlar kendi istekleriyle patlamaya başladığında gerginliği en üst seviyeye getirmek için ellerinden geleni yapıyorlar.”47

Geçici Hükümet üyelerinin her sabah kendilerine sorduğu ilk soru, “Bolşevikler bugün harekete geçecek mi?” idi. Bakanlar ayaklanmanın ne zaman patlak vereceğine dair tahminler yapıyorlardı. Tayin edici harekâtın başladığına dair her söylentiye kulak kesiliyorlardı. Başbakan yardımcısı Konovalov bir gazete muhabirine şunları söyledi:

“16 Ekim’de Geçici Hükümet’in, Bolşeviklerin hangi gün harekete geçeceği hakkında en küçük bir bilgisi bile yoktu. Bir gece öncesinde Geçici Hükümet, Bolşeviklerin herkesin inandığı gibi Ekimin 20’sinde değil 19’unda harekete geçeceği hakkında bir bilgi aldı. Gerçekte Bolşevikler kendileri bile bu konuda kesin bir karar vermemişlerdi.”48

Bolşeviklerin savunma görünümü altında saldırı hazırladıkları gerçeği, Geçici Hükümet için durumu daha da karmaşık bir hale getiriyordu. Savunma kisvesi altında saldırıyı kamufle etmek, o günlerdeki Bolşevik taktiklerinin ana özelliğiydi. Birliklerin başkentten çekilmesinin önlenmesi devrimin başlangıcına işaret ediyordu, fakat Petrograd’ı Almanlar ve karşıdevrimcilerden koruma ricası üzerine adım atıldı. Askeri Devrim Komitesi devrimin savaş karargâhı olarak kurulmuştu, fakat bu şehrin savunmasını güçlendirme adına yapılmıştı. Alaylara komiserler atanması devrimci güçlerin seferber edildiğini gösteriyordu fakat bu Petrograd Sovyeti’ni olası saldırılardan korumak adına yapılmıştı. Stalin’in yazdığı gibi:

“Devrim, kararsızlık içinde yalpalayan unsurları kolaylıkla kendi yörüngesine çekebilmek için saldırgan eylemlerini savunma giysisi altında gizliyordu.”49

Bu ustaca manevra ile Bolşevikler, Geçici Hükümet’i kendilerini iç savaşa neden olmakla suçlamasına olanak verecek bir bahaneden yoksun bırakmışlar; ayrıca Geçici Hükümet’in bocalayan unsurları harekete geçirmesini de önlemişlerdir.

Sürekli gerginlik durumu Geçici Hükümet saflarında karmaşa ve anlaşmazlığa sebep oluyordu. 14 Ekim’de üç yargı organının başkan yardımcısı da istifalarını vererek Yargı Başkanı Malyantoviç’i Bolşeviklerle işbirliği yapmakla suçladılar, çünkü o birçok Bolşeviği kefaletle serbest bırakmıştı.

Kerenski, Malyantoviç’i çağırarak kesin bir dille yanlış hareket ettiğini söyledi.

Bir süre sonra Savaş Bakanı Verkovski sorunu ortaya çıktı. Hükümet halihazırda onunla birkaç küçük anlaşmazlık yaşamıştı. İlk anlaşmazlık asker terhis komitesinin kurulması ile ilgiliydi. Verkovski, komitenin kendi sorumluluğu altında olmasını istemiş fakat hükümet bu konuda Tretyakov adındaki başka bir bakanı yetkilendirmişti. İkinci anlaşmazlık, yaşlı askerlerin terhis edilmesi konusunda yaşanmıştı. Savaş bakanı buna cephedeki birliklerin zayıflamasına neden olacağı için tamamen karşı çıkmıştı. Açıkça ordudaki devrimci hareketin büyümesinden korkan bakan kibarca onunla anlaşmazlığını ima ederek kabine toplantılarına katılmaya son vermişti. Verkovski ricalar üzerine bir vekil göndererek istifasını verdi. Bu konunun kamuya açıklanmasını önlemek için hükümet onu izinli saydı.

Geçici Hükümet sürekli bir kriz içindeydi. Aynı kararsızlıklar Ön Parlamento’da da gözleniyordu. 18 Ekim’de Ön Parlamento’da ulusal savunma konusu görüşüldü. Anayasal Demokratlar, Kazaklar, Sağ Sosyalist Devrimciler ve İşbirlikçiler 132’ye karşı 141 oyla bir karar aldılar. Bu, öğleden sonra saat 2 sularında oldu. On dakika sonra Menşevikler bir oylama daha istediler. Bu sefer karar 135’e karşı 139 oyla reddedildi. Toplantıya son verme anonsu yapıldığında bir anlaşmaya ulaşmak için tüm parti gruplarına fikirlerini beyan etme hakkı verildi fakat hiçbir sonuca ulaşılamadı. Sonunda, savunma konusunda –ülkeyi ilgilendiren en önemli sorun– Ön Parlamento herhangi bir karara varamadı.

Bu gergin atmosferde Askeri Devrim Komitesi’nin komiserler ataması büyük bir dehşete neden oldu.

22 Ekim’de Kerenski heyecanla Petrograd Askeri Bölge Karargâh Komutanı General Bagratuni’ye telefon ederek kesin bir dille hiçbir koşul altında komiserleri tanımamasını emretti. Ayrıca “talimatın gönderildiği birliklerin telefon mesajını feshetmelerini söyleyen bir ültimatom gönderilmesini”50 de istedi; diğer bir deyimle Askeri Devrim Komitesi kendi emrini lağvetmeliydi.

Tüm gece boyunca hükümet, Askeri Bölge Karargâhı ve savaş bakanı ile toplantı yaptı. Birçok bakan Kışlık Saray’a çağrıldı. Rusya Cumhuriyeti Meclisi’nin üyeleri geldi. Encümen üyelerinin toplandığı Marinski Sarayı’nın pencerelerine günün ilk ışıkları vurmaya başlamıştı. Orada, Askeri Devrim Komitesi’nin telefon mesajını iktidar mücadelesinin başlangıcı olarak değerlendiriyorlardı. Geçici Hükümet Kerenski ve Konovalov ile Askeri Devrim Komitesi’ne karşı gerekli önlemlerin alınması konusunda aynı fikirdeydi.

23 Ekim sabahı Askeri Devrim Komitesi halka garnizonun tüm birliklerine komiserler atadığını duyurdu. Bildiride şunlar söyleniyordu:

“Sovyetleri temsil eden Komiserlerin tam dokunulmazlıkları vardır. Komiserlere direnmek İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’ne direnmekle aynı anlama gelir.”51

23 Ekim sabahı erken saatlerde Kerenski Bakanlar ve Genel Karargâh subaylarıyla görüşmesine son vermişti. Askeri Devrim Komitesi telefon mesajını iptal etmek için hiçbir eğilim göstermediğinden Petrograd Sovyeti’ne Genel Karargâh’ta temsil çoğunluğu sağlayan bir uzlaşma önerilmesine karar verildi. Bu öneri Smolni’ye bildirildi, fakat Askeri Devrim Komitesi hiçbir yanıt vermedi. Bu arada Komite tarafından atanan komiserler garnizon alaylarında görülmeye başladılar.

Günün ilerleyen saatlerinde Sovyetler Merkez Yürütme Kurulu Sosyalist Devrimci ve Menşevik Bürosu’nun gizli bir oturumu Merkez Yürütme Kurulu’nun her zaman toplandığı Smolni’de değil, Marinski Sarayı’nda yapıldı. Toplantı Askeri Devrim Komitesi’ni lanetleyen ve hükümeti komite başlarını tutuklamaya kadar varacak kararlı önlemler almaya çağıran bir önerge kabul etti.

Kerenski Kışlık Saray ve Marinski Sarayı arasında mekik dokurken Askeri Devrim Komitesi, komiserlerini alaylara göndermeye devam ediyordu. İlk gün boyunca 100, ilerleyen günlerde yaklaşık 600 komiseri görevlendirdi.

Komiserler gittikleri yerlerde büyük bir enerji ile harekete geçiyor ve çark hızla dönmeye başlıyordu. Askerlerin devrimci kanadının desteğiyle subayların sabotajlarını engelliyor ve komutanları tecrit ediyorlar ya da onların yerine yeni erleri ve sivilleri getiriyorlardı. Çok geçmeden her alayda, adanmış devrimci savaşçılardan oluşan çekirdekler kuruldu. Askerlerle genel toplantılar yapılıyor, gelişmelerin sınıfsal içeriği açıklanıyor ve Askeri Devrim Komitesi’ne destek sözü veren kararlar alınıyordu. Komiserler silah sağlıyorlar ve yiyecek dağılımını denetliyorlardı. Alayların mücadele gücü artıyordu.

Bir taraftan garnizonların ezici çoğunluğunun desteği kazanılırken, Ekim Devrimi’nin ana savaşçı güçleri olan Kızıl Muhafızların örgütlenmesi de tamamlanmıştı.

Özenli hazırlıkların ardından, Petrograd ve çevresi Kızıl Muhafızlar Şehir Konferansı, –Sestroretsk, Schlüsselburg, Kolpino ve Obuhovo– 20 Ekim’de Birinci Şehir Bölgesi Sovyet binasında yapıldı. Çoğunluğunu Bolşeviklerin oluşturduğu resmi olarak kayıtlı yaklaşık 12 bin Kızıl Muhafızı temsil eden 100 delege oradaydı.

Kızıl Muhafızların sayısı fabrikalardaki kayıtlar sürdükçe her saat artıyordu. Petrograd Kızıl Muhafızlarına sadece fabrikalarda çalışan emekçiler kayıt oluyordu. Bu, başkentteki Kızıl Muhafızları karanlık güçlerin etkisinden koruyordu. Kuvvet fabrikalardaki emekçilerin sürekli denetimi altındaydı. Putilov fabrikasındaki birçok atölyede kızıl muhafızlar seçildiler ve bunlar kendilerini fabrikaların delegeleri olarak saymaya başladılar.

Birlik kurulmayan tek bir fabrika bile yoktu. Birçok sıradan Menşevik Kızıl Muhafızlara katılmak için yalvarıyordu.

Emekçi kadınlar da birliklere katılıyordu. Ordu tıbbi malzeme fabrikasında Kadın İlkyardım Birliği kuruldu. Bu örneği diğer fabrikalar da izledi. Smolni’de kadınlardan oluşan ilkyardım ekibi bulunmayan bir tek fabrika bile kalmamıştı. Emekçi kadınlar erkeklerle birlikte muhafızlık görevini üstleniyorlar ve savaşa hazırlanıyorlardı.

Şehir Konferansındaki bölge temsilcileri tarafından hazırlanan bir rapor Kızıl Muhafızlarda tam bir kararlılığın ve coşkunun hakim olduğunu gösteriyordu. Ne zaman Sovyet iki kişi çağırsa beşi cevap veriyordu. Eğer 10 gönüllü çağrılsa tüm bir bölük gönüllü oluyordu. Kızıl Muhafızlar artık silahlarını fabrikalarda bırakmıyor, her zaman ateşe hazır bir şekilde ellerinde taşıyorlardı.

Petrograd Kızıl Muhafızları Konferansı güncel koşullar hakkında bir Bolşevik önergesini ve örgütü şekillendiren, disipline eden, Genel Karargâh’ın, Büronun ve bölge karargâhlarının hak ve görevlerini tam olarak belirleyen bir dizi yeni kararı kabul etti. Yeni kurallara göre her bölge Genel Karargâh’ta daimi bir temsilci bulunduracaktı. Viborg ve Forhovo bölgelerine iki temsilci hakkı tanınmıştı.

Konferans 23 Ekim’de sona erdi. Havada barut kokusu vardı. Vakit geçirmeksizin Kızıl Muhafız Genel Karargâhı’nın ve bölge temsilcilerinin katıldığı bir toplantı düzenlendi ve bir Karargâh Bürosu seçildi. Genel Karargâh Kızıl Muhafızların silah altında tutulması, sürekli olarak fabrikalarda görevlendirilmeleri ve devriyeleri desteklemeleri emrini verdi.

Kızıl Muhafızların yanı sıra en önemli mücadele gücü Baltık Filosu’ydu. Denizciler uzun süredir hükümete diş biliyorlardı. 19 Eylül gibi erken bir tarihte Baltık Filosu Merkez Komitesi “artık Geçici Hükümet’in emirlerini yerine getirmeyeceğine ve onun yetkisini tanımayacağına” dair bir önerge kabul etmişti.52

Denizci subayların çoğu tarafsız oldukları gerekçesiyle denizcilerin toplantılarından uzak duruyorlardı. Denizcilerse tamamen Bolşevikleri destekliyorlardı.

23 Ekim akşamı Askeri Devrim Komitesi garnizon alay komitelerini çağırdı. Toplantıya aynı zamanda II. Sovyetler Kongresine katılmak için gelen birçok delege de katılmıştı. Toplantı altı saat sürdü ve bu sürede alay temsilcileri, askerleri arasında hakim olan havayı rapor ettiler. Bu raporlar büyük bir dikkatle dinleniyor ve ara sıra alkışlarla kesiliyordu. Petrograd Muhafız Alayı ve Moskova Takviye Muhafız Alayı’nın temsilcileri iktidarın Sovyetlere devrinin zamanının geldiğini ilan ettiler. İsmailovski Alayı’ndan delegeler kendi alaylarının duygularını şu seslerle ifade ettiler: “Bütün İktidar Sovyetlere!”

Romanya Cephesi’nden yeni gelen piyade tümeninin temsilcisi alkış yağmuru arasında şunları söyledi:

“Geçici Hükümet, emekçilerin isteklerini yerine getirmek için hiçbir şey yapmadı ve bundan dolayı ülkedeki tüm yetkiler Sovyetlere devredilmelidir.”53

Onu, cephede bulunan muhafız tümeninin temsilcisi izledi. O, siperlerdeki askerlerin yaşadığı açlık ve soğuk kabusunu anlattı.

Aynı zamanda Grenaider Alayı, Gatçina garnizon birlikleri, 2. Makineli Tüfek Alayı ve Semyonovski Alayı’nın temsilcileri tarafından da benzer raporlar verildi. Birbiri ardına delegeler bu birliklerin askerlerinin kendilerini tamamen Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Askeri Devrim Komitesi’nin emrine adadıklarını açıkladılar.

Bundan sonra Askeri Devrim Komitesi’nin çalışmalarının rapor edildiği bir “Petrograd Sovyeti Toplantısı” yapıldı.

Petrograd Sovyeti, Komite’nin çalışmalarını onaylayan bir kararı ezici bir çoğunlukla kabul etti. Karar şöyleydi:

“Petrograd Sovyeti, Askeri Devrim Komitesi’nin enerjik çalışmaları sayesinde Petrograd Sovyeti ile devrimci garnizon arasında sıkı bağlar kurulduğunu bildirir. Sovyet ayrıca, başlamak üzere olan Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinin çalışmalarını özgürce ve herhangi bir müdahaleye maruz kalmadan yürütebilmesinin ancak aynı doğrultuda daha fazla çaba harcanmasıyla güvence altına alınacağına inandığını vurgular. Petrograd Sovyeti kendisine bağlı olan Devrimci Komite’ye, derhal Petrograd yurttaşlarının güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri alması ve kesin önlemlerle başıbozukluğun ve yağmalamanın önüne geçmesi talimatını verir.”54

Petrograd Sovyeti üyelerine işlerine yardımcı olmak üzere Askeri Devrim Komitesi’nin emrine girmeleri talimatını verdi.

23 Ekim gecesi geç saatlerde toplantı sona yaklaştığında, Parti Merkezi Askeri Devrim Komitesi ile birlikteki ilgili kuvvetleri çağırarak onlara ayaklanma başladığında her bir birliğin yürüteceği işleri bildirdi. Her alay irtibat için iki temsilci bırakacaktı.

Askeri Devrim Komitesi karşıdevrimcilere karşı politik bilince sahip Kızıl Muhafızları, garnizon alaylarını ve Baltık Filosu’nu bir araya getirmişti. Devrimin savaşçı güçleri Bolşevik Partisi Merkez Komitesi’nin tek bir emrini bekliyorlardı.

Bu arada, Geçici Hükümet giderek daha da kaygılanıyordu. Bakanlar gittikçe artan karamsar söylentiler hakkında konuşuyorlardı. Marinski Sarayı’ndan birisi Kışlık Saray’a telefon ederek Ön Parlamento’daki Sosyalist Devrimci ve Menşevik grubun duygularını rapor etti. Garnizon konferansına ve Petrograd Sovyeti toplantısına katılan delegeler Smolni’den dönerek garnizonun harekâta hazırlandığını ve ayaklanmanın gelecek birkaç saat içinde başlayacağını haber verdiler.

Kerenski yeni atanan savaş bakanı General Manikovski ve General Çeremisov’u çağırarak “Petrograd Sovyeti’nin garnizondaki normal yaşamı ve disiplini bozmak amacıyla yapacağı yeni saldırıları önlemek” için alınması gereken önlemleri görüştü.55

Her iki general de Sovyetlerin garnizon üzerindeki etkisinin “son derece tehlikeli” olduğu konusunda hem fikirdi.

23 Ekim akşamı saat 5’te Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’na bağlı subayların katıldığı bir toplantı düzenledi. Toplantıda Karargâh Komutanı General Bagratuni Bolşeviklerin harekâtına karşı alınan önlemleri ayrıntılarıyla anlattı.

Troçki’nin ayaklanmanın Sovyetler Kongresi toplanana kadar, yani 25 Ekim’e kadar ertelenmesi gerektiği şeklindeki önerisi sağda solda konuşulur olmuştu. Troçki bu tarihi ağzına aldığına göre Bolşevikler mutlaka bir şeyler planlamış olmalıydılar. Bu haince uyarı üzerine askeri yetkililer Bolşeviklerden bir veya iki gün önce harekete geçmeye karar verdiler. Kerenski tarafından düzenlenen askeri yetkililerin katıldığı bir toplantıda harekâtın 24 Ekim’de başlatılmasına karar verildi.

23 Ekim gecesi Geçici Hükümet bir konuyu görüşmek üzere toplandı: “Bolşevikler tarafından planlanan ayaklanmanın bastırılması için alınacak önlemler.” Kerenski heyecanlı bir ses tonuyla derhal Bolşevik ayaklanmasına karşı önlem alınması gerektiğini birçok örnek vererek belirtti. “Gecikme,” dedi, “Bolşevikler tarafından hükümetin zayıflığı olarak algılanacaktır.” Ardından ayaklanmaya karşı harekât planını bakanların görüşüne sundu ve Askeri Devrim Komitesi’nin başında bulunanların, özellikle de resmi yetkililere karşı kışkırtıcılık yapanların tutuklanmalarını emrettiğini belirtti.

Hükümet Kerenski’nin önlemlerini onayladı. Bakanlardan bazıları Ön Parlamentonun desteğini almak için de çaba harcanması gerektiğini önererek, bunun Bolşevikleri bastırmak amacıyla alınan önlemleri yaşama geçirmede hükümetin elini güçlendireceğini belirttiler.

Bu öneri kabul edildi ve hükümet Kerenski’ye Ön Parlamentoya gitmesini emretti. Aynı gece geç saatlerde bakanlar ayrılır ayrılmaz Kerenski Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’na Bolşeviklere karşı harekât planının onaylandığını bildirdi.

Tayin edici an gelmişti. Saldırı kuvvetleri karşı karşıyaydı ve harekâta hazırdılar.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

PETROGRAD’DA AYAKLANMA

1

AYAKLANMANIN BAŞLAMASI

24 Ekim (6 Kasım) 1917 sabahı, 3. Rozdestvenski Bölgesi Askeri Komiseri, 2. Oranyenbaum Askeri Eğitim Okulu öğrencileri eşliğinde, Bolşevik Partisi merkez yayın organının basıldığı tesislere, elinde Petrograd Askeri Bölge Şefi tarafından imzalanmış Raboçi Put ve Soldat gazetesinin ve fabrikaların kapatılması emri ile geldi.

İşçiler gazetenin basımının durdurulmasına şiddetle karşı çıktılar ve gece editörü, sadece Askeri Devrim Komitesi tarafından imzalanmış bir emri kabul edeceğini belirterek emre uymayı reddetti. Askeri okul öğrencileri bekçi olarak fabrikanın kapısına yerleştirildi.

Daha sonra, Petrograd işçileri hızla fabrikalarına vardıklarında baskı merkezinin işgal edildiği haberi bölgede çabucak yayıldı ve kızgın bir kalabalığın basımevinin dışında toplanarak Kadetlerin etrafını kuşattıkları görüldü.

Kızıl Muhafız üyeleri kalabalığın içine karıştı ve onlardan biri partinin Rozdestvenski Bölge Komitesi’ne telefon ederek, askeri öğrencilerin fabrikayı harabe haline getirdiğini haber verdi. Meşçeryakov, Bölge Parti Örgütçüsü derhal Bölge Komitesi üyelerini bilgilendirdi. Gazetenin editörü Stalin’e telefon ederek olup biteni anlattı:

Heyecanlı bir ses:

“Askerler Pravda’yı yağmalıyor.”

“Kaç kişiler?”

“Bir teğmen önderliğinde küçük bir grup.”

“İyi. Birkaç zırhlı araç gönderiyorum.”

Stalin baskı merkezine gitmek üzere tamamen Bolşevik yanlısı bir birlikten zırhlı iki araç istedi.

Smolni’de Askeri Devrim Komitesi’nin toplantısı tam bitmek üzereydi. Toplantının yapıldığı odada alaydan ve Kızıl Muhafız merkezinden birçok ulak toplanmıştı. Emirler alçak sesle veriliyordu.

Zaman zaman, gelen müfreze temsilcileri odaya giriyor, ulakların yanına gidiyor, emirleri alıyor ve ayrılıyorlardı. Telefon aralıksız çalıyor, fakat uykusuz gecelerin yorgunluğuyla çoğu uyuklamaya devam ediyordu.

Pravda baskı merkezinin işgal haberi herkesi ayaklandırdı:

“Başladı!”

Heyecanlı postacılar nefes nefese odaya giren Kızıl Muhafızın etrafını çevirdiler.

Hemen bir Litvanya Alayı, askeri görevli olarak bölüğü denetlemek için gönderildi. Postalar hızla motorlarını hazırlayıp alaya doğru hareket ettiler.

Bu arada klişeleri parçalayan askeri öğrenciler Raboçi Put baskı merkezini mühürleyip 8 bin adet sabah baskısına el koydular.

Geçici Hükümet ne yaptığını biliyordu. Raboçi Put’un bu baskısı Stalin’in çağrısını içeriyordu:

“Şubatta askerler ve işçiler Rus Çarını devirdiler. Fakat Çar’ı devirdikten sonra iktidarı kendi ellerine almak istemediler. Niteliksiz liderlerin önderliğindeki Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, işçiler ve askerler gönüllü olarak iktidarı kapitalistlerin ve toprak beylerinin eline bıraktılar...”

“Bu hata bir an önce düzeltilmeli. Daha fazla gecikmenin bütün bir devrim davası açısından ölümcül olacağı an geldi çattı.

İşçiler ve köylülerden oluşan yeni bir hükümet kapitalistlerin ve toprak beylerinin hükümetinin yerini almalı...”

“Şubatta yapılmayanlar şimdi yapılmalı.

Bu yolla ve sadece bu yolla barış, ekmek, toprak ve özgürlük kazanılabilir.”1

Dikkatlice hazırlanmış bir plan izleyen Geçici Hükümet, Raboçi Put ofislerini harabe etmekle işe başladı. Amaçları bu güçlü silahı Bolşeviklerin elinden çekip almaktı.

Sabah 10 sularında Kerenski bakanlarını Kışlık Saray’da toplantıya çağırdı.

Yetkileri aldığını belirttikten sonra Ön Parlamento toplantısında vermeyi amaçladığı söylevin ana noktalarına değindi. Bakanlar söylevi onayladıktan sonra, Kerenski, Ön Parlamento’nun toplandığı Marinski Sarayı’na doğru yola çıktı.

Ön Parlamento oturumu saat 12:30 sularında açıldı. Vekiller belirgin bir sıkılmışlık ifadesiyle İçişleri Bakanı’nın söylevini dinliyorlardı. Kerenski birdenbire başkanlık kürsüsünde belirdiğinde vekiller onun son derece heyecanlı olduğunu fark ettiler. Nikitin konuşmasını bitirir bitirmez meclis canlandı, Kerenski hızla kürsüye çıktı. Bolşevikleri ayaklanma örgütlemekle suçlayan bir konuşma yaptı:

“Bunun itham edici bir söylev olmadığını, aksine herhangi birinin Geçici Hükümet’i herhangi bir partiye karşı kötü niyetli işler yapmakla suçlamasını önlemek olduğunu” söyledi. “Aranan resmi suçlu ve kaçak Ulyanov Lenin tarafından yazılan ve Raboçi Put’ta yayımlanan birkaç bildiriden alınmış çok önemli bir paragrafı size okumayı kendime borç addediyorum.”2

Lenin’in Zinovyev ve Kamenev’in ihanetlerini açıklayan “Yoldaşlara Mektup” adlı yazısından alıntılar aktardı. Bolşeviklere karşı öfkeli haykırışlar Kerenski’nin konuşmasını kesti. Askeri Devrim Komitesi’nin alay komiserini nasıl atadığını ve Genelkurmayın bu atamayı geçersiz sayma girişiminin nasıl başarısızlığa uğradığını detaylı olarak anlattıktan sonra Kerenski konuşmasını şu sözlerle bitirdi:

“Bu nedenle Geçici Meclis’in huzurunda, Petrograd’da nüfusun bir bölümünün tamamen, açıkça ve belirgin bir biçimde ayaklanma durumunda olduğunu belirtmeliyim.”3

Anayasal Demokratların (Kadetlerin) sıralarından bir bağırtı duyuldu:

“Sonunda geldi!”

Birdenbire başbakan yardımcısı A. İ. Konovalov kürsüye doğru ilerleyerek Kerenski’ye bir not uzattı. Kısa bir sessizlik oldu. Telaşla notu okuyan Kerenski gergin sessizliği bozdu:

“Tüm alaylara gönderilen bir belgenin kopyası elime şu an ulaştı.

‘Petrograd Sovyeti tehlike içindedir. Alayınızın tamamen harekete hazır olmasını ve bir sonraki emrimi beklemesini emrediyorum. Bu emre karşı tüm itaatsizlikler devrime karşı ihanet olarak kabul edilecektir.

Podvoyski, Başkan’”4

Salonda kargaşa baş gösterdi. Kerenski kesin bir tavırla ayaklanmanın bastırılması için Ön Parlamentonun kendisini olağanüstü yetkilerle donatmasını istedi. Saat 2’de fısıldaşmalar arasında Kerenski toplantıdan ayrılarak Kışlık Saray’ı terk etti. Ön Parlamento, grupların toplanması ve durumu tartışması için oturuma son verdi.

Kerenski histerik, heyecanlı ve sıkıcı konuşmasını yaparken şehirde şu olaylar oluyordu:

Askeri öğrenciler Raboçi Put’un ofislerine baskın yaptıktan hemen sonra Stalin, Bolşevik Partisi Merkez Komitesi’ni Kerenski’nin inisiyatifi ele alma girişimi konusunda uyardı.

Merkez Komite bir an önce toplandı, neler olduğu hakkında bilgi aldı ve uzun konuşmalar ve tartışmalarla zaman harcamadan karar verdi: Merkez Komite üyeleri Smolni’de kalmalı; Petrograd Komitesi ile iletişim kurup üyelerin Smolni ve Petrograd Komitesi’ndeki görevlerine dönmeleri ayarlanmalıydı.

Raboçi Put’a dair aşağıdaki çözüm kabul edildi:

“Derhal baskı merkezine bir muhafız gönderilecek ve gelecek baskının zamanında çıkması için gerekli tedbirler alınacaktır.”5

Sverdlov, Geçici Hükümet’in tüm hareketlerini izlemekle ve Jerzinski de posta ve telgrafları izlemekle görevlendirildi.

Peter ve Paul Kalesinde bir ihtiyaç eri ayarlanmasına karar verildi ve Merkez Komite’nin tüm üyelerine kale geçişi sağlandı. Sverdlov’a bu erle sürekli irtibat halinde olması emredildi.

Moskova Bolşeviklerinin Petrograd’da olanlarla ilgili hemen bilgilendirilmesine karar verildi.

II. Sovyet Kongresi toplantısını sabote eden Rusya Merkez Yürütme Kurulu Bürosu ile ilişkilerin koparılması ve birleşik hareket için “Sol” Sosyalist Devrimciler ile anlaşma yapma kararı alındı.

Sverdlov, Bolşevik Partisi Merkez Komite kararlarını Askeri Devrim Komitesi’ne hemen iletti.

Bu kararlardan hareket ederek Askeri Devrim Komitesi derhal aşağıdaki emirleri yayımladı:

“1. Devrimci gazete baskı merkezinin açılması.

2. Matbaa personeli ve dizgicilere gazetenin basımına devam için talimat verilmesi.

3. Baskı merkezini karşıdevrimcilerin istilasından koruma onurunun Litvanya Alayı’nın cesur askerlerine ve 6. Yedek İstihdam Taburuna verilmesi.”6

Saat 11’de Devrim Komitesi’nin emirleri uygulandı. Bolşevik gazetesinin basımı yeniden başladı.

Aynı zamanda tüm askeri komiserler ve askeri komiteler aşağıdaki “1 Numaralı Emir”i telefonla aldılar:

“Petrograd Sovyeti tehlike içindedir. Dün gece karşıdevrimci komplocular askeri öğrencileri ve şok taburlarını çevre bölgelerden Petrograd’a çağırmaya çalıştı. Soldat ve Raboçi Put gazeteleri kapatıldı. Bu vesile ile size birliklerinizi harekete hazır tutmanız ve bir sonraki emri beklemeniz buyuruluyor.

Tüm erteleme ve tereddütler devrime karşı ihanet olarak kabul edilecektir.

Smolni’de yapılacak delege toplantısına iki temsilci gönderiniz.”7

Aynı talimatı taşıyan postalar alaylara gönderildi. Litvanya birliğinin askerleri ve istihkâm neferleri Smolni’ye çağrıldı. Peter ve Paul Kalesi Komiserine Garnizon Komitesi’ne harekete geçmek için hazırlanılması ve kapılara en güvenilir muhafızların yerleştirilmesi emri verildi. Askeri birlikler ve Askeri Devrim Komitesi tarafından verilen geçiş izinleri dışında hiç kimse kaleye giriş çıkış yapamaz talimatı verildi. Kızıl Muhafız Genel Karargâhı’na acilen Smolni’ye 1500-2000 işçi sevk etmesi, tüm taşıma olanaklarının seferber edilmesi, bölgenin tüm kilit noktalarının ele geçirilmesi, fabrikaların güvenliğinin sağlanması ve hükümet bürolarının işgal edilmesi için güç toplanması emredildi.

Ayaklanma başlamıştı.

Başkentin proleter bölgesi harekete hazırdı. İşyeri ve fabrikalara operasyonun başladığına dair ilk haberler gelir gelmez hararetli faaliyetler başladı. Putilov Çalışma Komitesi Smolni’ye Kızıl Muhafızlar gönderdi ve yedekleri toplamak için uyarıda bulundu. Schlüsselburg fabrikası 200 kişilik bir birlik oluşturdu. Viborg bölgesindeki Kızıl Muhafız subayları operasyonun başladığı bölgedeki tüm işyerleri hakkında bilgilendirildi ve çalışma komitelerine tüm motorlu araçların toplanması emri verildi.

Rus Renault fabrikasındaki Kızıl Muhafızlar Preobrazenski Alayı’na onları taraf değiştirmeye ikna etmek için gitti. Delegeler vardığında toplantı çoktan başlamıştı. Askeri Devrim Komitesi Başkanı Çudnovski, onları işçilerin tarafında olmaya çağırdığında askerler ayaklanmaya katılmaya hazır olduklarını ifade ettiler.

Nevskaya Zastava bölgesindeki Kızıl Muhafızlar şehrin tüm girişlerini tuttu ve Smolenskoye köyünden Nikolayevski tren istasyonuna kadar tüm yollara askeri devriyeler yerleştirdi.

Daha küçük fabrikalardan gelen küçük birlikler Petrograd bölge binasının önüne yığıldılar ve öğleden sonra yaklaşık 2 bin Kızıl Muhafız emirleri beklemek için toplandı.

Vasilyeski adasında boru üretim fabrikası sireninin üç kez çalması Kızıl Muhafızların toplanması için işaretti. Adanın her tarafından, özellikle liman ve Baltık fabrikalarından subay karargâhına doğru insan seli aktı.

Kızıl Muhafızlar ve askerlerle dolu kamyonlar Smolni’ye vardılar. Askeri devriyeler bir an önce görevlerinin başına geçmek için farklı yönlere yöneldiler. İki grup Litvanyalı da geldi. Bunların bir grubu binanın önüne, bir kısmı binanın içerisine yerleştirildi. Kızıl Muhafız birlikleri tüm çıkışları tuttu. Giriş katındaki muhafızlar odasında çatıya kurulabilecek birçok makineli tüfek vardı.

Petrograd Sovyeti’ni korumak için 6. İstihkâm Taburu’ndan bir müfreze geldi.

Başkentin 10 bölgesinden yeni Kızıl Muhafızlar bu insan seline katıldı. Bunlardan birçoğunun silahı, özellikle de cephanesi yoktu. Askeri Devrim Komitesi, en yakındaki ordu birliklerine temsilcilerini göndererek yedek tüfek ve cephane istedi.

Aynı emir sadece piyade birliklerine değil, teknik tabur kumandanlıklarına da gönderildi, fakat onlar ayaklanma için zaten silahlanmışlardı.

Yedek Elektrikçi Tabur Komitesi, Askeri Devrim Komitesi’nin emrine karşılık şu cevabı verdi:

“Yedek silahların eksikliği konusunda; 190 kişilik komando birliği için sadece 70 silahımız var, üzgünüm ki kendimiz için bile yeterli silahımız yok.”8

Tabur kendi savaş birimini kurdu.

Parti Merkez Komite üyeleri Stalin, Sverdlov ve Jerzinski devamlı olarak Askeri Devrim Komitesi’nde hazır bulunuyorlardı. Ayaklanmanın detaylarını planlayan onlardı. Telefon santralı ve telgraf bürolarını işgal eden birlikleri seçenler de onlardı. Askeri Devrim Komitesi, merkezle ve bölgelerle iletişimi sürdürebilmek için birliklere Neva köprüsünün korunması emrini verdi.

Silahlı ayaklanma planları tamamen Lenin’in talimatlarına uygun bir biçimde düzenleniyordu. Lenin, Eylül ve Ekim aylarında Bolşevik Partisi Petrograd Komitesi ve Merkez Komitesi’ne gönderdiği mektuplarda planın ana ilkelerini belirtmişti. Bu ilkeler; “Petrograd’ın yollarını kesmek, donanma, işçi ve süvari birliklerinin ortaklaşa taarruzu ile şehri ele geçirmek”ti.9 Plan, düşmana beklenmedik bir anda saldırarak başkentin ana noktalarının: telefon santralının, telgraf bürosunun, demiryolu istasyonunun, köprülerin ve hükümet bürolarının ele geçirilmesini içeriyordu. Planın ana noktalarından biri Kışlık Saray’ı kuşatmak ve ele geçirmek ve Geçici Hükümet üyelerini tutuklamaktı.

Fin Alayı ve 180. Alaya, Kızıl Muhafızlarla birlikte, Vasilyevski adası tarafından gelen tüm geçişleri tutma görevi verildi. Bu birlikler aynı zamanda tüm geçişlerin ve önemli noktaların işgal edilmesiyle de görevlendirildi. Viborg bölgesi Kızıl Muhafızları ve Moskova Alay subaylarına Liteini, Grenadier ve Sampsonevski köprülerinin ele geçirilmesi emredildi. Moskova ve Grenadier birlikleri Byelo-Ostrov’a karşı güçlü bir hat çekerek yolu kesip Geçici Hükümet’in Finlandiya’dan karşıdevrimci kuvvetler getirmesini önlediler.

Varşova ve Baltık demiryolu boyunca Petrograd’ı ve aynı zamanda Peterhov karayolunu korumak için Moskovskaya Zastava ve Narvskaya Zastava bölgelerinden ve İsmailovski ve Petrograd birliklerinden karma Kızıl Muhafız birlikleri oluşturuldu. Volinia Alayı birliklerine, 1. Litvanya Destek Alayı ve 6. İstihkâm Taburuna Smolni’ye en yakın geçişleri işgal etmeleri emredildi. Böylece Kışlık Saray’ı kuşatan ikinci halka da kurulmuş oldu.

Savaş gemileri ve Baltık donanmasının mürettebatı Petrograd Kızıl Muhafızlarına ve devrimci askeri birliklere yardım için çağrıldı.

Aynı gün Petrograd’a gelen Kronstadt Yürütme Kurulu’nun iki temsilcisi, Kronstadt ile iletişimi sürdürmek için görevlendirilmişlerdi. Emirleri alır almaz gemileri ve mürettebatı hazırlamak ve 25 Ekim (7 Kasım) sabahı Petrograd’a sevk etmek için hızla Kronstadt’a döndüler.

Baltık Donanması’nın gemilerine Neva’ya doğru yola çıkmaları ve ağır silahlarını Petrograd’a giden ana yollara çevirmeleri talimatı verildi. Yolları üstündeki Oranyenbaum, Peterhov ve Strelna askeri öğrenci gruplarını temizlemeleri ve Baltık demiryolunu ele geçirmeleri gerekiyordu. Petrograd’da karaya çıkmak üzere 5 bin Kronstadtlı denizciyi getirmeleri gerekiyordu. Birçok gemi Neva’ya yanaştı ve silahlarını Kışlık Saray’a doğrulttu. Lenin’in Petrograd’a ani ve süratli bir saldırı düzenlenmesi talimatı –ki bu talimat, Reval’den Kronstadt’a kadar bütün işçi merkezlerine kesin olarak ulaştırılmalıydı–10 böylece ayaklanma planı içinde somutlaştı. Harekât planı ile ilgili detaylı bir bildiri Lenin’e gönderildi.

Yeni Kızıl Muhafız birliklerinin ve garnizon birliklerinin geldiği Smolni çevresinde kayda değer ölçüde telaş ve heyecan hüküm sürmekteydi. Askeri Devrim Komitesi’nin bildirgesi askerler ve Kızıl Muhafızlar arasında yayılıyordu.

24 Ekim (6 Kasım) öğleden sonra Askeri Devrim Komitesi Aurora kruvazörünün radyo istasyonu aracılığıyla şu emirleri yayınladı:

“1. Petrograd’a girişleri tutan birlikler tamamen harekete hazır olmalı.

2. Tren istasyonundaki muhafızlar takviye edilmeli.

3. Harekâta karşı tutumu belirsiz olan tek bir askeri birim bile Petrograd’a alınmamalı.

Eğer ikna edilemezlerse Kornilov’un taburu engellenmelidir. Sert bir şekilde hareket edin ama dikkatli olun, gerektiği yerde güç kullanın.

Tüm tabur hareketlerini Petrograd Smolni Enstitüsü’ndeki Askeri Devrim Komitesi’ne anında bildirin ve ayrıca, bağlantı kurmak amacıyla yerel Sovyetlerin ve Bölge Komitelerinin oraya gönderin. Sovyetler sürekli toplantı halinde olmalılar.”11

Bu, radyonun bir ayaklanmada emekçiler tarafından ilk kullanılışıydı.

Radyo, Askeri Devrim Komitesi’nin ülkenin her yanıyla bağlantı kurmasını sağladı ve Geçici Hükümet’in birlikleri cepheden Petrograd’a aktarma çabalarına direnen askerler ve demiryolu işçileri arasındaki birliğin daha da güçlendirilmesine yardımcı oldu. Viborg’da 5. Kuban Kazak Tümeni’nin yolu kesilmişti. Reval’de 3. Süvari Kolordusu’nun güvenilmez askerleri tesirsiz hale getirilmişti. Tsarskoye Selo’da şok taburunun neferleri durdurulmuş ve Peterhov’da 1. Peterhov Askeri Okulu öğrencileri tutuklanmış ve silahsızlandırılmıştı.

Birçok fabrikada 24 Ekim öğle üzeri işçilerin Geçici Hükümet’e karşı başkaldırmaya hazır olduklarını beyan ettikleri mitingler yapıldı. Putilov fabrikasında ikinci bölüm çalışanları kararlarını vermişti:

“1. Petrograd Sovyeti Devrim Komitesi’ne sonuna dek itaat etmek.

2. Bütün Rusya Vekiller Sovyeti’nden, iktidarın Sovyet tarafından ele geçirilmesini talep etmek.

3. Tüm işçilerin silahlandırılmasını talep etmek.”12

Petrograd Bölgesindeki Ordu Tıbbi Malzeme Fabrikasında çalışan işçiler devrimi savunmak için bir an önce iş bırakmaya ve Kızıl Muhafızlara katılmaya karar verdiler. İki gün içinde bu fabrikada çalışan yaklaşık 500 işçi Kızıl Muhafızlara katıldı ve Geçici Hükümet’in askerlerine karşı savaşta yerlerini aldılar.

Saat 4’te Kışlık Saray’da savunma görevi yapan devriye biriminin erleri görevlerini bıraktılar ve sarayı daha fazla savunmayacaklarını açıkladılar. Kadetler hemen bunların yerini aldılar.

Aynı gün, içinde büyük bir cephaneliğin bulunduğu Peter ve Paul Kalesindeki kuvvetler ayaklanmacıların tarafına geçtiler. Saat 5’te kaledeki kararsız son birlik olan motorlu birlikler Sovyetlerin bütün iktidarı almasından yana olduklarını açıkladılar. Böylece kale garnizonundaki son kararsız birlik de Askeri Devrim Komitesi’nin tarafına geçmiş oldu. Bu çok önemliydi.

Peter ve Paul Kalesi Petrograd’da önemli bir stratejik noktaydı. Şehrin en militan iki bölgesi olan Viborg ve Petrograd’ın kesişme noktasında bulunuyordu. Bundan başka kale istilası güç bir konumdaydı ve silahları Troyski köprüsüne, Neva ve Kışlık Saray’a, Geçici Hükümet konutuna yöneltilmişti.

Askeri Devrim Komitesi’nin emirleriyle kale harekât için hazırlandı. Makineli tüfekler şok taburlarının bulunduğu Kameno-Ostrovski bölgesiyle Bolşaya Dvoryanskaya caddesindeki Troyski köprüsünü ve Şesinska Konağı’nı görecek şekilde kalenin duvarlarına kurulmuştu. Askeri devriyeler tüm yönlere dağıtıldı. Muhafızlar takviye edildi. Bir müfreze Halk Sarayı’nın kubbesine yerleştirildi. Kale komutanı ve yardımcısı tutuklandı. Kronverk cephanelik ambarları Kızıl Muhafızların kullanımına verildi. Kaledeki 100 bin silahlık cephanelik işçi birliklerini silahlandırmada ana merkez oldu. Bölge subaylarının temsilcileri buraya gelip kamyonlardan silahları indirdiler. Fabrikalardan gelen işçilere silahlar dağıtıldı. Silahlarını alan birlikler ayaklanma planına uygun olarak askeri harekâtı yürütmeye gittiler.

Saat 5’te Devrimci Askeri Komite Komutanı, Kızıl Muhafız birliği eşliğinde Merkez Postanesini işgal etti.

Vasilyevski adası, Narvskaya Zastava ve 1. Şehir Bölgesinin Bölge Parti Komitesi akşam saat 6’da tüm bölgelerdeki üyeleri toplantıya çağırdı. 2. Şehir Bölgesinde (Kolomna) tüm fabrika komiteleriyle bir toplantı yapıldı. İzhora fabrikasında Sovyet Yürütme Kurulu, fabrika komiteleri ve Kolpino Şehri Bolşevik Örgütü ortak toplantı yaptı. Petrograd sendikasında Bolşevik sendika üyeleri toplandı. Tüm bu toplantılarda gündemde sadece bir soru vardı, ayaklanmadaki işbölümü. Toplantılar kısa ve ciddi, alınan kararlarsa temelde aynı idi. Her biri kendi çalışma alanında burjuvazinin iktidarının yıkılması savaşında görev alacaktı. Kızıl Muhafız birliklerinde, savaş birimlerinde, komitelerde ve fabrikalarda çalışacaklardı.

İzhora fabrikası Smolni’ye işbirliği yapmak amacıyla bir delege grubu gönderdi. Kolomna Bölge Muhafızları Fontanka, Krukov kanalı ve Moyka nehrinde görevlendirildi. İnzibatlar postanenin sağ tarafındaki yola yerleştirildi. Peterhov Bölge Sovyeti’nin emirleriyle Putilov işçileri, Moskova’ya Zastava Kızıl Muhafızlarıyla birlikte Obvodni kanalı boyunca gözetleme yerleri kurdular. 1. ve 4. Don Kazak kışlaları ve Nikoloyevski Süvari Okulu askeri devriyelerle kuşatıldı ve böylece kararsız birlikler izole edildi.

Metal fabrikası işçileri buldukları iki makineli tüfeği tamir ettikten sonra Neva kıyılarına yerleştirdiler.

Bolşevik Petrograd Bölge Komitesi üyelerini bölgedeki çeşitli savaş birliklerine yerleştirdi. Narva Bölgesi Metal İşçileri Birliği tüm işçilerini Smolni’de çalışmak üzere gönderdi.

Devrimci kuvvetler her geçen dakika büyüyordu. Yüzlerce işçi fabrikalarda, fabrika komitelerinin ofislerinde ve Kızıl Muhafız karargâhlarında toplanmış orduda görevlendirilmeyi bekliyorlardı. Cephane gelir gelmez işçiler onları kapıp hızla Smolni’ye gidiyorlardı.

Saat 8’de Askeri Devrim Komitesi Helsingfors’a önceden hazırlanmış şu telgrafı gönderdi:

“Merkez Balt. Talimatları gönder.”

Bu şifreli mesajın anlamı; “gemileri ve askerleri hemen gönder”di.

Geçen her saat ayaklanmanın etkisi daha açık görülebilir ve hissedilebilir oluyordu.

İşçi sınıfının yaşadığı bölgeyle şehrin merkezini birleştiren on köprüden dokuzu devrimcilerin elindeydi. Birçok durumda köprü başları iki taraftan aynı anda ele geçirilebiliyordu. Önceden ayarlanmış saatlerde Smolni’den gelen birlikler bölge subayları tarafından Kızıl Muhafızlarla birlikte gönderiliyordu. Her iki taraftan da sıkıştırılan Kadetler çoğunlukla ciddi bir direniş göstermeden geri çekiliyorlardı.

Şehrin her tarafına Kızıl Muhafız devriyeleri yerleştirilmişti ve bunlar giderek Kışlık Saray’ı kuşatan birinci halkayı oluşturacak şekilde yakınlaşıyorlardı.

2

KARŞIDEVRİMCİLERİN KARARGÂHINDA

Ön Parlamento’dan Bolşeviklerin bastırılması emrini aldıktan sonra, Kerenski emirleri iletmek üzere Kışlık Saray’a gitti. Aceleyle cephedeki kuvvetleri çağırdı ve geciken birlik trenleriyle ilgili telgraf yoluyla bilgi edinmeye çalıştı. Tsarskoye Selo garnizonuna birliklerini Petrograd’a gönderme emrini verdi.

Öğle üzeri Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’na Smolni çevresinde konuşlanan Kızıl Muhafız birliklerinin ve silahlı çatışmaların etkileri hakkında raporlar gelmeye başladı. Askeri Bölge Başkomutanı aşağıdaki bildiriyi tüm birliklere gönderdi:

“1. Bölge karargâhlarından gelecek bir sonraki emre kadar tüm birliklerin ve komutanların kışlalarda kalmasını emrediyorum. Tüm bağımsız hareketleri yasaklıyorum. Bu emirlere karşı gelen ve caddelerdeki silahlı gösterilere karışan kişiler savaş mahkemelerine verilecektir.

2. Herhangi bir izinsiz silahlı gösteriye katılan veya Bölge Karargâhı’nın emirlerine karşı gelerek, sokaklara çıkan asker gruplarına karşı komutanların kışlalarda kalmasını emrediyorum. Üstlerinin emirlerine karşı gelen subaylar savaş mahkemelerine verilecektir.

3. Diğer örgütlerden gelen herhangi bir emrin birlikler tarafından uygulanmasını yasaklıyorum.

Polkovnikov

Albay, Genelkurmay Bölge Başkomutanı”13

Garnizondaki askerlere güvenmeyen Polkovnikov subaylara sesleniyordu, fakat karargâhtakiler subayların birliklerini çok az kontrol altında tutabildiklerinin farkındaydılar. Polkovnikov, Askeri Devrim Komitesi komiserlerinin subayları yalnızlaştırdıklarını ya da tamamen devre dışı bıraktıklarını biliyordu.

İkinci emirde Polkovnikov Askeri Devrim Komitesi komiserlerinin alaydan uzaklaştırılmasını, adlarının liste halinde karargâha gönderilmesini ve bütün yasadışı eylemlerin, suçlulara yaptırım uygulamak amacıyla soruşturulmasını istedi.

Sosyalist Devrimci ve Menşevik Sovyet Merkez Yürütme Kurulu tarafından atanan, Petrograd Askeri Bölge Komiseri Malevski kendi nöbetinde tüm garnizon birliklerini Askeri Bölge Karargâhı’nın emirlerine uymaya çağırdı. Birliklerin Smolni çevresini kuşattığını öğrenince, Sosyalist Devrimci-Menşevik komiser tüm askeri birliklere başka bir histerik emir gönderdi:

“Önceki emrin teyidi: Ülkenin ve devrimin kurtuluşu adına; Petrograd’da ve cephede iç savaşın kaçınılmaz sonucu olan açlığı ve kan dökülmesini önlemek amacıyla Petrograd ve çevresindeki birliklerin yalnızca Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’nın emirlerine kesinlikle uymasını istiyorum.”14

Açlık ve iç savaş tehlikesi –bu, Sosyalist Devrimcilerle Menşeviklerin işçilerin ve askerlerin gözünü korkutmak için kullandıkları bir savdı.

Fakat bu tehdit etkisiz kalmıştı ve bu nedenle karşıdevrim örgütçüleri 1917 Temmuzundan bu yana denedikleri tüm taktikleri bıraktılar. Petrograd Askeri Bölge İkinci Kumandanı ve karargâhtaki Sosyalist Devrimcilerin resmi temsilcisi Yüzbaşı A. Kozmin, garnizon birliklerine aşağıdaki emri gönderdi:

“Petrograd Garnizonu’nun Tüm Birliklerine;

1. Petrograd garnizon birliklerinin, Bölge Karargâhı tarafından yayımlanan kararlara itaat etmeyi reddetmesi, demokrasiyi temsil eden idari birimler İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Merkez Yönetim Kurulu ve Köylü Vekilleri Sovyeti’nin Yönetim Kurulu tarafından kınanmaktadır.

2. Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’nin Askeri Devrim Komitesi anarşiyi körüklemekte ve ülkemizi ve devrimi karanlığa sürüklemektedir. Bu, Merkez Yürütme Kurulu’nu, Komiserliği ve Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’na bağlı subayları cephedeki birliklerden yardım istemek zorunda bırakıyor.

3. Subaylar ve erler yeni birliklerin Petrograd’a gelmesinin yaratacağı tüm ciddi sonuçlardan, otoriteye ve devrimci demokrasinin en üst organına karşı gelenlerin yaratacağı karmaşanın sonuçlarından mesuldürler.

24 Ekim 1917”15

Gerçekte onlar birkaç gün önceden cephedeki birliklerden yardım istemişler, fakat bunu gizli bir şekilde yapmışlardı. Şimdi Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler cepheden birliklerin çekilmesi kararını vererek karşıdevrimci planı açıkça onaylamış oluyorlardı.

Karargâhı şehrin merkezinde bulunan ayaklanmanın Genelkurmayını Sovyet iktidarı için kahramanca savaşmaya hazırlanan işçi sınıfının yaşadığı bölgelerden yalıtmak için Polkovnikov, Nikoloyevski, Troytski ve Liteini köprülerinin açılması talimatını verdi. Bu emir bir muhafız birliği yerleştirmeyi düşündüğü saray köprüsü için geçerli değildi.

Araç taşıma istasyonlarına saat 7’de nehrin diğer tarafındaki bölgeye araç taşımamaları emri verildi.

Bu emir 24 Ekim’de (6 Kasım) saat 2’den sonra yayımlandı, Askeri Karargâh’a 2:40’ta ulaştı.16 Kadetler ve şok taburları köprüye doğru hızla gittiler fakat geç kalmışlardı, Askeri Devrim Komitesi tarafından gönderilen devrimci birlikler köprüyü o sabah ele geçirmişlerdi. Askeri Devrim Komitesi’nin birlik gönderemediği diğer bölgelerde yerel yönetimler ve Kızıl Muhafızlar tarafından bağımsız olarak önlemler alınmıştı. Temmuz ayındaki deneyimlerinin yol göstericiliğinde işçiler hükümetin yapacağı ilk işin yaşadıkları bölgelerin şehrin merkeziyle ilişkisini kesmek olduğunu biliyorlardı. Askeri Devrim Komitesi’nin köprülerin açılmasını önlemek için gönderdiği Kumandan Yeremeyev, Liteini köprüsünde bir tabur istihkâm neferi buldu. Köprünün öbür ucu Kızıl Muhafızlar ve Moskova Alayı’nın bir birliği tarafından tutulmuştu. Troytski köprüsünün bir ucu Pavlovski Alayı’nın bir bölüğü tarafından tutulmuş, diğer ucu Kadetleri dağıtan Kızıl Muhafızlar tarafından tutulmuştu. Petrograd bölgesini Viborg bölgesine bağlayan Grenadier ve Sampsonevski köprülerinde Rusya Renault fabrikası ve Parviainen fabrikasından gelen devrimci askeri devriyeler nöbetteydi. Benz fabrikasının Kızıl Muhafızları kendilerinin tamir ettiği zırhlı bir araçla köprüyü ele geçirmeye gittiler. Köprüyü kapamak için kullanılan büyük manivelalar bekçi kabinlerinden alındı ve Grenadier Muhafız Alayı komiserinin ofisine kondu.

Nikolayevski köprüsünde askeri öğrenciler küçük bir grup Kızıl Muhafız buldu. Bu onların kısa ömürlü tek başarısıydı. Neva köprüsü kalıntıları devrimcilerin elindeydi.

Kızıl Muhafız garnizon askerlerinin uyanıklığı, Askeri Bölge Karargâhı’nın planlarına engel olmuştu. Smolni bölgeyle koparılamayan bağlantısını korudu.

Köprülerin çift taraflı açılması emri ile aynı zamanda Polkovnikov şehirdeki askeri görevlileri destekleme emrini yayınladı. Askeri okul öğrencileri ve şok taburu birlikleri sokaklara yayıldı ve güçlendirilmiş muhafızlar saray meydanından Kışlık Saray’a giden Genelkurmay binası kemerinde görevlendirildi.

Şehirdeki gerilim yükseldi. Devlet ve banka memurları işe gitmedi. Nevski bölgesinde ve şehrin merkezine bağlanan yollarda birçok dükkân kepenklerini kapadı.

Nevski bölgesindeki hükümet devriyeleri otomobilleri durdurmaya ve sürücülerini sorgulamaya başladı.

Temmuzdan beri ilk defa Kazak birlikleri Nevski bölgesi ve Morskaya caddesi gibi ana caddelerde devriyeye çıktı. Şehre askerler yığıldı. Geçici Hükümet’e bağlı kalan son birlik de Kışlık Saray’a çekildi. Mikhailovski Topçu Okulu’ndan kadınlar taburu ve topçu neferleri hafif silahlarıyla geldiler. Merkez Telefon İşletmesi’ni işgal eden askeri öğrenciler Smolni’nin telefon hatlarını kestiler.

24 Ekim akşamı saat 6 sularında Petrograd Askeri Bölge Karargâhı, Bolşevik Partisi’nin merkez yayın organı Raboçi Put gazetesinin basıldığını ve askerler arasında dağıtıldığını öğrendi. Bu haber sadece bir saat önce milis şefinin, el konulan Raboçi Put gazetesinin tüm nüshalarını yaktırdığını rapor ettiği karargâhta büyük bir tedirginliğe yol açtı. Gazetenin hâlâ basıldığı haberine çok kızan Polkovnikov, Yarbay G. V. Hermanoviç kumandasında bir başka Kadet taburunu gazeteyi kapatmak ve editörü Stalin’i yakalamak üzere gönderdi. Askeri Bölge Başkomutanı General Bagratuni bir zırhlı aracın ve 30 motosikletin tabura eşlik etmesini önerdi. Askeri öğrenciler 4 kamyon ile ayrıldılar. Hermanoviç bir sürücü ve 13 eri yanında bıraktı.

Raboçi Put gazetesi basım tesislerine vardıklarında tesisin Kızıl Muhafızlar ve askerler tarafından korunduğunu gördüler. Yarbay, Finlandiya bölgesi Özgür Düşünce İşçi Kulübü’ne gitti ve kulüp yöneticisini çağırttı. Edindiği bilgiye göre kulüp içinde olan Raboçi Put gazetesinin editörünü teslim etmesini emretti. Kadetlerin gelişi Bölge Sovyeti’ne rapor edildi. Bir Sovyet üyesi gelerek yarbaydan kulübe girme ve editörü tutuklama iznini göstermesini istedi. Yarbay herhangi bir belge göstermeyi reddetti. Bu arada birkaç Kızıl Muhafız geldi ve kulüpteki işçilerle beraber Kadetleri kuşatıp silahlarını aldılar. Yarbay Kızıl Muhafızların karargâhına götürüldü ve buradan Kadetlerle beraber Peter ve Paul Kalesine gönderildiler.17

Akşam saat 6’da bir milis müfettişi yedi milisle beraber Raboçi Soldat’ın basıldığı tesislere geldi ve gazetenin basımını durdurma emri ile Askeri Devrim Komitesi’nin üç manifestosunu gösterdi. Milisler klişeleri kırmaya başladılar, fakat sadece birini kırmayı başarabildiler. İşçiler ve iki denizci, tesisteki Geçici Hükümet temsilcilerini yakalayıp gasp edilen gazete yığınlarının bulunduğu kamyonu ele geçirdiler. Milislerden bazıları işçilerin tarafına geçti ve müfettiş ortalıktan kayboldu. Az sonra Askeri Devrim Komitesi Preobrazenski Alayı’ndan iki müfreze, askeri basım tesislerini korumaları için gönderildi.

Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’nın basım tesislerini ele geçirmek için giriştiği ikinci deneme de başarısız oldu. Bunu başarısız üçüncü bir deneme izledi.

Akşam saat 9’da Askeri Devrim Komitesi’nin bir komiseri denizciler birliğinin başında Petrograd Telgraf İşletmesinin ofisini işgal etti. İşletmenin müdürü Geçici Hükümet dışında kimsenin emirlerine uymayacağını açıkladı, fakat komiser onu sakince bir kenara iterek onun masasına oturdu ve bütün yazışmaların kendisine gösterilmesini emretti. Telgraf yığınları arasında, Marinski Sarayı’nda bulunan Ön Parlamento tarafından birkaç dakika önce yayımlanan resmi bir karar buldu.

Kerenski’nin konuşmasından ve ayrılışından sonra geçen dört sıkıcı saat içinde Ön Parlamentodaki birçok grup toplantıdaydı. Her dakika vekiller Kışlık Saray’a ve Smolni’ye telefon ediyor, gruptan gruba koşarak hangi kararların ulaştığını öğreniyorlardı. Sosyalist Devrimciler halihazırda beş önergeyi reddetmişlerdi. Ön Parlamento yönetim kurulunda ardı ardına birçok çözümün önerildiği biliniyordu. Kazak grubu üçüncü bir çözüm öneriyordu. Görünüşe göre Ön Parlamentonun çoğunluğu ilk çözüm üzerinde birleşiyordu fakat bu bağlamda devrimci güçlerin hareketleri hakkında gelen bilgiler bu birlikteliği ikinci çözüme kaydırdı.

Kerenski farklı grupların müzakereleri hakkında telefonla bilgilendiriliyordu. Öğleden sonra üç sularında kabul edilmesini istediği çözümün kendi partisinin üyeleri tarafından kabul ettirilemeyeceğinden korkan Kerenski, senatör S. V. İvanov’a telefon ederek tüm Cumhuriyet Meclisi üyelerinin toplantıya katılmasını sağlamasını rica etti.

Gruptaki sıkıcı müzakereler saat 6’da oturum başkanı A. V. Peşehanov oturumu açtığında kesildi. Peşehanov kendinden önce iki hareket olduğunu belirtti. Birincisi Menşevikler, Menşevik Enternasyonaller ve “Sol” Sosyalist Devrimciler adına sunulan bildirgeydi:

“Son birkaç gündür iktidarı ele geçirmek adına hazırlanmakta olan devrimci eylemler iç savaşın çıkmasına, bir kıyım için uygun koşulların yaratılmasına, karşıdevrimci Kara Yüzler’in seferber edilmesine yol açma tehlikesini taşıyor. Bu eylemler kaçınılmaz olarak Kurucu Meclis’in toplanma fırsatının yok edilmesine, ülkenin ekonomik bakımdan felce uğramasına ve yeni bir askeri felakete yol açacaktır. Savaşın nesnel koşullarının ve sanayinin altüst olmasından bağımsız olarak acil önlemlerin alınmasında geç kalınması yukarıda sözü edilen kışkırtma için zemin hazırladı. Bu nedenle, ilk olarak toprağı Toprak Komiteleri’nin yetkisine verecek bir genelge yayınlanması ve müttefiklerin barış koşullarını belirlemeleri ve barış müzakerelerinin başlatılması istenmelidir. Etkili anarşi belirtileriyle ve kıyım hareketiyle başa çıkabilmek için bunları bertaraf edecek önlemler alınmalı ve bu amaçla Petrograd’da Şehir Duması temsilcileriyle devrimci demokrasi organlarının da içinde yer aldığı bir Halk Güvenlik Komitesi kurularak Geçici Hükümet’le ilişki içinde çalışmalıdır.”18

Uzlaşmacılar ve Anayasal Demokratlar tarafından sunulan teklif ise şöyleydi:

“Başbakanın konuşmasını dinledikten sonra Rusya Cumhuriyeti Geçici Meclisi, ülkeye ve devrime ihanet edenlerle ve Kurucu Meclis toplantısının arifesinde başkentte ayaklanma örgütleyenlerle savaşmak için, hükümete her türlü yardımı sağlayacağını beyan eder. Kurucu Meclis isyanın bastırılması için en etkili kararların alınmasını ve günlük emirlerinin uygulanmasını talep eder.”19

Kazak Vekilleri, Anayasal Demokratlar ve Uzlaşmacıların hareketlerini destekliyorlardı. Bu karar Moskova temsilcileri adına P. B. Struve ve birçok Sağ Sosyalist Devrimci ve Menşevik tarafından da destekleniyordu. Oya konulduktan sonra ilk teklif 123 oy aldı, buna karşın 102 red oyu ve 26 çekimser oy vardı. Çekimserler Popüler Sosyalistler ve aralarında N. V. Çaykovski olmak üzere Sosyalist Devrimcilerin bir bölümüydü.

Küçük bir azınlığın desteklediği bu kararla birlikte, Ön Parlamentonun sözcüsü Avksentyev, Menşevik lideri Dan, Sosyalist Devrimcilerin lideri Gotz, aceleyle Kerenski ve hükümetin Bolşevizmle savaşmak için son düzenlemeleri yaptıkları Kışlık Saray’a gittiler. Kerenski kabine toplantısından çağrılmıştı ve Kerenski ile heyecanlı parti liderleri arasında uzun bir konuşma başlamıştı. Avksentyev Ön Parlamentoda kabul edilen karar hakkında Kerenski’ye bilgi verdi. Bu, Kerenski için şoktu. Bunun Geçici Hükümet’e karşı bir meydan okuma olduğunu söyledi ve öfkeli bir sesle istifa etmeyi ve Ön Parlamentonun yeni bir hükümet kurmasını önerdi.

Kerenski’nin davranışlarıyla şaşkınlığa düşen Avksentyev onu sakinleştirmeye ve kararın Geçici Hükümet’e karşı güvensizlik içermediğini açıklamaya çalıştı. Tam tersine bu karar için oy veren tüm grup liderlerinin önceki pozisyonlarına bağlı kalacaklarını ve hükümete tam destek verdiklerini ifade ettiklerini belirtti. Teklife toprak ve barış sorunlarını da ekleyerek, Bolşeviklerin hükümete karşı mücadelelerinde kullandıkları kozları yok etmek istiyorlardı. Kerenski tedirginlik içinde sordu:

“Bu durumda niye teklif parlamentonun hükümete güvenini belirten ifadeleri içermiyor?”

Avksentyev, onu ikna etmeye çalışıyordu:

“Bu kusur aceleyle kaleme alınmasından doğmaktadır, bu bilerek yapılmış bir hata değildir.”20

Aynı türden açıklamalar Sosyalist Devrimciler adına Gotz ve Menşevikler adına Dan’dan geldi. Kerenski ile yapılan bu görüşmeyi kaleme alan Dan şöyle yazmıştı:

“Biz, Geçici Hükümet’e kesin ve son derece somut bir öneriyle geldik; Hükümet savaş, toprak ve Kurucu Meclis’le ilgili sorunlar üzerine yaşamsal kararlar almalı ve bu kararlar telgraf ve ilanlarla halka bildirilmelidir. Bütün askerlerin ve işçilerin Geçici Hükümet’in kararını öğrenebilmeleri için bunun hemen bu gece yapılmasını istiyoruz... Önerimizin Hükümet tarafından kabul edilmesi ve uygulanması yığınların ruh halini değiştirecek ve Bolşevik propagandanın etkisinin azalması ümidine zemin hazırlayacaktır.”21

Böylece amaç, cesur kararların alınacağı sözüyle yığınları devrimden uzak tutarak zaman kazanmaktı.

“Lieber-Dan Bloğu” üyesi ve Başkomutanlık Komiseri V. B. Stankeviç hatıralarında bu “devrimci” çözümün, defalarca kandırılmış olan halkın gözünü tekrar boyamak olduğunu kabul etmektedir. Eğer karar değiştirilmezse Kerenski’nin istifa tehdidini hatırlattıktan sonra Stankeviç şöyle devam eder:

“Kerenski’nin kararı büyük bir şaşkınlık yarattı, çünkü onlar teklifi tamamen teorik olarak algılamışlardı ve bunun herhangi bir pratik önlem alınmasına neden olacağını tahmin etmemişlerdi.”22

Ön Parlamento üyeleri saat 11 dolaylarında Kışlık Saray’dan ayrıldılar. Üyelerin ayrılmasından sonra Kerenski, Geçici Hükümet üyelerine yaptığı görüşme hakkında bilgi verdi. Daha sonra anlaşıldı ki istifası söz konusu bile değildi, bunu ayaklanmanın bastırılması için en katı kararların alınması adına yapmıştı.

Palçinski toplantıda devrimi kimin tehlikeye soktuğu hakkında hararetli bir kuramsal tartışmanın alevlendiğini aktarmaktadır. Bu tartışmanın ortasında Petrograd Postanesinin ve Merkez Telgraf Ofisinin işgal edildiği haberi ulaşır. Hükümet komiseri Rogovski gelerek, Nikolayevski köprüsünün işgali ve Kızıl Muhafızların saray köprüsüne doğru ilerleyişleri hakkında üyeleri bilgilendirir. Devrimciler saraya doğru ilerlemektedir. Hükümet zırhlı araçların ve harp okulu öğrencilerinin derhal Petrograd Postanesi, Merkez Telgraf Ofisi ve Baltık Tren İstasyonuna gönderilmesini ister.

Kerenski, Palçinski ve birçok subay gece yarısı hızla Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’na gittiler ve orada son günlerde oldukça küstahça davranan başkomutan Polkovnikov’u büyük bir şaşkınlık içinde buldular. Emirleri Askeri Devrim Komitesi komiseri tarafından iptal edilmişti. Alaylar birbiri ardına devrimcilerin tarafına geçiyorlardı. Şimdiye kadar dikkate alınmayan Kızıl Muhafızlar burunlarının dibinde korkunç bir güce ulaşmışlardı.

Polkovnikov Kerenski’nin Kışlık Saray’dan göndereceği emirleri bekliyordu, fakat Palçinski bu merkezden hiçbir şey beklenmemesi gerektiğini ona açıkça gösterdi. Sonradan Palçinski Kışlık Saray’daki durum hakkındaki izlenimini tek bir kelimeyle aktarmıştı:

“Tımarhane!”23

Askeri Bölge Karargâhı’na hakim olan ruh hali Kerenski’nin aniden planlarını değiştirmesine neden oldu. Bir hücum söz konusu bile değildi. İlerleyen günlerde durum hakkında şu yorumu yapmıştı:

“Devrimcilere karşı bir saldırı harekâtı düzenlemek için geç kalınmış olmakla beraber başkentteki hükümet kuvvetlerinin yeniden organize edilmesi ve cepheden yeni birlikler gelinceye kadar hükümeti savunmak için hemen kumandayı ele almak gerekmekteydi.”24

Kışlık Saray’dan, Genelkurmay başkanı ile irtibata geçerek Kerenski’ye söz verildiği üzere 24 Ekim’de cepheden gelmesi gereken birliklerin gelmediği bildirildi ve sevkiyatın hızlandırılması rica edildi. Merkezi Karargâh, sevkiyatın hızlandırılacağı sözünü verdi.

Gece geç vakitlerde şimdiye kadar kışlalarında kalan askeri okul ve subay eğitim okulu öğrencileri Kışlık Saray’da toplandılar. Kerenski, Kazak birliklerine saray meydanında toplanmalarını emretti.

Askeri okulların çoğu bu emre uymadı. Örneğin Pavlovski Askeri Okulu, Grenadier Alayı’ndan korkuyormuş gibi davranamayacağını rapor etti. Kerenski Sosyalist Devrimci Parti’nin askeri örgütünü çağırmaya karar verdi, fakat böyle bir örgütün olmadığı ortaya çıktı.

Gece yarısı panik içindeki Polkovnikov Genelkurmay’a ve Kuzey Cephesi başkomutanına şunları iletti:

“Petrograd’da durum son derece tehditkâr. Sokaklarda ne gösteri ne de düzensizlik var, fakat devlet dairelerinin ve tren istasyonlarının işgali ve tutuklamalar düzenli olarak sürüyor. Emirlere uyulmuyor. Askeri öğrenciler vazifelerini direnmeden bırakıyorlar. Sürekli tekrarlanan emirlere karşı, Kazaklar hâlâ kışlalarındalar. Ülkeme karşı tüm sorumluluğumla bildirmeliyim ki Geçici Hükümet tüm iktidarı kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya ve Bolşeviklerin amaçlarının Geçici Hükümet’i devirmek olmadığına dair bir garanti yok.”25

Tam o sırada Polkovnikov’un “parlak” planına göre Smolni’nin “muzaffer bir hücumla” ele geçirilmesi gerekiyordu, aynı Polkovnikov Kışlık Saray’ın her an devrimciler tarafından ele geçirilme tehlikesi içinde olduğunu kabul ediyordu.

Geçici Hükümet’in toplantısı 25 Ekim (7 Kasım) saat 24’te sona erdi.

Toplantı bitmeden önce hükümet özel bir toplantının yapıldığı Petrograd Şehir Duması’na telefon etti. Ön Parlamento toplantısından az önce geri dönen Petrograd valisi G. İ. Schreider Bolşeviklerin hareketlerini rapor etti. Bir Askeri Devrim Komitesi komiserinin Gıda İşleri Özel Bölümünde görüldüğünü bildirdi. Komiserin belediyeye de gittiği alınan bilgiler arasındaydı. Schreider Şehir Duması üyelerini korkutmak amacıyla ertesi sabah tüm evlerde arama yapılacağını ekledi.

Duma’da öfkeli bir tartışma başladı. Özellikle Sosyalist Devrimciler çılgına dönmüşlerdi. Onlardan biri olan J. T. Dedusenko, komiser herhangi bir belediye bürosunda görülürse kovulması gerektiğini haykırdı. Anayasal Demokrat V. D. Nabokov, Dedusenko’nun konuşmasını memnuniyetle karşıladı. Anayasal Demokratların lideri P. N. Milyukov da Sosyalist Devrimcileri destekliyordu.

Tüm konuşmacılar Şehir Duması’nın evrensel, doğrudan, eşit ve gizli onay prensibiyle seçildiğini ve otoritenin tek yasal temsilcisi olduğunu vurguladılar.26 Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler Şehir Duması’nı, devrime karşı olan tüm güçler toplanana kadar merkez yapmaya karar verdiler. 16’ya karşı 53 oyla kabul edilen teklifte Petrograd halkı, Şehir Duması’nın etrafında toplanmaya çağrılıyordu. Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerin, Ön Parlamentonun “Halk Güvenliği Komitesi” biçiminde Duma şehrinden 20, kamu organizasyonlarından 21, Duma bölgesinden 17 ve her bir askeri bölge karargâhından ve maliyeden bir temsilcinin bulunduğu bir yürütme organı kurulması önergesi kabul edildi. Bundan kısa bir süre önce, Sovyetlerin Sosyalist Devrimci ve Menşevik Merkez Yürütme Kurulu’nda bir “Halk Güvenliği Komitesi” kurulması doğrultusunda benzer bir karar kabul edilmişti.

3

DEVRİMİN KARARGÂHINDA

Ayaklanma hazırlıkları tükenmez bir enerjiyle Lenin tarafından yönetiliyordu. Bu sıralarda Lenin, M. Fofanova’nın Lesnoy bölgesindeki dairesinde saklanıyordu. Güvenlik nedeniyle daire sadece Lenin’in eşi Nadezda Konstantinovna Krupskaya ve kız kardeşi Maria İlyiniçna tarafından ziyaret ediliyordu. Lenin ve Stalin arasındaki görüşmeler ve Bolşevik Partisi Merkez Komitesi’yle yapılan toplantılar farklı mekânlarda düzenleniyordu. Merkez Komite’nin talimatlarıyla partinin Viborg Bölge Komitesi’nde görevli sivil giyimli Kızıl Muhafızlar Lenin’in yaşadığı evi gözlüyorlardı.

Gazeteler, mektuplar ve mesajlar bu dairede Lenin’e ulaşıyordu. Kapı yalnızca önceden belirlenen işaret verildiğinde açılıyordu. Bir gece Nadezda Konstantinovna ziyaret için geldiğinde genç bir adamı kapıda buldu. Bu, Fofanova’nın üniversite öğrencisi yeğeniydi. Dairede Lenin dışında kimse yoktu. Kapının zilini duyan ve bunun özel işaretleri olduğunu düşünen Lenin kapıya doğru ilerledi. Yabancı bir ses duyunca odasına geri döndü. Öğrenci zili çalmaya devam etti. İşte bu sırada Nadezda Konstantinovna geldi.

“Sanırım daireye biri girdi,” dedi panikle.

“Ne demek istiyorsunuz,” diye sordu Nadezda Konstantinovna.

“Zili çaldım ve bir kişinin cevap verdiğini duydum. Zili tekrar tekrar çaldım fakat kimse kapıyı açmadı.”27

Davetsiz misafir ayrılmaya ikna edildi.

Lenin saklandığı yerden nadiren ayrılıyordu fakat bir gece oldukça geç bir vakitte yürüyüşe çıktı. Bir askeri devriye tarafından durduruldu, şüpheli bir şey bulamayan devriyeler onu serbest bıraktılar. Lenin saklandığı yeri belli edeceğinden korkarak evin önünden yürüyerek geçti.

Bir süre sonra geri döndü fakat devriyeler hâlâ bıraktığı yerdeydi. Görünmeden evin bahçesine giremeyeceği için eve başka bir yoldan dönmeye karar verdi. Lanskaya istasyonuna doğru yürüyerek demiryolunu geçti. Karanlıkta yolunu kaybeden Lenin bütün gece dolandıktan sonra sabaha karşı eve dönebildi.

Lenin her sabah bir yığın gazete okuyor ve hemen Pravda için makale ve yorumlar, Merkez Komite için de mesajlar kaleme alıyordu.

24 Ekim sabahı Lenin her zaman olduğu gibi gazeteleri dikkatle inceledi. Bütün işaretler o büyük anın yaklaştığını gösteriyordu. Pravda bürolarına yapılan baskın ve Merkez Komite’nin aldığı kararlar hakkında onu bilgilendirmek için bir mesaj getirildi. O gün yaygın alarm nedeniyle resmi daireler erken kapatıldı; ev sahibi kadın eve döndüğünde Lenin’e, hükümetin köprüleri açtığını ve kendisinin güçlükle bir kayık bularak karşıya geçebildiğini söyledi.

Bu haberi alan Lenin Merkez Komite’ye Smolni’den ayrılmak için izin isteyen bir mesaj gönderdi.

“Bu mesajı Merkez Komite’ye götür ve cevabını al gel,” dedi Fofanova’ya.28

Ev sahibi mesajı Bolşevik Partisi Viborg Bölge Komitesi’ne götürdü, mesaj oradan telefonla Merkez Komite’ye bildirildi. Gelen cevapta Lenin’in saklandığı yerden ayrılması için henüz erken olduğu söyleniyordu.

Lenin, Fofanova dışardayken ve evde kimse yokken aşağıdakilerin ayak seslerini duymamaları için yürümemesi gerektiğini unutarak odasında sinirle bir aşağı bir yukarı yürüyordu.

Fofanova’nın getirdiği mesajı okuyan Lenin şu mektubu yazdı:

“Yoldaşlar,

Bu satırları size 24 Ekim akşamı yazıyorum. Durum son derece kritik; açıkça görülüyor ki ayaklanmadaki bir gecikme ölümcül olabilir.

Tüm ikna gücümle ben yoldaşlarıma her şeyin pamuk ipliğine bağlı olduğunu, kongre ve konferanslarla, hatta Sovyet Konferansıyla bile bu problemlerin çözülemeyeceğini, çözümün, yalnızca, insanların, yığınların ve silahlı birliklerin çabalarına bağlı olduğunu göstermek istiyorum.

Kornilovcuların burjuva saldırısı ve Verkovski’nin azledilmesi bize beklemememiz gerektiğini göstermektedir. Ne pahasına olursa olsun hemen bu akşam, bu gece hükümeti tutuklamalı ve öncelikle askeri öğrencileri silahsızlandırmalıyız.

Beklememeliyiz! Her şeyi kaybedebiliriz!

İktidarın hemen ele geçirilmesinin faydası, halkı (kongreyi değil, ilk etapta halkı, orduyu ve köylüleri) Verkovski’yi görevinden uzaklaştıran ve ikinci bir Kornilov komplosu hazırlığında olan Kornilovcu hükümete karşı koruyacak olmamızdır.

İktidarı kim almalı?

Bunun şu an bir önemi yok. Bırakalım iktidarı Askeri Devrim Komitesi alsın; veya iktidarı halkın çıkarlarını, askerlerin çıkarlarını (acil bir barış önerisi), köylülerin çıkarlarını (toprağa derhal el konulması ve özel mülkiyetin kaldırılması) gerçekten savunan temsilcilere vereceğini açıklayan ‘başka bir kurum’.

Hükümet sallanmakta. Ne pahasına olursa olsun son bir darbe vurulmalı.

Gecikme ölümcül olacaktır.”29

Lenin’in bu mektubu yazdığı dakikalarda, Stalin Lenin’in gizli dairesine, Merkez Komite’nin Lenin’i Smolni’ye davet eden mektubunu gönderdi.

Lenin’in mektubunu Smolni’ye götürmüş olan Fofanova saat 9:30’da apartmana geri döndü ve kurye Eyno Rahya’yı Lenin’in odasında oturur buldu.

Gizlilik ve gereksiz bir tanığa mahal vermemek adına, Lenin özel bir içeriği olmayan üç mesaj yazdı ve Fofanova’yı bunlarla birlikte Smolni’ye gönderdi.

“Seni saat 11’e kadar bekleyeceğiz. Bu zamana kadar geri dönmezsen kendi istediğimi yapacağım.”30

Bu ona söylediği son sözlerdi.

Tramvay seferleri durduğu için Fofanova yürümek zorunda kaldı. Oraya gidip gelişi iki saat sürdü. Tüm gün çok gergin geçtiği için Lenin genel önlemleri almayı unutmuştu. Fofanova ne zaman daireden ayrılırsa lambalar açık bırakılacak ve sokaktan görünmemek için perdeler çekilecekti. Fofanova geri döndüğünde evi karanlık buldu. Bir kibrit çakıp lambayı yaktı. Apartman boştu. Masa yemek için hazırlanmıştı, fakat Lenin’in paltosundan ve ayakkabılarından eser yoktu. Tabaklardan birinde şu notu buldu:

“Gitmemi istemediğin yere gidiyorum. Hoşça kal!

İlyiç”31

Devrimin lideri ayaklanmanın kalbinin attığı Smolni’ye gitmişti.

Üstünü değiştiren, başına kasket takıp yüzünü büyük bir kaşkolla kapatan Lenin, kuryeyle birlikte evden ayrıldı. Sokaklar bomboştu. Boş bir tramvay, depoya doğru hızla geçti, Lenin tramvayın önüne atladı ve sürücüye ne tarafa gittiğini sordu.

Sürücü, “Sen ilginç bir adamsın. Nereden geliyorsun? Şehirde neler olup bittiğini bilmiyor musun?” diye sordu hayretle.

“Hayır bilmiyorum,” diye cevap verdi Lenin.

“Eğer bir devrim olacağını bilmiyorsan nasıl bir işçisin sen? Tüm patronların kıçına tekmeyi basacağız,” diye ekledi sürücü kadın.32

Lenin bıyık altından gülerek hararetle ona bir devrim nasıl yapılır anlatmaya başladı. Arkadaşı endişe içindeydi. Araç kalabalıktı. Lenin tanınabilir ve ihanete uğrayabilirdi. Tam bu sırada araç depoya girdi. Lenin ve yoldaşı araçtan inip yürümeye başladılar. Şpalernaya caddesinde konuşlanmış iki atlı Kadet yollarını kesip kimliklerini görmek istedi. Rahya onlarla bir kavgaya tutuştu, böylece Lenin’e yürüyüp gitmesi için fırsat yarattı. Kadetler bu iki işçinin sarhoş olduğuna karar verip salıverdiler.

Gece yarısından sonra Smolni’ye varan Lenin ve yoldaşı kimliksiz girişin zor olduğunun farkına vardılar. Muhafızlarla tartışan bir grup işçinin arasından geçtiler. Kalabalık ileri doğru bastırıyor, baskıya karşı koyamayan muhafızlar yana çekiliyorlardı.

Neşeyle “Kazanan her zaman bizim tarafımızdır,” diyen Lenin kalabalıkla birlikte Smolni’ye doğru ilerliyordu. Merdivenleri çıkarak bir odaya girdi, cam kenarına oturup yoldaşını, Stalin’e geldiğini bildirmek için gönderdi. Bu sırada bir grup Menşevik içeri girdi. Onların arasında Lenin Dan’ı tanıdı. Dan grupla birlikte bir masaya oturup oflayıp puflayarak yanındaki adama dönüp sordu:

“Bir parça ister misin? Bir sandviç ve biraz sosisim var.”

Paketi açarken Lenin’e şöyle bir bakan Dan sonra gözlerini ona dikti. Belli ki onu tanımıştı, aceleyle yiyecekleri toplayıp odadan çıktı. Lenin yüksek sesle güldü. Az sonra Stalin bir grup yoldaş eşliğinde odaya girdi.

Lenin çarçabuk olaylar hakında bilgilendirildi ve Stalin Merkez Komite’nin aldığı son kararları rapor etti. Bu dakikadan itibaren Lenin merkezini daimi olarak Smolni’ye aldı: Tarihin akışı içindeki bu kritik anda devrimin önderi yönetimi eline aldı.

Önceden soylu bayanların eğitimi için bir enstitü konumunda olan, şimdiyse ‘Proleter Devrimin Ana Karargâhı’ durumundaki Smolni tamamen Bolşeviklerin elindeydi. 150 yıldan fazla bir süreden beri Tanrı’ya itaati ve monarşiye bağlılığı aşılayan bir okul olarak hizmet etmişti bu bina. Çariçe Elizabeth’in komutlarıyla, heykeltraş babasıyla birlikte 1748’de Rusya’ya gelen ünlü mimar Bartolomeo Rastrelli, manastırı inşa etmek için bir plan yapmıştı. Bu, dünyadaki en görkemli binalardan biri olmalıydı. Rastrelli manastırda 120 metre yüksekliğinde bir çan kulesi yapmak isteğindeydi. Bina oldukça yüklü bir paraya mal oldu. Binlerce köle bu iş için seferber edildi. Ülkenin her tarafından en becerikli duvarcılar, marangozlar toplandı. Tuğla sağlamak için özel tuğla imalathanesi kuruldu ve birçok köye işçi sağlamaları emredildi. Askeri birlikler bina için yontma taş bulmaya gönderildi ve Sibirya ve Tula demir fabrikasına dökme demir sipariş edildi.

Fakat Çariçe ödenek olmadığı için bu kaprisli planını yerine getirmekte başarısız oldu. Ölümünden sonra hazinede sadece birkaç ruble kalmıştı fakat gardroplarında 6 binden fazla giysi bulundu. Kışlık Saray’ı inşa etmeye başladığı için bu binayı bitiremedi. 1764’te bitmemiş Smolni Manastırında “Soylu Bayanlar Eğitim Topluluğu” kuruldu. Bu, Rusya’da soyluların kızları için kurulan ilk eğitim kurumuydu.

1808’de manastırın bitişiğine ünlü mimar Karengi denetiminde “Dullar Evi” kuruldu. Büyük, 3 katlı, 200 metre uzunluğunda, narin kolonları, yüksek kemerli koridorları, geniş aydınlık odaları ve görkemli kolonları olan balo ve konser salonlarıyla bu bina, “Genç Bayanlar Enstitüsü” tarafından ele geçirilmişti. Dullar sonunda tamamlanan manastıra gönderilmişti.

Smolni Enstitüsü 1917’ye kadar ayakta kaldı. Ağustos 1917’den önce enstitü kapatıldı. Sakinleri diğer eğitim kurumlarına dağıtıldı ve binaya Sovyet Merkez Yürütme Kurulu ve Petrograd Sovyeti tarafından el kondu. Bugünden sonra bina Petrograd emekçileri ve garnizon askerleri için merkezi buluşma yeri oldu. Kornilov ayaklanması boyunca Smolni başkentin savunmasında karargâh olarak kullanıldı.

Bolşevik grup 18 numaralı odaya yerleşti, buraya fabrika temsilcileri ve devrimci alaylar tavsiyeler almak ve danışmak amacıyla geliyorlardı. Ekim günleri boyunca Smolni ayaklanmanın merkezi oldu.

Askeri Devrim Komitesi, 3. katta bulunan daha önce bayan öğretmenlerin kaldığı 3 odaya yerleşmişti.

Askeri Devrim Komitesi odalara yerleşmeden önce bu odalar Sosyalist Devrim Askeri Komisyonu ve Sovyet Menşevik Merkez Yürütme Kurulu’nun elindeydi. Bu sıralarda odada ağır bir sessizlik hüküm sürüyordu. Sıkıca kapatılmış kapıların ardında toplantı saatini belirten özenli notlar yazılıyordu.

Halbuki, şimdi Smolni’nin o sessiz, kemerli koridorları bağırışlar, binlerce ayağın yürürken çıkardığı sesler ve silah tıkırtılarıyla çınlıyordu. Askeri Devrim Komitesi’nin odası kalabalık ve gürültülüydü. Kapı, alaylarına hakim olan gerginliği rapor etmeye gelen askerler ve acil mesajlarla gelip giden Kızıl Muhafızların çarpmalarıyla ileri geri sallanıyordu.

Smolni askeri kampa dönüştürülmüştü. Devriyeler kapıya yerleştirildi. Heyecanlı işçi grupları, Kızıl Muhafızlar binanın dışındaki meydanı doldurmuşlardı. Eyerlenmiş atlar çitlere bağlanmış, sahiplerinin dört nala koşturmalarını bekliyorlardı. Sayısız otomobil ve motosiklet binanın dışında park edilmişti. Avluda kamp ateşi yanıyordu. Son zamanlara kadar yaldızlı faytonların geldiği muhteşem girişte silahla yüklü ağır motorlu araçlar duruyordu. Kemerli koridorlar makineli tüfeklerin, cephanelerin ve şarjörlerin sesiyle inliyordu ve mükemmel bir şekilde aydınlatılmış salon asker ve işçilerle doluydu. Bunlar ülkenin yeni efendileri, Sovyetler Kongresi için gelen delegelerdi.

Lenin, burada, Smolni’de de Geçici Hükümet’in son kalesi Kışlık Saray’ın işgal edilmesi için son düzenlemeleri yapıyordu.

Kışlık Saray’ın, Zimnaya Kanava ve Moyka nehrinden Marinski Sarayı’na ve oradan Neva’ya ve giderek saray meydanına varan sokak çıkışlarına doğru uzanan bir hatla kuşatılmasına karar verildi. Kızıl Muhafızların en iyileri, savaş gemisi mürettebatı ve muhafız alaylarının en devrimcileri, Keksholm, Petrograd, İsmailovski, Pavlovski ve Şasür alayları 25 Ekim öğle üzeri bitirilecek bu harekâtta görevlendirildi.

Ayaklanma Genelkurmayı Karargâhını Kışlık Saray’ın işgali eyleminin yönetildiği Peter ve Paul Kalesine kurmuştu.

Lenin’in Smolni’ye varmasıyla Askeri Devrim Komitesi faaliyetlerini büyük oranda genişletti. Çalışma arkadaşları Stalin ve Sverdlov’la birlikte Lenin, yığınların bağımsız hareketlerini ve devrimci inisiyatifini canlandırdı. Kızıl Muhafızları, fabrika örgütlerini, askeri birliklerin temsilcilerini topladı ve onlara kesin ve detaylı talimatlar verdi. Bölge temsilcilerini en can alıcı bölgelerde üstünlüğü ele geçirmek için gerekli önlemlerin alınması gerektiği konusunda uyararak Askeri Devrim Komitesi’ne gönderdi. Ayaklanmanın tüm ipleri, proleter devrimin büyük strateji ustası V. İ. Lenin ve en yakın yardımcıları Stalin ve Sverdlov’un elindeydi.

25 Ekim akşamı (7 Kasım) birçok işçi ve asker Kızıl Muhafız komutanı Lenin’i Smolni’de ziyaret etti. Lenin, Putilov Fabrikası Komitesi ve Narvskaya Zastava Sovyeti temsilcilerine bölgelerinde iktidarın aniden ve bütünüyle ele geçirilmesi işini nasıl örgütleyecekleri hakkında son derece ayrıntılı talimatlar verdi.

Lenin’in gelişinden kısa bir süre sonra bir grup motosikletli Smolni’nin girişinden ayrılıp Petrograd’ın varoşlarına hızla yol aldılar. Onlar ayaklanmanın habercisiydiler.

Gece yarısından epey sonra bu motosikletlilerden biri Bolşevik Partisi Obuhov Bölge Komitesi binasının önünde durdu. Bölge Askeri Devrim Komitesi burada üç gün üç gecedir toplantıdaydı. Haberci, Kızıl Muhafız komutanına bir mektup verdi. Bu mektup harekâta başlama emrini ve detaylı talimatları içeriyordu. Obuhov fabrikası Bolşeviklerinin uzun zamandır hazırlandıkları an gelmişti. Herkes sokaklara fırladı. Sokaklar ve meydanlar sırayla giden motorlu araçların yanında tesislere doğru akın eden işçilerin izdihamına uğradı. Gelen işçiler adını yazdırıyor, birliklere ayrılıyor, cephane, el bombası ve silah alıp kamyonlara biniyor, şehre doğru yola çıkıyorlardı.

Varoşlar, yani işçi sınıfının yaşadığı mahalleler ayağa kalktı; işçiler savaşçıların kaydolduğu toplanma yerlerine gidiyorlardı.

24 Ekim akşamı Moskoskaya Zastava bölgesindeki Skorohod ayakkabı fabrikası dernek odasında bir bölge toplantısı yapıldı ve bir an önce silahlı harekâta başlanması kararı alındı. Toplantı ertesi gece saat 2’de sona erdi ve bir bölük Kızıl Muhafız Askeri Devrim Komitesi’nin hizmetine gittiler.

Veyg köprüsü yanındaki kışlada, kantinin karşısında fişekler dağıtılıyordu. Kışladan çıkan askerler silah ellerinde, fişeklikleri bellerinde yoklamaya çağrılmak için sıraya giriyorlardı. Ardı sıra bölükler fabrika kapısından geçiyor, hızlı adımlarla gecenin içinde kayboluyorlardı. Benzer bölükler Reçkin ve Siemens-Schuckert fabrikalarının kapısından çıkıp gidiyorlardı. Moskovskaya Zastava bölgesi proleterleri Ekim Devrimi’ndeki görevlerini tamamlamaya gidiyorlardı.

Sadece iki gün önce çok büyük bir toplantıya sahne olan Putilov Tiyatrosunun dışında Kızıl Muhafızlar sessizce sıralanmışlardı. Kızıl Muhafız birlikleri, tesislerden ayrılarak Bölge Sovyeti’ne oradan da Smolni’ye gittiler. Gece yarısından sonra hükümet bürolarını ve tren istasyonlarını ele geçirmek için yürüyüşe geçtiler.

Devriyeler gece boyunca sokaklardaydı. Varoşlar terk edilmişti. Narskaya meydanında hüküm süren sessizlik zaman zaman Novosivkovskaya caddesinden Sovyet karargâhına giden küçük silahlı işçi gruplarının hızlı ayak sesleriyle bozuluyordu.

Bölge Parti Komiteleri, Askeri Devrim Komitesi, Kızıl Muhafız Karargâhı ve Bölge Sovyeti’nde telaş içinde son hazırlıklar yapılıyordu. Önceden ayarlanmış plana göre, Peterhov Bölge Sovyeti’nin üyelerinden her biri Kızıl Muhafızlar komutasındaki küçük silahlı işçi grupları eşliğinde gıda merkezlerinin organizasyonu, silahların dağıtımı ile devriyelerin ve koruma kuryelerinin oluşturulmasında görevlendirildi. Putilov Fabrikası Komitesi üyeleri onlara tıbbi malzeme sağlamak ve irtibat görevlisi olarak yardım etmek üzere gönderildi.

Narvskaya Zastava bölgesinde fabrikaların gece vardiyasında çalışanlar tesislerde kaldılar. Her birinin silahı yanındaydı. Putilov fabrikasından işaret verilir verilmez makineler durduruldu ve silahlarını kapan işçiler önceden ayarlanmış toplantı yerlerine gittiler.

Viborg Bölge Sovyeti 24 Ekim akşamı posta ve telgrafhanelerde denetimi ele geçirmiş ve telgrafhanedeki tüm telgrafların kopyasını almak için bir yazıcıyı görevli bırakmışı. Geceleyin bölgedeki tüm ulaşım olanakları tekrar gözden geçirildi. Bölgedeki fabrikalara ait tüm motorlu araçlar ve yolcu taşıtları Sovyetlerin kullanımına tahsis edildi.

Kızıl Muhafız Bölge Karargâhı işçilerle dolmuştu. Bölgedeki tüm fabrikalardan gelen Kızıl Muhafızlar burada toplanmıştı. Karargâhta gelenleri yerleştirecek sayıda oda yoktu, Bölge Sovyeti’nin yanındaki tesisler tekrar gözden geçirilmeliydi. Metal fabrikası bir birlik göndermiş ve diğer bir grubun da ilk çağrıda gönderilmek üzere tesislerde bekletildiğini belirtmişti.

Viborg Kızıl Muhafızlarından bir bölük Bölge Sovyeti’nin atadığı bir komiser önderliğinde Finlandiya tren istasyonu telgrafhanesini ele geçirdi. Diğer bir grup Lesneya caddesindeki postaneyi işgal etti.

Gece yarısından kısa bir süre sonra Rozdestvenski bölgesi Kızıl Muhafızları inzibatları bölümlerine gönderdiler. Taurida Sarayı yolunda bir Kazak devriyesi ile karşılaştılar. Silahlar patladı ve Kazaklar dağıldı. Saat 1 sularında Taurida Sarayı ele geçirildi.

İzhora fabrikası temsilcileri Smolni’den Kolpino’ya döndüler ve aynı gece makineli tüfeklerle donatılmış zırhlı araçlar Petrograd’dan ayrıldılar. İki zırhlı araç Kolpino sokaklarında devriye gezmek amacıyla bırakıldı. O gece şehrin kontrolünü sağlamak için bir devrimci komite kuruldu.

Petrograd şehrinin en can alıcı noktalarının işgali hızlı ve düzenli bir şekilde gerçekleşti. Saat 1:25’te Viborg bölgesi ve Baltık tersanesi, Keksholm Alayı askerleri ve bir denizci birliğinden gelen Kızıl Muhafızları içeren bir birlik, Kolomna bölgesi işçi devriyelerinin gözetiminde tutulan posta merkezini işgal ettiler. Saat 2’de iki güçlü karma birlik Nikolayevski ve Baltık demiryolu istasyonlarını ele geçirdiler. Nikolayevski İstasyonu Telgraf Ofisinde direnişle karşılaşıldı, fakat demiryolu muhafızları karma birliklere katılarak karşıdevrimcilerin ofisini temizleyip elebaşılarını tutukladılar. Tüm telefon ve telgraf santralleri ele geçirildi. Bir Kızıl Muhafız telgraf operatörüne telgraf ofisinin sorumluluğu verildi. Amerikan köprüsünün yanındaki demiryolu depoları ve atölyeler işgal edilip buralara muhafızlar görevli olarak bırakıldı.

Bu arada diğer devrimci birlikler elektrik santralını ve şehirdeki önemli diğer kurumları işgal ettiler. İşçiler, Tramvay Hizmetleri Merkezi Güç İstasyonunda muhafızlar görevlendirdi. İstasyon bir dakika boş durmuyor ve tramvay çalışanları aralıksız Kızıl Muhafızların şehrin diğer bölgeleriyle ulaşımını ve irtibatını sağlama görevini yerine getiriyorlardı. Aynı gece Petrograd Askeri Bölge subayları Kadetlerin yardımıyla, devrimciler tarafından ele geçirilen telgrafhaneyi ve Merkez Telgraf Ofisini tekrar ele geçirmek için atakta bulundular. Bazı köprülerde Kadetlerle çatışmaya girildi. Bu saldırılar devrimci askerler ve Kızıl Muhafızlar tarafından kolayca bertaraf edildi.

Saat 3 sıralarında Pavlovski Alayı Kışlık Saray yakınlarındaki Millionnaya caddesini kesen bir hat yaratarak St. George Şövalyeleri Emir Komitesi’nden yardım istemeye giden Kadetleri taşıyan bir aracı durdurdular.

Aynı caddede bir Kızıl Muhafız devriyesi ve askerler tüm gece süren Kabine toplantısından eve dönen Kartaşev ve A. Galper’in bulunduğu arabayı durdurup içindekileri tutukladılar ve Smolni’ye götürdüler.

Başkomiser Stankeviç de yakalanıp bir askeri komiteye götürüldü ama daha sonra serbest bırakıldı.

Askeri Devrim Komitesi Aurora kruvazörüne şu mesajı gönderdi:

“Aurora kruvazörü Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Devrim Komitesi komiserine:

Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Askeri Devrim Komitesi tarafından, size komutanız altındaki tüm araçlarla Nikolayevski köprüsündeki trafiği düzenlemeniz emredilmektedir.”33

Aurora kruvazörü Fransız-Rus tersanelerinde bakıma girmiş ve 22 Ekim’de (4 Kasım) bir denemeye çıkarılması planlanmıştı. Baltık Donanması Merkez Komitesi, Aurora’daki silahlar Petrograd’da gerekebilir diye tayfalara Petrograd’da kalmaları emrini verdi.

23 Ekim gecesi devrime büyük darbe indirmeye hazırlanan Geçici Hükümet, Aurora’nın denize indirilmesini istedi. Fakat mürettebat talimat için Askeri Devrim Komitesi’ne başvurdu. Askeri Devrim Komitesi aşağıdaki emri gönderdi:

“Denize indirmeyin. Talimatları bilen bir komiser gönderiyoruz.”34

Nikolayevski köprüsünü işgal emrini Askeri Devrim Komitesi’nden alan komiser demir alma emrini verdi. Bu hazırlıklar yapılırken komiser 2. Baltık Destek Mürettebatı ile irtibata geçerek köprüyü işgal etme ve Aurora’nın silahları altında trafiği tekrar düzene koyma emrini verdi. Kruvazör denize açılmaya hazır hale geldiğinde komutan kaptanlık etmeyi reddetti. “Korkarım ki onu karaya oturturum,” diyerek çarpışmada yer almaktan kaçındı. Komiser, Neva koyunun derinliğinin ölçülmesini emretti ve sonuçta geminin zorluk çekmeden geçebileceğine karar verildi. Tüm subaylar hemen tutuklandı ve demir alma emri verildi. Son dakikada komutan harekâtı yönetmeye razı oldu. Saat 3:30’da Aurora köprüde demir attı. Mürettebat köprüyü koruyan Kadetleri bertaraf etti.

Gün ışıdığında Kolomna bölgesi Kızıl Muhafızları, Aurora tayfaları ve deniz muhafızları eşliğinde subaylara otel hizmeti veren Astorya Otelini ele geçirip subaylardan arındırdıktan sonra oraya yerleştiler. Ericson fabrikasından bir işçi birliği Karavannaya caddesindeki Binicilik Okuluyla Askeri Teknik Okulunu ele geçirdi.

25 Ekim (7 Kasım) saat 6’da donanma muhafızlarından 40 kişilik bir birlik Keksholm Alayı’ndan erlerle birlikte bekçi odasından Devlet Bankasına girip bankayı herhangi bir direnişle karşılaşmadan işgal ettiler. Bekçi odasında, Askeri Devrim Komitesi tarafında olduklarını ve muhafız alayından uzaklaştırılırlarsa itibarlarını kaybedeceklerini söyleyen Semyonovski Alayı’ndan askerler vardı. Donanma muhafızlarıyla birlikte kalmalarına izin verildi.

Merkez Telefon Santralını işgal emri saat 4 sıralarında verildi. Putilov Fabrikası Komitesi ve Viborg bölgesi Kızıl Muhafız karargâhları belirtilen saatte Morskaya caddesine birlik gönderme talimatı aldılar. Keksholm Alayı da benzer emirler aldı. Boru Fabrikasından bir Kızıl Muhafız birliğine, Narvskaya Zastava’daki gıda bölümünden, 300 bayan telefoncu için telefon santralına yiyecek götürmesi talimatı verildi.

Keksholm Alayı Komiseri M. Prigorovski iki asker eşliğinde telefon santralına gitti. Sabah 7 sularında Kızıl Muhafızlar Boru Fabrikasından 300 ekmek, 300 teneke et ve bol miktarda çay ve şeker getirdiler.

Telefon santralının kapısı açıktı ve kapısında bir nöbetçi Kadet vardı. Kızıl Muhafızlar ve askerler kapıya koşarak tek bir mermi sıkmadan avluya girdiler. Avludaki zırhlı bir araca el kondu. Araç içindeki silahlı adamlar uykudaydı.

Kadetler tüm kapılardan koşarak dar avluya geldiler. Silahların emniyetleri açıldı. Karanlıktan yararlanıp devrimci birliklerin komutanı bağırarak komut verdi: “Silahları bırakın!” Emri kimin verdiğini bilmeyen Kadetler tüfeklerini bıraktılar. Bu sırada Kızıl Muhafızlar ve Keksholm erleri etraflarını çevirip silahlarına el koydu.

Peterhov Bölge Sovyet arazisinde görevde olan Putilov Tesisi işçilerinden İvan Gaza Smolni’ye telefon operatörleri için erzak sağlama görevini yerine getirdiğini belirtmek için telefon etmek istedi. Kızıl Muhafızlar telefon santralını ele geçirdiği an telefon etti. Uzun süre irtibat sağlayamadı fakat sonunda alıcıda sert bir erkek sesi duydu:

“Sizi bağlayamam. Telefoncu kız bayıldı.”

Telefon santralı işgal edilir edilmez Kışlık Saray ve Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’nın telefon bağlantıları kesildi. Bu, Hükümetin ve Askeri Bölge Karargâhı’nın birlikleriyle irtibat kurmalarını ve kurumlarını yönetmelerini engelledi. Motorlu kuryeleri kullanmak zorunda kaldılar, fakat bu irtibat araçları da Kızıl Muhafız devriyeleri ve devrimci birlikler tarafından kısa sürede engellendi.

Sabahleyin denizciler ve Kızıl Muhafızlar, Kışlık Saray’a bitişik olan saray köprüsünün son kısmını da ele geçirdiler. O sabah Kerenski kaygı içinde günlüğüne şunları yazdı:

“Saray köprüsü (penceremin altındaki) Bolşevik denizci devriyeleri tarafından işgal edildi.”35

Sabah 8’de Moskovskaya Zastava’dan devrimci birlikler ve işçiler Varşova tren istasyonunda tüm denetimi ele geçirdiler.

Böylece Kızıl Muhafız birlikleri, denizciler ve askerler yaşamsal önemdeki merkezleri ve başkentin en önemli taktik noktalarını adım adım ele geçirdiler. Atılan her adım Smolni’ye rapor edildi. Her 10-15 dakikada bir Askeri Devrim Komitesi devrimci güçlerin amaçlarına başarıyla ulaştıkları haberini aldı.

4

KERENSKİ’NİN KAÇIŞI

Geçici Hükümet kendini savunmak için son bir gayretle bir birlik oluşturmaya çalıştı.

24 Ekim (6 Kasım) gecesi saat 2:20’de Kerenski’nin emir subayı General Levitski, Genel Karargâh’a telefon etti ve Başkomutan Kerenski’nin Kuzey Cephesi Başkomutanı General Duhonin’e iki telgraf göndererek orada belirtilen emirlere derhal uyulmasını istediğini aktardı. İlk telgrafta şunlar yazılıydı:

“Size bu telgrafı alır almaz, 5. Kafkas Kazak Tümeni’nin tüm alaylarını, toplarıyla birlikte, 23. Don Kazak Alayı’nı ve 5. Kafkasya Kazak Tümeni komutanının emrinde Finlandiya’da bulunan, kendilerini Petrograd Askeri Bölge Komutanı Albay Polkovnikov’un emrine sunan tüm Kazak birliklerini demiryoluyla Petrograd Nikolayevski istasyonuna göndermenizi emrediyorum. Birliklerin gelişini şifreli telgrafla bildirin. Demiryolu ile sevkiyatın imkânsız olduğu durumda birlikleri kademeli hareket emriyle gönderin.”36

İkinci telgrafta Kerenski, Kuzey Cephesi boyunca dağıtılmış 1. Don Kazak Tümeni alaylarının toplanıp Petrograd’a gönderilmesini talep etti. Eğer demiryolu çalışanları ulaşımı engellemeye çalışırlarsa alayları karayoluyla göndermeleri talimatını eklemeyi unutmadı. Kerenski, Kışlık Saray’ı savunmak için sadece Kazaklara güveniyordu.

Kerenski’nin telgrafını alan Duhonin, Kuzey Cephesi Kurmay Başkanı General S. G. Lukirski’yi acilen çağırttı.

General, 1. Don Kazak Tümeni’nin iki alayının Reval’e ulaştığını ve diğer iki alayın 24 Ekim sabahı 1. Ordu için emirlere uymayan bir piyade tümenini silahsızlandırmaya gittiğini rapor etti.

Duhonin generale elindeki bütün Kazak birliklerini göndermesini emretti, çünkü durumun herhangi bir gecikmeye tahammülü yoktu. Bunu teyit etmek için Kerenski’nin emir subayından aldığı telgrafı ekledi:

“Gerçekte şu anda birkaç birlik hariç Petrograd garnizonu Bolşeviklerin tarafında ya da tarafsız. Açıkça görülüyor ki Kışlık Saray kuşatılmış ve olaylar vahim bir boyut kazanmıştır. Çeremisov’a bu konuda bilgi verin. Sanırım çok yakında sizinle irtibat kurmak imkansız olacak, Levitski.”37

Kuzey Cephe Karargâhı tüm gerekli emirlerin yayımlandığını bildirdi. Öncelikle Batetskaya istasyonunda trene binmeyi bekleyen motosikletli tabur eşliğinde Petrograd’a ulaşmak gerekliydi.

Sabaha doğru Duhonin Kışlık Saray’daki Levitski’yi aradı ve şöyle dedi:

“Sizinle konuşabildiğime sevindim.”38

Sonra da Genelkurmay’ın ve Kuzey Cephesi subaylarının aldığı kararları rapor etti. 44. Piyade Tümeni iki bataryası ile, toplarıyla birlikte 5. Kafkas Kazak Tümeni ve 43. Don Kazak Alayı’nın tamamı Petrograd’a gönderildi. Bundan başka 13. ve 15. Don alayları toplarıyla beraber Kuzey Cephesi’nden yola çıkmış ve 1. Ordu’ya gönderilen 1. Don Kazak Tümeni alaylarına güzergâhlarını değiştirmeleri ve Petrograd’a gitmeleri emredilmişti. 3. ve 6. motosikletli taburlar demiryoluyla Petrograd’a doğru ilerliyorlardı ve Duhonin “güvenilir kişilerin” onları karşılamak için gönderilmesini önerdi. Aynı zamanda Kuzey Cephesi subaylarına gönderecekleri birliklere Ordu Komitesi’nden bir temsilcinin eşlik etmesini söyledi. Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin misyonu, askeri birlikleri devrime karşı kışkırtmaktı.

Sonuçta Duhonin, Levitski’den tüm cephelerdeki durum hakkında kısa bir açıklama yapmasını rica etti.

Levitski ona son olaylar hakkında detaylı bilgi verdi. Denizciler Kronstadt’dan gelmişlerdi. Tamamen kapalı olan köprüler şimdi devrimci birlikler tarafından açılıyordu.

Tüm şehir görevli muhafızlar tarafından kuşatılmıştı. Merkez Telefon Santralı Bolşeviklerin elindeydi. Kışlık Saray kuşatılmıştı.

General Levitski sonuçta acilen taburların cepheden gönderilmesini isteyerek şunları söyledi:

“Genel olarak düşmanca bir havanın estiği başkentte, Geçici Hükümet kuvvetlerinin harekete geçirildiği, fakat henüz aktif harekâta başlamamış olduğu izlenimi hakimdir.”39

25 Ekim sabahı saat 4 sıralarında Kerenski Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’na vardı, fakat duyduğu haber teselliden başka hiçbir şey içermiyordu. Kilit noktalar düşmanın elindeydi, destek kuvvetler toplanamıyor, yardımcı olacağı bildirilen birlikler devrimcilerin tarafına geçiyordu.

Askeri Bölge Karargâhı’nda 1., 4. ve 14. Don Kazak alaylarının Petrograd’da konuşlandırılması kararının alındığı bir toplantı düzenlendi. Şu telefon mesajı tüm alaylara iletildi:

“Ülkemizin özgürlüğü, şerefi ve zaferi ve tükenen Rusya’nın kurtuluşu adına Başkomutan; 1., 4. ve 14. Kazak alaylarına Devrimci Demokrasi Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu’na ve Geçici Hükümet’e yardıma gelmelerini emretmiştir.”40

Bu mesaj, Tuğgeneral Bagratuni tarafından imzalandı ve Merkez Yürütme Kurulu Komiseri Malevski’nin imzasıyla onaylandı.

Kazaklar kışlalarının Kızıl Muhafız devriyeleri tarafından tamamen kuşatıldığının farkındaydılar ve Moskova, Narva ve Peterhov bölgelerinden gelen binlerce işçi onların harekete geçmesini önlemek için her an sokaklara dökülmeye hazırdı. Karargâha, piyadelerin kendileri ile birlikte hareket edip etmeyeceklerini sordular. Eğer cevap hayırsa onlar da harekete geçmeyeceklerdi.

Sabah erkenden Kerenski, Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’ndan ayrıldı ve Kışlık Saray’a geri döndü.

Burada erzak yetersizliği vardı. Saraya 1600 kişilik kuvvet yerleştiren hükümet, bunlar için erzak stoku yapmayı unutmuştu. 24 Ekim akşamı saraydaki yiyecek krizi o kadar ciddi boyutlardaydı ki Kadetler yiyecek bulmaya gönderildiler. Yiyecek bulmaya giden Kadetleri taşıyan bir kamyon Kızıl Muhafızlar tarafından durdurulup Smolni’ye götürüldü.

Bu arada Geçici Hükümet’in dayandığı kuvvetler gittikçe küçülüyordu. Sonradan Kerenski şöyle yazacaktı:

“Başlangıçta yüksek morale sahip Kadetler inançlarını kaybetmeye başladılar. Sonra zırhlı araç birlikleri arasında kargaşa kendini göstermeye başladı. Takviye kuvvetlerinin geçen her verimsiz dakikası her iki birliğin de savaş randımanını geriletiyordu.”41

Mikhailovski Binicilik Okulu’nda yapılan bir toplantıdan sonra Zırhlı Araç birliğinin askerlerinin çoğu Askeri Devrim Komitesi’nin saflarına geçti. Daha sonra 25 Ekim sabahı saat 11’de tüm birlik Smolni’de belirdi ve kendilerini Askeri Devrim Komitesi’nin hizmetine sundular.

Kışlık Saray’da sadece bir zırhlı araç kaldı, Aktirets’in mürettebatı sarayı “sanatsal değeri olan bir anıt”42 olarak savunacaklarını bildirdiler.

Diğer bir hükümet toplantısı için çağrı yapıldı. Bakanlar Kurulu, subaylar ve kuryeler Kışlık Saray ile Askeri Bölge Karargâhı arasında koşuşturuyorlardı. Her taraftan dedikodu yağıyordu, herkes birbirinden daha çok panik içindeydi. Durum gittikçe gerginleşiyordu.

Bakanlar Kurulu toplantısında Kerenski, “yaklaşan birlikleri bizzat karşılamak için” saraydan ayrılacağını açıkladı.43 Aslında Kerenski yabancı elçilikler vasıtasıyla kaçmaya hazırlanıyordu.

Petrograd’daki İngiliz Elçisi Sir George Buchenan hatıralarında şöyle yazmıştı:

“Sabah 10 sıralarında (25 Ekim) Kerenski bir subayı kendine bir motor bulması için gönderdi. Subay, ABD elçilik sekreterlerinden birini bulup Amerikan bayraklı arabasını Kerenski’ye ödünç vermesi için ikna etti. Beraberce Kışlık Saray’a gittiler. Cepheden toplanan birliklere katılmak için Luga’ya gitmek istediğini Beyaz Saray’a söyledikten sonra, müttefik büyükelçilerine Bolşevik Hükümeti’ni tanımamaları için yalvardı. Kerenski 12 Kasım’a (30 Ekim) kadar durumu düzeltecek sayıda birlikle geri döneceğini umuyordu.”44

Kerenski’nin kaçışı ona eşlik eden subay tarafından tamamen doğrulanmıştır. Örneğin; Petrograd Askeri Bölge Otomobil Birliği komutan yardımcısı B. İ. Knirş’e saat 10’da Albay Polkovnikov yaklaşan birlikleri karşılamak isteyen Kerenski için iki araba ayarlaması talimatını Subay Karargâhı’ndan vermişti. Polkovnikov ona elçiliklerden birine başvurması tavsiyesinde bulunmuştu. Knirş bir Amerikalı’dan bir araba bulmuş ve ABD elçiliği ateşesiyle birlikte Subay Karargâhı’na dönmüşlerdi. Yabancı bayraklı arabayı meydanda gören Kızıl Muhafızlar onun geçip gitmesine izin vermişlerdi. Yabancı bayrak Rusya Geçici Hükümeti’nin başkanının devrimci Petrograd’dan kaçmasını sağlamıştı.

Devrim inanılmaz bir güçle yayılıyordu. Ayaklanmanın utkulu ilerleyişine dayanmaya çalışan Geçici Hükümet’in her girişimi hemen etkisiz hale getiriliyordu. Bakanlar Kurulu kendini Kışlık Saray’a kapatmış, hiçbir şey yapmadan cepheden gelecek birlikleri bekliyordu.

5

25 EKİM (7 KASIM) SOSYALİST

DEVRİMİN İLK GÜNÜ

25 Ekim (7 Kasım) sabahı proleterler başkentin stratejik noktalarını ellerinde bulunduruyorlardı. Sadece Petrograd Askeri Bölgesi ve Kışlık Saray hükümetin elinde kalmıştı. Ayaklanma başarılıydı. Saat 10’da Askeri Devrim Komitesi Rus vatandaşlarına şu bildiriyi yayımladı:

“Geçici Hükümet devrilmiştir. Devlet erki Petrograd proleterleri ve garnizonunun başındaki Petrograd İşçi ve Askeri Vekilleri Sovyeti organına –Askeri Devrim Komitesi– geçmiştir.

İnsanların uğruna savaştıkları davanın başarısı, acil demokratik bir barış yapılması, özel mülk sahiplerinin bertaraf edilmesi, sanayide işçi denetiminin kurumsallaşması ve Sovyet Hükümeti’nin kuruluşu sağlanmıştır.

Yaşasın işçilerin, askerlerin ve köylülerin devrimi!”45

Bildiri, Vladimir İlyiç Lenin tarafından imzalandı.

Aynı sabah bildiri tüm sanayi merkezlerine telgrafla yollandı. Bu, tüm ülkede işçi sınıfı üzerinde çok büyük boyutta devrimci etki yarattı ve iktidarın yerel Sovyetlere geçmesine olanak verdi. Zafer haberi Petrograd’da her nereye yayılsa proleter yığınları mücadele için ayaklanıyordu.

Askeri Devrim Komitesi’nin kuvvetleri gittikçe büyüyordu. Smolni’deki yedek kuvvetler, işçi sınıfının yaşadığı varoşlardan geliyordu. Tüm bölgeler birlik gönderiyordu. Ulaşım olanakları, silah ve erzak stokları sağlanmıştı. Silahlar hızla Peter ve Paul Kalesindeki teçhizat deposundan alınmış ve farklı fabrikalara gönderilmişti.

Bu arada fabrikalarda üretim devam etmekte ve tramvay hizmeti kesintisiz olarak sağlanmaktaydı. Ayaklanmadan az önce Petrograd ağaç işçileri greve gitmişlerdi. Ayaklanmanın olduğu gün grev komitesi grevcileri hemen işe başlamaya çağırdı. Komite tarafından kabul edilen karar şöyleydi:

“Bugünlerde tüm işçiler görevlerinin başında olmalı ve yeni hükümete bağlılıklarını kanıtlamalıdır.”46

Diğer bir grev, Narva bölgesindeki bıçkıhanede sürmekteydi, fakat grev komitesinin üyeleri Bolşevik Partisi Komitesi’ne gelerek grevi sona erdireceklerini, ayaklanmaya katılmayı arzu ettiklerini ve kendilerini Askeri Devrim Komitesi’nin hizmetine sunduklarını bildirdiler. Kendilerine hemen bir birlik oluşturmaları ve Smolni’ye göndermeleri talimatı verildi.

Fabrika komitelerinin odalarındaki telefonlar durmadan çalıyordu, Kızıl Muhafız Bölge subayları birlikleri göreve çağırıyordu. Kızıl Muhafızlar direnen son hükümet bürolarını da ele geçirmişti.

Rosenkranz fabrikası ve Metal fabrikası Kızıl Muhafız birlikleri, Mikhailovski Topçu Okulu Kadetlerinin silahlarına el koymuşlardı. Narva bölgesinde Kızıl Muhafızlar 2 no’lu Gorokovaya caddesi Petrograd polis şefinin ofisini işgal etmişlerdi. Devrimci birlikler Petrograd’ı Moskova, Kiev ve Reval’e bağlayan telgraf ana hattını ele geçirmişlerdi. Viborg bölgesindeki işçiler Kresti hapishanesini işgal ederek Temmuzda Geçici Hükümet tarafından yakalanıp hapsedilen Bolşevikleri serbest bıraktılar. Sestroretsk hafif silahlar fabrikasından bir birlik İstihkam Okulu’ndaki Kadetleri silahsızlandırma talimatı aldı.

Devrimci bölükler Merkez Ateşli Silahlar depolarını ele geçirdi. Buradan silah kasaları alınarak fabrikalara dağıtıldı. Putilov tersanesine ve Fransız-Rus tersanesine de bin adet silah gönderildi.

Emekçilerin oturduğu bölgelerdeki sokaklarda izdiham vardı. Her yerde çeşitli gruplar toplanmış, son birkaç saatte olan olayların izlenimlerini paylaşıyorlardı. Silahlı askerler ve işçilerle dolu kamyonlar sokaklardan geçip gidiyor, Askeri Devrim Komitesi bildirisinin kopyalarını dağıtıyorlardı. Şehrin merkezine yakın sokaklar daha hareketsizdi. Nevski bölgesi terk edilmişti. Devriyeler kimsenin Kazan Kilisesinin ötesine geçmesine izin vermiyordu. Burada bitmemiş savaşın gerginliği hissediliyordu.

Lenin’e göre Geçici Hükümet’in sığındığı son yerler –Kışlık Saray ve Petrograd Askeri Bölge Karargâhı– olabildiğince çabuk ele geçirilmeliydi. Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileri fabrikalara giriyor, işçileri toplayıp Kızıl Muhafızlar için yeni birlikler örgütlemeye çalışıyorlardı.

Petrograd garnizonunun en güçlü birliklerine Kışlık Saray’ı işgal etme talimatı verildi. 25 Ekim saat 11’de uçaksavar silahları Smolni’ye getirildi. Askeri Devrim Komitesi saflarına geçen Zırhlı Araçlar Birliği de Smolni’ye geldi ve derhal saraya gönderildi.

6. Artçı Otomobil Tamir Bölüğü, Smolni’ye bir temsilci göndererek ayaklanmaya bağlılığını bildirdi. Bölük Kızıl Muhafızları ve birlikleri Kışlık Saray’a ve silahları çalışan kesimin yaşadığı bölgelere sevk etme emri aldı. Bölük garajı Askeri Bölge Karargâhı’na çalışmaz durumda oldukları gerekçesiyle göndermedikleri kamyonları hemen gönderdiler. Öğle üzeri, Kışlık Saray ve Askeri Bölge Karargâhı etrafındaki çember daraltılmaya başlandı. Hat, Moyka nehrinden ve Mars tarlalarından geçerek Marinski meydanına ulaşıyordu. Yeni Kızıl Muhafız birlikleri ve devrimci askerler bu hattın farklı noktalarına yerleştiler. Sabaha doğru Keksholm Alayı’nın yedi bölüğü, hattın sol kanadındaki giriş yolunu ele geçirdi ve 2. Şehir (Kolomna) bölgesinin (Fransız-Rus tersanesi) Kızıl Muhafızlarıyla birleştiler. Pavlovski Alayı Millionaya caddesi boyunca sağ tarafta pozisyon alarak kavşaklara ileri karakollar yerleştirdi. Öğleden sonra uçaksavar silahlarıyla donatılmış 11 kamyon Putilov fabrikasından Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’na geldi. Bu kamyonlar Zırhlı Araçlar Birliği’nin araçlarıyla birlikte tüm kıyı boyunca dağıtıldı. İki uçaksavar topu ve iki zırhlı araç Pavlovski Alayı’nın emrine verildi.

Öğle üzeri Askeri Devrim Komitesi taburları Marinski Sarayı’nı kuşattı. Ön Parlamento aynı gün toplantıya çağrılmış ve birçok vekil orada toplanmıştı. Konuşmacı N. D. Avksentyev gelir gelmez etrafı heyecanlı vekiller tarafından çevrilip soru bombardımanına tutuldu. Herkesi en çok ilgilendiren soru Kerenski’nin nerede olduğuydu. Avksentyev vekilleri, Kerenski’nin cepheye bir ziyaret için gittiği ve kısa süre sonra Petrograd’a döneceği konusunda ikna etti.

Birden sarayın Kızıl Muhafızlar ve Litvanya Alayı Taburu tarafından kuşatıldığı haberi geldi. Sonra Keksholm Alayı taburları ve Deniz Muhafızları bir zırhlı araç eşliğinde geldiler. Vekillere binayı terk etmeleri emri verildi. Avksentyev farklı politik grup temsilcilerini acilen toplantıya çağırdı. Toplantıdan sonra Avksentyev koşarak yaklaşık 100 vekilin bulunduğu odaya gitti. Çoğunluk oyuyla iktidarı teslim etmeye ve dağılmaya karar verdiler. Vekiller ayrılır ayrılmaz, saray devrimci birlikler tarafından işgal edildi.

Askerler, Anayasal Demokratları tutuklama isteminde bulundular fakat vekillerin evrakını inceleyen komutan şunları söyledi:

“Tutuklanmayı hak edenleri her zaman tutuklamaya zamanımız olacaktır.”47

Denizci birliği hızla Petrograd proleterlerinin yardımına gitti. 24 Ekim akşamı Sovyetler Kronstadt Yürütme Kurulu özel bir toplantı yaptı. Askeri Devrim Komitesi delegelerinin başkentteki durum hakkındaki raporunu dinledikten sonra komite, Petrograd’a hemen Baltık Filosu’ndan karma bir birlik gönderme kararı verdi. Sovyetlerin Kronstadt’da denetimi tamamen ele geçirmesi için birçok karar alındı. Saat 1’de Sovyet genel toplantısında Yürütme Kurulu’nun teklifleri kabul edildi. 25 Ekim sabahı erken saatlerde Yakornaya meydanında büyük bir miting yapıldı. Kalabalık, “Yaşasın Sovyet İktidarı!”, “Kahrolsun Geçici Hükümet!” yazılı afiş ve pankartlar taşıyordu. Ateşli konuşmalarla Kronstadt denizcileri, burjuvazinin egemenliğine son verilmesi mücadelesinde görev almaya hazır olduklarını ifade ediyorlardı.

Saat 8 sıralarında, yedi bölüğün gemiye binmesi tamamlanmıştı. Önce devrimci subayların karargâh olarak kullandıkları mayın gemisi Amur, Petrograd’a gidecekti. Cepheden çekilen 7. Bölüğün özel bir görevi vardı. Peterhov ve Strelna garnizonlarıyla işbirliği içinde derhal Baltık demiryolu hattını ve Baltık demiryolu istasyonunu işgal edecekler, Deniz Muhafız Okulu’ndaki Kadet ve öğrencileri silahsızlandırıp Luga ve Pskov ile irtibat kuracaklar ve Oranyenbaum’a Zarya Svobodi savaş gemisinin 12 inçlik silahlarının görüş alanı içine bir kuvvet yerleştireceklerdi.

Saat 2’de küçük bir Kronstadt gemi filosu denizci birliği eşliğinde Neva koyunda belirdi. Birlik, Gemi Mühendisliği Okulu, Deniz Torpido Silahları Okulu, Motor Mühendisliği Okulu, Kronstadt Deniz Okulu’nun öğrencileri ve Slava, Narodovolets, Aziya, Pulkovo ve Okean savaş gemilerinin ve Priamislav destroyerinin mürettebatından oluşuyordu. Aynı zamanda Kronstadt tersanesinden de bir bölüğü kapsıyordu.

Aktif Baltık Donanması Oleg kruvazörü önderliğinde beş savaş gemisi göndermişti.

Kararlaştırıldığı gibi Zarya Svobodi savaş gemisi, 12 inçlik silahların görüş alanındaki Ligov’da durdu, 7. Denizci Bölüğü Hayat Botu İstasyonuna inerek Oranyenbaum ve Peterhov Askeri Okulu’nun Kadetlerini silahsızlandırdı. Saat 8’de denizciler tüm Baltık demiryolu hattını işgal ederek Petrograd’a vardı.

Demiryoluyla Petrograd’a varan Helsingfors bölüğü 1500 denizciden oluşuyordu. Aralarında Sahil Madenlerini Koruma Şirketinin adamları, Helsingfors’a demir atmış savaş gemisinden tayfalar, Sveaborg Deniz Muhafız komandoları ve Helsingfors hastanesinden komandolar vardı.

Petrogradlı denizciler, radyo istasyonuyla birlikte Deniz Kuvvetleri Limanını ve Donanma Dairesi Binasını işgal ettiler, önde gelen denizci subayları tutukladılar.

Kerenski ayrıldıktan sonra Konovalov Kışlık Saray’daki Bakanlar Kurulu toplantısına gitti. Bakanlar Kurulu Kışlık Saray’da kalmaya ve cepheden takviye kuvvetler gelinceye kadar onu savunmaya karar verdi. Ülkeye seslenen bir yazı kaleme alındı. Albay Polkovnikov mutlaka saf dışı edilmeliydi.

Genelkurmay’ın en üst komiseri Stankeviç, General Duhonin ile direkt olarak telefonla görüşerek talep edilen birliklerin gelip gelmediğini öğrenmeye çalıştı. General birliklerin gönderildiğini ve çok yakında Petrograd’a ulaşacaklarını belirtti.

“Yaklaştıkları haberini henüz almadınız mı? Bana, gelen birlikleri karşılamak için birini gönderdiğiniz bildirildi... Konstantinovski Askeri Okulu ve Nikolayevski Süvari Okulu ne yapıyor? Muhtemelen diğerleri de var... Sizin yeterli kuvveti bulacağınızı sanıyorum. Tüm yapacağınız bu işi iyi organize etmeniz; bu arada da cepheden gelen birlikler varmış olur...”

Stankeviç ona şöyle cevap verdi:

“Yaklaşan birliklerin komutanlarına, Petrograd Askeri Karargâhı’nın, vardıklarında onlara talimatları ulaştıramaması durumunda, caddelerde karşılaşabilecekleri engellere rağmen, tren istasyonuna bir muhafız bırakarak Bölge Karargâhı’na ve Kışlık Saray’a doğru ilerlemelerinin öğütlenmesi gerektiğini düşünüyorum.”

Duhonin konuşmasına şöyle son verdi:

“Sanırım yaklaşan birlikleri karşılamak için Petrograd’dan güvenilir bir kişiyi, Petrograd’dan iki-üç istasyon öncesine göndermek gerekiyor...”

“Bundan başka Ştasev’den (Kuzey Cephesi Karargâhının kısaltması) birlik treniyle birlikte Ordu veya Cephe Komitesi’nden temsilciler göndermesini istedim.”48

Askeri Bölge Karargâh Komutanı General Bagratuni Bakanlar Kurulunu topladı ve hükümeti savunmak için sadece iki küçük taburun olduğunu bildirdi. Onlar sadece Kışlık Saray’da toplanan kuvvetlere güvenebilirlerdi. Bakanlar Kurulu Geçici Hükümet’i savunmak için özel bir vekil atadı. Menşevik Nikitin bu göreve Palçinski’yi atamak istedi, fakat Sosyalist Devrimci ve Menşevik bakanları içeren çoğunluk oylarını 1917’nin sonbaharında Moskova’da yapılan Anayasal Demokrat Parti’nin Kongresinde hükümete canlılık aşılayacağına söz veren Anayasal Demorat Kişkin’e verdi. Sonradan Nikitin, Kişkin’in atamasını şöyle açıkladı:

“Açıkça o atandı çünkü bir Kadet olarak ahlaki açıdan onun kanlı misillemeler için emir verme sorumluluğunu üstlenmesi Sosyalist bakanlardan daha kolaydı.”49

Bu yine ikinci sınıf burjuva politikacılarının aşağılık kişiliklerini ortaya çıkarıyordu. İşçi sınıfına karşı kanlı misillemeler hazırlayan Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, bunun ayarlanması işini güvenilir ellere bıraktılar. Başarısızlık halinde ellerini yıkayıp bu işten sıyrılacaklar ve suçu Anayasal Demokratlara atacaklardı.

P. Palçinski ve P. Rutenberg, Kişkin’in yardımcısı olarak atandı. Bu yeni askeri diktatör Palçinski ve Petrograd Askeri Bölge Karargâh Komutanıyla birlikte hemen savunma önlemleri almaya başladı. Kişkin General Polkovnikov’u kovup cepheden birlikler gelinceye kadar Kışlık Saray’ın savunmasını kendi örgütlemeye başladı, fakat ellerinde sarayın bir krokisi bile yoktu. Subayların ve Kadetlerin savaşçı ruhları kaybolmaya başlamıştı. Hatıralarında Palçinski, “Subaylar arasındaki şaşkınlık ve kayıtsızlık ve Kadetler arasındaki dehşet”50 diye not düşmüştü.

Kadetlerin moralini yükseltmek için bir yarma harekâtı yapmaya karar verdiler. Stankeviç, Subay İstihkâm Eğitim Okulu’ndan bir grup Kadet eşliğinde Marinski Sarayı’nı tekrar ele geçirmeye gitti fakat oraya gittiklerinde etrafının zırhlı araçlarla çevrili olduğunu gördüler. Bunun üzerine Stankeviç Morskaya caddesindeki telefon santralını ele geçirmeye karar verdi. Kadetler ikiye bölünerek, santraldeki muhafızları şaşırtabileceklerini düşündüler. “Bu köylüler bir kez daha bizim kazanan, onların kaybeden olduğunu görecekler,”51 dedi Stankeviç, grubun yarısını dolaylı yoldan gönderdi ve kendi liderliğindeki grupla doğrudan binaya gitti.

Fakat “köylüler” Kadetleri görüp alarma geçtiler. Bir makineli tüfek, yaklaşan Kadetlere döndü ve grubun tamamı dağıldı. Az sonra ateş durduruldu. Telefoncu kızlar sokaklara fırlayıp, Kadetlere, santralın tüm telefon görüşmelerini kontrol eden askerlerle dolu olduğunu bildirdiler.

Kadetler saldırıya hazırlanırken Fransız Elçiliğinin bir sekreteri geldi ve onları tehlikede oldukları konusunda uyardı. Makineli tüfeklerle donanmış Kızıl Muhafızlar Gorokovaya caddesinin köşesinde ve Moyka’da konuşlanmışlardı. Stankeviç sekreterden diğer grubu ve Kışlık Saray’ı geri çekilme konusunda uyarmasını rica etti. Diğer grup Nevski’de Kızıl Muhafızlar tarafından kuşatılıp silahları alınmıştı.

Yarma harekâtı başarısızlıkla sonuçlandı. Bu Geçici Hükümet güçlerinin aktif bir operasyonda tek kullanılışıydı. Bu fiyaskodan sonra hükümet kendini saraya kilitledi ve cepheden birlikler gelinceye kadar kendilerini korumaya aldılar.

25 Ekim’de (7 Kasım) saat iki sıralarında İçişleri Bakanı Nikitin Kışlık Saray’dan Şehir Duması’nı aradı. Askeri Devrim Komitesi denetçisinin deneyimsizliğinden faydalanarak telefon santralı operatörü Nikitin’i bağladı. Nikitin Duma’yı telefon santralının işgali konusunda uyardı ve Duma temsilcilerinin oraya gönderilmesini rica etti. Aynı zamanda erzak konusunda da yardım istedi.

Şehir Duması’nda Kamu Güvenliği Komitesi’nin ikinci toplantısı saat 3’te başladı. Birinci toplantı sabah yapılmıştı ve tüm bölgelerde Belediye Meclisi başkanlarının başkanlığında yerel “Kamu Güvenliği Komiteleri” örgütlenmesine karar verildi. Sözümona halkın yaşamını ve mal varlığını korumak için ev komiteleri örgütlemek konusunda görüşmeler yapıldı.

Bu toplantıda Petrograd Valisi Schreider, İçişleri Bakanı Nikitin’den yardım için bir çağrı aldığını bildirdi. Kamu Güvenliği Komitesi hemen bir kamyon dolusu erzak gönderdi, fakat devrimci devriyeler tarafından yolu kesildi. Şehir Duması’nın iki üyesi Anayasal Demokrat A. D. Korotnyev ve Sosyalist Devrimci Zaharov telefon santralına gönderildi. Saat 3’te Şehir Duması’nın araçları Morskaya caddesinde görüldü. Ateş açılacağından korkan sürücüler daha ileriye gitmeyi reddettiler. Encümen üyeleri araçlardan inip yürümeye başladılar. Telefon santralına varınca Kamu Güvenliği Komitesi görevlileri, işçileri sakinleştirmeye çalıştılar. Duma adına gayretli hizmetlerine ve bağlılıklarına teşekkür ettiler.

“Kamu Güvenliği Komitesi” üyelerinin müdahalesi, delegelere binayı hemen terk etmelerini emreden Askeri Devrim Komitesi üyelerinin gelmesiyle kısa kesildi. Mırıldanarak Askeri Devrim Komitesi’nin hareketinin kanunsuz olduğunu ve güç kullanılırsa ayrılacaklarını söylediler.

Şehir Duması’yla yapılan bu konuşmadan sonra Nikitin Moskova’yı arayarak Vali Rudnyev ile görüşmek istedi. Vali ayaklanmanın Moskova’da da başladığını, fakat Şehir Duması’nın Bolşeviklerin iktidarı ele geçirmesine karşı bir protesto yayımladığını bildirdi.

Nikitin, Rudnyev’e Geçici Hükümet’in cepheden birlikler gelinceye kadar kendini savunma kararı aldığını ve kendisinden Kışlık Saray’la yakın irtibat içinde olmasını rica ettiklerini ve onları Moskova’daki durum hakkında bilgilendirmesini istediklerini söyledi. Hükümetin Rudnyev’e tüm ülkedeki devlet dairelerinde askeri otoritelerin kullandığı tüm gücü kullanma yetkisi verdiğini ekledi.

Proleter devrimin karargâhı olan Smolni’de canlı bir çalışma vardı. Devrimin her katılımcısı sadakatle görevini yerine getiriyordu.

Herkes zaferin sarsılmaz güveniyle doluydu. Kızıl Muhafız birlikleri gelmeye devam ediyordu; birbirine çarpan makineli tüfeklerin çıkardığı ses uzun koridorda çınlıyordu. Odalar heyecanlı asker ve işçilerle doluydu. Askeri Devrim Komitesi’nin odasının dışında olağanüstü bir canlılık vardı. Sürekli girip çıkanlar oluyor, insanlar talimat almak için geliyor veya çeşitli görevlere gitmek için ayrılıyorlardı. Kızıl Muhafızların koruduğu koridorun en sonundaki odada Askeri Devrim Komitesi toplantıdaydı. Raporları dinleyip talimatlar veriyorlardı. Aşağıdaki bildiri tüm ülkeye dağıtıldı:

“Petrograd’da iktidar; Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Askeri Devrim Komitesi’nin elindedir. Ayaklanmada yer alan işçiler ve askerler kan dökmeden zafere ulaşmışlardır. Kerenski Hükümeti devrilmiştir.

Komite cephedekileri provokasyonlara kanmamaya çağırmakta, Petrograd Sovyeti’ni ve hemen barış önerisinde bulunacak ve toprakları köylülere devredecek Anayasal Meclisi toplayacak yeni devrimci hükümeti desteklemelerini istemektedir. Yerel Hükümet İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti’ne geçmelidir.”52

Telgraflar askerleri güvenilmeyen birliklerin sevkiyatına engel olmaya ve kendileriyle devrim için işbirliği yapmayan subayları düşman olarak tutuklamaya çağırıyordu.

Askeri Devrim Komitesi’nin odasında Bolşevik Partisi Merkez Komitesi vardı. Lenin ve Stalin, Askeri Devrim Komitesi’nin çalışmalarında son derece etkin ve belirleyici bir rol oynamışlardı. Geçici Hükümet’in dağıtılmasını açıklayan bildiriyle başlayan en önemli dokümanlar Lenin tarafından yazılmıştı. Tüm atamalar onun onayı ile yapılmıştı. Diğer liderler tarafından yayımlanan en önemli emirlerin arkasında o vardı. Burada Lenin Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’nin toplantısı için önerileri kaleme aldırmıştı.

Bu toplantı 25 Ekim (7 Kasım) saat 2:35’te başladı.

Tezahürat ve uzun alkışlar ortasında Askeri Devrim Komitesi devrimin zaferini ilan etti. Zaferin örgütçüsü Lenin, salona girerek Temmuzdan beri ilk defa halkın içine katıldı, delegeler devrimin liderini çılgınca alkışladılar. Lenin konuşmaya çağrıldığında delegeler tekrar ayağa kalkarak alkış tuttular. Bir grup Kızıl Muhafız silah tıkırtılarıyla salona girdi. Onlar da barut kokusunu ve savaşın heyecanını oraya taşıdılar.

Lenin’i kutlarken, zaferlerini, devrimin zaferini haykırıyorlardı.

Liderleriyle bir kez daha buluşmanın coşkusuyla delegeler uzun süre sakinleşemediler. Sonunda Lenin dünyadaki ilk başarılı proleter devrimin ilk bildirisini okudu:

“Yoldaşlar, Bolşeviklerin her zaman gerekli olduğunu vurguladıkları işçilerin ve köylülerin devrimi başarılmış bir gerçektir.

İşçilerin ve köylülerin devriminin anlamı nedir? Bunun anlamı, her şeyden önce, burjuvazinin hiçbir suretle ortak olamayacağı, kendi iktidarımızın organı olan bir Sovyet Hükümeti’ni kuracak olmamızdır. Ezilen yığınların kendileri bir iktidar yaratacaklar. Eski devlet aygıtı parçalanacak ve Sovyet örgütleri biçiminde yeni bir yönetim aygıtı oluşturulacaktır.

Şu andan itibaren, Rusya’nın tarihinde yeni bir çağ başlıyor; ve bu devrim, III. Rus Devrimi sonunda sosyalizmin zaferine yol açtı.”53

Bu, proletaryanın büyük liderinin, tarihsel zaferin önemini nasıl tanımladığını göstermektedir. Konuşması tüm Ekim Devrimi’nin temel programıydı. Toplantıda Lenin’in raporuna karşı tartışma açmamaya karar verildi. Lenin tarafından kaleme alınan önerge hemen kabul edildi:

“Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti, proleterlerin muzaffer devrimini ve Petrograd Garnizonunu selamlar. Sovyet, özellikle, bu kansız ve olağanüstü başarılı ayaklanmada yığınlar tarafından gösterilen dayanışmayı, örgütlülüğü, disiplini ve birlikteliği vurgulamak ister.

Sovyet, devrim tarafından işçi ve köylü hükümeti olarak yaratılan ve tüm yoksul köylü yığınlarının şehirli proleterler tarafından destekleneceğini garanti altına alan Sovyet Hükümeti’nin ülkeyi ıstıraplardan ve savaşın şiddetinden… kurtarma anlamına gelen sosyalizme doğru ilerleyişine olan sarsılmaz inancını dile getirir.

Sovyet, Batı Avrupa proleterlerinin sosyalizmin kesin ve nihai zaferini elde etmemizde bize yardımcı olacağına inanır.”54

6

KIŞLIK SARAY’IN KUŞATILMASI

Kışlık Saray’ın çevresindeki halka gittikçe daralıyordu.

25 Ekim saat 5’te Kızıl Muhafızlar saraya çıkan yollarda savaşıyorlardı. Neva kıyısına kurulmuş Kışlık Saray; büyük, üç katlı, yaklaşık 200 metre uzunlukta, 160 metre genişlikte ve 22 metre yükseklikte bir binaydı. Yanındaki Hermitaj Tiyatrosuyla birlikte yaklaşık 9 hektarlık bir alanı kapsıyordu. Sarayın önünde geniş bir meydan, iki yanında Genelkurmay ve Bahriye Mahkemesi’nin binaları vardı. Meydanın ortasındaki Aleksander sütunu yalnız başına durmaktaydı.

Askeri Devrim Komitesi kuvvetleri saray meydanına giden tüm yolları tutmuştu. Sağda Muhafız Karargâhı’nın yakınındaki Pevchenski köprüsünde Kızıl Muhafız birlikleri ve İsmailovski Alayı toplanmıştı. Pavlovski Alayı ve Preobrazenski Alayı’ndan küçük bir grup, Muhafız Karargâhı’na giden Millinnaya caddesinden Zimnaya Kanava’ya –Saray ve Hermitage arasındaki Neva’ya akan dar bir kanal– ilerledi. Reval şok denizci taburu Neva boyunca pozisyon aldı.

Kışlık Saray’ın karşısında, Morskaya caddesindeki Genelkurmay binasının arkasında ve ona bağlanan sokaklarda ve Politseyski köprüsünün yakınında Viborg ve Petrograd bölgesinden gelen Kızıl Muhafız birlikleri yığılmıştı. Buralara da zırhlı araçlar, uçaksavar silahları ve arazi topları yerleştirilmişti. Neva boyunda daha ilerde Kazan Kilisesi yakınlarına yerleştirilmiş ağır silahlar kullanıma hazırdı. Bu silahlar Geçici Hükümet tarafından cepheden getirilmişti fakat başkente varışlarında mürettebat Petrograd Sovyeti’nin tarafına geçmişti.

Genelkurmay binasının yakınlarındaki Aleksandrovski parkına Kızıl Muhafız birlikleri, Kronstadt Deniz Kuvvetleri Torpido Okulu’ndan denizciler, 2. Baltık ve Deniz Muhafızlarının askerleri, Keksholm Alayı’nın askerleri ve bazı zırhlı araçlar yerleştirilmişti.

Bahriye Mahkemesinin yakınlarında sol tarafta Deniz Kuvvetleri Mühendislik Okulu’ndan, Okean eğitim gemisinden ve Kronstadt’ın diğer birliklerinden denizciler vardı. Bundan başka sol kanat ve merkez, Şasür ve Volinia Alayı’ndan yedek askerler tarafından destekleniyordu.

Neva’nın karşı kıyılarına Vasilyevski ada bölgesi fabrikalarından işçi birlikleri yerleşmişti. Vasilyevski adası merkeze saray köprüsüyle bağlanıyordu ve burası Kızıl Muhafızların denetimindeydi.

Nehrin öteki yakasında, Kışlık Saray’ın karşısındaki Peter ve Paul Kalesinin ince uzun kulesi alacakaranlıkta daha yüksek gözüküyordu. Kale de savaşta yer almaya hazırlanıyordu.

Peter ve Paul Kalesi bu bölgede yapılan ilk ve Petrograd’daki en eski binaydı. Bu yapı Büyük Petro tarafından Neva’daki küçük Jenisaari adasına (Hare adası) yaptırılmış ve 1703’te bitirilmişti. 60 binden fazla köle ve asker Neva kıyılarındaki otokrasinin bu ilk kalesinin yapımında ölmüştü. Sonradan kale, bölge hapishanesine dönüştürüldü. Kale içindeki katedralde Rus Çarları için bir mozole yapılmıştı ve zalimlerin görkemli mezarlarının yanına kalenin nemli taş hücrelerine Rus halkının en iyi temsilcileri –devrimciler– diri diri gömüldükleri mezarlara hapsedilmişlerdi. Şimdi kale, silahlarını Çarlık rejiminin son kalesi Kışlık Saray’a çevirmişti.

Askeri Devrim Komitesi son harekât planını oluşturdu. Geçici Hükümet’e bir ültimatom göndererek 6:20’den önce teslim olmaya çağrılması kararlaştırıldı. Eğer bu reddedilirse kaleden bir silah ateşlenecekti. Aurora kruvazörü Kışlık Saray’a hücum işareti olarak 6 inçlik silahlarından biriyle iki el ateş edecekti. Gönüllüler Kışlık Saray’a ültimatomu götürmek için çağrıldılar. Bu görev, 1. Motosiklet Taburundan V. Frolov tarafından üstlenildi.

Ültimatom hızla daktilo edildi. Bu belgede, Askeri Devrim Komitesi’nin Geçici Hükümet’e Kışlık Saray’ı ve Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’nı teslim etme çağrısı ve eğer teslim edilmezlerse binanın bombardımana tutulacağı yazıyordu. Peter ve Paul Kalesi ve Aurora kruvazörü ateşe hazırdı. A. Galanin adındaki diğer bir motosikletçi eşliğinde Frolov, Kışlık Saray’a doğru yola çıktı. Hermitaj yakınlarında Kızıl Muhafız kordonu tarafından durduruldular, görevlerini açıkladıktan sonra geçmelerine izin verildi. Beyaz bir bayrak taşıyarak düşman hatlarına doğru ilerlediler. Silahları hazır durumdaki üç Kadet onları karşılamaya geldi. Temsilciler ültimatomu sunmak üzere karargâha götürülme isteminde bulundular.

Kadetlerden biri tehditkâr bir edayla, “Ben size ültimatomu gösteririm,” dedi. Ama yine de Frolov karargâha götürüldü. Orada Frolov, Geçici Hükümet üyesi ve Petrograd’da düzeni sağlamaktan sorumlu bakan N. M. Kişkin’i, iki yardımcısı P. Palçinski ve P. Rutenberg’le beraber buldu. General Bagratuni ve Yarbay N. N. Paradelov da oradaydı. Ültimatomu uzatırken, “Düşünmeniz için 20 dakika,” dedi Frolov. Kişkin, yardımcıları ve General Bagratuni telefonla cevap vereceğine söz vererek Kışlık Saray’a gitti.

Hükümet üyeleri alınan ültimatom hakkında bilgilendirildi.

Geçici Hükümet, büyük pencereleri Neva’ya bakan Malaçite salonunda toplandı. Bakanlar ültimatomun katı, kısa ve özlü koşullarını incelediler, sonra nehre doğru baktılar. Köşedeki pencereden köprüye demir atmış Aurora’nın keskin hatlarını görüyorlardı. Nehrin diğer tarafında Peter ve Paul Kalesinde parlayan gizemli ışıkları gördüler. Teslim olmak ya da yardım için beklemek? Hükümet ültimatomu cevaplamadan önce Genelkurmay’a danışmaya karar verdi.

Merkez Telgraf Santralı uzun süredir devrimcilerin elindeydi ve Kışlık Saray’ın telefon hatlarının kesildiğine inanılıyordu, fakat bu doğru değildi. Muhtemelen Demiryolları Bakanlığı ya da Savaş Bakanlığı’nın bir hattı keşfedilmeden kalmıştı. Bu hattan yararlanarak Geçici Hükümet son dakikaya kadar Genelkurmay’la doğrudan bağlantı sağlamıştı. Menşevik Nikitin, alayların Kışlık Saray’a yardım için gönderilmesiyle ilgili kesin bilgi almak için Genelkurmay’a gitti.

Geçici Hükümet bunun üzerine Askeri Devrim Komitesi’yle anlaşmamaya karar verdi.

Yirmi dakika geçti ve temsilciler söz verilen cevabı almak istediler. Poradelov, Kışlık Saray’dan bir cevap alacağına söz vererek bir on dakika daha beklemelerini rica etti.

Telefon etti ama bir cevap alamadı. Poradelov bakanlara telefon ederken haberciler saraydan ayrılıp Pavlovski Alayı’ndan bir devriye ve bir Kızıl Muhafız birliği çağırdılar. Karma birlik Askeri Bölge Karargâhı’na girip Kadetleri silahsızlandırdılar. Poradelov ve bir grup subayı tutuklayarak Peter ve Paul Kalesine gönderdiler.

Askeri Bölge Karargâhı’nın ele geçirilmesi Kışlık Saray’ın etrafındaki çemberi daralttı. Askeri Devrim Komitesi kuvvetleri Kışlık Saray’a acil müdahale için konumlandı.

Bu arada, habercilerin dönüşünü beklerken, Peter ve Paul Kalesi saraya ateş etmek için hazırlanıyordu. Kaledeki topçular silahları kullanmayı reddediyorlardı. Kovanların uygun olmadığı ve gres yağı olmadığı için silahların sadece selamlama atışı yapabileceği mazeretini öne sürdüler. Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileri kale topçularının güvenilir adamlar olmadığını da belirterek bunu hemen telefonla Sverdlov’a bildirdiler. Sverdlov derhal Deniz Kuvvetleri Silahlı Eğitim biriminden bir birliğin kaleye gitmesini emretti.

Gece ilerlemekteydi. Silahlar hazır tutulurken Geçici Hükümet’in ültimatomu kabul ettiği dedikodusu kalede yayıldı. Tutuklu bakanları almak için gerekli ayarlamalar yapıldı.

Kışlık Saray yönünden, makineli tüfek sesleri duyuldu. Askeri Devrim Komitesi üyeleri Podvoyski ve Yeremeyev bir arabayla hemen saraya gitti. Zimnaya Kanava yakınlarında Kızıl Muhafızlar tarafından durduruldular, kim olduklarını ve nereye gittiklerini açıkladıktan sonra Kışlık Saray’ın teslim edileceği bilgisini verdiler. Bu noktada Kızıl Muhafızlardan biri, “Kim teslim ediyor? Şu anda orada kızgın bir çatışma var. Oraya gitmek tehlikeli,” dedi. Sonra sadece Askeri Bölge Karargâhı’nın ele geçirildiği ortaya çıktı. Kışlık Saray hâlâ direniyordu.

İçişleri Bakanı Nikitin, Başkan Yardımcısı Kiznyakov’u arayarak ültimatom hakkında bilgi verdi ve tüm kamu kurumlarına hükümetin tam desteklerini beklediğini bildirmesini rica etti. Kiznyakov’u, eğer Kışlık Saray’ı kuşatan kuvvetlerin arkasına küçük birlikler yerleştirilirse kuşatmacıların dağılacağı konusunda ikna etti. Kiznyakov Şehir Duması’na gitti ve orada temsil edilen tüm partilerle görüştü. Anayasal Demokratlar, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler hükümeti destekleyeceklerine söz verdiler.

Nikitin tekrar Moskova Valisi Rudnyev’e telefon etti ve hükümetin kendini savunma kararını iletti.

“Çok doğru,” diye cevap verdi Rudnyev ve ekledi, “Moskova, Petrograd örneğini izleyerek bir Kamu Güvenliği Komitesi kurdu.”

“Bu yeterli değil,” dedi Nikitin konuşmasını keserek. “Kuvvet sorununa bir açıklık getirilmeli. Eğer Geçici Hükümet’in görüşlerini paylaşıyorsanız tüm Rusya’nın oyuna başvurmalısınız.”

Rudnyev Geçici Hükümet’in talimatlarını hemen uygulayacağına söz verdi.55

Genel Karargâh’ta kuvvetler aceleyle toplanmıştı. Ayaklanmayı bildiren Askeri Devrim Komitesi’nin telgrafı ordudan gizleniyordu. Sadece farklı cephelerdeki üst komutanlar bu konuda bilgilendirilmişti ve onlar bu bilgiyi askeri komitelere ilettiler. 25 Ekim saat 6’da Genel Karargâh, Ordu Komitesi’nin Petrograd’daki olaylara karşı tepkisini ileten bir telgraf aldı.

Romanya Cephesi Yürütme Kurulu, Karadeniz Filosu ve Odessa Askeri Bölgesi (Rumçerod) ayaklanmayı bastıracak kadar kuvvetlerini emirlerine sunduklarını bildirdiler.

Kuzey Batı Cephesi Yürütme Kurulu başkanı ordu kuvvetleriyle iktidarın ele geçirilmesinin yasal olmadığını açıkladı ve tüm komiteye bununla ilgili bir teklif göndereceğine söz verdi.

Kuzey Cephesi Yürütme Kurulu üyeleri açıkça komitenin Genelkurmay’ı desteklediği fikrini ifade etti ve 20. Ordu’nun hislerinin henüz kesinleşmediğini ekledi.

Kuzey Cephesi Yürütme Kurulu açıkça 20. Ordu’nun Bolşevikleri kınadığını rapor etti fakat Bolşeviklerin 5. Ordu’dan destek bulabileceklerini eklemeyi unutmadı. Benzer raporlar Kuzey Cephe gerisindeki birliklerden de geldi.

Sonuçta, birlikler devrimci başkente ne kadar yakınsa ordu komitelerinden gelen cevaplar o kadar tereddütlüydü. Romen Cephesi şartsız olarak ayaklanmayı bastırmaya hazır olduklarını bildirdi. Kuzey Cephesi sadece bir ordusuna güveniyordu. Bu sürpriz değildi. Cephe Komitesi Genelkurmay’la irtibat içindeyken, 5. Ordu Petrograd’daki Askeri Devrim Komitesi’ni aradı ve “Herhangi bir askeri yardıma ve erzağa ihtiyacınız var mı?” diye sordu.56 Komite şu anda yardıma ihtiyaçları olmadığını fakat ordunun harekete hazır olmasını istedi.

Akşam 7 sularında Askeri Bölge Karargâhı ele geçirildikten hemen sonra, Genelkurmay Kışlık Saray’la irtibata geçti. Kerenski’nin yardımcısı Teğmen Danileviç, Konovalov adına şu telgrafı karargâha götürdü:

“Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti, hükümeti devirdiklerini iddia etmekte ve iktidarın teslim edilmesini, aksi takdirde Peter ve Paul Kalesinden ve Aurora kruvazöründen Kışlık Saray’a ateş açılacağı tehdidinde bulunmaktadır. Hükümet, iktidarı sadece Kurucu Meclise bırakır. Hükümet teslim olmamaya ve kendini halkın ve ordunun korumasına bırakmaya karar vermiştir. Birliklerin sevkiyatını hızlandırın.”57

Genelkurmay motosikletli taburların 25 Ekim’de Petrograd’da olacakları cevabını verdi. 9. ve 10. Don alayları toplarıyla birlikte ve 5. Kafkasya Tümeni’nin iki alayı da 26 Ekim sabahı geleceklerdi; 26. ve 23. Don alayları aynı günün akşamı, Kafkasya Tümeni’nin kalan alayları 28 Ekim sabahı ve 44. Tümenin bir tugayı 30 Ekim’de orada olacaklardı. Karargâh Kışlık Saray’ın kendi savunmasını cepheden birlikler gelinceye kadar organize edeceğine ve saldırılara karşı koyacağına olan inancını açıkladı.

Hükümet direnmeye devam etmeye karar verdi. Oranyenbaum ve Peterhov Askeri Okul Kadetleri Palçinski’nin gösterdiği Kışlık Saray’ın beyaz salonunda toplandı. Kadetler ölü bir sessizlik içinde dinlediler. Palçinski onları yüksek sesle görevlerini yapmaya çağırıyordu. “Biz bunu yapmalıyız,” cevabı geldi ama bu içten ve samimi olmaktan çok uzaktı.

25 Ekim öğleden sonra iki Kadet arkadaşı ile birlikte Kışlık Saray’a çağrılan Petrograd İstihkâm Kıta Eğitim Okulu’ndan bir Kadet şöyle anlatıyordu:

“Sarayda bulunmamızın amacını bilmiyoruz. Çok heyecanlıydık ve diğer Kadetlerle görüşmek istiyorduk (Mikhailovs, Kuzey Cephesi ve diğerleri). Fakat bize bunu yapma izni verilmedi. Sonunda, bir iki saat sonra bize her şeyin açıklanacağı ve avluda sıraya girmemiz söylendi. Hava kararmaya başlamıştı. Biz sıraya girdik. Kendini General Palçinski diye tanıtan biri geldi ve uzun bir konuşma yaptı. Konuşması aptalca ve anlamsızdı. Bize Geçici Hükümet’i mutlaka savunmamızı, görevimizi yerine getirmemizi ve bunun gibi şeyler söyledi.”58

Kadetlerin moralini yükseltmek için Palçinski açıkça yalan söylemişti:

“Kerenski ve birlikler Luga’da Petrograd’dan sadece 40 verst uzaklıkta.”

Kadetler sessiz kaldı. Birdenbire içlerinden biri tarafından sessizlik kırıldı, sert bir ses:

“Luga’dan Petrograd’a kaç mil olduğunu söylemeden önce bir haritaya bakarsanız iyi edersiniz.”

Gerçekte Luga Petrograd’a 140 kilometre uzaklıktaydı.

Bu durum hoşnutsuz mırıldanmalara neden oldu. Konuşmacı soru yağmuruna tutuldu ve karışıklık hüküm sürmeye başladı. Palçinski güçlükle uzaklaşmayı başardı.

Kışlık Saray garnizonu sallanmaya başladı. Geçici Hükümet’in diğer üyeleriyle birlikte sarayda oyalanan Adalet Bakanı Malyantoviç şunları söyledi:

“Bize, Kadetlerin Geçici Hükümet üyelerini görmek istedikleri bildirildi. Bu istek ısrarlı koşullarla ifade edilmiş... Bu gerçek, Kadetler içinde nasıl bir dalgalanma olduğunu gösteriyor... Onlarla konuşmaya gitmeliyiz. Lobide toplanmış yüzden fazla Kadet var.

Onlara hangi askeri emirleri verebiliriz? Hiç.”59

Hükümet üyeleri merhamet uyandırmak için Kadetlere yalvardılar. Diktatör Kişkin’in Askeri Devrim Komitesi’nin 20 dakika içinde teslim olma ültimatomunu bildirmek üzere telaşla gelmesi üzerine utanç verici durumlarından kurtuldular. Malyantoviç şu açıklamayı yaptı:

“Palçinski gelerek Kafkasyalıların Geçici Hükümet’le görüşmek istediğini bildirdi. Biri üst kademeden olmak üzere iki subay bu istekle geldi.

İçeriye davet edildiler.

Bir Kazak subay, albay, sanırım diğer bir subay eşliğinde içeri girdi.

Geçici Hükümet’in amacının ne olduğunu öğrenmek istediler.

Kişkin ve Konovalov cevap verdi. Biz de orada duruyorduk. Zaman zaman biri ya da diğeri bir şey söylüyordu.

Kadetlere ne söylediysek onlara da aynı şeyi söyledik.

Albay dikkatle başını aşağı yukarı sallayarak dinledi. Birçok soru sordu. Konuşmanın sonunda başını kaldırdı. Konuşmaları nazik olmayan bir tavırla dinlemişti. Tek bir kelime bile söylemedi. İçini çekti ve her iki subay da ayrıldı. Bana göre gözlerindeki şaşkın bakışlarla ... kararlarını vererek.

Az sonra Palçinski Kazakların saraydan ayrıldıkları haberiyle geldi.”60

Geçici Hükümet’in moral bozukluğu korumalarına da sıçradı. Hükümet kalmalarını öğütlediği halde saraydan ayrılan 300 Kazak gittikten sonra diğer birlikler de takıma uydu. Akşam 6’da Mikhailovski Topçu Okulu Kadetlerinin çoğu saraydaki her altı silahtan dördünü alarak ayrıldılar. Nevski bölgesinde devrimci güçler tarafından durduruldular. Saat 8’de, Askeri Devrim Komitesi’nin başkanı Çudnovski, Oranyenbaum Okulu’ndan bir delege tarafından Geçici Hükümet tarafında savaşmak istemeyen Kadetlerin teslim olması konusunda anlaşmak için davet edildi. Kadetler Çudnovski’ye güvende olacağına söz verdiler ve bu sözü tuttular, fakat Palçinski onu tutuklattı. Bunu duyan Kadetler hemen olayı protesto etti ve Çudnovski serbest bırakıldı. Oranyenbaum Okulu Kadetlerinin çoğunluğu ve diğer okullardan birçok Kadet onunla birlikte saraydan ayrıldı.

Sarayda 2. Peterhov Subay Eğitim Okulu’ndan 310, 2. Oranyenbaum Subay Eğitim Okulu’ndan 9 makineli tüfekle beraber 352 Kadet, 1. Petrograd Kadınlar Tümeni’nden bir birlik, İstihkâm Okulu’ndan bir birlik, Kuzey Cephesi Subay Eğitim Okulu’nun Kadetleri, bir zırhlı araç, iki makineli tüfek ve iki arazi silahı kaldı. 850 kişilik bu kuvvet iyi silahlandırılmıştı. Zırhlı araçlar ana kapıda duruyordu. Sarayın dışında yaklaşan saldırganları durdurmak için kütüklerden barikatlar kurulmuştu. Makineli tüfekler ve arazi silahları saray meydanını ve kesişen sokakları kapsayan barikatların arkasına yerleştirildi.

Pavlovsk’dan geldiği açık olan ağır silahlar Kışlık Saray’ın yardımına götürülüyorlardı. Bataryalar devriyelere takılmadan ilerliyorlardı. Şehirde bir saldırı beklemedikleri açıktı. Morskaya caddesinde Kızıl Muhafızlar caddeye uzanan evlerin avlu girişlerinde pusuya yatmışlardı. Ağır silahlar onlarla aynı seviyeye indirildiğinde Kızıl Muhafızlar aniden saldırarak, silahlarını aldılar. Saldırı öyle hızlıydı ki herhangi bir direnişe mahal vermediler. Silahlara el konulup derhal Kışlık Saray’a yöneltildi.

Kızıl Muhafızlar saraya saldırıda bulundular ve denizciler tarafından desteklenen 50 kadarı Hermitaj girişini kullanarak binadan içeri girdiler. Olağanüstü ortam, kadife ve altın dekorasyonlar askerleri hayrete düşürdü. Bir dakika hareketsiz kaldılar. Sonra merdivenleri tırmanmaya başladılar. Bir Kızıl Muhafız salonlardan birinin kapısını açtı. Büyük bir aynada süvari geçidini gösteren bir resmin yansımasını gördü. “Süvari!” diye bağırarak yana kaçtı. Karışıklıktan faydalanan Kadetler işgalcilerden bazılarının silahlarını aldılar. Diğerleri koşarak merdivenlerden indi. Saray hizmetkârları ve alt katta bulunan hastanedeki askerler sarayın labirent gibi oda ve koridorlarından çıkmalarına yardım ettiler. Palçinski kendi kendine söylendi:

“Tüm kapılar açık. Hizmetçiler yardım ediyor. Köleler!”61

7

KIŞLIK SARAY’IN İŞGALİ

Geçici Hükümet’in, Askeri Devrim Komitesi’nin ültimatomunu reddetmesi, Kışlık Saray’a karşı askeri operasyonda bulunmayı gerekli kılıyordu. Zaman limiti dolmuştu. Bolşevik Partisi Merkez Komitesi sarayda gelişen çatışma hakkında rapor aldı. Lenin, Podvoyski ve Çudnovski’ye bir kurye göndererek Kışlık Saray’ın işgalinin hızlandırılmasını emretti.

Bu arada Kızıl Muhafız Bölge Karargâhlarına mesajlar göndererek ek birlikler istendi. Orduya çağrı fabrikalarda yayıldı. Yeni Kızıl Muhafızlar birliklere kayıt oldu. Viborg bölgesinden gelen grup grup işçiler Vulkan fabrikasına yöneldi. Orada, avluda setten yüksek demir çitlerle ayrılmış yepyeni silah kasaları vardı. Bunlar Sestrorets hafif silah fabrikasından yeni getirilmişti.

Avlu elektrikli lambalarla ışıldıyordu. İşçiler kasaları açmakla meşguldü. Birçok motorlu araç hazır bekliyordu. Kızıl Muhafız birlikleri avluya akıyordu. Balta sesleri, ağaç kasaların çatırtıları ve otomobil motorlarının hırıltısı arasında komuta sesleri duyuldu. İş düzenli olarak ve aksatılmadan ilerliyordu; bölük bölük silahlı Petrograd işçileri, şarkı söyleyerek Kışlık Saray’ı ele geçirmeye gidiyorlardı.

Kızıl Muhafızlar her yönden; Ohta, Moskova bölgesi, Vasilyevski adası, Narva ve Nevski bölgelerinden saraya akıyordu. Putilov fabrikası birçok birlik gönderdi, bunlar yollarının üstünde Siemens-Schuckert ve Skorohod fabrikalarından işçilerle birleşti ve Aleksandrovski parkı boyunca istasyonları tuttular. Sestroretsk hafif silah fabrikası Kızıl Muhafızları, üzerinde “Devrim” yazılı büyük bir flama taşıyan 600 kişilik 2. Bölüğü Novaya Derevnya’ya gönderdiler ve buraya inen birlikler saraya doğru yürüyüşe geçtiler.

Petrograd bölgesi Duflont, Langenzippen, tramvay tamir fabrikası, uçak fabrikası, Shchetinin, kablo fabrikası gibi küçük fabrikalardan Kızıl Muhafızları içeren 2. Büyük Karma Birliği topladı. Bölge Sovyeti’nin çalışkan başkanı P. A. Skorohodov bir birlik kurdu. Kızıl Muhafızlara zırhlı bir araç sağlandı. Kuvvetlerin sevkiyatını hızlandırmak için, kadınlardan oluşan ilkyardım birliği de dahil olmak üzere birçok birlik motorlu araçlara bindirildi. Petrograd bölgesinden kuvvetler saray setlerine gönderildi ve orada genel saldırıda yer aldılar.

Deniz Kuvvetleri Hastanesi’ndeki Hasta Taburu’ndaki erlerden bir birlik oluşturuldu. Denizciler, 2. Yedek Mürettebat kışlalarına giderek silahları aldılar, kendilerini silahlandırdıktan sonra kalan silahları alt kademelerdeki hastane personeline verdiler.

Küçük Kızıl Muhafız birliklerinin çoğunluğu birçok hükümet enstitüsünü ele geçirdikten sonra Kışlık Saray’a yöneldiler. İşçilerin morali yüksekti, başarı onları canlandırmıştı. Sarayın çevresinde, işçilerin parkalarıyla denizcilerin siyah gömleklerinin birbirine karıştığı çemberde yerlerini aldılar. Askerler sabırsızdı, savaşa gitmeye ve sayıca küçük ama iyice sabitleşmiş burjuva Geçici Hükümet’in savunucularını ezmeye istekliydiler.

Saat 9’da Peter ve Paul Kalesine önceden saptanmış işaret verildi. Aurora kruvazöründekiler de takıma uydu. Bundan sonra bir arazi silahı Genelkurmay binasının kemerlerinin altına çekildi ve bir fişek ateşlendi. Her iki tarafın makineli tüfek atışı ve silahların patlaması ortalığı inletti.

Kızıl Muhafız ve denizci birliklerinin bir kısmı Kadetlerin ateşle karşılık verdikleri meydana doğru ilerleme girişiminde bulundular.

Geniş meydan bir çöl gibiydi. Hiçbir koruması yoktu. Bu durum, barikatlarla çevrilmiş saraya doğru ilerlemeyi engelliyordu.

Ültimatomu aldıktan sonra Hükümet üyeleri, pencerelerinden Aurora’nın silik ışıklarının göründüğü Malaçit salonundan ayrılıp içerdeki odalara gittiler. Buradan kruvazör görünmüyor ve sirenler pek fazla duyulmuyordu.

Field Marshall salonunda bir aşağı bir yukarı yürüyen bakanlar hararetli konuşmalar yapıyorlardı. Aniden yukarıdan bir bağırış duyuldu: “Dışarı bakın!” Hepsi farklı yönlere kaçıştılar. El bombası tutan bir denizci bahçe demirlerinin üstüne eğildi. Birkaç dakika sonra bir patlama oldu. Palçinski ve bir grup Kadet hızla denizciyi yakalayıp aşağı çektiler. Patlamayla sadece bir Kadet yaralanmıştı fakat sarayın üst katındaki denizcinin görüntüsü 2. Oranyenbaum Okulu Kadetlerinin moralini çökertmeye yetmişti; daha fazla sarayda kalmayı reddettiler ama sokaklardaki hararetli çatışmalar ayrılmalarını engelledi.

Akşam saat 10’da Petrograd Kadınlar Şok Taburu’ndan bir grubun kuşatmacıların ateşine daha fazla dayanması mümkün olmadı. Saraydan ayrılırken Kuzey Cephesi Subay Eğitim Okulu’ndan büyük bir grup Kadet ve diğer okullardan gruplar onlara eşlik ettiler. Geçici olarak çift taraflı ateşkes sağlandı.

Genelkurmay Kışlık Saray’la irtibata geçti ve Başkomutan Duhonin bir mesajla Kazak birliklerinin 26 Ekim’de Petrograd’da olacağını bildirdi ve ne tür yardımlarda bulunabileceklerini sordu.

Akşam saat 11 dolaylarında ateşkes ilan edildi. Geçici Hükümet’in inatçılığı sebebiyle, Askeri Devrim Komitesi Peter ve Paul Kalesine Kışlık Saray’ı bombalama emri verdi. Bu arada Sverdlov’un emriyle gönderilen Deniz Kuvvetleri Topçu Pratik Okulu’ndan denizciler kaleye gelmişlerdi. Silahları inceleyip kullanıma oldukça uygun buldular. Emri alınca ateş açtılar ve tüm mermileri boşalttılar. Bunlardan sadece ikisi sarayı vurdu, bir tanesi Geçici Hükümet üyelerinin bulunduğu odalardan birinin yanındaki odaya isabet etti. Mermi az zarar vermiş olmasına rağmen kuşatmacıların morali üstündeki etkisi çok büyük oldu. Aurora ve kale arasında –Kışlık Saray’ın kuşatılmasını yöneten subayların karargâhının bulunduğu yerde– haberleşme el fenerleriyle sağlanıyordu. Aurora’ya sinyal veriliyordu: “Kör mermilerle süratli ateş açın.” Aurora ağır silahlarıyla kaleyi destekliyordu.

Topçu bombardımanıyla birlikte makineli tüfek ateşi her iki tarafta yoğunluğunu arttırdı. Askeri Devrim Komitesi güçleri Saray meydanı tarafından saldırdı. Bu saldırı geri tepti ve 50 kişilik küçük bir Kızıl Muhafız grubu barikatları geçerek Kadetler tarafından kuşatılıp, silahlarının alındığı sarayın ana kapısına ulaşmayı başardılar. Kuşatma yaklaşık altı saattir sürüyordu. Birçok Kızıl Muhafız ve asker sabahtan beri sarayın yakınındaydılar. Sahra mutfakları gelmeye başladı ve askerlere ve işçilere yemek verildi. Kızıl Muhafızlar nöbetçiler aracılığıyla depolarına mesaj göndererek, saraya saldırının geciktiğini bu nedenle erzak göndermelerini istediler.

Mesajı alan depo komitesinin üyeleri erzak temin edip, onları tramvaylara yüklediler. Sonra karanlık sonbahar gecesinde, Kızıl Muhafızlara erzak götüren parlak ışıklı tramvaylar Petrograd’ın ıssız sokaklarında hızla yol aldılar. Biraz sonra Kızıl Muhafızlarla dolu birçok araç saray meydanının yakınlarına vardı.

Proleter ayaklanmanın bu hareketli günlerinde kadın işçiler tarafından üstlenilen görev gösterişli olmamasına rağmen tam anlamıyla cesurcaydı. Kızıl Muhafızların tüm büyük birliklerinin ilkyardım birliklerinde kadınlar vardı ve birçok durumda kadınlar çarpışmaya katılıyorlardı. Aynı zamanda kadınlardan oluşan birçok ayrı ilkyardım grubu vardı. Vasilyevski adasındaki küçük bir giysi fabrikasında 50 kadın çalışıyordu. Hepsi ilkyardım birliklerine katılmışlardı. 25 Ekim’de küçük birimlere bölünerek Kızıl Muhafızlara katıldılar ve Kışlık Saray’ın dışında tüm gece yaralılara ilkyardım sağlamak için görevde kaldılar.

Silahlar ve makineli tüfeklerin saraya ateşi kesintisiz devam ediyordu. Bu ve topların gürültüsü karşıdevrimcilerin tir tir titremesine yetiyordu. İçişleri Bakanı Nikitin, Şehir Duması ile son bir defa görüştü. Duma’daki Anayasal Demokrat grubun üyesi Madam Kuskova, Duma’daki tüm grupları temsil eden büyük bir temsilciler heyetinin Kışlık Saray’a gittiğini haber verdi. Geçici Hükümet’e herhangi bir yardım sağlamaktan uzak zavallı burjuva partilerinin liderleri, Anayasal Demokratlarla birlikte saraya gönderilmek üzere bir alay organize etmeye karar verdiler. Geçici Hükümet’e ültimatom verildiği haberi Şehir Duması’na ulaştığında Vali, bir temsilciler heyetinin Aurora’ya gönderilmesini ve bombardımanı durdurmak için çaba sarf edilmesini önerdi. Benzer heyetlerin Kışlık Saray’a ve İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’ne gönderilmesine karar verildi. Temsilci heyetinde, Vali G. İ. Schreider, Duma Başkanı, A. A. İsayev, Kontes Panina, Korotnyev ve diğerleri olacaktı. Aurora’ya giden heyet ilk dönen gruptu. Bu saat 11 sıralarındaydı. Duma toplantısı bir an önce bitirildi. Heyet, kruvazöre binmelerine izin verilmediğini bildirdi. Bu bilgi protesto fırtınasına neden oldu. Sosyalist Devrimci Bikovski kürsüye fırladı ve şöyle haykırdı:

“Kışlık Saray ölümü beklerken Duma böyle bir zamanda bu duruma kayıtsız kalamaz.”62

Histerik haykırışını, “Tüm Duma’nın Kışlık Saray’a, oradaki insanlarla birlikte ölmek için yürümesi” önerisiyle bitirdi.

Bu noktada Geçici Hükümet üyesi S. N. Prokopoviç toplantı salonunda belirdi. Yırtıcı bir sesle Geçici Hükümet’in kaderini paylaşmak için Kışlık Saray’a gitme girişiminin engellendiğinden yakındı. Gerilmiş kollarıyla Duma üyelerine bir şeyler yapmaları için yalvardı:

“Böyle bir zamanda, bizim seçilmiş temsilcilerimiz ölürken, parti kavgalarını bir yana bırakın... haydi onları savunmaya ya da ölmeye gidelim!”63

Toplantı, grupların Geçici Hükümet’le birlikte ölüp ölmeme sorununu tartışmaları için sonraya ertelendi. Toplantı bitirildiğinde Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler inandıkları uğrunda ölmeye karar verdiklerini açıkladılar. Anayasal Demokratlar ve diğer gruplar da Sosyalist Devrimciler ve Menşeviklerle birlikte ölmeye hazır olduklarını açıkladılar. Toplantıda tesadüfen bulunan Pyatigorsk Valisi, alaya katılma isteğini dile getirdi. Saratov Şehir Duması’nın bir üyesi, ki o da tesadüfen oradaydı, Pyatigorsk Valisiyle aynı istekleri paylaştığını açıkladı.

Kışlık Saray’a gitme önerisi yoklama yoluyla oya konuldu. Toplantıya bir sessizlik çöktü. Her Duma üyesinin adı söylendiğinde üye ayağa kalkıp vakur bir sesle, “Evet ben gidip Geçici Hükümet’le birlikte ölürüm,” dedi. 62 Duma üyesi bu yönde cevap verdi. 14 kişi İşçi Vekilleri Sovyeti’ne gidecek temsil heyetine katılmayı tercih edeceklerini bildirdiler. Üç Enternasyonalist Menşevik ölmekten kaçındılar.

Duma üyeleri merdivenlerden inerek sokağa çıktılar. O sırada Kışlık Saray’a giden temsilci heyet orada belirdi. Herkes Duma salonuna döndü ve toplantı tekrar durduruldu. Temsilci heyet Kışlık Saray’a ulaşamadıklarını belirtti. Büyük güçlüklerle Millinnaya caddesinin karanlık mahzenlerinden saray meydanına gittiklerini sonra beyaz bir bayrak göstererek saraya doğru ilerlediklerini anlattı. Fakat bu noktada saraydan ateş açılmıştı. Temsilciler heyetinin sözcüsü özür dilercesine, açıktır ki karanlık yüzünden Kışlık Saray’ın savunucuları beyaz bayrağı fark etmediler, dedi. Duma üyelerinden biri, “Temsilciler heyetine ateş açıldı çünkü savunmacılar kapıyı Bolşeviklere açmaktan korkuyorlar,” diye fikir yürüttü.

Kontes Panina kürsüye çıkarak heyecanla şunları söyledi:

“Eğer Duma üyeleri Kışlık Saray’a gidemiyorsa, sarayı bombardımana tutan silahların önüne geçip sırayla onların ölü vücutlarının üzerinden geçerek, Bolşeviklerin Geçici Hükümet’i vurabileceğini açıklamalıdırlar.”64

Bu söylev Duma üyelerinin moralini yükseltti ve tekrar sokaklara döküldüler. Soğuk bir yağmur çiseliyordu. Sokaklar terk edilmiş gibiydi. Tek bir silah sesi bile yoktu. Duma üyeleri kararsızdılar. Aniden bir haberci belirdi. “Bekleyin,” dedi. “Köylü Vekilleri Sovyeti’nden bir grup Duma’yla toplantı yapmak için buraya geliyor.”

Tekrar herkes toplantı odasına dönüp Sovyetlerin gelmesini beklediler. Histerik durumda olan Duma üyeleri tekrar ümitsizliğe kapıldılar. O anda Kışlık Saray’da bulunan Tarım Bakanı S. Maslov’un bir mesaj göndermeyi başardığı bildirildi. Bu mesajda kendini ölmüş olarak belirten Maslov eğer ölüme mahkûm edilmişse, dudaklarında onu Geçici Hükümet’e gönderen, gitmesi için ısrar eden ve şimdi savunmasız bırakan demokrasiye karşı bedduayla öleceğini bildiriyordu.65

Bu mesaj tahrik edici bir etki yaptı. Duma üyeleri tekrar Geçici Hükümet için hemen ölmeye gitmekten bahsetmeye başladılar. Vali Schreider ve Prokopoviç’in önderliğindeki grup bir ellerinde gaz lambaları bir ellerinde şemsiyeler yola düştüler. Fakat Şehir Duması üyelerinin henüz ölmeye niyeti yoktu.

Grup Ekaterininski kanalına ulaşmayı başardı. Burada yolları bir denizci birliği tarafından kesildi. “Komite, kimsenin Kışlık Saray’a gitmesine izin vermiyor,” dedi biri.

Schreider ve Prokopoviç denizcilerle tartışmaya girdi. Gruptan kızgın sesler yükseldi. Denizcilerden biri parmağını kaldırıp sertçe şöyle dedi:

“Evinize gidin ve rahatımızı bozmayın.”

Duma üyeleri tereddüt içinde homurdandılar ve sonra sessizce Şehir Salonuna döndüler. Bir şekilde bu emir politik grubun vazgeçmesi için yeterli olmuştu.

Bu arada Genelkurmay’daki durum keskin bir değişime girmişti. Saat 10 ile 1 arasında bir zamanda General Duhonin Kuzey Cephesi’ni aradı. Kurmay Başkanı General Lukirski cevap verdi. Duhonin’e saat 10’da Kuzey Cephesi’nde Başkomutan General Çeremisov’un tüm birliklerin sevkiyatı emrini durdurduğunu söyledi. General Duhonin, General Çeremisov’un çağrılmasını emretti. Hareketinin açıklanması istenince Çeremisov Petrograd’da artık eski hükümetin görevde olmadığını ve Anayasal Demokrat Kişkin’in Genel Vali olarak atandığını öğrendiğini bildirdi. Kişkin’in atanması cephedeki askeri örgütlerde Geçici Hükümet için pek olumlu olmayan bir tavır değişikliğine neden olmuştu.

Duhonin şaşkınlığını ifade ederek hükümetin desteklenmesi ve insanların ülkesine olan sorumluluğunu yerine getirmesi gerektiği konusunda ısrar etti, fakat Çeremisov konuşmasını kesip şöyle dedi:

“Söylediğim her şey gizlidir; fakat şu sözlerimi dikkate alın; artık Petrograd’da Geçici Hükümet yoktur.”66

Duhonin Batı Cephesi’yle irtibata geçti. General Çeremisov halihazırda Duhonin gibi birlik ve beraberlik için yalvaran bu cephenin başkomutanı olan General Baluyev’le görüşmüştü. Çeremisov yine de kendi görüşünde ısrar etti.

Genelkurmay tekrar Kuzey Cephesi’yle irtibata geçti. Bu sefer Baluyev Duhonin’le görüşmeye çalıştı fakat Duhonin Kışlık Saray ile görüştüğü için meşguldü.

Generaller birbirleriyle görüşürken, Petrograd’da devrim haberi birlikler arasında kontrolsüz ateş gibi yayılıyordu. Alaylar Geçici Hükümet’i savunmak için harekete geçmeyi reddediyorlardı. Motosikletli taburlar başkente 70 km uzaklıkta durdular. Askeri Devrim Komitesi Sergo Oryonikidze’yi onları karşılamak üzere gönderdi. Oryonikidze Merkez Komite’nin 6. Parti Kongresinden sonra gönderdiği Transkafkasya’dan yeni dönmüştü. Tabura ulaşınca Oryonikidze bir toplantı ayarladı ve hararetli bir şekilde Petrograd’daki ayaklanma hakkında askerlere bilgi verdi ve aldatıldıklarını açığa çıkardı. Askerler konuşmacıyı çılgınca alkışladılar ve kendilerini Askeri Devrim Komitesi’nin hizmetine sundular.

Kuzey Cephesi Ordu Komitesi’nde sorular üstüne bir bölünme oldu. Çoğunluk açıkça Geçici Hükümet’in tarafında değildi. Tam Çeremisov Genelkurmay’la görüşürken komite bir önerge hazırlıyordu. Kuzey Cephesi Başkomutanı artık durumu kontrol edemiyordu. Emirlerinin hiçbir gücü yoktu. Halkın huzursuz olduğu görüşüyle herhangi bir birliği göndermekten kaçınmaya zorladılar.

Petrograd’da hiç kimse Geçici Hükümet’in yardımına gelmedi. Kazaklar bile onu terk ettiler.

Kazakların bu davranışı karşıdevrimcilerin savaşan güçlerinin nasıl demoralize olduğunun çarpıcı bir örneğiydi. 25 Ekim’de Kazak Tümeni Sovyeti 1., 4. ve 14. Don Kazak alayları komiteleriyle gün boyunca toplantıdaydı. Bu alayların temsilcileri Kazakların, Geçici Hükümet’i savunmak istemediklerini ve süvariler tarafından desteklenmedikçe harekete geçmeyeceklerini belirttiler. Kazak şefleri ve Kazak Tümeni Sovyeti’ne seçilen Sosyalist Devrimci B. Savinkov, Kazakları Kerenski’ye destek vermeye ikna etmek için saatlerce zaman harcadı. Savinkov ve Sovyet üyesi Filatov eğer hükümeti desteklerlerse ana isteklerinin yerine getirileceği konusunda söz verdiler. Kazaklara övgüler dizip, isteklerinin yapılacağı vaadinde bulunarak, Bolşeviklerin ilk hışmına uğrayacak olanların kendileri olduğunu ve topraklarını kamulaştıracağını söyleyip, onları Bolşeviklere karşı kışkırtmaya çalıştılar.

Bu kışkırtmalarla yıpranan Alay Komitesi temsilcileri, Kazak Tümeni Sovyeti lideri tarafından yapılan öneriye oy vermeyi reddedeceklerini belirttiler ve Alay Komitesi’nde bunları tartışabilmeleri için ara verilmesini rica ettiler. Toplantıya ara verildiğinde iki alay (1. ve 14.) emirlere uyacağına söz verdi, fakat bu alaylarda bile birçok asker öncelikle süvarilerin getirilmesi konusunda ısrar ettiler. 4. Don Kazak Alayı ise harekete geçmeyi reddetti. Kazak Tümeni Komitesi, Geçici Hükümet’i desteklemek adına bir karar aldı ve alayların ayaklanmacılara karşı harekete geçeceklerini bildirdi.

Açıktı ki bu kararı uygulamakla Sovyet “çoğunluk olmadan hesap görüyordu”. Akşam Alay Komitesi’nin kararına rağmen her üç alay şunları bildirdi:

1. Geçici Hükümet’in emirlerine uyulmayacak;

2. Petrograd Sovyetlerine karşı harekete geçilmeyecek;

3. Önceki hükümet zamanında yapıldığı gibi şehir korumaya devam edilecek.

Kışlık Saray’a ağır ateş kesintisiz devam ediyordu. Barikatların arkasında konuşlanmış Kadetlerin inatçı direnişinden tedirgin olan Kızıl Muhafızlar ve denizciler binaya girmek için pek çok kez saldırıda bulundular. Tehlikeyi önemsemeden küçük gruplar halinde barikatlara ulaşıncaya kadar yavaşça ilerlediler.

Binaya girmenin en kolay yolu bir askeri hastanenin bulunduğu Bahriye Mahkemesi tarafındaki Saltikov girişiydi. Yaralı askerler denizcilere ve Kızıl Muhafızlara kapıyı ele geçirmeleri için yardım etti. Aynı zamanda kuşatma grupları tamamen korumasız bırakılmış Hermitaj tarafından saraya sızdılar.

Hemen içerde saldırgan kuvvetler merdivenleri çıkıp sarayın tüm katlarını ele geçirdiler. Savunma güçlerinin şaşkınlığından faydalanarak, Kızıl Muhafızlar yüksek komiser Stankeviç’in hatıralarında belirttiği gibi, Kadetlerin içine karışıp hükümet kuvvetlerini demoralize etmişlerdi. Yine de Kadetler bazı Kızıl Muhafızları silahsızlandırmayı başarmışlardı.

Saraya saldırı Millionnaya caddesi ve Aleksandrovski parkı tarafından başlatılmıştı. Petrograd Garnizonunun diğer birliklerinin başında Pavlovski ve Keksholm alayları ve 2. Baltık Deniz Muhafızları vardı. Onlarla birlikte ön saflarda Kronstadt Karma Deniz Kuvvetleri Birlikleri yer alıyordu ve öncü gruplarda diğerlerine örnek olan Kızıl Muhafızlar vardı.

Savaş gemisinin projektörleri karanlığa vurdukça, duvarları kanla boyanmış gibi kıpkırmızı duran saraya bol ışık saçıyordu. İyi aydınlatılmış odaların pencerelerinden ışık hüzmeleri saray meydanına ulaşıyordu. Giderek Kadetler odalardaki ışıkları söndürdüler. Tüfeklerin takırtıları, makineli tüfek sesleri ve silah patlamaları sürekli bir gürültünün içine karıştı. Saat 1 sıralarında barikatlardan açılan ateş hafiflemeye başladı.

Kuşatmacılar saraya yaklaştılar ve Aleksander sütununa yoğunlaştılar. Kızıl Muhafızlar, Kadetlere karşı siper olarak kullanmak için odun parçaları toplamaya başladı. Hatta bir emir geçildi: “Ateşi kesin. Saldırı işareti olarak tek el ateş edilmesini bekleyin!”

Bu arada daha önce girişi ele geçiren Kızıl Muhafızlar sarayın içinde çarpışıyorlardı. Seyrek silah atışları ve makineli tüfek sesleri hâlâ duyuluyordu; fakat düşman etraflarını kuşatan kuvvetlerin baskısına daha fazla dayanamadı.

Az sonra bir el atış duyuldu –saldırı için işaretti bu– ve bir insan seli sarayın kapı ve verandalarından binanın içine doğru aktı.

Peter ve Paul Kalesinin silahları ateşi durdurdu. Zafer çığlıkları makinelilerin sesini bastırdı ve barikatları aşan Kızıl Muhafızlar ve denizciler ileri atıldılar ve sarayı doldurdular.

Saat 2 dolaylarında Kışlık Saray, yani burjuva Geçici Hükümet’in son kalesi de düştü.

Bağırışlar, binlerce ayak sesi ve tüfeklerin tıkırtısı, kraliyet dairelerinin sessizliğini bozdu. 150 yıldır bu büyük ve muhteşem yapı, zaptedilmez bir kale, aristokrasinin ve burjuvazinin sarsılmaz sembolü gibi şehre hakim olmuştu. Artık Petrograd işçileri, askerleri ve denizcileri daha önce kendilerine kapalı olan bu binanın efendisi olmuşlardı.

Kışlık Saray 1762’de III. Petro’nun hükümdarlığı döneminde tamamlanmıştı. Binanın maliyeti meyhane kârlarından –Çarlığın tekelinde olan meyhanelerden gelen gelirden– karşılanmıştı. Saray, Smolni’yi dizayn etmiş olan 18. yüzyılın ünlü mimarı Rastrelli tarafından yapılmıştı.

Çariçe Elizabeth’in sarayı yaptırmak için ödenek ricasıyla birlikte senatoya verdiği memorandumda Rastrelli şunları yazıyordu:

“Kışlık Saray’ın taş yapısı Rusya’nın şöhreti için inşa edildi.”67

İmparatorluk Sarayı’nın muhteşem sütunları başlarını gururla saray meydanına çevirmişti. Şehrin pejmürde görünüşlü işçileri, saray mensuplarının parıltılı faytonlarının yanından kaçar gibi geçerken, fayton sürücüleri bu halk sürüsüne saygılı bir uzaklıkta durmalarını haykırıyordu.

1837 kışında saray yanmış, fakat I. Nikola’nın emriyle restore edilmiş ve eskisinden daha görkemli hale getirilmişti. Yapı iskelesi, yanmış sarayın yıkıntıları arasından hemen inşa edilmiş ve 6 bin usta onu tekrar inşa etmek için ülkenin her tarafından toplanmıştı. Çalışma gece gündüz, kışın dondurucu soğuğunda devam etmişti. Salonlarda, duvarların daha çabuk kuruması için yakılan sobalar nedeniyle sıcaklık 30 dereceyi buluyordu. Boyacılar, sıcakta çalışamayacakları için ellerini soğutmak için özel buzlu eldivenler giymek zorundaydılar. İşçilerin çoğu dayanılmaz iş koşulları yüzünden ölmüştü, ama saray bir yıldan biraz daha fazla sürede restore edilmişti.

Yeni saray çok görkemli bir binaydı. İçerde kraliyet dairesine giden bir dizi büyük ve muhteşem salon, mükemmel bir şekilde ve çok lüks mobilyalarla döşenmişti.

Mimari dizaynının dayanakları otokrasinin başarısıydı. I. Nikola yayınladığı bir emirle St. Petersburg’da 22 metreden, yani Kışlık Saray’dan daha yüksek bina yapılmasını yasaklamıştı. Yıllar önce 1834’de Çar saray meydanında, 25 metre uzunluğunda granitten yapılmış, oklu bir meleğin devrim iblisini vuruş motifleriyle süslenmiş Aleksander sütununu yaptırmıştı. Yoldan bakıldığında silahlı bir nöbetçi Çar’ın sarayının pencerelerinin önünde dikiliyormuş gibi gözüken bir melek görünüyordu.

Sarayın granit döşemeleri acılı ve kızgın insanların gözyaşlarıyla yıkanmıştı. Bir kez daha halk öfkesinin akıntıları kraliyet dairesinin pencerelerinin altından akıp gitti. Saray meydanında devrimci askerler Aralık 1825’te sıraya dizildiler. Gecenin ilerleyen saatlerinde, sarayın salonlarından birinde, Nikola ihtilâlci subayları sorguya çekti. St. Petesburg işçilerinin Çar’ın heykelleri ve portreleriyle gelip, küçük babaya temennide bulundukları anılmaya değer dondurucu 9 Ocak 1905 günü de Kışlık Saray’da geçmişti. Kışlık Saray, onları kurşun bombardımanıyla selamlamış, yapının granit ve mermer duvarları işçilerin, onların eşlerinin ve çocuklarının kanlarıyla kaplanmıştı.

1917’deki Temmuz günlerinden sonra Bolşeviklere karşı zaferini kutlayan Geçici Hükümet Kışlık Saray’a taşındı. “Sosyalist” başbakan Kerenski, III. Aleksander’in dairesine yerleşmişti. Kraliyet dairesinde ve Kışlık Saray’ın salonlarında değişen tek şey, içinde oturan sakinleriydi. 25 Ekim (7 Kasım) akşamı ise bu toprak sahiplerinin eski kalesi ve kapitalizmin egemenliği sonunda yıkıldı.

Ülkenin yeni sahipleri –işçiler ve askerler– muhteşem merdivenlerin 117 mermer basamağına yığılmışlardı. Birbiri ardına 1786 kapı onların önünde sonuna kadar açıldı ve Kızıl Muhafızların ağır ayak sesleri sarayın 1050 oda ve salonunda tekrar çınladı.

Kızıl Muhafızlar, denizciler ve askerler saraya sel gibi aktılar ve korkuyla uyuşmuş Kadetlerin silahlarını aldılar.

“Provokatörler! Kornilovcular! Caniler!” Her taraftan onlara atılan laflardı. Yine de hiçbiri yara almadı.

Geçici Hükümet’in rehin alındığı salonu muhafaza eden antrede, birkaç Kadet silahları hazır sessizce dikiliyordu. Bunlar Geçici Hükümet’i savunan son gruptu. Silahlar ellerini yarmıştı.

Palçinski işgalcileri karşılamak için salona girdi, bağırarak bir anlaşmaya varıldığını ve Şehir Duması ile Sovyetleri temsil eden heyetin saraya doğru yola çıktığını söyledi. Ama bu durum tutuklanmasını engelleyemedi. Geçici Hükümet’in saklandığı salon derhal devrimci güçler tarafından işgal edildi. Ayakta dikilmiş bulunan solgun ve şaşkın bakanlar da aynı şekilde tutuklandı. “Niçin onlar için rahatsız olalım? Onlar yeterince uzun zamandır bizim kanımızı emdiler.”68 Diğer askerler denizcileri sakinleştirdiler. “Komuta Askeri Devrim Komitesi’nde,” diye açıkladılar. İzinsiz bir harekette bulunmamalıydılar.

Derin sessizliğin ortasında bakanlar dışarı çıkarıldıktan sonra, tutuklanan bakanların listesi çıkarıldı. Her bakan adıyla çağrıldı ve sonra arkasında silahlı bir askerle ilerlemeleri buyuruldu. Bu yolla çıkışa doğru loş koridorlardan geçen canlı bir halka oluşturuldu. Kızıl Muhafız, denizci ve asker kalabalığı karanlık ve ıslak meydanı doldurmuştu.

“Kerenski nerede?” diye sordular.

Başbakanın kaçtığını öğrenince lanetler yağdırdılar ve onu yakalayacaklarına dair kararlılıklarını belirttiler.

“Bir zamanlar insan olan bu mahlûklar” koruma altında Peter ve Paul Kalesine götürüldüler.

Kışlık Saray’ın düşüşüyle Geçici Hükümet’in gücü tamamen yok oldu. Büyük Proleter Devrim başkentte zafer kazanmıştı.

8

EKİM DEVRİMİ –BAŞARILI BİR PROLETER

AYAKLANMANIN KLASİK BİR ÖRNEĞİ

Ekim Devrimi, silahlı ayaklanma taktiklerinin klasik bir örneği olarak, bilimsel sosyalizmin kurucuları Marx ve Engels’in büyük varisi ve takipçisi Lenin tarafından dikkatle incelenmişti. Ekim Devrimi, dünya proleterlerinin mücadelesinin tecrübesiyle birleştirilmiş ve bu devrimci yolun sonu Bolşevik Partisi tarafından belirlenmişti. Petrograd proleterlerinin cesur mücadelesi, silahlı ayaklanmanın, politik mücadelenin özel bir şekli olduğunu ve özel kurallara tabi olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. Belki de Marksizmin ikinci enternasyonal tarafından en fazla çarpıtılan görüşü bu konudaki yaklaşımıydı. Enternasyonal Menşevizm, Marksist devrimci fikirleri hayata geçirmeye çalışan herkesi anarşist olmakla; ayaklanmanın özel yasalarının incelenmesi gerektiğinde diretenleri de Blankist olmakla suçlar. Blanqui –tanınmış Fransız devrimcisi–, devrimi, küçük bir grup komplocu tarafından düzenlenen ve uygulanan bir hükümet darbesi olarak algılamaktaydı. O, küçük bir grubun ciddi bir saldırı ile bir başarı elde edeceği ve bu esnada yığınları uyandıracağı iddiasındadır. Ancak bu yolla bir devrim başarılabilir.

Oysa Marksizmin bu komplocu teori ve onun uygulamalarıyla hiçbir ortak yanı yoktur.

Ekim Proleter Devrimi, Marksist silahlı ayaklanma teorisinin pratikte uygulanmasına çok iyi bir örnektir. Ekim 1917’de Petrograd’da yapılan silahlı ayaklanmanın öğrettiği en önemli politik ve taktik dersler nelerdir?

1. Zafer hiçbir zaman kendi kendine gelmez, o sadece ciddi, vakur ve organize edilmiş bir mücadeleyle elde edilir. Yine de halkı demoralize eden, saflarını en çok dalgalandıran düşman mutlaka yenilmeli, düşman sınıfı parçalanmalıdır.

Bu çok dikkatli bir hazırlığı gerektirmektedir.

Bolşevik Partisi güçlerini seferber etmek ve eyaletlerle mümkün olan en yakın irtibatı kurmak için her fırsatı değerlendirdi. Merkez Komite temsilcilerini tüm toplantılara, kongrelere ve konferanslara gönderiyordu. Bolşevikler, buralardaki delegelere durum hakkında bilgi veriyor ve onlarla birliklerin dağılımını ayarlıyorlardı. Bolşevik delegeler Sovyet Kuzey Kongresinde görevlendirilmiş, dönüşlerinde partinin talimatlarını kendi bölgelerine götürmüşlerdi. Moskova’da yapılan Şehirler Kongresinde Bolşevik delegeler kendi aralarında yaklaşan ayaklanmada üstlenecekleri rolleri ayarlamışlardı. Merkez Komite üyeleri ya da temsilcileri değişik bölgelere gönderildi. Diğer taraftan sanayi merkezlerinden parti görevlileri Merkez Komite’yi ziyaret ettiler. Merkezle yerel birimler arasında sıkı bir iletişim sağlandı. Merkez Komite temsilcileri partinin tam olarak harekete hazır olması için mektup, basın ve telgraf vasıtasıyla parti üyelerini gelişen olaylar hakkında bilgilendirdi.

Ayaklanma hazırlıklarının önemli bir unsuru uzlaşmacı partilerin tecrit edilmesiydi. Başkentte ve sanayi merkezlerinde bu tecrit, Bolşeviklerin, Sovyetlerin denetimini kazanması yoluyla yapılıyordu. Lenin’in önerisinde, Bolşevik Partisi’nin politikasını köylülere anlatmak için kırsal bölgelere konuşmacılar gönderilmesinden bahsediliyordu. İzinli askerler evlerine gitmeden önce kısa bir eğitimden geçirilmeli ve Bolşevik bilinçle donatılmalıydı.

Uzlaşmacı partilerin tecriti, devrimci proleterlerin ve diğer emekçilerin birleşik cephesini oluşturma görevini kolaylaştıracaktı. Ekim Sosyalist Devrimi, Marx’ın bu terimi anladığı anlamda bir halk devrimiydi. Bolşevikler, Sosyalist Devrimcilerden ve Menşeviklerden uzak olan yığınları kazanmışlardı. Uzlaşmacı partilerin üyelerinden çoğu liderlerini yalnız bırakıp Bolşevikleri izledi. Emekçilerin büyük bir çoğunluğu Bolşevikler tarafından yönlendirilen proleterleri destekledi. Lenin’in yazdığı gibi:

“Biz, kitleleri kendisiyle birlikte sürükleme yeteneğine sahip, devrimin ve halkın öncü kolunun, sınıfın çoğunluğunun desteğine sahibiz. Halkın çoğunluğunun desteğine sahibiz. Bu da devrimin halkçı karakterinin başlıca nedenidir.”69

Ekim Sosyalist Devrimi boyunca Bolşevik Partisi, orduyu kazanmada olağanüstü bir başarı sergiledi. Devrim, orduyu karşıdevrimcilerin elinden çekip aldı. Burjuvaları ise sadece, Beyaz Muhafızlar olarak adlandırılan Kadetler, şok taburları ve subay birlikleri destekledi.

Düşman kesiminin moralini bozma planına büyük önem verildi. Bolşevik propagandacılar Geçici Hükümet kuvvetlerinin aralarına girmeyi başardılar. Subay Eğitim Okulu’nda yardımcı olarak hizmet veren askerlerin çoğu Bolşeviklerin etkisi altındaydı. Bolşevik propagandacılar kuşatma esnasında onları Kışlık Saray’da bulup subayları tutuklattılar.

Lenin’in önerisiyle Stalin’in yönetiminde harekât planını uygulayan ve kuvvetlerin sevkiyatını yapan bir “Devrimci Subaylar” birliği kuruldu. Bu özel birliğe en önemli merkezleri kuşatmaları söylendi. Petrograd içindeki ve dışındaki birliklerin durumu ve sevkiyatıyla ilgili tüm bilgilerin toplanmasına ve Kızıl Muhafızlarla, devrimci alayların ayaklanma için eğitimine büyük bir özen gösterildi. Lenin bu konuda şunları yazıyordu:

“Eğer bunu yapmasaydık kendimizi gülünç bir durumda bulabilirdik: İktidar olmadan en güzel çözümlere ve Sovyet’e sahip olmak!”70

“Ayaklanma da savaş gibi bir sanattır.” Bolşevik Partisi, eylemlerinin temeli olarak Marx ve Engels’in bu sözünü kabul etmişti. Parti, Lenin’in önerilerinden oluşan bildirgelerle yönlendiriliyordu:

“Asla ayaklanmayla oynamayın, bir kere başladınız mı sonuna kadar götürmeniz gerektiğini anlamalısınız.”71

2. Ayaklanmanın örgütlenmesinde en önemli şey zamanlamaydı. Lenin, Marx’ın devrimci durumların nasıl oluştuğu konusunda söylediklerini geliştirmiş ve uygulamıştır. O, böyle bir durumu oluşturan koşulları tanımlamış ve devrime geçişi gösteren belirtileri göstermiştir. Yığınları mücadeleye sürükleyen genel bir krizin hakimiyeti, yönetici sınıfların eski yöntemlerle yönetmedeki yeteneksizliği, hükümet kampında anlaşmazlık ve halkın zulme ve sömürüye daha fazla tahammül etmemesi gibi devrimci durumların genel özellikleri olmadan bir ayaklanma ancak bir hüsranla biter. Lenin sadece Marx’ın devrimci bir durumu oluşturan nedenler üzerine fikirlerini geliştirip genişletmemiş, aynı zamanda bilinçli, disiplinli ve ideolojik olarak birleşmiş bir partinin devrimci bir durumu devrime dönüştürebileceğini kanıtlamıştır. Lenin, Menşevik ve Troçkistlerin birbirine karıştırdığı devrimle silahlı ayaklanma arasında net bir ayrım yapmıştır. Açıkça sosyal ilişkilerdeki değişimin zemin hazırladığı belli bir günde yapılacak bir ayaklanmanın planlamasına ve yürütülmesi fikrine karşı olan Menşevik hainlere cevap olarak Lenin şunları yazar:

“Halk devriminin yapılması emredilemez; bu doğru... Fakat koşullar halkçı bir ayaklanma için uygunsa sosyal ilişkilerdeki devrim halihazırda oluşmuştur gerçeğinden yola çıkarak ve eğer onun için hazırsak ayaklanma emredilebilir.”72

Ekim Sosyalist Devrimi, Bolşevik Partisi’nin ayaklanmanın zamanını belirlemedeki yeteneğini çarpıcı bir biçimde göstermiştir. Zinovyev ve Kamenev hainleri tarafından desteklenen kendini beğenmiş, hain Troçki, ayaklanmanın II. Sovyet Kongresi toplanana kadar ertelenmesi gerektiğini önermiş, böylece devrime boyun eğdirmek amacıyla düşmanın güçlerini toplaması için zaman kazanmasına hizmet etme basiretsizliğini göstermiştir.

Devrim taktiklerinde uzmanlaşan Lenin, onların kuvvetlerini hararetli bir şekilde seferber ettiklerini birçok işaretten sezinlemiştir. Bu nedenle ayaklanmanın kongreden önce başlaması ve ilerlemesi gerektiği konusunda ısrar etmiştir. Mücadelenin gidişatı, devrimin önderinin nasıl kıvrak bir zekaya sahip olduğunu kanıtlamıştır. Bolşevik Partisi ayaklanmayı 24 Ekim’de (6 Kasım) başlatmasaydı devrimin seyri tamamen farklı olurdu. Düşman inisiyatifi ele geçirebilirdi.

3. Ayaklanmanın başarılı olması için kuvvetlerin üstünlüğü belli noktalara kilitlenmeliydi. Sahneden ayrılan sınıflar, her zaman yeni egemen sınıftan daha iyi silahlanmışlardır ve yönetimleri altında büyük sayıda askeri uzman bulundururlar. Eski egemen sınıf uzun yıllardan beri sayısız deneyimli komutan yetiştirmekte yetkinleşmişti. Aynı zamanda teknik ekipman bakımından daha üstün ve birçok konuda daha örgütlü ve daha hazırlıklı konumdaydılar. Bu 1917 Ekimindeki durumdu ve neticede devrimciler bu eksikliklerini büyük bir özveriyle gidermek zorundaydılar. Onlar düşmanın çok sayıdaki üstün teknikleri ve askeri örgütlerinin üstesinden gelmeliydiler. Lenin; “... 15 bin ya da 20 bin (belki daha fazla) burjuva muhafızın (Kadetler), ‘Vendee’ (avcı) birliklerin (Kazaklardan bir birim), vb. üzerinde muazzam bir kuvvet üstünlüğünün” yoğunlaşmasının gerekliliğinde ısrar ediyordu.73

Bu kararla ilgili olarak Lenin şunları yazmıştır:

“Belli bir zamanda belli bir noktada kuvvetlerin üstünlüğüne yoğunlaşmalısınız, aksi takdirde daha iyi hazırlık ve örgütlenme avantajına sahip olan düşman, ihtilalcileri yok eder.”74

4. Başarılı olmak için ayaklanma hızlı ve saldırgan olmalı.

Başından sonuna kadar Ekim silahlı ayaklanması Lenin’in bu kurallarının kanıtlanmasına hizmet etti. Öncelikle devrimci emekçi yığınlar bu noktalarda ve sonraki operasyonların yapılmasında son derece pratik önemi olan binaları ele geçirip kendilerini emniyete almıştır. Bu açıdan Lenin’in şu emirleri büyük bir dikkatle yerine getirilmiştir:

“Başarısızlığa uğramadan ele geçir ve ne pahasına olursa olsun elinde tut: a) Telefon Santralı, b) Telgraf Ofisi, c) Demiryolu istasyonu d) ve her şeyden önemlisi, köprüler.”75

Ayaklanma sırasında bu talimatlar mektupla Askeri Devrim Komitesi’ne iletildi.

Bununla devrim ne kazanacaktı? Bunlarla iletişim olanaklarına sahip olacaklardı, özellikle de Merkez Telefon Santralına. Bu, onların Geçici Hükümet’i silahlı güçlerinden yalıtmalarını sağladı. Demiryollarının ele geçirilmesi, cepheden Geçici Hükümet’e yardım birliklerinin gönderilmesini engelledi. Ve tabii ki merkezi, emekçilerin yaşadığı bölgelerden ayıran geniş nehrin bulunduğu şehirdeki köprülerin ele geçirilmesinin büyük önem taşıdığını söylemeye gerek yok.

Taktiksel önemi olan noktaları ve binaları ele geçirdikten sonra, diğer devlet daireleri sırayla ele geçirilecektir. Her saat devrimcilerin başkentte ele geçirdiği diğer noktaların ve Geçici Hükümet’in büyüyen tecritinin haberleri geliyordu.

Lenin’in silahlı ayaklanma taktiklerini yönlendiren ana kural şuydu:

“Bir kere ayaklanma başlayınca kesin bir kararlılıkla hareket etmeli ve başarısızlığa uğramadan saldırmalısınız. Silahlı ayaklanmada savunma ölüm demektir.”76

5. Bir ayaklanmanın başarılı olması için düşmana sürpriz bir şekilde saldırılmalı. Ayaklanmadan birkaç gün önce basın ayaklanma ile ilgili dedikodularla doldurulmalı ve hükümet her taraftan gelen haberlerle yaralanmalı. Bakanlar Kurulu toplantısında, Kerenski’nin yardım bahanesiyle kaçtığı cephede ve uzlaşmacıların ofislerinde, yani her yerde hükümet ayaklanma dedikodularıyla yaralanmalıdır. Sabah kalktıklarında akıllarına gelecek ilk ölümcül düşünce: “Başlıyor!” olmalı. Uzlaşmacılar saraydan saraya koşup, tahkikat yapıp sonunda kaçınılmaz olanın ne zaman olacağını öğrenmeye çalışıyorlardı. Bu arada Bolşevik Partisi, düşmanı ani bir atakla vuracağı anı sakince beklemektedir. Lenin bu konuda şu uyarıda bulundu:

“Düşmanı gafil avlamak zorundasınız; kuvvetlerinin en dağınık olduğu anda harekete geçin.”77

6. Bir ayaklanmanın başarılı olması için, en önemsiz noktada bile sürekli bir başarıya ulaşması gerekmektedir.

Geçici Hükümet’e, Kışlık Saray’ı savunan gruplar ve Geçici Hükümet üyeleri arasında artan bir dehşet yaratan Askeri Devrim Komitesi kuvvetlerinin ardı arkasına binaları işgal ettiği haberleri sürekli olarak geliyordu. Kötü haberler her an Kerenski’ye ulaşıyordu. Bir Kadet heyeti ona Askeri Devrim Komitesi’nin Kışlık Saray’ın boşaltılması ültimatomunu ulaştırdı. Hükümet üyeleri Kronstadt gemicilerinin gelişi hakkında bilgilendirildi. Askeri Bölge Karargâhı subayları şaşkınlık içinde alayların Geçici Hükümet’i desteklemeyi reddettiklerini bildirdiler. Baskıya dayanamayan Kerenski “cepheden gelen birlikleri karşılamaya gitti”.

Tüm bu raporlar derhal devrimcilere ulaştırıldı. Düşman kamplarında yaygınlaşan moralsizlik ve şehrin farklı bölgelerindeki zafer haberleri onların mücadele güçlerini kamçılıyor ve savaşa devam gücü veriyordu. Her yeni başarı düşman saflarının sarsılmasına ve devrimci kuvvetlerin büyümesine neden oluyordu. İleri doğru atılan her adım düşman kamplarında paniği körüklüyor ve devrimci kuvvetlerin kendine olan güvenlerini arttırıyordu. Her yeni noktanın ele geçirilişi hükümet destekçilerini amaçlarının umutsuzluğuna ikna ediyor ve proleterlerin zafere olan inançlarını güçlendiriyordu.

Bu operasyonda devrimciler sistematik olarak Lenin’in önerilerini izliyorlardı:

“En küçük başarılar için bile (bir şehir için saatlik bile olsa) ve ne pahasına olursa olsun moral üstünlüğü sağlamak için günlük başarılar adına bile çabalamalısınız.”78

Ekim’in zaferi, bir güç halk yığınlarını güvenle yönlendirdiğinde, onları proleter partinin militanları yapabileceğini ortaya koymuştur. Uzlaşmacılar ve burjuvazi proleterleri eğer iç savaş çıkarsa kanların nehir olup akacağını öne sürerek korkutmaya çalıştılar. Halbuki başarılı ayaklanma binlerce askeri savaşta ölmekten, milyonlarca köylüyü toprak beylerinin zulmünden ve milyonlarca proleteri işsizlik korkusundan, açlıktan ve sömürülmekten kurtardı.

Tarihteki hiçbir ayaklanma, Ekim ayaklanması gibi örgütlenme, eşgüdüm ve dikkatli bir hazırlanma sürecinden geçmemiştir. Bu özenli hazırlık, örgütlenme, disiplin ve Danton’un dediği gibi; “cüretkârlık, cüretkârlık ve daha çok cüretkârlık”, Lenin ve Stalin’in önderliğindeki Bolşevik Partisi Merkez Komitesi tarafından sağlandı. Merkez Komite tarafından ayaklanmayla ilgili tüm sorular önceden tartışıldı. Genel plan, iletişim, şifreler, geri safların korunması, sloganlar vb. tamamen ve itinayla Merkez Komite tarafından formüle edildi. Bu büyük devrimde, bu önemli ayaklanmada, bu yüz binleri bulan muhteşem güçlerin çarpışmasında çok az sayıda şehit vardı. Çok az sayıda kişi Kışlık Saray’daki çatışmada öldü.

Paris Komünü’nün büyük kahramanları, düşmana karşı ani bir saldırı yapacaklarına Paris’te kendilerini savunmuşlardır. Batı Avrupa’daki 1849 ve 1871 devrimleri süresince ve 1905 Rus Devrimi’nde çok sayıda savaşçı başarı kazanmadan öldüler, çünkü ayaklanmayı sanat olarak kabul eden Marx ve Engels’in öğütlerini izlemekte başarısız olmuşlardı. Lenin ve Stalin’in liderliğinde hazırlanan, örgütlenen ve yürütülen Ekim Sosyalist Devrimi, Paris Komünü savaşçılarının hatalarını düzeltmiş, önceki ayaklanma deneyimlerini dikkate almış ve dünya devrimci proleter hareket kayıtlarına harekâtın zeki ve pratik kılavuzu olarak geçmiştir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

II. BÜTÜN RUSYA SOVYETLERİ

KONGRESİ

1

KONGRENİN AÇILIŞI

25 Ekim akşamı, burjuva hükümetini dağıtan Petrograd Sovyeti Askeri Devrim Komitesi iktidarı, II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresine devretti. Bu kongre delegeleri, önceden alınan bir kararla 20 Ekim’de açılacağı tespit edilen kongre nedeniyle Petrograd’a 17 ve 18 Ekim’de gelmeye başlamışlardı. Merkez Yürütme Kurulu’nun Sosyalist Devrimci ve Menşevik liderleri, birlik oluşturmamaları için delegeleri şehrin farklı yerlerine yerleştirdi. Bu hile başarısızlıkla sonuçlandı. Delegelerin yerleştirildiği misafirhaneler kısa sürede hareketli politik kulüplere dönüştü. Aynı zamanda delegeler fabrikaları ve alayları ziyaret etti ve başkentin gergin atmosferinde bazılarının demir attığı uzlaşma olasılığı da yok oldu. Akşamları delegeler misafirhanelerde toplanıyor ve yoğun günlerinin izlenimlerini paylaşıyorlardı. Her köşede, canlı konuşmalar ve tartışmalar sürüyor ve delegelerden çoğu resmi olarak Bolşevik Partisi’ne bağlı olmasalar da Geçici Hükümet’e karşı olduklarını açık gönüllülükle ifade ediyorlardı. Parti üyesi olmayan delegeler bile başkentte ve Bolşevik delegeler arasında hakim olan mücadele ruhunu taşıyorlardı.

22 Ekim’de 175 delege Petrograd’a gelmişti. Bunlardan 102’si Bolşevikti ya da Bolşeviklerin görüşlerini paylaşıyorlardı.1 Her gün Partinin Merkez Komite temsilcileri misafirhaneleri ziyaret ediyor, Bolşevik delegeleri çağırıyor ve onları Petrograd’ın emekçilerinin yaşadığı bölgelerdeki fabrika ve alaylarda yapılan toplantılara gönderiyorlardı. Bu konuşmacıların en iyilerinden biri olan S. M. Kirov –Kuzey Kafkasya’dan bir delege– bir günde birçok toplantıya gönderildi.

Bu toplantılarda Bolşevik propagandacılar kendi bölgelerinde gittikçe büyüyen devrim hareketini anlatıyorlardı. Y. Z. Yerman, örneğin, Tsaritsin’de gelişen devrim hareketlerini anlattı. Sanayi bölgelerinden delegeler aldıkları talimatları –on binlerce proleterin, iktidarın Sovyetlere geçmesini istediklerini– okudular. Bolşevik asker delegeler ordudaki her erin nasıl devrimin olgunlaşması ile ilgili her parça bilgiyi kaptığını anlattı. Kerenski’nin adı, söylediklerine göre her zaman alay ve lanetle telaffuz ediliyordu. Böylece, bu heyecanlı toplantılara katılan herkes Urallar’da, Donets havzasında, Volga bölgesinde, Ukrayna’da ve cephelerde –aslında tüm ülkede– neler olup bittiğinin bir görüntüsünü elde ediyor ve Bolşevik delegelerin anlattıklarından Petrogradlı işçiler yalnız olmadıklarına, ülkedeki işçi sınıfına ve yoksul köylülerin tamamına güveneceklerine ikna oluyorlardı.

II. Kongrede temsil edilen 318 Geçici Sovyet’ten sadece 59’u kendilerini “demokrasinin iktidarı” lehine ifade etmiş, 18’i hem “demokrasinin gücüne” hem de “Sovyetlerin iktidarı” lehine kesin olmayan kararlar bildirmişti. Bolşevik etkinliğinde kongreye gelen 241 Sovyet’ten delegeler açıkça “Bütün İktidar Sovyetlere!” isteminde bulunmuştu.

Ülkeye hakim olan hava böyleydi.

Açılış günü yaklaştıkça delegeler Smolni’de daha sık toplanıyorlardı.

Delegeler siperlerden, fabrikalardan ve kırsal bölgelerden telaşlı ve tereddütlü yüzlerle geliyordu. Sigara dumanından daha da kararan Smolni’nin loş koridorları tulumlarıyla işçiler, gri kabanlı askerler, siyah kabanlı gemiciler ve ev dokuması giysileriyle köylülerle dolmuştu.

Emekçi bölgelerinden ve ordu alaylarından delegeler devrime ve açılmak üzere olan Sovyet Kongresine bağlılıklarını sunmaya geldiler.

25 Ekim’de sabah erken saatlerden gece geç saatlere kadar çeşitli parti gruplarının toplantıları Smolni’nin farklı odalarında yapıldı. Kongrenin en büyük grubu kongrede çoğunluğu oluşturan –örneğin açılışa gelen 650 delegeden 390’ı– Bolşevik grubuydu.

Kongre açıldıktan sonra diğer gruplardan birçok delege geldi.

Bolşevik grubu ofisini Smolni’nin ilk katında büyük bir odaya açtı. Yalnızca bir masa ve birkaç sandalyeyle döşenmiş bu oda durmaksızın gelen Bolşevik delegelerle doluydu. Bunlardan çoğu duvarın dibinde yere çömelmişti.

Moraller yükseliyordu ama yine de herkes oldukça sakindi. Bolşevik delegelerden çoğu, kongreden önce birkaç geceyi Smolni’deki bu odada geçirdiler. Yere yayılmış gazeteler, ceketler ve kabanların üzerinde bir iki saat kestirmişlerdi ve ağaran günle beraber bir kez daha parti tarafından onlara verilen görevleri yerine getiriyorlardı. Birçoğu tabanca, tüfekle silahlanmıştı ve bellerinden el bombaları sarkıyordu.

II. Sovyet Kongresinin bileşimi, Geçici Hükümet’in yedi ayı boyunca Bolşevik Partisi’nin, proleter bir devrim olmadan toprak ve barış sorunlarının çözülemeyeceği konusunda halkı ikna etmede ne kadar başarılı olduğunun çarpıcı bir göstergesiydi.

I. Sovyet Kongresinde en güçlü partiler konumundaki Menşevikler ve Sağ Sosyalist Devrimciler, II. Kongrede kötü bir çöküntü içindeydiler. Sadece çok kısa bir süre, halkın bu sahte dostlarını işçilere ve köylülere hainler ve dönekler olarak göstermek için yeterliydi.

Sağ Sosyalist Devrimciler, Merkezci Sosyalist Devrimcilerle birlikte 60 kişilik bir grup oluşturuyorlardı. Sosyalist Devrimci Parti’nin diğer üyeleri “Solcuları” izledi.

Daha sonra kongre sırasında “Sol” Sosyalist Devrimciler eyaletlerden gelen Sağ ve Merkez Sosyalist Devrimci delegelerin bir bölümünü kazandıktan sonra kongrede 179 kişilik ikinci büyük grubu oluşturdu. Kongrenin açılışında farklı eğilimdeki Menşevikler Bund’lar dahil 80 kişiydiler.

Menşevik ve Sosyalist Devrimci Parti liderleri solgun, sersemlemiş ve süngüsü düşük bir biçimde Smolni’nin koridorlarında dolanıp duruyorlardı. Onlar ordusuz generallerdi. Kendi grup toplantılarında kendi delegeleri sayısız gruplara bölündü. Kongrede yer almamaya karar verdiler, fakat yığınların tepkisi o kadar devrimciydi ki bireyler liderlerinin kararına açıkça karşı geldiler.

Menşevik grup toplantısında tartışma saatlerce sürdü fakat liderler birliği sağlamada başarısız oldu. Menşevik Parti Merkez Komitesi’nin bir toplantı yapması için ara verildi. Grup toplantısı akşam altıda bittiğinde, Dan, delegeleri Menşevik Parti Merkez Komitesi’nin yapılan devrimin sorumluluklarını kabul etmemeye karar verdiğini ve bundan dolayı Menşevik Parti’nin Bolşevik barikatlarının arkasında durmayacağını bildirdi. Merkez Komite, grubun kongrede yer almaması gerektiği önerisini getirdi ve yeni bir hükümet kurmak için Geçici Hükümet’le görüşmeye karar verdi.

Sosyalist Devrimci grup kongre işleyişinde yer alıp almayacaklarını da tartıştı. Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komitesi grubun uzak durmasını önerdi fakat çoğunluk oyuyla kongreden ayrılmamaya karar verdiler.

Cepheden gelen delegeleri kontrol altında tutmak için Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, “Öncü Grup” olarak adlandırdıkları bir grup kurdular. Bolşevik Partisi toplantısına katılmak için ayrılan Bolşevik delegelerin öncülerinin yokluğundan yararlanarak Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler 16 oydan 9’unu alarak Öncü Grubu kongreye katılmama kararı alınması konusunda ikna ettiler.

Bu grup toplantıları gece geç vakitlerde sona erdi.

Tüm grupların katılımıyla kongrenin akşam sekizde açılmasına karar verildi, fakat saat 10’da Menşevik grup hâlâ toplantıdaydı. Bolşevikler, Menşeviklerin salona ne zaman geleceklerini öğrenmek için iki temsilci gönderdi. Menşevikler en azından bir saat daha meşgul olacaklarını bildirdiler.2

Sonunda 11 sularında Sovyetler Merkez Yürütme Kurulu –Menşevik ve Sosyalist Devrimci– üyelerinden bir grup kürsüdeki yerlerini aldılar.

Saatin geç olmasına rağmen Smolni hiç olmadığı kadar hareketliydi. Kongrenin yapıldığı salon da kalabalık ve hararetliydi. Delegeler sütunların tabanlarında dikilmiş ve pencerelere oturmuştu. Koridorlar ve giriş saat 10:40’ta kapatıldığında, manşetlerinde kırmızı çarpıların olduğu askeri üniformalı iri yarı bir tip platforma çıktı. Bu Menşevik Dan’dı, Merkez Yürütme Kurulu adına kongrenin açılışını yaptı.

Görülüyordu ki Menşeviklerin ve sadık yoldaşları Sağ Sosyalist Devrimcilerin kongreye katılmalarındaki tek sebep karşıdevrimci yüzlerini sergilemekti. Başlangıçtan itibaren yüzsüzce karşıdevrimcileri desteklemişlerdi. Bunların sayesinde fesatlık yuvası haline gelen Kışlık Saray’ı Petrogradlı işçiler ve askerler o dakika hücumla almıştı.

Kongrenin açılışında Dan şunları söyledi:

“Ben Merkez Yürütme Kurulunun bir üyesiyim, fakat bu dakikada parti liderlerimiz Kışlık Saray’da ateş altındalar, bakan olarak görevlerini yerine getirmeye çalışıyorlar.”3

Dan’ın destek verdiği bakanlar o dakikalarda Petrograd proleterlerini bastırmak amacıyla cephelerden birlik topluyorlardı. Kerenski’yi Petrograd’a Kazak birliklerini getirmesi için göndermişlerdi. Anayasal Demokrat Kişkin’i “diktatör” olarak görevlendirmiş ve Petrograd’da düzeni tekrar sağlaması için ona olağanüstü yetkiler vermişlerdi. Dan sözüne şöyle devam etti:

“Hiç konuşma yapılmadan, kongre oturumunun açıldığını beyan eder ve bir yönetim kurulu seçimine geçilmesini öneririm.”4

Bolşevikler, yönetim kurulunun nispi temsil temeline göre seçilmesini istediler. Menşevikler ve Sağ Sosyalist Devrimciler ise temsilcilerini adaylıktan çektiler. Enternasyonal Menşevikler “bazı sorunlar çözülünceye kadar” kongrenin yönetim kurulu seçimlerinde yer almaktan kaçınacaklarını da açıkladılar.5

Menşevik lider Martov’un zayıf ve öfkeli figürü kürsüde belirdi. Boğuk bir sesle, Bolşeviklere yönelik küfürlü sıfatlarla konuşmasına başladı, proleterlerin büyüyen zaferini suikast olarak tanımladı ve devrimci işçileri ve askerleri çok geç olmadan kendilerine gelmeye çağırdı. Martov gerçekte delegelere Petrograd sokaklarına çıkıp, ihtilalci işçileri ve askerleri evlerine dönmeleri için ikna etmelerini önerdi.

Enternasyonal Menşevikler adına Martov, kongrenin “karmaşanın engellenmesini sağlamak amacıyla diğer sosyalist partiler ve örgütlerle müzakerede bulunacak bir heyet seçmesini” önerdi.

İç savaştan kaçınmanın tek yolunun “bir birleşik demokratik hükümet” kurmak olduğunu iddia etti.6

“Birleşik demokratik hükümet”in kurulması için bir anlaşmaya varılması gerektiğini söyleyen Martov’un işaret ettiği “diğer sosyalist parti ve örgütlerin” temsilcileri kongredeydi ve eğer Menşevikler emekçi çoğunluğunun isteklerine göre içtenlikle hareket ederlerse kongrenin ilerleyişinde yer alacaklar ve kararlarına uyacaklardı. Fakat Martov’un önerisi görünürde farklı bir şey içeriyordu. “Karmaşayı önleme başlamıştı” ki Menşevikler Kışlık Saray’daki işgalin kaldırılmasını, diktatör Kişkin’in liderliğindeki kuşatılmış bakanların özgür bırakılmalarını ve Geçici Hükümet’e cepheden yedek kuvvet sağlaması ve Petrograd’daki karşıdevrimci kuvvetleri seferber etmesi için süre tanınmasını istedi. Martov’un önerisi karşıdevrimcilerden de aynı desteği gördü.

Martov’un önerisi kongredeki diğer kararsız gruplar tarafından da desteklendi –“Sol” Sosyalist Devrimciler ve Öncü Grup–, Bolşevik grup ise “Martov’un önerisine herhangi bir itirazları olmadığını, tam aksine tüm grupların gelişen olaylarla ve sıra dışı bir yolla önerilerini dile getirmeleriyle ilgilendiklerini” açıkladılar.7

Bu anlamda, yani hararetli bir şekilde kabul edilen Martov’un önerisine göre kongredeki çeşitli gruplar günün olaylarına karşı tutumlarını dile getirmeliydi.

Kabul edilen çözüm Menşevikleri memnun etmedi. Kongre onların önerilerinin ana noktalarını göz ardı etmişti: “Karmaşanın durdurulması için harekete geçilmeli.” Birbiri ardına Sosyalist Devrimci ve Menşevik temsilciler “acil harekât”la ilgili açıklama yapmak için söz hakkı istediler. Aciz bir öfkeyle saçmalayarak Bolşeviklerin planı ve maceracılığı hakkında ulumaya devam ettiler. Kongre platformundan Sovyet Hükümeti’ne karşı açıkça savaş ilan ettiler. Menşevik Y. A. Haraş, 20. Ordu Komitesi temsilcisi olarak konuştu:

“Menşevik ve Sosyalist Devrimciler kendilerini burada yer alan herkesten ayırmak ve tüm güçleriyle işgal kuvvetine karşı koymak amacıyla sosyal kuvvetleri toplamak gerektiğini var saymaktadır.”8

Onu “Öncü Grup adına” konuştuğunu iddia eden Menşevik ordu subayı G. D. Kuçin izledi:

“Şu andan itibaren şehirler mücadele arenası olacaktır ve buralarda kuvvetler seferber edilmelidir.”

Ona salondaki delegelerden şu karşılık geldi:

“Kimin adına konuşuyorsunuz? Ne zaman seçildiniz? Askerler ne diyor?”9

Kuçin, komiteye 2., 3., 4., 6., 7. ve diğer ordulardan bahsetti. Uyarıcı bir tonla kongrenin gözünü korkutmaya çalışarak cephedeki 20 ordunun Petrograd’a gelerek taş üstünde taş bırakmayacaklarını açıkladı. Açılan cephenin ve kötü kaderinin üstüne atlayan Rusya’nın dehşetli bir resmini çizdi. Konuşmasının kanıtı olarak Ordu Komitesi’nden geçen benzer tehditlerle dolu kararı okudu.

Konuşmasını gergin bir sessizlik izledi. Delegeleri bir ürperti sarmış gibiydi. Cephedeki birlikler gerçekten heybetli bir savaş gücünü temsil ediyordu. Tüm bunlara bakarak bu subayın dedikleri doğru muydu?

Fakat sessizlik aniden yüksek ve kendinden emin bir sesle bozuldu. Cepheden bir asker çamurlanmış paltosuyla ite kaka kendine bir yol açarak kürsüye geldi ve şunları söyledi:

“Bu adamlar, orduda ve Öncü Komite’deki hiziplerin fikirlerini dile getiriyorlar. Ordu uzun zamandır bu komitelerin yeniden seçilmesini istiyor... Siperlerdeki erler sabırsızca iktidarın Sovyetlere devredilmesini bekliyor.”10

Bir sonraki konuşmacı Leh piyadelerinin temsilcisiydi:

“Ordu Komitesi’nin iki temsilcisinin açıklamalarını duydunuz. Eğer konuşanlar gerçekten orduyu temsil ediyor olsalardı konuşmalarının bir değeri olurdu... Onlar askerleri temsil etmiyor... Onları saf dışı edin! Ordu onlarla beraber değil!”11

Haraş ve Kuçin, tipik Ordu Komitesi temsilcileriydi. Şubat Devrimi’nin ilk gününden beri, tekrar seçilmemelerine rağmen bir ofise sahiptiler. Askerler onları otokrasinin devrilmesinden beri hiç değişime uğramayan Genelkurmay’ın ajanları olarak nitelendirdiler. Kongre açıldığı dakikadan beri kürsüden konuşan üst ordu komiteleri, köylü ve demiryolu işçi örgütleri temsilcileri ile geniş salonun yan taraflarını dolduran asker ve köylü delegeleri arasında bir mücadele başladı. Bu halk delegeleri, kongreyi düşman kampıymışçasına göstermeye çalışan komitenin adamları tarafından yapılan konuşmalarla alay ettiler. Salonun her köşesinden Menşeviklere ve Sosyalist Devrimcilerin tehditlerine cevap olarak gelen öfke haykırışları, sosyal uzlaştırmacıların politikasının tüm ülkede yarattığı kızgınlığın zayıf bir yankısıydı. Kuçin ve diğer komite elemanları çoktan geçip gitmiş olan devrimin bir basamağının temsilcileriydi.

“Hainler! Siz Genel Karargâh adına konuşuyorsunuz, ordu adına değil!” sözleri delege sıralarından Kuçin’e yöneltilen haykırışlardı.

Onun “tüm politik bilince sahip askerlerin” salondan ayrılma çağrısına karşılık olarak yüzlerce asker şöyle cevap verdi:

“Kornilovcular!”

Haraş ve Kuçin’in konuşmalarında kullandığı küfürlü dil, Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler tarafından okunan bildirilerde de tekrarlandı.

Bildirilerinde Menşevikler, Büyük Sosyalist Devrimi, ülkeyi birbirini kıran bir mücadeleye sokan ve karşıdevrimcilerin zafer kazanmasına neden olacak bir “kumar” ve bir “komplo” olarak adlandırıyorlardı. Bu durumdan kurtulmanın tek yolu Menşeviklerin desteklediği “Geçici Hükümet’le, hükümetin tekrar örgütlenmesi şartıyla” anlaşmaktı.12

Sosyalist Devrimciler kendilerini Menşeviklerle birleştiriyorlardı. Hendelmann’ın okuduğu bildirileri Menşeviklerinkiyle tam olarak uyumluydu ve Ekim ayaklanmasını “ülkeye ve devrime karşı bir suç” olarak tanımlıyorlardı.13

Hem Menşevikler hem de Sosyalist Devrimciler bildirilerinde kongreden ayrılacaklarını açıkladılar.

Bundçuların temsilcisi Abromoviç de grubunun kongreyi terk edeceğini bildirdi. Devam ederek, Menşeviklerin, Sosyalist Devrimcilerin, Köylü Vekilleri Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu ve Şehir Duması üyelerinin hükümet tarafında ölmeye karar verdiklerini, bundan dolayı herkesin Kışlık Saray’a ateşi göğüslemeye gideceğini ve tüm kongre delegelerini onlara katılmaya davet ettiğini söyledi.

“Biz bu yolla ilerlemeyeceğiz,” diye delege sıralarından sesler geldi.

Menşevikler, Sağ Sosyalist Devrimciler ve Bundçular bundan sonra karşıdevrimci güçlere kongre kürsüsünden çağrı yapmak amacıyla geldikleri kongreden ayrıldılar.

Kürsüden çıkışa ulaşmak için, uzlaşmacıların liderleri koridor boyunca kalabalık delegelerin arasından yollarını bulmaya çalışırken her yandan gelen alay ve haykırışlarla karşılandılar:

“Kaçaklar! Hainler! Beladan iyi kaçıyorsunuz!”

Sosyalist Devrimci ve Menşevik liderleri, kendi destekçilerini bile kendileriyle sürüklemeyi başaramadılar. Uzlaşmacı partilerin sıradan üyeleri sola kaymaya devam etti. Menşevik grup 80 üye, Sağ Sosyalist Devrimciler ise 60 üye kaydettirmişti. 140 üyenin liderleriyle birlikte kongreyi terk edeceği bekleniyordu. Fakat bazı Sosyalist Devrimci delegeler bir gecede sayısı 7’den 21’e çıkan Ukrayna Sosyalist Devrimci grubuna katıldı. Bazı Menşevikler kongrede kalan Birleşik Enternasyonalistlerin tarafına geçti. Birleşik Enternasyonalist grubun sayısı 14’ten 35’e yükseldi. Birçok Sağ Sosyalist Devrimci ve parti üyesi olmayan delege, sayıları 179’a ulaşan “Sol” Sosyalist Devrimcilere katıldı. Halbuki kongrenin açılış gecesi tüm Sosyalist Devrimci grupların toplam üye sayısı 193’tü. Böylece sadece 70 delege kongreden ayrılmış oldu. Kongre ilerledikçe uzlaşmacılar iyice tecrit edildiler.14

Kısa bir süre sonra Enternasyonalist Menşevikler de kongreden ayrıldılar. Menşeviklerin ve Sosyalist Devrimcilerin devrime karşı olduklarını açıkça göstermeleri gerçeğine rağmen Enternasyonalist Menşevikler birleşik bir demokratik hükümet kurmak için onlarla bir anlaşmaya varmak konusunda ısrar ediyorlardı.

Uzlaşmacıların ayrılmasından kısa bir zaman sonra silahların uzaktan belli belirsiz gelen sesi salonda duyuldu. Delegeler karanlık Ekim gecesinin ötesindeki pencerelere döndü. Büyük ayaklanmanın son harekâtı –Kışlık Saray’a saldırı– sona yaklaşıyordu.

Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler tekrar salonda belirdiler, yüzleri panik ve öfkeyle sararmış delegeler arasında, Bolşeviklerin Kışlık Saray’ı bombaladıklarını haykırarak oraya buraya koşuşuyorlardı. Abromoviç tekrar kürsüye çıktı, histerik bir şekilde ellerini ovarak Menşevik Parti tarafından delege yapılan temsilcilerin de bulunduğu Kongreye Geçici Hükümet’e yardıma gelmeleri için yalvardı.

Abromoviç’i Martov izledi:

“Size şu an ulaştırılan bilgi bizim derhal kesin kararlar almamızı gerektiriyor,” diye başladı fakat salondan gelen seslerle konuşması kesildi:

“Hangi bilgi? Niye bizi korkutmaya çalışıyorsunuz? Kendinizden utanmalısınız. Bunlar sadece dedikodu.”

“Burada sadece dedikodu duymuyoruz. Eğer pencerenin yakınına gelirseniz silah seslerini duyabilirsiniz.”15

Silah sesleriyle korkuya kapılan Martov, Bolşevikleri, askeri bir plan yapmak ve kan dökülmesine sebep olmakla suçladı. Sonuçta yüzü sinirle gerilen Martov, krize barışçı bir çözüm bulması için bir komite oluşturulması ve komite işini bitirinceye kadar kongrenin askıya alınması çağrısını içeren bir bildiri okudu.

Menşevik liderlerin tiz sesi ölmeden önce Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun Sosyalist Devrimci temsilcisi kürsüde belirdi ve aynı nasihati dile getirdi. O, delegelerden “bu kongrede” yer almamaları ve “Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun Breşko-Breşkovskaya da dahil üç üyesinin bulunduğu Kışlık Saray’a gitmeleri” talebinde bulundu.

“Bir an önce amaçlarımızı yerine getirmeleri için gönderdiğimiz kişilerle yan yana ölmek için oraya gitmeliyiz.”16

Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun bir avuç üyesi salondan ayrılarak Menşeviklere ve Sosyalist Devrimcilere Kışlık Saray’a gitmek için eşlik ettiler. Onlar dışarı çıkarken Aurora’dan bir gemici kürsüye çıktı ve alaycı bir tonla haykırdı:

“Korkmayın! Kuru sıkı mermiler kullanıyoruz.” Aurora’nın bu temsilcisi aynı güvenceyi tekrarladı ve Sovyetler Kongresinin “barış içinde görevine devam edebilmesini” güvence altına alan tüm önlemleri aldıklarını da ekledi.17

Bu bildiri büyük bir alkışla kutlandı. Bir avuç Menşevik, Sosyalist Devrimci, burjuva Şehir Duması’nın üyesi ve Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun üyesi dışarı çıkmaya çalışırken diğer bir grup da salona girmeye çalışıyordu. Başkan, “Duma’nın Bolşevik üyelerinin Bütün Rusya Sovyetleri Kongresiyle yan yana yenmeye ya da ölmeye geldiklerini”18 anons etti. Petrograd Şehir Duması’nın Bolşevik üyeleri delegelerin çınlayan gülüşleri içinde geçide geldiler.

26 Ekim sabahı saat 3:10’da kısa bir aradan sonra Kongre oturumu tekrar başladı. Kışlık Saray’ın işgali anons edildi. Karşıdevrimcilerin son kalesi de düşmüş oldu. “Diktatör” Kişkin başkanlığındaki Geçici Hükümet üyeleri Kızıl Muhafızlar ve askerler tarafından tutuklandı. Kısa mevcudiyeti süresinde halk yığınlarının haklı nefretini kazanan Geçici Hükümet yoktu artık.

Ardı arkasına haberciler Büyük Proleter Devrim’in yeni zaferleri ve devrimcilerin tarafına geçen yeni ordu birliklerinin haberleriyle geliyorlardı.

Tsarskoye Selo Garnizon komiseri şu açıklamayı yaptı:

“Tsarskoye Selo Garnizonu Petrograd’a yaklaşmaktadır... Motosikletli taburun geldiğini duyduğumuz zaman direniş için hazırlandık fakat alarmımız lüzumsuzmuş, Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinde yoldaşlarımız motosikletçiler arasında düşman olmadığı anlaşıldı. Komiserlerimizi onlara gönderdiğimizde onların da Sovyet Hükümeti tarafında olduğunu öğrendik... Tsarskoye Selo Garnizonunun sonuna kadar savunacağı Bütün Rusya Kongresinin ve devrimin tarafında olduğunu beyan ederim.”19

Onu Sergo Oryonikidze’nin ziyaret ettiği 3. Motosiklet Taburu temsilcisi izledi. Kongre bu askeri alkışlarla selamladı. O da bunun üzerine şunları söyledi:

“Son zamanlara kadar Güneybatı Cephesi’nde konuşlanmış bulunuyorduk. Ertesi gün kuzeye gitmek için telgraf ile emir aldık. Telgraf Petrograd’ı korumaya gideceğimizi belirtiyordu fakat kime karşı olduğundan bahsedilmemişti. Sanki gözümüz bağlanmıştı ve nereye gittiğimizi bilmiyorduk. Neler olduğu konusunda belirli bir fikrimiz yoktu. Tüm yol boyunca kendimize sorduk: Nereye? Niçin?”

“Peredolskaya istasyonunda durumu açıklığa kavuşturmak için 5. Motosiklet Taburuyla bir toplantı yaptık. Bu toplantıda bizler arasından tek bir kişinin bile kardeşlerimizle savaşmak ve kanlarını dökmek istemediğinin farkına vardık... Geçici Hükümet’in emirlerine uymamaya karar verdik. Bu hükümette bizim çıkarlarımızı korumaya istekli insanlar yok, çünkü bizi kardeşlerimize karşı savaşmaya gönderiyorlar dedik. Size kesin olarak söyleyebilirim ki kapitalistler ve toprak sahiplerinin yönettiği bir hükümeti başa getirmeyiz.”20

Konuşmacı konuşmasını bitirdiğinde “Petrograd’da karşı birliklerin hareketlerini önlemek için” Kuzey Cephesi’nde bir Askeri Devrim Komitesi’nin kurulduğunu bildiren bir telgrafın alındığı açıklandı.21

Kongre, Kuzey Cephesi Askeri Devrim Komitesi’ne bir kutlama gönderdi.

Bundan sonra kongre Lenin tarafından kaleme alınmış “İşçilere, Askerlere ve Köylülere” hitap eden bir bildiriyi kabul etti. Bildiri şöyleydi:

“Sovyetlerin çoğunluğunun temsil edildiği İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti II. Bütün Rusya Kongresi başladı. Köylü Sovyetlerinden de birçok delege kongrede hazır bulunuyor. Uzlaşmacı Merkez Yürütme Kurulu’nun hak ve yetkisine son verilmiştir.

İşçilerin, askerlerin ve köylülerin ezici çoğunluğunun isteğiyle desteklenen, Petrograd’daki garnizon ve işçilerin muzaffer ayaklanması ile desteklenen kongre iktidarı kendi eline aldı.

Geçici Hükümet dağıtıldı ve üyelerinden çoğu tutuklandı...

Kongre ‘yerel birimlerdeki tüm iktidarın İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti’ne verilmesini’ emreder.”22

Lenin’in kısa ve öz üslubuyla yazılmış bu kısa bildiri milyonlarca insanın hayatında yeni bir çağ başlatıyordu. Bu dakikadan sonra Rusya’daki toprak beyleri ve kapitalistlerin kuralları sonsuza kadar terk edilmiş ve çalışan insan yığınları ülkeyi yönetmek için başa geçmişti. Lenin’in bildirisi Sovyetler Kongresi adına askerleri, sanayi işçilerini ve diğer emekçileri sadık ve uyanık olmaya çağıran devrimci bir istemle son buluyordu:

“Askerler, aktif olarak Kerenski’ye direnin! Kendi muhafızınız olun!

Demiryolu işçileri, Kerenski tarafından Petrograd’a karşı gönderilen tüm birlik trenlerini durdurun!

Askerler, işçiler ve memurlar, devrimin kaderi ve demokratik barışın geleceği sizin ellerinizde!

Yaşasın devrim!”23

Tarihte ilk defa iktidarın bir sınıftan diğerine geçişi böyle sade ve kısa ifadelerle ilan ediliyordu.

Bu bildirinin okunması delegelerden sık sık gelen alkışlarla kesildi. Kongrede kalan “Sol” Sosyalist Devrimciler bildiriyi desteklediler. Bildiri, kongre tarafından saat 5’te 2 ret, 12 çekimser oyla kabul edildi.

Neredeyse sabah olmasına ve delegelerin yorulmasına rağmen hepsi olabildiğince canlıydı, gözleri gençlik ateşiyle yanıyor ve kalpleri mutluluk ve umutla çarpıyordu. Ekim ayında gökyüzünde günün ilk ışıkları ağarırken tüm insanlık için yeni bir çağı müjdeliyordu.

2

BÜYÜK PROLETER DEVRİMİN KARARLARI

Bolşevik delegelerin çoğu 26 Ekim’in ilk saatlerine kadar Smolni’de kaldı ve tüm günü hararetli çalışmalarla geçirdi. Sovyetler II. Kongresi bildirisi tüm ülkeye ve tüm ordulara telgraf ve telefonla bildirildi. Askeri Devrim Komitesi neredeyse sürekli bir toplantı halindeydi. Kararlar Lenin’e danışılarak alındı, zaten birçoğu kendisi tarafından kaleme alınmıştı. Lenin, ayaklanmayla sekteye uğrayan şehrin normal hayatının mümkün olduğu kadar çabuk düzeltilmesini emretti. Sabahleyin Askeri Devrim Komitesi tüm ticari kuruluşların 27 Ekim’de açılması için bir emir yayımladı. Komite aynı zamanda şehirdeki tüm boş işyerlerini ve evleri kontrol altına aldı.

Dikkatler esas olarak karşıdevrimcilerin son mağlubiyetine odaklandı. Askeri Devrim Komitesi Petrograd’a birlik taşıyan trenlerin durdurulmasını emretti.

Bu emri yayımlayarak, Askeri Devrim Komitesi Bütün Rusya Demiryolu İşçileri Sendikası’nın tüm kalpleriyle onlara destek vereceğini ve devrimin amacına sadık olan tüm demiryolu emekçilerini ve işçilerini uyanık olmaya çağıracağını açıkladı.24

Lenin, Stalin ve Sverdlov yiyecek sağlama örgütüne ve Petrograd’daki ve cephedeki yaraların sarılmasına büyük önem veriyordu.

Akşamları, gerilimli bir günden sonra Bolşevik Partisi Merkez Komitesi yeni Sovyet Hükümeti’nin oluşumunu tartışmak için buluşuyordu. Yeni hükümetin, Halk Komiserleri Sovyeti olarak adlandırılmasına karar verildi.

Sovyet Kongresinin 26 Ekim sabahı 9’da başlayan ikinci ve son toplantısında, tarihi önemi çok büyük olan kararlar alındı. Bunlardan ilki, Kerenski tarafından tekrar uygulamaya konulan cephede ölüm cezasının kaldırılması ve tutuklu bulunan tüm devrimci askerlerle subayların derhal serbest bırakılmasıydı. Bir sonraki karar, Kerenski Hükümeti’nin emriyle tutuklanan Toprak Komitesi üyelerinin serbest bırakılması ve tüm yerel hükümetlerin yerel Sovyetlere aktarılmasıydı. Bu kararlar şöyle okundu:

“Bundan sonra tüm iktidar Sovyetlerdedir. Hükümet komiserleri görevden uzaklaştırılmıştır. Sovyet başkanları doğrudan devrimci hükümetle bağlantı kurmalıdır.”25

Kongre tüm ordu örgütlerine, Kerenski’nin derhal tutuklanması ve Petrograd’a gönderilmesi için özel bir emir gönderdi.

Bu kararları geçirdikten sonra kongre esas konuları, yani toprak ve barış üzerine yaptığı açıklamaları tartışmaya geçti. Bu iki konu hakkındaki açıklamalar Lenin tarafından yapıldı. O dakikaya kadar kongre Lenin’i görmemişti; o Smolni’deydi, tamamen ayaklanmayı örgütleme işiyle meşguldü. Şimdi kongre kürsüsüne sadece şimdiye kadar halk yığınlarının bildiği gibi lider ve öğretmen olarak değil, proleterlerin karşıdevrimcilere karşı kazandığı zaferin örgütçüsü olarak çıktı.

Büyük bir alkış seli koptuğunda başkan zorlukla dünyaca ünlü olan bu isimden bahsetti. Tüm kongre ayağa kalktı. Bir alkış fırtınası ve büyük devrimin liderini selamlamak için tutkulu “hoş geldiniz” haykırışları ayyuka çıktı.

Yüzlerce göz hayranlık ve sevgiyle kısa boylu, geniş alınlı ve keskin, içe işleyen bakışlı bir adamın dikildiği kürsüye döndü.

Lenin, hoş geldiniz fırtınası yavaşlayıncaya kadar bekledi, ancak o ricasını birkaç kez tekrarladıktan sonra delegeler sessizleştiler.

Tüm içeriğinin “yeterince çok konuşuldu şimdi sıra iş yapmakta”yı vurgulamak olarak göründüğü konuşmasında Lenin, iki çağ arasına kesin bir çizgi çekti.

“Barış sorunu, günün en acil ve önemli sorunu. Konu üzerine birçok şey söylenip yazıldı ve hepiniz kuşkusuz bunu geniş ölçüde tartıştınız. Bundan dolayı, seçeceğiniz hükümetin mutlaka uyması gereken bir bildiriyi okumama izin verin.”26

Bu bildirge –Barış Üstüne Kararlar– “Muharip ülkelerden ve halklarından bir rica” formunda kongre tarafından kabul edildi ve şöyle başladı:

“24-25 Ekim Devrimi tarafından ve İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri’nin desteğiyle kurulan İşçi ve Köylülerin Hükümeti savaşmakta olan tüm halkları ve onların hükümetlerini adil, demokratik bir barış için acilen görüşmelere çağırıyor.”27

Ve şöyle devam etti:

“Adil, demokratik barış ile... hükümetin kastettiği, ilhaksız (yani, yabancı toprakları işgal etmeksizin, yabancı ulusların zora dayalı birleşmesi olmaksızın) ve tazminatsız acil barıştır.”28

Barışın derhal sonuçlandırılması önerildi ve en küçük bir gecikme olmadan en önemli kararları almaya hazırlıklı olunduğu dile getirildi.

“Tüm ülkelerin ve tüm ulusların halk temsilcilerinin yetkili meclisi tarafından bu barış koşullarının son kez onaylanmasına kadar ...”29

Bildirge Sovyet Hükümeti’nin yapamayacaklarını açıklıyordu:

“Yukarıdaki barış koşulları bir ültimatom olarak görülmemeli; başka bir deyişle, diğer barış koşullarını enine boyuna düşünmek için hazırlık yapılmalı, ancak savaşmakta olan ülkelerden herhangi birinin olabildiğince hızlı bir şekilde ilerlemesine direnilmeli ve barış önerilerinde mutlak açıklık olmalı, muğlaklık ve gizliliğe kesin olarak yer olmamalıdır.”30

Aynı zamanda Sovyet Hükümeti, gizli diplomasinin bırakıldığını beyan etti ve tüm anlaşmaların tüm halkın önünde açıkça yapılacağı konusundaki kararlılığını dile getirdi. Hükümet bundan böyle geçersiz olan tüm gizli anlaşmaların derhal ve tamamen yayımlanacağına söz verdi.

Hükümet üç aylık ateşkesin acilen sonuçlandırılmasını istedi ve Avrupa’nın başta gelen üç ülkesinin –İngiltere, Fransa ve Almanya– proleterlerine şu isteği belirtti:

“Bu ülkelerin işçileri, insanlığı savaşın dehşetinden ve sonuçlarından kurtarma görevinin kendi ellerinde olduğunu kavrayacaklar... ve barışın sağlanması ve aynı zamanda sömürülen yığınların tüm kölelik ve sömürü biçimlerinden kurtulması için bize yardım edecekler.”31

Sovyet Kongresi tarafından kabul edilen ‘Barış Bildirgesi’ uluslararası bir önem taşıyordu.

Rusya’nın ekonomik gelişimi ve değişik halklarının çıkarları, bu adaletsiz savaştan çekilmeyi zorunlu kılıyordu. Emperyalist savaş süresince Rusya, yabancı sermayenin yarı sömürgesi haline getirilmişti. Burjuva Geçici Hükümet’in yönetimi altında bu sömürgelik durumu gelişti. İngiliz ve Fransız emperyalistlere olan borçlar nedeniyle ülke tam köleliğe doğru yol alıyordu. Rusya, Alman ve diğer yabancı emperyalistlerin yarattığı kayıpları telafi etmek için batıdan imtiyazlar sağlamayı tasarladı. Fakat Rus burjuvalar ülkeyi bu kaderden kurtarmayı başaramadılar. Bencil sınıf çıkarları ve borç ağına düşmeleri sebebiyle, Rus burjuvalar yabancı emperyalistlerin ajanı olarak daha fazla hizmet etmeye başladılar.

Bundan başka tüm köylüler sosyalizm adına veya yalnızca ilhaksız ve tazminatsız demokratik barış adına değil de, öncelikle toprak beylerinin topraklarını ele geçirmek adına barışa özlem duyuyorlardı.

Ülkenin ulusal gelişim sorunlarını çözecek tek sınıf proletaryaydı.

Bolşevik Partisi barış platformunu, daha zaferi kazanmadan çok önce planlamıştı. 1915’lerde Lenin, iktidarı aldıktan sonra Bolşeviklerin tüm savaşan ülkelere bağımlı ve ezilen ulusların kurtuluşunu güvence altına alan koşullarla demokratik bir barış önereceğini söylemişti. Almanya’daki ve diğer savaşan ülkelerdeki günün hükümetleri bu koşulları reddederlerse, Bolşevik Partisi programında yer alan tüm kararlar uygulanacaktı. Ülke ekonomisini tekrar örgütleyecekler ve sosyalist toplumu savunmak için devrimci savaşa hazırlanacaklardı.

Bolşeviklerin önderliğindeki işçi sınıfı ülkeyi yarı sömürge durumundan kurtarmış ve haksız bir savaştan çıkarmış ve haklı bir savaşı sürdürmek için yolu açmıştı.

Rus proleterler ülkenin ulusal çıkarlarını dile getirmeye başladılar.

Lenin, nüfusun demokrat kesiminin umutlarının şekillendiricisi oldu; ancak proletarya ülkenin ulusal demokratik sorunlarını, hükümetle barışçı uzlaşma yoluyla değil, mümkün olan tek yolla, yani devrimci anlamda emperyalist savaşı iç savaşa dönüştürerek çözdü. Rus proleterler bir sosyalist devrim yaptılar ve bir anlamda burjuva demokratik devriminin bitmemiş işlerini tamamladılar.

Barış Bildirgesi, Sovyet Devletinin dış politikasının ilkelerini ilan etti. Bildirge açık bir biçimde ve şüpheye yer bırakmadan, Sovyet Hükümeti’nin zaferinin amaçlarını tekrar açıklayacağını belirtiyordu. Bildirge, emperyalist savaşın amaçlarına yıkıcı bir darbe vurdu ve dünyaya savaşın yağmacı doğasını gösterdi. Sovyet Kongresinde barış sorunu üzerine konuşmasında Lenin şunları söyledi:

“Hiçbir hükümet gerçekte ne düşündüğünü söylemez. Ancak biz gizli diplomasiye karşıyız ve tüm halkın önünde açıklıkla hareket edeceğiz.”32

Proleter devletin barış programı baştan sona açık ve kesindi. O, savaşan halklara ve hükümetlere addedilen resmi bir bildirgeydi. Lenin özellikle şu konuşmayı yaparken bunu vurguladı:

“Hükümetleri göz ardı edemeyiz; bu, barışın sonuçlandırılması olasılığını geciktirebilirler ve bir halk hükümeti bunu yapmayı göze alamaz; fakat biz aynı zamanda halka başvurmada her hakka sahibiz. Her yerde hükümetlerle halkları arasında farklılıklar vardır ve bundan dolayı biz insanlara savaş ve barış konusuna müdahale etmeleri konusunda yardım etmeliyiz.”33

Bundan başka, “Sovyet Hükümeti koşullarını ültimatom şeklinde sunmaya niyetli değildir,” diyen Lenin devam etti:

“Elbette biz bütünlüğünde ilhaklar ve imtiyazlar bulunmayan barış programımızda ısrar ediyoruz. Biz bundan geri adım atmayacağız, fakat düşmanlarımıza, koşullarının farklı olduğunu ve bu nedenle bizimle görüşmelere başlamalarının yararsız olacağını söyleme fırsatı vermeyeceğiz. Hayır, onlara böyle bir avantaj tanımayacağız ve koşullarımızı ültimatom şeklinde sunmayacağız.”34

Bir sonraki müzakerede Yermeyev Yoldaş bu noktaya karşı çıktı:

“Onlar bunu bir zayıflık işareti olarak algılayıp, bizim korktuğumuzu düşünebilirler.”35

Lenin, Yermeyev’in itirazına şu etkili cevabı verdi:

“Bir ültimatom bizim tüm amacımız için ölümcül olabilir. Biz emperyalist hükümetlere, bizim anlaşmacı olmayan tutumumuzdan dolayı barış görüşmelerine girmeyeceklerini söyleyecekleri konuşmalara hizmet edecek en küçük bir anlaşmazlığa bile izin veremeyiz.”36

Fakat Lenin’in, koşulların ültimatom şeklinde verilmesi gerektiği tartışmasına verdiği en etkili cevap, “uzak şehirlerden” bir köylünün söylemeye her hakkının olduğu bildirisiydi:

“Yoldaşlar, önerilen her türlü barış koşulu olasılığına niye karşı çıkıyorsunuz? Onları tartışabilirim, onları inceleyebilirim ve Sovyet toplantısındaki temsilcilerime nasıl davranmaları gerektiği talimatını verebilirim.”37

Lenin’in söylediği her söz güneşin kavurduğu toprağın üstüne hayat verici yağmur damlaları gibi düştü. Smolni’yi dolduran yüzlerce delege her heceyi yuttu. Lenin’in konuşmasının yanlış anlamaya yer bırakmayan ifadeleri ve talepleri çeşitli uluslardan milyonlarca ıstıraplı insanın kalbinde hemen bir tepki buldu, onlar en değerli umutlarını ve beklentilerini dile getirdiler.

Ezilen ulusların tüm temsilcileri, Bolşevik Barış Bildirgesini desteklediler.

Feliks Jerzinski’nin uzun ve yapılı vücudu kürsüde belirdi, onun sert yüzü zafer coşkusuyla aydınlandı. Jerzinski Polonya’nın emekçi halkı adına şunları söyledi:

“Biz biliyoruz ki bu dünyayı özgür kılabilecek tek güç, sosyalizm için mücadele eden proleterlerdedir...

Bildirinin sunulduğu kişiler proleterlerin ve yoksul köylülerin saflarına katılanlardır ve bu müthiş anda salonu terk edenler dost değil, devrimin ve proleterlerin düşmanlarıdır. Bu ricaya onlardan karşılık bulamazsınız; ama tüm ülkelerin proleterlerinin kalbinde bir yankı yaratacaktır. Bu gibi müttefiklerle barışı sağlamalıyız.

Biz devrimci Rusya’dan ayrılmak istemiyoruz. Onunla her zaman bir ortaklığımız olur. Biz uyuşmazlık ve çatışma olmadan milletlerin tek yumurta ikizi olmalıyız.”38

Salonu sessizlik kapladı. Delegeler, Polonyalı devrimcinin tutkulu konuşmasını da dikkatle dinlediler ve onun zafere olan güveniyle dolup taştılar. Jerzinski konuşurken delegelere, sanki duvarlar dışarı doğru itiliyormuş ve salon genişliyormuş gibi görünüyor, uzun yıllar hüküm süren Rus Çarlığının –halklar hapishanesinin– prangaları yok olup gidiyordu.

Ezilen ulusların kurtuluşu için savaşanlar birbiri ardına kürsüye çıktı. Leh proleterler ve yoksul köylüler adına tecrübeli devrimci Stuçka, Barış Bildirgesini destekledi. Litvanyalı emekçiler adına söz alan Yoldaş Kapsukas Mickieviz de şunları söyledi:

“Şüphe yok ki bildirge yalnızca Rusya’da yaşayan halkların kalbinde değil diğer ülkelerdeki ulusların kalbinde de yer bulmuştur. Devrimci proleterlerin, ordunun ve köylülerin sesi Almanya’daki ve diğer ülkelerdeki süngülerin aşılmasına ve evrensel özgürlüğün kazanılmasına yardım edecektir.”39

Devrimden sonraki günün sabahında radyo, dünyaya Sovyet Barış Bildirgesinin görkemli sözlerini, emperyalist savaşın demir prangalarından geçerek yayımladı. İnsanlar bunları duyunca mutluluktan ağladılar ve uzun zamandır umutsuzlukla donuklaşan gözleri tekrar canlanan umutla parladı.

Sovyetler Kongresi bu tarihi bildirgeyi büyük bir coşkuyla kabul etti. Delegeler sıralarından atladılar ve yönetim kurulu üyelerine karıştılar. Şapkalarını havada sallıyorlardı, yüzleri sevinçten parlıyor ve gözleri neşeyle ışıldıyordu.

Proleter mücadelenin simgesi olan Enternasyonal Marşı’nın dizeleri, kutlama haykırışlarına ve devrimin büyük önderinin şerefine patlatılan çılgınca alkışlara karıştı.

Delegelerden biri kürsüye çıktı ve kabul bağırışları arasında kongrenin Lenin’i “Bildirgenin yazarı, muzaffer işçi ve köylülerin devriminin lideri” olarak selamlamasını önerdi.40

Bunun üzerine tüm delegeler ayağa kalkıp Lenin’i çılgınca alkışladılar.

Lenin gündemin ikinci sırasında yer alan toprak konusunda konuşmak üzere bir kez daha ayağa kalktığında alkış tekrar alevlendi.

“Sovyet Hükümetinizin mutlaka ilan etmesi gereken bir bildirgenin ana noktalarını okuyacağım,” dedi Lenin, sessiz salonda heyecan verici “Toprak Kararnamesi” kelimeleri duyuldu.

“1. Toprak beylerinin mülklerine tazminatsız el konulacak.

2. Tımar, manastır ve kiliselere ait topraklar gibi sahiplenilmiş arazilerin hayvanları, çiftlik binaları ve oraya ait olan her şey Kurucu Meclis toplantısında askıya alınan Volost Toprak Komitesi ve Köylü Vekilleri Sovyeti’nin hizmetine verilmeli.”41

Bildirge, “kamulaştırılmış ve bundan böyle tamamen halka ait olan her türden mülkiyete verilecek bütün zararlar devrimci mahkemeler tarafından ağır suç olarak kabul edilecektir” açıklamasıyla devam ediyordu.42

Bölge Sovyetlerine, özel mülklerin kamulaştırılması sırasında kesin emirleri yerine getirmeyi ve devrimci yollarla halka geçen zirai mülklerin korunmasını güvence altına almak için gerekli tüm önlemleri almaları emredildi.

“Her yerde, büyük toprak reformunun devamını sağlama işi Bütün Rusya Köylü Vekilleri Sovyeti’nin gazetesi olan İzvestia’da yayımlanan ‘242 Yerel Köylü Talimatı’ uyarınca yürütülmelidir.”43

Bildirgedeki son nokta “sıradan köylülerin ve Kazakların toprakları kamulaştırılmamalıdır,” şartını içeriyordu.44

Toprak ve Barış Bildirgeleri Sovyet Hükümeti’nin kabul ettiği kararlar dizisi içinde en önemli yeri alıyordu.

Köylülerin büyük bir çoğunluğu uzun süredir özel mülklerin kamulaştırılmasını bekliyordu. Burjuva demokratik devrimin yürütemeyeceğini kanıtladığı bu karar “Toprak Kararnamesi”yle güvence altına alınmıştı. Konuşmasında Lenin bu bildirgenin asıl amacını şöyle açıkladı:

“Amaç, köylüleri artık ülkede hiçbir özel mülkiyet sahibinin bulunmadığına, tüm sorunlara kendilerinin karar vermesi ve kendi hayatlarını kendilerinin düzenlemesi gerektiğine tamamen inandırmaktır.”45

Toprak Kararnamesi, Sovyet Hükümeti’nin sonunda ve kesin olarak özel mülkiyetçiliği, onun zulmünü ve kırsal bölgelerdeki sömürüyü yok ettiğini köylülere kanıtladı. Aynı zamanda bu toprakların gerçekten köylülerin kullanımına sunulmasını sağladı.

Toprak Kararnamesi’nin, “büyük toprak reformu ‘Köylü Talimatı’na göre yürütülmelidir” koşulunu içeren 4. maddesiyle ilgili olarak Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, Bolşeviklere karşı bir dizi ithamda bulundu. Olayın gerçeği köylü delegelere ilk Köylü Vekilleri Bütün Rusya Kongresinde verilmiş olan 242 talimatın temelinde yatıyordu. Sosyalist Devrimciler köylülerin tüm isteklerini içinde barındıran bir “model talimat” hazırlamışlardı. Bu model talimatlar 19 Ağustos 1917’da İzvestia gazetesinde yayımlandı. Onlar tüm toprakların ve mülklerinin “toprağı işleyenlere verilmesi” gerektiğini açıkladılar.46 “Eşit toprak imtiyazını” savundular ve ziraatte kiralık işgücünü yasakladılar. Bu Sosyalist Devrimci toprak programı, Bolşeviklerin “toprakların ulusallaştırılması” programına karşıt koşuldu. Bolşevikler de eşit toprak imtiyazına, kiralık işgücü ve talimatta yer alan diğer maddelere karşı çıktı.

Fakat bir noktada –kesin bir biçimde– “Talimat” Nisan Konferansında formüle edilen Bolşevik programının 17. maddesiyle aynıydı. Her ikisi de özel mülkiyetin kamulaştırılmasını ve mülkiyetin yerel Sovyet birimlerine yani Sovyet ve Volost komitelerine geçmesini içeriyordu. Bu köylülerin beklediği en önemli ve can alıcı kararlardı. Önemli olan toprakların toprak sahiplerinden alınması, köylülerin onu ekip biçme hakkının açıklanması ve mal sahiplerinin zulmüne son verilmesiydi. Köylülerin çoğunluğu örgütlü bir tavırla “Talimatta” belirtildiği üzere kamulaştırılmış toprakların kullanımını düzenlemek istediklerini ifade ettiler. Toprak konusundaki ilk doküman, Ekim Sosyalist Devrimi’nden sonra bu hakkı onaylamak için yayımlandı.

Bu durumun Lenin ve Bolşevik Partisi için sürpriz olmadığına dikkat etmek gerekir. Ekim Devrimi’nden çok önce, Bolşevik Partisi’nin 4. Kongresinin arifesinde Lenin, “Tarımsal Programın Bir Düzenlemesi” adında bir broşür yazmıştı. Broşürde Lenin şunları yazıyordu:

“İşçi partisi köylülerin isteklerine karşı ve bağımsız köylü hareketini göz ardı ederek yapılmış herhangi bir projeye güvenmek istiyor varsayımını silip atın. Biz, doğrudan ulusallaştırma talebi yerine ‘varyant A’ program taslağını eklemek istiyoruz. Bu program, Parti’nin doğrudan ulusallaştırma talebi yerine, devrimci köylülerin toprağın özel mülkiyetine son verme isteğini destekleyeceğini açıklamasını içeriyor.”47

İyi bilinir ki Lenin, tarım programının tartışmaya açıldığı her zaman bu durumu savunmuştur. O, bu programın “hiçbir koşul altında demokrasinin savaşçıları olan köylüler ve proleterler arasında çatışmaya neden olmayacağını” vurguladı.48

Bundan dolayı Lenin, Sovyetler Kongresinin her zemininde, Bolşeviklerin bir başka partinin programını çaldığı suçlamasının saçma olduğunu açıkladı. Bu noktada Lenin şunları söyledi:

“Bildirgenin kendisinin ve “Talimat”ın Sosyalist Devrimciler tarafından hazırlandığı iddiasına karşı sesler burada yükseltilmeli. O nedir? Onları kimin planladığı önemli mi? Demokratik bir hükümet olarak sıradan insanların kararını göz ardı edemeyiz; onlarla aynı fikirde olmasak bile. Bildirgeyi pratiğe geçirme deneyiminden ve onun yerel olarak yürütülmesinden köylüler gerçeğin nerede yattığını anlayacaklar. Deneyim en önemli öğretmendir ve kimin haklı olduğunu gösterir. Bırakın köylüler, biz öteki ucuyla uğraşırken bu problemi bir köşesinden çözsünler.”49

Parti, kurallar uygulamaya konulduğunda, köylülerin sorunun Bolşevik çözümünü kabul edeceklerini tahmin etmişti. Onlar kendileri küçük burjuva, Sosyalist Devrimci “eşit imtiyazlar” sloganını düşürerek ziraati yeni yöntemlerle örgütlemeye koyuldular. Onlar deneyimin, köylülere eşit toprak imtiyazının yoksul köylüleri Kulakların esaretinden kurtarmayacağını öğreteceğini biliyorlardı. Özel mülkiyetçi esaretin ortadan kaldırılmasını, kırsal kesimdeki yoksul halkla Kulaklar arasında toprakların dağıtımı, işlenmesi, çiftlik malzemelerinin dağıtımı vb. konularda çatışmalar izleyecekti.

“Talimat”ta belirlenen program, gerçekte Sosyalist Devrimcilerin programını durdurmak içindi, çünkü ikincisi köylülerin özel mülkiyeti kaldırmalarını engelleme faaliyetinde Geçici Hükümet’i içtenlikle destekliyordu. Bu koşullarda Toprak Kararnamesi Sosyalist Devrimcileri köylülerden uzaklaştırmak için özel bir metottu. Bir vuruşta Sovyet Hükümeti büyük yığınları uzlaşmacıların etkisinden kurtardı. Sovyet Hükümeti’nin ilk hareketi –yığınları onların en acil ekonomik gereksinimlerini devrimci yolla karşılayarak burjuva partilerinden uzaklaştırmak ve kazanmak–50 köylülerin bu taleplerini karşılamaktı.

“Köylü Talimatı” Sosyalist Devrimciler tarafından 19 Ağustos’ta yayımlandı. İki ay sonra 18 Ekim’de aynı Sosyalist Devrimciler –Kerenski Hükümeti’nin üyeleri– “Talimat”a tam olarak karşıt bir “Bakanlık Toprak Tasarısı” yayımladı. “Köylü Talimatı” iki aydan fazla raflarda bekledi ve onları gün ışığına çıkaran proleter devrim oldu. Lenin’in önerisi üzerine II. Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi onları Toprak Kararnamesi şeklinde değiştirilemez kurallar haline getirdi, böylece Lenin’in ve Stalin’in partisinin bir günde Sosyalist Devrimcilerin devrimin yedi aylık süresinde yaptığından daha çok şey yaptığını köylülere kanıtladılar.

Toprak Kararnamesi sadece 1 karşı ve 8 çekimser oyla kabul edildi. Kongrenin duyguları Tver Gubernia’dan bir köylü delege tarafından açıkça ifade edildi. Delege kongreye kendi meclisinden selam ve saygı getirdiğini ve aynı zamanda yoksul köylülerin sadık destekçisi olarak Lenin’e teşekkürlerini ve selamlarını getirdiğini söyledi.51

Bu konuşma büyük bir alkış yağmuruyla karşılandı.

Köylüler yüzyıllardır toprak için savaşıyorlardı. Rusya’da yaşayan tüm uluslardan köylüler nesiller boyunca milyonlarca dönüm bakir toprağı sabanla sürmüşler, çetin bir çalışma sonunda sık ormanları ve çorak toprakları ve bataklıkları temizlemişlerdi. Fakat böyle özverili çalışmayla kazanılan topraklar, feodal toprak sahipleri tarafından ele geçirilmiş ve köylüler köleleştirilmişti. Ekonomik baskı yoluyla kapitalistler, toprak sahipleri ve Kulaklar, köylüleri “çöle” sürdüler. Köylüler soyguncu toprak sahiplerine karşı tekrar tekrar ayaklandılar ama o günlerde köylü hareketine önderlik edecek proleterler yoktu. Şüpheleri ve özlemleri Ekim Devrimi’nden sonra açığa çıktı. Topraklar proleterler liderliğindeki muzaffer ezilen sınıflar tarafından kamulaştırılmış, özel mülkiyet sahiplerinden hiçbir bedel ödenmeden alınmıştı.

Toprak Kararnamesi Rusya’daki özel mülkiyet düzenini kaldırdı ama toprak beylerinin toprakları bankalara defalarca ipotek edilmişti. Özel mülkiyet düzenindeki çatlama aynı zamanda kapitalist sistemde de bir çatlamaydı. Toprakların özel mülkiyetinin kaldırılması tüm üretim birimlerindeki özel mülk sahiplerine de gözdağı verdi. Bundan başka toprak üzerindeki özel mülkiyetin kaldırılması köylülerin uzun süren mülkiyet ön yargılarını da kırdı. Köylü yığınlarını küçük toprak parçalarında açlığa terk eden eski, feodal düzenin yerini alacak yeni sosyalist toprak reformu için yol açılmıştı. Bu, toprak reformunun sosyalist olanıydı.

Toprak Kararnamesi, Barış Kararnamesiyle birlikte burjuva demokratik devrimini tamamlıyor ve devrimin yürütmeyi başaramadığı tasarıları sonuçlandırıyordu. Daha sonraki bir tarihte Büyük Proleter Devrimin başarılarını hatırlatarak Lenin şöyle yazar:

“Rus halkı burjuva demokratik devrimin kazanımlarını korumayı başarabilmek için daha ileri gitmek zorundaydı ve öyle de yaptı. Burjuva demokratik devriminin sorunlarını, esas ve gerçek hedefimiz olan proleter devrimin, Sosyalist görevimizin yan ürünü olarak geçerken çözdük.”

Kongrenin gündemindeki son madde hükümetin kurulması sorunuydu. Bu noktada Kongre, Halk Komiserleri Sovyeti olarak bilinen işçilerin ve köylülerin hükümetinin kurulması hakkında bir bildirge kabul etti. Bu konudaki bildirge şöyleydi:

“İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Bütün Rusya Kongresi:

Ülkenin yönetimi amacıyla Kurucu Meclis toplantıları askıya alınmalı. Halk Komiserleri Konseyi olarak bilinen geçici bir işçi ve köylü hükümeti kurulmalıdır.

Halk komiserlerinin işlerini kontrol etme, onları atama ve değiştirme yetkisi; İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Bütün Rusya Kongresinin ve onun Merkez Yürütme Kurulu’nun görevi olmalıdır.”53

Vladimir İlyiç Lenin, Halk Komiserleri Sovyeti’ne Başkan olarak, Josef Vissarinoviç Stalin ise Ulusal Sorunlar Halk Komiseri olarak atandı.

I. Sovyet Hükümeti tamamen Bolşeviklerden oluşuyordu. “Sol” Sosyalist Devrimciler Bolşeviklerin iktidarı birlikte kurma önerisini reddettiler. Kongrede onların temsilcileri şunları söyledi:

“Onların Bolşevik Bakanlığı’na girmeleri kongreyi terk eden devrimci ordu birlikleriyle onlar arasında bir uçurum yarattı; Bolşeviklerle bu gruplar arasında arabuluculuk olanağını yok edecek bir uçurum.”54

Bir tarafta kırsal kesimin zengin tabakasını temsil eden ideoloji ve diğer tarafta köylülerin toprak için susamışlıkları; “Sol” Sosyalist Devrimciler, Bolşevikler ve küçük burjuva partiler arasında gidip geldiler. İdeolojik olarak küçük burjuva partilere kayan Sosyalist Devrimciler yine de sadece Bolşeviklerin köylülere toprak verebileceğinin farkındaydılar. Bu onların Bolşeviklerle küçük burjuva partiler arasında niye arabuluculuk yaptığını açıklıyordu. Onlar proleter devrimin geçici yol arkadaşlarıydı, muhtemelen kritik bir durumda onları terk edecek ve ihanet edeceklerdi.

Sonuçta kongre, 101 kişilik bir Merkez Yürütme Kurulu seçti. Bu 101 kişinin 62’si Bolşevik, 29’u Sosyalist Devrimci, 6’sı Birleşik Enternasyonalist Sosyal Demokrat, 3’ü Ukraynalı Sosyalist ve 1’i Maksimalist Sosyalist Devrimciydi.

27 Ekim saat 5:15’te Sovyetler II. Kongresi “Yaşasın Devrim!”, “Yaşasın Sosyalizm!” haykırışları ve “Enternasyonal Marşı” ile kapandı.55

Böylece Sovyet Hükümeti, ilk “İşçi ve Köylü Hükümeti” olarak tarihte yer aldı.

Delegeler Smolni’den ayrılırken gün ışımaya başlamıştı. Yeni baskıdan çıkmış, Bolşevik propagandayla dolu gazete ve broşür tomarlarını yanlarına alarak, bir an önce kendi bölgelerine dönüp proleter devrimin zafer haberlerini, ülkenin dört bir yanına yaymak isteğiyle tren istasyonlarına gittiler.

ALTINCI BÖLÜM

SOVYET KARŞITI AYAKLANMANIN
BASTIRILMASI

1

SOVYET HÜKÜMETİNE KARŞI AYAKLANMA

25 Ekim öğle üzeri Kerenski Kışlık Saray’dan ayrıldı ve bir otomobille Gatçina’ya gitti. Orada cepheden çağrılan birliklerden hiçbirinin gelmediğini gördü. Yerel garnizon başkomutanın kaçışı hakkında uyarılmıştı. Gruplar halinde toplanan ve kendi aralarında gürültüyle tartışan askerler toplantılar yapıyordu ve Kerenski’nin tutuklanması an meselesiydi. Güçlükle arabasına yakıt doldurmayı başarıp toplanan birlikler hakkında daha fazla bilgi edinmeye gitti, fakat hiçbir yerde onları bulamadı. İçinden geçip gittiği kasaba garnizonları çoktan Askeri Devrim Komitesi’nin tarafına geçmişlerdi. Çiseleyen sonbahar yağmurunda ve çamurlu yollarda eski diktatörün arabası akşamın karanlığında hızla ilerliyordu.

Akşam geç vakitlerde Kerenski yorgun ve umutsuz Pskov’a, Kuzey Cephesi Karargâhı’na ulaştı. Burada Cephe Komutanı General Çeremisov’un, birlikleri Petrograd’a gönderme emrini durdurduğunu öğrendi. Günün erken saatlerinde Kuzey Cephesi Komiseri Menşevik Voytinski, güvenilir birliklerin Petrograd’a Geçici Hükümet’in yardımına gönderilmesini önlemek için cephe başkomutanları, Cephe Komitesi ve Pskov Sovyetleri Yönetim Kurulu temsilcilerini bir konferansa çağırdı. Konferans Voytinski’nin önerisini iyice tartıştı ve ona güvenlerinin olmadığı yönünde bir karar alındı. Akşam konferans yeniden başladığında Voytinski orada yoktu. Onun yardımcısı Savitski biraz utanarak Petrograd’dan alınan bilgiye göre Anayasal Demokrat Kişkin’in diktatör olarak görevlendirildiğini ve bunun da askerler arasında öfkenin artmasına neden olduğunu belirtti. Cephe komiserlikleri Petrograd’a birlik göndermemeye karar verdi. Konferansta temsil edilen tüm örgütler birliklerin Geçici Hükümet’in yardımına gönderilmesine karşı çıktılar. Konferans ayrıca bir Kuzeybatı Askeri Devrim Komitesi’nin kurulmasına ve bu komitenin birliklerin Petrograd’a gönderilmesini önlemekle görevlendirilmesine karar verdi.

Daha sonra Voytinski konferansa gelip cephedeki üç ordudan gelen mesajları rapor etti. 1. Ordu, birliklerin gönderilmesine karşıydı; Petrograd Askeri Devrim Komitesi’ne karşı kullanılmamak şartıyla 5. Ordu, birliklerin gönderilmesinden yanaydı. Sadece 20. Ordu’nun asker gönderme taraftarı olduğu söyleniyordu. Böylece üç ordudan sadece biri, yani sadece Voytinski Geçici Hükümet’e yardımcı olmak taraftarı olduğunu bildirdi.

Askerlerin hislerini açıkça ifade etmediğini açıklayan Voytinski istifa etmeyi önerdi ve General Çeremisov ile birlikte Petrograd’a birlik taşıyan tüm trenlerin hareketlerinin iptal edildiğini ekledi.

Bu detayları öğrenen Kerenski, Cephe Komutanı General Çeremisov’la görüşmeye tereddüt etti. Pskov Garnizonuna da güvenmiyordu. Daha önce Savaş Bakanlığı Kabine Şefi olan yüce başkomutan bundan dolayı kendini İaşe Subayı-General Baranovski olarak adlandırdı. Kerenski’ye halihazırda bir Askeri Devrim Komitesi’nin Pskov’da çalıştığı, telgrafhanenin kontrol altında olduğu ve Genelkurmay’ın Petrograd’dan onun tutuklanması için emir aldığı bildirildi.

Kısa süre sonra, Kerenski General Çeremisov’u çağırttı. Çeremisov, Kerenski’nin aldığı bilgiyi doğruladı ve elinde Petrograd’a gönderecek güvenilir birlikler olmadığını ekledi. General Çeremisov konuşmasını, Pskov’da Kerenski’nin güvenliğini garanti edemeyeceğini söyleyerek bitirdi.

Kerenski, Çeremisov’un belirttiği gibi Krasnov kumandasındaki 3. Süvari Kolordusu da dahil olmak üzere tüm birliklerin gönderilmesi emrini iptal edip etmediğini sorduğunda, general müspet cevap verdi.

Kerenski generalin sözünü keserek, “General Krasnov’u gördünüz mü? Sizinle aynı fikirde mi?” diye sordu tedirgin bir biçimde.

“General Krasnov, Ostrov’dan beni görmeye geliyor ve ben her an buraya ulaşacağını sanıyorum,” diye cevap verdi Çeremisov.

“O halde, general gelir gelmez onu bana gönderin,” dedi Kerenski.

“Olur,” diye cevap verdi general ve davet edildiği Askeri Devrim Komitesi toplantısına katılmak için ayrıldı.1

Çeremisov gece saat 1’de Kerenski’nin apartmanına sadece Geçici Hükümet’e herhangi bir hizmette bulunamayacağını bildirmek için döndü. Kerenski’ye Pskov’da tutuklanma tehlikesi içinde olduğunu ve derhal Genelkurmay’dan ayrılmasını önerdi.

Kerenski büyük bir ümitsizlikle Ostrov’a 3. Süvari Kolordu Karargâhı’na gitmeye ve oradan Kazaklarla birlikte Kızıl Petrograd’a doğru ilerlemeye karar verdi. Fakat 26 Ekim gün doğumundan önce kolordu komutanı General Krasnov Kurmay Başkanıyla birlikte aniden Kerenski’nin karargâhına gitti.

Krasnov kolorduyu gönderme emrinin iptaline aldırmamıştı ve durumu açığa kavuşturmak için Pskov’a geldi. O sırada cephe başkumandanı General Çeremisov Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileriyle toplantıdaydı; Krasnov onu görmek için oraya gitti. Komite üyelerinin kuşkularını körükler korkusuyla Çeremisov Krasnov’la görüşmek için aceleyle odadan ayrıldı. Kısa süren görüşmede Çeremisov, Krasnov’a, Ostrov’a dönmesini öğütledi. Krasnov yazılı bir emirde ısrar etti. Çeremisov hoşnutsuzlukla Krasnov’a Ostrov’a dönmesini tekrar söyleyerek toplantı odasına döndü.

Genelkurmay’da kısa bir süre daha bekledikten sonra kafası karışan Krasnov, Voytinski’yi görmeye gitti. Komiser, Çeremisov’un bulunduğu konferansa gittiği için onu görmeden önce uzun süre beklemek zorunda kaldı. Voytinski geldiğinde Krasnov’a gizlilik içinde Kerenski’nin Pskov’da olduğu ve onu derhal görmesi için ricada bulunduğunu bildirdi.

Krasnov sıkı önlemler alarak gün ışımadan önce kaçak diktatörün gizli karargâhına vardı. Kerenski, Krasnov’u görünce çok sevindi ve o dakika onunla 3. Süvari Kolordusu Karargâhı’na gitmeye karar verdi.

3. Kazak Süvari Kolordusu, Kornilov entrikasından sonra terhis edilmemişti. Tam aksine, Kerenski Eylül ayının başında gizli bir emirle “Finlandiya’nın Alman işgaline maruz kalması ihtimaline karşı” onun Pavlovsk-Gatçina-Peterhov bölgelerine yoğunlaşmasını istemişti.2 Kolordu, bir Alman işgaliyle mücadele edecekmiş gibi değil de Bolşeviklerle mücadele edecekmiş gibi görünüyordu. Sonraları Krasnov Kolordunun niye gönderildiğini şöyle açıkladı:

“Ben kısaca ve dürüstçe durumu subaylara ve Kazaklara açıkladım. Onlardan Petrograd’a gitme amacının, Alman işgali tehlikesinden daha çok, iktidarı ele geçirmeye çalışan Bolşeviklerin korkunç ve hain faaliyetlerinden dolayı olduğunu gizlemedim.”3

Kolordu dikkatle tüm karşıdevrimci etkilerden korundu. Krasnov tüm güvenilir olmayan birliklerin ayıklanmasını ve yeni Kazak birlikleriyle yerlerinin doldurulmasını önermişti. Süvariler, aynı zamanda cephede askerler arasındaki ayaklanmaları bastırmak için gerekliydi. Bundan başka Petrograd Sovyeti, Kazakların başkent yakınlarına odaklanmasını şüpheyle izliyordu. Kolordu 28 Eylül’de Ostrov’a gönderildi. O ay boyunca orada kaldılar ve kuvveti azalmış birçok Kazak birliği gibi farklı şehirlere gönderildiler. 10. Don Kazak Alayı’nın iki birliği iki topla birlikte Toropets’e; Usuriski Alayı’ndan üç birlik iki topla birlikte Ostaşhov’a ve beş süvari bölüğü Vitebsk’e gönderildi.

20 Ekim dolaylarında, Kuzey Cephesi’ndeki 51. Piyade Tümeni 184. Tümeni serbest bırakmayı reddetti. 184. Tümen askerleri orada siperleri terk etmeye karar verdiler. Ordu ve kolordu komitesinin gitmelerini önlemek için harcadıkları tüm gayret sonuçsuz kaldı. Başkomutan ve Kuzey Cephesi Komiseri; “silahlı güç kullanmak gerekse bile 51. Tümenin terhis edilmesini” emretti.4 Emri yerine getirme görevi 23 Ekim’de General Krasnov’un 3. Süvari Kolordusu’na verildi ve Krasnov’a 51. Tümenin boşalttığı bölgedeki 1. Ordu’ya katılması emredildi.

24 Ekim’de Krasnov çeşitli cephe karargâhlarına ve 1. Ordu subaylarına birliklerinin trenle yola çıkmaya başladığını ve üç gün içinde varış noktalarına ulaşacaklarını telgrafla bildirdi. Ostaşhov, Toropets ve Vitebsk’te konuşlandırılmış birliklerin derhal geri gönderilmesini rica etti.5

Fakat 25 Ekim şafak vaktinde birlik trenleri yola çıkmadan önce Süvari Kolordu Karargâhı, Kerenski ve Kazak Tümeni Başkanı, A. Grekov’un imzaladığı şu telgrafı aldı:

“Bu mesajı almanızla birlikte 1. Don Kazak Tümeni’nin tüm alaylarını tren yoluyla Petrograd’a Nikolayevski istasyonuna gönderilmesini, şu andan itibaren 1. Don Kazak Tümeni başkomutanının emrindeki Kuzey Cephesi’nin Petrograd Askeri Bölge Başkomutanı Albay Polkovnikov hizmetine verilmesini emrediyorum. Telgrafla ayrılma zamanını bana kodlayın. Eğer demiryoluyla sevkiyat imkânsızsa birlikleri yürüyüşe geçirin.”6

Kerenski’nin telgrafından sonra Kuzey Cephesi Komiseri Menşevik Voytinski imzalı şu manifesto geldi:

“Aşağıdaki açıklamayı Don ve Deniz Kuvvetleri alaylarına gönderin.

Geçici Hükümet, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu’nun onayıyla devrime ve ülkelerine karşı görevlerine sadık olan Petrograd birliklerini hazırlamaktadır. Israrla cepheye gitmeyi reddeden Petrograd Alayı, Petrograd’ı anarşiden ve düzensizlikten koruyamayacağını kanıtlamıştır. Kurucu Meclis toplantısı tehdit ediciydi. Rusya’yı bu ölümcül durumdan kurtarmaları için çağrılan birlikler arasından Kazak Alayı önemli bir yer tuttu.

Siperlerden başlarını çıkartamayan kaçkınlar bırakın Kazaklara öfke kussunlar; Kazaklar, ülkelerine karşı görevlerini sonuna kadar yaparlar.”7

Büyük Proleter Devrimden ölecek gibi korkan bu küçük burjuva politikacı, Çarlık generallerinin diliyle konuşmaya başlamıştı.

25 Ekim saat 11’de Krasnov gözle görülür bir memnuniyetle Menşevik Voytinski’nin isteklerini yayımlamak için emirler veriyordu.

Saat 7’de Krasnov kolordulara başka bir emir gönderdi. Voytinski’nin Kazakları devrimci Petrograd’a gönderme önerisinin gerekçesinin kendisine yetersiz göründüğünü ve kendi kararını verdiğini belirtti. Kaiser Wilhem’in gelecekteki uşağı, devrimi (1918’de Krasnov, Don bölgesinde kurulan karşıdevrimci hükümetin başıydı) “Kaiser Wilhelm tarafından rüşvet verilen bir avuç sorumsuz insanın” işi olarak açıkladı. 23 Ekim’deki emrini iptal etti ve 1. Ordu’ya sadece bir tümen gönderdi. Tüm diğer birliklere şu emrin Kerenski tarafından gönderildiğini ifade etti:

“Genelkurmay’dan Albay Popov tarafından kumanda edilen birlikler:

Derhal birlikleri Ostrov, Reval, Pallifer ve Toropets’den trene bindirin ve Narva ve Pskov üzerinden Aleksandrovska’ya götürün. Pulkovo-Tsarskaya Selo bölgesindeki tüm birliklerin oraya toplanması bekleniyor. Eğer bu noktaya demiryoluyla ulaşılamazsa yolunuza çarpışarak devam edin.”8

Aynı emirde General Krasnov 44. Piyade Tümeni, Motosiklet Taburu, 5. Kafkas Kazak Tümeni, 23. ve 43. Don Kazak alayları ve diğer birçok birliğin Petrograd’a çağrıldığını açıklıyordu. Kuzey Cephesi Karargâhı’nın birlikleri Petrograd’a gönderme emrine uymaya zorlandığı 25 Ekim akşamı Süvari Kolordusu’ndaki durum böyleydi.

Kerenski gözlerini General Krasnov’a diker dikmez onu soru yağmuruna tuttu:

“General sizin kolordunuz nerede? Yoldalar mı? Buraya yakında bir yerlerde mi? Onu Luga yakınlarında karşılamayı umuyorum.”9

Krasnov kolordunun Bolşeviklere karşı yürüyüşe geçmeye hazır olduğu fakat piyadelerin desteğine ihtiyaç duyduğu cevabını verdi. Süvarileri tek başına göndermenin tehlikeli olacağını ekledi. Kerenski, Baranovski’ye cephe boyunca dağıtılmış tüm kolordu birliklerini toplamasını ve 37. Piyade Tümeni, 1. Süvari Tümeni ve 17. Kolordu’ya bağlanmasını emretti. Krasnov’a bu birliklerin yeterli olup olmadığını sordu. Krasnov cevapladı:

“Evet, eğer tüm kuvvetleri toplarsak ve eğer süvariler bize eşlik ederse, Petrograd tekrar ele geçirilip, Bolşeviklerden temizlenebilir.”10

Baranovski, Kerenski’nin emirlerini Genelkurmay’a taşıdı. Kerenski ve Krasnov aceleyle Ostrov’a gitti.

Genelkurmay Kışlık Saray’ın kuşatılmasından sonra bile Petrograd’la iletişimi devam ettirmişti. 25 Ekim saat 1’de Savaş Bakanlığı temsilcisi Teğmen Scherr’le doğrudan telgrafla irtibata geçti. Teğmen Kışlık Saray’ın işgal edildiğini bildirdi ve bunu şu diyalog izledi:

“Geçici Hükümet üyeleri şimdi nerede?”

“Bir saat önce Kışlık Saray’da tutuklandılar. Şu anda nerede oldukları konusunda herhangi bir bilgim yok. Bakan Prokopoviç erken saatlerde tutuklandı ve daha sonra serbest bırakıldı...”

“Başkomutan kim şu anda?”

“Alesksander Federoviç Kerenski”

“O nerede?”

“Az önce Virubov, onun Pskov’da olduğunu bildirdi. Onun cepheden gelen birlikleri karşılamaya gittiğini biliyoruz...”

“Savaş Bakanı, Geçici Hükümet’in dağıtılmasını, Cumhuriyet Konseyi’nin ele geçirilmesini ve iktidarın Bolşevikler tarafından ele geçirilmesini nasıl karşıladı?”

“Şans eseri, Savaş Bakanlığı tesisleri ayaklanmacı birlikler tarafından henüz işgal edilmedi ve açık ki Petrograd’da ele geçirmedikleri tek hat bu. Genelkurmay’ın ana yönetim binaları gündüz isyancılar tarafından işgal edildi.”11

Batı Cephesi tarafından arandıklarında, Genelkurmay Petrograd’la konuşmasını zorlukla bitirdi. General Baluyev, Petrograd Askeri Devrim Komitesi’nden birçok emir aldığını rapor etti ve talimatları sordu. Genelkurmay Batı Cephesi’nde Geçici Hükümet’e destek için bekleyen askeri güçlerin hazır olup olmadığını sordu. Baluyev şu cevabı verdi:

“Bir tek birim için cevap veremem. Birliklerin çoğunluğu kesinlikle onu desteklemiyor. Benimle birlikte olan birlikler bile sadece ayaklanmayı ve düzensizliği durdurmak için kullanılabilir; onlar Geçici Hükümet’i desteklemek için kullanılmaya pek uygun değiller.”12

Genelkurmay Romanya Cephesi’ni arayıp birliklerin sadakati hakkında aynı soruşturmayı yaptı. Oradan gelen cevapta Romanya Cephesi Yürütme Kurulu, Karadeniz Filosu ve Odessa Askeri Bölgesi seçilmiş birliklerden bir tümen organize etmeye, Ordu Komitesi tarafından önerilen askerleri “Kurucu Meclisi Savunun!” sloganı altında Petrograd’a göndermeye karar verdi. Genelkurmay raportörün sözünü sabırsızlıkla kesip, onların Kurucu Meclisi tartışmadıklarını –belki yeni hükümette buna söz verebilirdi– söyledi. Bunun üzerine Romanya Cephesi Komiseri Tiesenhausen konuşmaya başladı:

“Ben tamamen ikna oldum. Hükümetin üyelerini korumak için de olsa birlikleri cepheden hareket ettirmek çok zor... Tüm cephe Kurucu Meclisi savunmak için ayaklanabilir ve işgal edilmesini önlemek için karşı ataklarda bulunabilir... Kurucu Meclis’i koruma fikri oldukça tutuluyor. Önceki hükümetin yapısı birlikler arasında pek tutulmuyor, örneğin askerlerin ilgisi çok az.”13

Böylece, savaşın ilk gününden itibaren karşıdevrimciler eski rejim adına açık bir saldırının büyük bir başarısızlığa neden olacağının farkına vardılar. Böyle bir saldırı, yığınların hâlâ bel bağladığı bazı “demokratik” sloganlarla kamufle edilebilirdi. Bundan dolayı, karşıdevrimci güçleri harekete geçirmek için Kurucu Meclis slogan olarak kullanıldı. Genelkurmay bunu bir kerede kavrayamadı, fakat küçük burjuva hainler bunu çabucak algılayıp birkaç gün önce Bolşevik sloganı olarak nitelendirdikleri sloganı benimsediler.

Genelkurmay’da bulunan General Dieterichs, Güneybatı Cephesi’ni arayarak diğer cephelerle yapıldığı gibi aynı bilgiyi verdi ve aynı soruları sordu. Subay, Dieterichs’i telgraf başında iki saat tuttu. Açıktı ki bilgi topluyordu. Sonunda, ellerinde hiç güvenilir birlik var mı gibi anlamsız bir soruya subay cevap verdi:

“Kuzey Cephesi Başkomutanı birlik gönderme emrini iptal ettiğine göre niye buradan birlik gönderelim?”14

Uzun bir görüşmeden sonra Genelkurmay’ın aldığı tek bilgi; Güneybatı Cephesi Kazak Komitesi’nin Kazak Kongresinden talimatlar aldığı, sonra cepheden ayrılarak subay karargâhındaki muhafızları zorladığı ve telgraf merkezinde daimi görevde adamları olduğuydu.

26 Ekim sabahı Genelkurmay bu cephelere Kerenski’nin Kuzey Cephesi başkomutanını hedef alan şu telgrafı gönderdi:

“Bu mesajı aldıktan sonra 3. Süvari Kolordusu’nu Petrograd’a göndermenizi emrediyorum. 26 Ekim, 5:30”15

Tüm gece boyunca Genelkurmay’ın yapmayı başardığı tek şey buydu.

Aynı sabah –26 Ekim– Kuzey Cephesi Komiseri Voytinski Askeri Devrim Komitesi’nin Pskov’daki toplantısında belirdi, fakat tamamen farklı bir tutumla. Voytinski, Kerenski’nin birliklerin cepheden harekete geçmesi emrini verdiğini ve gerekli talimatların çoktan yayımlandığını bildirdi. Kuzeybatı Askeri Devrim Komitesi’nin otoritesini tanıyıp tanımadığına dair aptalca soruya verdiği cevap şuydu:

“Ben sadece birlikleri çağıran Merkez Yürütme Kurulu’na boyun eğerim.”16

Çok geçmeden bu Menşevik, Krasnov ve Kerenski’nin kuvvetlerine katıldı. Kerenski bir yerden bir yere hiç olmazsa bazı birlikleri harekete geçirmek için koşarken, onun Petrograd’daki destekçileri devrimi arkadan vurmak için birliklerini topluyorlardı.

25 Ekim gecesi Kışlık Saray’a giden bahtsız alayın üyeleri Duma’ya döndü ve derhal “Kamu Güvenliği Komitesi”nin oturumunu açtı. Eski “Sosyalist” Bakan Skobelev, “Komitenin” daha güçlü bir örgüt geliştirmesini ve militan bir karakter kazanmasını önerdi. Onun fikrine göre yeni örgüt ülkedeki tüm demokratik kuvvetleri birleştirmeli ve Bolşeviklere karşı kararlı bir mücadeleye girişilmeliydi. Bu öneri kabul edildi. Yeni örgüte “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluş Komitesi” gibi şatafatlı bir ad verildi. Kısa bir süre sonra Petrogradlı işçiler ona çok daha uygun bir ad taktılar: “karşıdevrimcilerin Kurtuluşu Komitesi.”

Bu, karşıdevrimci kuvvetlerin Ekim Devrimi’ne karşı harekete geçen ilk mücadele örgütüydü. Bu örgüt, Sovyetler II. Kongresinde gösterişli bir şekilde kongreyi terk eden Sosyalist Devrimcileri ve Menşevik grupları, Ön Parlamentonun üyeleri, Sosyalist Devrimci ve Menşevik Partileri Merkez Komiteleri, Plehanov’un “Birlik” grubu ve diğer Sovyet karşıtı grupların temsilcilerinden oluşuyordu. Aynı zamanda Banka Memurları Birliği, Özürlü Askerler Cemiyeti, St. George Şövalyeleri Cemiyeti ve Geçici Hükümet’in emekçilerle mücadele etmek amacıyla özellikle kurduğu diğer örgütlerin temsilcilerini de içeriyordu. Komite bir büro seçti ve ona harekât planı hazırlaması talimatını verdi.

“Komite”nin üyeleri 26 Ekim gününün tamamını Sovyet Hükümeti’ne karşı harekete geçmek isteyen örgütlerle irtibat kurma işine harcadılar. Bunların arasında “Komite” toplantılarına Kazak Tümeni temsilcisi olarak katılan ve Kerenski ile birlikte 3. Süvari Kolordusu’nu göreve çağıran A. Grekov da vardı.

“Kurtuluş Komitesi” en yakın şehirlere neler olup bittiği hakkında bilgi vermek için bir grup subay gönderdi. Luga ve Reval’e gönderilen subayların sertifikaları Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komitesi üyesi A. Gotz tarafından imzalandı.17

“Kurtuluş Komitesi” Petrograd’daki henüz silahlandırılmamış anti-Sovyet askeri eğitim birlikleri ile birlikte Mikhailovski ve Konstantinovski Topçu Okulu, Pavlovski, Vladimirski, İstihkâm, Nikolayevski ve başka birçok askeri okulla irtibat kurdu.

27 Ekim sabahı Demiryolu İşçileri Birliği’nin Sosyalist Devrimci ve Menşevik liderleri “Kurtuluş Komitesi”nden önce ortaya çıktı ve Bolşevik Hükümeti’ni tanımadıklarını ve onun emirlerinden hiçbirini yerine getirmeyeceklerini söylediler. Demiryolu İşçileri Birliği sadece “Kurtuluş Komitesi”nin çekirdeği olarak kabul ettikleri “Demokratik Hükümete” sadık kalacaklarını söylediler. Ve Demiryolu İşçileri Birliği’nin tüm demiryolları yönetimini üstleneceğini eklediler.

Demiryolu İşçileri Sendikası Başkanı’ndan komiteye üye ataması istendi.

Aynı gün saat 2’de, Duma binalarında I. Sovyetler Merkez Yürütme Kurulu, Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu, Cumhuriyet Konseyi üyeleri, Duma üyeleri, uzlaşmacı partilerin merkez komiteleri ve diğer örgütlerin katıldığı bir toplantı yapıldı. Menşevik M. İ. Skobelev toplantıya “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi” adına hitap etti. Komitenin kuruluşunu rapor ettikten sonra şöyle devam etti:

“Günün konusu sadece sorumsuz demagogları zararsız kılmak değil, karşıdevrimcilerle mücadele etmektir. Yeni hükümetin tek bir telgrafının bile geçmesine izin vermeyen Demiryolu İşçileri Birliği’nin komiteye olan sadakatine teşekkürler.”18

Bu tamamen yalandı; Sovyet Hükümeti’nin telgrafları tüm ülkeye ulaştırılıyordu, fakat bu karşıdevrimci Duma, Menşeviklerin açıklamasını çılgınca alkışladı. Alkışlardan destek alan Menşevik şöyle devam etti:

“Ama bu yeterli değil. Önümüzde uzanan mücadelede biz fiziksel güçlere güvenmeliyiz. Demiryolu işçileriyle üniformalı kardeşlerimiz arasındaki dayanışmayı tekrar sağlamalıyız. Bu, devrimin kurtuluşunu garanti edecektir.”19

Tüm ülkede “Kurtuluş Komitesi” kurulması yönünde bir karar alındı.

Menşeviklerin temsilcisi Weinstein, herkesi sakinliğe ve metanete çağıran bir konuşma yaptı. Menşevik Parti Merkez Komitesi adına şöyle devam etti:

“Biz, Kurtuluş Komitesi ve tüm ülkenin kamuoyu etrafında yoğunlaşmalı, kuvvetlerimizin yeterli olup olmadığına karar verdikten sonra savunmacı durumdan saldıran durumuna geçmeliyiz.”20

“Komite” doğrudan silahlı eyleme geçmek için kendi üyelerinden oluşan bir askeri örgüt kurdu. Aynı zamanda delegeleri aracılığıyla Kerenski ile temasa geçti. Böylece Petrograd’a doğru ilerleyen karşıdevrimci güçlerle tam bir işbirliğini garanti altına aldı.

Karşıdevrimci darbe Petrograd Askeri Bölge eski komutanı Albay Polkovnikov tarafından yönetilmeliydi. Askeri operasyonu yürütecek bir karargâh kurulmalıydı.

“Kurtuluş Komitesi”nin bayrağı altında muzaffer devrimi kıracak silahlı güçlerin seferber edilmesinden memnun olmayan Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, Sovyet Hükümeti’yle başka bir yöntemle savaşmaya karar verdiler: Sabotaj. Komite, hükümet yetkililerine ve subaylara seslenerek bir boykot ilan etmelerini ve Bolşevik otoritelere boyun eğmemelerini istedi.

Komite aynı zamanda Kara Yüzler’le de tam bir işbirliği içinde çalıştı.

26 Ekim akşamı Don Kazak Kuvvetleri Yüzbaşısı ve Kazak Tümeni Konseyi’nin yeni başkanı A. P. Anikeyev, konsey ofisinde yeni görevini üstlendi. Ayrılan başkan A. İ. Dutov, Kazak Atamanı olarak Orenburg Kazak Askeri Bölgesi tarafından seçildi ve yeni görevine başlamak için ayrıldı. Anikeyev’e Konsey Başkan Yardımcısı A. P. Mikheyev eşlik etti. Her ikisi de Çarlık generallerinin en önemlilerinden biri olan eski Başkomutan General Alekseyev’in düzenlediği gizli bir toplantıdan yeni geldiklerini ifade ettiler. Toplantının hâlâ devam etmekte olduğunu belirterek, Anikeyev’in konseyden bir an önce oraya temsilciler gönderilmesini rica ettiğini bildirdiler. Konsey temsilcileri kendilerine verilen adrese ulaştıklarında orada General Alekseyev’e ek olarak, Sosyalist Devrimci Parti lideri B. Savinkov’la bir Kadet’i hazır buldular. General Alekseyev edindiği bilgiye göre Krasnov’un 3. Süvari Kolordusu’nun Petrograd’dan hareket ettiğini ve Savinkov’la birlikte onları karşılamaya gideceklerini söyledi. General Alekseyev’e orada bulunanlar tarafından tanınıp tutuklanabilecekleri nedeniyle gitmemesi öğütlendi. Daha az tanınan insanların gönderilmesini söylediler. Kazak Tümeni Konseyi’nin bir temsilcisi ve bir Kadet bu iş için görevlendirildi. General Alekseyev daha önceden kendisi ve Savinkov için aldığı biletleri onlara verdi. Kazak Tümeni Konseyi onlara sahte dokümanlar sağlayarak Krasnov’un Kazaklarını karşılamaya gönderdi.21

“Kurtuluş Komitesi” V. Purişkeviç liderliğindeki monarşist örgütlerle ilişki kurdu. Kara Yüzler’in bu kötü ünlü şefi Ekim ayının başlarında iktidar Sovyetlere geçmeden önce bu örgütü kurmuştu. Onun sadık üyelerinden birinin dediği gibi bu örgütün amacı şuydu:

“Savaşı muzaffer bir sonuca ulaştırmak için güçlü bir hükümet kurmak ve sonra başarısızlığa uğramadan monarşiyi Rusya’ya tekrar sokmaktır.”22

Örgüt, üyelerini ordu subayları ve Kadetler arasından seçmişti. Bunlar gizli beş kişilik gruplar halinde örgütlenmişti ve grupların birbiri hakkında hiçbir bilgisi yoktu.

Purişkeviç kendi emrinde bulunan birlik için, Petrograd’da 2 bin, cephede 7 bin, Moskova’da ve diğer şehirlerde büyük sayıda sadık adamının listesini çıkarttırdı.23 Örgüt gizli bir şekilde hareket etmeli ve zamanı gelinceye kadar monarşinin tekrar hayata geçirilmesinden bahsedilmemeliydi. Purişkeviç bu kuvvetlerin diktatörlük hasreti çeken monarşistler, Anayasal Demokratlar ve Savinkov’un örgütü gibi gruplarla birleştirilmesini önerdi. Purişkeviç’in suç ortağı şunları söyledi:

“Purişkeviç, özellikle Savinkov ve onun politik arkadaşları ve destekçileriyle, monarşistlerin kendi başlarına başarı elde edebilmeleri için çok zayıf olduklarını düşündüğü ve Sağ Sosyalist Devrimcilerin ve Savinkov’un yoldaşları olmadan yenilmeye mahkûm oldukları için yakın ilişki kurmakta ısrar ediyor.”24

Büyük Proleter Devrim Purişkeviç’in planlarını altüst etti. Örgütü parçalara bölündü. Örgüte katılanların bazıları farklı şehirlere dağıldılar.

Purişkeviç Petrograd’da derhal bir silahlı harekât yapılmasını istedi. Sovyet Hükümeti’nin henüz kendini sağlamlaştıramadığında ve Kerenski ile Sosyalist Devrimcilerin güçle donatılmadığında ısrar ederek, bunun iktidarı ele geçirmek ve monarşiye yeniden hayat vermek için bulunmaz bir fırsat olduğunu belirtti. Purişkeviç suikastçilerine, Albay Polkovnikov ile “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”nin yardımını alacakları sözünü iletti.

Böylece Menşevikler ile Sosyalist Devrimciler ve uzlaşmacı tüm karşıdevrimci unsurlardan, Kara Yüzler’den, Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi’ne kadar sözde devrimci demokrasinin temsilcilerinin çabalarıyla yaratılan birleşik anti-Sovyet Cephesi kuruluş aşamasına geldi.

Sovyet Hükümeti’ne karşı mücadelelerinde Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler aynı zamanda “Anlaşma Devletleri”nin yardımını araştırdılar. Rusya’daki İngiliz büyükelçisi Sir George Buchenan, Bir Diplomatın Anıları’nda şunları dile getirmektedir:

“Bugün beni görmeye gelen Geçici Konsey’in Başkanı Avksentyev, hükümetin öngörü eksikliği nedeniyle Bolşeviklerin hükümeti devirme başarısı göstermelerine karşın, uzun süre dayanamayacakları konusunda bana güvence verdi. Bütün Rusya Sovyeti Kongresinin dün akşamki toplantısında diğer tüm sosyalist gruplar, yöntemlerinin işe yaramazlığını açığa vurup bu işte daha fazla yer almayı reddedince, kendilerini tamamen tecrit edilmiş buldular. Köylü Konseyi de onlara karşı açıklamada bulundu. Belediye Konseyi’nin; Geçici Konsey, Sovyet Merkez Komitesi, Köylü Konseyi ve Cephe Delegeleri Komitesi’nden oluşan bir “Kamu Güvenliği Komitesi” kurduğunu söyleyerek devam etti; Pskov’dan gelmesi beklenen birlikler birkaç gün içinde orada olacaklardı.

Ona, onun kadar emin olamadığımı söyledim.”25

Avksentyev’in sadece “haber alışverişi” amacıyla İngiliz büyükelçisini ziyaret ettiğine inanmak oldukça zordu.

2

PETROGRAD’A KARŞIDEVRİMCİ YÜRÜYÜŞ

Kerenski’nin “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”nden aldığı, Petrograd’da ayaklanma hazırlıkları yapıldığı haberi iktidarı tekrar ele geçirme umutlarını canlandırdı.

Kerenski saldırıların başlamasını hızlandırmak için Krasnov’u sıkıştırdı. Ostrov yakınlarında 9. Don Alayı’nın bazı birliklerini karargâh yolunda karşıladılar. Krasnov onları durdurup, trenlerine geri gitmelerini ve Petrograd’a doğru ilerlemelerini emretti.

Kerenski’nin Ostrov’a geldiği haberi hızla şehre yayıldı. Çoğunlukla yerel birliklerden gelen askerlerin oluşturduğu kalabalık onun karargâhının dışında toplanmaya başladı. Önce bu koyu gri paltolu askerler etrafta sessizce dikildi fakat sonra düşmanlık belirtileri göstermeye başladılar. Bir gürültü yükseldi ve Kerenski’nin tutuklanmasını isteyen sesler duyuldu. Başkomutanı korumak için Kazaklar çağrılmak zorunda kalındı. Kerenski, Süvari Kolordusu’nun Alay ve tümen komitelerini toplayıp tutkulu bir konuşma yaptı fakat bu toplantıda bile düşmanlık belirtileri vardı.

“Kornilovcu!” diye birçok Kazak Kerenski’nin yüzüne haykırdı.

Bu noktada toplantı kesildi ve bir Kazak müfrezesi tarafından korunan Kerenski demiryolu istasyonuna götürülüp bir trene bindirildi. Krasnov trene hareket emrini verdi fakat motor hareketsiz kaldı. Tehditler anlamsızdı. Bu arada heyecanlı asker grupları Kerenski’nin aracının etrafında toplanmaya başladı. Krasnov bir zamanlar kondüktör yardımcısı olan güvenlik komutanına ve iki Kazak’a kabine çıkmalarını emretti. Sonunda 26 Ekim öğleden sonra saat 3 sıralarında tren hareket etti. Sovyet denetimindeki Petrograd’a yürüyüş başladı.

Güzergâh, istasyonun silahlı askerlerle dolu olduğu Pskov’a doğru uzanıyordu. Tren bu noktada durmadan hızla geçip gitti. Son hızla Dno’ya gidiyordu ve oradan da 27 Ekim şafak vaktinde vardıkları Gatçina’ya geçtiler.

Kısa süre sonra Krasnov karma asker ve denizci birliklerinin Petrograd’dan Baltık demiryolu istasyonuna vardıkları haberini aldı. Toplarıyla birlikte bir Kazak kuvvetini onlara karşı gönderdi. Kazaklar tarafından kuşatılan ve üzerlerine namlu doğrultulan askerlerle denizciler teslim olmak zorunda kaldılar.

Kazaklar çarpışmadan Varşova tren istasyonunu, tutukluları ve 14 makineli tüfeği ele geçirdiler.

Bu olurken güvenilir eskortlar tarafından korunan ve emir subayının eşlik ettiği Kerenski Gatçina’ya gitti.

Bu sessiz kırsal bölge kasabası hareketli bir kampa dönüşmüştü. Emirler havada uçuşuyor ve bölge kırmızı çizgili Kazak üniformalarıyla renkleniyordu.

Kerenski telgrafa şu genelgeyi yazdırdı:

“Gatçina kenti hükümet yanlısı birlikler tarafından ele geçirilmiş ve kan dökülmeden işgal edilmiştir.

Kronstadt Deniz Kuvvetleri mürettebatı, Semyonovski, İsmailovski Alayı ve denizci birlikleri uysalca silahlarını teslim edip hükümet kuvvetlerine katıldılar.

Birlikleri taşıyan trenlerin son hızla ilerlemelerini emrediyorum.

Askeri Devrim Komitesi birliklerine geri çekilme emri verdi.”26

Kendi generallerinden bile korkarken, birdenbire umutsuzluktan kurtulması ve elde ettiği geçici başarı dengesiz başkomutanın başını döndürdü. Ani bir saldırıyla Kazaklar sadece bir müfrezeyi ele geçirmiş olmalarına rağmen Kerenski tüm müfrezelerin silahsızlandırıldığı izlenimine kapıldı. Hayalinin büyümesine izin veren Kerenski askerlerin ve denizcilerin çevresini sardığını ve ona istekle katıldığını gördü. Fakat yazık ki Gatçina’nın işgali garnizonunun da Krasnov’a teslim olduğunu göstermiyordu. Tüm çabalarına rağmen Kerenski ve Krasnov şehirdeki bir tek birliği bile Petrograd proleterlerine karşı aktif operasyona geçmeye ikna edemediler. Başarabildikleri tek şey, Gatçina Okulu’nun asteğmenlerinin şehir ve çevresinde muhafızlık görevi yapmalarını sağlamak oldu. Ayrıca Gatçina Havacılık Okulu subayları iki uçağı birliklerin emrine verdi. Aynı gün uçaklar havalandı ve Petrograd ile varoşlarının üzerinde uçarak Kerenski’nin bildirisini ve Krasnov’un emirlerini dağıttılar.

Bu arada cepheden geleceği bildirilen takviye kuvvetler ortalıkta gözükmüyordu.

26 Ekim sabahı Genelkurmay bilgi almak için tekrar Kuzey Cephesi’yle irtibat kurdu. Kuzey Cephesi komutanı telgraf görevlisi Pskov Askeri Devrim Komitesi subaylarının ona yaklaşılmasına izin vermediklerinden dolayı Kerenski’nin birliklerin hareketi hakkındaki son emrinin dağıtımının mümkün olmadığını rapor etti. Sadece 3. Süvari Kolordusu Petrograd’a doğru ilerliyordu. Duhonin, Kerenski Pskov’dan geçerken şu telgrafın ona verilmesini rica etti:

“Sadece 3. Tümenin değil, görevlendirilmiş tüm birliklerin Petrograd’a gönderilmesi gerektiğine inanıyorum. Elbette Demiryolu İşçileri Birliği birlik trenlerini Petrograd’a taşımayacağını bildirdikten sonra yürüyüş emriyle ilerlemek gerekli.”27

Genel Karargâh, General Vrangel komutasında karma bir birliği Petrograd’a göndermeye niyetlendi ama güvenilir bir birlik bulamadı.

26 Ekim öğleden sonra karargâh Petrograd’daki Savaş Bakanlığı Siyasi Yönetimi’ni aradı. Yardımcı Şef Kont Tolstoy “Kurtuluş Komitesi” tarafından alınan önlemleri aktardı ve Petrograd’da mevcut herhangi bir kuvvet olmadığını vurguladı.

Genel Karargâh sonra Kuzey Cephesi’ni aradı ve Kerenski’nin ilk birlik treniyle Pskov’dan geçip gittiğini öğrendi.

Genel Karargâh Batı Cephesi’ni aradı fakat alınan bilgiler avutucu olmaktan çok uzaktı. General Baluyev, Minks’de iktidarın Asker ve İşçi Vekilleri Sovyeti’nin elinde olduğunu söyledi. Cephe komitesi’nin Sovyetlere karşı olduğunu, fakat aynı şeyi garnizon için söyleyemeyeceğini ekledi.

“37. Alay muhafızları kısa süre önce buraya geldiler,” dedi General Baluyev, “kendisinin ve tüm subayların tutuklandığının açıklandığını ve onlara devrimci subayların emrinde çalışmalarının rica edildiğini” söyledi. Ve şöyle devam etti: “Bütünde durum kötü ve bundan kendimi nasıl çekip çıkaracağımı bilmiyorum. Komiser de ne yapacağını bilmiyor.”28

Böylece, Genel Karargâh 26 Ekim’de Kerenski’ye takviye kuvvetleri göndermede başarısız oldu. Askerler emirlere uymayı reddetti. Demiryolu işçileri de ayrılmaya hazır olan birlik trenlerine el koydu.

Muhafız değişim törenlerinden zevk alan yarım akıllı I. Paul’un oturduğu Gatçina’daki eski ve kasvetli saray birdenbire başka bir görünüm aldı. Sarayı hummalı bir faaliyetin uğultusu ve ön cephe karargâhının havası kapladı. Kerenski ve onun yardımcısı karargâhlarını üçüncü kattaki odalara aldılar. Binanın diğer kanadına Geçici Hükümet’in başkanı ve birinci sekreteri yerleşti. Şehir komutanından gelen haberciler merdivenlere yığılıp Kerenski’nin dairesine mektuplar taşıyorlar ve şıngırdayan mahmuzlarıyla subaylar sürekli bir devinim içinde çeşitli komisyonlara gidip geliyorlardı.

Erler Petrograd’dan mesajlar ve haberlerle geliyorlardı. Voytinski de gelenler arasındaydı ve derhal Krasnov’un birliklerine katıldı. Pskov’daki Kuzey Cephesi Komiserliği Ofisine telgrafla şu anki kritik olaylar süresince bu birlikle beraber kalacağını bildirdi.29

Kazak Tümeni Konseyi’nin iki temsilcisi geldi ve Petrograd’daki durumu, konseyin ve General Alekseyev’in yaptığı işleri rapor etti. Onlar aynı zamanda Petrograd’da konuşlanmış 1., 4. ve 14. Kazak alaylarının 3. Süvari Kolordusu’nu başkente yaklaşır yaklaşmaz karşılayacağını bildirdi. Konsey temsilcilerinden birine Gatçina’da kalması emredildi, diğeri Petrograd’a dönerek 3. Süvari Kolordusu’nun başkente yaklaştığını bildirecekti ve uygun zamanda Kazaklar Bolşeviklere karşı harekete geçmeye hazırlıklı olmalıydılar.

Kerenski Petrograd Askeri Bölge birliklerine şu emirleri yolladı:

“Ben –Geçici Hükümet’in Başbakanı ve Rusya Cumhuriyeti’nin tüm askeri kuvvetlerinin Başkomutanı–, bugün ülkemize sadık cepheden gelen birliklerin başında geldim. İhtiyatsızlık ve hata sebebiyle ülkemize ihanet eden çetelere ve devrimin ihanetçilerine katılan Petrograd Askeri Bölgesindeki tüm birliklere derhal görevlerinin başına dönmelerini emrediyorum...”30

Kerenski Genel Karargâh’a ve Kuzey Cephesi Komutanlığı’na birliklerin sevkiyatını hızlandırmaları için birbiri ardına buyurgan telgraflar gönderdi. Generaller söz verdiler, güven verici açıklamalar yaptılar fakat söz verilen birlik trenlerinden hiç işaret yoktu. Birlikler yerine Kerenski Kafkasya Cephesi Komutanlığı’ndan bir telgraf aldı. Bu telgrafta Başkomutan General Prjevalski ve Cephe Komiseri Donskoy Petrograd’daki ayaklanmaya karşı öfkelerini dile getirdiler ve Geçici Hükümet’i destekleyeceklerine söz verdiler.

Fakat Kafkasya Cephesi binlerce mil uzaktaydı, öyleyse bu sözler ne işe yarardı? Kerenski onlara kuru bir teşekkür gönderdi. Fakat Gogol’un “Dedektif-General”indeki Klestakov gibi gösteriş yapma şansını tepmedi, cepheden bir tek birlik treninin gelmesini bile sağlayamayan bu başkomutan mesajını şöyle bitirdi:

“Faal hizmetteki tüm ordunun neşeli bir ruh hali içinde olduğunu size bildirmekten memnunum.”31

Kerenski kapana kıstırılmış sıçan gibi telaşlıydı. Tanıdığı komutanlara ve subaylara özel mektuplar yazdı. Onun talimatlarıyla, Petrograd Askeri Bölge İkinci Komutanı ve onunla Petrograd’dan kaçan Kaptan A. Kozmin yardım istemek için birçok kişiye mektup üstüne mektup yazıyordu. Petrograd Valisi Schreider aracılığıyla Petrograd’daki bir Sosyalist Devrimciye, Albay Krakovetski’ye mektup yazdı. “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi’nin” Luga’ya gönderdiği bir subaydan Krakovetski’nin karşıdevrimci ayaklanma hazırlıklarında yer aldığını öğrendi ve ona şunları yazdı:

“Sevgili Albay, size benimle Petrograd ve çevresindeki Bolşeviklerle ilgili sorunları çözümlemek üzere irtibata geçmenizi rica ediyorum... Cevabınızı kuryemle gönderin ya da daha iyisi delegelerinizi anlaşma için bana gönderin ve ben gelecekteki işbirliğimizi onlarla organize edeyim.”32

Kozmin benzer bir ricayı Yedek Muhafız Atlı Topçu Tugayı’nın komutanı Kont Rebinder’e gönderdi. Özürlü Askerler Topçu Alayı Komutanına gönderilen mektupta Kerenski’nin Gatçina’ya geldiği belirtiliyor ve “elinizdeki tüm güçle ortak davamıza yardım etmeniz için yalvarıyoruz” deniliyordu.33 Kozmin’in yakarışlarla dolu mektubu yerine ulaşmadı, çünkü kuryelerin Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileri tarafından yolu kesildi. Askeri Devrim Komitesi Kozmin’in Savaş Bakanlığı Siyasi bölümlerine yazdığı ve Kerenski’nin ailesi ile ilgili bilgi isteyen ve subaylarından birinin Gatçina’ya gönderilmesini talep eden mektupları da ele geçirdi.34

Kerenski’nin emrindeki bir kişi, tanıdıkları tarafından yönetilen birlik ve alayların adresini ona verdi. Subaylardan biri ona bir arkadaşının 5. Zırhlı Araçlar Birliği’nin yönetiminde olduğunu bildirdi. Kerenski Kuzey Cephesi başkomutanına bir telgraf göndererek bu birliğin derhal Gatçina-Tsarskoye Selo’ya yönlendirilmesini emretti. Kuzey Cephesi komutanlığına güvenmeyen Kerenski yaveri Üsteğmen Kovanko’ya şu telgrafı doğrudan 5. Zırhlı Araçlar Birliğine göndermesi emrini verdi:

“Yüksek Başkomutan size, hızlı bir hazırlık yaparak 5. Birliği Petrograd yakınlarında görev yapan Ordu Başkomutanı General Krasnov’un hizmetine göndermenizi emrediyor.”35

Birlik trenlerinin cepheden gelmesinden umudu kesen Kerenski, yardıma gelmeye hazır olduklarını söyleyen gerilla birliklerinin ve gönüllü taburların varlığı hakkındaki söylentilere kapılmıştı. Aynı gece geç vakitlerde Genel Karargâh’taki General Duhonin’e ve Orşa kasabası komutanına bir telgraf gönderdi:

“Size Gatçina-Tsarskoye Selo yönünde, hizmetime girmek için ilerleyen gönüllü taburlara serbest geçiş sağlamak için gerekli önlemleri almanızı emrediyorum.”36

Gece yarısı tüm bu isteklere ve ricalara cevap veren tek şehrin Luga olduğunu öğrendi. Bu şehrin İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Başkanı Sosyalist Devrimci Voronoviç’ti. Kendisi, “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi” temsilcileri ve “Petrograd Askeri Bölge Merkez Yürütme Kurulu Komiseri” Malevski tarafından ziyaret edilmişti. Luga Sosyalist Devrimcileri 800 kişilik Birinci Kuşatma Topçu Alayı’nın bir bölümünün Gatçina’ya gönderileceğine söz verdiler.37

27 Ekim’de gün boyunca üç Kazak bölüğünden ikisi Kerenski ve Krasnov kuvvetlerine katıldı. Pulkovo yönüne gönderilmiş bir Kazak devriyesi, yolda kalmış zırhlı bir aracı ele geçirerek Gatçina’ya getirdiler ve tamir ettikten sonra birliklere teslim ettiler.

Gatçina’nın Kazaklar tarafından işgali aynı gün Petrograd’daki Askeri Devrim Komitesi’ne rapor edildi ve gün boyunca Gatçina garnizon komiseri, askerler ve işçiler Kazakların faaliyetleri hakkında bilgi verdiler.

Önce Petrograd Askeri Devrim Komitesi dikkatini Petrograd’ın tahmininin tersine Kazakların ilerlediği yöne, Krasnoye Selo’ya yoğunlaştırdı. Dört zırhlı aracı, dört makineli tüfeği olan bir Kronstadt Denizci Taburu ve Viborg Alayı’ndan altı silahlı bataryadan oluşan karma bir devrimci birlik Krasnoye Selo’ya gönderildi. Ancak, olaylar gösterdi ki, Kazaklar ana kuvvetlerini Krasnoye Selo üzerinden değil, Tsarskoye Selo ve Pulkovo yolu üzerinden Petrograd’a yürütmek niyetindeydiler. Bu nedenle Pavlovski Destek Alayı Tsarskoye Selo’ya gönderildi. Denizci Birlikleri ve İşçi Kızıl Muhafız Birlikleri ise Pulkova yolu üzerinde toplanmıştı. Sonra topçu birliği ile Petrograd ve İsmailovski destek alayları da oraya gönderildi.

Ayrıca Askeri Devrim Komitesi, Petrograd’ın güney ve güneydoğusundaki varoşları korumak için çeşitli önlemler aldı. Bu korunmuş alan daha sonra “Petrograd Savunma Hattı” ya da “Körfez-Neva üssü” olarak bilinecekti; bu ikincisi işgal ettiği hattı daha iyi tanımlıyor. Bu savunma hattı iki bölüme ayrıldı ve Kızıl Muhafız birlikleri, Litvanyalı Destek Alayı ve Petrograd Garnizonunun diğer birimleri tarafından işgal edildi. 27 ve 28 Ekim boyunca buraya siperler kazıldı ve dikenli teller çekildi.

Kerenski’nin broşürlerini dağıtan bir Beyaz Muhafız uçağının Petrograd üzerinde görünmesi karşısında –ikinci uçak Ligovo yakınlarına zorunlu iniş yaptı ve ele geçirildi– Askeri Devrim Komitesi’nin Petrograd’daki komutanı havaalanındaki uçağın uçuşa hazırlanması emrini verdi.

Askeri Devrim Komitesi Lenin’in doğrudan gözetimi altında tüm bu önlemleri gerçekleştirdi.

27 Ekim’de Lenin ve Stalin, subay karargâhına geldiler ve harekât planı hakkında bir rapor istediler. Podvoyski bunun bir güvensizlik işareti olup olmadığını öğrenmek istedi, fakat Lenin kararlı ve kesin bir biçimde yanıtladı:

“Güvensizlik değil. Sadece, İşçi ve Köylülerin Hükümeti askeri yetkililerin nasıl çalıştığını bilmek istiyor.”38

Rapor Lenin’i tatmin etmedi, haritayı iyice inceledikten sonra askeri hazırlıkta göz ardı edilmiş birçok noktaya ve hataya işaret etti. Açıktı ki yeni bir araya getirilmiş bu kadrolar görevlerinde henüz ustalaşmamışlardı.

Lenin, Podvoyski’nin odasına yeni bir çalışma masasının getirilmesini rica etti, masanın başına geçerek planın her ayrıntısını incelemeye başladı. Fabrika temsilcilerini toplayıp mevcut silahlar hakkında bilgi aldı ve vagonların zırhla kaplanarak zırhlı bir tren yapılması emrini verdi.

Baltık Filosunun gemilerini Petrograd’ın savunmasının yardımına çağırmak Lenin’in fikriydi. Lenin 27 Ekim’de Fin Bölge Komitesi ordu ve donanma temsilcisini çağırarak Kerenski’nin Gatçina’yı ele geçirdiğini söyledi ve yedek kuvvetlerin bir an önce devreye sokulmasını istedi. Helsingfors sordu:

“Başka bir şey var mı?”

Lenin cevapladı:

“Başka bir şey var mı diye sormak yerine mücadeleye hazır olduğunuzu söylemenizi beklerdim.”

Bölge Komitesi Askeri Bölüm Başkanı telgrafın başına geldi ve şu konuşma gerçekleşti:

“Kaç adet süngüye ihtiyacınız var?” diye sordu başkan.

“Olabildiğince çok sayıda süngüye ihtiyacımız var, fakat onlar mutlaka sadık ve mücadeleye kararlı ve hazır olan askerlerin elinde olmalı. Bunun gibi kaç adamınız var?”

“Beş bin kadar. Savaşacak askerleri bir kerede gönderebiliriz.”

“Eğer acil sevkiyat istenirse onları Petrograd’a ne kadar sürede gönderebilirsiniz?”

“En fazla yirmi dört saat içinde.”

“Karayoluyla mı?”

“Demiryoluyla.”

“Onlar için yiyecek sağlayabilir misiniz?”

“Evet. Bol miktarda erzağımız, ayrıca 35 makineli tüfeğimiz var. Buradaki durumu etkilemeden bunları kullanıcılarıyla beraber gönderebiliriz. Ve aynı zamanda birkaç topumuz var.”

“Cumhuriyet hükümeti adına bu kuvvetlerin sevkiyatını derhal yapmanızı rica ediyorum. Ve lütfen beni yeni kurulan hükümetten haberinizin olup olmadığı ve sizin Sovyet’in ona karşı tutumunun ne olacağı konusunda bilgilendirin.”

“Şimdiye kadar hükümet hakkında edindiğimiz bilgi gazetelerden. İktidarın Sovyetlere geçişi burada büyük bir coşkuyla karşılandı.”

“Öyleyse kara kuvvetlerinin hemen yola çıkacağını ve yiyecek sağlayacağınızı garanti ediyorsunuz?”

“Evet. Onları göndermeye ve yiyecek sağlamaya derhal başlayacağız.”39

Lenin, Baltık Filo Merkez Komitesi başkanını aradı ve harekete hazır olan savaş gemilerinin Petrograd proleterlerine yardım etmek için gönderilmesini istedi.

Lenin takviye kuvvetleri çağırmakla kalmadı, filonun kara harekâtına nasıl yardım edeceğine ilişkin mükemmel bir planı da kısa sürede hazırladı. Savaş gemilerinden şu şekilde faydalandı:

Oleg kruvazörü ve savaş gemisi “Respublika” Tsarskoye Selo’ya ve Petrograd’a giden yollara gerektiğinde ateş açabilecekleri Morskoy kanalına demir atacaklardı. Torpido botları Zabiyaka, Pobeditel ve Metki dört inçlik silahlarını Tsarskeyo Selo’nun kuzeydoğu eteklerine ve Nikolayevski demiryolu hattının yakınlarına doğrultabileceği Neva’ya, Ribatskoye köyü yakınlarında bir noktaya gönderildi.

Torpido botlarının subayları emre uymayı reddettiler, bunun üzerine denizciler gemileri konuşlanacakları yere götürme görevini üstlendiler.

Stalin, Lenin’in emirlerinin yerine getirilip getirilmediğini denetliyordu. Bölge parti örgütçüleri fabrikalardan gelen delegasyonları toplayıp onlara dikkatlice talimat veriyorlardı. Stalin, garnizonu Kerenski ve Krasnov’un kuvvetlerine karşı koyuşunu örgütlemek gibi müthiş zor bir işle uğraşıyordu. Sıradan erler kadar komiserler de adamların huzursuzluklarını bildiriyordu. İstisnasız bütün konuşmalar –kalemi elinde cevapları not etmeye hazır– bir soruyla sona eriyordu: “Kaç adet göreve hazır asker sağlayabilirsiniz?”

Petrograd’ın savunması, kariyerine 1. Neva Piyade Alayı’nda başlayan ve sonra Kazan Askeri Okulu’nda öğretim görevlisi olarak çalışan Yarbay Muravyev’e emanet edilmişti. Belli bir politik görüşü olmayan, oldukça hırslı bir adamdı ve bu onu bir uçtan bir uca savuruyordu. Devrimin başında ana görevi devrimi önlemek olan burjuva şok birliklerini oluşturmuştu. Kornilov ayaklanması sırasında “Sol” Sosyalist Devrimcilerin safına geçmişti. “Ekim Silahlı Ayaklanması”nda, “Sol” Sosyalist Devrimciler üyelerinin Sovyet Hükümeti’nin emrinde sorumluluk üstlenmelerini yasaklamasına rağmen, Petrograd Askeri Bölge Başkomutanlığı görevini kabul etmişti. Sonradan Sovyet Hükümeti’ni de aldattı.

Muravyev’in komiseri Askeri Devrim Komitesi üyesi Yoldaş Yeremeyev’di. O, 1908-1914 yılları arasındaki gericilik döneminde devrimin yeniden canlandırılması sürecinde Bolşevik gazeteleri Zvezda ve Pravda’da editörlük yapmış olan eski bir Bolşevikti. Büyük Proleter Devrim sırasında Kışlık Saray’ı ele geçiren bazı birliklere komuta etmişti. Muravyev’in kurmay başkanı Albay Valden’di.

Lenin ve Stalin’in karargâha gelmesi bütün çalışmalar üzerinde hemen etkisini gösterdi. Yeni yapının tedirgin, telaşlı ve etkisiz niteliği yerini düzene ve örgütlülüğe bıraktı. Herkes kendi yerini ve yapması gereken işi biliyordu. Kararlı ve soğukkanlı oldukları görünen onlarca adam Lenin ve Stalin’in emirlerini şehrin farklı bölgelerine götürmek için karargâhtan ayrıldılar.

Stalin öncelikle mevcut silahların stoklardan alınmasını önerdi. Alayların, teçhizat depolarının ve savaş gereçleri fabrikalarının komiserleri ellerinde bulunan tüfek ve makineli tüfeklerin sayısını rapor etti. Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileri kamyonlarla ordu depolarına gittiler, tüfekleri ve el bombalarını kamyonlara yükleyip derhal Pulkovo yakınlarındaki cepheye gönderdiler. Askeri Devrim Komitesi mevcut otomobil ve motorlu araçlara el koydu. Garnizon tam bir hazırlık konumuna geçmişti. Eksik olan yerlere komiserler atandı. Bazı birliklerde askerlere kendi komiserlerini seçmeleri öğütlendi. Örneğin, Askeri Devrim Komitesi Nöbetçi Yedek Topçu Taburuna şu emri gönderdi:

“Bu vesileyle eğer bir komiser atanmamışsa taburun birini seçmesi, birliklerin harekete hazırlanması ve bölge karargâhının emirlerinin yerine getirilmesi talimatını veriyoruz.”40

Petrograd Askeri Bölge Karargâhı’nda, Savaş Bakanlığı’nda ve Bahriye Mahkemesinde daha önce çalışmış tüm subayların derhal görevlerine dönmeleri emrediliyordu. Bu emre uymayanlar devrim mahkemesinde yargılanacaklardı.

Propagandacılar, başkentteki devrim haberini emekçiler arasında yaymak için demiryolu boyundaki kasaba ve köylere gönderildi.

Yeni Hükümet doğrudan emekçilerin yardımına başvurdu. Onun etkin teşviki yığınların hareketlerini ve teşebbüslerini kamçıladı. Kızıl Muhafızlar kendi inisiyatifleriyle silah aradılar ve bulduklarını hemen Askeri Devrim Komitesi’ne bildirdiler. Örneğin, Tsarskeyo Selo tren istasyonundaki Kızıl Muhafızlar, gördükleri savaş malzemesi dolu zırhlı bir treni kuşatıp Kerenski’nin yardımına gitmesini engellediler ve bunu Askeri Devrim Komitesi’ne haber verdiler. Komite treni korumaları için 50 kişilik bir birlik gönderdi.

Akşam saat 5 sularında Zırhlı Araç Birliği Komiseri “Zırhlı Araç Birliğinin Luga’ya dört adet zırhlı araç göndermeye kalkıştığını ve bunun kuşku yarattığını”41, kendisinin ise bunu önlemek için derhal zırhlı bir araç hazırlattığını bildirdi.

Başkentin bazı kesimlerinde sarhoşların yol açtığı kargaşalıklar patlak verdi. Karşıdevrimciler gizlice alkol satıyorlar ve bazı başıboş askerleri şarap dükkanlarını talan etmeye teşvik ediyorlardı. Askeri Devrim Komitesi en yakın birliklerin komiserlerinin denetiminde devriyeler göndererek şüpheli binaları araştırıyor, orada bulunan içecekleri kamulaştırıp, içki satanları ve şarap dükkanlarını yağmalamaya kışkırtanları tutuklatıyordu.

Ayaklanmanın ilk günlerinde Askeri Devrim Komitesi birçok burjuva gazetenin yayımını durdurmuştu. 25 Ekim’de Kızıl Muhafızlar, Çarlık dönemi bakanlarından Protopopov tarafından kurulan Russkaya Volya, aşırı gerici gazete Birzeviye Vedomosti, Burstev tarafından basılan Obşçeye Dyelo gazetelerinin ofislerini işgal ettiler. Bu gazetelerin ofislerinde görevlendirilen muhafızların yetersizliğinden yararlanan karşıdevrimin ajanları baskı merkezlerine girip harfleri almışlar, bazı durumlarda da el ilanları basmayı başarmışlardı. Yayını durdurulmamış gazeteler yeni hükümete karşı bir karşıdevrimci kampanya başlattılar ve Kerenski’nin emirleriyle “Kurtuluş Komitesi’nin” bültenlerini bastılar.

Askeri Devrim Komitesi gerici gazete Novoye Vremya’yı kapattı ve Bolşevik Partisi’nin gazetesi Pravda’yı basmak için baskı tesislerine el koydu. Anayasal Demokratların organı Reç ve Pro-anayasal demokratik gazete Dyen de kapatıldı ve bunların tesisleri Soldatskaya Pravda ve Derevenskaya Bednota gazetelerinin basımı için kullanıldı. Kapatılmış gazete tesislerine yerleştirilen takviye edilmiş muhafız kuvvetlerine baskı makinelerini yakından gözleyebilmek ve Askeri Devrim Komitesi’nin haberi olmadan herhangi bir materyalin basılmasını önlemek için İşçi Temsilcileri Konseyi ile yakın ilişki içinde olmaları talimatı verildi.

Askeri Devrim Komitesi tüm kışlalardan, Krasnov ve Kerenski birliklerinin attığı her adımla ilgili bilgiler alıyordu. Gatçina’dan çekilen birliklerin komiserlerinden raporlar geldi. Düşman devriye hatlarının içine sızmayı başaran işçiler komiteye gelerek gözlemlerini anlatıyorlardı. Telgraf operatörleri de düşman birliklerinin hareketlerini rapor ediyorlardı.

Krasnov ilerlemeye devam ediyordu, bu arada Petrograd’ın durumu hakkında olabildiğince bilgi topluyordu. Subayları, Kadetleri ve onun kuvvetlerine katılmak için Petrograd’dan gelen üniversite öğrencilerini bizzat sorguluyor, onlardan bilgi alıyordu. Tsarskeyo Selo’da oturan eşine telefon etti. Petrograd’daki Kazak Tümeni Konseyi’yle bağ kurarak bilgi aldı.

27 Ekim’de gece geç saatlerde Kazak Komitesi’yle bir toplantı yaptı. Bu toplantıda durum hakkında bilgi verdi ve düşmanın ilerleyen birliklerin büyüklüğünü tahmin etmesinin zor olacağı şafak vaktinde Tsarskoye Selo’ya saldırı yapılmasını önerdi.

Komite Krasnov’un planını onayladı. 28 Ekim gece saat 2’de Krasnov’un Kazak Alayı Gatçina’dan Tsarskeyo Selo’ya doğru ayrıldı ve Krasnoye Selo yönüne sadece küçük devriyeler gönderdi.

Kazaklar, Tsarskeyo Selo’ya 28 Ekim şafak vaktinde yaklaştılar. Şehrin güney eteklerinde sıkışık düzende yerleşmiş piyade taburuyla karşılaştı. Karşılıklı ateş başladı ve çok geçmeden sıcak çatışmaya dönüştü. Kazak kuvvetleri top atışlarıyla desteklendi ve az sonra Sovyet birliklerinin üzerine şarapnel parçaları yağmaya başladı. Kordona alınma tehlikesi nedeniyle piyadelerin bir kısmı parka doğru geri çekildi.

Ordu kışlaları ve parka açılan Orlovski Kapısının çevresinde Tsarskeyo Selo garnizonundan çok sayıda silahlı asker vardı. Kazak Komitesi’nin üyeleri askerlere yaklaştılar ve teslim olmaları çağrısı yaptılar. Garnizondaki subaylar da aynı fikirdeydi ve birçoğu askerlerin kendileriyle birlikte hareket etmelerini istediler.

Bu arada Askeri Devrim Komitesi’nin ve yerel Bolşevik Partisi’nin üyeleri heyecanlı bir asker grubundan diğerine koşuyor, subayların kışkırtmalarını önlemeye çalışıyor ve askerlere II. Sovyet Kongresinin “Barış ve Toprak Kararnameleri”ni okuyorlardı. Kalabalık ikiye bölündü: Askerlerin bir kısmı silahlarını Kazaklara teslim etmekten yanaydı; Bolşeviklerin etkilediği çoğunluksa Kazaklara gözdağı vermek için parkın etrafında dolaşmaya başladılar.

Yarı askeri üniforması içindeki Savinkov askerler arasında dolaşarak onları teslim olmaya ikna etmeye çalıştı. Petrograd’dan gelen Stankeviç askerleri yönlendirmek istedi fakat bu çabası neredeyse bir felaketle sona erdi. Askerler onu tutuklamak istediler, ancak sonradan itiraf ettiği gibi o, “aceleyle de olsa bir parça asalet göstererek” kaçmayı başardı.42

Garnizondaki çoğunluğun tepkisi Kazakları etkiledi. Stankeviç, aynı anılarında, Tsarskeyo Selo yakınlarında “görüntüsü ve moraliyle” üzerinde neşeli bir izlenim bırakan bir Kazak birliğiyle karşılaştığını anlattı. Bu, Stankeviç’den “Kazaklarla konuşmasını, onlara Petrograd’daki herkesin Bolşeviklere katılmadığını söylemesini ve onları silahlarını bütün halkın üzerine çevirmedikleri konusunda ikna etmesini” rica eden Kazak subayları tarafından da doğrulandı. Stankeviç, Kazakların konuşmasını karamsar bir sessizlikle dinlediğini kabul etti.43

Gatçina’dan gelen yolda, Krasnov’un sonradan anlattıklarına göre, Kerenski’nin, subaylarının ve şık giyimli yapmacık tavırlı bayanların bulunduğu araçlar vardı.44

Kerenski kuşatma durumunun ilan edildiği Gatçina’daki sarayda kalmıştı. Krasnov İşçi Vekilleri Yerel Sovyeti’ni feshetmiş ve Bolşeviklerin tutuklanmasını emretmişti. 28 Ekim günü saat 11’de Gatçina Garnizonu ve şehir komutanı olarak atanan Yüzbaşı B. İ. Svistunov Kerenski’ye şunları aktardı:

“Sovyetlerin Bolşevik üyeleri tutuklandı. 300 tüfeğe sahip 2. Yedek Topçu Taburunu silahsızlandırmak gerekli.”45

Kerenski cepheden rapor beklerken, Genel Karargâh’ı ve çevredeki farklı garnizonları aramayı sürdürdü. Topladığı bilgi güven verici olmaktan çok uzaktı, fakat Luga’dan yardım geldiğini kesin olarak öğrendi. Şu bilginin Krasnov birliklerine iletilmesini emretti:

“1. Şafak vakti (29 Ekim –ed.) 4. Kuşatma Alayı, 4 topuyla gelecek.

2. Tosno’dan süvarilerin gelmesi bekleniyor...

3. Diğer bir hafif topçu taburu Luga’dan gelecek.

4. 3. Finlandiya Tümeni ve 17. Don Alayı yolda ve 29 Ekim akşamı Petrograd yakınlarında olacak.

5. Moskova’da Bolşevikler bugün öğleden sonra teslim oldular.”46

Tüm bunlar gelecekte olması beklenen şeylerdi. “Tahmin ediliyordu”, “geleceklerdi” fakat şu ana dair hiçbir şey yoktu. Cephedeki Krasnov’dan da bir haber yoktu. Saat 3:40’ta Kerenski General Krasnov’a şu kişisel mesajı gönderdi:

“Tsarskeyo Selo’nun işgalinin en yakın zamanda tamamlanması gerektiğini düşünüyorum.”47

Buna bir yanıt alamadı. Krasnov’un sessizliğiyle irkilen Kerenski bir otomobil çağırıp Tsarskeyo Selo’ya gitti. General Krasnov’un sonradan belirttiği gibi Kerenski oraya vardığında beklenmedik ve öfkeli bir biçimde sordu:

“Sorun nedir, General? Niçin bana rapor göndermediniz? Ben Gatçina’da tam bir bilgisizlik içinde bırakıldım.”48

Krasnov, Kerenski’yi durum hakkında bilgilendirdi. Bu görüşmeyi tasvir eden Krasnov şunları söyledi:

“Kerenski son derece sinirli ve heyecanlıydı. Gözleri alev alev yanıyordu. Otomobildeki neşeli hallerinden bir pikniğe gittikleri sanılan bayanlar silahların ateşlendiği bu yere ait görünmüyorlardı. Kerenski’den Gatçina’ya geri dönmesini rica ettim.

Kerenski kaşlarını çatarak cevapladı:

‘Bu sizin fikriniz general, benimki değil. Ben askerlerle giderim ve onlarla birlikte savaşırım.’”49

Krasnov Yenisey Kazaklarından bir bölüğe hazırlanmalarını ve Kerenski’ye eskortluk yapmalarını emretti.

Kerenski kalabalığın ortasına gitti ve arabasının koltuğunda ayağa kalkarak askerlere histerik bir konuşma yaptı. Öyle yüksek sesle bağırdı ki sesi çatallaştı; kaba ve keskin rüzgar sesini alıp götürüyordu. Askerler onu asık bir yüzle ve güvensizlikle dinliyorlardı. Bu arada Kazaklar şaşkın askerlerin arasına dalıp silahlarını almaya çalıştılar. Bazıları silahlarını teslim etti fakat geri kalanlar silahlarını sıkıca tutarak Askeri Devrim Komitesi üyelerinin toplandığı bahçe kapısına koştular. Askerler sıraya girip birlikler oluşturarak hızla parkın dışına yürüdüler. Açık emre göre yerleşerek Kazakları kuşatmaya başladılar. Bir atış yapıldı, ikincisi, üçüncüsü ve sonra her iki taraftan sürekli ateş başladı. Kerenski süratle geri çekildi. General Krasnov taburlarına ateş emri verdi. Şarapneller saldırgan askerlerin başları üzerinden vızıldayarak uçuşmaya başladı. Yol böylece açılmış oldu ve akşam üstü Kazaklar şehre girdi.

Kazakların Tsarskeyo Selo’ya girdiklerinde yaptığı ilk şey tren istasyonunu, telefon santralını ve radyo-telgraf ofisini işgal etmek oldu.

Petrograd’dan sadece 12 mil uzakta bulunan Tsarskeyo Selo karşıdevrimci birlikler tarafından işgal edilmişti. Petrograd yakınlarında Kerenski tarafından sahnelenen güldürü, devrim için bir trajediye dönüşmeye başlamıştı; 20 bin kişilik Tsarskeyo Selo garnizonu Petrograd’a karşı yürümeye zorlanabilirdi. Krasnov Tsarskeyo Selo yakınlarındaki silah seslerinin Petrograd garnizonunu etkileyeceğini ve kararsız olanları karşıdevrimci kuvvetlere katılmaya yönelteceğini düşündü.

Umutsuzlukla umut arasında gidip gelen Kerenski, Tsarskeyo Selo’nun işgalini zaferin müjdecisi olarak hayal etti. 28 Ekim öğleden sonra Gatçina Sarayı’nın koridorlarında büyük bir umutsuzlukla ve hiçbir haber alamadan sinirli bir şekilde dolaşıyordu, fakat aynı gece saat 11’de Tsarskeyo Selo’ya vardığında palavralarla dolu şu telgrafı Genelkurmay’a gönderdi:

“Size bildirmeyi borç bilirim ki Bolşevizm parçalanmaktadır; tecrit edilmiştir ve örgütlü bir güç olarak Petrograd’da bile varlığını koruyamamıştır.”50

Kerenski mektuplarını ve telgraflarını 3. Süvari Kolordusu komutanlığı sahra defterine yazıyordu. Bu not defteri kazara devrimci birliklerin eline geçti. İçinde dağıtımı yapılmış dokümanların kopyaları ve henüz dağıtımı yapılmamış telgrafların orijinalleri bulundu. Yukarıda belirtilen telgrafların müsveddeleri şu satırları içeriyordu:

“Tsarskeyo Selo hükümet birlikleri tarafından işgal edildi. Petrograd’da Aurora kruvazörü bile hareketinin bir yanlış anlamadan kaynaklandığını açıkladı. Benim fikrime göre tek bir politika olabilir, yani Bolşevik politikası değil bir devlet politikası.”51

Yukarıdaki satırlar telgrafın son haline eklenmemişti. Açık ki son namus parçacıkları Klestakov’un bu rakibini Aurora hakkında yalanlar eklemekten alıkoymuştu. Fakat Kerenski yüksekten uçmaya devam ediyordu. Saat 11’de şu emri tüm Gubernia komiserlerine ve Gubernia Erzak Sağlama Komitesi’ne gönderdi:

“Size tüm gücünüzü kullanarak çok acil bir şekilde yiyecek yüklü trenleri cepheye göndermenizi ve acil bir şekilde hububatların Petrograd’a gönderilmesini tekrar başlatmanızı emrediyorum. Gelişen durumdan etkilenmeden hükümet kararlı önlemler almaktadır.”52

Kerenski Petrograd’ın ele geçirileceğinden o derece emindi ki oraya hububat gönderilmesini bile emretmişti. Şehre ekmek taşıyarak girebilmeyi umuyordu ve böylece Bolşeviklerin ayak bastığı zemini tamamen yok edecekti.

11:25’te Petrograd’daki henüz ele geçirilmemiş tüm bakanlıklara ve bölüm başkanlıklarına bir telgraf göndererek Halk Komiserlerinin emirlerini yerine getirmeyi reddetmelerini, onlarla herhangi bir anlaşmaya girmemelerini ve onların devlet dairelerine girmelerine engel olmalarını emrediyordu.53 O günü General Krasnov’a şu mesajı göndererek bitirdi:

“St. Petersburg’un temizlenmesi için hazırlıklara başlanabilsin diye birlik trenlerinin hareketleri, pozisyonları yarın sabah tekrar gözden geçirilmeli.

Selamlar A. Kerenski”54

Sakinleşen ve umutlarının yeşermesiyle canlanan Kerenski dinlenmeye çekildi. Uzakta gökyüzü Petrograd’ın ışıklarını yansıtıyordu ve ona öyle geliyordu ki alçakça kaçışından sonra başkente Geçici Hükümet’in başbakanı ve kuvvetlerin başkomutanı olarak dönecekti.

3

PETROGRAD’DA SOVYETLERE KARŞI

KADET AYAKLANMASI

Bu arada Petrograd’da kışlalarda ve işçi sınıfının yaşadığı bölgelerde devrimci güçleri seferber etmek için canlı ve yoğun bir çaba harcanıyordu. Gatçina ve Tsarskeyo Selo’nun Kazaklar tarafından işgal edildiği haberi Krenski ve Krasnov’un beklediğinin tam tersi etki yaptı.

Askeri Devrim Komitesi, bölge Sovyetlerine ve fabrika komitelerine şu emri gönderdi:

“Kerenski’nin Kornilov çeteleri başkente yaklaşmakla tehdit ediyorlar. Halkın kazanımlarına karşı yapılan saldırıları acımasızca bastırmak için tüm gerekli emirler verilmiştir.

Devrimin ordusu ve Kızıl Muhafızları emekçilerin acil yardımına ihtiyaç duymaktadır.

Bölge ve fabrika komitelerine şunları yapmalarını emrediyoruz.

1. Olabildiğince çok işçiyi siper kazmak, barikat kurmak ve dikenli tel çekmek için toplayın.

2. Bu işi yapmak için hangi fabrikalarda ve tesislerde işi durdurmak gerekiyorsa derhal durdurun.

3. Mevcut tüm dikenli veya normal tel stoklarını ve siper kazmak ve barikat kurmak için gerekli malzemeyi toplayın.

4. Her asker mevcut olan tüm silahları yanında taşısın.

5. En sıkı disiplini sağlayın, orduyu ve devrimi her anlamda desteklemek için hazır olun.”55

Sanki farklı bölgeler birbirini çağırıyormuş gibi fabrika sirenlerinin çığlıkları duyuldu: Düşman kapıda! Devrimi savunma adına kalkın!

Emekçiler arasındaki coşku inanılmazdı. Kızıl Muhafızlar silahlarını alarak fabrikalarından çıktılar ve doğruca bölge karargâhlarına gittiler. Derhal birlikler kuruluyor ve Pulkov’a gönderiliyordu. Birçok Kızıl Muhafızın üstünde yalnızca kısa ceketler vardı ve yağmurdan sırılsıklam olmuşlardı; fakat bu onların şevkini kırmamıştı.

İşçilerin çoğu eline ilk defa silah alıyordu, bunlar hızlı bir atış taliminden geçirildiler. Tüm 28 Ekim akşamı boyunca devrimci birlikler cepheye gönderilmek üzere trenlere bindirildi.

Özel bir bildiriyle Askeri Devrim Komitesi Petrogradlı vatandaşları, yaklaşan Kerenski birlikleri hakkında uyardı. Fakat Kerenski’nin, tıpkı General Kornilov gibi, yalnızca birkaç tren dolusu yanlış yönlendirilmiş Kazakla başkent üzerine geldiğini belirterek, onlardan Kerenski’nin boş sözlerine aldanmamalarını istedi. Bildiride şunlar da yer alıyordu:

“Aristokrat toprak beylerinin, kapitalistlerin ve vurguncuların emirlerine boyun eğen Kerenski toprakları toprak beylerine geri vermek, yıkıcı ve tiksindirici savaşı devam ettirmek için üzerinize yürüyor.”56

Askeri Devrim Komitesi aynı zamanda Petrogradlı vatandaşları burjuva entrikacıların yanlış beyanlarına inanmamaya çağırdı.

Bir sonraki bildiride Askeri Devrim Komitesi, halkı gerçekte karşıdevrimcilerin tarafında olan, Sovyet Hükümeti’ne kara çalan ve proleterlere karşı iç savaş hazırlığı yapan Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin oynadığı haince roller hakkında bilgilendirdi.

“Bu hainleri teşhir edeceğiz. Yeniden zincire vurmak istedikleri tüm işçiler, askerler, denizciler ve köylülerle birlikte onlarla dalga geçeriz. Alınlarından asla bu insanların ayıbını ve gazabını silemeyecekler.

Ayıp ve utanç halka ihanet edenlerin üstüne olsun!”57

Bildiriler, el ilanları ve gazete tomarları tren istasyonlarına gönderiliyor; hareket eden her trende cepheye devrimci literatür götürmek için düzenlenen kompartımanlara yükleniyordu. Propagandacılara yakın köy ve kasabalara dağıtmaları için el ilanı ve gazeteler verildi.

Kazakların Petrograd’a girmesi olasılığına karşı, Peter ve Paul Kalesinin savunmasının güçlendirilmesine karar verildi. Aurora’nın mürettebatı kalenin garnizonunu desteklemek için ayrıldı ve kruvazörün kendisine yaklaşanlara ateş açması talimatı verildi. Aurora’dan 50 denizci Smolni’yi korumakla görevlendirildi.

Donanma Komiserine tüm silahlı mürettebatı kaleye göndermesi emredildi ve Ust-İzhora kampından ve silahlı eğitim sahasından sahra topları istendi.

Askeri Devrim Komitesi, Kolpino’daki İzhora Savaş Gereçleri Tesisleri Komitesi’ne mevcut tüm zırhlı araçları göndermesi talimatını verdi.

Petrograd ve çevresindeki tüm piyade tümenlerine kendi el bombası birimlerinden diğerlerine el bombalarını nasıl taşımaları gerektiğini öğretecek yetenekte sekiz kişiyi seçip Smolni’ye göndermeleri emredildi; el bombası teknisyenleri komitesinden de yirmi adam göndermeleri istendi.

Kızıl Muhafız Komutanlığı’na, 20 bin adamı 29 Ekim saat 7’de siper kazmak için Moskovskaya Zastava’ya göndermeleri emredildi.

Aşağıdaki telgraf İno Kalesi komiserine gönderildi:

“Helsingfors’ta durum iyi. Derhal kaleden Petrograd’a Askeri Devrim Komitesi’nin komutasında görev almak üzere cephaneleriyle birlikte 3 bin silahlı adam gönderin.”58

Askeri Devrim Komitesi’nin habercileri Finlandiya’da konuşlanmış alaylardan silah getirdiler. Finlandiya Ordu, Deniz Kuvvetleri ve İşçileri Bölge Komitesi üyesi Gusev, 2. Piyade Destek Alayı’ndan binin üzerinde tüfek ve büyük miktarda cephane sağladı.

Askeri Devrim Komitesi Petrograd’a komşu bölgelerin garnizonlarını, Kerenski ve Krasnov’un kuvvetlerine karşı direnişe çağırdı. Şu emir yayımlandı:

“Muhafız Alay komutanına, İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Novgorod Sovyeti’ne, Selişçenski garnizonu, Medved köyü garnizonu ve diğerlerine. No:1565, 28 Ekim 1917.

İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu Askeri Devrim Komitesi, yukarıda belirtilen tüm kuvvetlere bu emri alır almaz Petrograd’a gönderilmek üzere taburlar oluşturmalarını ve ihtiyaç olması durumunda hazır olmak amacıyla Dno istasyonunu ve diğer noktaları ele geçirmelerini emreder.

Tüm taburlar yeterli miktarda erzak, silah ve cephaneyle donatılmalıdır.”59

Bu emir birçok karargâh tarafından saygıyla karşılandı ve çok geçmeden birçok şehirden alınan önlemler hakkında raporlar geldi. Böylece, 428. Lodeynopolski Alayı’nın komutanı makineli tüfekli 500 kişilik bir kuvvet ile havan birliğinin 29 Ekim sabahı Petrograd’a varacağını rapor etti.60 Bu bildiriler kazara ele geçirilip bu taburların azledilmiş hükümete bağlı olduklarını iddia eden “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”ne gönderildi.

Cepheden yürüyüşe geçen birliklerin güzergâhları üzerindeki kasabalarda bulunan İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri’ne Askeri Devrim Komitesi tarafından şu emirler verildi:

“1. Şehirde ve uyedzde iktidarı ele geçirin;

2. Kerenski ve destekçileri tarafından verilen hiçbir emre itaat etmeyin;

3. Derhal tüm kamu kuruluşları üstünde sıkı denetim kurun;

4. Devrimci Petrograd’a karşı yürüyüşe geçen birliklerin gönderilmesini engelleyin.”61

Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’ndaki çalışmalar kesintisiz ilerliyordu. Talimat almaya gelen ve ayrılan işçi ve Kızıl muhafızlar sürekli bir hareket halindeydiler.

Tüm işler, sürekli olarak komite odalarından birinde bulunan Lenin ve Stalin’in doğrudan yönetiminde yapılıyordu. Onlar birlikleri çağırmak için emirler yayımlıyor ve emirlerin yerine getirilip getirilmediğini saptamaları için Merkez Komite üyelerini görevlendiriyorlardı. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler tarafından tertiplenen sabotajlarla mücadele etme görevi bu odanın daimi ziyaretçilerinden Jerzinski’ye verildi. Jerzinski, ordu ve filo komitelerinin karşıdevrimci hareketleri hakkında tüm raporları alıyordu. Deniz Kuvvetleri Devrim Komitesi’ne, Sosyalist Devrimci ve Menşevikler tarafından kontrol edilen Deniz Kuvvetleri Merkez Yürütme Kurulu’yla ilgili şu emirleri gönderdi:

“Askeri Devrim Komitesi, Deniz Kuvvetleri Devrim Komitesi’ne, Rus Devrimi’ni güçlendirme ve koruma görevinden çekilen önceki Deniz Kuvvetleri Merkez Yürütme Kurulu üyelerini derhal, ülkedeki siyasal durum açıklığa kavuşuncaya kadar orada tutulmak üzere Kronstadt’a göndermesini emreder.”62

Sverdlov çok yoğun çalışıyordu. Olağanüstü bir hafızaya sahip olan Sverdlov, parti işleri sırasında tanıştığı sınırsız sayıdaki insanı hatırladığı için, bazı nedenlerle güvensizlik uyandıran insanlar ona sorulmaktaydı. O, Geçici Hükümet tarafından tutuklanan tüm Bolşeviklerin serbest kalıp kalmadığını araştırıyordu. Askeri Devrim Komitesi’nin girişteki odasını dolduran gürültüyü bastıran gür sesi sürekli talimatlar yağdırırken duyuluyordu. Lenin’in yorulmak bilmeden yürüttüğü faaliyetler sınır tanımıyordu. O sanki her yerdeydi. Fabrikaları bizzat ziyaret ederek Petrogradlı proleterlerin mücadele hazırlıklarını değerlendiriyordu. Onun neşeli gülümsemesi ve sakin sesi herkesin onun davasının haklılığına olan sarsılmaz güvenini perçinliyordu. Yığınların durumunu tartıyor ve mücadele ruhunu test ediyordu.

Petrograd proleterleri telaşla Kerenski’nin birliklerine direnmek için kuvvetlerini seferber ediyordu.

Bu arada, Sovyet Hükümeti’nin düşmanları General Krasnov’un ilerleyişine paralel olarak başkentte çılgınca silahlı harekât için hazırlanıyorlardı. “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”nin üyeleri ordu kışlalarını ziyaret edip, askerleri Sovyet Hükümeti’ne karşı ayaklandırmaya çalışıyorlardı, fakat bir tek ordu birimini bile Kerenski’yi destekleme konusunda ikna edemediler. Kazakları da ziyaret ettiler fakat onlar da çok kararsızdılar. Kazak subayları eğer en az bir piyade birliği onları desteklerse adamlarını dışarı çıkaracaklarına söz verdiler. Birçok askeri okulla belirli bir anlaşmaya varıldı, ama yalnızca yönetici personelle.

Ayaklanma örgütlemek için harcanan çaba inanılmaz büyüklükteydi, fakat bu çabanın karşılığında toplanan kuvvetler gülünç derecede yetersizdi.

“Kurtuluş Komitesi Birlikleri Komutanı General Polkovnikov”a (emirlerinin altına bu imzayı atıyordu) ait evrak arasında, bir posterin arka tarafına yazılmış şu not bulundu:

“Seferber edilen

a. Nikolayevski İstihkâmcıları - 200 süngü (irtibat Y. Veinstein) 2 birlik

b. Özürlüler taburu - 130 kişi ve süngü (Kazak) Asteğmen Shatilov (irtibat)

c. Vladimirski Okulu - 150 kişi (2.000 tüfek, 12 makineli tüfek fişeği)

d. Pavlovski Okulu - 300 kişi (Silah yok)

e. Konstantinovski Topçu Sınıfı

f. Mikhailovski Topçu Sınıfı

g. Nikolayevski Süvarileri

h. Kadet İstihkâm Okulu (50 kişi) ve mermisiz tüfekler

Zırhlı araçlar

Topçu silahları

Yolcu arabaları

Motorlu kamyonlar

Yiyecek

Su

İletişim

Levazım tümeni

Ambulans birlikleri”63

Tam 830 asker şehre dağıtıldı, bunlardan birçoğunun silahı yoktu. Böyle bir güçle ayaklanma yaratmaya kalkışmak açık bir kumardı. Onların tek umudu, Krasnov ve Kerenski birlikleri Petrograd’a ön taraftan saldırırken Sovyet birliklerine arkadan ani bir saldırıda bulunup proleter devrimi savunanların saflarında kargaşa yaratarak düşmanı gafil avlamaktı.

Stankeviç 28 Ekim akşamı Kerenski’yi ziyaret ettikten sonra Petrograd’a geri döndü. “Kurtuluş Komitesi” ofislerinde büyük bir canlılıkla karşılaştı ve tüm garnizon birlikleriyle kurulan irtibatlar hakkında bir yığın şey duydu. Komite “hatırı sayılır büyüklükteki silahlı bir kuvvetin” komutası altında olduğunu sanıyordu.64

Bu anti-sosyalist ayaklanmayı örgütleme işi Sosyalist Devrimciler tarafından yürütülüyordu. Sosyalist Devrimcilerin 1922’deki yargılanmaları süresince Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komitesi Askeri Komisyon Sekreteri Rakitin-Braun şunları söyledi:

“Ben, Krakotevski ve Bruderer. Kerenski’nin birlikleri Petrograd’a yaklaşır yaklaşmaz harekete geçilmesi kararının alındığı bir toplantı yaptık. Buna istinaden Tüm Kadet birliklerindeki Sosyalist Devrimci gruplarla yakın irtibat kurduk. Biz, Konstantinovski Topçu Okulu, Mikhailovski Topçu Okulu, Pavlovski ve Vladimirski Piyade Okulu ve Nikolayevski İstihkâm Okulu’yla irtibata geçtik. Zayıf da olsa Nikolayevski Süvari Okulu’yla da ilişki kurduk. Yeni takvime göre 8, 9 ve 10 Kasım’da (Eski takvime göre 26-27-28 Ekim) bu okulların temsilcileri bizim karargâhımızda görevdeydiler. 10 Kasım’da Gotz’la bir toplantı yaptım ve bu toplantıda Gotz bana ‘Ülkenin ve Devrimin Kurtuluş Komitesi’nin Albay Polkovnikov’u ayaklanmanın lideri olarak atadığını bildirdi.”65

28 Ekim’de gece geç saatlerde ayaklanmanın son detaylarının belirlendiği “Kurtuluş Komitesi”nin gizli bir toplantısı yapıldı. Bu plan öncelikle zırhlı araçların park etmiş halde bulunduğu Merkez Telgraf Santralının ve Mikhailovski Binicilik Okulu’nun ele geçirilmesini içeriyordu. Ayaklanma, Pavlovski ve Vladimirski okulları birleşik kuvvetleriyle Peter ve Paul Kalesini işgal ederken Nikolayevski İstihkâm Okulu’nda başlatılacaktı. Şesinska Malikânesine yerleşmiş şok birliklerin ayaklanmaya katılacağı ve Smolni’nin ele geçirilmesine yardım edeceği tahmin ediliyordu. Ayaklanmanın zamanı Stankeviç’in raporuna göre ertesi gün beklenen fakat bir gün sonra yani 30 Ekim’de gelen Krasnov birliklerine göre ayarlanmıştı.

Öngörülmeyen olaylar Sosyalist Devrimci maceranın başarısızlığını hızlandırdı. 29 Ekim akşamı Peter ve Paul Kalesinden bir devriye Şesinska malikânesinden çıkıp özel bir otomobile binmeye çalışan iki şüpheli kişiyi yakaladı. Şüpheliler sorgulanmak üzere kale komutanlığına götürüldü. Yolda giderken onlara eşlik eden Kızıl Muhafızlar şüphelilerden birinin sürekli olarak cebinden bir şey çıkardığını ve onları yok etmeye çalıştığını gördü. Bu komutana rapor edildi. Sorgulamada adamın Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komite üyesi Bruderer olduğu ortaya çıktı. Onun üstünde “Kurtuluş Komitesi”nin Kadet okullarına özel komiserler atadığına dair belgeler bulundu. Üstünde bulunan Polkovnikov ve Gotz imzalı “Kurtuluş Komitesi’nin” özel kağıdına yazılmış başka bir belgede tüm askeri okullar, Özürlü Askerler Birliği ve St. George Şövalyeleri Birliği “harekete hazırlanmaya ve bir sonraki emri beklemeye” çağrılıyordu.66

Kale komutanı bu belgeleri Askeri Devrim Komitesi’ne gönderdi ve buna istinaden Bolşevik Partisi Petrograd Komitesi büyüyen tehlike hakkında bilgilendirildi. Parti Komitesi tüm bölge Sovyetlerini, ordu birliklerini ve fabrikaları uyardı. Şüphelilerin üstünde bulunan dokümanlar hangi Kadet okullarının ve ordu birimlerinin ayaklanmada yer alacağını açıklığa kavuşturuyordu.

Bu arada, diğer taraf da oldukça hareketliydi. Entrikalarının açığa çıktığı haberi “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”ne ulaşmıştı. Komite bir an önce ayaklanmayı başlatmaya karar verdi. 29 Ekim gecesi saat 2’de Polkovnikov Petrograd garnizon birliklerine şu emri gönderdi:

“‘Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Bütün Rusya Komitesi’nin emriyle kurtuluş kuvvetlerinin komutanlığını üstlendim. Bundan dolayı şunları emrediyorum:

1. Bolşevik Askeri Devrim Komitesi’nin hiçbir emrine uyulmayacaktır.

2. Garnizonun tüm birliklerindeki Askeri Devrim Komitesi komiserleri tutuklanıp sonradan bildirilecek noktalara gönderilecektir.

3. Tüm birlikler Nikolayevski İstihkâm Okulu’na bir temsilci gönderecektir.

4. Bu emirlere uymayanlar düşman olarak kabul edilecektir.”67

Bu emirler birçok askeri okula dağıtıldı ve kısa süre sonra Kadet devriyeleri sokaklarda belirmeye ve Kızıl Muhafızları silahsızlandırmaya başladılar. Her yerde yangınlar başladı. Saat 4’te İstihkâm Okulu Kadetleri sıraya sokulup ellerine gülle fişekleri verildi. Adı öğrenilemeyen bir albay “Kurtuluş Komitesi” adına onlara hitap ederek Kerenski birliklerinin saat 11’de oraya varacağını bildirdi. Bu arada, Kadetler şehirde düzeni sağlamalıydı ve bunun için de Mikhailovski Binicilik Okulu’nu ve telefon santralını ele geçirmeleri gerekiyordu.

Yetmiş Kadet Binicilik Okulu’nu işgal etmek için gönderildi. Onlar ayrılmadan önce “Kurtuluş Komitesi” üyesi olduğunu söyleyen bir yüzbaşı, Kadetlere görevlerini açıklayan bir söylev verdikten sonra avluya girmelerine izin verdi.

Burada onlara 5 subay katıldı.

Günlerdir Mikhailovski Binicilik Okulu’nda bulunan Zırhlı Araç birliğinde yoğun bir anti-Sovyet faaliyet vardı. “Kurtuluş Komitesi”ni destekleyen subaylar bazı adamların, özellikle de bazı şoförlerin güvenini kazanmayı başarmışlardı. Saat 3’te Askeri Devrim Komitesi İsmailovski Alayı’na gönderilmek üzere zırhlı bir araç istedi. “Doğruluk savaşçısı” adlı zırhlı bir araç seçildi ve “Kurtuluş Komitesi”ni destekleyen makineli tüfek birliği şoförü onu kullanmaya gönüllü oldu. Şoför aracı o saatlerde terk edilmiş olan meydana getirir getirmez durdurdu ve üç adam, bir şoför ve iki subay gelip araca bindiler. Şoför, İsmailovski Alayı’na gitmek yerine İstihkâm Okulu’na yöneldi. Vardıklarında subaylar ve şoför, Kadetlere Binicilik Okulu’nun neredeyse korumasız olduğunu ve mücadele etmeden ele geçirilebileceğini söylediler.68

Saat 5 civarında hâlâ hava karanlıkken bir Kadet bölüğü hızlı adımlarla Binicilik Okulu’na yürüdü. Üç kişiden oluşan muhafızlar kuşatıldı. Kadetler içeri girip 15 kişiyi daha silahsızlandırdı. Zırhlı araçları inceledikten sonra sadece 5 tanesini kullanıma uygun buldular. Zırhlı Araçlar Mühendislik Okulu’na gönderildi.

Subaylarıyla birlikte takviyeli bir Kadet bölüğü telefon santralına gönderildi.69 Sabah saat 7 ile 8 arası şifreyi bilen birlik tek bir mermi harcamadan santralı işgal etti ve derhal Smolni’nin tüm telefonlarını kesti.

Saat 8:30’da ayaklanmanın liderleri telgrafla şu emirleri yayımladılar:

“29 Ekim’de ‘Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi’nin birlikleri alınan önlemler sayesinde tüm Kadet okullarını, Kazak kışlalarını kurtarmış, Mikhailovski Binicilik Okulu’nu işgal etmiş; zırhlı araçlar ve topçu kamyonlarını ele geçirmiş; telefon santralına el koymuş ve kuvvetler Peter ve Paul Kalesini ve Bolşeviklerin son sığınağı Smolni Enstitüsünü işgal etmek için güçlerini bir araya toplamıştır. Sakin olmanızı, Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Ordusu Komutanı Albay Polkovnikov ve yardımcısı Yarbay Krakovetski’nin emirlerini uygulayan komiser ve subaylara yardım etmenizi ve Askeri Devrim Komitesi komiserlerini tutuklamanızı öneriyoruz. Bolşevik macerası sarhoşluğundan kurtulan ve devrim ve özgürlük amacına hizmet etmek isteyen tüm askeri birliklere, Nikolayevski İstihkâm Okulu’na gelmelerini emrediyoruz. Her türlü gecikme devrime ihanet olarak görülecektir.

İmza:

Avksentyev,

Cumhuriyet Konseyi Başkanı

Gotz,

Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi Başkanı

Sinani,

Kurtuluş Ordusu Komutanlığına Bağlı

Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Bütün Rusya Komitesi Komiseri

Braun,

Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komite Üyesi”70

“Kurtuluş Komitesi” askerleri, emekçileri ve Petrograd vatandaşlarını siper kazmayı reddetmeye, evlerine dönmeye, Bolşeviklerin emirlerine uymamaya, bunun yerine “Komite” etrafında toplanmaya çağıran bir bildiri yayımladı. Bildiride aynı zamanda Kerenski birliklerine Sosyalist Devrimci Parti lideri V. M. Çernov tarafından refakat edildiği açıklanıyordu.

“Kurtuluş Komitesi” taraftarları şehrin farklı bölgelerinde ayaklanmayı yaymaya çalışıyorlardı. Sabah saat 9’da “Komite” St. George Şövalyeleri Birliği’nden, İstihkâm kışlasına gidecek bir birliğe eskortluk edecek bir zırhlı araç talep eden mesajı aldı. “Silahlarımız ve el bombalarımız var,” diye rapor ediyordu birlik komutanı.71 Şehir komutanı Yarbay Solodovnikov Astorya Otelini ele geçirdiğini ve orada yaşayan tüm komiserleri tutukladığını bildiriyordu.

“Tüm erkek nüfusu seferber ettim. Silah dağıtarak halkı Kızıl Muhafızlarla mücadeleye çağırıyorum. Emirlerinizi beklerim,” diye eklemişti komutan.72

Şehrin ana caddelerinde zırhlı araçlar ortaya çıkmış ve nadiren Kızıl Muhafızlara ateş açıyorlardı.

Vladimirski Askeri Okulu’nda daha ciddi gelişmeler yaşandı. Bu okulun Kadetleri 26 Ekim’de silahsızlandırılmıştı. Onların silahları okulda hizmet veren binayı korumakla görevlendirilmiş askerlere dağıtıldı. Kadetlere evlerine gitme izni verilmişti fakat bu avantaj sadece şehirde ya da şehrin yakınlarında oturanlar tarafından kullanılmıştı.

Ayaklanma akşamında “Kurtuluş Komitesi” temsilcileri okulu ziyaret etmişler ve subayları ve bazı Kadetleri ayaklanma hazırlıkları hakkında bilgilendirmişlerdi. 29 Ekim günü sabahın erken saatlerinde Kadetler henüz uykudayken, Albay Kuropatkin Özürlü Askerler Taburu 3. Bölüğü’nden bir grup askerle okula geldi. Uyandırılan Kadetler yeni gelen askerlerle birlikte muhafızları silahsızlandırdılar. Kadetleri eğitmek için görevlendirilen makineli tüfek birliği ateş açtı; onlar okulda bunu yapan tek birlikti. Makineli tüfekçiler kuşatıldı. Bazıları yakalandı ama diğerleri ateş etmeye devam etti. Bu, Kadetleri Pavlovski Askeri Okulu’na doğru ilerlemekten alıkoydu. Birdenbire sokaklarda silah sesleri duyulmaya başladı ve bunu kırılan okul pencerelerinden gelen cam sesleri izledi. Askeri Devrim Komitesi’nin gönderdiği Kızıl Muhafızlar ve denizciler okulu kuşatarak üzerine ateş açtılar.73

Zamanında alınan önlemlerle Kadet ayaklanması henüz başında bastırıldı. Şehirde düzeni sağlamak için kalan işçiler, denizciler ve askerler ayaklanmanın farklı merkezlerine gitmeleri için uyarıldılar. Kadet okulları ve Kazak birlikleri derhal kuşatılarak birbirlerinden ayrıldılar. Polkovnikov’un yardımcısı Sosyalist Devrimci Krakovetski’nin sonradan belirtiği gibi:

“Karargâhımız gazap denizinde küçük bir adaydı. Yığınlar tarafından kolayca alt edildik.”74

Vladimirski Okulu, Bomba Destek Alayı, Ateş Fırlatma ve Kimyasal Silahlar Taburu ve kaledeki Kolt Makineli Tüfekler Taburu tarafından desteklenen Kızıl Muhafızlarca sıkıca kuşatıldı. Bir süre sonra Motor Mekanik Okulu’ndan gelen denizciler hızla giyindiler ve silahlarını kaparak silah seslerinin geldiği yöne koştular.

Kadetlerin okuldan ileriye gitme ve yan binaları işgal etme çabaları kuşatmacıların ateşiyle geri püskürtüldü.

Her şeyden önce okulun kuşatılması iyi örgütlenmemişti. Ateşten etkilenen Kızıl Muhafızlar gruplar halinde ya da tek tek gelerek hemen harekâta katıldılar. Az sonra Peter ve Paul Kalesinden zırhlı araç Yaroslav ve iki top geldi. Okula ateş açılmadan önce Kadetler teslim olmaya çağrıldı fakat Kadetler bunu reddetti. Bunun üzerine top atışı başladı; top mermileri duvarları delerek içeride patlıyor, bu da çok seyrek ateş edebilen Kadetler arasındaki paniği artırıyordu.

Birkaç mermi daha atıldıktan sonra okuldan açılan ateş durdu. Birçok Kadet öldürülmüş ve yaralanmıştı ve diğerleri dışarı tıbbi yardıma ihtiyaçları olduğunu gösteren Kızıl Haç bayrağı koymak istediler. Fakat böyle bir bayrak bulunamadı, bunun yerine beyaz bir kağıt parçası astılar. Bunu teslim olma işareti olarak algılayan Kızıl Muhafızlar ve denizciler okula doğru ilerlediler fakat Kadetler onlara ateş etti. Yaklaşık 15 kişi vurulup düştü. Kadetlerin haince hareketlerine öfkelenen devrimci birlikler ateş fırtınası yarattılar. Kadetlerin bazıları ateş etmeyi durdurdu. Bunu fark eden Albay Kuropatkin onlara Kerenski’nin birliklerinin şehre girdiğini ve Kazak birliklerinin çok yakınlarında olduğunu haykırdı. Bu sırada bazı Kızıl Muhafızlar okul yöneticisinin özel dairesinden geçerek binaya girmeye çalışıyorlardı. Devam eden ateşle Albay öldürüldü.

Kadetler beyaz bayrak sallamaya başladılar fakat ihanetten korkan devrimci birlikler ateş etmeye devam etti.

Saat 4 sıralarında Vladimirski Askeri Okulu kuşatıldı. Kuşatmadan önce okul yöneticisi ve yardımcısı apoletlerini sökerek kuşatmacılar arasından geçmeye çalıştılar, fakat tanınıp tutuklandılar. Kadetler silahsızlandırıldı ve yaralı olanlar hastaneye kaldırıldı. Silahlar, şarjörler ve makineli tüfekler Smolni’ye götürüldü.

Daha önce Pavlovski Askeri Okulu kuşatıldı. Şesinska malikânesindeki şok birlikler tarafından bir sorti yapma çabası zamanında anlaşıldı ve önlendi. Kale duvarlarındaki makineli tüfeklerin tehdidi altındaki şok birlikler teslim olmaya çağrıldı. Bunu, karşı koymadan kabul ettiler.

Kadet subayları, emirlerindeki 230 Kadet, 5 zırhlı araç ve 50 şok birlik gönüllüsüyle beraber İstihkâm kışlasında kaldılar. Buraya tam bir panik hakimdi. Herkes uygun olduğunu düşündüğü emirler veriyordu.

Yardım çağrısı alındı ama hiç kimse gönderilmedi. Telefon santralından bir Kadet aceleyle gelerek, santralın Kızıl Muhafızlar tarafından kuşatıldığını ve her an işgal edilebileceğini haber verdi. Bunun üzerine Polkovnikov şu cevabı verdi:

“Kale terk edilmeli ve her şey olabildiğince dağıtılmalı.”75

Polkovnikov adamların teslim olması ya da direnmesi hakkında hiçbir emir bırakmadan ortadan yok oldu. “Kurtuluş Komitesi” adına emirler yağdıran kişiler de ortadan kayboldu. Kadetler, kendilerini sonu olmayan bu maceraya sürükleyen kişiler tarafından kaderlerine terk edildiler. Subaylar, İstihkâm Okulu’nu kuşatan Kızıl Muhafızların, askerlerin ve denizcilerin saldırısı sonucunda ve Mars Alanı’na yerleştirilmiş silahların tehdidi altında Vladimirski Askeri Okulu’nun yardımına gitmeye cesaret edemediler ve savaşmadan teslim oldular. Tüm olanlar karşılıklı birkaç el ateşten ibaretti.

Şehrin sokaklarındaki Kadet devriyeleri kademeli olarak silahtan arındırıldı. El konulan zırhlı araçlar tekrar geri alındı. Bu araçlardan biri Merkez Telgraf Ofisi’nin çevresinde dolanarak bitişik bölgeleri ateşe tutuyordu. St. İsaac meydanında kütük yığınları arkasına pusuya yatmış bir denizci grubu araç geldiğinde lastiklerini patlatmayı ve onu hareketsiz hale getirmeyi başardılar. Gruba saldıran denizcilerdin ikisi öldürüldü ama geri kalanlar zırhlı aracı ve içindekileri ele geçirdiler.

Merkez Telefon Santralı saat 11’de kuşatıldı. İsyancılar her iki taraftan açılan ateş sonunda kapılardan geri çekilerek avluda savunma pozisyonu aldılar. Akşam saat 5:30’a kadar direndiler ve sonunda Kızıl Muhafızlara teslim oldular. Kadetlerin kalleşçe hareketleri nedeniyle öfkelenen Kızıl Muhafızlarla askerlerin onlara kötü davranmasından korkan Askeri Devrim Komitesi üç temsilcisini telefon santralına gönderdi. Temsilciler geldiklerinde Kadetlerin 2. Baltık Deniz Kuvetlerine gönderilmiş olduğunu gördüler.

Petrograd’daki karşıdevrimci ayaklanma böylece bastırılmış oldu. Bu, Geçici Hükümet’i Kışlık Saray’da savunan burjuva muhafızların yani Kadetlerin özel bir ayaklanmasıydı.

4

BEYAZ MUHAFIZLARA KARŞI SAVAŞAN

DEVRİMCİ PETROGRAD

Geçici Hükümet’in tek savunucuları Kadetlerdi. Kızıl başkentin emekçi nüfusunun tamamı Sovyet Hükümeti’ni savunuyordu. O günlerde Petrograd işçileri proleter devrim adına müthiş bir kahramanlık, benzeri görülmemiş bir coşku ve tam bir sadakat göstermişlerdi. Onların desteği ve özverileri yeni rejimin ilk günlerinde kaçınılmaz olan örgütlenme açıklarını kapamıştı.

Farklı fabrika ve imalathane işçileri kahramanlık konusunda birbiriyle yarışıyordu. Askeri Devrim Komitesi’nin çağrısına karşılık olarak bazıları silahlarını kapıp cepheye gitti. Diğerleri Petrograd’a yaklaşan düşmana karşı siper aldı. Kızıl Muhafız bölge subayları silahlı işçi birlikleri kurarak onları Pulkovo’ya gönderdiler. Fabrikalarda savaş gereçlerinin üretimi sabah akşam sürüyordu. İşçiler zırhlı araçları onarıyor, silahlarla donatıyor ve trenleri zırhlı hale getiriyorlardı. Bu durum Putilov Fabrikası Komiseri tarafından daha sonra şöyle betimlenmişti:

“Kerenski’nin karşıdevrimci macerası süresince ben, Askeri Devrim Komitesi’nin isteğiyle Krasnoye Selo’ya ve Gatçina’ya, ayrıca Pulkovo-Aleksandrovka’da gerek duyulan yerlere şunları gönderdim:

2 zırhlı araç

4 uçaksavar ile donatılmış 4 motorlu kamyon

4 cephane yüklü kamyon

2 Kızıl Haç kamyonu –bizim tarafımızdan sargı ve tıbbi malzemeyle donatıldı–

2 sahra mutfağı –bizim tarafımızdan onarıldı–

Biz aynı zamanda atıcılar, topçu neferleri ve eskortlarla birlikte şunları gönderdik:

4 kırk iki kalibrelik silah ve 19 üç inçlik top

Ben 200 kişilik işçi birliğiyle ön saflara giderek 5 gün 5 gece orada kaldım. Teknisyenler silahları tamir etmeleri için sıkça siperlere gönderiliyorlardı. 500’ün üzerinde Putilov işçisi ve 50 marangoz gerekli tüm aletlerle birlikte siperlere gönderildi.

Putilov fabrikası harekâta katılan adamlara yakıt, gazla çalışan otomobil, vs. sağlıyordu. Biz Krasneyo Selo’dan Gatçina’ya Kızıl Haç birimleri gelene kadar yolcu otobüsleriyle yaralı taşıdık.

Tüm hasarlı kamyonlar, gece gündüz çalışan otomobil tamirhanemizde derhal onarılıyor ve onarım bittiği an Devrim Komitesi Karargâhı’na dönüyorlardı.”76

Kızıl Muhafızların Putilov birimi binlerce seçilmiş devrimci savaşçıdan oluşuyordu. Ekim günlerinde sadece Putilov işçilerine, 1212’sinin tamamen çalışır konumda olduğu belirtilen 2000’in üzerinde silah ve Putilov tersanesine de 804 silah ulaştı. Putilov fabrikasında çalışan gençlerin yarısından çoğu Kızıl Muhafızlara katıldı. Adamların çoğu teknik kuvvetlerde, bazıları şoför, diğerleri topçu birliklerinde görevlendirildi. Putilov fabrikasının yirmi iki kamyon sürücüsü Askeri Devrim Komitesi’nin hizmetine verildi ve Krasnoye Selo-Tsarskeyo hattına gönderildiler. Sonra, Gatçina biriminin karargâh komutanı özlü, askeri terimlerle, onların görevlerini özenle yerine getirdiklerini ve şimdi Putilov fabrikasına geri döndüklerini belirten bir sertifika yayınladı.77

O günlerde Petrograd’da işçilerin yaşadığı bölgelere gergin bir hava hakimdi. İşçiler Kızıl Muhafızlara katılmak için topluluklar halinde bölge karargâhlarına akın ediyorlardı. Çoğu, ordu subaylarının toplandığı şüpheli evleri rapor ediyordu. Fransız-Rus Tersanesi işçileri, karşıdevrimciler tarafından sınıfdışı unsurlara ücretsiz alkollü içki sunulan “Columbia”, “Mayak” ve “Svoboda” gibi batakhanelerin kapatılmasını istediler.

Üzerlerine aceleyle savaş sloganları yazılmış pankartlar taşıyan gönüllü silahlı işçiler, Viborg bölgesindeki Bolşoy Sampsonevski alanına doğru birbiri ardına yürüyüşe geçtiler. Bu yığınlar kısa süre önce “Sessiz Vadi” tavernasına barınak olan bölge Sovyet binalarına ve bölge subay karargâhlarına ulaştılar. Odalar kalabalık ve gürültülüydü. Burada yeni seçilmiş subaylar güven belgelerini aldılar. Silahsız adamlara silah, kıyafetleri kötü olanlara ise giyecek verildi. Askeri eğitmenler birbiri ardına birlikler oluşturdular ve bu birlikler Moskova Alayı Bandosu tarafından çalınan askeri marşlar eşliğinde Pulkova’ya gitmek üzere Tsarskeyo Selo istasyonuna yürüdüler. Boru fabrikası, Siemens-Halske ve Possel’in işçileri doğrudan işyerlerinden komutana gelerek kendilerine silah verilmesini ve ateş hattına gönderilmelerini istediler. Gün boyunca 3 bin tüfek dağıtıldı ancak işçiler hâlâ yığınlar halinde geliyorlardı. Yeterli sayıda silah olmadığından işçiler kazma ve küreklerle siper kazmaya gittiler.

Pulkova yolunda başı sonu belli olmayan devrimci birlik konvoyları sağanak yağmurun altında yürüyordu. Onlara silahlı işçilerle dolu motorlu kamyonlar da yetişti. Yaşlı adamlar ve gencecik çocuklar cepheye koşuyordu. Gatçina’ya giden trenler dolup taşmasına rağmen hâlâ insanlar onlara binmeye çalışıyordu. Kızıl Muhafızlar ve denizciler tramvayların tepesine ve basamaklarına tırmanıyorlardı. Silah seslerinin belli belirsiz duyulduğu yerlere müthiş bir akın vardı.

Cephede çamura bulanmış binlerce erkek ve kadın siper kazıp dikenli tel çekiyordu. Onların önünde Kızıl Muhafızlar aceleyle kazılmış sığ hendeklere uzanarak dikkatle düşman yönüne bakıyorlardı. Arkadan takviye kuvvetler sağlam ve güvenli adımlarla geliyorlardı.

Bölge Komiteleri, fabrika ve imalathanelerde çalışan kadınları küçük ilkyardım birliklerinin oluşturulduğu yerlerde gönüllü hemşire olmaya çağırdı.

Bir gecede iki yüzden fazla kadın Siemens-Halske’de kayıt oldu, gerekli tıbbi malzemeleri kendileri sağlayarak bir an önce cepheye gittiler.

Petrograd’ın emekçi kadınları yaralılara ilkyardım sağlamanın yanında birçok yolla bu büyük mücadeleye katıldılar. Askeri ilaç fabrikasında kadınlar erzak temin edip, onları fabrikanın mutfağında pişirip pek uzakta olmayan cepheye götürdüler. Aç ve üşümüş askerler yemek getiren kamyonların etrafını kuşattılar ve kadınlar yemekler soğumasın diye koyun postlarıyla sardıkları kazanlardan sıcak patates, et ve somun ekmekler dağıttılar.

Ekim günlerinde genç işçiler, kendi sınıflarına özgü bir coşkuyla savaştılar. Güçlü öngörüsüyle Lenin, ayaklanma planında gençlere önemli bir yer vermişti. Dışarıdan Birinden Öğütler adlı mektubunda komutanlarına planın uygulanması konusunda önerilerde bulunan Lenin şunları söylüyordu:

“Onlar en emin unsurları seçmeliler (bizim ‘şok taburlarımızı’, genç işçilerimizi ve aynı zamanda en iyi denizcileri).”78

Genç işçiler işçi sınıfının büyük liderinin beklentilerini doğruladı. Genç proleterler Kızıl Muhafızların %30-40’ını oluşturuyordu. Birçok fabrikada Kızıl Muhafızlar çoğunlukla gençlerden oluşuyordu.

Bu genç adamlar Krasnov ve Kerenski kuvvetlerine karşı mücadelede en aktif görevleri üstlendiler.

1932 yazında Ekim Devrimi’nde yer alan 2274 eski Petrograd Kızıl Muhafızı arasında yapılan bir araştırma gösteriyordu ki onlardan 900’ü yani yaklaşık %40’ı o zaman 23 yaşın altındaydı.

Bu aynı zamanda bu büyük olayın gerçek değerini yadsımaya çalışan Sovyet Hükümeti’nin düşmanları tarafından da açığa vuruldu. 29 Ekim’de Menşevik gazete Yedinstvo “Kutsal Suç” adı altında yayınladığı bir makalede Kerenski birlikleriyle savaşmaya gönderilen Kızıl Muhafızların 15-16 yaşındaki çocuklardan oluştuğunu iddia ediyordu:

“Yüzlerce kişiden oluşan, belki de bin kişilik bir grupla şehir kapısı yönüne doğru yürüyorlardı.”79

Aydınlık bir gelecek için sıkı bir mücadeleye girişen Petrograd proleterleri, genci ve yaşlısı bir bütün olmuştu. Babalar, analar ve çocuklar –bölünmez proleter ailenin üyeleri– Sovyet Hükümeti adına savaşmak için kitleler halinde yürüyorlardı.

29 Ekim Askeri Devrim Komitesi için kritik bir gündü. Lenin ve Stalin tarafından yönetilen yeni hükümetin genç organı aniden ciddi bir sınavla yüz yüze geldi.

Şafak vaktinde, şehirde ansızın bir ayaklanmanın başladığı ve Kadet okullarının, Sovyet Hükümeti’ne karşı ayaklandığı öğrenildi. Sabah saat 5’te Askeri Devrim Komitesi’nin odalarında ışıklar hâlâ yanarken telefon ısrarla çaldı.

Yorgun asker ahizeyi kaldırdı ve derinden gelen heyecanlı bir ses duyuldu. Bu, Subay Elektrik Mühendisliği Okulu Alay Komitesi’nin görevdeki üyesiydi. Şunları söyledi:

“Nikolayevski Okulu’ndan olduğu aşikâr yaklaşık 60 Kadet İnzenernaya caddesinde belirdi. Silahlıydılar. Yanlarından geçip giden askerleri durdurup onları kendilerine katılmaya çağırıyorlardı. Onlar muhtemelen Mikhailovski Binicilik Okulu’na gidiyorlardı.”80

Sabah 8’de tüm şüpheler dağıldı. Şu mesaj alındı:

“Mikhailovski Binicilik Okulu Kadetler tarafından işgal edildi. Litvanya Alayı’nın makineli tüfekçileri oraya doğru gidiyorlar.”81

Sonra daha kötü haber geldi:

“Kadetler, Mikhailovski Binicilik Okulu’ndan zırhlı araçlarla ilerliyorlar ve Merkez Telefon Ofisini işgal ettiler. Binicilik Okulu’nda tek bir subay bile yok. Makineler oraya bırakılmış.”82

“Vladimirski Okulu. Gece, uykudayken işgal edildiler ve Bolşoy alanına yerleştirilmiş karma bir bölük silahsızlandırıldı. Çatışma Bolşaya Grebetskaya caddesi çevresinde devam ediyordu.”83

“Şpalernaya caddesinde İstihkâm Okulu Kadetleri gazete ve broşür satıyordu.”84

Askeri güçler ayaklanmanın üzerine yürüdüler. Askeri Devrim Komitesi’nin odaları kalabalıktı; dipçik sesleriyle birlikte emirleri, sertifikaları, talimatları ve özel konferans notlarını yazan daktilonun tıkırtıları odaları gürültüyle doldurmuştu. Deri ceketli ve buruşuk askeri paltolar içindeki adamların sesleri –komite üyeleri– çatlak ve boğuktu. Uykusuzluktan çökmüş gözleri alev alevdi. Odalar ve koridorlar genç ve yaşlı silahlı işçi kalabalığının ayak sesleriyle yankılanıyordu. Solgun yüzleri fabrika kiriyle siyahlaşmış; fişekliklerini omuzlarına takmış asker kalabalığı ve yüzleri rüzgarla yıpranmış ve bellerine el bombaları sokmuş denizciler vardı.

Bazıları adamları için erzak ya da cephane istiyordu. Diğerleri de birliklerine hakim olan gerginliği rapor etmeye gelmiş, geriye kalanlarsa talimat, öğüt ya da yardım almaya gelmişlerdi.

Dışarıda, otomobil motoru gürültüsü duyuldu. Silahları aynı makineli tüfekler gibi tıkırdayan motosikletçiler Smolni’nin girişine hızla geldiler ve motorlarından inip aceleyle mesajları iletmek için içeri girdiler.

Bu mesajlar, her taraftan akarak geliyordu. Saat 3:20’de Putilov fabrikasından tüfek ve silah seslerinin duyulduğunu bildiren ve önlem alınıp alınmadığını soran bir mesaj geldi.85

Aşağıdaki mesaj, 1. Don Kazak Alayı’ndandı:

“Kerenski birliklerinden bir delegasyon geldi ve alayı onlara katılmaya ikna ettiler. Alay kararsızlığa sürüklendi.”86

Hordikainen, –Tsarskeyo Selo’da yaşayan biri– tüm yolu yürüyerek gelmişti ve şunları anlattı:

“Kasaba Kerenski birlikleri tarafından işgal edildi, çoğu demiryolu istasyonu yakınlarına biriktiler. Askerler, köylülerden koyunlarını ve tüm erzaklarını onlara vermelerini istiyorlar, buna karşılık nadiren onlara fiş veriliyordu. Açılan ateş sonucu 2-3 çocuk da öldürüldü.

Bir top mermisi garnizon hastanesine isabet etti. Sovyet üyelerinden bazıları, yaklaşık 8 kişi ve bazı birlikler kasabada kaldı.”87

Kaç kişi olduklarını Hordikainen söyleyemedi. Telefon neredeyse aralıksız çalıyordu.

1. Şehir Bölge Sovyetleri Komutanı “öğle üzeri zırhlı bir aracın Sovyet binalarına ateş açtığını” rapor etti.88

Komiser Medvedev rapora şunları yazmıştı:

“İsmailovski Alayı mevziye hareket ediyor. Motosikletçiler Aleksandrov istasyonuna gönderilmeli.”89

Uzman militan ise şunları rapor etti:

“Obvodni kanalında yığınsal bir miting yapılacak. Tam olarak nerede ve ne zaman olacağı henüz kesin değil. Keşif kolları dışarı gönderilmeli. Mitingin karşıdevrimcilerce yapıldığını sanıyorum.”90

Petrograd’da çatışmalar başlamıştı ve Kerenski Kazaklarla birlikte şehre yaklaşıyordu. Gece şehrin üzerine sessizce indi ve tüm ışıklar tekrar yandı. Uzaklarda belli belirsiz top atışları ve makineli tüfek sesleri duyuluyordu. Koca şehir soğuğa ve sise gömülmüştü ve kimse onun ötesinde neler olup bittiğini tam olarak bilmiyordu. Çatışma nasıl gidiyordu? Kim üstün konumdaydı? İnsanlar telefon alıcılarına kaşları çatık, karamsar bir yüzle ve öfkeyle gerilmiş olarak sarılıyordu. Kadetler hâlâ telefon santralını ellerinde bulunduruyorlardı. Devlet Bankası Koruma Komiseri, telefon ettiğinde başlarına doğrultulmuş silahlarıyla Kadetlerin başında dikildiği telefoncu kızların cevap verdiğini, bundan dolayı da onu istediği yere bağlayamadıklarını bildirdi.91

Sonunda biraz daha keyifli haberler geldi ve endişeyle bekleyen insanların yüzü sevinçle ışıldadı.

Akşam saat 9

Kadetler tarafından tutuklanan Tsarskeyo Selo tren istasyonu komiserlerinin serbest bırakıldığı haberi geldi.

Akşam saat 10

Petersburg bölgesinden gelen mesaj:

“Okula açılan ateş sonucu Pavlovski Okulu’na bitişik birçok evin camları kırıldı. Halk arasında heyecan hakim. Başkaldırıcı bir tutum büyümekte, acilen önlem alınmalı. Bölge komitesi camcıların çağrılmasını ve yedek kışlık çerçevelerdeki camların çıkartılarak pencerelere takılmasını önerdi. Bundan başka camları kırılmış olan dükkanların çevresine muhafızlar konulmasını aksi takdirde yağmanın başlayacağını belirtti.”92

Akşam 10:55

Phoenix fabrikasından gelen telefon mesajı:

“Mikhailovski Topçu Okulu’nun Kadetleri kuşatıldı. Silahlara Kızıl Muhafız ve Moskova Alayı subayları tarafından el konuldu. Şimdiden bir motorlu kamyon yüklenmiş durumda. Okulda arama tarama yapılmakta.”93

Akşam 10:55

Aşağıdaki mesaj Moskovskaya Zastava’nın devrimci subaylarından geldi:

“Mümkün olduğunca çok ambulans istiyoruz. Çok sayıda yaralı var. Petrograd şosesi yönünden düşmanın sevinç çığlıkları duyuluyor. Bize ulaşan ve henüz kesin olmayan bir bilgiye göre Kerenski’nin emrinde zırhlı bir tren var, bu nedenle topa ihtiyacımız var.”94

Bu cephenin sesiydi. Kadetlerin hain ayaklanmasını bastırırken ve şehirde düzeni sağlamaya çalışırken, Askeri Devrim Komitesi bir dakika bile düşmanın Kızıl Petrograd’a yaklaşmakta olduğunu, bu sisli gecede ateşin devam ettiğini ve kan aktığını unutmuş değildi. Komite toplantısında, derhal özlü ve kesin kararlar alındı:

“1. Kazak Bölüğü arasında kışkırtıcılık yapan Kerenski delegasyonu tutuklanacak.

2. Tutuklu kabine bakanlarının bulunduğu Peter ve Paul Kalesine bugün ziyaretçi kabul edilmeyecek.

3. Bir yiyecek bölümü kurulmalı.

4. Mutlaka iki delege bilgi toplamak için cepheye gönderilmeli.

5. Subaylar Neva ve Kanal’da yüzen kayıkları daha yakından incelemeli.”

Bir demiryolu grevi bekleniyor. Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yönetim Kurulu’nun (Vikzel) bir üyesi, Kerenski’ye birliklerinin Petrograd’a saldırmasını önlemek amacıyla bir delegasyonun gönderilmesini istedi.

Semyonovski Alayı’ndan gelen bir delege adamların kızgın olduğunu belirtti. Onlar harekete geçmek istiyorlardı, fakat hiçbir emir almamışlardı. Ne yapacaklarını bilmiyorlardı.

Çözüm: Şu anda bir garnizon toplantısı yapılmakta. Delege oraya gitmeli, ilgili olduğu konularda kararların oluşum sürecine katılmalı.

Cepheden birbiri ardına yorgun, ıslanmış ve çamura bulanmış haberciler geliyordu. Adamların aç ve bitkin olduğunu rapor ediyorlardı. Albay Walden, bir bölük komutanı, şu mesajı gönderdi:

“Lütfen, Pulkovo köyündeki Tsarskeyo Selo savunma birliklerindeki 1500 askere ekmek ve erzak sağlanması için derhal bir emir çıkartın. Erzaklar öğleden önce ulaşmalı yoksa birlik daha fazla dayanamaz. İki motorlu kamyon erzakları getirmek için gönderildi. Her şey onların zamanında gelmesine bağlı.”95

Bu emir derhal çıkarıldı. Askeri Devrim Komitesi şu mesajı acilen Fırıncılar Birliği’ne gönderdi:

“Petrograd’a yardıma gelen birliklerin ekmeksiz kalmamaları için bir grup fırıncıyı derhal Smolni Enstitüsü’ne gönderin.”96

İşçi Muhafızları Levazım Komiseri yardımcısı ve Petrograd’a yaklaşan birlikler şu emri aldılar:

“Derhal bölgedeki dükkanlardan Petrograd yakınlarında çarpışan işçi muhafızları ve birlikler için günde yaklaşık 8 bin insanı doyuracak kadar erzak sağlayın: Konserve et, ekmek veya bisküvi, tereyağ, şeker, çay. Alınan erzaklara karşılık fiş verin. Herhangi bir ret, gecikme, ikiyüzlü davranma ve diğer sebeplerden dolayı... askeri birlik çağırmaya, karşı gelenleri tutuklamaya, gerekli erzakı dükkanlardan almaya ve olayla ilgili rapor yazmaya tam olarak yetkilisiniz. Hızlı ve kararlı hareket edin. Bu emrin yerine getirildiği günü ve saati rapor edin.”97

Bu arada yeni kuvvetler, silah ve diğer savaş malzemeleri artan oranda cepheye gönderilmişti. Helsingfors’taki Baltık Filosu Merkez Komitesi’ne, torpido botlarını harekete hazır tutmaları ve bir sonraki emri beklemeleri mesajı gönderildi.

Petrograd Askeri Bölge Komutanı Muravye; “Tüm savaş uçaklarının harekete hazırlanması, 4 uçağın şafakta havaalanında emre hazır olması ve geri kalanların yedekte hazır beklemesi...” emrini verdi.98

Projektörler cepheye gönderildi. Telefon operatörleri de gönderildi. İşçiler telaşla siper kazmak için kayıt oluyorlardı. Peter ve Paul Kalesi dört zırhlı araç gönderdi. Tüm el bombaları Kışlık Saray’da toplandı. Ayrı birlik ve alaylar demiryoluyla cepheye gönderildi. Destek kuvvetler Kronstadt’dan geldi: Denizciler ve Kızıl Muhafızlar. Her şey cephe için! Başkentte yaşayan halk, Petrograd’ı savunmakla görevli komutanın telkin edici şu duyurusunu okudu:

“Tüm karargâhlara, yönetimlere ve kamu ofislerine işlerini her zamanki gibi yapmalarını emrettim. Başkent vatandaşlarını, emirlerin yerine getirilmesiyle ilgili şüpheye düşülecek bir şey olmadığı konusunda temin ederim. Düzenin devrim düşmanları tarafından bozulması durumunda acımasız önlemler alınacaktır.”99

Düşmanı karşılamak için ayaklanan emekçi Petrograd, mermi sesleri arasında tayin edici mücadeleye hazırlandı. Onların tek bir arzusu vardı: Her alanda düşmanı yenmek ve ezip geçmek.

29 Ekim akşamı Askeri Devrim Komitesi’nin nezaretinde Petrograd Garnizonu temsilcilerinin toplantısı yapıldı. Askeri birliklerin 40 temsilcisi oradaydı. Gündem şöyleydi: 1. Bilgi; 2. bir karargâh kurulması; 3. birliklerin silahlandırılması; 4. şehirde düzenin sağlanması.

Lenin Bu konferansta üç defa; her zaman olduğu gibi açıkça, sakin ve güvenli bir şekilde konuştu. Gergin sessizliğin içinde konuşan Lenin dinleyicilerine taze güç ve güven aşıladı:

“... Politik durum kendini askeri bir duruma indirgemiştir. Kerenski’nin zafer kazanacağı düşünülemez. Eğer bu olursa ne barış ne toprak ne de özgürlük olur. Eminim ki muzaffer bir ayaklanmayı başarmış Petrograd askerleri ve işçileri Kornilovcuları ezmeyi başaracaktır... Politik amaç ve askeri amaç; bir komite örgütleyip kuvvetleri yoğunlaştırmak ve askerlere tüm gereksinimlerini sağlamaktır. Her şeyin şimdiye kadar olduğu gibi başarıyla yürümesi için bu, tek bir saat bile kaybetmeden yerine getirilmelidir.”100

Lenin böylece, emekçi yığınlarla kopmaz bir bağ içinde, onların isteklerini özenle gözeterek ve kararlı bir biçimde onlara önderlik ederek Büyük Proleter Devrimin zaferini pekiştirdi.

5

KERENSKİ–KRASNOV AYAKLANMASININ

BASTIRILMASI

Kerenski 29 Ekim sabahı büyük bir moralle uyandı. Henüz Kadet ayaklanmasının başarısız olduğunu öğrenmemişti. Ona, talih sonunda yüzüne gülmeye başladı gibi geliyordu ve zafer umudu iki üç gün önce olduğu kadar uzak görünmüyordu.

Cepheden çağrılan zırhlı treni ziyaret etti ve subaylara Alman Filosunun Aland adasını işgal ettiğini ve Petrograd’a doğru geldiğini, başkentte Alman subaylar tarafından yönetilen isyancı bir grubun demiryolunu işgal ettiğini ve birliklerin Petrograd’a girmesini önlediğini söyledi. Bundan dolayı zırhlı trene emretti:

“Hattı boşaltın... birliklerin Petrograd’a ulaşması için Nikolayevski tren istasyonunu işgal edin. Kararlılıkla hareket etmeli.”101

Sabahın ilerleyen saatlerinde karargâhını, bir gece önce Kazaklar tarafından işgal edilen Tsarskeyo Selo’ya nakletti. Tsarskeyo Selo’daki sarayda kuvvetleri seferber etmeye başladı. Luga’ya birlik trenlerinin gelişini hızlandırmak için bir subay gönderdi ve bu şehrin komutanına bir telgraf göndererek, Kazaklara yardım etmesi için çeteci bir birliği acilen göndermesini emretti.

General Krasnov’un Kazakları, Tsarskeyo Selo’yu işgale devam ediyordu. Fakat cepheden beklenen yedek kuvvetlerin getirilmesi başarılamadı. Kerenski Güneybatı Cephesi’ndeki Finlandiya Tümeni’nden üç alay çağırdı. Birlik trenleri Dno’ya vardı, fakat Petrograd’daki olayları duyduktan sonra askerler, şehre temsilciler göndererek Askeri Devrim Komitesi’ne, Sovyet Hükümeti’ne karşı eylemde bulunmayacaklarını bildirdiler.

İki birlik treni Osipoviçi’deki Libau-Romni hattına geldi. Askerler bir komite seçerek hiçbir koşulda Petrograd’a karşı yürümeyeceklerini açıkladılar.

Kerenski’nin yardım umduğu Bologoye garnizonu birlikleri, devrimci Petrograd’da erzak dağıtımını organize edecek bir Askeri Devrim Komitesi kurdu.

Sadece Amur Alayı’ndan 300 kişi Kerenski ve Krasnov’a yardım için geldi fakat bunlar bile “kardeşi kardeşe kırdıran bir savaşta yer almayacaklarını” açıkladılar.102 Gerçekte, şehirde muhafızlık görevini üstlenmeyi reddettiler ve kışlalarını yakındaki köylere taşıdılar. Ağır silahlarla yüklü zırhlı bir tren ve sadece süvari kılıcı olan 100 kişilik Orenburg Kazakları da şehre geldi.

Kazaklarda kararsızlık başgösterdi; aralarında Kerenski’nin onları aptal yerine koyduğu şüphesi gittikçe büyüyordu. Subaylar kendilerine kışkırtıcı konuşmalar olarak gelen şu sözleri çok sık duyuyorlardı:

“Biz dünyada Kerenski hariç herkesle birlikte yürürüz.”103

İlk olarak, daha sonra kendinin de kabul ettiği gibi Krasnov Petrograd’a karşı ilerlemenin zorunlu olduğuna Kazakları ikna etmede başarılı olan Komiser Stankeviç ve Voytinski tarafından kurtarıldı. Kazaklar bir şekilde sakinleştiler. Akşam, Kazak Komitesi temsilcileri piyade desteği olmadan ilerlemeyeceklerini Krasnov’a bildirdiler. Krasnov onlara yalvarmak zorunda kaldı ve sonradan hatıralarında belirttiği üzere, “tüm etkisini dayanmak için kullandı”.

Sonunda bir kez daha Kazakları Petrograd’a doğru ilerlemeye zorunlu oldukları konusunda ikna etmeyi başardı. Ama yine de kararlı bir saldırının söz konusu bile olamayacağı açıktı.

Bu sırada, Tsarskeyo Selo garnizon birliklerinde gerginlik daha belirginleşmişti. Orlovski Kapısında Kazaklarla çatışmalarından sonra kışlalarına döndüler ve silahları bırakmayı reddettiler.

Cepheden takviye kuvvetlerin gelmesi ümidinin boş olduğunun farkına varan Krasnov Tsarskeyo Selo’daki birlikleri kendi birliklerine katmak için bir girişimde daha bulundu. Bu amaçla, 29 Ekim’de Tsarskeyo Selo garnizonunun tüm birliklerindeki subayları topladı. Bolşeviklere düşman olan subaylar adamlarını Kazaklara katılmaya ikna etme görevini üstlendiler; fakat sözlerini yerine getirmeyi başaramadılar. Bu sorunları tartışmak için toplanan askerlerin mitinginde, askerler Beyaz Muhafız ayaklanmasını desteklemeyi reddettiler.

14. Don Alayı’nın Tsarskeyo Selo’da olduğunu duyan Krasnov, subaylarını ve komiteyi topladı, fakat burada bile onu hayal kırıklığı bekliyordu. Krasnov’un şaşkınlığı karşısında, hepsi Bolşevik etkisi altında olduğunu gösterdiler ve Kazaklara herhangi bir yardımda bulunmayı reddettiler. Göz önüne serilen olayların önemi, Lenin tarafından aynı gece Petrograd Garnizonu Alay Temsilcileri Konferansında yaptığı politik durum değerlendirmesiyle teyit edildi.

“Politik durum üzerinde fazla durmamam gerek. Politik sorunlar şimdi askeri sorunlara yaklaşmıştır. Aynı zamanda Kerenski’nin Kornilovcuların desteğini aldığı açık; güveneceği başka kimse yok... Cephede hiç kimse Kerenski’yi desteklemiyordu... Asker ve köylü yığınları Menşevik ve Sosyalist Devrimcilerin arkasından gitmeyecektir. İşçi ve askerlerin herhangi bir toplantısında onda dokuzunun bizim için oy vereceğinden şüphem yok.

Kerenski’nin çabaları Kornilovcular kadar umutsuz.”104

Kerenski 29 Ekim akşamı Kadet ayaklanmasının başarısız olduğunu öğrendi. Bu kötü haber, sarayda toplantı salonunda huzuruna gelen takipçisi olmayan liderler ve ordusu olmayan generaller Stankeviç, Gotz ve diğerleri tarafından iletildi. Gotz 27 Ekim gecesi bir grup Sosyalist Devrimci ile birlikte kaçmaya niyetlenmişti, fakat yakalanıp Smolni’ye götürüldü. Daha sonra serbest bırakıldı ve bundan yararlanarak kaçıp ayaklanmada yer aldı. Petrograd’dan kaçanlar panik içindeydi. Aralarında tartışıyor, başarısızlık için birbirlerini suçluyor ve birbirlerine karşı entrikalar çeviriyorlardı. Örneğin Savinkov, Grand Düşes Maria Sarayı’ndaki hizmetçi bölümüne kapatılan General Krasnov’a giderek, Kerenski’yi alt etmesini ve kendisinin birliklerin başına geçmesini önerdi ve şöyle dedi.

“Herkes sizinle birlikte ve sizin arkanızda.”105

Gecenin geri kalan kısmı sonuçsuz müzakerelerle geçti. Tüm ordu birliklerinin harekât planı oluşturuldu. Tüm umutlar cepheden gelecek yardıma bağlanmıştı. Eğer Kazaklar başkent yakınlarına gelirlerse yardımın geleceğine inanıyorlardı. Stankeviç, Gotz ve Voytinski, birlikleri Petrograd’a karşı yürüyüşe ikna etme konusunda büyük çaba sarfediyorlardı. Geçici Hükümet’e sadık birlikleri araştırmak için cephenin farklı bölgelerine seyahat ediyorlardı. Tsarskeyo Selo ve yakın çevredeki birliklere Kerenski ve Krasnov’a karşı harekete geçmemeleri için yalvarıyorlar ve Kazakların “mücadele ruhunu” canlandırmak için tüm güçlerini harcıyorlardı. Bu politik cesetlerin tüm çabaları boşunaydı, kimse onları dinlemiyordu.

Aniden ufukta yeni umut ışıkları belirdi. 29 Ekim saat 10 sıralarında, Kadet ayaklanmasının başarısızlığı ortaya çıktığında Bütün Rusya Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu delegasyonu, Tsarskeyo Selo’daki saraya ulaştı.

Bu Yönetim Kurulu 1917 Temmuzunun ikinci yarısında İnaugural’da yapılan Bütün Rusya Demiryolu İşçileri Sendikası Kongresinde seçilmişti. Bu bileşim “partiler üstü” olduğunu iddia eden gerçek doğasını açığa vuruyordu. 41 üyesinden, 14’ü Sosyalist Devrimci, 6’sı Menşevik, 3’ü Popüler Sosyalist ve çoğunluğu birliğin ileri gelen bir subayının kabul ettiği gibi “aslında Anayasal Demokrat” olan 11 partisiz üyeydi. Böyle bir bileşimin organı, demiryolu işçilerini yönlendirdiğini iddia ederken, doğal olarak proleter devrimi izleyen günlerde yasal anti-sosyalist entrikanın merkezi olmuştu.

Bu sendikanın merkezi Moskova’daydı. Devrim haberi ulaşır ulaşmaz da kendini “demokrasinin kurtarıcısı” ve çatışan taraflar arasında “arabulucu” ilan etmişti. 26 Ekim’de Demiryolu İşçileri Sendikası yöneticileri, karargâhlarını Petrograd’a taşıdı ve aynı gün “şu an toplantıda olan Sovyet Kongresinin geçerliliği” hakkında şüphelerini dile getiren ve “tüm ülke tarafından otoritesi kabul edilen bir hükümetin olmayışı” konusuna parmak basan bir telgraf gönderdi.106 Açıklama onların son zamanlardaki gelişmelere karşı tutumunu açıklıyordu. açıklama kesinlikle Geçici Hükümet’i suçlamıyordu. Sonrakinin tüm ülke için yeterince otoriter olduğunu göz önüne alarak sendika yönetimi, kaderlerini düzeltmek için grevde olan demiryolu işçileri ve bakanlar arasında arabulucu rolüyle sürekli olarak Demiryolu Bakanlığı’nın kapısını aşındırıyordu.

Fakat Demiryolu İşçileri Sendikası yöneticileri, Ekim Devrimi’nin daha ilk gününde işçileri Bolşeviklere karşı kışkırtamayacaklarını anladılar. Sendika Yönetim Kurulu Denetim Komitesi’nden bir üye günlüğüne şunları yazmıştı:

“Demiryolu katiplerimizden ve memurlarımızdan çoğu Sağ Anayasal Demokrat eğilimli; ancak atölyeler neredeyse tamamen Bolşeviklerin etkisi altında.”107

Bu durum Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu”nu, burjuva demokrasisini “tarafsızlık” bayrağı altında kurtarmak için iç savaş başlatmaya yöneltti. Koşullar farklı olsaydı “Yönetim Kurulu” açıkça Sovyetlerin dağıtılmasını savunurdu.

29 Ekim’de Krasnov-Kerenski’nin Gatçina yakınlarındaki saldırısı en hararetli noktasındayken, Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu hakim güç konusunda bir çözüme varıp şu telgrafı gönderdi:

“Tüm Birimlere, Tüm Birimlere, Tüm Birimlere!

Ülke hükümetsizdir... Halk Komiserleri Konseyi Petrograd’da tüm ülkenin desteğini ve onayını almadan tek bir partiyi taban alarak kuruldu. Yeni bir hükümet mutlaka oluşturulmalı.”108

Bu yeni hükümet, onlara göre, Bolşeviklerden Popüler Sosyalistlere kadar tüm sosyalist partilerin işbirliğiyle kurulmalıdır. Telgraf şöyle devam ediyordu:

“Demiryolu İşçileri Sendikası demiryolu trafiğini durdurmak pahasına bile olsa, bu kararı her şeye rağmen uygulamaya çalışacağını açıkladı. Trafik 29 Ekim’i 30 Ekim’e bağlayan gece, Petrograd ve Moskova’daki düşmanlıklar sona erene kadar kesilecektir.”109

Aynı gün Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu delegelerini Kerenski’ye gönderdi ve eğer şartları kabul edilmezse demiryolu trafiğinin gece yarısı durdurulacağını bildirdi. Kerenski ve yoldaşları ellerine zamanla oynayabilecekleri bir koz veren bu önerinin üstüne atladılar. Kerenski “Kurtuluş Komitesi’ne” bağlı parti temsilcilerini ve Sosyalist Kabine Bakanlarını öneriyi tartışmak ve Demiryolu İşçileri Sendikasına Tsarskeyo Selo’ya gitmeleri için fırsat sağlamalarını rica etmek için topladı. Delegeler tatmin olmuştu ve “Yönetim Kurul”larına bunu bildireceklerine söz verdiler. Bunun ardından Kerenski Mogilev’e ordu örgütleriyle görüşmeye gitmek için emrine bir trenin verilmesini talep etti. Son birkaç gündür boş bir çabayla Genel Karargâh’a ve generallere ulaşmaya çalıştıktan sonra, aynı şeyi şimdi de Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu için deniyordu. Delegeler onun ricasını ilettiler ve böylece Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu’nun “tarafsızlığının” onların karşıdevrimcilere yaptıkları aktif yardımı gizlemek için bir perde olduğunu kanıtladılar. Kerenski ile görüşmelerinden sonra delegeler Petrograd’a döndüler.

Bu arada, Petrograd’da Krasnov kuvvetlerini püskürtme hazırlıkları devam ediyordu. Kadet ayaklanmasını bastırdıktan sonra, Askeri Devrim Komitesi kızıl başkenti savunmak ve düşmana yıkıcı bir darbe indirmek için enerjik tedbirler aldı.

Harekât planı tekrar gözden geçirildi. Hat için merkez görevi gören Pulkovo tepeleri, çekirdeğini Viborg bölgesi birliklerinin oluşturduğu Kızıl Muhafızlar tarafından işgal edilmişti. Noviye Suzi köyü çevresinin sağ tarafını Helsingfors ve Kronstadt’dan gelen denizciler, Bolşoye ve Podgorneye Pulkovo bölgesinin sol tarafını İsmailovski ve Petrograd alayları işgal etmişti. Buraya 4 zırhlı araç gönderilmişti. Devrimci Kuvvetlerin toplam gücü 10 bindi. Ciddi boyutta cephane yetersizliği vardı; Sovyet birliklerinin sadece iki arazi silahı vardı. Bu ertesi gün çarpışma başladığında daha iyi anlaşıldı, General Krasnov’un elinde daha çok sayıda silah vardı.

Sovyet birlikleri geceyi siper kazarak geçirdi. Karargâh merkezini Podgornoye Pulkovo eteklerindeki bir kulübeye aldı ve erzakların dağıtılması ve önceden belirlenen mevzilere gelmeye devam eden silahlı işçi birliklerinin gönderilmesiyle ilgili son emirlerini yayınladı. Sovyet birliklerinin saldırısının 30 Ekim sabahı başlaması kesinleşmişti.

Krasnov birliklerine karşı saldırıyı hızlandırmak için Stalin Sergo Oryonikidze’yi bir grup Bolşevik’in başında cepheye gitmekle görevlendirdi. 29 Ekim’de Askeri Devrim Komitesi, Baltık tren istasyonu komiserine bir lokomotifi Oryonikidze’nin hizmetine vermesini emretti. Oryonikidze cepheye bu özel trenle gidecekti. Oraya vardığında durumu inceledi ve Kızıl Muhafızlarla konuştu. Zaferin kazanılacağına olan güveni adamları büyük ölçüde neşelendirdi. Saldırı planını iyice inceleyerek Lenin ve Stalin’e bununla ilgili bir rapor gönderdi. Stalin, Kazakların barikatları aşma olasılığına karşı Pulkovo’nun etrafına da siper kazılmasını ve barikatlar kurulmasını gerekli görüyordu.

D. Z. Manuilski’nin de içinde bulunduğu Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileri Pulkova hattını ziyaret edip şunları rapor ettiler:

“Askerlerin moralleri mükemmel. Sakin, kararlı ve inatçılar. İşçi muhafızlarında subay eksikliği hissediliyor. Askerler azimli. Denizciler de öyle... Askerler Kadetlerin bastırıldığı konusunda bilgilendirildi ve bu onlar üzerinde çok olumlu bir etki yarattı.”110

Gece Askeri Devrim Komitesi üyeleri subay karargâhını ziyaret ettiler. Konuşma sesleriyle ve sigara dumanıyla dolu bir odada birçok subay ve asker buldular. Haritalar masanın üzerine yayılmıştı. Saldırı planı tartışılıyordu. Krasnoye Selo tarafındaki hücumun güçlendirilmesine karar verildi. Askerler özellikle de gözcüler tartışma devam ederken plana alternatifler önerdiler. Çoğunluğu Kışlık Saray’ın ele geçirilmesinde yer alan Kızıl Muhafızlar, saldırının çabuklaştırılması talebinde bulundular. Mücadele ruhları çok yüksekti ve ilerlemeye çok istekliydiler. Onların kendine güvenleri askerleri ve denizcileri etkiledi.

Askeri Devrim Komitesi temsilcileri ciddi boyutta cephane eksikliği olduğunu öğrendiler ve bunu komiteye rapor ettiler.

Temsilcilerinin raporunu alan Askeri Devrim Komitesi, cephedeki karargâhı güçlendirmek için iki yoldaşı ve ek olarak top ve motorlu araç göndermeye karar verdi. Bir grup yoldaş otomobil tedarik etmeye gönderildi, birkaç saatlik aramadan sonra birkaç araca el koydular ve aceleyle Pulkovo’ya gönderdiler. Aynı zamanda silahları taşımak için 50 at tedarik edildi.

Bu arada Lenin ve Stalin cepheyi desteklemek için çaba harcıyorlardı. 30 Ekim sabahı Bolşevik Partisi’nin tüm bölge örgütçülerini topladılar. Yaklaşık on ya da yirmi adam toplandı ve Lenin onları Pulkovo’daki durum hakkında bilgilendirdi. Lenin ve Stalin belki şehirde de çarpışmak gerekir diye yığınları ayağa kaldırmanın gerekliliği üzerinde duruyorlardı. Silah temin edilmesini ve birliklerin kurulmasını önerdiler. Lenin, yarım sayfalık bir not kağıdına Putilov fabrikasından cephe için gereken her şeyin alınmasına izin veren bir bildirge yazdı.

30 Ekim sabahı erken saatlerde Petrograd’dan gelmeyi başaran bir öğrenci, Krasnov’un huzuruna çıktı ve Kazak Tümeni Konseyi’nden bir mesaj iletti. Panik içinde olan Kadet ayaklanması lideri şunları yazmıştı:

“Petrograd’da durum çok kötü... Kızıl Muhafızlar Kadetleri parçaladı. Piyade alayları kararsız ve tarafsız olarak bekliyorlar... Kazaklar da piyade birlikleri harekete geçene kadar bekliyor... Tüm umutları Krasnov Tümeninde. Birlik Konseyi derhal Petrograd’a ilerlemenizi talep ediyor.”111

General Krasnov Kazaklara ilerlemelerini emretti. Bir Kazak bölüğünü Kızıl kuvvetlerin sağ kanadına karşı Krasneyo Selo’ya gönderdi. Yarım bölük Bolşoye Kuzmino çevresindeki Kızıl Kuvvetlerin sol kanadını incelemeye gönderildi. Bir süvari bölüğü Slovyanka ve Kolpino yönüne keşif için gönderildi. Kazakların el koyduğu cephane Redkoye Kuzmino köyü çevresine yerleştirildi. Buraya, bir miktar geriye Krasnov’un ana kuvvetleri yerleşmişti. Krasnov Redkoye Kuzmino sırtlarındaki bir gözetleme noktasından bizzat çarpışmayı izliyordu.

Kızıl kuvvetler Beyaz Muhafızların saldırısını beklemedi. Kızıl Muhafızlar 30 Ekim sabahı harekât planına uygun olarak saldırıya geçtiler. Komutanlarının önderliğinde yamaçtan aşağı indiler.

Subayların komuta ettiği deneyimli topçuların kullandığı toplar açısından üstün durumdaki Kazaklar, Kızıl kuvvetlerin büyük kayıplar vermesine neden oldular. Birçok işçi hayatlarında ilk defa topçu ateşi altında kalmıştı. Çarpışmanın ortasında komutanlar genç askerlere nasıl siper alacaklarını öğretiyorlardı. Kızıl Muhafızlar toprağa sarılmışlardı ve şarapneller başlarının üstünde uçuşuyordu. Düşman topları Kazakların ilerlemeye hazırlandığı noktanın gerisini ateş yağmuruna tuttular.

Fakat Kızıl Muhafızlar kaçmadılar. Haykırışlar duyuldu, sesler yükseldi ve tekrar Kızıl Muhafızlar ayaklanıp çarpışmaya başladı.

Kazaklar deneyimli askerlerine ve çarpışmadaki gayretlerine rağmen Kızıl Muhafızların saldırısına dayanamadılar. Sivil kabanlı, uzun ve yoğun asker hattı Pulkovo sırtlarından aşağı aktı. Sayılamayacak kadar kalabalık yığınlar, tüm ulus bir avuç ayaklanmacının üzerine koşuyormuş gibi görünüyordu. Kazaklar kararsızlık göstermeye ve dalgalanmaya başladılar ve bu Kızıl Muhafızların ilerleyişiyle arttı.

Kolpino birliklerinin çalıştığı sağ kolda Kızıl Muhafızların direncine karşı bir Kazak saldırısı patlak verdi. Kızıl Muhafızların iki zırhlı aracı vardı, fakat Krasnov toplarının fırlattığı şarapneller yolda büyük çukurlar açmıştı. Zırhlı araçlardan biri çalışmaz hale gelmişti ve mermi atışıyla bozulduğu izlenimi edinen Kazaklar kılıçlarını çıkarıp saldırdılar. Kızıl Muhafızlar yakınlarına gelmelerine izin verdiler ve aniden makineli tüfeklerle ateş açtılar. Kazaklar yere serildiler. Komutanları ve birçoğu öldü. Kolpino birliğinin zayiatı bir yaralı ve bir kayıptı.112

Öğleye doğru Petrograd’dan üç topçu bataryası geldi. Kızıl kuvvetlerin saldırısı böylece artan yoğunluktaki top atışıyla desteklendi. Top mermileri sadece Kazakların ön saflarına değil gerilerine de isabet ediyordu. Silahları giderek sustu ve geriye doğru çekilmeye başladılar. Kazakları saf dışı eden Kızıl birlikler Bolşoye Kuzmino’yu ele geçirdi. Petrograd ve İsmailovski Destek Kuvvetleri dosdoğru ilerlemeye başladılar ve demiryolu hattı açıklarına gelip Tsarskeyo Selo’ya yaklaştılar.

Kerenski Gatçina’daki saraydaydı. Bir gün önce sergilediği kibir ve kasıntıdan eser yoktu. Tekrar telgrafla telefon arasında koşuşturmaya başladı. Artık etrafındaki insanlara güvenmiyordu. General Krasnov, Gatçina’ya bir muhafız komutanı atamış ve Kerenski’den atamayı onaylamasını rica etmişti. Kerenski bunu yaptı fakat on beş dakika sonra kendi “süper komutanını” atadı.113

Petrograd’dan aldığı kötü haberler onu umutsuzluğa sürüklüyordu. Kışlık Saray’ın işgali sırasında yaptığı gibi tekrar kaçmaya ya da kendi deyimiyle “yaklaşan birlik trenlerini derhal karşılamaya” karar verdi. 30 Ekim sabahı erken saatlerde Krasnov’a bir not göndererek ayrılışını haber verdi. Aynı zamanda başbakan olarak yetkisini N. D. Avsentyev’e devrederek istifa ettiğini belirten bir evrak hazırlayarak birer kopyasını Gotz ve Stankeviç’e verdi. Günün ilerleyen saatlerinde kaçış hazırlıkları tamamlandığında Savinkov, Kazak Tümeni Konseyi temsilcileri eşliğinde Krasnov adına ona yaklaşarak kaçışının birliklerin moralini bozacağını ve çarpışma bitene kadar beklemesi gerektiğini söyledi.

Kerenski kaldı fakat cepheden birlik gönderilmesi için dört bir yana telgraf çekmeye devam etti. Saat 4:30’da General Duhonin’e şu telgrafı gönderdi:

“Piyadeleri göndermekte bir sorunla karşılaştıysanız, şok birliklerin ve süvarilerin gönderilmesi emrini vermenizi rica ediyorum.”114

Telgrafı gönderdiği zaman Kerenski, zaten Genel Karargâh’ın göndermeye söz verdiği piyadelerin bu süreçte yardıma gelmeyi reddettiklerinin farkındaydı. Kerenski’nin not defterinin arasında saklanan yukarıdaki telgrafın orijinali, belki açığa çıkar korkusuyla üzeri çizilmiş şu satırları da içeriyordu:

“Petrograd’a gönderilen 17. Ordu Tümeni piyadeleri arasında düzensizliğin başladığı bilgisini aldık.”115

Ekim ayının başında Genel Karargâh 17. Ordu Tümeni’nin Romanya’dan Kuzey Cephesi’ne aktarılması, Vitebsi-Polotskorşa Bölgesi Başkomutanı da yedeklerin hizmetine gönderilmesi emrini vermişti. Büyük olasılıkla bu tümen Bolşeviklere karşı kullanılmak üzere hazır bekliyordu. Genel Karargâh’ın defalarca vurguladığı üzere:

“Durumun ciddiyeti karşısında, ülkenin savunmasına politikacılardan daha çok önem veren güvenilir birliklere Kuzey Cephesi’nde gereksinim vardır.”116

İki haftadır ordu birliklerini taşıyan trenler menzillerine vardıklarında birdenbire, birlikleri toplarıyla birlikte Tsarskeyo Selo’ya gönderme emrini almışlardı. Ordu Tümeni Komutanı piyade tugayını ve üç topçu bataryasını trene bindirmek için acele etti. Genel Karargâh’tan telgraf üstüne telgraf geliyordu. Sonra Dno’daki demiryolu istasyonunu işgal emri geldi. Şaşkın komutanın ne yapması gerektiği konusundaki sorularına şu cevap verildi: Dno’yu işgal et ya da başkente git! Genel Karargâh ise şu cevabı verdi: “Petrograd’a hareket edin.”117 Birlikler istasyona gitti, fakat ortalıkta hiç tren yoktu. Alay komutanlarından gelen raporda demiryolu işçilerinin askerlerin trene binmesine izin vermedikleri ya da lokomotifsiz vagonlar sağladıkları bildiriliyordu. Sonra başka alarm haberleri de alındı. Bolşevikler demiryolu istasyonunu ve hat üzerindeki tüm kasabaları işgal etmişti. Tümen komutanı bir birlik komutanına şu telgrafı gönderdi:

“Bolşevikler Vitebsk’deki telgraf ofisini ele geçirdiler. Size, alay komutanlarından birini, Gorodok istasyonunun Bolşeviklerin eline geçmesini önlemek için koruma komutasına getirmenizi emrediyorum.”118

Fakat Gorodok’tan gelen bir mesaj Bolşeviklerin orada bir toplantı yaptığını belirtiyordu. Askerler trenlere binmeyi reddediyorlardı. Onlar demiryolu makinelerini işgal etmişti ve daha önceki yerlerine gönderilmeyi talep ediyorlardı. Komutanlar bir tek alayı bile Krasnov ve Kerenski’nin yardımına gitmeye ikna etmeyi başaramadı. Krasnov’un umut bağladığı zırhlı araçlar geri dönmedi. Kaptan Artifeksov tarafından komuta edilen Zırhlı Araçlar Birliği Rezitsa’ya gitmeyi reddetti. Yüzbaşı birliğe karayoluyla ilerlemelerini emretti, fakat yolda askerler ayaklandı ve yüzbaşı çareyi kaçmakta buldu.119

Kerenski’nin özel olarak çağırdığı 5. Zırhlı Araç Birliği de gelmedi. Bu birliğin ikinci bölüğü Kerenski adına Petrograd’a çağrıldığında onlar başkente niye çağrıldıklarını öğrenmek için bir delege gönderdiler. Yine de komutan dört zırhlı aracı, 14 motorlu kamyonu ve yolcu otobüsünü karayoluyla Kerenski’nin yardımına gitmeye ikna etti. Fakat bu birlikler bile Staraya Russa’nın ötesine geçmeyi başaramadılar; askerler daha ileriye gitmeyi reddettiler.120

30 Ekim saat 5’te, Kerenski edindiği bilgiye göre tamamen Bolşeviklere karşı olan 17. Süvari Tümeni’ni çağırdı. Aynı telgrafta Moskova’dan birliklerin gönderilmesini istedi. “Eğer Moskova’ya tam bir sükûnetin hakim olduğu haberi doğruysa.”121

Ne yazık ki bu haberin doğru olmadığı ortaya çıktı. O zaman Moskova’daki karşıdevrimciler de Genel Karargâh’tan yardım istiyorlardı.

Saat 5:45’te Kerenski Gatçina Havacılık Okulu komutanına iki uçağa makineli tüfek yerleştirmelerini ve derhal onları General Krasnov’un hizmetine vermelerini emretti. Fakat o dakikada komutan, Pulkovo’dan kötü haberler gönderdi: Bolşevikler Kazakları yenmişti ve Krasnov birlikleri her dakika Gatçina’ya geri çekilebilirdi. Şehri savunmak için önlemler almak gerekiyordu. Saat 7:45’te Kerenski, Havacılık Okulu komutanına mevcut tüm makineli tüfekleri şehri korumak üzere Gatçina’ya aktarmasını emretti.

Cepheden çağrılan sayısız birlikten bir tanesi bile nerede olduğunu rapor etmedi.

Kerenski’nin paniği o gece saat 8’de Polonyalı Piyade Birliği’nin komutanına gönderdiği şu telgraftan tahmin edilebilir:

“Size birliğinizi derhal trene bindirmenizi ve onunla birlikte Gatçina’ya gelmenizi emrediyorum.”122

Bunun için en az on tren gerekiyordu ve on trene birlikleri ve malzemeleri yüklemek bayağı zaman alırdı. Halbuki Kerenski’nin bir an önce yardıma ihtiyacı vardı; Pulkovo’daki Kazaklar açıkça kaybedilecek bir dava uğruna savaşıyorlardı.

Kızıl birlikler tarafından başlatılan saldırı, Tsarskeyo Selo’daki garnizonu etkilemişti fakat Kerenski lehine değil. Kışlalarda tekrar toplantılar yapıldı ve hepsinde de birbirine benzer kararlar alındı. Askerler Krasnov’u düşmanlığı durdurmaya çağırıyor, eğer bunu yapmazsa Kazakları arkadan vurmakla tehdit ediyorlardı.

Krasnov casus olarak görevlendirilen burjuva bir gençten Tsarskeyo Selo garnizonuna hakim olan gerginliği öğrendi.

Sonunda, Krasneyo Selo garnizonu Kızıl Muhafızların saldırısını destekledi. 29 Ekim’de Kazak devriyeleri Krasneyo Selo’da bulunan 171. ve 176. destek alaylarıyla itilafa düştü. Pavlovski ve Şasür destek alayları ve denizci birlikleri, Askeri Devrim Komitesi’nin emriyle buraya geldiler. Yoğun karşılıklı ateşten sonra Kazaklar geri çekildi. Krasnoye Selo garnizonu Tsarskeyo Selo yönüne bir saldırı başlattı ve Gatçina-Tsarskeyo karayoluna ulaştı. 2. Alay’ın makineli tüfekçileri ve Petrograd’dan gönderilen topçular saldıran birliklere katıldılar.

29 Ekim akşamı Krasnoye Selo birliği bir tren dolusu cephaneyi ve 400 adamı ele geçirdi. Askerler silahları trenden indiremeyince Beyaz Muhafızların zırhlı trenlerinden ateş açılır diye kilitleri çıkardılar. Tutuklular Krasnoye Selo’ya gönderildi.

Ertesi gün, Kızıl Muhafızlar Pulkovo’da saldırıya geçerken, Krasnoye Selo birliği Kazakların yan ve artçı kollarına yaptıkları saldırıyı durdurdular. Daha fazla ilerleyemediler, fakat onların Vitgolovo-Maliye Kobozi bölgesindeki varlıkları ve Tsarskeyo Selo yönündeki aktif operasyonları Krasnov’un ana kuvvetlerine bir tehdit oluşturuyordu.

Saat 7’de 176. Piyade Destek Alayı komiseri, Askeri Devrim Komitesi’ne şu mesajı gönderdi:

“Krasnoye Selo Birliğinin yenildiği konusundaki tüm söylentiler yalan. Biz Tsarskeyo Selo ve Aleksandra’ya karşı yoğun bir saldırı yürütüyoruz. Denizciler kahramanlar gibi çarpışıyorlar; askerler de onlardan geri kalmıyorlar. 176. ve 171. Piyade Destek Alayları devrimci şöhretlerini alevlendiriyorlar.”123

Saldırıyı sürdüren Kızıl birlikler Tsarskoye Selo’yu ele geçirdi. Kazaklar Gatçina’ya doğru geri çekildi. Pulkovo Cephesi’ndeki kayıplar hakkında tam bir bilgi edinilemedi, sadece yaklaşık rakamlar elde edildi. Askeri Devrim Komitesi bülteni ölü sayısını 200 olarak tahmin etmişti. Bunlar arasında siyasi işçi olarak cepheye giden Bolşevik Partisi Petrograd örgütü üyesi Vera Slutskaya da vardı.

30 Ekim akşamı Krasnov ve subayları Gatçina’ya geldi. Sarayda tüm gece boyunca toplantılar yapıldı. Bu toplantılarda subaylar sonraki harekâtları tartıştılar. Sosyalist Devrimci Parti temsilcileri Kerenski’yle görüşmeye devam ediyorlardı. Bunlardan biri Victor Çernov’du. Liderlerinin geldiğini öğrenen Lugalı Sosyalist Devrimci delegasyon, öğüt almaya ve politikalarının doğru olup olmadığını sorgulamaya geldiler. Bir gece önce tarafsızlıklarını korumaya karar vermiş ve her iki tarafın birlik trenlerine, yani Kerenski Hükümeti’nin yardımına giden trenlerin de, Bolşeviklerin çağırdıklarının da geçmesine izin vermişlerdi. Çernov bu kararı onayladı, fakat Stankeviç bunun hükümeti arkasından vurmak olduğunu söyledi. Bunun üzerine Çernov şu cevabı verdi:

“Pratik gözle bakıldığında tek bir şey önemli ve bu da hükümet trenlerinin geçişine izin vermektir; açık ki Bolşeviklerin tarafına giden hiç birlik treni yok.”124

Kerenski Genel Karargâh’tan felaket haberler aldı: 5. Ordu Bolşeviklere yardım göndermeye karar vermişti; 20. Ordu’da ise silahlı çatışmalar baş göstermişti. Gatçina’ya geri çekilmek Kazakların moralini tamamen bozmuştu. İzhora nehri üstündeki köprüyü korumayı bile reddetmişlerdi. “Saçma,” diyorlardı Krasnov’un kendi itiraflarına göre, “biz Kazaklar tüm Rusya’ya karşı tek başımıza direnemeyiz. Eğer tüm Rusya onlarla birlikteyse biz ne yapabiliriz?”125

31 Ekim’de takviye kuvvetler gelinceye kadar zaman kazanmak için Bolşeviklerle müzakereye oturmaya karar veren bir savaş konseyi toplandı. İki öneri kabul edildi, biri Krasnov adına Gatçina Cephesi’ndeki devrimci kuvvet komutanlarına, diğeri de Kerenski’nin imzasıyla Petrograd’a hitap ediyordu. Her iki öneri de kabul edilemeyecek koşullar içeriyordu. Kerenski Bolşeviklerin düşmanlığı bırakmasını ve yeni bir demokratik hükümete itaat etmesini istiyordu. Bu hükümet, “varolan” Geçici Hükümet, tüm politik partilerin temsilcileri ve “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi” ile anlaşarak oluşturulmalıydı. Bu “barış” görüşmesi önerisi, Krasnov’un da kabul ettiği gibi zaman kazanmak amacıyla Kerenski ve ortaklarının düzenlediği bir hileydi. Sonradan itiraf ettiği üzere:

“Stankeviç bir anlaşmaya varabilmek ya da yardım bulabilmek için Petrograd’a gitti; Savinkov Lehleri yakalamaya gitti, Voytinski ise şok taburları istemek için Genel Karargâh’a gitti.”126

Stankeviç Kerenski’nin önerilerini Petrograd’a götürdü. En iyi birliklerin ve en başarılı askerlerin Pulkovo Cephesi’ne gönderilmesinden yararlanarak, “Kurtuluş Komitesi” başkentte kalan politik askerleri etkilemek amacıyla garnizondaki tüm alaylara ajanlarını gönderdi. Bu ajanlar askerlere Kerenski’nin barış istediğini halbuki Bolşeviklerin iç savaşı körüklediğini söylediler. Subaylar askerleri Bolşeviklere bu kan seline son vermeleri çağrısında bulunmaları için ikna etmeye çalışıyorlardı. Karşıdevrimciler politik başkenti askerlerin tutkulu barış isteklerinin karşısındaymış gibi göstermeye çabalıyorlardı.

Bazı alaylar delegeler seçti ve onları Smolni’ye gönderdi. Gün boyunca St. George Şövalyelerinden, 3. Piyade Birliği’nden ve diğer birliklerden delegeler geldi. 31 Ekim akşamı Litvanya, Semyonovski, Petrograd, Keksholm, Grenadier, İsmailovski, Moskova ve Preobrazenski alaylarını temsil eden delegeler geldi. Aralarında cepheden gelen askerler de vardı. Temsilciler heyetinin başkanı, Preobrazenski Alayı’nın bir askeri, delegelerin aldığı –açıkça Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler tarafından dikte edildiği belli olan– Kerenski ile müzakereye başlamak için Askeri Devrim Komitesi ve Petrograd Garnizonunun Halkçı Sosyalistler dahil tüm sosyalist parti üyelerini içeren temsilciler atamasını isteyen bir bildiri okudu.

Temsil Heyeti, Stalin tarafından kabul edildi. Stalin, askerlere cephedeki durumu anlattı ve yaptıkları önerinin anlamının, amacı sadece zaman kazanmak olan Kerenski’ye yardım etmek olduğunu söyledi. Son olarak Stalin, Kerenski ile müzakereye girmenin imkansız olduğunu bildirdi.127

Stalin’in sözleri delegelerin çoğunu ikna etti. Litvanya Alayı’nın temsilcileri asla Askeri Devrim Komitesi ile bir anlaşmazlıklarının olmadığını söyleyerek, müzakerenin niteliği hakkında bilgileri olmadığını belirttiler.

Stalin tekrar söz alıp Kerenski’nin manevrasını açıkladı:

“Kerenski, orduların kuşatılmasını emreden bir ültimatom yayınladı.”128

Stalin’in konuşması, neredeyse hilekâr durumuna düşeceklerinin farkına varan delegeleri tamamen ikna etmeye yetti. Delegeler, Kerenski’nin birliklerine şu beş soruyu ortaya koyan bir delegasyon göndermeye karar verdiler:

“1. Kazaklar ve Kerenski’nin askerleri, Merkez Yürütme Kurulu’nun, kongreye karşı sorumlu olan gücün kaynağı olduğunu kabul ediyorlar mı?

2. Kazaklar ve askerler, II. Sovyet Kongresinin kararlarını tanıyorlar mı?

3. Barış ve Toprak Kararnameleri’ni tanıyorlar mı?

4. Düşmanlığın acilen durdurulması ve eski yerlerine dönme olasılığını tanıyorlar mı?

5. Kerenski, Krasnov ve Savinkov’un tutuklanmasında hemfikirler mi?”129

Ayrıca, temsilci heyetinin Kerenski ve komutanlarla değil, Kazak sıra neferleriyle ve askerlerle görüşmesine karar verildi. Böylece Kerenski’nin son manevrası da başarısız oldu.

Aynı gün yani 31 Ekim’de Fransız General Niessel, Genel Karargâh binasından Gatçina’ya geldi. Kerenski ile uzun bir görüşme yaptıktan sonra onu kendisiyle gelmeye davet etti. Bu görüşmede Kerenski şunu söyledi:

“Eğer en azından bir yabancı birlik taburu sağlayabilseydik bu taburun yardımıyla Tsarskeyo Selo ve Petrograd garnizonlarını hükümete itaat etmeye zorlayabilirdik.”130

Karşıdevrimciler yabancıların müdahalesi olmadan bulundukları durumdan kurtulamayacaklarını görüyorlardı.

31 Ekim saat 6’da, Kerenski, Bütün Rusya Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu’na bir ateşkesin kabul edildiğini ve temsilcilerinin Petrograd’a gitmek için yola çıktığını belirten bir telgraf göndermek için tüm telgraf hatlarını meşgul etti.

Aynı gece saat 8:45’te şu telgrafı “Kurtuluş Komitesi”ne ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’ne gönderdi:

“‘Kurtuluş Komitesi’ ve ona katılan tüm demokratik örgütlerin önerisini teyit ederek ayaklanmacı birliklere karşı harekâtı durdurdum ve Stankeviç’i başkomutanın temsilci komiseri olarak müzakereleri başlatmak için görevlendirdim. Gereksiz yere kan akmasını önlemek için tüm önlemleri alın.”131

Kerenski muzaffer Bolşeviklerle müzakere etmekten kaçınmaya çalışıyordu, fakat sonu olmayan görüşmeler ve karşılıklı şikayetler sürüp giderken Kızıl Muhafızlar, Petrograd Alayı ve denizci temsilcileri Gatçina’ya gelip erlerle müzakerelere başlamışlardı. İşçiler Kazaklarla bir anlaşmaya varmayı başardılar. Onları çatışmayı durdurmaya ve Kerenski’nin tutuklanmasına ikna edip, bundan sonra Don’daki evlerine geri dönmelerine izin verileceğine söz verdiler. Kazaklar bunu hemen kabul ederek, Kerenski’nin karargâhına gittiler. Kerenski uyarıldı.

1 Aralık saat 10:15’te Kerenski Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’ne, ateşkes önerisini kabul ettiğini ve cevaplarını beklediğini bildiren acil bir telgraf daha gönderdi.132 Fakat Kızıl Muhafızlar ve denizciler tam o anda sarayın ilk kapısındaydılar. Saat 1’de Kerenski General Duhonin’e şu telgrafı gönderdi:

“Petrograd’a gitmem nedeniyle başkomutanlık görevini üstlenmenizi emrediyorum.”133

Bu, Geçici Hükümet’in başbakanı ve başkomutanının gönderdiği son telgraftı. Telgrafında belirttiği gibi Petrograd’a gitmek yerine, 1 Kasım saat 3 sularında morali bozuk karşıdevrimci kuvvetleri Petrograd yakınlarında kaderlerine terk ederek tarihi saraydaki gizli bir geçitten kaçtı. Devrimci kuvvetler Gatçina’yı işgal edip General Krasnov ile birlikte 3. Süvari Kolordusu’nun subaylarını tutukladı.

Gece geç vakitlerde Kuzey Cephesi İaşe Generali Baranovski, Genel Karargâh’taki General Duhonin’i arayarak Krasnov’un harekâtının başarısızlığını ve Kerenski’nin kaçışını haber verdi. Gatçina devrimci birlikler tarafından işgal edildiğine göre 3. Finlandiya Birliğini ve 17. Ordu Tümeni birliklerini taşıyan birlik trenleriyle ne yapılacağını sordu. Bu trenleri doğrudan Gatçina’ya göndermenin, onları Bolşeviklere sunmak anlamına geldiğini söyledi. Aynı zamanda Baranovski Sosyalist Devrimci Mazurenko’nun Kerenski’ye yardım etmek için getirmeye niyetlendiği 182. Tümen ile ne yapılacağını da bilmek istiyordu.

Duhonin geçici olarak başkomutanlık görevini üstlendiği cevabını verdi. Kerenski’nin yardımına gönderilen tüm birlikler Luga-Plusna-Peredolskaya bölgesine yerleştirilecekti. 3. Süvari Kolordusu birlikleri Petrograd garnizonu birliklerinden uzaklaştırılacak fakat Ostrov’a geri gönderilmeyecekti. Onlar Çudovo bölgesine gönderilmeliydi.

Genel Karargâh hâlâ bu birliklerden yararlanabileceğini umuyor ve Petrograd’dan uzak olmayan yerlere yerleştiriyordu.

Duhonin, bu birlikleri yerleştirmek için seçtiği bölge hakkında şu açıklamayı yapmıştı:

“Buraya malzeme getirmek daha kolay ve bu bölgede süvarilerin varlığı Nikolayevski demiryolu bölgesi için iyi bir etki yaratacaktır.”134

Fakat Genel Karargâh bile Kerenski-Krasnov seferinin başarısızlıkla sonuçlandığını kabul etmişti.

Genç Sovyet Hükümeti işçilerin ezici çoğunluğu ve çilekeş köylülerin desteğiyle, eski rejim kalıntılarının ayaklanmasını ezip geçti. İlk Sovyet karşıtı ayaklanma bastırılmış oldu. Proletarya diktatörlüğü ilk önemli zaferini kazandı.

YEDİNCİ BÖLÜM

MOSKOVA’DA PROLETER DEVRİM

1

AYAKLANMANIN BAŞLANGICI

24 Ekim’de Moskova ile Petrograd arasındaki telefon hatları tüm gün kesikti ve bu nedenle başkentte neler olup bittiği konusunda kimsenin bir fikri yoktu. Petrograd’da bulunan İşçi Vekilleri Moskova Sovyeti Başkanı Negin, Moskova Sovyeti’ne telefon ettiğinde, saatler 25 Ekim sabahını gösteriyordu. İşçi Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun ve İşçi Vekilleri Sovyetleri’nin saat 10’da ortak toplantısı vardı, fakat delegeler henüz gelmemişti. Sadece Bolşevikler kendi grup toplantıları için gelmişlerdi. Nogin’in telefon mesajı alındığında Sovyet Kızıl Muhafız Komutanı A. S. Vedernikov da tesadüfen oradaydı ve mesajı, karargâhını Moskova Sovyeti’nin karşısında bulunan Skobelev meydanındaki Hotel Dresden’e kuran Bolşevik Partisi Moskova Komitesi’ne iletti.

Moskova Komitesi henüz Petrograd’da neler olup bittiğinin farkında değildi. Nogin’in telefon mesajı alındığında komite, Moskova Sovyeti’nin yönetimi altında bir mücadele merkezi kurma konusunun görüşüldüğü bir toplantının ortasındaydı. Bu konu, Kaluga’daki Sovyet’in kapatılması üzerine ortaya çıkmıştı. Herkes gerekli önlemlerin alınması konusunda hemfikirdi fakat hiç kimse acil bir ayaklanmadan bahsetmiyordu. Toplantıda şu kararlar alındı:

“Sovyet’teki Bolşevik gruba, 3 Bolşevik, 1 Menşevik, 1 Sosyalist Devrimci, 1 Kızıl Muhafız temsilcisi ve 1 Askeri Bölge Karargâh temsilcisinden oluşan bir mücadele merkezinin derhal kurulması konusunda talimat vermek. Orantısal güç: 4 Bolşevik, 3 diğerleri.

Askeri örgütlenme çalışmaları devam edecek. Askeri büroya, tüm birimleri Sovyetlerin onayı olmayan hiçbir emre uymayacaklarını açıklamaya ikna edecek bir politik kampanya başlatması talimatı verilecek.”1

Sovyetler, mücadele merkezi adaylarını derhal görevlendirdi.

Moskova Komitesi daha sonra bir parti mücadele merkezi kurulması konusunu görüştü. Herhangi bir tartışmaya girilmeden tam bir ittifakla derhal Bölge Bürosu’ndan 2, Moskova Komitesi’nden 2, Bolşevik Partisi Bölge Komitesi’nden 1 yoldaştan oluşan bir ‘parti mücadele komitesi’ kurulmasına karar verildi.

Petrograd’daki ayaklanma ile ilgili haber geldiğinde bu merkezin üyelerinin seçimi neredeyse bitmişti. Sovyetler Mücadele Merkezi henüz kurulmamıştı; Sovyetler ortak toplantısı saat 3’e ertelenmişti, fakat durum acilen harekete geçilmesini gerektiriyordu. Parti merkezi, Hotel Dresden’de kalarak, Genel Posta Merkezinin ve Merkez Telgraf Ofisi’nin işgal edilmesi, Sovyetler toplantısının yapılacağı Konferans Salonu ve Politeknik Müzesinde muhafız görevlendirilmesi ve burjuva gazetelerin kapatılması için bir emir yayımladı. Bolşevik Partisi’nin tüm Bölge Komitelerine bölge mücadele merkezleri kurmaları ve milis karakollarını işgal etmeleri talimatı verildi. Bolşevik Partisi Bölge Bürosu’na, Aleksandrov’a el bombaları istemek için bir haberci göndermesi emredildi. Aynı zamanda Orel ve Briansk’a, karşıdevrimin Moskova’da bir saldırı düzenlemesi ihtimaline karşı bir mücadele birimi oluşturmaları emri verildi. Bölge Bürosu, cevaben, Smolensk şehrine bir Smolensk Vatandaş Birliği örgütçüsü gönderdi ve Tula’yı Moskova’da olup bitenler hakkında bilgilendirdi.

Genel Posta Ofisi ve Merkez Telgraf Ofisini işgal etme görevi, 56. Alay bölüklerini bu amaç için çağırmaya karar veren A. S. Vedernikov’a verildi. Alay subayları ve bu alayın iki taburu Pokrovski kışlalarına yerleştirildi. 1. Tabur ve 8. Bölük Kremlin’e ve 2. Tabur Zamoskvoreçye bölgesine yerleştirildi.

8. Tabur asteğmeni Vedernikov, kendisine eşlik eden O. M. Berzin’le birlikte, aceleyle Pokrovski Kışlası’na gitti ve orada Bölge Komitesi’ni toplantı yaparken buldu. Komitedeki subaylar herkesin sakin olmasını ve Askeri Bölge Karargâhı’nın emirlerini beklemelerini istediler. Bazı askerler –Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler–, Asker Vekilleri Sovyeti’nin uyarılması konusunda ısrar ettiler. Şu çok kesindi ki Bölge Komitesi açık bir şekilde oyalanıyordu. Aniden Bolşevik askerler ayağa fırlayıp haykırdılar:

“Baylar, bu adamların bizi burunlarıyla yönetmesine izin vermeyin!.. Harekete geçmeliyiz. Bu kadar gevezelik yeter. Haydi taburları sıraya sokalım!”

Askerler sandalyelerinden fırladılar. Biri haykırdı:

“Siz 2. Bölüğü sıraya sokun, ben de benimkini.”

Alay Komitesi’nin askeri bölüm üyeleri kendi bölüklerine koşarak askerlerini çağırdılar. Yaklaşık 15 dakika sonra iki tabur –11. ve 13. taburlar– kışla meydanında toplandı. Hızla sıraya girerek kapılara doğru ilerlediler. Burada Alay komutanlarıyla karşılaştılar fakat onlara aldırış etmeden ilerlemeye devam ettiler. Bölük, Merkez Telgraf Ofisi ve Genel Posta Ofisine gelerek tüm girişleri ele geçirdi ve buralara birer muhafız bıraktı. Çalışanların işini engellemediler ama böyle davranmakla daha sonra ciddi sonuçlar doğuracak bir hata yaptılar. Genel Telefon Ofisi ve Merkez Telgraf Ofisinin yan tarafında şehirlerarası telefon santralı vardı. Bu binayı da işgal eden askerler işlerini bitirmiş olduklarını düşünüyorlardı. Ama Milyutinski caddesindeki Merkezi Şehir Telefon Santralını de ele geçirmeleri gerekiyordu. Bunda başarısız oldular.

Askerler, Alekseyevski Askeri Okulu’ndan bir Kadet birliği Kızıl Kapı yönünden gelip, Merkez Posta Ofisinin girişine yöneldiğinde farklı noktaları ele geçirmeyi güçlükle başarmışlardı. Kapıdaki muhafızlar yolları tutmuş, silahları ellerinde hazır bekliyorlardı. Şaşkın subaylar tarafından yapılan soruşturmalara cevap olarak askerler binanın 56. Alay tarafından korunduğunu bildirdiler. Bir subay, Askeri Bölge Karargâhı’na telefon ederek olup biteni aktardı. Daha sonra açığa çıktığı gibi Askeri Bölge halihazırda Petrograd’daki ayaklanmadan haberdardı ve gerekli önlemleri almaya çalışıyordu. Onun ilk hedefi Merkez Telgraf Ofisini ele geçirmekti, fakat bunda Kadetlerden önce devrimci askerlerin gelmesi nedeni ile başarısız oldu. Moskova Askeri Bölge Başkomutanı Albay Ryabtsev Kadetlerini geri çağırmak zorunda kaldı. Devrimci devriyeler görevde kaldı.

Saat 1’den sonra askerler Merkez Telgraf Ofisine giderken Moskova Sovyeti binasında, Bolşevik grup dahil tüm parti gruplarının temsilcilerinin katıldığı bir toplantı yapılıyordu. Bir Sosyalist Devrimci olan Moskova Valisi Rudnyev, büyük bir heyecanla Petrograd’daki durumu rapor etti. Bundan sonra tüm grupları temsil eden büro adına sunulan bir önerge kabul edildi ve iki Moskova Sovyeti’nin ortak toplantısı saat 3’e ertelendi. Bu önerge şöyleydi:

“Moskova’daki devrimci düzeni tekrar sağlamak ve Moskova’yı karşıdevrimci saldırılara karşı savunmak için İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti, Şehir Duması, Zemstvo Konseyi, Bütün Rusya Demiryolu İşçileri Sendikası ve Posta ve Telgraf İşçileri Sendikası temsilcilerinden oluşan geçici bir demokratik birim kurulmalıdır.”2

Yürütme Kurulu’ndaki Bolşevik temsilciler, Smidoviç ve İgnatov böyle bir birimin kurulmasına karşı çıkmadılar. Tek görüş farklılığı temsil oranında yatıyordu. Rudnyev, Şehir Duması temsilcilerinin çoğunluğu oluşturması gerektiğini savunurken, Smidoviç ve İgnatov Sovyetlerin çoğunluğu oluşturması gerektiğini savunuyordu.

Ne var ki bu önerge, Bolşevik Partisi Moskova Komitesi’nin, Sovyetlerin savaşçı bir merkez kurmaları gerektiği şeklindeki önerisiyle taban tabana zıttı. Rudnyev’in önerisine katılan bu konferanstaki Bolşevik temsilciler uzlaşmacılarla anlaşma yolunu seçmişlerdi.

Bu iki Sovyet’in ortak toplantısı saat 6’ya kadar açılamadı. Toplantının yapıldığı Politeknik müzesinin ana salonu vekillerle doluydu. Herkes Petrograd’daki ayaklanmayı duymuştu ama raporlar aksi yöndeydi. Bazıları Geçici Hükümet’in devrildiğini; bazılarıysa cepheden birliklerin çağrıldığını söylüyordu. Gruplar halinde toplanmış vekiller heyecanla bu haberleri tartışıyorlardı. Sonunda başkan Smidoviç kürsüye çıktı ve şu sözlerle toplantıyı açtı:

“Yoldaşlar! Son sekiz aydır yaşadığımız büyük devrimci olaylar bizi en devrimci ve belki de en trajik aşamaya getirdi.”3

Bu kelimeler dinleyicileri elektriklendirdi. Tüm gözler konuşmacıya dikildi. Herkes diken üstünde en can alıcı sorunun yani ayaklanmanın başarılı olup olmadığı sorusunun cevabını duymak için bekliyordu. Smidoviç şöyle devam etti:

“Şu anda elimizde bulunan bilgi ayaklanmanın başarıya ulaşıp ulaşmadığını söylemek için yeterli değil... Bugün Moskova’da yeni bir hükümet merkezinin, devrimci bir hükümet merkezinin kurulması konusunu görüşeceğiz.”4

Bolşevik Partisi Moskova Komitesi tarafından kabul edilen karara rağmen o, bu konu üzerinde ortak bir karara varılmasını istedi ve Sovyetlerdeki tüm parti gruplarının temsilcilerinin toplantısında kabul edilen Moskova’da hükümete bağlı bir koalisyon birimi kurulması lehindeki önergeye değindi.

Başkan açılış konuşmasını bitirdiğinde, Petrograd’daki ayaklanmayı bildiren telgraflar gergin kalabalığa okundu. Telgraflar oldukça kısaydı, fakat ayaklanmanın başarıya ulaştığı konusunda hiçbir şüpheye yer bırakmıyordu. Bundan sonra Menşevik İsuv, tüm parti grup temsilcilerinin toplantısında alınan hükümete bağlı bir koalisyon biriminin kurulması kararını rapor etti. Bu karar açıkça Petrograd’daki olayların doğasıyla çelişkiliydi. Bolşevikler oturuma ara verilmesini istedi.

Bolşevik grubun toplantısında bu “uzlaşmacı” önerge ciddi bir şekilde eleştirildi. Sovyetler Yürütme Kurulu’nun Bolşevik temsilcilerine oyladıkları önergenin yalnızca Bolşevik Partisi’nin amacına ve Moskova Komitesi’nin kararlarına aykırı olmakla kalmayıp aynı zamanda Petrograd emekçilerine de kötülük olacağı söylendi.

Bu “uzlaşmacı” önerge büyük bir çoğunluk tarafından reddedildi ve şu karar alındı:

“İşçi ve Asker Vekilleri Moskova Sovyeti bugünkü genel toplantıda yedilerin devrimci komitesini seçecek.

Bu devrimci komite, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti genel toplantısının onayını almak koşulu ile diğer demokratik örgütlerin ve grupların temsilcilerini seçme gücüne sahip olacaktır. Seçilen devrimci komite İşçi ve Asker Vekilleri Petrograd Sovyeti Devrimci Komitesi’ne mümkün olan tüm yardımı sağlamak amacıyla işe başlayacaktır.”5

Sovyetler toplantısına ara verildi. Delegeler salonu doldurdu.

Bolşevik grup, İşçi ve Asker Vekillerini bu kritik durumda Petrogradlı asker ve işçilerle birlikte olmaya çağırdı. Her kim bu görevi yerine getirmezse hain sayılacaktı.

“Demagoji,” diye haykırdı Menşevik ve Sosyalist Devrimciler.

“Kendi gemilerinizi yakmayın,” diye bağırdı Menşevik İsuv. “Kurucu Meclis toplantısı arifesinde demokratik cepheyi yıkmayın!..”6

Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, Askeri Devrim Komitesi kurulması önerisine yüksek sesle itiraz ettiler. İşçileri, saf dışı bırakılmakla korkutmaya çalıştılar ve karşıdevrimci örgütlerin başa geçeceği tehdidinde bulundular. Bir Askeri Devrim Komitesi kurulması önerisine karşı parti grupları toplantısının kabul ettiği önerge doğrultusunda bir “demokratik birim” kurulmasını önerdiler.

Farklı gruplar açıklamalarını yaptıktan sonra Sovyet daha fazla görüşmeye yer vermeden konuyu oylamaya koydu. Bolşevik önerisinin ilk önce ele alınması konusunda bir teklif yapıldı fakat, Menşevikler ilk önce kendi önerilerinin görüşülmesinde ısrar ettiler. Salonda bir karmaşa oluştu. Birçok delege Menşeviklerin toplantıyı sabote etmeye çalışmasını protesto etti ve önerge verme isteminde bulundu. Sosyalist Devrimciler fısıldayarak birbirlerine danıştılar. Aniden sözcüleri ayağa kalkarak oylamada yer almayacaklarını ilan etti. Salondaki Sosyalist Devrimci grubun huzursuzluğu kürsüden bile fark edilebiliyordu; tek tek ya da gruplar halinde toplantıdan ayrılıyorlardı.

Bu kaçışı gözleyen Bolşevikler yoklama yapılması talebinde bulundular. Salonda kalan Sosyalist Devrimciler toplantıdan tamamen çekildiklerini haykırdılar.

Sonunda oylama yapıldı. 106 ret ve 23 çekimser oya karşı 394 oyla toplantı Bolşevik önerisini kabul etti. “Uzlaşmacı” önerge sadece 113 oy alabildi. Sosyalist Devrimciler oylamadan yenik çıkmışlardı.

Oy sayımından sonra Menşevikler şu açıklamayı yaptı:

“İşçi sınıfını ve Moskova Garnizonunu sürüklemeye çalıştığınız yoldan kurtarmak bizim görevimiz ve yükümlülüğümüzdür. Bu nedenle bu örgüte katılmalıyız, fakat bunu sizin güttüğünüz amaç doğrultusunda değil; Sovyetlerde, Moskova proleterlerinin ve askerlerinin başına gelebilecek ölümcül sonuçları engellemek amacıyla yürüttüğümüz aydınlatma çalışmalarını sürdürebilmek için yapmalıyız.”7

İki politik çizgi –Bolşevik ve uzlaşmacı çizgi– 25 Ekim’deki Sovyet toplantısında tam bir karşıtlık oluşturuyordu; birincisi Petrograd proleter ve garnizonunu desteklemek için harekete geçilmesini; ikincisi ise Petrograd’daki gelişmeleri bekleme bahanesiyle proleter devrime ihanet edilmesi gerektiğini savunuyordu.

4 Bolşevik ve 3 Menşevikten oluşan bir Askeri Devrim Komitesi seçildi. Sosyalist Devrimciler bu komitede kalmayı reddettiler.

Petrograd’daki Askeri Devrim Komitesi’nden farklı olarak, Moskova birimi gerçekte burjuvaların ajanları olan Menşevikleri de içeriyordu. Bundan başka Usiyeviç gibi sadık devrimcilerle birlikte, Muralov gibi ihanet nedeniyle kurşunlanacak olan bozguncular da vardı. Böyle bir komite ayaklanmanın önderliğine yarardan çok zarar getirirdi.

Yeni seçilmiş olan Askeri Devrim Komitesi, Moskova Sovyeti’ne gitmek için, derhal Politeknik Müzesinden ayrıldı ve orada çalışmaya başladı.

Parti, 25 Ekim gecesi burada, “Mücadele Merkezi Karargâhı”nı kurdu.

Sosyalist Devrimcilerin Sovyet toplantısını terk edip nereye gittikleri bir süre sonra belli oldu. Akşam saat 9 sularında, toplantı başladıktan üç saat sonra Sovyet toplantısından farklı olarak gerginliğin ve kızgınlığın hakim olduğu Şehir Duması özel toplantısı yapıldı. Anayasal Demokratlar, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler üstün konumdaydı. Anayasal Demokrat profesörün sağlamaya çalıştığı ciddiyet yok olup gitti. Vekiller sinirli bir şekilde birbirleriyle haber alışverişinde bulunuyorlar, bir parti grubundan diğerine gidiyorlar ve salona giren parti liderlerinin etrafını sarıyorlardı.

Vali Rudnyev toplantıya gitti. Birkaç dakika önce Kışlık Saray’daydı ve İçişleri Bakanı Nikitin kendisine güçlükle Bolşeviklerin Geçici Hükümet’in kuşatılması çağrısında bulunduğunu bildirmişti. Hükümet Rudnyev’i, Moskova’da direniş hareketi oluşturmakla görevlendirmişti.

Melankolik ve trajik bir sesle şunları söyledi:

“Gündemdeki konu hükümetin devrilip, iktidarın Bolşevikler tarafından ele geçirilip geçirilmeyeceğidir. Bizler Geçici Hükümet’in son saatlerinin tanıklığını yapıyoruz. Hükümet can çekişmektedir.”8

Rudnyev, bunun ardından Petrograd’daki olaylar hakkında bilgi verdi. Merkez Telgraf Ofisi Bolşevikler tarafından işgal edilmişti. Demiryolu istasyonları ayaklanmacıların elindeydi. Ön Parlamento bir denizci ve asker birliği tarafından dağıtılmıştı. İktidarın çoğunluğu İşçi Vekilleri Sovyeti’nin elindeydi, fakat Geçici Hükümet hâlâ ayaktaydı. Rudnyev şöyle devam etti:

“On beş dakika önce, İçişleri Bakanı Nikitin şunları bildirdi: Yarım saat önce Askeri Devrim Komitesi’nden iki asker Geçici Hükümet’i azledilmiş olarak kabul eden bir bildiriyle geldi. Eğer Geçici Hükümet kendini azledilmiş olarak kabul ederse güvenliği mutlaka güvenceye alınacakmış. Nikitin, Geçici Hükümet’in çekilme gibi bir hakkı olmadığı fikrinde olduğu cevabını vermiş.”9

Bu sözler Bolşevikler ve Birlikçiler hariç her kesimden büyük alkış aldı. Panik halindeki vekiller bir umut ışığı görmüşlerdi fakat bu aniden yok oldu. Rudnyev, Moskova’daki durumla ilgilenmeye başladı. Merkez Telgraf Ofisi 56. Alay tarafından işgal edilmişti. Diğer birçok işgal eylemi devam etmekteydi. Tüm bunlar Sovyetler adına fakat gerçekte Bolşevik Partisi Moskova Komitesi yönetiminde yapılmaktaydı. Rudnyev son olarak şunları söyledi:

“Moskova Şehir Duması, fiziksel kuvvete sahip olmayabilir, fakat bu organ şehirdeki tek ve en üst otorite ve şu an Petrograd’da olup bitenleri onaylamaz. Bundan başka, üstlendiği kesin bir görev var. Bu da sorumlu olduğu Moskova halkının güvenliğini sağlamak.”10

Rudnyev, Şehir Duması’nın kendisinin açıkladığı gibi halkı korumak amacıyla “Kamu Güvenliği Komitesi” olarak bilinen bir birleşik birim kurmasını önerdi. Konuşmasının son kısmını, konuşması bittikten sonra da süren gergin bir sessizlik içinde yaptı. Hiç kimse bir şey sormadı. Sonunda, ilerde Sovyet Hükümeti’ne karşı hazırlanan en büyük komplonun lideri olacak olan Anayasal Demokrat Şepkin, ayağa kalktı ve Duma’nın her şeyden önce şunları duyması gerektiğini söyledi:

“... ülkedeki kötü olaylardan sorumlu olanlar sol kanadı işgal edenlerdir.”11

Kıdemli Bolşevik İ. İ. Skvortsov Stefanov tüm salonda yankılanan sakin ve anlaşılır bir sesle cevap verdi:

“Moskova Devlet Konferansı yapıldığında sendikalar bir gösteri düzenleyerek tepki göstermeye karar vermişlerdi. O zaman vali, işçilerin gösteri hakkını engellemiş ve bunu azınlığın anarşist gösterisi olarak tanımlamıştı. Altı hafta geçti ve anarşist azınlık çoğunluk haline geldi. Bu, Bölge Duması seçimlerinde kesinlikle kanıtlandı. Vali kimin adına konuşuyor? 25 Haziran’da seçilenler adına ama çoğunluğu oluşturanlar adına değil. Şimdi azınlık olan sizsiniz.”12

Salondaki halktan insanlar ve Bolşevik üyeler bu açıklamayı alkış yağmuruna tuttu. Anayasal Demokratlar intikam ateşiyle tutuştular. Sosyalist Devrimciler sessizce birbirlerine baktılar. Stefanov ise sesini yükselterek konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Duma artık halkı temsil etmiyor. Ülkemizin geleceği adına cesurca konuşabiliriz. İktidar küçük bir azınlık tarafından değil, ülkedeki çoğunluğun temsilcileri tarafından ele geçirildi. Bu gerçeklerle kanıtlandı. Telgraf Ofisi, Smolni Enstitüsü, demiryolu istasyonları, Devlet Bankası ve diğer birkaç enstitü ele geçirilmiş ve buna sadece birkaç kişi karşı koymuştu. Bu, insanların Geçici Hükümet’in yanında olmadığını kanıtlamaktadır. Önergenizi geçirin. Biz oylamada yer almayacağız. Fakat şunu unutmayın sorumluluk sizindir.”13

Skvortsov Stefanov’un konuşması sosyal-uzlaşmacı saflarda karışıklığa ve etkisiz bir protestoya neden oldu. Sosyalist Devrimcilerin temsilcileri; “tüm köylülerin ayaklanmaya karşı olduklarını”, “Bolşeviklerin Asker Vekilleri Sovyeti’nde çoğunluğa sahip olmadıklarını” ve “İşçi Vekilleri Sovyeti’nin tüm proleterleri temsil etmediğini...” açıkladı.

Şehir Duması’ndaki ikinci büyük grup olan Anayasal Demokratların sözcüsü Astrov, Geçici Hükümet için koşulsuz destek çağrısında bulundu. Kendisi monarşist olan Milyukov ile beraber Romanovların otokratik kurallarının korunması için yalvaran Astrov, şimdi iktidarın Sovyetler tarafından ele geçirilmesini, monarşiye dönüş olarak değerlendiriyordu.

Uzun ve anlamsız konuşmalarla Menşevikler, İşçi Vekilleri Sovyeti’ni yanlış ve hatalı bir adım atmakla suçladılar. Tüm demokratik örgütlerin temsilcilerinden oluşan bir birimi destekleyeceklerine ve eğer bu birim işçileri bastırma yönünde önlemler alırsa çekileceklerine söz verdiler.

Menşevikler tam bir panik ve kafa karışıklığı içindeydiler. Bazıları eğer ölüm cezasını uygularsa Geçici Hükümet’e karşı çıkacaklarını söylüyordu. Diğerleri ise Menşevik gruptan ayrılma pahasına Geçici Hükümet’i tüm kalpleriyle destekleme konusunda Anayasal Demokratların görüşlerini tekrarlıyorlardı.

Sıkıcı ve boğucu konuşmalar bitmek bilmiyor, her grup suçu diğerlerine yüklemeye çalışıyordu. Bu karşılıklı suçlamaların ortasında Bolşevikler toplantıdan ayrılarak acil işlerin onları beklediği bölgelere gittiler.

Bolşeviklerin ayrılması kalan üyeleri boşuna zaman harcadıklarına ikna etti. Müzakereler kapandı. Gece yarısı, herkesi Şehir Duması’nın etrafında toplanmaya ve Bolşeviklere karşı direnmeye çağıran uzun bir önerge kabul edildi.

Rudnyev’in hareketiyle Şehir Duması, Menşeviklerin ve Sosyalist Devrimcilerin çoğunlukta olduğu Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu, Moskova Askeri Bölge Karargâhı ve Posta ve Telgraf İşçileri Sendikası temsilcilerinden oluşan bir “Kamu Güvenliği Komitesi” kurdu.

Menşevikler Askeri Devrim Komitesi’nde olduğu gibi “Kamu Güvenliği Komitesi”ne de kendi temsilcilerini seçtiler.

Sosyalist Devrimciler Askeri Devrim Komitesi’nde görev almayı reddettiler, fakat “Kamu Güvenliği Komitesi”ni şartsız desteklediler. Bu onların oylamada yer almayı reddetme ve Sovyetler toplantısından geri çekilme bilmecelerini açıklıyordu. Hızla karşıdevrimci Duma’ya gittiler. Kurulduktan hemen sonra “Kamu Güvenliği Komitesi” Rusya’daki tüm Şehir Dumalarına Geçici Hükümet’i desteklemeleri ve “Yerel Duma Komiteleri”ni oluşturmaları çağrısı yaptı.

Rudnyev’in başkanı olduğu Şehirler Birliği Başkomitesi tüm yerel hükümet birimlerine, işaret verilir verilmez Kurucu Meclisi örgütlemek ve desteklemek amacıyla derhal toplantıya katılabilecek vekilleri seçmeleri uyarısında bulunan telgraflar gönderdi. Bu talebin amacı, Sovyetler II. Kongresi’ne şehirde ve kırsaldaki yerel hükümet organlarının kongresiyle yanıt vermekti.

“Kamu Güvenliği Komitesi” derhal çalışmaya başladı. Albay Ryabtsev’in talimatlarıyla Kadetler Duma binalarını ve Kremlin’in Troyski Kapısının karşısındaki Binicilik Okulu’nu işgal ettiler. Kremlin’e girmeye çalıştılar, fakat muhafızlar yollarını kesti.

25 Ekim gece yarısı Şehir Duması’nda karşıdevrimin öncü birimi oluşturulurken, Askeri Devrim Komitesi de bir toplantı yapıyordu. Menşevikler uzun ve anlamsız konuşmalar yaparak engellemelerde bulunuyorlardı. Ryabtsev’in Kadetleri şimdiden sokaklarda yürümeye başlamıştı, bu nedenle derhal önlem alınması gerekiyordu. Fakat bu dakikada Menşevikler diğer örgüt temsilcileri ile Askeri Devrim Komitesi’nin iş birliği yapıp yapmayacağı konusunu ortaya attılar. Bu öneri reddedildi. Komite 56. Piyade Alayı’nın askerlerinden oluşan bir muhafız birliğini Neglinnaya caddesindeki Devlet Bankasına gönderdi. Demiryolu istasyonunun ele geçirilmesi Demiryolu İşçileri Askeri Devrim Komitesi’ne bırakıldı. Şu telefon mesajı tüm bölgelere gönderildi:

“Toplanıp bir bölge devrim merkezi seçin, bölgenizde nereleri ele geçireceğinize karar verin (ofisler, kamu binaları vb.), derhal silahlanın (silah depolarını ele geçirin), Sovyet Devrim Merkezi ve parti ile irtibata geçin.”14

Bir motosiklet birliği Moskova Sovyeti’ni korumak üzere çağrıldı. Parti Merkezinin talimatına göre, Askeri Devrim Komitesi burjuva gazeteleri Russkoye Slovo, Utro Rossii, Russkiye Vedomosti ve Ranneye Utro’nun kapatılması için asker gönderdi. Saat 4 dolaylarında bu gazetelerin baskı ofisleri mühürlendi.

Garnizona, Petrograd’daki ayaklanma hakkında bilgi vermek ve destek vermesi için bir emir gönderildi. Askeri Devrim Komitesi şu açıklamayı yaptı:

“1. Bütün Moskova Garnizonu derhal harekât için hazırlanmalı. Askeri birimler bile Askeri Devrim Komitesi’nin tek bir sözüyle harekete geçmeye hazır olmalı.

2. Askeri Devrim Komitesi’ninkiler dışında hiçbir emre ya da talimata uyulmamalı.”15

Bunun yeterli olmadığı açıktı. Ordu birimleri Sovyetlere çağrılmalı ve Kremlin ile diğer hükümet binalarının ele geçirilmesi talimatı verilmeliydi. Yaroslavski Yoldaş, Binicilik Okulu’nun Kremlin’in çevresini koruma altına almak için bir an önce ele geçirilmesi gerektiğini önerdi, fakat bu öneri kabul edilmedi.

Bölgedeki işleri örgütlemek ve yönetmek için özel bir komisyon kuruldu. Bu komisyon tüm bölge Sovyetlerinden çeşitli bölgelerde Askeri Devrim Komitesi’nin komiseri gibi hareket edecek kişiler atamasını istedi.

Komiserlere, emirleri beklemeden derhal kendi yetkilerini kullanarak tüm ordu birimlerine, milis ve posta ofislerine komiserler atamaları ve Kızıl Muhafızların yardımıyla bölgelerin korunmasını örgütlemeleri talimatı verildi.

Askeri Devrim Komitesi sürekli toplantı halindeydi. Şehirdeki tüm bölgelerden, talimatları öğrenmek isteyen ve askeri birim gereksinimi olup olmadığını ve gerekiyorsa nereye gönderilmesini istediklerini soran telefonlar geliyordu. Ama bu sorulara verilen cevaplar kesinlik taşımıyordu. Açıktı ki Askeri Devrim Komitesi’nin ayaklanma için bir planı yoktu ve gerekli kararlılığı gösteremiyordu.

İşçileri en çok heyecanlandıran konu silah sağlanmasıydı. Ryabtsev kendi birliklerindeki askerleri silahsız bırakmamak için gerekli önlemleri almıştı. Tüm gece boyunca alaylardan ve Kızıl Muhafızlardan Sovyetlere gelen delegeler silah talebinde bulunuyorlardı. Bölgeler komiserlerini silah bulmadan dönmemeleri talimatıyla gönderiyorlardı.

Kremlin’in cephaneliğinde büyük miktarda silah vardı. Askeri Devrim Komitesi E. Yaroslavski’yi Kremlin Komiseri olarak atadı. O. Berzin Posta Ofisinden çağrılarak cephaneliğe silahların dağıtımından sorumlu komiser olarak atandı. Komiserlere Kremlin’e gitme talimatı verildi ve sabahleyin bölgelerin silah almak için habercilerini gönderecekleri konusunda uyarıldılar.

Kremlin’e bir tabur ve 56. Alay’dan Bolşevik yanlısı bir birlik; cephanelik için de bir müfreze yerleştirildi. Kremlin aynı zamanda başkomutan Albay Ryabtsev’in, Ukrayna birimlerinin ve diğer birçok subayın karargâhıydı. Emirlerinde iki zırhlı araçları vardı.

Kremlin’deki düşman güçlere karşı önlemler alınması gerekiyordu, fakat Askeri Devrim Komitesi bu konuya bir çözüm getirmedi. Parti Merkeziyle birlikte, Kremlin garnizonunun genişletilmesi konusunda bir önerge kabul etti ve bu amaçla Sovyetlere bağlılığını kanıtlamış Kamovniki’de bulunan 193. Piyade Destek Alayı’nı önerdi.

25 Ekim gecesi, Kremlin Komiseri E. Yaroslavski, Askeri Devrim Komitesi’nin mesajını iletmek üzere Kamovniki’ye gitti. Görevdeki Alay Komitesi’nin üyeleri sessizce bir birlik oluşturup saat 5’te Kremlin’e vardılar.

Berzin cephaneliğe geldi ve bir muhafız onu cephanelik komutanı Tümgeneral Kaygorodov’un dairesine götürdü. Depolar açılmış ve 193. Alay’dan gelen birlik silahlandırılmıştı.

26 Ekim sabahı erken saatlerde Bölge Parti Merkezi ve Askeri Devrim Komitesi her şeyden önce Kızıl Muhafızları resmi olarak silah talebiyle Kremlin’e gönderme işini ele aldı, fakat sadece üç kamyon cephaneye ulaşılabildi. Geri kalanlar bir gece önce Kremlin’in Troyski Kapısının karşısındaki Binicilik Okulu’nu işgal eden Kadetler tarafından engellenmişti. Sonradan anlaşıldı ki Ryabtsev, 193. Piyade Destek Alayı’ndan bir birliğin getirtildiğini öğrenmiş ve Kadetlere Kremlin’in etrafını kuşatma emrini vermişti. İçeri giren üç kamyon, Kremlin’den silah yüklü olarak ayrılırken ele geçirilmişti.

Askeri Devrim Komitesi’nin birlikleri böylece silahsız kalmış oldu. Bölgeler cephanelikten tek bir silah bile alamadılar.

Bölgelerde işçiler gergin bir umutla ayaklanmaya başlama emrinin gelmesini bekliyorlardı. 25 Ekim akşamı Zamoskvoreçye Bölge Sovyeti Yürütme Kurulu’nun bir toplantısında 5 kişiden oluşan Askeri Devrim Komitesi seçildi. Bu komite, Moskova Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcisi olarak hareket edecek bir komiser atadı.

26 Ekim sabahı Zamoskvoreçye Askeri Devrim Komitesi bölge milis istasyonunu işgal ederek hükümet komiserlerini görevden uzaklaştırdı. Kızıl Muhafızlar Komite Karargâhına çağrılarak, “1886 Şirketi”nin elektrik santralını işgal etmeleri emri verildi. Bu, Zamoskvoreçye bölgesini Moskova nehir köprüsünün kenarından koruyordu. Üstelik bu, komiteye bölgeyi işgal eden Beyazları elektriksiz bırakma olanağı veriyordu.

Askeri Devrim Komitesi Karargâhı, Beyazların yapacağı olası bir saldırıya karşı iyice koruma altına alındı. Ticaret Enstitüsü öğrencilerinin binaları kuşatmaya çalışacağı tahmin ediliyordu. Askerler Bolşevik Partisi Bölge Komitesi’nde daimi görevdeydi.

25 Ekim akşamı, Kamovniki Bölge Sovyeti ve bölgedeki fabrikalardaki aktif partili işçilerin ortak toplantısı, Deviçyi alanı no: 6’daki öğrenci yemekhanesinde yapıldı.

Heyecan doruk noktasındaydı. Delegeler, yığınların harekete hazır olduğunu bildirdiler. Aynı gece geç saatlerde bir Askeri Devrim Komitesi seçildi. Komitenin yaptığı ilk iş mevcut silah stoklarını ele almak oldu. Bolşevik Partisi Bölge Komitesi binalarında 15 eski silah, diğer birkaç fabrikada bir düzine silah ve birkaç tüfek bulundu. Bunlar yüzlerce Kızıl Muhafızı silahlandırmak için mevcut olan silahlardı. Ellerinde kauçuk-plastik fabrikası işçilerinin gizlice ürettiği birkaç el bombası vardı. Bunun üzerine 193. Alay’dan bir talepte bulunuldu, fakat anlaşıldı ki Ryabtsev onların neredeyse tüm silahlarına el koymuştu. Yaklaşık bir düzine tüfek ve birkaç yüz fişek “inzibat” birliğinden alındı. Askeri Devrim Komitesi’nin emriyle muhafızlar fabrikalarda görevlendirildi. Öğrenci yemekhanesinde bir ilk yardım merkezi kuruldu.

26 Ekim sabahı Suşçevsko-Marinski Sovyeti Ordnance fabrikasından 20 kadar Kızıl Muhafızın gönderilmesini istedi. Tüm sabah boyunca fabrikalardan Sovyet’e son haberleri almak için adamlar geldi. Öğleden sonra bir Askeri Devrim Komitesi’nin seçildiği özel bir Sovyet toplantısı yapıldı.

25 Ekim’de Presnya bölgesinde bir Devrimci Komite oluşturuldu. Demiryolu bölgesinde de aynı gün bir Devrimci Komite kuruldu ve geceleyin bir tane de Sokolniki bölgesinde kuruldu. Moskova’nın diğer bölgelerinde de 25 ve 26 Ekim’de devrimci komiteler kuruldu.

Bölgelerde işçiler karşıdevrimin silahlarına el koymaya başladılar. Birçok durumda mermisiz silah taşıyan Kızıl Muhafızlar subayları ve Kadetleri silahsızlandırıyordu.

Fakat milis karakolu işgal edilinceye kadar bölgeler ne Moskova sokaklarında ne de subayların ve burjuvaların evlerinde büyük miktarda silaha el koyabildiler. Tüm şehirdeki milis karakollarının işgali, 26 Ekim’de hemen hemen hiçbir direnişle karşılaşılmadan gerçekleştirildi. Bütün iş eski komiserlerin işine son verilip yenilerinin atanmasına kalmıştı. Sadece Şehir Milis Karargâhı ele geçirilememişti. Daha sonraları bu bina, Moskova Sovyeti’ne saldırırken Kadetlerin kullanacağı en önemli mevzi olacaktı.

26 Ekim’de Bolşevik Partisi Moskova Komitesi, işçi ve askerleri saldırıya başlamaya çağıran bir bildiri yayınladı. Saat 4’te Bölge Askeri Devrim Komiteleri, Moskova Askeri Devrim Komitesi’nden saldırı eylemlerinden kaçınmalarını emreden bir telefon mesajı aldılar. Herkes ne olduğunu merak ediyordu.

2

BEYAZLARLA MÜZAKERELER

Olup bitenler bunlardı. Albay Ryabtsev’in kuvvetlerini toplamaya harcadığı tüm dikkate rağmen, birliklerinin attığı her adım Moskova Bolşeviklerinin aldığı önlemlerle bozguna uğradı. Telgraf Ofisi devrimci birlikler tarafından ele geçirilmişti. Kremlin Bolşevik birimler tarafından işgal edilmişti. 25 Ekim’de Sosyalist Devrimciler tarafından denetlenen Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu, birliklere acil bir telefon mesajı göndererek, Sovyetler tarafından emredilinceye kadar herhangi bir eyleme girişilmemesi direktifini verdi. Ancak garnizon birlikleri Askeri Devrim Komitesi’nin çağrısına uydular.

26 Ekim’de Ryabtsev, Moskova Askeri Bölgesindeki garnizonlara şu emri yayınladı:

“İç savaşı başlatmayın. Sakin olun ve kamu güvenliğini sağlayın. Tüm askeri birlikler ve garnizonlar ulusal zenginliklerin korunması için tüm önlemleri alsınlar.”16

Buna rağmen birimler ve garnizonlar Askeri Devrim Komitesi’ni seçtiler. Karargâh, Moskova bölgesindeki kasabalardan endişe verici haberler alıyordu. Genel Karargâh takviye kuvvetler için söz verdi, fakat bunlar 30 Ekim’den önce ortalıkta gözükmedi. Bir temsilci Genelkurmay’a gönderilerek birliklerin sevkiyatının hızlandırılması istendi. Ryabtsev’in elinde hiç ağır silah yoktu.

Yapabileceği tek şey zamanla oynayarak, savaşı olabildiğince ertelemekti. Koşullar Ryabtsev’in lehineydi. 26 Ekim sabahı Kremlin’e silah almak için gönderilen kamyonların Kadetler tarafından ele geçirildiğinin öğrenilmesi üzerine, Askeri Devrim Komitesi Ryabtsev’e telefon ederek bu durumu protesto etti. Ryabtsev sahte bir heyecanla vekillerin kendisine müzakere için gönderilmesini önerdi. Petrograd’dan yeni dönmüş olan İşçi Vekilleri Moskova Sovyeti Başkanı Nogin, Ryabtsev’i görmeye gitti. Ona, Askeri Devrim Komitesi Temsilcisi Muralov ve ayaklanmaya karşı olan ve Beyazlarla bir anlaşma yapılabileceğini uman Troçki de eşlik ediyordu.

Ryabtsev onlara demokrasiye karşı gelmek gibi bir amacı olmadığını söyleyerek şu açıklamada bulundu:

“Demokrasi adı altında ifade edilmeye çalışılan, Sosyal Demokrat –Bolşevik ve Menşevik–, Sosyalist Devrimci ve Trudoviklerin kabul ettiği kararlardı.”17

Bu, 25 Ekim’de Sovyet’teki tüm parti grupları temsilcilerinin toplantısında kabul edilen önergelerin bir uzantısıydı.

Müzakereler sonucunda Nogin’in raporlarına göre:

Sonuçta her iki tarafın giriştiği eylemlerin ertelenmesinin gerektiğine karar verdiler. Kadetler geri çekilmeli ve Askeri Devrim Komitesi birliklerini Kremlin’den geri çağırmalıydı (örneğin, 193. Alay birlikleri). Askeri Devrim Komitesi, Genel Karargâh’a temsilcilerini gönderecekti.

“İşçilerin silahlandırılması konusunda Ryabtsev Askeri Devrim Komitesi’nin bir temsilcisinin kendisine gönderilerek silahların dağıtımının ayarlanmasını istedi.”18

Böylece teslim olmuş gibi davranarak Ryabtsev zaman kazandı. Gerçekte, teslim olmak gibi bir niyeti yoktu. 26 Ekim saat 2’de “Kamu Güvenliği Komitesi” toplantısı, Şehir Duması binalarında yapıldı. Bu özel bir toplantıydı; Eyalet Komiseriyle yardımcısına ve Geçici Hükümet temsilcisine bile katılım izni verilmedi. Her ikisi de toplantının yapıldığı odanın kapısının önünde sinirli bir şekilde bir aşağı bir yukarı yürüyüp durdular. Geçici Hükümet, hepsinin gözünde öyle küçülmüştü ki “Kamu Güvenliği Komitesi” onunla bir ilişkisi olduğunu göstermekten korktu.

Ryabtsev, Askeri Devrim Komitesi ile yaptığı anlaşmayı açıkladı. Moskova garnizonunun cesaretinin kırılmış olduğunu vurguladı, kalıcı bir zafer kazanacakmış gibi görünmüyordu.

Rudnyev sadece bir konuda karar verilmesi gerektiğini söyledi: herhangi bir tartışmaya girmeden Askeri Devrim Komitesi’ne karşı bir mücadeleye girip girmeyecekleri. Ryabtsev tekrar zafer için herhangi bir umut olup olmadığını sordu. Biraz tereddüt ettikten sonra olumlu bir tavırla, ‘Genelkurmay’ın yardımını sayarsak,’ diye ekledi. Orada bulunan herkes heyecanla mücadelenin başlaması lehinde oy verdi. Ryabtsev tekrar görevini yerine getireceğini belirtti:

“Zor bir mücadele olacak, fakat zafere ulaşmak için umudum var.”19

Böylece, 26 Ekim günü saat 5 sıralarında Ryabtsev “Kamu Güvenliği Komitesi”nden saldırıya başlama onayını aldı. Harekete geçme zamanı tamamen ona bırakılmıştı. Bundan sonra toplantıdan ayrıldı.

İştah yemekle gelir. Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcilerinin kararsız olduğuna ikna olan ve “Kamu Güvenliği Komitesi”nin onayını almış olan Ryabtsev ihtilalcilerden yeni taleplerde bulundu. Sadece 193. Alay birliklerinin Kremlin’den çekilmesini istemekle kalmayıp, Kadetlerin, Kremlin’i koruyan 56. Alay’ın yerine geçmesini talep etti.

Kremlin’in korumasını 56. Alay’ın sürdürmesi konusundaki tüm taleplere yanıt olarak Ryabtsev bu isteğinde ısrar ettiğini, fakat son kararıyla ilgili Moskova Sovyeti’ne telefonla bilgi vereceğini söyledi.

26 Ekim akşamı Muralov tekrar Kremlin’i ziyaret etti ve Ryabtsev ile görüştükten sonra Kadetlerin geri çekilmesi koşuluyla 193. Alay’ın Kremlin’den geri çekilmesini kabul etti.

Ryabtsev’in geri çekilmeleri talebini duyan 56. Alay’ın askerleri çılgına dönmüş ve onu linç etmek istemişti. Birçoğu onun tutuklanmasını istedi.

Askeri Devrim Komitesi vekilleri Kremlin’i terk etti.

E. Yaroslavski Kremlin’e çağrılarak, Askeri Devrim Komitesi tarafından garnizon birimleri arasında Askeri Büronun faaliyetlerini yaygınlaştırarak onların düşman saflarına geçmesini önlemesi ve tüm garnizonu harekâta hazırlaması talimatı verildi.

26 Ekim akşamı, Ryabtsev ile yapılan anlaşma konusunda Askeri Devrim Komitesi üyeleri ile Parti Merkezi arasında çıkan sorunu tartışmak üzere Moskova Bölge Komitesi ve Bolşevik Partisi Bölge Komitesi’nin özel birleşik bir toplantısı yapıldı. Toplantı tüm anlaşmaların durdurulmasını emreden bir karar kabul etti ve savaşan merkezlere nihai harekâta başlama talimatı verdi. Aynı gece görüşmeler kesildi.

26 Ekim günü saat 7’de yapılan İşçi Vekilleri Sovyeti ve Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurullarının ortak toplantısında Nogin Petrograd’daki durumu rapor etti. Nogin’in raporunun özeti şöyleydi; Petrograd’da “tüm parti gruplarından oluşan” bir Askeri Devrim Komitesi kurulmuştu. Bu bilgi Nogin’in Ryabtsev ile yaptığı anlaşmadaki pozisyonu ile Petrograd’daki durum hakkında bir paralellik varmış izlenimi yaratmak içindi. Gerçekte ise, Ekim ayaklanması sırasında uzlaşmacı partilerin temsilcileri Petrograd Askeri Devrim Komitesi’nden çekilmişlerdi.

Nogin’in konuşmasındaki hava uzlaştırmacıydı. Konuşmasını bitirir bitirmez karşıdevrimle mücadelede işbirliğine çağırdığı insanlar birbiri ardına ayağa kalkarak devrimin geçersizliğini ilan ettiler. Sosyalist Devrimciler, önceki Sovyetler Merkezi Yürütme Kurulu tarafından kabul edilen Sovyetler II. Bütün Rusya Kongresinin yasal olmadığını belirten bildiriyi okudular. Aynı zamanda Köylü Vekilleri Sovyeti’nin Bolşevikleri cepheden birlik çağırmakla tehdit eden telgrafı da okundu.

Bu dakikada garnizon alaylarından delegeler salonda belirdi. Bir gün önce Parti Merkezi, Askeri Büroya, eski Sovyet karşıdevrimci “Kamu Güvenliği Komitesi”ne delege gönderdiği için yeni bir Asker Vekilleri Geçici Sovyeti örgütlemesi talimatını verdi. 26 Ekim akşamı Askeri Büro Birlik Komiteleri toplantısı yapıldı. Bundan kısa bir süre önce bu birlik komiteleri Sverdlov’un E. Yaroslavski’ye gönderdiği özel bir talimat üzerine seçilmişti ve çoğunluğu Bolşevik etkisindeydi. Komite bire karşı 212 oyla şu kararı aldı:

“Birlik Komiteleri İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’ni tek otorite olarak kabul eder. Birlik Komiteleri sadece, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Askeri Devrim Komitesi’nin kararlarına uyacak ve Sovyetlerin birleşmesini isteyerek İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti seçimlerinin en kısa sürede yapılmasını talep edecektir.”20

Birlik Komiteleri aynı zamanda Askeri Devrim Komitesi’ne ve Albay Ryabtsev’e bir temsilci heyeti gönderilmesine karar verdi. Heyet Ryabtsev’den Kadetlerin Kremlin çevresinden çekilmesini ve 56. Alay’ın tutuklu askerlerinin serbest bırakılmasını talep edecekti. Bu önerilerin reddedilmesi durumunda şu istenecekti:

“Devrimci Komite cephaneliğin ve 56. Alay’ın serbest kalması için gerekli en sert önlemleri alacaktı. İşçiler ve askerler derhal silahlandırılmalıydı.”21

Böylece garnizon tamamen Bolşevik saflarına geçmiş oldu fakat Bolşevikler bunu avantaj olarak kullanamadılar. Aslında, ayaklanma konusuyla çalkalanan partinin iyimser görüşlü üyeleri gaf yapmaktan kurtulamamışlardı.

Birlik Komitesi garnizon toplantısı tarafından seçilen heyet, Nogin’in açıklamalarda bulunduğu Yürütme Kurulu toplantısına gitti. Kürsüye çıkan askerler iktidarın Sovyetlere geçmesini talep ederek Asker Vekilleri Sosyalist Devrimci ve Menşevik Yürütme Kurulu’nun kararlarını protesto ettiler.

Nogin askerlerle konuşmuş ve onlara pratikte Ryabtsev ile bir anlaşmaya varıldığını söylemişti. Bu görüşmeden sonra temsilci heyeti Sovyet’ten çıkarak doğruca Ryabtsev’le görüşmeye gitti. Neredeyse gece olmuştu. Binicilik Okulu’na vardıklarında heyet, uzun süre bekletilerek tehditlere ve tahriklere maruz bırakıldı. Üst rütbeli subaylardan biri Kazakları heyete silah çekmeleri için zorladı, fakat Kazaklar buna karşı çıkarak heyetin geçmesine izin verdiler. Albay Ryabtsev ile yapılan görüşmede heyet garnizon toplantısının aldığı kararları bildirerek Sovyetlere geri döndü.

26 Ekim olayları Ryabtsev’in lehine görünüyordu. Ayaklanmayı ertelemede başarılı olmuştu, fakat karşıdevrimciler tüm bunlar için hiçbir yardım alamadılar. Tam aksine, Moskova garnizonu Bolşeviklerin tarafında olduğunu ortaya koymuştu. Bolşevik Partisi yerel örgütünün çabaları sayesinde Moskovalı işçi ve askerler ayaklanma ve iktidarın Sovyetlere geçmesi lehinde hareket etmeye başlamışlardı.

3

BEYAZLARIN ÜLTİMATOMU

27 Ekim sabahı Moskova’daki Bolşevik Yürütme birimleri arasındaki anlaşmazlık son buldu. Moskova Komitesi, Moskova Bölge Bürosu ve Bolşevik Partisi Moskova Bölge Komitesi’nin ortak toplantısından çıkan görüşmelere son verilmesi kararına karşı çıkan sorumlular, konunun yeniden gündeme getirilmesini talep ettiler. Parti Merkezi ve Askeri Devrim Komitesi Bolşevik Bölümünün ortak bir toplantısı yapıldı. Bu toplantıda iki çelişkili görüş ortaya çıktı. Bazıları Ryabtsev ile müzakerelerin durdurulmasını ve saldırıya başlanmasını istiyordu. Diğerleri ise kuvvetlerin örgütlenmesi için zaman kazanmak adına barışçı anlaşmalarda direniyordu.

Parti Mücadele Merkezi, gücü elinde bulundurmasına rağmen, bu gücü kullanmakta başarısız olmuş ve kesin kararların alınması gerektiği zamanda tartışmaların uzayıp gitmesine neden olmuştu. Parti Merkezinin bazı üyeleri anlaşmalar yoluyla ayaklanmanın önlenebileceğini umuyorlardı. Oy çokluğuyla –9’a karşı 5– Ryabtsev ile müzakerelere devam edilmesi kararı alındı. Çoğunluğu bu yönde oy kullanmaya iten neden devrimcilerin yeterli silahının olmaması ve bu nedenle zamana ihtiyaç duyulmasıydı.

Askeri Devrim Komitesi Başkanı Usiyeviç daha sonra (7 Kasım’da) Sovyetler Yürütme Kurulu’nun bir toplantısında belirttiği üzere:

“Kritik bir nokta, Askeri Devrim Komitesi örgütlendiğinde kendine ait bir askeri gücü yoktu. Gece yarısı komite, Genel Valinin evindeki Sovyetler toplantısına gittiğinde, sahip olduğu tek kuvvet küçük bir motosikletli birlikti. Açıkça yapmamız gereken ilk şey, Sovyetleri ve Askeri Devrim Komitesi’ni gafil avlamaya yönelik çabaları önlemek olmalıydı. Biliyorduk ki Kadetler toplanmış ve Sovyetlere karşı hareket emrini bekliyorlardı. Bizim hâlâ kuvvetlerimizi toplamamız gerekiyordu. Moskova garnizonunun ve işçilerin büyük çoğunluğunun bizim arkamızda olduğunu bilmemize rağmen bu çoğunluk silahsızdı. Moskova garnizonunun dörte üçünün silahı yoktu. Kızıl Muhafızlar henüz kuruluş aşamasındaydı. Bundan dolayı Askeri Devrim Komitesi tarafından alınacak ilk önlem, askerleri ve işçileri silahlanmaya yönlendirmekti.”22

Bölgelerde, Kadetlerle müzakereler şaşkınlığa sebep olmuş ve çoğu yerde hoşnutsuzluk yaratmıştı. Tüm şehirde hızla Kızıl Muhafız birlikleri kuruluyor ve erzak sağlanmaya çalışılıyordu. Fabrikalarda işçiler ayaklanma için hazırlanıyorlardı. Bölge Sovyetlerinin binalarında yoğun bir hareketlilik vardı. Aniden müzakerelerin başladığı haberi geldi.

Haber, Bolşevik Partisi Zamoskvoreçye Bölge Komitesi’ne ulaştığında, kimse buna inanmak istemedi. Hemen yapılan bir toplantıda işçiler, şehirde ayaklanmanın baş göstermeye başladığını ve tüm askeri kışlalarda subayların karşıdevrimci eylemlerde bulunduğunu bildirdiler. Kadetler şehrin merkezine gönderilmeye ve üniversite öğrencilerine silah verilmeye başlanmıştı.

Toplantıda, müzakereleri protesto eden bir önerge kabul edilerek, Askeri Devrim Komitesi’ne delege gönderilmesine karar verildi.

Aynı zamanda bölgede konuşlanmış alaylara bir delege gönderilerek onların tutumları öğrenilmeye çalışıldı. Askerler vekilleri coşkuyla karşıladı. 55. Alay’a giden delegeler askerlerin omuzlarında birimden birime dolaştırıldı. Hepsi de ayaklanmayı destekleyeceğine söz veriyordu. Benzer bir karşılama 196. Komando Birliği tarafından da gerçekleştirildi.

Benzer şeyler diğer bölgelerde de yapıldı. Subaylar alaylarını terk ederek Ryabtsev’e katılmaya gitmişlerdi. Şehrin her bölgesinden asker birlikleri, subayları olmadan Moskova Sovyeti’ne doğru yürüyüşe geçti.

“Nereye,” diye sordu görenler telaşla.

“Sovyetlere,” diye cevap verdi askerler.

Moskova Sovyeti tesisleri kuşatıldı. Askerler odaları, koridorları doldurdular. Binanın dışındaki meydana sürekli yeni gruplar gelmeye devam ediyordu.

Gazeteleri Vperyod’da Menşevikler, Moskova Sovyeti muhafızlarının sarhoş olduğunu yazmışlardı. Ertesi gün bu haberi yalanlamak ve özür dilemek zorunda kaldılar.23

Sovyet’in dışındaki meydanı dolduran asker kalabalığından yararlanarak uzlaşmacılar bir toplantı yapıp askerleri kendi saflarına çekmeye çalıştılar. Askeri Devrim Komitesi bu toplantıları yasaklamak zorunda kaldı.

Bölgelerin baskısı altında Askeri Devrim Komitesi müzakere sürecinden faydalanarak tüm çabasını kuvvetlerini oluşturmaya harcadı. Bir şeyler oluşmaya başladı. Komite sabah saatlerinde, alınması gereken birçok acil önlem için bir toplantı yaptı. Komite üyeleri devamlı olarak görev başındaydı. Yan odada Askeri Devrim Komitesi Karargâhı harıl harıl çalışıyordu. Buraya Komiserler neler yaptıklarını rapor etmek için geliyorlar ve yeni talimatlar alarak dönüyorlardı. Ortaya çıkan problemleri çözmek için kısa toplantılar yapılıyordu. Askeri Devrim Komitesi birçok ordu birimiyle irtibata geçmişti.

Halkı aç bırakmamak için yiyecek bulma konusunda büyük çaba harcanmıştı. Her bölge komitesi tarafından yiyecekten sorumlu komiserler atanmıştı. Sarhoşluğu önlemek için Askeri Devrim Komitesi tüm içki stoklarına el koyma kararı aldı. Devriyelere, tüm gece kulüplerini ziyaret etmeleri ve eğer içki satışı varsa sahiplerini tutuklamaları emri verildi.

Askeri Devrim Komitesi kurmayları bir istihbarat şubesi kurdular. Askerlerden ve Kızıl Muhafızlardan oluşan istihbaratçılar Şehir Duması’na Kadetlerin yoğunlaştığı bölgelere sızarak gerekli bilgileri topladılar. Birçok gönüllü istihbaratçı, birliklerin hareketi ve düşman kamplarına hakim olan ruh hali hakkında bilgi taşıyordu. Askeri Devrim Komitesi bir taşıma servisi kurarak, bu amaçla motorlu araç talebinde bulundu. AMO fabrikasının işçileri 50 motorlu araç sağladı. 2. ve 22. Motorlu Ulaşım Birlikleri, kendilerini Askeri Devrim Komitesi’nin emrine verdi.

Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler asılsız söylentiler yayarak, gazeteleri aracılığıyla Petrograd’daki ayaklanmanın bastırıldığı izlenimi yaratmaya çalıştılar.

Petrograd’la irtibat kesildiği için Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu’nun organı aracılığıyla başkentle bağlantı kurulmasına karar verildi. Birlik, tarafsız oldukları için, Petrograd ile görüşme yapması için hiç kimsenin telefon hatlarını kullanmasına izin veremeyecekleri cevabını verdi, fakat bilgi alınabilecek herhangi birini çağırabileceklerini bildirdi. Başkentteki askeri durum sorulduğunda “tarafsızlık” koşulunun buna izin vermediğini söylediler. Tüm bunlar Halk Komiserleri Sovyeti tarafından araştırılabilirdi.

Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin “tarafsızlığını” yok etmek için girişilen birçok boş ataktan sonra –temsilcilerini iki gün boyunca “Kamu Güvenliği Komitesi”nde oturmaktan alıkoymayan bir “tarafsızlık”– telefonun bulunduğu Yürütme Ofisi’nin zorla ele geçirilmesine karar verildi. Bundan başka, “Yöneticiler”in Petrograd ile bağlantı kurmak için kullandığı telgraf hattının Kuzey Demiryolu Santralı üzerinden olduğunu keşfettiler. Bu hattaki Demiryolu İşçileri Komitesi’nde çoğunluğu Bolşevikler oluşturuyordu ve böylece Askeri Devrim Komitesi Petrograd ile irtibat kurabildi. Hem telefon hem de telgraf iletişimi bu yolla tekrar sağlandı.

Demiryolu İşçileri Sendikası yöneticilerinin telgraf iletişimini kesen Bolşevikler, Yaroslavl’daki Kafkas ve Mercuri iskelelerinde bir tüfek stoğu olduğunu öğrendiler. Demiryolu İşçileri Askeri Devrim Komitesi, parti merkezine bu konuda bilgi verdi ve merkez derhal Yaroslavl’a bir temsilci gönderdi.

Askeri Devrim Komitesi, devrimci kuvvetlerin askeri harekâtıyla ilgili aşağıdaki genel planı hazırladı:

“1. Tüm askeri eylemler bir merkezden yürütülmeli.

2. Bölgelerin görevi, sistematik olarak askeri kuvvetlerini merkeze doğru kaydırmaktır. Genel plana aykırı olmamak koşuluyla ayrı harekâtlar yapılabilir.

3. Bölgelerin arkası tamamen güvenli olmadığı için harekâtları Moskova dışında gerçekleştirmek zorunluluk haline gelmiştir.

4. Kararlı ve azimli bir şekilde hareket edin.”24

Ayaklanmanın karşısında olanların ısrarı üzerine şu iki madde de plana eklendi:

“5. En az kan dökülmesini sağlamak.

6. Halkın güvenliğinin sağlanması.”25

Gün içinde Askeri Devrim Komitesi bir başarı daha kazandı. 1. Topçu Destek Tugayı’nın tüm komiteleri feshedilerek yeni birimler seçildi. Tugay, Batarya ve Komando komitelerinin ortak bir toplantısında, sadece Askeri Devrim Komitesi’ne bilgi verilmesi kabul edildi. Aynı toplantıda topçular pratik olarak tugayı kontrol eden bir Askeri Devrim Komitesi seçtiler.

Moskova garnizonu topçuları Bolşeviklerin etrafında toplandı.

Ryabtsev’in harekât hazırlıklarının farkında olan Askeri Devrim Komitesi’nin Menşevik üyeleri, işbirliği için şu koşulları öne sürdüler ve reddedilmesi durumunda istifa etmekle tehdit ettiler:

1. Tüm evraklar Askeri Devrim Komitesi’nin 7 üyesi tarafından imzalanacak. Eğer herhangi bir belge 1 ya da 2 üye tarafından imzalanırsa Menşevikler gazete ve el ilanları yoluyla halka başvurma hakkına sahip olacaktı;

2. İşçi Vekilleri Sovyeti, Şehir Duması’nın “Kamu Güvenliği Komitesi”ne bir temsilci gönderecekti;

3. Askeri Bölge Karargâhı ile müzakerelerde ulaşılan tüm anlaşmalar yerine getirilecekti;

4. Menşevikler Askeri Devrim Komitesi’nin çalışmalarını bozmaya çalışarak onları vazgeçmeye zorladılar. Burjuvazinin bu çanak yalayıcılarının çalışmaları tamamen karşıdevrimci “Kamu Güvenliği Komitesi”nin lehindeydi.

Teklifleri reddedildiğinde, Menşevikler Askeri Devrim Komitesi’nden istifa ettiler.

Bu arada, karşıdevrimci “Kamu Güvenliği Komitesi” boş durmuyordu. Ryabtsev ordu birimlerinin komutanlarını topladı. Moskova çevresinden ya da Moskova bölgesinden uzakta bir yerlerden ordu birimi çağırmak istemişti. Komutanlar isteksizce gelmişler ve onun, “Adamlarınız nerede?” sorusuna ellerini umutsuzca sallayarak cevap vermişlerdi:

“Oralarda, Sovyet’te.”

Ryabtsev hızlı bir şekilde askeri eğitim okulları ve Kadet okullarında tur attı. Kadetler aktif bir şekilde hazırlanıyorlardı. İki gündür tamamen silahlandırılmış kamyonlarla şehir etrafında tur atıyorlardı. Kadetler, Arbat caddesinde Beyaz Muhafız öğrencilerine ve tüm gönüllülere silah veriyor ve onları Aleksandrovski Askeri Okulu’na gönderiyorlardı.

Ryabtsev, 26 Ekim’de üniversite öğrencilerinden bu okulda bulunmalarını istemişti. Kadetler gelen öğrencileri, Beyaz Muhafız birliklerine katılmaya ikna ediyorlardı. 27 Ekim’de Moskova Üniversitesi öğrencileri, Diviniti dersliğinde, Lazarev ve ticari entitülerin rapor sunduğu genel bir toplantı yaptılar. Tartışmaya girmeden, hatta resmi bir oylama yapılmadan Askeri Bölge Karargâhı, Şehir Duması ve Geçici Hükümet’ten silahlı destek talep edilmesi konusunda bir kararı kabul etti.

27 Ekim sabahı, Subay Vekilleri Konseyi Geçici Hükümet’i destekleyen ordu subaylarının katıldığı bir toplantı düzenledi ve bu toplantıda, Sovyetleri bölecek ve devrimci birimleri silahsızlandıracak detaylı bir plan hazırlandı. Bu durum, Asker Vekilleri Sovyeti Kültür ve Eğitim Bölümü tarafından 1917 yazında düzenlenen kurslarda eğitim veren iki subay tarafından gizlice Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’na bildirildi. Beyazlar esas umutlarını, defalarca görüştükleri Genel Karargâh’a bağlamışlardı. 27 Ekim sabahı cepheden şu telgrafı aldılar:

“Cephedeki ordular adına; Bolşevik zorbalığının derhal durdurulmasını, askeri güçlerle iktidarın ele geçirilmesi girişimlerinden vazgeçilmesini, demokrasinin yetkili organlarına göre hareket eden ve Rusya’daki egemen güç olan Geçici Hükümet’e kesin itaat edilmesini talep ediyoruz. Aktif hizmetteki ordu bu talebimizi kuvvetle destekleyecektir.

Duhonin,

Başkomutan Kurmay Başkanı

Vyruboy,

Başkomutan Kurmay Başkanı Vekili

Yarbay Kovalevski,

Karargâh Başkomiseri

Perekrestov,

Ordu Komitesi Başkanı”26

Fakat, bu tehdit ve Duhonin’in prestijiyle uzlaşmacı Ordu Komitesi’ne sağlanan destek dışında, telgraf hiçbir etkili yardım sözü içermiyordu.

Daha sonra, Batı Cephesi Komutanı General Baluyev, Rudnyev’e şu acil telgrafı gönderdi:

“Süvariler Bolşeviklere karşı size yardım etmek için Moskova’ya geliyor. Top göndermesi için Genel Karargâh’a başvurdum.”27

Aynı gün Baluyev, Duhonin’i Moskova’daki durumun ciddiyeti konusunda bilgilendirdi. Emrindeki kuvvetlerle Bolşevik ayaklanmasını bastırabileceğini ummadığını söyledi ve acilen takviye kuvvetlerin ve özellikle topçuların gönderilmesini istedi.

Duhonin durumun gittikçe kritikleştiğinin farkındaydı. Tula, Briansk ve Orel’e hareket eden birliklerinin rotasını değiştirdi ve onları toplarla güçlendirerek Moskova’ya yöneltti.

Sonunda, 27 Ekim’de şu telgrafı Ryabtsev’e ve bir kopyasını da Rudnyev’e gönderdi:

“Bolşevik hareketini çökertmek amacıyla Genel Karargâh, Güneybatı Cephesi’nden toplarıyla birlikte bir muhafız tugayını emrinize vermiştir. Bu birlik 30 Ekim tarihinden sonra Moskova’ya ulaşacaktır. Aynı zamanda Batı Cephesi’nden de topçu birlikleri gönderilmiştir. Birlikler Moskova’ya ulaşmadan onları karşılayacak delegeler göndermelisiniz. Rusya’nın kalbinde ortaya çıkan ayaklanmayı tamamen bastırmak için gerekli bütün önlemler derhal alınmalıdır.

Duhonin

Başkomutan Kurmay Başkanı”28

Ryabtsev kaybedilecek bir saniye bile olmadığının farkındaydı. Bolşevikler hızla kuvvetlerinin sayısını arttırıyordu. Eğer herhangi bir engel çıkmazsa –o zamanlar tahmin edemiyordu– Batı Cephesi’nden topçular 28 Ekim’den önce orada olurlardı. Bundan başka Askeri Bölge Karargâhı, Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerin moral bozucu etkinliklerinin ve müzakerelerinin devrimci birliklerin moralini bozacağını umuyordu.

Ryabtsev aniden sert bir tavır takındı. Sadece bir gün önce işçileri silahlandırma konusunu düşüneceğini ve bununla Bolşevik birlik 193. Destek Alayı’nın Kremlin’den geri çekilmesini sağlayacağını düşünüyordu. Bundan sonra Bolşevik etkisindeki 56. Piyade Destek Alayı’nın da Kremlin’den çekilmesini talep etti. 27 Ekim’de müzakereler tamamen Kadetlerin askerlerin yerine geçmesi konusuna odaklandı. 27 Ekim akşamı saat 7’de Ryabtsev Askeri Devrim Komitesi temsilcileriyle müzakereleri keserek Kremlin’in kuşatılmasını, Askeri Devrim Komitesi’nin dağıtılmasını ve üyelerinin tutuklanmasını emreden bir ültimatom verdi. Ültimatoma 15 dakika içinde uyulması gerekiyordu.

Ültimatom, Askeri Devrim Komitesi’nin üzerinde soğuk duş etkisi yarattı. Çelişkilerin barışçı yollarla çözülmesi umutları duman gibi dağıldı gitti. Komite, Ryabtsev’in zaman kazanmak için müzakereleri bilerek uzattığını anladı. Bu yüzden ültimatom reddedildi. Silahlı mücadele için planlanan tüm faaliyetler hayata geçirilmeye başlandı. Moskova’daki bölge komiserlerine bir emir gönderilerek derhal silahlı harekâta hazırlanmaları ve birliklerini Moskova Sovyeti’ne göndermeleri istendi. Ordu birimlerine Askeri Devrim Komitesi’nin emirleri dışında hiçbir emre uymamalarını belirten telefon mesajları gönderildi. Moskova Sovyeti’ni korumak için Askeri Devrim Komitesi Zamoskvoreçye bölgesinden bir “Dvinsk” birliği getirtti.

“Dvinsk”ler çoğunlukla, adlarını aldıkları Dvinsk şehrinde Bolşevik propagandası yaptıkları gerekçesiyle tutuklanıp hapsedilen, Batı Cephesi’ndeki 50. Ordu mensubu askerlerdi. Daha sonra Moskova’ya götürülerek Butirski hapishanesine konulmuşlardı. Aralarında birçok birlik ve alay komitesi üyesi vardı. Herhangi bir duruşma yapılmadan, hatta haklarında kesin bir suçlama yapılmadan uzun süre hapishanede tutuldular. İçlerinden 200 kişi açlık grevine başlayarak derhal soruşturmalarının yapılmasını istedi. Ordu hukuk otoriteleri bundan oldukça utanç duydular ve özürlerini bildirerek belgelerin yok olduğunu açıkladılar. Onların bırakılmaları için Bolşevikler tarafından bir kampanya başlatıldı ve bu Moskova Garnizonu tarafından da desteklendi.

Askeri delegasyon, Moskova Sovyeti’ne ve Askeri Büroya giderek “Dvinsk”lerin serbest bırakılmasını istediler ve onları işlerini yapmamakla suçladılar. “Yeterince konuşma yapıldı, şimdi harekete geçme zamanı,” diyerek askerler mücadeleye hazır olduklarını dile getirdiler.

Bolşevik Partisi Moskova Örgütü’nün talebi ve Moskova Sovyeti’ndeki Bolşevik grubun ısrarı üzerine, 22 Eylül’de “Dvinsk”lerin serbest bırakılması için emir verildi, fakat o gün 860 tutukludan sadece 593’ü serbest bırakıldı. Geri kalanlar ise Ekim ayaklanması sırasında serbest kalabildi.

“Dvinsk”ler mücadeleye girişmeye hazırdılar. Muhteşem birer savaşçı ve örgütçü olduklarını kanıtladılar. Moskova Parti Komitesi onlara orduda ve fabrikalarda toplantı yapma görevini verdi.

27 Ekim saat 10’da bir “Dvinsk” birliği, Askeri Devrim Komitesi’nin çağrısına cevap olarak Moskova Sovyeti yolu üzerindeki Kızıl Meydana doğru yürüyüşe geçti. Meydanda Kadetler tarafından durduruldular.

“Nereye gidiyorsunuz?” diye sordu bir albay.

“Moskova Sovyeti’ni korumaya,” diye cevap verdi askerler.

“Merkezi biz koruyoruz,” dedi albay ve “Dvinsk”lere silahlarını bırakma emri verdi.

Askerlerin protestosuna karşılık albay silahını “Dvinsk”lerin komutanı Sapunov’a çevirerek onu vurdu. İkinci komutan askerlerine doğru haykırdı. “Saldırın!” Çatışma kısa ve kesindi. Her iki tarafta da çok sayıda ölü ve yaralı vardı. Fakat “Dvinsk”ler Moskova Sovyeti yolunda çatışarak yaralılarını oraya taşıdılar.

Açık düşmanlık böylece başlamış oldu.

Ryabtsev’in ültimatomu ulaştığında, Suharev Halk Sarayı’nda yüzlerce Bolşeviğin katıldığı bir Bölge Duması toplantısı yapılmaktaydı. Askeri Devrim Komitesi telaşla ültimatom hakkında onlara bilgi verdi. Bu, Moskova’daki 11’i Bolşevik etkisinde olan 17 Bölge Duması’nın toplantısıydı. Bolşevikler, karşıdevrimci Moskova Şehir Duması ile dengeyi sağlamak için Bölge Dumalarını da kapsayan yeni bir merkez seçmeye karar verdiler. 400 üyenin tümü oradaydı. Akşam saat 6:30’da toplantı açılır açılmaz Anayasal Demokrat Prens D. İ. Şakovski ayağa kalkarak, “tüm üyeleri bilgilendirmek için gerekenin yapılmadığını ve bundan dolayı toplantının geçersiz olduğunu” açıkladı.29

Bu, salonda karmaşaya sebep oldu ve Şakovski bildirisini geri almaya zorlandı. Konuşması devamlı olarak Anayasal Demokratların ve uzlaşmacıların protesto haykırışlarıyla kesilen toplantı başkanı, toplantının niye yapıldığını açıklayarak şu somut önerileri okudu:

“1. Hükümetin tek yerel birimi olarak Askeri Devrim Komitesi’ne tam olarak güvenildiğini belirtmek.

2. Her Bölge Duması’ndan iki ve her yönetimden bir temsilcinin katılacağı bir ‘Bölge Duması Ortak Konseyi’nin derhal örgütlenmesi.

3. Konsey 7 üyeden oluşan kendi Devrim Yürütme Bürosunu seçecek.

4. Büro’ya yiyecek sağlanıp dağıtılması, şehir için gerekli parasal kaynakların bulunması, Moskova ve çevresindeki devrimci düzeni korumak amacıyla gerekli önlemlerin derhal alınması talimatı verilecek.

5. Bu geçici önlemler Ortak Konsey tarafından onaylandıktan sonra Moskova Askeri Devrim Komitesi’ne gönderilecek ve bir an önce uygulamaya konulacak.”30

Herhangi bir tartışma olmadan bu önergenin oylanması talebi başka bir fırtınanın çıkmasına neden oldu. Üyelerden biri çoğunluğun görüşünü istedi, diğerleri yüksek sesle bu durumu protesto etti. Bu karmaşanın ortasında Askeri Devrim Komitesi üyesi M. F. Vladimirski, kürsüye çıkarak aceleyle şu açıklamayı yaptı:

“Kuvvetler Başkomutanı Ryabtsev Askeri Devrim Komitesi’ne bir ültimatom vererek 15 dakika içinde bunun kabul edilmesini istemiştir. Komite bu ültimatoma uymayı reddetmiş ve meydan karşıdevrimci birimler tarafından bombalanmıştır. Komitedeki tüm görüşmelere derhal son verilmeli ve tüm Enternasyonalist Sosyal Demokratlar (Bolşevikler) bir an önce bölgelerine giderek acil durumlar için hazırlanmalıdırlar.”31

Toplantıda azınlık durumundaki Anayasal Demokratlar ve uzlaşmacılar gürültülü bir şekilde salonu terk ettiler. Orada kalanlar önerge lehinde oy kullandı ve aceleyle bölgelerine döndüler.

27 Ekim gecesi Askeri Devrim Komitesi ve parti merkezinin ortak toplantısında, Moskova proletaryasının genel greve çağrılmasına ve Beyaz Muhafızları çökertmek için tüm kuvvetlerin toplanmasına karar verildi.

Moskova Sovyeti’ne giden Bolşaya Nikitskaya caddesinin ara sokakları Kadetler tarafından işgal edilmişti. Beyazlar tarafından ele geçirilen binaların tehlikeli olduğu görüşüyle iki merkeze bölünülmesine karar verildi, biri Sovyet’te kalacak diğeri bölgelerden birinde karargâhını kuracaktı. 28 Ekim sabahı 4 ile 6 arasında parti merkezi üyelerinin çoğu Moskova Sovyeti’nden ayrılmış ve şehir bölgesindeki binalara gitmişlerdi. Bu bölgede Askeri Devrim Komitesi’nin dağıtılma riskine karşı “yedek bir karargâh” kurulmuştu.

Alayları bilgilendirmek ve Sovyetlere sadık birlikleri toplamak gerekiyordu. Askeri Devrim Komitesi’nin üyeleri askerlerin ve işçilerin harekete geçmek için dört gözle işaret bekledikleri bölgelere dağıldılar.

Ryabtsev’in ültimatom haberi Sovyet’e ulaştığında, aynı sabah Askeri Devrim Komitesi’nden istifa eden Menşevikler, tekrar sahnede belirdiler. Bu politik borsa tellalları, “Kamu Güvenliği Komitesi” ile müzakereler için aracı olmayı önerdiler.

Uzlaşmacılar binadan kovuldular.

Binada sadece Sovyetler için savaşmaya ve ölmeye hazır olanlar kaldı.

4

KREMLİN’İN KUŞATILMASI

Ryabtsev saldırı için özenle hazırlık yaptı. Şehirde ve Moskova Askeri Bölgesinde sıkıyönetim ilan edildi. Bölgedeki tüm garnizonlara harekâta hazırlanma ve çağrı yapılır yapılmaz birliklerini Moskova’ya gönderme emri verildi. Ryabtsev Moskova garnizonunun tüm alay komutanlarına telefon ederek, onlara derhal birliklerini toplamaları ve Aleksandrovski Askeri Okulu’na Albay Kravçuk’un emrine göndermeleri talimatını verdi. Üniversite öğrencileri ve subaylar da Aleksandrovski Askeri Okulu’na çağrıldı. Topçu subayları liderliğindeki bir Kadet birliği Hodinka kampındaki 1. Topçu Tugayı’na saldırmak ve silahlarına el koymak, eğer bunda başarısız olunursa onları hareketsiz kılmak emriyle gönderildi.

Kadetler, 27 Ekim gecesi ilerleyen saatlerde, tugay karakolunu silahsızlandırmayı başardılar ve 2. Topçu Birliği Kışlasına doğru ilerlediler. Kadetlerden bazıları kilitli yerlerden silahları çıkarmaya başladılar, diğerleri atlara el koymak için ahırlara koştular. Burada bir seyis öldürüldü ve bir diğeri de yaralandı. Askerler Kadetlere ateş açtılar. Silah seslerini duyan topçular yarı giyinik, ellerinde silahları barakalarından dışarı fırladılar. Kadetler geri çekilirken arkalarından gelenleri kurşun yağmuruna tuttular. Baskın, Kadetlerle savaşmak için şehre gönderilmelerini isteyen topçuları kızdırmıştı. Askeri Devrim Komitesi’nin emriyle tugay derhal barikat kurmaya başladı. 28 Ekim sabahı istihkâm duvarları, tugay karargâhının etrafında yükseldi ve sonra 5. Batarya, Moskova Sovyeti’ne doğru yola çıktı.

Kadetler cephaneliği ele geçirmeye çalışırken diğer Beyaz birlikler olabildiğince büyük bir alanı denetim altına almak amacıyla Kremlin çevresine yayılıyordu. İleri birlikler Moskova Sovyeti’nin etrafında belirdi. Arbat’ın tümünü ele geçirmeyi başardılar. Devriyeler Krimski köprüsünden Smolensk pazarına kadar yayılmışlardı. Tüm garnizona erzak sağlayan bir ordu erzak deposu Ostozenka köşesinde ele geçirildi.

Ryabtsev, Dorogomilovo bölgesindeki Briansk tren istasyonu yakınındaki Borodinski köprüsünün ele geçirilmesi için bir birlik gönderdi. Bir gece önce Dorogomilovo Devrim Komitesi tarafından kurulan “talep edilen silahlar komitesi” üç subayı yakalayarak tutuklamıştı, fakat devrime karşı savaşmayacakları konusunda şerefleri üzerine and içtikten sonra gitmelerine izin verildi. Bir buçuk saat sonra Beyazlar, Devrim Komitesi Karargâhı’nın önünde belirdiler. Muhafız güçlükle Devrim Komitesi üyelerini uyarabilmişti, fakat önlem alabilmek için çok geçti. Komite üyeleri ışıkları kapatarak karanlıkta kaçmaya çalıştılar. Üçü yakalanıp Sovyet’e götürüldü. Bir subay orada onlara alaylı bir şekilde sorular sordu:

“Beni hatırladınız mı?”

Bu, şerefi üzerine yemin eden subaylardan biriydi. Açığa çıktı ki, silahsız serbest bırakılan subaylar direkt olarak 5. Kadet Okulu’na giderek, Kadetlerin Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’na gitmelerini sağlamışlardı.

Borodinski köprüsü de Beyazlar tarafından ele geçirildi. Bu, Briansk tren istasyonuna Batı Cephesi’nden gelecek olan kuvvetlere geçiş vereceğinden, onlar için önemli bir kazançtı.

“Kamu Güvenliği Komitesi”, Ryabtsev tarafından alınan tüm önlemleri onaylamıştı. Rudnyev tüm Alay ve Birlik Komitelerini sadece Moskova Askeri Bölge Karargâhı’nın emirlerine uymaya çağırdı. Moskova’da sıkıyönetim ilanı ile birlikte her şeyden Bolşevikleri sorumlu tutan bir bildiriyi halkın dikkatine sundu. Askerleri Kremlin’den geri çekmeyi reddeden onlardır, diyordu, ordu depolarını yağmaladılar; silahlara, cephanelere el koydular; Bolşevik Askeri Devrim Komitesi de bir anlaşmaya varabilmek için yapılan tüm önerileri geri çevirdi.

Tüm bunlar tamamen yalandı. Rudnyev, bir gün önce, müzakerelere son verilmeden çok önce harekete geçme konusunda çağrı yapmıştı.

Bu tür bildirileri dağıtmak amacıyla “Kamu Güvenliği Komitesi” üç adamdan oluşan bir danışma bürosu kurdu: Rudnyev, Menşevik Asteğmen V. V. Scherr ile Kışlık Saray’ın düşmesinden sonra Petrograd’dan gelen eski Savaş Bakanı yardımcısı ve şimdi Şehir Duması üyesi olan İ. K. Ramzin. Bu büro Kamu Güvenliği Moskova Komitesi’nin bültenini yayımlıyordu. Bu bültenler yanlış bilgiler, uydurma röportajlar içeriyordu, bunlar Sosyalist Devrimci ve Menşevik gazetelerde tekrar basılıyordu.

Son derece sıradan bir insan olan Rudnyev, hiç beklemediği bir anda kendini akıntının tam ortasında buldu. Geçici Hükümet düşmüş ve mücadeleye devam görevini ona vermişti.

Yiyecekten sorumlu eski bakan Prokopoviç nezaretten çıkarak Moskova’ya geldi. Buraya, tutuklanmayan diğer eski bakanlar da geldiler. Dışişleri Bakanı hariç tüm bakanlar Moskova’daydı. Devrim tarafından ofislerinden atılan bu bakanlar Rudnyev’in ofisinde saatler süren bir görüşme yaptılar.

Rudnyev kendini ülkenin kurtarıcısı olarak görüyordu. Moskova’da hükümetin yeniden kurulması fikrini aklından hiç çıkarmıyor ve taşıdığı hırsla kendini hükümetin başında hayal ediyordu. 27 Ekim akşamı saat 11:45’te Genelkurmay’a şu bilgiyi verdi:

“İç savaşı önlemek için iki gündür harcanan çaba yalnızca Bolşeviklerin konumlarını güçlendirmelerine ve şansımızın azalmasına neden oldu. Kamu Güvenliği Komitesi bugün şu kararı aldı: Silahlı güçlere dayanarak Bolşevikleri ezmek. Akşam saat 7’de onlara bir ültimatom verildi.”32

Mücadele kolay olmayacağı için acilen yardım isteyen Rudnyev devam etti:

“Bolşeviklerle savaşmak işinden ayrı olarak Moskova bir Geçici Hükümet kurulması zorunluluğu ile yüz yüzedir. Komite (Kamu Güvenliği) cepheye ve ülkeye erzak sağlamak için derhal bir teknik karargâh kurulmasını ve yakın gelecekte demokrasinin tekrar sağlanması için kamu örgütlerinin, demokratik yönetimlerin ve Sovyet’in ortak bir toplantısının yapılmasını önermektedir.”33

Her şey Moskova’da Bolşeviklerin çökertilip çökertilemeyeceğine bağlıydı. Tüm karşıdevrimci güçler, onlara cephaneliği kontrol edebilme şansını verecek, arkalarını koruyabilecekleri ve saldırıya hazırlanmalarına olanak verecek olan Kremlin’in işgal edilmesine odaklanmışlardı.

26 Ekim akşamı Kremlin’in çevresini kuşatan Kadet kordonu, sadece 27 Ekim sabahı 193. Alay’ın ayrılması için açıldı. O zamandan beri kuşatma kırılmamıştı. Ryabtsev müzakereler süresince kabul edilen koşulları ihlal etti. Kremlin’in içinde subay hastanesi, Moskova Geçici Mahkemesi ve diğer birçok devlet dairesi vardı. Çoğunluğu Sosyalist Devrimcileri ve Menşevikleri destekleyen 56. Alay subayları orada kalarak, kuşatmaya devam etmeleri için askerleri sıkıştırmaya devam ettiler. Bundan başka, Kremlin’de kendilerini tarafsız olarak ilan eden subayların komutasında iki zırhlı araç vardı. Tüm bunlar Kremlin garnizonunun zayıflamasına neden olmuştu. 27 Ekim günü akşama doğru yeni Kadet grupları geldi ve Kremlin çevresinde halka oluşturdu. Ryabtsev ile müzakerelere son verilmeden önce Askeri Devrim Komitesi Kremlin Komutanı Berzin’den şu telefon mesajını almıştı:

“Aleksandrovski Okulu ve Kadet Okulu askeri öğrencileri ne pahasına olursa olsun Kremlin’i ele geçirmeye karar vermişler. Silahlandılar ve subaylar tarafından nasıl ateş edecekleri öğretildi. Albayın Kremlin’den ayrılmasını istediler. Alayı kapılara yerleştirin, tüm durumlarda...”34

Bu noktada telefon hattı kesildi. Askeri Devrim Komitesi’nin İstihbarat bölümü şunu rapor etti:

“Fırıncılar Birliği’nden görevli üye Kulesov bize şu bilgiyi verdi: Aleksandrovski Askeri Okulu’nda düzenlenen bir Kadet toplantısında Kremlin’in bu gece işgal edilmesine ve Askeri Devrim Komitesi’nin tutuklanmasına karar verildi. Derhal operasyona başlanacak.”35

Askeri Devrim Komitesi, Kremlin’e kuvvet göndermeye niyetlendi, hatta top bile gönderecekti fakat çok geçti. Ryabtsev ültimatomu vermişti.

28 Ekim sabah saat 6 sıralarında, Zırhlı Araç Birliği’nden bir asker telaşla Kremlin’deki devrimci garnizonun başında bulunan Asteğmen Berzin’e giderek, acilen telefondan istendiğini bildirdi. Berzin bunu duyunca hayrete düştü. Çünkü iletişimi uzun süre önce kesilmişti ve Zırhlı Araç Birliği’nin telefonunun çalışmadığını biliyordu. Aceleyle birliğe gitti, yolunun üzerinde her birine makineli birer silah yerleştirilmiş iki zırhlı araç gördü. Motorları çalışıyordu. Odaya girer girmez birliğin komutasındaki subay ona telefon ahizesini uzattı ve şöyle dedi:

“Başkomutan sizinle konuşmak istiyor.”

Ryabtsev telefonda Berzin’e Topçu Tugayı dahil tüm devrimcilerin silahsızlandırıldığını söyledi.

“Kremlin’in derhal kuşatılmasını istedim. Tüm şehir benim ellerimde. Askeri Devrim Komitesi’nin tüm üyeleri tutuklandı. Size teslim olmak için 25 dakika veriyorum. Eğer karşı gelirseniz top ateşi açarım.”

Şehirdeki uyuşukluk ve Sovyetlerle olan telefon bağlantılarının kesilmiş olması nedeniyle merkezle iletişim kurulamaması Berzin’i daha sonra belirttiği gibi Ryabtsev’in dediklerinin doğru olduğuna inanmaya yönlendirdi. Bolşevik Partisi’ne yeni katılmış ve devrimci deneyimi olmayan bu kararsız asteğmen Ryabtsev’in blöfünü göremedi ve en küçük bir direnme göstermeden Ryabtsev’in isteklerine uydu. Gerçekten de şehir Ryabtsev’in elinde olmasına rağmen savaş gücü olan bir garnizonun ve yeterli silaha sahip bir kalenin teslim olması, devrimci birlikleri tam anlamıyla arkadan vurmaktı. Kremlin’in haince teslim olması devrimci kuvvetlerin durumunu ölçülemeyecek derecede kötüleştirdi.

Kremlin’in teslim edilmesi konusunda Berzin’den onay alan Ryabtsev, Troyski ve Borovitski kapılarının açılmasını ve her birine 5 muhafızın yerleştirilmesini, tüm devrimci muhafızların geri çekilmesini, tüm silahların ele geçirilmesini ve 56. Alay’ın 2. Aleksander anıtının önünde sıraya dizilmesini istedi. Eğer istekleri yerine getirilmezse Kremlin’i bombardımana tutacağı tehdidini yineledi.

Birlik Komitesi toplantısında askerler ültimatomun kabul edilmesini protesto ettiler.

“Kremlin’i teslim etmeyeceğiz,” dediler. “Ölmeye hazırız. Mücadele ederek ölmek en iyisi.”

Her şeye rağmen Berzin, askerleri silahlarını bırakmaya ikna etti. Troyski Kapısına giderek koruma görevindeki askerlere Kremlin’in teslim olduğunu söyledi. Adamlardan biri ona doğru silahıyla koşarak haykırdı:

“Hain.”

Asker tüfeğinin dipçiğini asteğmenin başına dayadı, fakat kendini kontrol ederek tüfeği uzağa fırlattı, her iki eliyle başını kavrayarak bir kenara çekti. Diğer muhafız üyeleri başlarını öne eğerek onu izledi.

Berzin, Borovitski Kapısını açar açmaz dışardaki subaylar ona doğru koşarak silahını kaptılar ve ona saldırdılar. Sadece subay kalabalığı arasındaki bir generale başvurduktan ve ona henüz tüm muhafızların Kremlin’den uzaklaştırılmadığını söyledikten sonra Kremlin’e dönmesine izin verildi.

Basit bir entrikayla Kremlin’e giren Beyazlar, kinlerini askerlere kustular. Silahsız adamları meydanda sıraya dizdiler ve herhangi bir uyarıda bulunmadan makineli tüfeklerle üzerlerine ateş açtılar. Bu ardı ardına iki ayrı yerde yapıldı. 56. Alay askerleri II. Aleksander anıtının önünde, cephanelikteki askerler de cephaneliğin avlusunda kurşuna dizildiler. Kremlin’in teslim alınması 56. Alay’dan bir asker tarafından şöyle anlatıldı.

“28 Ekim sabahı saat 7 sıralarıydı, bir adam koşarak Kremlin’deki 56. Alay kışlasına geldi ve Troyski kapısının açıldığını haykırdı. Askerler yerlerinden fırladılar ve her taraftan meydana doğru koşan asker ve subaylar gördüler, makineli tüfekleri kuruyorlar ve onları kışlaya doğru çeviriyorlardı.

Bir zırhlı araç göründü ve o da üzerine monte edilmiş silahı askerlere doğrulttu. Askerler akıllarını kaybettiler ve subayları hainlikle suçlayarak ateş etmeye başladılar. Direnmek boşunaydı.”36

Birkaç dakika sonra Kadetler haykırarak barakalara girdiler:

“Her biriniz, silahsız avluya çıkın!”

Beş birliğin tümü de meydanda toplandığında, Kadetler küfür ederek askerleri yüzleri Çudov Manastırına dönük olarak sıraya dizdiler.

Aynı zamanda makineli tüfekler yerlerine telaşla yerleştiriliyordu. Biri Çar Topunun yanına, diğeri Çudov Manastırının duvarının dibine ve üçüncüsü kışlanın girişine ve dördüncüsü de cephaneliğin duvarının yakınına.

Sonra, Kadetler askerlerin etrafını çevirerek üzerlerini aramaya başladılar; ceplerini ters yüz ediyor, botlarının bilekliklerine bakıyorlardı. Kadetler askerlere merhametsizce davranıyor, bazısı tüfeklerinin dipçikleriyle onlara vuruyor bazısı da yüzlerine yumruk atıyordu.

Askerler, çılgına dönmüş Beyaz Muhafızlar tarafından öldürülmek üzere meydana silahsız olarak getirildiklerini anlamışlardı.

Adamların üstünü tamamen aradıktan sonra bu Beyaz Muhafız çetesi kenara çekildi. Komuta duyuldu: “Ateş!”

Makineli tüfekler ateşlendi. Bağırışlar duyuldu:

“Katiller! Kendinizi kurtarın!”

Biri haykırdı:

“Yere yatın!”

Askerler yere yattılar fakat bu onları kurtaramadı. Onlar yerde yatarken ateş devam etti. Bazıları barakalara sığınmaya çalıştı. Çoğu yerde yatan yaralı ve ölü arkadaşlarının üzerinden geçmeye çalışıyordu ama baraka kapıları ateşe tutulmuştu.

Ateş yaklaşık 15 dakika sürdü. Bir asker orada yaşadıklarını şöyle dile getiriyordu:

“Yere yattığımda, yaralı arkadaşlarımın acıyla kıvrandıklarını duydum ve ölümle pençeleştiklerini gördüm.

Spasski kulesindeki saat gürültülü bir şekilde 9’u vurdu. Ateş kesildi.

‘Ayağa kalkın domuzlar! Orada niye yatıyorsunuz!’ diye biri bağırıyordu.

Başımı kaldırdım, yaşadığımın hatta yaralanmadığımın farkına vardım. Şapkamı çıkardım, ona baktım ve kendi kendime ‘değmemiş’ diye düşündüm ve onu tekrar takdım. Korkunç sahne gözlerimin önündeydi. Askerler can çekişiyor, yerde sürünen yaralılar inliyordu...”37

Kremlin cephaneliğinden bir asker ise yaşadıklarını şöyle aktarıyordu:

“Kadetler cephanelikteki askerleri avluda sıraya dizdi ve sonra bizi cephanelikle 56. Alay kışlası arasındaki meydana götürdüler.

Bir subay –komutan– geldi. Cephanelik askerlerini selamlamadan kıdemli Kadetlerin raporunu aldı ve Çar Topuna ilerledi.

Biz, bundan sonra yaklaşık bir saat ayakta dikildik.

Diğer bir subaydan bir komut geldi: ‘Dikkat!’

Kadetler cephanelikten iki makineli tüfek çıkartıp onları sağa ve sola koyup bize yönelttiler.

Hiçbir emir verilmedi.

Birdenbire bir atış duyuldu ve o anda sanki bir sinyal gibi makineli tüfek çalışmaya başladı.

Ölüler ve yaralılar düşmeye başladı bunları yara almamış olanlar izledi.

Makineli tüfekler durduğunda bir ses çınladı: ‘Ayağa kalkın.’

Cephaneliğin adamları kalktılar ve kışlalara koşmak istediler, fakat kapıdaki iki Kadet üzerlerine el bombası attı. Panik başladı, korkunç bir izdiham oldu ve birçoğu ayaklar altında ezildi.

Askerler barakalarını darmadağınık buldular. Çarşaflar dipçiklerle paramparça olmuştu. Çekmeceler kırılarak açılmış ve eşyalar yerlere saçılmıştı. Yiyecek kapları pislikle doldurulmuştu.”38

İşte silahsız askerlerin vahşice katledildiğini gösteren birkaç kanıt daha. General Kaygorodov’un 8 Kasım 1917’de karargâha gönderdiği rapor:

“28 Ekim saat 8’de Troyski Kapısı asteğmen Berzin tarafından açıldı ve Kadetler Kremlin’e girdiler. Kadetler derhal Kremlin’i işgal etti, iki makineli tüfeği ve bir zırhlı aracı Troyski kapısına yerleştirdiler, depodaki ve barakalardaki 56. Alay’ın askerlerini dipçikleyerek dışarı çıkarmaya başladılar. Depodan yaklaşık 500 asker cephaneliğin kapısında silahsız olarak sıraya dizildi. Bu dakikada nereden geldiği belli olmayan bir el atış duyuldu ve Kadetler makineli tüfeklerle ateşe başladılar. Deponun silahsız askerleri birer birer yere düştü. Bağırışlar ve inlemeler duyuldu. Herkes cephaneliğin kapısına koştu. Sadece önünde ölü ve yaralı yığınları bulunan dar bir kapı açılabildi ve yarası olan olmayan herkes buradan geçmeye çalıştı. Beş dakika sonra ateş kesildi. Kalan yaralılar inliyordu, cesetler etrafa dağılmıştı.”39

Askerler barakalardan mahkeme avlusuna çıkarıldıktan sonra Kadetler onları ellerini başlarının üstüne koymaya zorlamıştı. Askerler silahsız olmalarına rağmen üstün görünen Kadetler yenilmekten korkuyorlardı. Bu hainler aç askerlere yemek vermeyi reddettiler.

Kremlin düştü.

Karşıdevrimciler elde ettikleri zaferin sevinciyle deliye dönerek resmi bir bildiri yayınladılar:

“Tüm Birimlere! Tüm Birimlere! Tüm Birimlere!

Kremlin ele geçirildi. Direnişin ana merkezi parçalandı. Fakat Moskova’da sokak çatışmaları devam ediyor. Bir taraftan gereksiz yere kan dökülmesini önlemek, diğer taraftan askeri harekâtlara engel olmamak için, devlet tarafından bana verilen yetkiye dayanarak sıkıyönetim ilan ediyor, yurt komitesinin izni olmadan toplantı yapılmasını veya sokağa çıkılmasını yasaklıyorum.”40

Sevinç içindeki Ryabtsev bunun doğru dürüst yazılıp yazılmadığını kontrol etme zahmetine bile girmedi ve uzlaşmacılar bu bildiriyi hatalarını düzeltmeden gazetelerinde bastılar. Fakat Moskova halkı sokaklardaki tehlikenin farkındaydı. Kremlin’deki askerlerin akıbeti tüm şehre yayıldı.

“Kamu Güvenliği Komitesi”, “Moskova’daki ayaklanmanın bastırıldığını” iddia ediyordu ama yine de sokakların “herhangi bir silahlı direnişe ya da ateş açılmasına karşı zırhlı araçlarla ve devriyelerle korunacağını” açıklıyordu.41

Eğer ayaklanma bastırıldıysa niye zırhlı araçlara ihtiyaçları vardı? Eğer ayaklanma çökertildiyse kim direnebilirdi? Bunlar bu açıklamaları okuyan şaşkın okuyucuların sorduğu sorulardı.

Zafer Genel Karargâha bildirildi. Ryabtsev’in yardımcısı Teğmen Rovni durumu şöyle rapor ediyordu:

“İsyancıların ayaklarının altındaki toprak kaydı ve ayaklanma örgütsüz bir niteliğe büründü. Genel Valinin evindeki Sovyet binalarının yakınında toplanmak için girişimler yapıldı. İsyancılara, bu binayı işgal eden ayaklanmacılara bir ültimatom verildi.”42

Ayaklanmaları bastırmada ustalaşmış yaşlı kurt General Dieterichs, bu oyunun çırağına telgraf hattı üzerinden şu mesajı vermeyi gerekli buldu:

“Size sokak çatışmaları konusunda ültimatomlara fazla güvenmemenizi öğütlememe izin verin. Bu, isyancılara kuvvetlerini tekrar kazanmak ve yeni kaleler inşa etmek için zaman verir. Sokak isyanları, kuvvetler tüm şehre dağılmadan hızlı ve acımasız önlemlerle bastırılmalıdır. Kadet örgütü Başkomutanlık Kamu Güvenliği Komitesi ile tam bir uyum içinde kanlı bir iç savaştan kaçınmaya ve olayları barışçı çözümlerle engellemeye çalışmıştır. Bunun mümkün olmadığı anlaşılınca ayaklanmayı bastırmak ve isyancıları en acımasız şekilde cezalandırmak için gerekli önlemler alınmıştır.”43

Genelkurmay bu acımasız cezalandırmayı kolaylaştırmak için, Sibirya Kazak Topçu Birliği’nden bir tabur ve Kazak Piyade Tümeni’nden bir birliğin Batı Cephesi’nden gönderildiğini ve silahların muhtemelen 28 Ekim akşamı geleceğini rapor etti.44

Günün olayları şöyle özetlenebilir: Dikkatli hazırlıklar ve kararlı bir harekâtla karşıdevrim önemli bir başarı kazanmıştı.

Mücadelenin ilk günü boyunca, Moskova’daki ayaklanmanın liderleri yaptıkları hatalarla mücadelenin uzamasına neden oldular.

İşledikleri başlıca hatalar:

1) Parti Mücadele Merkezi 25 Ekim’de seçildi. Yani, Bolşevik Partisi Moskova Komitesi’nin Petrograd’da iktidarın Sovyetlere geçtiğini öğrenmeden önce. Parti Merkezi derhal çalışmaya başladı ve telgraf ofisinin, telefon santralının ve Genel Posta Merkezinin ele geçirilmesini ayarladı. Fakat birliklerdeki en iyi işçileri örgütlemek ve onları Lenin’in önerdiği gibi, düşman merkezlerine saldırmaları ve oraları kuşatmaları amacıyla tamamen silahlandırmak için gerekli önlemleri almada yetersiz kaldılar.

Kremlin cephaneliğinde Kızıl Muhafız ve garnizon askerleri için gerekli silahlar, Simonovski cephane ve barut deposunda da patlayıcılar vardı.

Ayaklanmanın liderleri ilk etapta Simonovski deposuna gerekli önemi vermediler. Kremlin 26 Ekim sabahı işgal edilmişti. Ancak Kremlin ve cephanelik ile irtibat sağlamak için hiçbir önlem alınmamıştı.

Bu arada, bir gece önce Kadetler Kremlin’in Troyski Kapısının karşısındaki Binicilik Okulu’nu işgal etmişlerdi ve 26 Ekim sabahı bölgelere silah toplamaya gönderilen kamyonların geri dönmeleri engellenmişti.

Posta ve telgraf ofislerinin işgalinden sorumlu yoldaşlar yeterince tedbirli davranmadılar. Ofis elemanlarının karşıdevrimi desteklemeye devam ettiği ortaya çıktı. Onlar, Şehir Duması’na ve Askeri Bölge Karargâhı’na telgraf göndererek, telgrafı onların emrine sundular ve düşman için telefon görüşmelerini kolaylaştırdılar.

2) Askeri Devrim Komitesi Ryabtsev’i ve subaylarını yakalamayı ve Kadetleri silahsızlandırmayı başaramadı. Kremlin’deki birlikleri tam olarak harekâta hazırlamada tüm fırsatları gerektiği gibi kullanamadı. Zırhlı araçlar için kendi elemanlarını görevlendirmedi. Garnizon askerlerini ve Kızıl Muhafız birliklerini, Binicilik Okulu’nu işgal eden Kadetleri bozguna uğratmak için toplayıp silahlandırmadı. Kısacası, Kremlin’in ayaklanmanın kalesi haline gelmesi için gerekli olan tüm bu şeyleri yapmada başarısız oldu.

Askeri Devrim Komitesi’nin Rudnyev ve Ryabtsev ile müzakere için, iki günlüğüne tam yetkili kıldığı elçileri bu sözleri kabul ettiler. Ryabtsev, Askeri Devrim Komitesi’nin 193. Alay birliklerini Kremlin’den çekmesi koşuluyla Kadetleri geri çekmeye söz vermişti. Birlik geri çekildi, fakat Ryabtsev aniden Kremlin kapılarındaki kordonu daralttı. Bu hatayı bir başkası izledi: Komutan Berzin Kremlin’i teslim etti. Beyaz Muhafızlar silah, makineli tüfek ve iki zırhlı araç kazandılar.

Beyaz Muhafızlar bu pasifizme en kötü hainlikle cevap verdiler: Sadece askerleri silahsızlandırmakla kalmadılar, soğukkanlılıkla onları öldürdüler.

3) Burjuva gazeteler 25 Ekim akşamı kapatıldı, fakat Sosyalist Devrimci, Menşevik ve diğer uzlaşmacı gazetelerin çalışmasına izin verildi. Bu gazeteler bir iftira kampanyası başlatarak Bolşevikleri, devrimci işçi ve askerleri karaladılar. Petrograd’da Bolşeviklerin yenildiğine ve Kerenski’nin zaferine dair yalan haberler yaydılar.

4) İşçi Vekilleri ve Asker Vekilleri Sovyetlerinin ortak toplantısında üç Menşevik, Askeri Devrim Komitesi’ne seçildi. Bu da ölümcül bir hataydı. Bu adamların seçilmesine rağmen onları komiteden uzaklaştırmak için gerekli zemin vardı. Ekim günleri boyunca Menşevikler tarafından düzenlenen ihanet ve riyakârlık programı, Askeri Devrim Komitesi’ndeki temsilcileri tarafından yaşama geçirildi. Onlar, Komitenin çalışmalarını sabote etmek için Komiteye karşıdevrimin ajanları olarak girmişlerdi.

Menşevikler tarafından izlenen ikiyüzlü politika bir anlamda Moskova’daki ayaklanmanın ilk günlerinde liderlerin sergilediği kararsızlığı açıklıyor.

5) Askeri Devrim Komitesi doğal olarak karargâhını Moskova Sovyeti binasına taşıdı. Fakat Yürütme Komitesi’nin, Sosyalist Devrimci ve Menşevik üyeleri ile İşçi Vekilleri Sovyeti ve Asker Vekilleri Sovyeti Yönetimleri her fırsatta binada sinsi sinsi dolaşıyor ve neler olup bittiğini dışarı sızdırıyorlardı. Tüm duydukları ve gördüklerini “Kamu Güvenliği Komitesi”ne aktarıyorlardı. Hepsi bu değildi: Askeri Devrim Komitesi ya da komite üyeleri birlikleri Sovyet’e çağırdığında, Asker Vekilleri Sovyeti’nin Sosyalist Devrimci ve Menşevik üyeleri, askerleri “kardeş katliamına neden olacak savaş”ta yer almamaya ikna ediyorlardı. Burjuvaların tüm casusları ancak 27 Ekim günü Ryabtsev ültimatomu verir vermez binadan ayrıldılar. İşte o zaman iki Menşevik Askeri Devrim Komitesi’nden istifa etti.

6) 26 Ekim sabahı Askeri Devrim Komitesi Ryabtsev’den silahların Kremlin’den geçmesi ve Kadetler tarafından tutulan kamyonların geri gönderilmesi için bir talepte bulundu. Cevap olarak Ryabtsev işçilerin silahlandırılması konusunda müzakerelerin başlamasını önerdi. Askeri Devrim Komitesi bölgelerde taleplerini askeri operasyonlarla desteklemek yerine, amaçlarına ulaşır ulaşmaz müzakerelerden çekilen Beyaz Muhafızlarla müzakerelere başladı. Müzakereler sadece düşmanın kuvvetlenmesine yardım etmedi, aynı zamanda “silahlı bir mücadeleye girmeden iktidarın Sovyetlere devredilmesi hayalini yaratarak” bölgelerdeki çalışmalar üzerinde moral bozucu bir etki yarattı. Ryabtsev, Binicilik Okulu’ndan Kadetleri çekme sözünü yerine getirmedi. 27 Ekim akşamı Kadetler “Dvinsk”lere saldırdı ve bunun ardından Ryabtsev Askeri Devrim Komitesi’nin dağıtılmasını talep eden bir ültimatom vererek tam bir sahtekârlıkla Kremlin’i ele geçirdi ve haince garnizonu katletti.

Kadetler 26 ve 27 Ekim’de yapılan müzakerelerden şu şekilde yararlandılar: a) Moskova Sovyeti’nin etrafında sıkı bir kordon oluşturdular; b) Petrovski parkındaki motosiklet birliğini yağmalayarak makineli tüfekleri ele geçirdiler; Simonovski cephane ve barut deposunu yağmalayarak cephaneleri aldılar; bundan başka 1. Topçu Destek Tugayı’na saldırarak mermisiz iki adet üç inçlik topa el koydular; c) kuvvetleri çağırmak için zaman kazandılar.

Kadet ayaklanmasının başından beri karşıdevrimin Moskova karargâhı asılsız söylentiler yaydı. Birkaç kez, Petrograd’daki silahlı ayaklanmanın bastırıldığını, cepheden birliklerin geldiğini ve Moskova işçilerinin ayaklanmasının çökertildiğini rapor ettiler. Kadetlerin ele geçirdiği Moskova Posta ve Telgraf Ofisinin yayın organı aracılığıyla Rudnyev Moskova bölgesindeki kasabalara, Moskova’daki Sovyet otoritesinin kaldırıldığı, yeni bir Geçici Hükümet’in kurulduğu hakkında yanlış ve kışkırtıcı bilgiler aktardı ve tüm yerel Şehir Dumalarını ve yerel hükümet birimlerini Sovyet Hükümeti’ne itaat etmemeye ve ona karşı ayaklanma örgütlemeye çağırdı. Beyaz Muhafızlar özellikle Kremlin’i ele geçirdikten sonra Bolşevik ayaklanmasının bastırılması konusunda efsaneler anlatmaya can atıyorlardı. Bu asılsız bilgiyi yaymaktaki adi rol, “tarafsız” Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu ve Posta ve Telgraf İşçileri Sendikası tarafından oynandı.

Ayaklanmanın savaş merkezlerine doğru ilerleyen sosyalist devrimin düşmanı sürüngenler –daha sonra halk düşmanı olarak teşhir edildiler–, Lenin ve Stalin’in, mücadelenin hemen başında saldırı harekâtının başlatılması gerektiği şeklindeki talimatını sabote ettiler. Bundan başka, işçi ve askerlerin mücadele şevkini kırdılar ve bilerek bölgelerdeki askeri operasyonların başlamasını Beyaz Muhafızlarla anlaşarak ayaklanma iptal edilir umuduyla engellediler.

Bunlar, tüm koşullar uygun olmasına rağmen, Moskova’daki Beyaz Muhafız ayaklanmasının başından niye çökertilemediğinin ana nedenleridir.

5

DEVRİMCİ BİRLİKLER SALDIRIYA GEÇİYOR

Silahsız askerlerin Kremlin’de katledilmesi, halkın sabrını taşırmıştı.

Askeri Devrim Komitesi, Sendikalar Merkez Bürosu, Bolşevik Partisi Moskova Komitesi ve Polonyalı ve Litvanyalı Sosyal Demokratlar Moskova Örgütü işçilere şu bildiriyle seslendi:

“Şimdi çalışma zamanı değildir. 28 Ekim’de fabrikalarda birer nöbetçi bırakıp Askeri Devrim Komitesi’nin ilk çağrısıyla emirleri yerine getirme zamanıdır.”45

“Düşmanlarımıza Moskova nüfusunun çoğunluğunun onlara karşı olduğunu gösterelim.”46

Proleterler şevkle bu çağrıya cevap verdiler. Tüm Moskova fabrikaları ayağa kalktı. Gece vardiyası işçileri makinelerini bırakıp doğrudan fabrika komitelerine gittiler.

“Bize silah verin,” diye haykırıyordu işçiler. Gündüz vardiyasında çalışanlar işlerine gitmeden doğrudan Askeri Devrim Komitesi’ne gittiler. İşçi kalabalığı Bölge Duması’nın etrafını kuşatmıştı.

Yığınların çığlığı, “Silahlara,” diyordu.

Kızıl Muhafızlar onlu gruplar halinde sıraya girip silahların verildiği Yerel Askeri Devrim Komitesi’ne gittiler. Herkes savaş için hazırdı: Kadınlar, erkekler ve Bolşevik Partisi üyesi olmayanlar. Düşmanlığın başladığını öğrenen Ordnance Tesisinde çalışan bir Bolşevik işçi tesis komitesine telefon ederek şunu söyledi:

“Tüm Bolşeviklere işi bıraktırıp emirleri beklemek üzere Devrim Komitesi’ne gönderin.”

Bu tesisteki sayıları 300’ü bulan Bolşevik grup, sıraya girerek onlara gösterilen noktaya yürüdüler. Bolşevik Kızıl Muhafızların ayrılması gece vardiyasında çalışan ve toplantı yapılması talebinde bulunan 2 bin işçi arasında alarma neden oldu. Bu yapıldıktan sonra durum hakkında kısa bir açıklama yapıldı. İşçiler görüşmelerle zaman harcamadan barakalara gittiler. Kadın öncüler hemen ilk yardım gruplarına katıldılar. Coşku öylesine fazlaydı ki Menşevik işçiler bile “tarafsızlık”larını unutup Kızıl Muhafızlara katıldılar.

Gece geç vakitlerde Moskova dışındaki bir fabrikadan işçiler, Şehir Bölgesi Askeri Devrim Komitesi Karargâhına geldiler. Yüzlerinde çetin bir ifade, ellerinde yanan meşaleler ve bazılarının taşıdığı silahlar tüm dikkati üzerlerine çekiyordu.

“Kimsiniz? Nereden geliyorsunuz? Ve niçin geldiniz?” diye sorular soruyorlardı işçiler ve askerler.

“Burada ortalığın kızıştığını duyduk ve yardım etmeye geldik,” diye cevap verdiler.47

Çoğu partili değildi.

“İşe başlamamıza izin verin,” diye Askeri Devrim Komitesi’ne yalvardılar.

Kadetlerin haince saldırısı işçilerin yanı sıra diğerlerini de kızdırmıştı. Bolşevik Partisi Zamoskvoreçye Bölge Komitesi’nin bir temsilcisi, Kaluga meydanında gönüllüleri topluyordu. Aniden, karanlığın içinden iki subay eşliğinde silahlı bir askeri birlik belirdi.

“Beyaz Muhafızlar,” aklından geçen ilk düşünceydi.

Subaylardan biri “Silah omza!” diye emrederek, temsilciye yaklaşarak selamladı ve sordu:

“Burada Genel Karargâh’ı kim temsil ediyor? Bizler 196. Destek Birliği’ndeniz. Biz buraya emrinize girmeye geldik.”

İki subayın Kaptan Şutski ve Teğmen Begoslovski olduğu ortaya çıktı. Kremlin’de yapılan katliama öfkelenerek devrimcilerin tarafına geçmişlerdi.

Enternesyonalist Menşevik L. İ. Lozovski, Sokolniki Bölge Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’na iki oğluyla beraber gitti ve şunları söyledi:

“... Ben bir Bolşevik değilim, fakat emekçiler barakalarından ellerinde silahları ile ortaya döküldü ve ben bundan uzak duramazdım.”48

Lozovski ve bir oğlu iç savaşta birer kahraman gibi öldüler. O gün birçok aydın kaderini işçi sınıfının davasına bağladı. Mühendisler, Askeri Devrim Komitesi Bölge Karargâhlarına giderek hizmet etmek istediklerini söylediler.

Kızgınlık garnizon askerleri arasında da yayıldı. O gün, 28 Ekim, Birlik Komitelerinin bir garnizon toplantısı, on kişilik Asker Vekilleri Geçici Sovyeti’ni seçti. Toplantı aynı zamanda bir önceki Asker Vekilleri Sovyeti Sosyalist Devrimci-Menşevik Yürütme Kurulu’nun devrimin davasına ihanet ettiğini açıkladı. “Onluk Komite” erleri derhal aşağıdakileri yapmaya çağıran bir bildiri yayınladı:

“Askeri Devrim Komitesi’ne her türlü desteği sağlamak ve sadece onun emirlerine uymak. Askeri Bölge Karargâhı veya ‘Kamu Güvenliği Komitesi’ tarafından verilen emirlere uymamak.”49

“Onlu Komite”, Skobelev (şimdiki Sovyet) meydanının karşısındaki Moskova Genel Valiliği binasına yerleşmiş olan Moskova Sovyeti’ni korumak adına ordu birimleri toplamak için de bir bildiri yayınladı. Moskova Sovyeti’nin yeni kanadının bulunduğu tarafta bir ahır, diğer depolar ve bir de Çernişevski caddesine bakan iki kısım vardı.

28 Ekim akşamı Skobelev meydanı ateş altındaydı. Kadetler Ohodni Ryad, Nikitskaya ve Tverskaya caddeleri arasındaki yan sokaklardan saldırıyorlardı.

Askeri Devrim Komitesi, subaylarıyla birlikte Beyaz Muhafız çemberini yarmak ve saldırıya geçmek için bir plan yaptı.

Düşman şehrin merkez bölümünü işgal etmişti. Bu onlara serbestçe hareket etme ve yedekleri zayıf noktalara yerleştirme olanağı veriyordu. Telefon hatları da Kadetler tarafından kontrol ediliyordu ve bu düşmana düzenli iletişim kurma olanağı veriyordu. 28 Ekim sabahı Beyazlar, Telgraf Ofisini ele geçirdiler ve bu onlara Genelkurmay’la bağlantı kurup yardım isteme olanağı verdi. Düşman silah açısından üstün durumdaydı. Kremlin’deki cephanelik ve büyük miktarda tüfek ve makineli tüfek stoku Kadetlerin eline geçmişti. Ele geçirdikleri ordu yiyecek deposu da onlara erzak sağlıyordu.

Durumu iyice inceledikten sonra Askeri Devrim Komitesi şu kararı aldı:

“Bölgelerle yakın ilişki kurmak, bir bölgede üs kurmak. Merkezde saldırı harekâtı düzenlemek, bölgelerde gerilla savaşı yürütmek.”50

Moskova’daki savaş şehrin değişik bölgelerinde birbirinden kopuk çatışmalar halinde sürüyordu. Tüm karargâhlardan silah ve cephane için talep geliyordu.

Kazan Demiryolu Askeri Devrim Komitesi hattaki tüm araçların araştırılmasını istedi. Kızıl Muhafız Markin –demiryolu araç dedektifi–, tüfek yüklü çok sayıda araç keşfederek derhal Askeri Devrim Komitesi’ne bildirdi. Araçlar açıldı ve yaklaşık 40 bin tüfek bulundu. Vagonlara bir makine takılarak tren demiryolu tesislerine getirildi. Şehre ve Sokolniki bölgelerine derhal bir rapor gönderilerek bir an önce tüfekleri almak için motorlu araç göndermeleri istendi. Diğer bölgeler için silah temini parti merkezi tarafından organize edildi. O gece boyunca ve ertesi sabah tüfekler şehre getirildi ve bölgelere dağıtıldı. Simonovski barut deposu ile Simonovski alt bölgesi Kızıl Muhafızlar tarafından ele geçirildi ve burada cephane dağıtıldı. Bu dakikadan itibaren asker ve işçilerin silahlanması ve onların birlik haline getirilmesi hız kazandı.

Her şeyden önce arka safların güven altına alınması gerekiyordu. Tverskoy bulvarındaki 26 no’lu bina Şehir Milislerinin karargâhıydı. Bina, Bolşoy ve Mali Gnezdnikovski caddelerine bitişikti ve Askeri Devrim Karargâhı’nın bulunduğu Moskova Sovyeti binasına çok yakındı.

Bu bina iyi silahlanmış 200 Beyaz Muhafız tarafından korunuyordu. Bundan başka, bir milis birliği geldi ve 27 ve 28 Ekim günleri boyunca Bolşevikler tarafından ele geçirilen istasyondan çok sayıda militan, birer birer ya da gruplar halinde burada toplandılar. Ryabtsev, Kızıl birlikler açısından bu binanın ele geçirilmesinin ne kadar önemli olduğunun farkındaydı ve iki makineli tüfekle birlikte ek bir Kadet birliği gönderdi. Buna bir teğmen komutasında iki üniversite öğrenci birliği eklendi.

Aynı binanın avlusunda Militanlar Birliği’nin ofisi vardı. Birlik Askeri Devrim Komitesi’nin tarafındaydı ve en önemli hizmetini telefonuyla veriyordu. Beyazlar bunu öğrendi, ofislere girerek birlik memurlarını tutukladılar. Ele geçirilen telefondan Askeri Devrim Komitesi’nin yayınladığı bazı emirleri öğrendiler.

Bu binayı ele geçirmek için “Dvinsk”ler, 55. ve 85. Alay adamlarından Mikelson ve diğer fabrikalardan gelen Kızıl Muhafızlardan oluşan özel bir birlik kuruldu. Birlik bir miktar cephaneyle Strastnaya meydanında konumlandı. Oradan Tverskoy bulvarı ve iki Gnezdnikovski caddesi boyunca saldırıya geçtiler.

Çernişevski ve Bryusovski caddeleri yoluyla Nikitski caddesi çevresi Kadetler tarafından tutulmuştu. Bunlar geri çekilmeye zorlanarak Kızıl Muhafızlar, 56. ve 192. Piyade Destek alaylarının askerleri saldırıyı eve doğru yönelttiler. Parti merkezi tarafından farklı alaylardan Kızıl Muhafız ve asker birlikleri gönderildi. Barikatlar kuruldu, siperler kazıldı ve buradan her yöne saldırı başlatıldı.

Aynı gün, 28 Ekim, 38 no’lu fabrikadan 50 işçiden oluşan bir takıma Askeri Devrim Komitesi tarafından Gazetni caddesi ve Bolşaya Nikitskaya caddesine giden ara yolu ele geçirme emri verildi. 56. Alay askerlerinden oluşan diğer bir birliğe Bryusovski caddesi boyunca ilerlemeleri emredildi.

Gazetni caddesindeki birlik bu caddedeki 7 no’lu binayı, Bryusovski caddesindeki birlik ise kız lisesini ele geçirdi.

İlk birlik, Nikitskaya ve Gazetni caddesinin köşesindeki 1 no’lu binadan Kadetleri çıkardı ve 36 tüfek, 24 tabanca ve 18 el bombası ele geçirdi. Düşman panik içinde kaçıyordu.

Bu zafer onları cesaretlendirmişti.

Şehir bölgesinde, Sadovaya caddesinde, Zemlyanoy Val’dan Karetni Ryad’a kadar her yer Kızıl Muhafızlar ve 56. ve 251. alayların askerleri tarafından ele geçirilmişti. Suharev pazarı etrafına siper kazıldı ve burası silahlı bir kampa dönüştürüldü. Sretenka caddesinin köşesine barikat kuruldu. Suharev meydanı ve 1. Meşçanskaya caddesinin köşesindeki kulenin ikinci katındaki Bölge Askeri Devrim Komitesi’nin karargâhını korumak için bu binanın dışındaki meydana çok sayıda motorlu araç park edildi. Giriş katı, merdivenler ve koridorlar asker ve işçilerle doluydu.

Bu bina, bölgedeki yüksek binaların çatılarına yerleşen Kadetler için hedefti. Sıkça atılan mermiler pencerelerden içeri giriyor ve insanların yaralanmasına neden oluyordu. Spasski kışlasından bir asker, meydanı ve çevredeki evleri ateş altında tutulabileceği Suharev Kulesine bir makineli tüfeğin yerleştirilmesini önerdi. Bu öneri uygulandı. Bazı askerler kuleye bir makineli tüfek kurdular ve Kadetler komşu evlerin tavan aralarından ateş eder etmez derhal karşılık verdiler. Bu karargâhtan düşman ateşi durduruldu.

“Subayların yardımı olmadan strateji geliştirebiliriz,” dedi askerler gururla ve yaptıkları işten memnun bir halde.

Kızıl Muhafızlar 10’ar kişilik gruplar halinde Şehir Bölge Karargâhı’ndan silah aldıktan sonra motorlu araçlarla çatışma yerine gittiler. Buradan Kızıl Muhafız birlikleri Moskova Sovyeti’ne ve Genel Posta Merkezi’nden, telgraf ofisinden ve şehirlerarası telefon santralından Kadetleri çıkarmaya çalışan 56. Piyade Destek Alayı’na yardım etmeye gittiler.

Şehir Bölgesi Askeri Devrim Komitesi’ne, Merkez Telefon Santralının ele geçirilmesi görevi verilmişti. Bolşaya Lubyanka yönünden bu binaya yapılan ilk saldırı Kadetler tarafından geri püskürtüldü.

Sokolniki Bölgesi Askeri Devrim Komitesi Rayevo çiftliğindeki mermi deposundan mermi sağlamada aracılık yapıyordu.

Sokolniki tramvay deposu, Kızıl Muhafızlara yiyecek sağlama işini üzerlerine almak için kendi Askeri Devrim Komitelerini kurdu. Bu Moskova’daki Ekim Devrimi’nin “destek alayları”ndan biriydi. Üç dört gün içinde yaklaşık 2 bin işçi ve Kızıl Muhafız topladı ve onları silah kullanımı konusunda kısa bir talime soktu. Atölyede, günde 1500 Kızıl Muhafızın besleneceği bir kantin kuruldu.

Çatışmalar sırasında Rayevo çiftliği, Kolçugino, Mitişçi ve Kolomna gibi Moskova çevresinden çatışmalar sırasında gelen neredeyse tüm birlikler kısa eğitimlerini bu “destek alayı”ndan aldılar.

Basmanni ve Blaguşa-Lefortovo bölgelerine öğrencilerin yanında iyi silahlandırılmış 400 Kadetin de bulunduğu Alekseyevski Askeri Okulu’nu işgal etme görevi verildi. Bu bölgedeki ana savaş gücü Ağır Kuşatma Topları Atölyelerinin işçilerinden oluşuyordu. Burada çalışan 3 bin işçiden 900’ü Bolşevikti. Onlar örgütlü bir şekilde bölüklere ve takımlara ayrılmışlardı. Atölyelerde büyük miktarda silah vardı fakat tüfek sayısı 100 kadardı. İyi silahlanmış Kadetler silahları ele geçirebilirlerdi, bu nedenle acele etmeleri gerekiyordu. Okulun etrafına siperler kazıldı ve işçiler oralara yerleştiler. Kadetlere kuşatıldıkları ve eğer isterlerse zarar görmeden oradan ayrılabilecekleri bildirildi. Buna cevap olarak Kadetler aniden ateş açtılar ve beş işçiyi öldürüp onunu yaraladılar. Her iki bölgenin Askeri Devrim Komitesi de okula saldırıya geçti.

Bu bölgedeki askeri birimler bir motosikletli tabur, Telgraf ve Projektör Alayı’nın üç birliği, 2. Otomobil Taburu ve 661. Şehir Savunma Birliğinden ibaretti; bu sonuncusu kırk yaşın üzerindeki adamlardan oluşuyordu. Ayaklanmanın ilk gününden itibaren, motosikletli tabur, Moskova Sovyeti’nin korunması için gönderilmişti. Gerisi için, Blaguşa-Lefortovo bölgesi merkeze birçok birlik göndermişti. Bölgeyi korumak, karargâhta muhafız bulundurmak, fabrikalarda muhafızlar görevlendirmek için tüm bu adamlar gerekliydi. Sonuçta Alekseyevski Askeri Okulu’nun kuşatılması, Ağır Silahlar Atölyesi işçileri ve küçük bir motosiklet birliği tarafından gerçekleştirildi.

Bölgedeki işçiler tamamen Devrimci Komite’nin yanındaydı. Sık sık işçi eşleri Sovyet Hükümeti’ne karşı ajitasyon yürüten bireyleri yakalayıp onları Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’na getirerek şunu söylüyorlardı:

“Sovyetlerin karşısında olanlar burjuvazinin yanındadır ve bu nedenle de halkın düşmanıdır.”

Koşulsuz olarak Kadetlerin yanında yer alan tek grup Yüksek Teknik Okul öğrencileriydi. Askeri Devrim Komitesi bu okulda bir araştırma yapılmasını ve bulunan tüm silahlara el konulmasını emretti.

Kadetler, Alekseyevski Askeri Okulu’nu bir kaleye dönüştürdüler. Orayı makineli silah yuvalarıyla donattılar. Binanın kalın duvarları mermilere karşı mükemmel bir savunma sağlıyordu. Basmanni, Blaguşa-Lefortovo ve Rogozki bölgeleri Askeri Devrim Komitelerinin ortak toplantısında okulun topa tutulmasına karar verildi. Ağır Toplar Atölyesi işçileri bunun için Japon havan toplarını seçti, fakat onları yerleştirmenin hiçbir yolu yoktu. İşçiler kemerlerini birbirine bağladılar ve böylece sağlam bir hat oluşturarak silahları kurdular. Silahlar için hiç telemetre yoktu, bundan dolayı silahların binaların yakınına kurulmasına ve yakına ateş edilmesine karar verildi, fakat bu binanın ana girişine kurulmuş olan bir makineli tüfekle, bu önlendi. Mermi yağmuru altında Kızıl Muhafızlar bir silahı yavaşça sürüyerek köprünün sağına, girişin yaklaşık 400 adım ilerisine çektiler. Bu cüret Kadetleri şaşkına çevirdi. İşçiler sıçrayarak okulun açık tarafına ateş ettiler. İkinci bombadan sonra makineli tüfekler sustu. Bu arada, tesislerde bir arama yapıldı ve silah nişangâhları bulundu. Bu cephanelerin yardımı ile okulun topa tutulmasına başlandı.

Rogozki–Simonovski bölgesinde 28 Ekim sabahı, işçiler Askeri Devrim Komitesi’nin çağrısını duyduktan ve fabrika sirenleri çaldıktan hemen sonra birbiri ardına fabrikalarda üretim durduruldu. İşçiler derhal biri Rogozki bölgesi ve diğeri Simonovski alt bölgesindeki iki bölge Sovyeti’ne doğru gittiler. İlk gelenler Zolotorozki tramvay deposundan gelen birliklerdi. Onları birbiri ardına gelen Guzon fabrikası, Podobedov fabrikası ve Mars, Karavan, Danharand ve diğer fabrikalardan birlikler izledi. Ostromov, Keller ve Sumin fabrikalarında çalışan kadınlar bölge karargâhına doğru yürüyerek ilkyardım birimlerine yazıldılar.

Herkes, Rogozki Sovyeti’nin, karargâhın ve Bolşevik Partisi Bölge Komitesi’nin bulunduğu Alekseyevskaya caddesine gidiyordu. Hiç silah yoktu. Tramvay deposundan ayrılırken işçiler şöyle diyorlardı:

“Tüfekler geldiğinde bize haber verin, on dakika içinde burada oluruz.”

Ve bu gerçekten oldu. İlk tüfek sandıkları geldiğinde tramvay çalışanlarına haber verildi. Derhal depoya gelerek kendilerini silahlandırdılar ve Varvatskaya meydanında görev yapmaya gittiler. Aynı şey Simonovski Bölge Sovyeti’nde de yaşandı.

Bolşevik Partisi üyesi gökbilimci Profesör Sternberg’in yaşadığı Zamozkvoreçye bölgesinde, Askeri Devrim Komitesi’nin kalbinde Kızıl Muhafızlar Kamenni köprüsünü Kadetlerden temizlediler ve Krimski köprüsünü ele geçirdiler. 193. Alay’dan bir bölük Zubovski Bulvarı üzerinden ikinci köprüye yürüdü ve Zamoskvoreçye Kızıl Muhafızlarına katıldılar. Kızıl Muhafızlar ayrıca Beyaz Muhafız üniversite öğrencilerini çıkardıktan sonra Ticaret Enstitüsü’nü ele geçirdiler. Burada 87 öğrenci tutuklandı.

Zamoskvoreçye bölgesindeki Bolşevik Partisi Bölge Komitesi’nin tesislerinde bir ordu kampı kuruldu. Tüm odalar “Dvinsk”ler ve 55. Destek Piyade Alayı’nın askerlerinden tüfek ve tabanca kullanmayı öğrenen işçilerle doluydu. İşçiler savaşa gitmeye can atıyorlardı. Birçok fabrikadan Kızıl Muhafızlar belli sektörlerde görev aldılar. Mikelson fabrikası 200 kişilik Kızıl Muhafız Birliği ve 150 kişilik ilkyardım birimi kurdu. Telefon fabrikası ve elektrik santralı işçileri Çugunni köprüsünü ele geçirip onu Kadetlere karşı savundular. Elektrik santralı işçileri, Beyaz Muhafızların ele geçirdiği yerlerin elektriğini kesti. Postavsçik fabrikası 50 kişilik bir birlik gönderdi. Danilov tekstil fabrikasındaki işçiler Kaşira yolundan gelebilecek Kazak saldırılarına karşı bölgeyi koruma altına aldılar.

Tramvay deposundaki işçiler kahramanca çaba gösterdiler. Silahları taşıdılar, keşif işleri yaptılar ve müthiş bir savaşçı birliği örgütlediler. Tramvayların camlarını kapladılar ve boşlukları kumla doldurdular; böylece trenleri zırhlı hale getirdiler. Bununla beraber Kamenni köprüsünün öbür tarafındaki Kadetlere bir saldırı düzenlemeye çalıştılar, fakat Kadetler tramvayların tellerini kesip çalışmaz hale getirdiler. Siper kazmak için kürek gerektiğinde tramvay işçileri onları makbuz karşılığı atölyelerinden aldılar. Kendilerini usta gibi hissediyorlar ve atölyenin malzemelerini büyük bir özenle kullanıyorlardı.

Bazı Kazaklar Kotli’de mevzilenmeşte. Çoğunluğu ise şehrin merkez bölgesine gönderilmişti ama ani bir saldırıyla paniğe neden olabilirlerdi. Danilov tekstil fabrikası işçileri onların arasına ajitatörler gönderdi. Kazaklar silahlarını teslim etmeye karar verdiğinde bir toplantı düzenlendi. Bölge küçük beyaz gruplardan temizlendi. Böylece arka safların güvenliği sağlandıktan sonra tüm silahlı birlikler Moskova nehri kıyılarında konumlanmak için gönderildi.

Kadetler, Kamovniki bölgesinde Smolensk pazarının yakınındaki 1. Smolensk caddesinde bulunan 5 no’lu okulu ele geçirdiler. Kadetler ayrıca tüm Arbat’ı da ele geçirdiler.

Bu, Moskova garnizonuna yiyecek sağlayan Merkez Ordu Yemek Deposu’nun bulunduğu bölge idi. Ostozenka caddesinin köşesindeki depo da Kadetler tarafından ele geçirildi. Bölgeye, Briansk istasyonunu tutma ve yiyecek deposunu ele geçirme görevi verildi. Zamoskvoreçye bölgesiyle iletişimi sürdürebilmek için Krimski köprüsünü ellerinde tutmaları gerekiyordu. Ama esas dikkat Smolensk caddesindeki 5. Kadet Okulu’na yoğunlaştırılmıştı.

27 Ekim gecesi geç saatlerde 193. Alay’ın askerleri Ryabtsev’in ültimatomu haberini alır almaz hemen dışarı fırladılar. Kızıl Muhafızların desteğiyle iki bölük halinde Krimski köprüsüne saldırdılar.

28 Ekim sabahı, askerlerin barakalarının karşısında karargâhları bulunan alay subayları askerlere ateş açtılar. Askerler silahlarını kapıp hızla subay karargâhına gittiler. Subayların çoğu dipçiklenerek öldürüldü. Subayların hain saldırısı alayda öylesine öfke yarattı ki, askerler derhal çatışma bölgesine gönderilmeyi istediler. Öğle üzeri üç bölük Presnya bölgesi üzerinden Hodinka kampına cephaneliği kuşatmak için yürüyüşe geçti.

193. Alay Komitesi’nin başkanı yiyecek deposunu işgal etmeye giden kuvvetlere yardım etmek için bir bölük gönderdi. Bu saldırıyla yiyecek deposu ele geçirildi. Erzak yüklü son Kadet kamyonu devrimci birliklerin ateşi altında bırakıldı.

Kamovniki Birliği ve Krimski köprüsünü geçen Zamoskvoreçye Birliği, Kadetleri, Ostozenkaj diplerine, Preçistenka caddesi boyunca Moskova Askeri Bölge Karargâhına doğru ve Ostozenka’nın yan sokaklarına sürdü. Burada Kadetler inanılmaz bir direnç gösterdiler. Destek birlikleri onlara ulaştılar ve 28 Ekim akşamı Kadetler, Ostozenka ve Preçistenka caddelerinde bir saldırı başlattılar. Smolensk pazarında da bu saldırı bir zırhlı araç tarafından desteklendi.

Subayların hücumundan sonra Dorogomilovo Devrim Komitesi tekrar örgütlendi ve işçilerden, demiryolu işçilerinden ve askerlerden birçok birlik oluşturdu.

28 Ekim gecesi Devrim Komitesi’nin başvurusuna cevaben, tramvay depolarından 200 işçi aletleriyle birlikte gelerek Borodinski köprüsünün yakınında, Plyuşçika’da, Smolensk bulvarında ve Preçistenka caddelerinde siper kazdılar.

Aynı gece, Zamoskvoreçye bölgesinde büyük pamuk yığınları motorlu kamyonlarla getirildi ve bunların altında Kızıl Muhafızlar Ostozenka’da siper kazdılar. Kamennt köprüsü yakınında Zamoskvoreçye bölgesinde de siperler kazıldı ve Moskvoretski köprüsünün yanına barikatlar kuruldu.

Butirka ve Suşçevsko-Marinski bölgelerine verilen görev bu bölgelere Beyazların sızmasını önlemek ve Moskova Askeri Devrim Komitesi’ne Kızıl Muhafız birlikleri sağlamaktı.

Presnya bölgesine de şu görevler verildi:

1. Beyazların, Briansk ve Aleksandrovski demiryolu istasyonlarına ulaşmalarını önlemek.

2. Kadetlerin Hodinka kampını ve orada depolanmış cephaneyi ele geçirmesini önlemek.

28 Ekim’de saat 11 sıralarında Presnya Bölgesi Askeri Devrim Komitesi üyeleri Kamovniki Bölgesi Komitesi’ne giderek cephaneliği korumak için bir birlik talebinde bulundular. Bir saatten az sürede askerlerden oluşan bir birlik Hodinkaya yürüdü. Geldiklerinde 5. Bataryanın halihazırda Moskova Sovyeti için bırakıldığını ve şehrin merkez bölgesine dikkatle ilerledikleri görüldü. Strastnaya meydanının yakınında, batarya aniden Beyazların saldırısına uğradı, fakat cephanelik çalışanları tüfeklerle ateş açarak onları geri püskürttüler. Meydana vardıklarında cephaneciler 193. Alay’ın askerlerini buldular. Gizlemek için atlarını arkaya gönderen cephaneciler, Şehir Milis Karargâhına ateş açtılar.

Bu top ateşi Presnya bölgesindeki herkesin moralini büyük ölçüde yükseltti. Yeni birlikler hızla kuruldu ve bu birlikler Karetni yolundan Novinski bulvarına kadar Sadovaya hattı boyunca yapılan saldırılara katıldılar.

Demiryolu bölgesindeki Askeri Devrim Komitesi, karargâhını Sokolniki bölgesindeki Nikolayevski tren istasyonunda bulunduruyordu. Bu bölge en önemli demiryollarının –Yaroslavl, Kazan, Nikolayevski– birleşme noktasıydı. Şimdiye kadar, Nikolayevski köprüsü Kursk tren istasyonuyla direk bağlantılıydı. Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu Moskova Bürosu’nun ofisleri Nikolayevski istasyonundaydı.

Briansk tren istasyonu dışında, tren istasyonlarında çatışma yoktu, fakat çeşitli demiryollarındaki Askeri Devrim Komiteleri Moskova ayaklanması sırasında mükemmel bir şekilde hizmet verdiler:

1. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin “tarafsızlığına” karşı istasyonu işgal ettiler.

2. Beyaz birliklerin Moskova’ya gitmesini önlediler.

3. Yaroslavl tren istasyonu aracılığıyla Petrograd ile iletişim kurdular.

4. Kazan tren istasyonunda 40 bin tüfek buldular.

5. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi Moskova Bürosu’nu tamamen tecrit ettiler ve Kursk demiryolunda Askeri Devrim Komitesi, uzlaşmacı demiryolu komitesini tutukladı.

6. Demiryolu Bölgesi Askeri Devrim Komitesi tüm birlikleri diğer görevlerden muaf olarak şehir merkezine gönderdi. Bu hattaki Demiryolu Kızıl Muhafızları çatışmalarda aktif rol alabilmek için çatışma bölgesine koştular.

28 Ekim gecesi, Askeri Devrim Komitesi’nin durumu büyük ölçüde iyileştirilmişti. Kadetlerin, onların işgal ettiği bölgeye uzanması imkansızdı; aksine neredeyse tamamen kuşatılmışlardı ve işçi birlikleri onları şehrin merkez bölgesinde kıstırmıştı. Tüm demiryolu istasyonları devrimci birliklerin elindeydi. Kadetler dışarıdan destek alamazlardı, oysa yeni devrimci birlikler Moskova Sovyeti’ne durmadan akın ediyorlardı. Moskova Sovyeti’nin dışına silahlar yerleştirildi, onların oradaki varlığı adamların moralini yükseltiyordu. Fakat önemli olan büyük yığınlardan oluşan birliklerin kurulmuş olmasıydı. Eğer Askeri Devrim Komitesi bölgelerden birinden yüz kişi istese üç yüz kişi geliyordu. İnsan yığınları mücadele için ayaklanmıştı. Bölgeler rahatsız edilmiş arılar gibi faaliyetteydi; kuvvetlerini örgütlemede eşi görülmemiş bir başarı göstermişlerdi.

28 Ekim gecesi Teğmen Rovni tekrar Genelkurmay’la görüştü. İlk kibirli halinden eser kalmamıştı. Şunları rapor etti:

“Genel Valinin ikametgâhının hemen yanındaki bölge hariç, merkezin çoğu bölümü, bizim ellerimizde.

Varoşlar Kızıl Muhafızların ve isyancı askerlerin elinde.

Zamoskvoreçye bizim operasyon alanımızın içinde değil...”

“Kuvvetlerin yetersizliği ve hükümete sadık olan birliklerin bitkinliği göz önüne alındığında Moskova’yı isyancılardan hızla temizlemek mümkün değil.”51

Rovni, melankolik konuşmasını acil yardım isteğiyle bitirdi.

Genelkurmay Moskova’daki Beyazların moral durumundan haberdardı. Dieterichs konuşmasını bir tehditle bitirdi. Eğer gerekiyorsa Rovni’ye “kişisel bilgisi için” talimatlar alacağını söyledi:

“... istisnasız tüm subayları gerçek görevlerinden uzaklaştırın...”52

Moskova, Dieterichs ile görüşmesinden sonra Batı Cephesi’ni aradı ve bir an önce en yakın bölgelerden Moskova’ya yardım gönderilmesini istedi. Batı Cephesi Karargâhı Minsk’teki komitenin bunu yapmasının yasaklandığı cevabını verdi.

“Ama cepheden değil de Minsk bölgesinden kuvvetler gönderebilirsiniz,” diye yalvardı Dieterichs.

“Burada, geri bölgede durum şöyle; sanki Bolşevikler her yerde ayaklanmış ve iktidarı ele geçiriyorlar,” diye cevapladı Batı Cephesi Karargâhı. “Her yerde birliklere gerek var. Kaluga’da yedekler var, fakat bölgedeki başkomutan birliklerin Kaluga’dan Smolensk, Rzev ve Vyazma’ya gönderilmesini istiyor. Ben derhal başkomutana haber vereceğim ve sonucu size ileteceğim.”

“Lütfen, bu çok önemli. İkinci kez tekrar ediyorum çok önemli,” dedi Dieterichs yalvararak.53

Büyük zorlukla bir birlik bulmayı başardılar. Kaluga’da ya da Smolensk yolundakilerin nerede olduklarını kimse bilmiyordu. Nizni-Novgorod Dragonlarından üç süvari bölüğünün de Moskova’ya gönderilmesi için emir çıkartıldı.

29 Ekim sabahı devrimci kuvvetler kararlı bir saldırıya başladılar. 70 bisikletçiden oluşan bir birlik Mali Tiyatrosunu işgal etti. Şehir Milis Karargâhı ele geçirildi. Bu binaların kuşatılması Nikitski Kapısını işgal eden Kadetlerin ateşi altında bulunan Strastnaya meydanından onlara yaklaşmanın mümkün olmadığı gerçeğiyle büyük oranda engellendi. Mali Gnezdnikovski caddesi 10 numaradaki yüksek yapının çatısında bir kule vardı. Kızıl Muhafızlar bu kuleye bir makineli tüfek yerleştirdiler ve Şehir Milis Karargâhı’nın avlusunu mermi yağmuruna tuttular. Strastnaya meydanından topçu ateşi açıldı ve binalara ortak saldırı başladı. İlk başarılı top atışından sonra bir Kızıl birlik tarafından dağıtıldılar.

Sevinç nidalarıyla bir bölük asker bulvara ve bitişik sokaklara koştu ve Milis Karargâhı’nın ilk katının pencerelerine ulaştılar. Bölük komutanı çitlerin önüne yatmaları ve ateş açmaları emrini verdi. Adamlar tam söyleneni yapmak üzereyken, Kızıl Muhafızlar ileri atılarak tüfeklerinin dipçikleriyle camları kırdılar ve binaya girdiler. Askerler Kızıl Muhafızları izlediler. Bu cesur saldırı makineli tüfek ve topçu ateşiyle ölesiye korkmuş olan Kadetler arasında panik yarattı. Ateşi durdurdular ve üst katlardan aşağı doğru döküldüler. Yaklaşık 200 kadar iyi donanımlı Kadet ve üniversite öğrencisi, 50-60 kişilik bir birlik tarafından kuşatıldı. Yarı sayıları kadar adamın eşliğinde Moskova Sovyeti’ne doğru yürüdüler.

Şehir Milis Karargâhına yapılan saldırı başarıyla sonuçlandırıldı.

Bu cesur saldırıda 20 yaşındaki Sergey Barbolin ve on dokuz yaşındaki Zebrunov –Sokolniki bölgesinin genç örgütçüleri– öldü. Barbolin yetenekli, enerjik ve hayatını devrim için vermeye hazır bir örgütçüydü. Gençler arasında büyük bir performans göstermiş ve tüm günlerini fabrikalarda geçirmişti. Zebrunov 15 yaşından beri ailesinin ekmeğini kazanmak ve iş bulmak için neredeyse tüm ülkeyi dolaşmıştı. Bulduğu her boş vakti kitaplarına harcıyor ve edindiği yeni bilgileri ertesi gün yoldaşlarıyla paylaşıyordu. İki genç parti militanı yakın arkadaştılar ve arkadaşları arasında “ayrılmazlar” diye biliniyorlardı. Çatışma günlerinde birçok işi üstlendiler, fakat bunlarla yetinmediler. Savaşa gitmek istiyorlardı. Kendilerini tüfeklerle donatıp bölgelerinden ayrıldılar ve merkeze rapor verdiler. Onlar, Şehir Milis Karargâhı’na saldıracak olan birliğe gönderildiler. Bir makineli tüfek ateşi Zebrunov’u hemen orada öldürdü, Barbolin’i ise ölümcül bir şekilde yaraladı.

Kızıl Muhafız birlikleri Moskova Sovyeti’ne giden yan sokaklarda durumlarını sağlamlaştırarak Kadetlerle aralarında sınır olan Bolşaya Nikitskaya caddesi boyunca ilerlediler. Aynı sabah devrimci güçler Genel Posta Ofisi’ne ve Merkez Telgraf Ofisi’ne saldırarak ele geçirdiler. Telgraf Ofisini yeniden ele geçirdikten sonra Kızıl Muhafızlar, Telgraf İşçileri Komitesi’nin Sovyet Hükümeti’nin telgraflarını durdurduklarını ve devrimin başarıya ulaştığı kasabalarla bağlantıyı kestiklerini gördüler. Komitenin bazı üyeleri tutuklandı ve olay Askeri Devrim Komitesi’ne aktarıldı. Komite Telgraf Ofisine özel bir komiser gönderdi.

Lefortovo bölgesinde ‘Ağır Silahlar Atölyesi’ işçilerinin silah nişangâhları bulmalarının ardından topçu ateşi daha etkili oldu. Bombalar Alekseyevski Askeri Okulu’nun binalarında patladı. Binayı koruyan Kadetlerin ve subayların çoğu kuşatıldı ve üst rütbeli Kadetler direnmeye devam ettiler.

Kamovniki bölgesinde 3-5 kişilik küçük Kızıl Muhafız grupları evlerin avlularından, arka kapılarından geçerek düşmanın içine sızdı ve aniden Kadetlere el bombaları ve tüfeklerle saldırdılar. Ostozenka’daki 193. Alay’ın askerleri düşmandan sadece 200 adım uzakta olan siperlerine bir havan topu yerleştirdiler. Seri bir ateş başladı: Birinin başını siperden uzatması ölüm demekti.

Çatışmaların geçici olarak durduğu Zamoskvoreçye bölgesindeki Kızıl Muhafızlar, Moskova nehri üzerindeki köprüleri işgal ettiler. Silahlı birlikler, Askeri Bölge Karargâhına karşı Kamovniki bölgesiyle ortaklaşa operasyon yapmak için gönderildi. Bundan başka, Zamoskvoreçye bölgesinin en önemli görevlerinden biri elektrik istasyonunun düzenli olarak çalışmasını sağlamaktı ve bu başarıyla yerine getirildi.

Ekim günleri boyunca Zamoskvoreçye bölgesinin olağanüstü önemi bu bölgenin Kızıl Muhafız birliklerine adam sağlayan sayısız fabrikanın bulunması gerçeğinde yatıyordu. 29 Ekim’de Parti Mücadele Merkezi Karargâhını bu bölgedeki Ticaret Enstitüsüne aldı; Sotsial Demokrat ve Moskova Sovyeti’nin gazetesi İzvestia’nın editör ofisleri de buradaydı.

Presniya bölgesinde Askeri Devrim Komitesi, 29 Ekim’de, 600 kadar adamı silahlandırıp hazırladı. Burada 1. ve 2. Milis karakolları bulunuyordu ve bir Kazak devriyesi Voskresenski alanında ele geçirilmişti.

29 Ekim gecesi 1. Topçu Destek Tugayı’ndan üç inçlik toplar Presnaya bölgesine geldi. Bir tanesi Kudrinskaya meydanına kuruldu ve buradan Kadetlerin işgal ettiği Kazan ve Devyatinsk kiliselerinin çan kulelerine ateş açıldı. Diğer top Hayvanat Bahçesinin yanına, üçüncüsü ise Gorbati köprüsünün yakınına kuruldu.

Bu bölgenin en önemli görevi, bu hattaki Askeri Devrim Komitesi’nin hiçbir dirençle karşılaşmadan ele geçirdiği Aleksandrovski –şimdi Belarusya– tren istasyonunu elde tutmaktı. Askeri Devrim Komitesi askeri güçlerinin harekâtları başarıyla sonuçlandı. Kadetler ve subaylar Şehir Milis Karargâhı gibi şehir merkezindeki çok önemli bir noktayı kuşatmışlardı.

29 Ekim akşam saat 9’da, Askeri Bölge Karargâhı Genel Karargâh’a şunları rapor etti:

“... düşman güçleri büyüyor ve giderek daha cüretkâr oluyorlar.”

“Varoşlar tamamen kontrolümüzün dışında.”

“... Bugün Bolşevikler tüm demiryolu istasyonlarını ele geçirdiler. Şehir merkezinde de Genel Posta Ofisi ve Merkez Telgraf Ofisi’yle birlikte Şehir Milis Karargâhı’nı işgal ettiler. Birlikler telgraf santralına gönderilmeli.”

“Bolşeviklerin ağır topçu ateşi binanın üst kısmını yok etmesine ve yangına neden olmasına rağmen bir Kadet bölüğünün bulunduğu Alekseyevski Okulu ısrarla kendini savundu...”

“... acilen yardım gerekli, destek olmadan, durum hiç iç açıcı değil.”54

Kızıl güçlerin ileriki günlerdeki başarıları tamamen güvence altına alınmıştı.

6

ATEŞKES

General Duhonin Moskova’ya yardım sözü verirken, güzergâhı üstündeki birçok önemli noktanın devrimci birlikler tarafından ele geçirildiği ve iktidarın halihazırda Bolşeviklere geçtiği gerçeğini hesaba katmamıştı. Böylece, 28 Ekim’de, Vyazma, Kolomna, Şuya, Kazan, Tsaritsin, Minsk, Novgorod, Toropets, Reçitsa, Vitebsk, Rzhev, Podolsk, Briansk, Yegoryevsk ve Ryazan’ın denetimi işçilerin elindeydi

Kerenski, Dragonların Kaluga’dan Moskova’ya gönderilmesi emrini iptal ederek onun yerine onların yolcu trenleriyle Petrograd’a gönderilmesi emrini verdi. Kaluga’dan Moskova’ya gönderilecek birçok zırhlı araca da Petrograd’a gitmeleri emredildi.

Dragonlar yerine iki Kuban Kazak birliği Moskova’ya gönderildi, fakat yerel Sovyet, Vyazma’dan 30 km ilerde, demiryolu raylarını bozmuştu. Kazak subaylar adamlarını diğer bir güzergâhtan Moskova’ya götürmeye çalışsalar da Tula’da yakalandılar.

Batı Cephesi’nden Gomel, Orşa ve Vyazma yoluyla gönderilen Süvari Tugayı, Orşa’da beklenmedik bir engelle karşılaştı. 623. Piyade Alayı, istasyonu trenleriyle kapamış ve tek bir bölüğe bile Petrograd’a ya da Moskova’ya geçiş izni verilmeyeceğini açıklamıştı.

Duhonin’in Kazakları toplama girişimi de başarısız olmuştu. Ricasına cevap olarak Ataman Kaledin, kuvvetleri Moskova’ya göndermek için “olağanüstü aciliyetin Kazakların gözünde geçerli bir nedeni olduğunun kanıtlanması gerektiğini,” söyledi.55

“Kamu Güvenliği Komitesi” temsilcilerinin cephedeki askerleri etkilemek için çıkardığı “Bolşeviklerin Moskova’da bir kıyım hazırladığı” ve “Moskova’da sarhoş çetelerin her şeyi yaktığı ve masum insanları öldürdüğü” yönündeki iftira niteliğindeki açıklamalarının gerçek olmadığı ortaya çıktı.

Cesur devrimci işçiler ve askerler, karşıdevrim güçlerinin Moskova’ya ulaşmasını önlediler. “Kamu Güvenliği Komitesi” dışardan hiçbir silahlı yardım alamadı. Fakat yardımın yolda olduğu düşüncesiyle avunup durdular. Birliklerin 30 Ekim’de Güneybatı Cephesi’nden gelmesi bekleniyordu. Kadet ayaklanması başladığı zaman, Petrograd’ın her an düşmesi bekleniyordu. Eğer en azından bir ya da iki günlük bir zaman kazanabilseler, “Kamu Güvenliği Komitesi” Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu’nun desteğini alabilirdi.

29 Ekim’de bu demiryolu sendikası yöneticileri, Moskova Bürosu aracılığıyla Askeri Devrim Komitesi ve “Kamu Güvenliği Komitesi”ne şu ültimatomu verdi:

“Derhal iç savaşı durdurun ve uyumlu bir devrimci-sosyalist hükümet kurmak için birleşin.”56

Moskova Bürosu 29 Ekim gecesi, “eğer Petrograd ve Moskova’daki çarpışmalar derhal sona erdirilmezse,”57 demiryolu işçilerini genel greve çağırma tehdidinde bulundu.

Moskova Askeri Devrim Komitesi tekrar müzakerelere girmeye karar verdi. 29 Ekim gece yarısı ateşkes ilan edildi ve bu, telefon ve özel haberciler aracılığıyla duyuruldu. Kızıl birlikler buna inanmak istemediler. Neredeyse zafer onların ellerindeydi ve aniden ateşkes ilan ediliyordu! Ateşi durdurma emrini alan bir topçu onu okudu, buruşturdu ve bir kenara fırlattı:

“Bunu yapamam,” diyerek ateşe devam etti.

Onu durdurmak için ikinci bir emrin gönderilmesi gerekliydi.

Büyük güçlükler sonunda düşmanlık bastırılabildi.

Telefon santralının bombalanmasına devam edildi.

Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin ültimatomu karşıdevrimin işine yaradı. Bunun aktif savunuculardan biri sonraları şunları yazmıştı:

“Demiryolu sendikası yöneticilerinin ültimatomu ‘Kamu Güvenliği Komitesi’nin moralini büyük ölçüde yükseltti...”

Ve bundan dolayı “Kamu Güvenliği Komitesi” seve seve bir ateşkese razı oldu.58

Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu; Askeri Devrim Komitesi ve “Kamu Güvenliği Komitesi”, Moskova Menşevik Örgütü, Asker Vekilleri Sovyeti, Posta ve Telgraf İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi Moskova Bürosu’nun temsilcilerinden oluşan bir Uzlaşma Komitesi kurdu ve onlara şu anlaşma metnini verdi:

“1. Özellikle silahlı çatışma bağlamında kurulan birliklerin asker ve subayları dağıtılmalı.

2. Her iki taraf da çatışmalar süresince savaşçı ekipler örgütlemek amacıyla el konulan silahları teslim etmek için bir emir yayınlamalı.

3. Yukarıda sözü edilen tüm koşulları yerine getirmek amacıyla her iki tarafın parti bazında temsilcileriyle Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu temsilcilerinden oluşan bir komite kurulmalı.

4. Moskova’da tüm hükümet birimlerinin normal işlerini yapmalarını sağlamak ve koordine etmek için olağanüstü yetkilerle donatılmış bir birim kurulmalı. Bu birim, merkezi hükümet tarafından yerel iktidarların örgütlenme sorunu çözülünceye kadar görevde kalmalı. Bu birim şunları içermeli: Şehir Yönetiminden 7 temsilci, İşçi ve Asker Vekilleri Moskova Sovyeti’nden 7 temsilci, Gubernia Zemstvosu’ndan 2 ve Gubernia’daki İşçi ve Köylü Vekilleri Sovyeti’nden 1’er temsilci, Sendikalar Merkez Komitesi, Posta ve Telgraf İşçileri Sendikası ve Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu’ndan 1’er temsilci. Askeri Devrim Komitesi ve “Kamu Güvenliği Komitesi lağvedilmeli.

5. Geçici Komite, Moskova’da iç savaşın nedenlerini araştırmak ve bireylerin ve örgütlerin sorumluluklarını belirlemek için özel bir komisyon atamalı.

6. Anlaşmaya varıldığında her iki tarafın birlikleri eski yerlerine dönmeli ve Geçici Hükümet yetkilisi konumundaki Moskova Askeri Bölge Başkomutanının emrine girmeli.”59

Askeri Devrim Komitesi kendi adına Uzlaşma Komitesi’ne şu anlaşma metnini sundu:

“1. Moskova’daki bütün iktidar İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti’ne verilmeli.

2. Özel birlikler (hem subay hem de asker birlikleri) dağıtılmalı.

3. Devrimi savunmak için Kızıl Muhafızlar kalmalı, Beyaz Muhafızlar dağıtılmalı. Gereğinden fazla bütün silahlar cephaneliklere geri verilmeli.

4. Anlaşmaya varıldığında her iki tarafın birlikleri de bağlı oldukları birliklerine dönmeli.”60

Bu anlaşma Uzlaşma Komitesi’nin Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin anlaşma metnini müzakereler için temel aldığını belirterek devam ediyordu.

İki kampın temsilcileri 30 Ekim gecesi, Kursk tren istasyonundaki “Kraliyet Pavyonu”nda buluştu.

Durum oldukça gergindi. Ara sıra atışlar duyuluyordu. Rudnyev, tekrar Bolşeviklere yaklaşarak, Kızıl Muhafızların ateşkesi ihlâl ettiğini söyledi. Sovyet temsilcileri, Rudnyev’in kimin ateş ettiğine karar vermesini sağlayan hassas duyma yeteneğine karşı hayretlerini dile getirdiler. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetim Kurulu’nun üyeleri –birçoğu orada bulunan– her iki tarafın da birbirlerini suçlamayı bırakmasını ve müzakerelere devam edilmesini istediler.

Bolşevik metnin tamamen kabul edilemez olduğu açıklandı. Rudnyev ve Scherr müzakereleri uzatmak için ellerinden geleni yaptılar. Kızıl Muhafızların ve Askeri Devrim Komitesi’nin feshedilmesi konusunda ısrar ettiler.

Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi tarafından sunulan metnin 1., 3. ve 6. maddeleri Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileri dahil herkes tarafından kabul edildi; fakat Askeri Devrim Komitesi 2., 5. maddeler ile 4. maddenin yönetici birimin içeriği ile ilgili bölümünü reddetti. Sonunda bu maddeleri Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin ısrarı üzerine kabul ettiler. Müzakereler henüz bitmeden ateşkesin 24 saat daha uzatılmasına karar verildi.

Sonunda, müzakereler bir sona ulaştı. Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcileri istasyondan ayrıldılar ve tam otomobillerine binecekken, Rudnyev ve Scherr hızla binadan çıktılar. Otomobilleri yok olmuştu. Askeri Devrim Komitesi temsilcileri onları Moskova Sovyeti’ne götürmeye karar verdi, oradan da ambulans olarak kullanılan bir araçla Şehir Duması’na götürüleceklerdi.

Aynı gün, yani 30 Ekim’de olası bir anlaşmanın koşullarını bölgedeki herkes öğrenmişti. Blaguşa-Lefortovo Bölgesi Askeri Devrim Komitesi, Kızıl Muhafız bölge karargâhının temsilcileri ve ordu birimlerinin bölge karargâhı ile birlikte, anlaşmanın, Sovyetler Kongresi’nin yetkilerini tanımasını ve iktidarın geçici olarak Moskova Sovyeti’ne devrini, silahların teslimi ve kaderlerine Sovyetler Kongresinin ya da onun yetkili kıldığı hükümet biriminin karar vereceği tüm Beyaz Muhafızların tutuklanması koşullarını da içermesini talep etti.

Askeri birliklerin toplantılarında da benzer kararlar alındı. Böylece daha 29 Ekim’de ateşkes kararı ulaştığında ... temsilcilerinin tam katılımlı toplantısı şöyle bir karar aldı:

“Askeri Devrim Komitesi’nin emirlerine uyulacak ve çatışmalar sona erdirilecek. Aynı zamanda Askeri Devrim Komitesi, görüşmeler sırasında imtiyazlar vermemeye ve Rusya’nın kurtuluşu için devrimi, kapitalistlerin çıkarlarının üstünde tutmaya zorlanacak.”61

Diğer bölgelerde de benzer önergeler kabul edildi.

Beyaz Muhafızlar 29 Ekim gece yarısı ilan edilen ateşkese bağlı kalmadılar.

29 Ekim akşam 6:30’da Ryabtsev tüm çatışmaların durdurulması için resmi bir emir yayınladı, fakat resmi ateşkesin başlamasından bir saat önce, aynı gece saat 11’de Nikitski bölgesindeki Beyaz Karargâh Muhafız Komutanı, bir teğmen önderliğinde bir Kadet bölüğüne cepheden Briansk tren istasyonuna gelen “Ölüm Taburu”nu karşılamasını ve yolları üzerindeki Bolşevikleri temizlemesini emretti. Arbat hâlâ Kadetlerin elindeydi. Ateşkes başladığında bölük hiçbir engellemeyle karşılaşmadan Smolensk pazarına ulaştı. Beyaz Muhafızlar, 20 Kızıl Muhafız tarafından korunan Borodinski köprüsündeki durumu öğrenmek için bir grup gönderdiler. Köprüye vardıklarında Kadet devriyesi Kızıl Muhafızlara 193. Alay’dan geldiklerini ve geçiş izinlerinin olduğunu söyledi. Briansk istasyonuna doğru ilerlediler ve aniden Smolensk pazarına dönerek köprüdeki Kızıl Muhafızlara saldırdılar. Şaşıran Kızıl Muhafızlar teslim oldular. Kadetler iki Kızıl Muhafızı nehre atıp altı tanesini de öldürdü. Diğerleri ise Kadetler tarafından tutuklandılar. Beyaz Muhafızlar köprüde bir devriye bırakarak beklenen “Ölüm Taburu”nu karşılamak için 2. Kamovniki Milis karakoluna gittiler ve orada on kişiyi tutuklayıp on sekiz tüfek ele geçirdiler.

Ertesi gün 6:25’te “Ölüm Taburu” 176 adamıyla Briansk istasyonuna geldi. Engelle karşılaşmadan yanlarına bir Kadet birliğini de alarak Smolensk pazarına yürüdüler ve oradan Aleksandrovski Askeri Okulu’na gittiler.

Kadet saldırısının ve Şok Taburu’nun geldiği haberi Kamovniki bölgesinde karmaşaya sebep oldu.

Yerel Askeri Devrim Komitesi, Bolşevik Teğmen Sulatski önderliğinde, 193. Piyade Destek Alayı’nın bir bölüğüne Briansk tren istasyonuna gitme emri verdi. İstasyon o gece saat 10’da işgal edilmişti. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin temsilcileri ve istasyon komutanı bu durumu protesto edip, onları Kadetleri çağırmakla tehdit etti, fakat Alay Komitesi’nin başkanı askerlerine, Askeri Devrim Komitesi’nden gelecek ikinci bir emre kadar orada kalmalarını emretti.

O gün ŞokTaburu’nun başka bir bölüğü Briansk istasyonuna gitti ve orada Kızıl Muhafızlara teslim oldu. Adamlar, görünüşte Moskova’ya malzeme almak amacıyla gönderildiklerini ve aldatıldıklarını söylediler. Bunu öğrendiklerinde askerler ve Kadetler arasında bir çatışma sürmekteydi, kendilerini Kamovniki Askeri Devrim Komitesi’nin emrine verdiler.

Kamovniki bölgesi ve Briansk istasyonuna saldırıyla beraber Nikitski Kapısı çevresindeki Kadetler özel bir komite tarafından sınırları belirlenmiş, sözde tarafsız bölgeyi işgal etmeye başladılar. Buradan, Nikitski Kapısından Tverskoy bulvarına kadar mevzilenen Kızıl Muhafızlara karşı saldırı başlattılar. Puşkin anıtının yanına konulmuş toplarla geri püskürtüldüler. Kızıl Muhafızlar aynı gün eski mevzilerini tekrar kazandılar.

Şehir bölgesindeki Kızıl Muhafız ve askerlerin Beyazların ihanetine karşı öfkesi, Merkez Şehir Telefon Santralına yapılan saldırıda ifadesini buldu. Lefortovo bölgesinde Alekseyevski Askeri Okulu’na yapılan saldırı 30 Ekim öğle üzeri Kadetlerin teslim olmasıyla son buldu. 13 makineli tüfek, çok sayıda tüfek ve diğer savaş malzemesine el kondu.

Bu çatışmada düşenlerden biri de eski Bolşevik işçi, P. P. Şerbabakov’du. Emperyalist savaşın başında Bolşevik Partisi Bölge Komitesi’nin sekreteriydi. 1915’in sonunda Molotov Yoldaş –o zaman parti çalışmalarına Moskova’da katılıyordu– ile birlikte tutuklandı ve İrkuts Gubernia’ya sürüldü. Şubat Devrimi’nden sonra sürgünden dönen Şerbakov, Lefortovo bölgesindeki tekstil işçilerini örgütledi. Ekim günlerinde küçük bir Kızıl Muhafız birliğinde cankurtaranlık görevi yaptı.

Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi tarafından verilen ültimatomun amacı şimdi herkes için açıktı. Müzakereler kisvesi altında Moskova’daki işçi ve askerlerin coşkusunu yatıştırmak, takviye birlikleri getirerek önemli noktaları işgal etmek ve Moskova proleterlerine büyük bir darbe indirmek istiyorlardı.

Beyazların planları başarısızlığa uğradı. İşçilerin ve askerlerin uyanıklığı ile devrimci coşkusu karşıdevrimin planlarını altüst etti. Diğer taraftan, uzlaşmacıların hain planlarının su yüzüne çıkması ayaklanmanın “kansız” son bulmasını savunanları susturdu; şimdi kendilerini çok fazla cephane kullanılmasını protesto ederek avutuyorlardı.

Ateşkesin Beyaz Muhafızlar tarafından ihlâli kırsal alanda da öfke yarattı. Moskova proletaryasına ve garnizonuna yardım etmek için her gün Kızıl Muhafız ve askeri birlikler Moskova’ya geliyordu.

Moskova Askeri Devrim Komitesi ateşkesin uzatılması konusundaki bir teklifi geri çevirdi ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin sunduğu anlaşma metnini de kabul etmeyi reddederek 30 Ekim akşamı saat 11:55’te “Kamu Güvenliği Komitesi”ne şu telefon mesajını gönderdi:

“Ateşkes bu gece yarısı sona erecek. Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu ateşkesin 24 saat daha uzatılmasını önerdi. Kabul edilen anlaşmanın (Uzlaşma Komitesi tarafından) hem prensipte hem de şekil (madde 2, 4, 5 ve 6) açısından kabul edilemez olması görüşüyle ateşkes uzatılmayacaktır. Eğer ateşkesin uzatılmasını gerekli görüyorsanız lütfen bize telefonla bildiriniz. Anlaşma, sadece Sovyetlerin son kararında belirtilen program temelinde geçerlidir. Önerimiz yazılı olarak Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu aracılığıyla bu gece tarafınıza ulaştırılacaktır.”62

Yukarıdaki telefon mesajında bahsedilen önerge metni şöyleydi:

“Kamu Güvenliği Komitesi’ne

Askeri Devrim Komitesi çatışmaların durdurulması için şu koşulların yerine getirilmesini istemektedir:

1. Moskova’daki iktidar; İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti’ne devredilecek. Sovyetlerin tam yetkili kılacağı ve şunlardan oluşan bir birim kuracak: İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’nden 7 temsilci (politik partilerin orantısal temsili) ve her Köylü Vekilleri Sovyeti’nden 1 temsilci, İşçi Vekilleri Gubernia Sovyeti (1), Moskova Şehir Duması (1), Zemstvo (1), Bölge Dumaları Konseyi (1), Sendikalar Merkez Bürosu (1), Belediye İşçileri ve Çalışanları Sendikası (1), Kızıl Muhafızlar (1), Bütün Rusya Demiryolu İşçileri Sendikası (1) ve Posta ve Telgraf İşçileri Sendikası (1), toplam 17 temsilci.

Bu birim İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’nin ilk genel toplantısında kurulmalı ve Kurucu Meclis tarafından hükümet kuruluncaya kadar görevde kalmalıdır.

2. Kadetler ve Beyaz Muhafızlar silahsızlandırılmalıdır, Askeri Devrim Komitesi onların özgürlüğünü ve can güvenliklerini garanti eder.”63

Bu karar coşkuyla kabul edildi. Planlarının tamamen çöktüğüne ikna olan karşıdevrimciler yenilgilerini biraz daha ertelemek için bir girişimde daha bulundular.

30 Ekim gecesi ateşkes son bulduktan sonra “Kamu Güvenliği Komitesi”; Menşevik sendikacılar, “Sol” Sosyalist Devrimci, Bund üyesi, Asker Vekilleri Sovyeti eski Yürütme Kurulu ve İşçi, Asker ve Köylü Sovyeti Menşevik Bölge Bürosu temsilcilerinin katıldığı bir konferans düzenledi. Bu konferans kendini “ortak resmi birim” olarak tanıttı ve daha fazla kan dökülmesini önlemek ve derhal feshedilecek Askeri Devrim Komitesi ve “Kamu Güvenliği Komitesi”nin yerini alacak Moskova’da özel bir hükümet birimi kurulması görüşüyle ayaklanmacı taraflara baskı yapılmasını kabul etti.

Karşıdevrimciler, uzlaşmacılar ve “tarafsız” örgütlerin yardımıyla zaman kazanmaya çalışıyorlardı, çünkü henüz cepheden yardım geleceği umudunu kaybetmemişlerdi.

31 Ekim’de “resmi birim” vekillerini –Menşevikler ve Sendikacılar– “çatışmalara müdahale etmek” amacıyla Askeri Devrim Komitesi’ne ve Şehir Duması’ndaki ‘Sol’ Sosyalist Devrimcilere gönderdi. Askeri Devrim Komitesi onlarla görüşmeyi reddetti.

Aynı gün Köylü Vekilleri Sovyeti’nden bir delegasyon Askeri Devrim Komitesi’ne gelerek “çatışmaları durdurmak” için anlaşma zemini olacak bir platform önerdiler. Bakış açıları Askeri Devrim Komitesi’yle hemen hemen aynıydı. Delegeler “Kamu Güvenliği Komitesi’ne” Sovyet güçleriyle mücadele etmek için temsilci göndermediklerini bildirdiler.

Halk Komiserleri Konseyi ve Sovyetler II. Kongrelerinin Toprak ve Barış Bildirisi, Köylü Vekilleri Sovyeti üzerinde büyük etki yapmıştı. Üyeler tamamen kendi görüşlerinden vazgeçmiş ve bu da Sosyalist Devrimcilerin etkisinin sonu olmuştu.

Görüşmeler ilerlerken, Askeri Bölge Karargâhı yardımları güvence altına almak için girişimlerde bulunuyordu. Teğmen Rovni emrindeki tüm güçleri kullanarak zırhlı araçlarla desteklenmiş birliklerin Kaluga’dan gelmesini garanti etmeye çalıştı. Eğer tam bir birlik gönderemiyorlarsa hiç olmazsa bir kısmını göndermeleri konusunda onlara adeta yalvardı.

Ryabtsev’in yardımcısı Kravçuk gizlice Moskova’dan ayrıldı ve Smolensk’e vardığında Genel Karargâh’a giderek 30 Ekim’de geleceğine söz verilen süvari birliklerinin nerede olduğunu öğrenmeye çalıştı. Kravçuk, Duhonin ile temasa geçti:

“Moskova’daki birliklerin durumu cephane ve erzak yetersizliğinden dolayı kritik. Adamlar kararlı ve metin. Cephane ve erzak depoları Bolşevikler tarafından ele geçirildi. Ben ayrılırken depolara saldırmak üzere bir birlik oluşturuluyordu. Bunda başarılı oldular mı, bilemiyorum. Eğer başarısız olursa garnizon uzun süre dayanamaz ve biz Moskova dışında savaşmak zorunda kalabiliriz...”

“Devrimin Kurtuluşu Komitesi en kısa zamanda ve enerjik yardımı acilen talep eder.”64

Cevap olarak Duhonin, Kravçuk’a hangi birliklerin Moskova’ya gönderildiğini söyledi ve Moskova’ya gönderilmek amacıyla Romanya Cephesi’nde 6 topçu taburunun hazırlandığını ekledi. Bundan başka, Don Kazaklarının derhal gönderilmesi için başka bir talepte bulunuldu. Bu haberle sevince boğulan Kravçuk şöyle cevap verdi:

“Yardımınızla Moskova’yı kurtarabiliriz.”65

30 Ekim akşamı Şehir Duması’nda kalabalık bir toplantı yapıldı. Orada, “Kamu Güvenliği Komitesi”, Asker Vekilleri Sovyeti eski Yürütme Kurulu, Sosyalist Devrimci Parti Moskova Komitesi ve Şehir Duması’ndaki çeşitli parti gruplarından temsilciler vardı. Toplantının görüntüsü politik bir toplantıdan çok bir cenaze törenini andırıyordu. Ölümcül sessizliğin arasında Rudnyev müzakerelerin sona erdiğini bildirdi. “Çatışmaların devam etmesi kaçınılmazdır,” dedi ve bunun için Bolşevikleri suçladı. O ve diğer birçok konuşmacı Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin üstlendiği özel rolden bahsetti. Yürütme Kurulu’nun temsilcileri ayağa kalkarak Bolşeviklerin onların koşullarını reddettiğini, halbuki “Kamu Güvenliği Komitesi”nin onlarla aynı fikirde olduğunu söylediler. Bu durum göz önüne alındığında, Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi şimdi aktif olarak Bolşeviklere karşı çıkacaktı ve birliklerin Moskova’ya gönderilmeleri için daha fazla engel çıkarmayacaktı.66

Bu açıklama sessizlik içinde dinlendi. Orada bulunanlar; birliklerin gönderilmesinin, devrimin hiçbir koşulda, kendilerini tesadüfen devrimci dalganın ortasında bulan bu insanlara bağlı olmadığının farkındaydılar.

Aniden elektrikler kesildi; Bolşevikler, Beyaz Muhafızların işgal ettiği bölgelerdeki elektriği kesmişlerdi ve mumların cılız ışığı toplantının cenaze havasıyla tam olarak uyum sağlamıştı.

Beyaz Muhafızlar hiçbir yardım alamadılar, ama devrimci güçlerin saflarına sürekli bir insan seli akmaktaydı. Denizciler Petrograd’dan geldiler. Petrograd’daki Kadet ayaklanması zirve noktasına ulaştığında ve Krasnov ve Kerenski’nin birlikleri başkente doğru ilerlediğinde, Lenin ve Stalin Moskova’ya yardım göndermenin mümkün olduğunu düşünüyorlardı. 29 Ekim’de Lenin, Kadetlerin ayaklanma girişimine atıfta bulunarak Petrograd garnizon temsilcilerinin bir toplantısında Moskova’daki durumu şöyle açıkladı:

“Onlar (Kadetler) Kremlin’i ele geçirdiler fakat işçilerin ve halkın en yoksul bölümünün bulunduğu varoşlar onların elinde değil.”

Aynı gün, Lenin’in talimatıyla, 500 Kronstadt denizcisi Moskova’daki devrimci birliklere yardım etmek üzere özel trenlerle yola çıktı. 30 Ekim akşamı Moskova’ya ulaştılar ve derhal devrimci savaşçıların saflarına katıldılar.

30 Ekim’de Sverdlov, bir grup teknisyeni Petrograd’dan Moskova radyo istasyonuna gönderdi.

7

ÇATIŞMALARIN YENİDEN BAŞLAMASI

Çatışmalar, 30 Ekim gece yarısı topçu bombardımanıyla tekrar başladı.

Kamovniki bölgesindeki iki top, başlangıçta başarısız oldukları Preçistenka caddesindeki Askeri Bölge Karargâhı’nı bombardıman etmeye yeniden başladı. Presnya bölgesindeki üç top Aleksandrovski Askeri Okulu, Povarskaya caddesi ve Nikitski Kapısına ateş açtı.

Alekseyevski Askeri Okulu düştükten sonra, Ağır Silahlar Atölyesinin topları diğer yönlere döndürüldü. İki havan topu Kremlin’i bombalamak amacıyla Andronyevski Manastırının yakınına yerleştirildi, fakat Rogozki bölgesinin ricası üzerine, St. George Şövalyeleri 6. Subay Eğitim Okulu’nu bombalamak amacıyla Krutitski kışlasına gönderildi. Topları gören yaklaşık 100 Kadet teslim olduğu için ateş açmaya gerek kalmadı. Bu 31 Ekim saat 3:30 sıralarında gerçekleşti.

Daha sonra Mali Nikolayevski Sarayı’nın ve Kremlin’in Spasski Kapısının bombalanabileceği Şvivaya tepesine iki top yerleştirildi.

Topların gürültüsü ve mermilerin vızıltısı, kırsal kesimden gelen takviye kuvvetlerle Kızıl Muhafızlara ve askerlere taze kan olarak geldiler.

Nikitski Kapısı, Strastnaya meydanındaki toplarla dövüldü. Şehir Milis Karargâhı’nı ele geçiren birlik, bulvarın öbür ucundaki Gagarin’in evini, yani Nikitski Kapısını ele geçirmek amacıyla Tverskoy bulvarı boyunca saldırıya başladı. Herhangi bir sığınak mevcut değildi. Her ateşten sonra, bulvardaki çıplak ağaçların ardından Kadetlerin çeşitli yönlere kaçıştığı görülüyordu.

Kızıl Muhafızlar, topçulara ateşi durdurmalarını işaret ettiler. Sessizlik hüküm sürdü. Sadece tek bir Kadet makineli tüfeğinin tıkırtıları duyuluyordu. Aniden, Kızıl Muhafızlar sıçrayarak ileri atıldılar. Kadetler ateşi hızlandırdılar. İlerleyen Kızıl Muhafız safları inceldi fakat neşeli çığlıklar atarak ilerlemeye devam ettiler. Sanki yüz değil de binlerce adam saldırıyor gibiydi. Kadetler saldırıya dayanamadılar. Binalar ele geçirildi ve Kadetlerden bazıları tutsak olarak alındı. Kalanlar geri çekilip kendilerini Bolşaya Nikitskaya caddesindeki evlere attılar ve buralardan yeni boşalttıkları binaları ateşe tuttular. Pencerelere yaklaşmak çok tehlikeliydi. Kızıl Muhafızlardan çoğu yaralandı. Sargı bezi yetersizliği vardı. Binanın yanında birçok ölü ve yaralı vardı. Biraz ilerde bir grup asker yere oturmuş –bazıları sigara içiyor bazıları da Kadetlerden kaptıkları çikolataları dişliyordu– bir akordeonun mırıltılarını dinliyorlardı. O binanın giriş katındaki müzik aletleri satan bir dükkandan alınan enstrüman, topçu ateşiyle paramparça olmuştu. Birisi müziği protesto etti, fakat saflardaki adamlar sakindi ve ateş etmeyi sürdürürken bağırıyorlardı:

“Hayır! Çalmaya devam et! Sovyetler için böyle ölmek daha güzel.”

En üst kata iki makineli tüfek yerleştiren Kızıllar, başarıyla Gagarin’in evini ele geçirdiler.

Rozdestvenka caddesi Teatralni Proyezd’e kadar Kızıl Muhafız Birlikleri tarafından ele geçirilmişti. Mali Tiyatrosunu ele geçiren motosikletli birlikler “Kamu Güvenliği Komitesi”nin bulunduğu Şehir Duması’na ateş açtılar. Bolşaya Dmitrovka caddesi de, bu cadde ve Ohodni Ryad’ın köşesindeki 2 no’lu evi kendilerine istihkâm edinen Kızılların elindeydi.

Kadetlerin işini bitirdikten sonra Lefortovo ve Rogozki bölgelerine, Merkez Askeri Devrim Komitesi Karargâhı tarafından genel saldırıya başlamaları emri verildi. Lefortovo bölgesi yaklaşık 450 kişiyi, şehir merkezindeki ve Şehir Telefon Santralındaki saldırıları desteklemek üzere gönderdi. Rogozsko-Simonovski bölgesi kuvvetleri Lubyanskaya meydanına doğru ilerlemeye başladılar.

Kızıl Muhafızlar güzergâhları boyunca pusuya yatmış tek tek Beyaz Muhafızların ve şehir komitesi tarafından örgütlenen Beyaz Muhafız çetelerinin saldırılarına maruz kaldılar. Şüpheli evlerin araştırılması gerekiyordu. Bu, birliklerin ilerlemesini büyük ölçüde engelledi. Askeri Devrim Komitesi, tüm yerel komitelere semt sakinlerinin ellerindeki tüm silahları İşçi Vekilleri Bölge Sovyeti’ne teslim etmesini zorunlu kılan bir emir gönderdi.

Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’nın emriyle, Moskova Sovyeti’nin yakınına kurulan topla Hotel National’a ateş açıldı. Bu top ateşinden faydalanarak 50 kişilik bir birlik işgal etmek amacıyla otele doğru ilerledi ve aynı kuvvetteki diğer bir birlik Tverskaya caddesi ve Ohodni Ryad’ın köşesindeki Belediye Yiyecek Bölümü tesislerini işgal etmeye gönderildi.

Kimri-Savelovo’daki Bolşevik Komitesi’nden bir delegasyon yardım önerisiyle Moskova’ya geldi. Delegeler, Savelovo’da zırhlı araçların mevcut olduğunu ve tecrübeli bir Bolşevik olan V. V. Artişevski’nin derhal oraya gidip araçları getirmek üzere görevlendirildiğini bildirdiler. Artişevski 1 Kasım’da iki zırhlı araçla beraber geri döndü. Kazan’daki Askeri Devrim Komitesi’nden de iki zırhlı araç talebinde bulunuldu.

31 Ekim’de Dorogomilovo bölgesinde bir bölük Kızıl Muhafız tekrar Borodinski köprüsünü ele geçirdi. Bir Bolşevik işçi olan M. İ. Şlomin, Moskova Sovyeti’ne silah alması için gönderildi fakat Smolensk pazarına ulaştığında Kadetler kamyonu durdurdular ve içinden Şlomin’i çıkartıp vurdular.67

En ağır çatışma Ostozenka ve Preçistenka caddelerinde meydana geldi. Buradaki sokaklarda Kadetlerin top ateşi olduğu için ilerlemek oldukça zordu. Yağmur çiseliyordu, sığ siperleri su basmıştı, Kızıl Muhafızlar su ve çamura uzanmak zorundaydılar. Ara sıra ilkyardım merkezi ve yiyecek deposu olarak hizmet veren çevredeki çayevlerine gidip kendilerini ısıtıyorlardı. Siperde 13 yaşında, Mikelson fabrikasında çalışan bir demircinin oğlu olan Andreyev adında bir çocuk vardı, bu çocuk askerler kahvehaneye gittiklerinde siperde kalmak için direniyordu. Ayrılırken adamlar silahlarını siperin korkuluklarına bırakıyor ve çocuk Kadetlere siperin boş olmadığını göstermek için sırayla silahları ateşliyordu. Öyle meşguldü ki bir an kazara elindeki silah kaydı ve onu tekrar almaya çalışırken vücudu ortaya çıktı. Kadetler onu belirleyip makineli tüfek mermileriyle delik deşik ettiler. Üç gün küçük kahraman ölümle savaştı. Siperden yoldaşları onu ziyarete geldiğinde heyecanla onlara sordu:

“Karargâhı ele geçirdiniz mi? Kadetleri yendiniz mi?”

“Evet,” cevabını duyduğunda çocuk yaralarını unutup “Yaşasın!” diye bağırdı ve dudaklarında gülümsemeyle öldü.

Her yere dağılmış olan Kadetler Presnya bölgesinden gelen şok birliklerin trenden indiği Briansk ve Aleksandrovski tren istasyonuna doğru gitmeye çalışıyorlardı. Çetin bir mücadeleden sonra, Kudrinskaya meydanını işgal ettiler. Diğer bir Beyaz Birlik Sadova-Kudrinskaya caddesini ve Sennaya meydanını işgal edip böylece Kızıl kuvvetleri kuşattılar. Presnya Bölge Askeri Devrim Komitesi birliklerini tekrar gruplandırıp başka bir saldırı için yeni birlikler oluşturmaya karar verdi.

Merkezi Askeri Devrim Komitesi tüm bölge karargâhlarına mevcut kuvvetlerini göndermesi için bir emir gönderdi.

Rayevo çiftliğinden 500 Kızıl Muhafız ve el bombalarıyla birlikte 14 bombacı geldi. Moskova’ya 17 km uzaklıkta bulunan Rayevo çiftliği 8 bin adamın barındığı büyük bir cephanelikti. Moskova’daki çatışma haberleri çiftliğe ulaşır ulaşmaz oradaki Bolşevikler bir Askeri Devrim Komitesi kurdular. Cephaneliği savunan 84. Birliğin karargâhı yakınlardaki Perlovka’daydı. Bir grup Bolşevik bu birliğe giderek subayları tutukladılar ve silahları teslim etmelerini istediler, eğer bu talebe uymazlarsa Rayevo garnizonu birlikleri tarafından kuşatılacakları tehdidinde bulundular. Bu tehditten etkilenen subaylar 800 adet Berdan tüfeği verdiler. Bunlar Rayevo çiftliğindeki askerleri silahlandırmak için kullanıldı. Toplamda Rayevo Moskova’ya 1000 adam gönderdi ve şehre mermi sağladı.

Aynı gün –31 Ekim’de–, yeni bir saldırı için birlik toplayan Askeri Devrim Komitesi İşçi ve Asker Vekilleri, Serpuhovo Sovyeti’ne 300 adam, Rzev Sovyeti’ne “mümkün olduğu kadar çok” makineli tüfek ve asker, ve Podolsk Sovyeti’ne 1000 Kızıl Muhafız göndermesini emretti.68

Genel Karargâh gün boyunca, Moskova’daki karşıdevrimi rahatlatmak amacıyla birlikler oluşturmak için ekstra çaba harcadı. Çerkasi’ye üç bölük şok birliği göndermesi için bir ricada bulundu, fakat aldığı cevap, bir Bolşevik ayaklanmasını bastırmak için Kiev’e adam gönderdikleri oldu. Bunun üzerine Güneybatı Cephesi’ndeki tüm ordulardan birer birlik gönderilmesi talebinde bulundu.

Genel Karargâh, Ryabtsev’e en azından küçük bir yardımda bulunmak için tüm cephelere, tüm ordulara hatta tüm bölüklere başvurdu ama her yerden aynı cevabı aldı: Birlikleri trene bindirmek mümkün olsa bile onların Orşa veya Vyazma’nın ötesine geçmeleri mümkün değil. Moskova yakınlarındaki istasyonlardaki garnizonlar, Ryabtsev’in yardımına gidecek birliklerin geçişine izin vermediler. Diğer taraftan ayaklanmacıların yardımına giden Kızıl Muhafız ve askeri birliklere, hedef noktalarına ulaşmaları için her türlü kolaylık sağlanıyordu. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi tarafından savrulan tehditler geçersiz kaldı. Sıradan demiryolu işçileri, liderlerinin yenilmesi için devrime yardım ettiler.

8

KARŞIDEVRİMİN YENİLGİSİ

1 Kasım sabahı başlayan askeri harekât Moskova’nın tüm bölgelerine hızla yayıldı ve o gün Sovyet kuvvetlerinin zafer günü oldu.

İlk başarı Milyutinski caddesindeki telefon santralının ele geçirilmesiyle geldi. Bu uzun, kale gibi, birkaç pencereli bina saldırılara karşı dayanıklıydı. Beyazlar girişleri kütüklerle kapatmışlar, demir kapıları sökmüşler ve sokakları barikatlarla doldurmuşlardı. Ağır makineli tüfek ve tüfek ateşiyle korunan binaya yaklaşmak mümkün değildi. İyi konumdaki yiyecek ve cephane stoğuyla günlerce sürecek bir kuşatmaya da dayanabilecek güçteydi. Binanın içinde telefon memurları çalışmaya devam ederek Beyaz Muhafız Merkeziyle iletişimi sağlıyordu.

Kuşatmacı kuvvetlerin komutanı Useyeviç, Genel Karargâh’tan büyük top talebinde bulundu ve 1 Kasım şafak vakti Kızıl Muhafızlar yakındaki bir kilisenin çan kulesine bir havan topu yerleştirip telefon santralının en üst katını bombalamaya başladılar. İlk top mermisi çatıya, ikincisi üst kattaki bir odaya düştü ve odanın harabe haline gelmesine ve birçok Kadetin yaralanmasına neden oldu. Kadetler beyaz bir bayrak salladılar. Usiyeviç can güvenliği sözü vererek koşulsuz teslimiyet talep etti. On dakika sonra Kadetler ve subaylar binayı terk etmeye ve silahlarını istiflemeye başladılar.

1 Kasım sabah saat 5’te, Askeri Devrim Komitesi Karargâhı 50 kişiden oluşan 3 birliği Tiyatro meydanına; 1’i Mali Tiyatrosunda, biri Büyük Tiyatro yakınında ve üçüncüsü Petrovka caddesindeki Hotel Sentral yakınında görev yapmak üzere gönderdi. Şehir Duması’nı topa tutmak için Büyük Tiyatronun yanına üç inçlik bir top yerleştirildi. Aynı zamanda Okhotni Ryad’daki bir birlik takviye aldıktan sonra Hotel Kontinental’i ele geçirdi. Bu onların ikinci topu Teatralni Proyezd’e kurmalarına ve Hotel Metropol’ü topa tutmalarına olanak verdi. Kızıl birimler neredeyse Kremlin’in duvarlarında gözüküyordu. Moskova nehrinin karşısındaki Zamoskvoreçye bölgesi birlikleri Kremlin’in duvarlarını sürekli top ateşi altında tutuyorlar, fakat kalın duvarlar Kadetlere mükemmel bir koruma sağlıyordu.

Zamoskvoreçye Bölgesi Karargâhı’ndaki en önemli rolü; Moskova Üniversitesi Astronomi Bölümü Öğretim Üyesi, Avrupada ün yapmış bir bilim adamı ve 1905 yılında Bolşeviklere katılmış bir Profesör olan P. K. Sternberg üstlenmişti. Zamoskvoreçye Bölgesi Askeri Devrim Komitesi üyesi olarak atandıktan sonra Profesör Sternberg büyük bir coşkuyla çalışmaya başladı. Bir sivil olduğu her halinden belli olan ve eski tip bir entelektüelin tüm özelliklerini taşıyan bu adam ateş hattında göründüğünde büyük bir coşkuya neden oldu. Fakat bu yumuşak huylu yabancının içinde cesur devrimci kalp atışları vardı. Oldukça sakin ve kararlı biri olan Prof. Sternberg, gösterdiği başarılar ve fedakârlıklarla Kızıl Muhafızlara örnek teşkil ediyordu.

Kremlin’in nasıl işgal edileceği sorunu Genel Karargâh’da sürekli tartışılan bir konuydu. Mikelson fabrikasında çalışan bir işçi Moskova nehrinin küçük bir kolu olan Neglinka sayesinde Kremlin’e girilebileceğini öne sürdü. Dere, Kremlin yakınlarına açılan bir yeraltı kanalından akıyordu. Fikir şöyleydi: Gece bu kanaldan botlarla Kremlin’e girip ani bir saldırıyla orayı ele geçireceklerdi. Sonunda Kremlin’in topa tutulmasına karar verildi.

Aynı sabah Moskova Askeri Devrim Komitesi Karargâhı’nda bölge subaylarının katıldığı bir konferans yapıldı. Konferans hava bombardımanı da dahil olmak üzere eldeki tüm teknik araçların Beyazlara karşı kullanılmasını ve Kremlin ve Aleksandrovski Askeri Okulu’ndaki Kadetlere karşı kararlı bir harekât başlatılmasını önerdi. Askeri Devrim Komitesi bu harekât planını kabul etti, fakat hava bombardımanını ve Şehir Duması’nın bombalanmasını yasakladı. 7. Ukrayna Topçu Taburu, o zamana kadar tarafsız olan, Kırlangıç Tepelerinde mevzilenmek üzere gönderildi. 1 Kasım’da Kremlin’i Şvivaya sırtlarından bomba yağmuruna tutan toplar ağır silahlarla desteklendi.

1 Kasım sabahı Presnya bölgesi de saldırıya başladı. Presnya topçuları, Askeri Devrim Komitesi’nin sadece Kadetlerin bulunduğunun kesin olarak saptandığı binaların bombalanması emrine uyarak Beyazların saklandıkları farklı binaları topa tutmaya başladı. Bu saldırı, gereksiz yıkım ve kan dökülmesini önlemek için yapıldı. Sabah saat 11 sıralarında Kızıl Muhafızlar, Sennaya ve Kudrinskaya meydanını ele geçirdiler. Kudrinskaya meydanında Novinski bulvarı yönünden gelecek saldırılara karşı koymak amacıyla aceleyle barikatlar kuruldu.

Askeri Devrim Komitesi Merkezinden Nikitski Kapısına kadar tüm bölgenin ele geçirilmesi yönünde emirler alındı. Burada durum Kızıl Muhafızların işgalinden hemen sonra Gagarin’in evinde çıkan yangından dolayı oldukça karışıktı. Yangın giriş katındaki eczanede başlamıştı; yangının nedeni hiçbir zaman anlaşılamadı. Çıkan dumandan yararlanarak, Kadetler Kızıl Muhafızlara saldırmış ve Bolşaya Nikitskaya caddesi ile Tverskoi bulvarının köşesindeki Bartel fırınını ele geçirmişlerdi. Bu bölgedeki çatışmalar oldukça ağır geçiyordu. Askeri Devrim Komitesi 100 kişilik bir birlik gönderdi ve akşama doğru Kızıl Muhafızlar Nikitskaya caddesinin bir tarafını, yanan binanın sağını ve solunu işgal ettiler.

Şehir merkezinde, telefon santralını ele geçirdikten sonra, iki makineli tüfeği olan Kızıl Muhafızlar Kitay-Gorod’a (surlarla çevrili eski Moskova şehri) bir saldırı başlattılar ve Politeknik Müzesini ele geçirdiler. Nikolski, Vladimirski, İlyinski ve Varvarski kapılarını koruyan Kadetler Kitay-Gorod’a giden Prolomni Kapısını göz ardı etmişlerdi. Kızıl Muhafızlar Prolomni Kapısını ele geçirdikten sonra yandan taarruz ederek Kadetleri önce Vladimirski Kapısından, sonra İlyinski ve Nikolski kapılarından sürdüler. Akşam saat 8’de Kızıl Muhafızlar hâlâ İlyinka ve Nikolskaya caddeleri boyunca ilerliyorlardı.

Rogozko-Simonovski bölgesinden gelen kuvvetler, Moskova nehrinden Politeknik Müzesine kadar Kitay-Gorod surlarındaki önemli noktaları ele geçirdikten sonra Varvarski Kapısını da işgal ettiler ve Varvarka caddesi boyunca saldırılarına devam ettiler.

Kamovniki bölgesinden gelen kuvvetler Pluşçikka’yı ve ona bitişik olan caddeleri geçtikten sonra Smolensk Bulvarı ve Levşinski caddesi boyunca bir saldırı başlattılar. 5. Subay Eğitim Okulu başarıyla bombalandı, fakat Kadetlerle dolu zırhlı bir aracın Smolensk pazarında birden ortaya çıkmasıyla, Kızıl Muhafızlar geri çekilmek zorunda kaldılar.

Ostozenka ve Preçistenka caddelerinde ağır çatışmalar devam ediyordu. Kadetler, direnç merkezleri olan Askeri Bölge Karargâhı ve Aleksandrovski Askeri Okulu’nun çevresini umutsuzca savunmaya çalışıyorlardı. Çatışmalar uzamış, bir savaş halini almaya başlamıştı. Kızıl birlikler ardı arkası kesilmeyen çatışmalar sonucu bitkin düşmüşlerdi. Uzun operasyonlara alışık olmayan Kızıl Muhafızlar, uzayıp giden çatışmalar yüzünden güçten düşmüşlerdi.

Zamoskvoreçye Askeri Devrim Komitesi en iyi savaşçılarını bu bölgeye gönderdi. Ostozenka caddesini savunan grup, telefon üretim fabrikasında çalışan 23 yaşında Bolşevik bir işçi olan Peter Dobrinin’in komutası altındaydı. Siperden sipere koşan Dobrinin adamlarını neşelendirmeye ve onlara cesaret ve güven aşılamaya çalışıyordu. Kızıl Muhafızlar sanki onu her dakika her yerde görüyorlardı ve herkes onun uyuyup uyumadığını merak ediyordu. Çatışmaların birinde yaralanmıştı, omuzunun sağ tarafına bir mermi saplanmıştı, fakat o, bölüğüne komuta etmeye devam etmiş, kendi kararlılığı ve cesaretiyle adamlarına örnek olmuştu. Kadetler tarafından arkadan kuşatılacakları korkusuyla kendisi düşman saflarına sızarak araştırma yapmaya gidiyordu. Bu keşiflerden birinde öldürüldü. Cesedi ancak Beyazlar yenildikten sonra bulunabildi.

Aynı caddede Lusik Lisinova da (Lisinya) ölümle tanıştı. Lisinya Ticaret Enstitüsü’nde bir öğrenciydi ve 3. Enternasyonal Genç İşçiler Birliği’nin yöneticilerinden biriydi. Zamoskvoreçye bölgesindeki çatışmalar sırasında Lisinova yaralılara ilkyardımda bulunuyor, düşman ateşi altında iletişimi sağlıyordu. Ostozenka caddesindeki kızışan durumu öğrenince üzerine basa basa şunları söyledi: “mutlaka orada, askerlerimizin yanında olmalıyım,” ve ateş hattına girdi. 1 Kasım saat 1’de bir Kadet kurşunu, kalbi proleterlerin davası için yanıp tutuşan bu kahraman kızı vurdu.

Beyazlar, Kızılları siperlerden söküp atmakta başarısız oldular.

1 Kasım akşamı çatışma hattı, Pluşçikka ve Neopalimovski caddelerinden Smolensk bulvarı’nın Neopalimovski caddesinden Zubovskaya meydanı’na uzanan bölümünü sarıyor; ardından Preçistenka’yı geçerek tugay istasyonuna, Ostozenka’ya ve Korobeynikov caddesine kadar uzanıyordu.

1 Kasım’da genel durum şöyleydi: Kızıl Meydan’a ve Şehir Duması’na Kızıl Muhafız saldırıları devam ediyordu. Kadetler Nikitski caddesinin bir tarafını, Nikitski bulvarını ve Arbat’ı ellerinde bulunduruyorlardı. Bundan başka Askeri Bölge Karargâhı’nın bulunduğu Preçistenka ve Ostozenka caddeleri de Kamovniki bölgesi sınırına kadar onların ellerindeydi. Zamoskvoreçye bölgesi Kadetlerin Moskova nehrinin diğer kıyısına geçme girişimlerini engelledi ve Askeri Bölge Karargâhı’na saldırmaları için birliklerine takviye kuvvetler gönderdi. Povarskaya ve Preçistenka caddelerinin arka sokaklarından ilerleyen Kızıl Muhafızlar Aleksandrovski Askeri Okulu ve 5. Subay Eğitim Okulu arasındaki iletişimi kesmek için Arbat’ta sağlam bir yer edinmeye çalışıyorlardı.

1 Kasım’da Askeri Devrim Komitesi, tayin edici bir saldırı hazırlığı için takviye kuvvetler çağırdı. Şuya Askeri Devrim Komitesi’ne tam donanımlı 500 asker gönderilmesi emredildi. Tver Askeri Devrim Komitesi’ne 57. ve 196. Piyade Destek alaylarını ve bir topçu birliğini trenle göndermesi emredildi. 90 kişilik bir birlik Mitişçi’den ve 180 kişilik diğer bir birlik Kolçugino’dan geldi. Bunlar yemek yemeleri ve dinlenmeleri için Sokolniki fabrikasına gönderildiler; oradan da ateş hattına gideceklerdi.

Aynı gün Kovrov’daki 10 makineli tüfeği olan 250. Piyade Destek Birliği’nden 400 asker, Aleksandrov’daki 197. Alay’dan 300 asker ve Vladimir’deki 82. Destek Piyade Birliği’nden 70 asker bir trenle Kursk istasyonuna geldi; 100’ünün Zamoskvoreçye bölgesine gönderildiği 350 istihkâm neferi de Staritsa’dan geldi. Sanki tüm Moskova bölgesi Beyazlara karşı ayaklanmış gibiydi.

Yığınların bu coşkusu karşıdevrim kamplarına ulaştı. Mesajlar telefonla alınıyordu. Kızıl Muhafızların trenlerden indiğini gören tanıklar vardı. Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu’nun üyeleri gelen tren vagonlarının listesini gönderiyorlardı. En kötü haber ağır topların gelişiydi. Düzenli aralıklarla ağır topların sesleri duyuluyor, Kremlin’in temellerinin sarsılmasına neden oluyordu. Bunun Beyazlar üzerinde depresyon yaratan özel bir etkisi vardı.

Beyaz Muhafızlar gittikçe daha çok battıklarına ve çabalarının umutsuz olduğuna ikna oluyorlardı. Subaylar sinir krizleri geçiriyordu. Artık zafer hayallerini unutmuşlardı, tek düşünceleri kendilerini kurtarmaktı. Uzlaşmacılar tekrar bunların arasından sahneye çıktılar, bu sefer en “radikal” olanlar onlardı. Bu arabulucuların Beyazların arasında görülmesi Kadetlerin yaklaşan yenilgisinin bir habercisiydi. 1 Kasım gecesi Menşevik Birlikçileri ve “Sol” Sosyalist Devrimcileri temsilen bir delegasyon Askeri Devrim Komitesi’nin Karargâhı’na –“Kamu Güvenliği Komitesi”nin bilgisi dahilinde– acil bir ateşkes ve üyelerinin %40’ı Bolşeviklerden, %40’ı Menşevik ve Sosyalist Devrimci partilerden ve %20’si Enternasyonalist Menşeviklerden oluşan bir Geçici Hükümet kurulması önerisiyle gitti. Delegeler Petrograd’da sosyalist partiler arasında buna benzer bir anlaşmaya varıldığını belirttiler.

Askeri Devrim Komitesi, kendi adına şu koşullarda bir anlaşma önerdi: Kadetler silahsızlandırılacak, iktidar Sovyetlere devredilecek, Askeri Devrim Komitesi’ne ek olarak diğer örgütlerin temsilcilerini içeren toplam 17 kişilik bir hükümet organı kurulacak.

Delegasyon bu koşulları “Kamu Güvenliği Komitesi”ne sunmak için geri çekildi. Kamu Güvenliği Komitesi devrimci birlikler ve Kızıl Muhafızların kazandığı zaferlerin etkisiyle arabulucular gelmeden çok önce teslim olmaya karar vermişti. “Kamu Güvenliği Komitesi” ve elemanlarının durumu umutsuzdu. Kadetler arasında dağılmalar başlamıştı, hatta Beyaz Muhafızlar arasında da parçalanmalar görülüyordu. Beyaz Muhafızlar arasında kararsız olmak ve Sovyetlerle işbirliği yapmakla suçlanan Ryabtsev’e karşı kesin bir muhalefet oluşmuştu.

Diğer taraftan Kadetlerin bir bölümü, “Kamu Güvenliği Komitesi”nin kendilerini aldattığının farkına vardı. Gözleri, Lefortovo bölgesinde teslim olan Alekseyevski Askeri Okulu’ndan bir Kadet grubu tarafından büyük ölçüde açıldı. Bu Kadetler Zamoskvoreçye bölgesindeki Parti Merkezine gelerek, Aleksandrovski Askeri Okulu’na gidip, oradaki Kadetleri daha fazla direnmelerinin anlamsız olduğuna ikna etmeyi önerdiler. 1 Kasım’da bir delegasyon Aleksandrovski Askeri Okulu’na götürüldü ve Askeri Devrim Komitesi Birlikçi ve “Sol” Sosyalist Devrimci delegasyonuyla müzakere halindeyken geri döndüler. Sonuçta Kadetler arasındaki çatlak, “Kamu Güvenliği Komitesi” liderleri arasındakinden daha da büyüktü.

Kızıl Muhafızlar tarafından başlatılan saldırı ve Kadet kalelerine bombardıman, Beyaz Muhafız kamplarındaki dağılma sürecini hızlandırmıştı. Rudnyev 2 Kasım sabah saat 6’da, “radikal” arabulucuların geri dönmesini beklemeden Askeri Devrim Komitesi’ne bir teslimiyet mektubu gönderdi. “Kamu Güvenliği Komitesi” adına yazarak şunları belirtiyordu:

“Şu anki koşullar politik sisteme karşı Moskova’da Askeri Devrim Komitesi tarafından başlatılan silahlı ayaklanmaya son verilmesini gerektirmektedir ve politik yaşamın olağan metotlarına bağlı olarak Rusya’daki yerel ve merkezi hükümet sorununun çözümlenmesi zamana bırakılmalıdır.”69

Bir saat sonra altı “sosyalist” partiyi temsilen diğer bir delegasyon Volski liderliğinde teslimiyet koşullarını hafifletmek amacıyla Askeri Devrim Komitesi’ne gitti. Delegeler mümkün olan her türlü şeyi, Askeri Devrim Komitesi üyelerini etkilemek için kullanıyorlardı. Merhamet dilendiler; onları tarihin yargısıyla tehdit ettiler; Petrograd’da belli imtiyazlarda bulunduklarını iddia ettiler ve Bolşeviklerin sorumlu olduğunu söyledikleri bir dehşet sahnesi çizdiler.

“Kamu Güvenliği Komitesi”, Askeri Devrim Komitesi’ne ültimatom verirken ve Kadetler Kremlin’deki askerleri tuzağa düşürürken “sosyalist” parti temsilcileri Moskova Sovyeti’nden Beyaz Muhafız kamplarına kaçmışlardı. Proleter devrim başarıya ulaşırken bunlar Beyaz Muhafızlar adına merhamet dilenmeye geldiler.

Delegasyonun usandırıcı ısrarlarına boyun eğen ve daha sonra halk düşmanı olduğu ortaya çıkan Smirnov, Askeri Devrim Komitesi adına şu öneriyi yaptı:

“1. Kamu Güvenliği Komitesi feshedilmeli.

2. Kadetler ve Beyaz Muhafızlar silahsızlandırılmalı. Subaylar silahlarını bırakmalı, Askeri Devrim Komitesi bunların özgürlüğünü ve kişisel dokunulmazlığını güvence altına almalı.

3. Teslim olma usulüne karar verilmesi amacıyla, Askeri Devrim Komitesi ve arabulucu olarak hareket eden örgütlerin temsilcilerinden oluşan bir komite kurulmalı.

4. Daha önceden belirtilen noktaların ilgili partiler tarafından kabul edilmesi üzerine, Askeri Devrim Komitesi derhal bombardımanı durdurma emri vermeli.”70

2 Kasım sabahı Askeri Devrim Komitesi, üyelerin çoğunun toplantıda bulunmamasına rağmen, çoğunluk oyuyla bu anlaşma metnini onayladı.

Teslimiyetin koşullarına Moskova Sovyeti’nde son şekli verilirken çatışmalar da devam ediyordu. Kızıl Muhafızlar Kadetleri savundukları alanlardan geri çekilmeye zorlarken, ağır silahlarla Kremlin durmadan bombalanıyordu.

2 Kasım sabah saat 10:55’te Hotel Metropol Kadetlerden temizlendi ve Kitay-Gorod tamamen Kızıl Muhafızların eline geçti. Öğleden sonra saat 2 ile 3 arası Hotel Metropol’ün ele geçirilmesinin ardından serbest kalan birlikler Şehir Duması’nı ve Tarih Müzesini ele geçirdiler. Topçu bombardımanından dolayı Kadetler ve “Kamu Güvenliği Komitesi” bu binaları boşaltıp 1 Kasım günü sabaha karşı 3 sıralarında Kremlin’e çekilmişti.

Bu harekâtlarda önemli roller; “Volga Birlikleri” olarak anılan, Hotel Metropol, Şehir Duması ile Kremlin’in ele geçirilmesi ve Lubyanka caddesinde Beyazlara karşı yürütülen harekâtları doğrudan yöneten M. V. Frunze’nin bulunduğu Vladimir, Şuya, Aleksandrov ve Kovrov’dan gelen takviye kuvvetler tarafından üstlenilmişti. Bolşevik Partisi Merkez Komitesi askeri örgütünün bir üyesi liderliğinde bir Kızıl Muhafız bölüğü ve devrimci denizciler, Petrograd’dan Moskova’daki proleter devrimci güçleri desteklemek için gönderildi. 31 Ekim’de bir Petrograd Kızıl Muhafız birliği geldi ve kendilerini Kızıl Muhafız Karargâhı ve Şehir Merkezi’ndeki Askeri Devrim Komitesi’nin emrine sundu. Bunlar derhal Suharev meydanı dolaylarındaki çatışma bölgelerine gönderildiler. Aynı gün Lenin ve Stalin’in emriyle 2 bin ek Kızıl Muhafız ve denizci Petrograd’dan Moskova’ya doğru yola çıktı. 1 Kasım sabahı erken saatlerde bu birlikler Moskova’ya vardılar ve çatışma bölgelerinde yerlerini aldılar. Bolşevik Partisi Merkez Komitesi’nin bir toplantısında konuşan Lenin şöyle dedi:

“Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu’yla görüşmenin bir anlamı yok. Moskova’ya mutlaka birlik göndermek gerek.”71

Toplantıda ikinci kez söz aldığında ise şunları söyledi:

“Muskovitlere yardım etmeliyiz. Zaferimiz kaçınılmazdır.”72

Petrograd Kızıl Muhafızlarının ve denizcilerinin gelişi Moskova’daki Beyaz Muhafızların yenilgisini hızlandırdı.

Kremlin’deki Kadetler, Hotel Metropol ve Okhotni Ryad’ı makineli tüfek ateşi altında tutuyorlardı. Buna bir son vermek için Lubyanskaya meydanındaki silah, Kremlin’in Spasskaya Kulesine çevrildi. Aynı anda Şvivaya sırtlarındaki topçu atölyesinin topları da burayı bombaladı. Bir top mermisi Kremlin’deki saate isabet etti, onu durdurdu ve makineli tüfekleri susturdu.

2 Kasım saat 2:37’de Kremlin, Sovyet kuvvetleri tarafından kuşatıldı. Havan topları doğruca Nikolski Kapısına ateş ediyordu. Akşam saat 7 dolaylarında Kızıl Meydandaki kemerler ele geçirildi. Bolşaya Nikitskaya caddesinin farklı taraflarını ellerinde bulunduran Kızıl Muhafız ve Kadetler arasındaki karşılıklı ateş şafak vaktine kadar devam etti. Kudrinskaya meydanı yönünden Kızıl Muhafızlar Povarskaya ve Bronnaya caddeleri boyunca Nikitski Kapısına doğru ilerlediler.

Kamovniki bölgesinde Bryank istasyonuna girmeye çalışan Kadetler güçlü bir direnişle karşılaştılar. Arbat’ın her iki tarafındaki yan sokaklarda çatışmalar durdu.

Zamoskvoreçye bölgesinden gelen birlikler Kamenni köprüsüne saldırı başlattılar ve Kadetleri geri çekilmeye zorladılar. Kızıl Muhafızlar Preçistenka caddesindeki Askeri Bölge Karargâhı’nı ele geçirdiler. Bu binaya son saldırıdan önce Kızıl Muhafız Nikolay Siçev otuz tane el bombası aldı ve bir telefon direğine tırmanarak yakınlardaki bir evin çatısına çıktı. Oradan Askeri Bölge Karargâhı’nın çatısına süründü ve saçaklara ulaştığında elindeki bombaları camdan içeri fırlattı. Bu durum Kadetler arasında panik yaratarak Beyaz Muhafız kalesinin düşüşünü hızlandırdı.

Zamoskvoreçye bölgesi askerleri, Beyaz Muhafızları İsa Katedralinden çıkardı ve onların Aleksandrovski Askeri Okulu’na kaçmasını sağladı.

Beyaz Muhafız Karargâhı merhamet dilendi ve hatta teslimiyet koşullarının görüşülmesini bile önerdi.

9

BEYAZLARIN TESLİM OLUŞU

Askeri Devrim Komitesi müzakere yetkisini, o sabah “Kamu Güvenliği Komitesi”ne koşulları sunmak için yola çıkan Smidoviç ve Smirnov’a vermişti. Beşinci bir madde de hazırlanan şu anlaşma metnine eklendi:

“Bu anlaşmanın imzalanması üzerine her iki tarafın bütün savaş tutsakları derhal serbest bırakılacaktır.”73

2. ve 3. madde daha da kötüleştirildi. 2. maddeye bir ek yapılarak, Kadet Okulu öğrencilerinin “eğitim için gerekli silahları” bulundurmasına ve 3. madde, Beyaz Muhafız subaylarının Kadetlerin silahsızlandırılması usulüne karar verecek komitede bir temsilci bulundurmasına izin veriyordu. 2 Kasım 1917 saat 5’te gönderilen anlaşmanın son şekli şöyleydi:

“1. Kamu Güvenliği Komitesi feshedilecek.

2. Beyaz Muhafızlar silahlarını teslim edecek ve dağılacak. Subaylar, rütbelerine göre silah bulundurabilecekler. Kadet okulları sadece eğitim için gerekli silahları bulunduracak. Askeri Devrim Komitesi onların özgürlüklerini ve kişisel dokunulmazlıklarını garanti edecek.

3. 2. maddede belirtilen silahsızlandırma şekline karar vermek için Askeri Devrim Komitesi temsilcilerinden, komuta personeli temsilcilerinden ve arabulucu olarak hareket eden örgüt temsilcilerinden oluşan bir komite kurulacak.

4. Bu anlaşma metni imzalandığı an taraflar derhal ateşin ve tüm diğer çatışmaların kesilmesi için emir verecek ve bu emirlere tamamen uyulması için gerekli önlemleri alacak.

5. Bu anlaşmanın imzalanması üzerine her iki tarafın bütün savaş tutsakları derhal serbest bırakılacaktır.”74

Smidoviç ve Smirnov anlaşmanın son şeklini Askeri Devrim Komitesi’ne aktardığında, Parti Merkezi’nin üyelerinin çoğu ve Askeri Devrim Komitesi’nin sabahki toplantıda bulunmayan üyeleri oradaydı. Bu anlaşmaya karşı birçok partili tarafından güçlü itirazlar yükseldi ve bunu uzun tartışmalar izledi. Bu anlaşma onaylandı, çünkü şu ana noktayı içeriyordu: Moskova’da Sovyet iktidarının ve Beyaz Muhafızların yenilgisinin tanınması.

2 Kasım akşam saat 9’da Askeri Devrim Komitesi şu emri yayınladı:

“Askeri Devrim Komitesi’nin Bütün Kuvvetlerine

Devrimci güçler zaferi kazanmıştır. Kadetler ve Beyaz Muhafızlar silahlarını teslim ediyorlar. Kamu Güvenliği Komitesi feshedildi. Burjuvazinin bütün kuvvetleri tamamen yenildi ve bizim koşullarımızı kabul ettiler.

Bütün iktidar Askeri Devrim Komitesi’ne verildi.

Yüksek bir bedel ödeyerek Moskova işçileri ve askerleri Moskova’da iktidarı ele geçirdiler.

Düşman teslim oldu.

Askeri Devrim Komitesi çatışmaların derhal durdurulmasını emreder (tüfek, makineli tüfek ve top atışı).

Çatışmalar durduğunda Kadetler ve Beyaz Muhafızlar silahlarını özel bir komisyona teslim edinceye kadar Sovyet Kuvvetleri oldukları yerde kalmalı.

Kuvvetler, Askeri Devrim Komitesi bu anlamda özel bir emir verinceye kadar dağılmayacak.”75

Bölge halkı Kadetlerin teslimiyeti ile ilgili müzakerelerin devam ettiğini biliyordu, fakat 29 ve 30 Ekim ateşkes deneyimleri onlara Beyazlara güvenmemeyi öğretmişti. 3 Kasım’da çatışmalar her yerde sürüyordu.

Yüzbaşı Milnikov tarafından Beyaz Muhafız Karargâhı’na gönderilen mesajın içeriğinden, şehrin her tarafına dağılmış Kadet birliklerinden bazılarının durumu hakkında bir yargıya varılabilir. 3 Kasım’da Milnikov Arbat’taydı. Oradan karargâha durum hakkında bilgi almak için bir mesaj gönderdi. Mesajında, ateş hattında olduğu halde çatışmaların nasıl gittiği hakkında hiçbir bilgisinin olmamasına öfkesini belirtiyordu.

3 Kasım sabah 10:35’te Smolensk pazarı tamamen Kızıl Muhafızların eline geçmişti. Burada anlaşma imzalandıktan sonra Briansk tren istasyonu yoluyla Moskova’dan kaçma girişiminde bulunacak Kadetler için tuzak kuruldu.

3 Kasım sabahı 5. Kadet Okulu teslim oldu. O gün şafak vakti Kremlin’e el kondu.

Kremlin, saat 3’te bombardımanın durdurulmasından sonra Kızıl Muhafızlar tarafından işgal edildi. Bundan önce birkaç Kızıl Muhafız içeri sızmayı başarmıştı.

Kremlin’in ele geçirilmesi Moskova’daki zaferi perçinlemişti.

Bunu subayların ve Kadetlerin resmi anlamdaki teslimiyeti izledi. Subaylara silah taşıma izni verilmesi, tüm karşıdevrimin özgürlüğünün ve can güvenliğinin sağlanması gerçeği, yani yaptıkları kötülüklerin cezasız kalması ve tüm Beyaz Muhafızlarla Kadet tutsakların serbest bırakılması halk arasında hoşnutsuzluk yarattı. 3 Kasım’da Bölge Komitelerinin temsilcileri Askeri Devrim Komitesi’nin Genel Karargâhı’nda toplandı ve anlaşmanın feshedilmesini, Kadetler ve Beyaz Muhafızların tutuklanmasını ve karşıdevrim liderlerinin idam edilmesini talep ettiler.

Moskova sokaklarında altı gün altı gece Kadetlerle savaşan işçiler ve askerler, ayaklanmanın liderleri tarafından yapılan gafı derhal düzelttiler. Subaylara “rütbelerine göre silah taşıma izni” kaldırılmakla kalınmayıp linç edilmekten kurtarmak için hepsi derhal kodeslere kapatılmalıydı. Daha sonra serbest bırakılacaklardı. Hapishanelerden ayrılırken, kendilerini halkın hiddetinden korumak için kılık değiştirmeleri gerekiyordu.

Subayların ve Kadetlerin silahsızlandırıldığı yerler, tarafsız komiserlere ve hatta anlaşma uyarınca subayların ve Kadetlerin silahsızlandırılmasını ve serbest bırakılmasını örgütleyen Askeri Devrim Komitesi üyelerine karşı düşmanlıklarını belirtmekten kaçınmayan asker ve işçilerle doluydu.

Vperyod gazetesinden Menşevik bir yazar, halkın durumunu açıkça göz önüne seren Aleksandrovski Askeri Okulu dışında tanık olduğu sahneyi şöyle tasvir ediyordu.

“3 Kasım sabahı Aleksandrovski Askeri Okulu’na vardığımızda son derece endişe verici bir durumla karşılaştım. Farklı birimlerden gruplar, hem askeri hem sivil, sokaklarda toplanmış, tamamen disiplinsiz, yüksek sesle ve kızgın bir şekilde Kadetlerin ve subayların tutuklanmasını, hatta linç edilmesini istiyorlardı. Bizi, eğer isteklerini yerine getirmezsek, topları getirmekle tehdit ediyorlardı. Meydanda bulunan 3 inçlik iki top okula doğru çevrilmişti. Sokaklardaki durum oldukça gergindi. Komiserlere karşı tehditler her an uygulamaya konulabilirdi. Gözümüzü korkutmak için girişimlerde bulunuluyordu.”

İşçilerin sınıfsal sezgileri onları aldatmadı. Teslimiyetten sonra “Kamu Güvenliği Komitesi” liderleri, Moskova’daki tüm devlet dairelerine sabotaj hazırlığına giriştiler. Subaylar bir karşıdevrim ordusu oluşturmak için adam toplamaya başladılar ve Beyaz Muhafızları Kaledin’in kendi birliğini kurduğu Don’a gönderdiler. Moskova’da asker ve işçilerle savaşan subay ve Kadet yığınları Don ve Ukrayna’da örgütlenen karşıdevrimci saflara katıldılar.

Moskova Askeri Devrim Komitesi’nin en son dakikada bile sınıf düşmanlarına karşı sergilediği kararsızlık, proleter devrime zarardan başka hiçbir şey vermiyordu.

Moskova’daki Ekim ayaklanması gerçekten halkçı bir ayaklanmaydı. Son derece büyük bir işçi ve asker kitlesini etkilemişti.

Ayaklanmanın kaleleri, işçilerin ateş hattına göndermek için en iyi adamları seçtikleri, silah ve başarıya ulaşmak için gerekli başka ne varsa sağladıkları fabrikalardı. Devrimci gururları ve sınıf bilinçleriyle sanayi proleterleri asker yığınları arasında etkilerini sınıyorlardı. Bu onları mücadeleye ve liderliğe itiyordu.

İşçi yığınları ve garnizonun bir bölümü bölge devrim merkezinden uzlaşmacı olmayan bir politika izlemelerini, metanetli ve kararlı bir şekilde hareket etmelerini talep ettiler. Aralık 1905 ayaklanmasından alınan dersle Moskova işçileri, zaferin sadece kararlı ve kanlı bir mücadeleyle başarılacağının farkındaydılar. Bölge merkezi, kendi adlarına, ayaklanmanın önde gelen birimlerini saldırgan taktiklere başvurmaları konusunda uyardılar. Bölgedeki işçilerin kararlılığı ve devrimci sağduyularıyla liderler tarafından yapılan birçok hata düzeltildi.

Bolşevik Partisi, Moskova’da da Petrograd’da olduğu gibi ayaklanmanın örgütlenmesinde ve diğer aşamalarda tek lider oldu. Moskova’da da Petrograd’dan farksız olarak, ayaklanmanın gerçek esin kaynağı, liderliği Moskova Bolşevik Örgütü tarafından tereddütsüz bir şekilde kabul edilen Lenin’di. Moskova’daki Ekim mücadelesinin en başından beri Lenin, Sovyet Devrimi’nin dehası, mücadeleyi yakından izlemiş ve Moskova proleterleri ile onun Bolşevik örgütüne her türlü yardımı sağlamıştı.

Moskova proleterlerine yardım için Petrograd Askeri Devrim Komitesi, Stalin liderliğinde, dikkate değer büyüklükte silahlı birlik gönderdi. Lenin ve Stalin tarafından gönderilen kuvvetler Moskova proleter birlikleriyle omuz omuza tüm güçleriyle savaşıp Beyaz Muhafız ayaklanmasını bastırmışlardı. Petrograd, İvanovo-Voznesensk ve diğer şehirlerden devrimci kuvvetlerin gelişi devrimci safları büyük ölçüde güçlendirerek karşıdevrimci saflarda moral bozukluğuna neden oldu.

Moskova’da Ekim günleri boyunca işlenen ölümcül hatalar, Lenin’in mektuplarında durmadan tekrarladığı “ayaklanma sanatının ana kuralları”nın, ayaklanmanın örgütlenme sürecinde olduğu kadar silahlı mücadele sürecinde de önde gelen birimler tarafından ihlâl edilmesinden kaynaklanıyordu. Bu gibi hataları önceden tahmin etmiş gibi Lenin mektuplarında şunları yazmıştı:

“... silahlı ayaklanma, politik mücadelenin özel bir biçimidir, özel kurallara tabidir ve bu nedenle özel bir dikkat gerektirir.”76

Moskova’da Ekim günlerinde işlenen hataların nedeni silahlı ayaklanmanın özel kurallarının gereği gibi anlaşılmaması, sık sık göz ardı edilmesi veya unutulmasıdır.

Petrograd’da Kadetlerin karşıdevrimci isyanı bir gecede bastırılmıştı. Buna karşın Moskova’daki liderler, yavaş davranarak ve kararsızlıklarıyla ihanet etmişlerdi. Önde gelen birimlerin üyelerinden bazıları mücadelenin uzamasına neden olan haince sendelemelerden sorumluydular. Lenin’in “bir kere ayaklanma başladı mı sonuna kadar gitmek zorunda olduğunuzu hatırlayın”77 öğüdüne karşı Moskova Bolşevikleri önde gelen birimlerin kurulmasında bile hata yapmışlardı ve bu, zaferin kazanılmasını geciktirmişti. Mücadelenin ilk günlerinde yapılan hatalara şunlar da eklenmelidir:

1. Ayaklanma için teknik hazırlık yapılmamıştı. Yönetici birimler ise çok geç oluşturulmuştu. Ayaklanmanın başında bulunan Bolşevik Partisi ile askerler arasındaki iletişim yeterince güçlü değildi.

2. Parti Merkezinin talimatları üzerine Askeri Devrim Komitesi Menşevikleri üye olarak kabul etmişti. Petrograd’da, savunma, diğer partilere Askeri Devrim Komitesi’ne temsilci gönderme teklifi dahil, bir saldırı için başlangıçtı. Moskova’da Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerin Askeri Devrim Komitesi’ne kabulü ciddi olarak üzerinde düşünülmesi gereken bir şeymiş gibi ele alınmıştı.

3. Saldırıların başlangıcında Askeri Devrim Komiteleri, merkezde ve bölgelerde, askeri harekât konusunda deneyimli militanlardan yoksundu. Askeri Devrim Komitesi Merkezinin askeri-teknik zayıflığı, kısmen ayaklanma liderlerinin işçileri ve askerleri silahlandırma amacıyla cephaneliklerle barut depolarının zaptedilmesi ve elde tutulması için gerekli önlemleri almada başarısız olmaları gerçeğ iyle açıklanabilir.

4. Petrograd’da ayaklanma olağanüstü iyi örgütlenmişti. Moskova’daysa özellikle başlangıçta her şey kendi haline bırakılmıştı. Lenin’in düşündüğü gibi: “Bir kere ayaklanma başladı mı büyük bir kararlılıkla hareket etmelisiniz ve kesinlikle ve mutlaka saldırıya geçmelisiniz. Silahlı ayaklanmada savunma ölüm demektir!”78

Moskova’da hem Askeri Devrim Komitesi’nde hem de Parti Merkezinde proleter devrimci kuvvetlere güvenmeyen ve sosyalizmin Rusya’da başarılı olacağını inkâr edenler vardı. Bunlar silahlı ayaklanmaya karşıydılar. Bir ayaklanmayı önleyebileceklerini sanıyorlardı. Ayaklanmadan önce ve ayaklanma süresince sınıf düşmanlarıyla hain müzakerelere girdiler. Düşman bu müzakerelerden yararlanarak kuvvetlerini örgütlemek için zaman kazandı. Aldatmacayla Kremlin’i ele geçirdi, Moskova Sovyetlerini kuşattı ve Askeri Devrim Komitesi’ne bir ültimatom verdi.

Lenin ve Stalin önderliğinde hareket eden Moskova Bolşevik Örgütü kararsızlara saldırıp, ayaklanmaya karşı olanları alaşağı ederek karşıdevrimcilere karşı bir zafer kazandı.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

CEPHEDE PROLETER DEVRİM

1

GENEL KARARGÂH

25 Ekim akşamı Batı Cephesi Komutanı General Baluyev, Genel Karargâh’a Geçici Hükümet’in tutuklandığını bildiren telgrafla ilgili ne yapması gerektiğini sordu:

“Askeri Devrim Komitesi’nin bu telgrafını birliklerden gizleyemeyeceğim için, Genel Karargâh’tan talimat verilmesini istedim.”1

Ertesi sabah General Duhonin, Genel Karargâh’ın hangi önlemleri aldığı konusunda Baluyev’i bilgilendirdi.

“Bolşeviklerden çeşitli emirlerle dolu telgraflar gelmeye başladığından beri, komite üyelerini Mogilev’deki karargâhta ve demiryolu istasyonunda telgraflara el koymak üzere daimi göreve getirdik.”2

Genel Karargâh bir süre, Geçici Hükümet’in devrildiği haberini askerlerden gizlemeye çalıştı. Batı Cephesi’nin gerisindeki taşra kenti Mogilev’de kurulmuş Başkomutanlık Genel Karargâh’ı, monarşist generallerin ve ordu subaylarının merkezi olarak işlev görüyordu. Karşıdevrimin bu fesat yuvasında 1. Şok Alayı ve St. George Şövalyeleri Taburu gibi en “güvenilir” birlikler bulunuyordu. Askeri burjuva örgütlerinin birçok merkezi birimi, Zemstvo ve Şehirler Birliği gibi, Savaş Komitesi’nin de Genel Karargâh’ta ofisleri vardı. Genel Karargâh’ın başında N. N. Duhonin vardı. Aslında o, başkomutandı, Kerenski içinse bir kukla, bir “politik figür”dü.

Duhonin yüksek kariyerine henüz yeni başlamıştı. Savaşın başında bir alaya komuta ederken, sonra Güneybatı Cephesi Karargâhı Levazım Daire Başkanı olmuştu. 1917 Eylülünde Başkomutan’ın Kurmay Başkanı olarak atandı. Duhonin bir monarşistti. Gelişen olaylar sayesinde, daha sonraları General Denikin’in yazdığı gibi, o “devrimci demokrasi ile birlikte gönüllü olarak seyahat ediyordu”.3 Her türlü uzlaşma komitesinin yardımı ile, ordudaki disiplini tekrar sağlayacağını ve savaşa “başarılı bir sonla” devam edeceğini umuyordu, fakat bu konuda hayal kırıklığına uğramıştı.

Dar kafalı Duhonin, önceleri II. Nikola’nın, sonraları Kerenski’nin emrindeki karşıdevrim kampının olağanüstü kişiliği Başkomutan General Alekseyev’in talimatlarına ve önerilerine göre hareket ediyordu. General M. D. Bonç-Bruyeviç onun hakkında şunları söylüyordu:

“Alekseyev’in Duhonin üzerinde müthiş bir etkisi vardı, herhangi bir emir vermeden önce direkt hattan mutlaka Alekseyev’e danışırdı.”4

Genel Karargâh’ta, her birinin bir cepheyi, orduyu, filoyu vb. temsil ettiği 25 üyeden oluşan bir Bütün Ordu Komitesi vardı. Baharda ya da yazın seçilen tüm Ordu ve Cephe Komitelerinde olduğu gibi Bütün Ordu Komitesi’nin üyelerinin çoğunluğunu da Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler oluşturuyordu. Komitenin bağımsız herhangi bir rolü yoktu; daha çok Genel Karargâh’ın emirlerinin onaylayıcısı gibiydi. Buna güzel bir örnek, o zamanlar Genel Karargâh’ta bulunan Beyaz Muhafız A. A. Diçkov Derenthal tarafından dile getirilmişti:

“Bolşevik ayaklanmasından kısa süre önce, bir gün, Genel Karargâh’ta kurulan Tüm Ordu Komitesi Kerenski’ye şu kelimelerle başlayan ‘olağan belgelerden’ birini gönderdi: ‘Talep ediyoruz ki...’

Kerenski bu dokümanı şu notla geri gönderdi: ‘Tüm Ordu Komitesi’nin Başkomutandan herhangi bir şey ‘talep’ etme hakkı yoktur... Sadece ‘rica’ edebilir.’

Bu olay basında yankı buldu ve General Duhonin’in müthiş bir şekilde öfkelenmesine yol açtı.

‘Böyle bir şey gazetecilerin eline nasıl geçebilir?’ diye sordu kızgınlıkla.

Fakat ... zaman içinde... demokrat majestelerinin bu hakaretinden bir sonuç çıkmadı ve sakinleşen General Duhonin yayvan el yazısı ve mavi dolmakalemi ile klişeleşmiş girişlerle başlayan ‘talepkâr’ telgraflarını tekrar yazmaya başladı: ‘Talep etme hakları yok!’”5

Bütün Ordu Komitesi’nin başkanı, Sovyet Hükümeti’nin düşmanı ve General Duhonin’in hararetli savunucusu Yüzbaşı S. N. Perekrestov’du.

İşçi ve Asker Vekilleri Mogilev Sovyeti Menşevikler, Bundcular ve Sosyalist Devrimcilerin kontrolündeydi. Köylü Vekilleri Sovyeti tamamen Sosyalist Devrimcilerin yolundan gidiyordu. Ekim günlerine kadar Mogilev’de hiç bağımsız Bolşevik örgütü yoktu; sadece Birleşik Sosyal Demokrat örgütün içinde bir Bolşevik grup vardı.

Ordu, Genel Karargâh’tan hoşlanmıyor, ondan şüpheleniyor ve onu askeri operasyonların başarısızlığının ana nedeni sayıyordu. Lenin’in yazdığı gibi:

“Kornilov ayaklanması ordunun, tüm ordunun Genel Karargâh’tan nefret ettiğini ortaya çıkardı.”6

Ordudaki sıradan erlerin kuşkuları Ekim günleri boyunca doğrulandı. Genel Karargâh, Sovyet Hükümeti’nin barış çabalarını engellemeye çalıştı. Bundan başka, Genel Karargâh, Sovyet Hükümetiyle karşı karşıya geldi. 26 Ekim’de Duhonin cephe komutanlarına ve yüksek rütbeli subaylara gelişen olaylar karşısında Genel Karargâh’ın takındığı tavrı anlatan şu telgrafı gönderdi:

“Genel Karargâh, karargâh komiserleri ve Bütün Ordu Komitesi hükümetin görüşlerini paylaşmaktadır ve ordunun isyankâr unsurların etkisi altında kalmaması için her şeyi yapmaya ve aynı zamanda hükümete tam destek vermeye karar vermiştir.”7

Bu, Genel Karargâh’ın ve karargâhtaki üst ordu örgütlerinin harekât programıydı.

25 Ekim’den 1 Kasım’a kadar bütün bir hafta boyunca, Duhonin farklı cephelerin üst kademe yöneticileriyle telgraf hattından doğrudan görüşmeler yaptı, devrimin bastırılması amacıyla güvenilir birliklerin seferber edilmesi olasılıklarını araştırdı ve bu yönde emirler yayınladı.

Duhonin 28 Ekim’de Kuzey Cephesi Kurmay Başkanı General Lukirski ile direkt hattan yaptığı konuşmada şunları söyledi:

“Birlikler, Güneybatı Cephesi’nden Kiev’e Bolşeviklerle ilgilenmek üzere gönderildi.”8

Başkomutana gönderdiği 31 Ekim tarihli bir telgrafta, Moskova’daki hükümet birliklerini desteklemek için gerekli “tüm önlemlerin alındığını” bildirdi. Aynı zamanda güvenilir birliklerin Petrograd ve Moskova güzergâhındaki stratejik olarak önemli noktaları ele geçirmeleri için düzenlemeler yapmaya çalıştı. General Lukirski ile görüşmesinde şunları belirtti:

“17. Kolordu Birliklerine, Dno ve Orşa’daki tren istasyonlarını ele geçirme emri verdim. Keşif için gönderilen subaylar henüz geri dönmediler.”9

Genel Karargâh’ın talimatlarına uyarak şok birliklerinin kurulmasından sorumlu komite başkanı Aristov, 31 Ekim’de Bolşeviklere karşı harekete geçmeye hazır olan Şok Taburlarının farklı cephelere dağıtıldığını bildirdi. Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu’na gönderilen 31 Ekim tarihli bir telgrafta, Bütün Ordu Komitesi şöyle diyordu:

“Genel Karargâh tarafından alınan tüm önlemler bizim gözetimimizde yürütülmektedir.”10

Böylece, Bütün Ordu Komitesi’ndeki uzlaşmacılar Genel Karargâh’ı kanatları altında tutuyorlardı.

Genel Karargâh tehditler savuruyordu ve sağa sola emirler yağdırarak Bolşevik ayaklanmasının durdurulmasını talep ediyordu. Ayrıca aktif hizmetteki ordunun bu talebi kuvvetleriyle destekleyeceği tehdidinde de bulunuyordu. 31 Ekim’de Duhonin, Novoçerkask’a, Don bölgesinde örgütlenen monarşist karşıdevrimin lideri Ataman Kaledin’in ikinci komutanı M. Bogayevski adına bir telgraf gönderdi. Bu, Bogayevski’nin Bolşeviklere karşı bir cezalandırma seferi düzenleme önerisine bir cevaptı:

“Kazakların kamu güvenliğinin koruyucusu olma gönüllülüğü bu zor kavşakta hepimiz için bir şans... Geçici Hükümet’in ve Cumhuriyet Konseyi’nin tekrar kurulması için tüm gücümüzle mücadele etmeli ve bu yolla ülkedeki düzeni tekrar sağlamalıyız.”11

Karşıdevrim kuvvetlerinin Genel Karargâh tarafından seferberliği 1 Kasım’da kesintiye uğradı. O zamana kadar Duhonin, Krasnov’un Petrograd yakınlarında teslim oluşu ve Kerenski’nin kaçışı haberlerini almıştı. 1 Kasım’da Başkomutanın görevlerini üstlendiğini açıklayan bir emir yayınladı. Aynı emirle birliklerin Petrograd’a gidişini durdurdu. Bolşevikleri yok edeceği yönünde yaptığı tüm tehditlerden sonra bu, planladığı “saldırı”nın başarısızlığının itirafı ile eş anlamlıydı. Duhonin bekleyen bir tavır takındı. Bu arada “güvenilir” birlikleri de Genel Karargâh’a çekiyordu.

2

KUZEY CEPHESİ’NDE EKİM GÜNLERİ

Kuzey Cephesi’nde Petrograd’daki ayaklanma haberi büyük bir hızla yayıldı.

25 Ekim sabahı bir ordu telgraf operatörü, Brivays Strelniks gazetesi ofisine gidip bir dakika araştırmacı gözlerle etrafına bakındıktan sonra editörü sordu. Editör geldiğinde operatör onu bir kenara çekti ve Petrograd’dan, Reval ve Yuryev üzerinden dolambaçlı bir yoldan gelen bir telgraf uzattı. Öyle gözüküyordu ki 20. Ordu, uzlaşmacı Ordu Komitesi üyelerini telgrafın başına dikmişti ve devrimci örgütlere gelen telgraflara el koyuyordu. Bu telgrafa da el konulmuştu, fakat operatör bir kopyasını alıp onu Bolşevik gazetesinin ofisine, “onun halkın bilgisine sunulması” önerisiyle getirmişti. Telgraf şöyleydi:

“Dün gece halk düşmanları saldırıya geçti... Petrograd Sovyeti’ni hain bir saldırıyla vurmak için bir entrika düzenlendi. Raboçi Put ve Soldat gazeteleri kapatıldı.”12

Telgraf, Petrograd’a karşıdevrimi desteklemek için gönderilen hiçbir birliğe geçiş izni verilmemesini isteyen satırlarla devam ediyordu. Bundan kısa süre sonra Geçici Hükümet’in düştüğü ve yeni hükümetin kuruluş aşamasında olduğuna dair haberler halk arasında yayıldı.

Kuzey Cephesi’nde üç ordu vardı: 1., 5. ve 20. Ordu. Bunlardan en önemlisi başkentin yakın çevresine yerleştirilmiş olan 20. Ordu’ydu. Petrograd’daki ayaklanmayı öğrenmeleri üzerine gizli bir şekilde varlığını sürdüren 20. Ordu Askeri Devrim Komitesi, derhal kendisini açığa çıkardı. Karargâhı Venden şehrinde siperlere oldukça yakın bir yerdeydi.

26 Ekim sabahı Venden’deki Askeri Devrim Komitesi, ordu birimlerine ve çevre halkına mevcudiyetini bildirmek için bir açıklama yaptı. Kızıl Petrograd örneğini izleyerek, bölgede bu ordudaki devrimci kuvvetlerin birliğini sağlamak amacıyla bir Askeri Devrim Komitesi kurulduğunu açıkladı. Bu Askeri Devrim Komitesi; Bolşevik Partisi Merkez Komitesinin, Devrimci Litvanya Sosyal Demokrat Örgütünün, 20. Ordu Bolşevik Askeri Örgütünün, Leh Piyade Yürütme Kurulunun, 20. Ordu Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulunun ve Asker, İşçi ve Topraksız Köylü Vekilleri Venden, Volmar ve Yuryev Sovyetlerinin temsilcilerinden oluşuyordu. Açıklamada şunlar yazılıydı:

“20. Ordu’nun tek bir askeri bile utanç verici ‘çatışmaları sona erdirme’ amacıyla Petrograd’a gönderilmemelidir.”13

Bolşeviklerin askeri örgütüne ve Leh Piyade Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’na güvenerek, Askeri Devrim Komitesi kendini 20. Ordu’daki hükümet organı olarak ilan etti. Derhal Leh Piyade Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun Venden, Volmar ve Valk şehirlerini işgal etmek üzere birkaç Leh Alayı’nın cepheden çağrılması kararını onayladı. Yuryev’de bulunan Bir Leh Destek Alayı’na, Askeri Devrim Komitesi’nin emrine girmesi ve birliklerin Petrograd yönüne gitmesini önlemek amacıyla demiryolu istasyonunu işgal etmeleri emredildi.

Tüm bu emirler tam olarak yerine getirildi. 27 Ekim’de 1. ve 3. Leh Piyade Alayı Venden’e girdi ve Askeri Devrim Komitesi böylece gerekli olan askeri gücü almış oldu. 28 Ekim’de Kuzey Cephesi Başkomutanı General Çeremisov ile direkt hattan yaptığı konuşmada, 20. Ordu Komutanı General Y. D. Yuzefoviç şunları rapor etti:

“Lehler çok sorun yaratıyorlar ve onlar göz önüne alınırsa durum bir felaket. Dün Venden’den gelen 1. ve 3. alaylar demiryolu ve telgraf istasyonlarına el koydu ve 1. Tugay’ın iki alayının subaylarından çoğunu tutukladı.”14

Devrimci birlikler arasındaki Leh Piyade Alayı, sadece hızla ve tereddüt etmeden Sovyet Hükümeti tarafına geçmekle kalmıyor, aynı zamanda onu kuvvetli bir şekilde destekliyordu.

20. Ordu’nun arkasındaki Valk’ta, Venden’den 80 km. uzaklıkta olaylar farklı biçimde gelişiyordu. Bu şehir sadece 20. Ordu’nun karargâhı değil, bu ordunun Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu’nun da karargâhıydı. Sovyet Hükümeti’ne tamamen düşman olan bu birim, ilkbahardan beri seçimsiz işbaşındaydı ve bundan dolayı Menşevik ve Sosyalist Devrimcilerin egemenliğindeydi. Bolşeviklere karşı şiddetli bir kampanya yürütüyordu. Genel Karargâh’a ve Kerenski’ye tam destek veren bildiriler yayımlıyordu. Askeri Devrim Komitesi’nin afişlerini yırtmak için “Ölüm Tugayı Birlikleri”ni gönderiyordu. Şok birlikleri Brivays Strelniks ofislerini yağmalama girişiminde bulunmuştu, fakat silahlı Leh muhafızlarıyla karşılaşıp geri çekildiler.

Devrime direnecek kuvvetleri olmadığına ikna olan bu birim, Bolşeviklerle mücadeleye devam etmek ve Valk’ı koruyacak birlikleri buluncaya kadar zaman kazanmak için Bolşeviklerle müzakereler yürütmeye karar verdi. 26 Ekim akşamı bu Sovyet, Bolşeviklerle müzakereye başlama önerisinde bulundu. Öneri kabul edildi ve müzakereler tüm gece sürdü. Bolşevikler tamamen açık bir tavır takındılar –Bütün iktidar mutlaka Sovyetlere geçmeli–.

Uzun görüşmelerden sonra Ordu Sovyeti sonunda saldırgan bir tutum takınmayacağına dair söz verdi; fakat hemen ertesi gün 20. Ordu bölgesinde bir “Yurdun ve Devrimin Kurtuluş Komitesi” kurarak Bolşeviklere karşı kampanyasına iki katı hiddetle devam etti.

Bu arada, müzakerelerden yararlanarak 20. Ordu Komutanı General Yuzefoviç çok güvendiği Valk’ta bulunan birliklere yoğunlaşmaya başladı. 28 Ekim’de direkt hattan Çeremisov ile yaptığı bir görüşmede şunları rapor etti:

“Ayaklanma başladığı andan itibaren durumun ciddiyeti nedeniyle 20. Dragon Alayı’nın Valk’a hareket etmesini gerekli buldum, ve bundan başka 17. Piyade Tugayı’nın geri kalan birliklerine Valk yakınlarına ilerleme emri verdim... Lehlerin Valk’ı ele geçirmesine izin veremeyiz.”15

Fakat bunun hiçbir yararı yoktu. 29 Ekim’de 6. ve 7. Leh Piyade Alayları Venden ve Valk arasındaki Volmar’a ulaşmıştı. Bu devrimci alaylar 20. Ordu Karargâhı’nın bulunduğu bir sonraki şehre doğru yürüyüşe geçmişlerdi. 2-3 gün sonra Yuzefoviç Çeremisov’a şunları nakletti:

“Elimde hiçbir etkili kuvvet yok... 17. Süvari Tümeni en güvenilir olanı, ancak tarafsız kalacaklarına ve yalnızca kargaşalığa ve yağmaya son vermek için harekete geçeceklerine ilişkin bir önerge kabul ettiler. ”16

Ekim ayının son günlerinde devrimci alaylar Valk yolundayken, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler Venden’de 20. Ordu Kongresinin yapılmasına karar verdiler. Ekim olaylarından önce bu kongre için delegeler seçildi. Seçimlere Sosyalist Devrimciler büyük ölçüde etkide bulundu. Kongrede oylar neredeyse iki eşit parçaya bölündü; bir bölüm Bolşevikleri ve “Sol” Sosyalist Devrimcileri, diğer bölümse Menşevik ve Sağ Sosyalist Devrimcileri destekliyordu. Kuruldaki 7 koltuktan 3’ünü Bolşevikler aldı. Bir Bolşevik olan S. M. Nahimson kongre başkanı olarak seçildi, fakat oyların tekrar sayılması istendi. Sağ Sosyalist Devrimci M. A. Likaç tarafından sayılan oylardan sonra Arşengel’deki Beyaz Hükümet liderlerinden biri başkanlığa getirildi. Kongrenin yapıldığı binanın dışında yüksek sesle Bolşeviklere olan bağlılıklarını dile getiren ve bütün iktidarın Sovyetlere geçmesini talep eden cepheden delegasyonlar ve yerel garnizondan askerlerin oluşturduğu bir kalabalık vardı.

Kongrede hemen hemen her sorun üzerine oylamada çoğunluğu, “Kuçinci” denilenler, yani bir Menşevik olan Ordu Komiseri Kuçin liderliğindeki Sağcılar kazanıyordu. Fakat Sosyalist Devrimci Şef Çernov kongrede olmasına rağmen, Ekim Devrimi’ne karşı takınılacak tavırla ilgili oylama, 243’e karşı 248 oyla Sol Blok lehine sonuçlandı. Yeni Ordu Komitesi eşitlik tabanına göre seçildi; 22 üye sağdan, 22 üye soldan.

Seçimler süresince Bolşevikler, Kongrenin kabul ettiği şu talepleri öne sürdüler:

1. İki hafta içinde yeni bir askeri komitenin seçileceği yeni bir kongre yapılmalı.

2. Yeni Ordu Komitesi Ordu Sovyeti Yürütme Kurulu eski üyelerinden yani “Kuçinci”lerden birini bile içinde barındırmamalı.

3. “Kamu Güvenliği Komitesi” çalışmalarını mutlaka durdurmalı.

Yeni seçilen askeri komitenin iki başkanı vardı. Biri Menşevik, diğeri Bolşevik. Bu koşullar altında komitenin doğal olarak etkin bir şekilde çalışması mümkün değildi.

Bu arada, Leh Alayı Valk’a yaklaşıyordu. 4 Kasım’da Yuzefoviç Çeremisov’a şunları rapor etti:

“Bu sabah 6. Tukkum Alayı kendi hesabına Volmar’dan ayrıldı ve dört subay eşliğinde Valk’a doğru yürüyüşe geçti. Amaçları, geceyi 42. Ağır Silahlar Tugayı’na bağlı 1. Tabur ile buluşacakları Stakelin’de geçirmek... 7. Alay’ın da, 6. Alayı Valk’a doğru izleyeceği konusunda söylentiler var.”17

Yuzefoviç, Bolşevik fikirli alayların hareketlerinin önlenmesinin mümkün olmadığından yakındı. Buna Çeremisov’un cevabı:

“Size yardım edebilmek için ne yapabilirim? Güvenebileceğiniz bir birliğiniz yoksa eğer bende de yok.”18

Bu tamamen doğruydu, Çarlık generallerine bağlı tek bir bölük bile bulunamamıştı. Üstelik Kuzey Cephesi’nde diğer cephelerden daha çok birlik bulunmasına rağmen. Bu, üst mevkidekilerin ve özellikle de Çeremisov’un şaşkınlık ve kararsızlığını açıklıyordu.

5 Kasım’da 6. Leh Alayı bir bando öncülüğünde Valk’a girdi. Ordunun gerçek liderliği Bolşeviklerin eline geçti. 14-15 Kasım’da yapılan 20. Ordu’nun özel bir toplantısında Bolşevikler ezici bir üstünlük sağladılar. Menşeviklerden, Sağ Sosyalist Devrimcilerden ve Trudovikilerden oluşan “sosyalist” blok sadece 12 sandalye kazanırken, kongredeki Bolşevik liderliğindeki Sol blok, Ordu Komitesi’ndeki 60 koltuktan 48’ini kazandı.

Kuzey Cephesi’nin merkezi, karargâhını Altswannenburg ilçesinde bulunan 1. Ordu tarafından işgal edildi. Burada Ekim olayları 20. Ordu’da olduğu gibi sessizce gelişmemişti. Ekim Devrimi’nin en başından beri 1. Ordu Ordu Komitesi Geçici Hükümet’i destekleme fikrine karşı çıkmıştı. 26 Ekim’de direkt hattan Duhonin ile yaptığı bir görüşmede General Lukirski şunları dile getirmişti:

“1. ve 5. ordular hükümeti değil Petrograd Sovyeti’ni izleyeceklerini açıkladılar. Sizi ordu komitelerinin kararları hakkında bilgilendiriyorum.”19

Daha sonra 1. Ordu Komitesi epeyce bocaladı ve bu, Komite üzerinde büyük etkisi bulunan “Sol” Sosyalist Devrimcilerin taktiklerine yansıdı. Kerenski Hükümeti’ne herhangi bir yardımda bulunmayı reddeden komite, yeni hükümeti tanıma kararlılığından da yoksundu. Düşman bunu komitenin taraf değiştirdiğine dair bir işaret olarak algıladı. 29 Ekim’de General Lukirski, direkt hattan 1. Ordu Kurmay Başkanı General N. V. Pnevski ile yaptığı görüşmede şunları söyledi:

“Kuzey Cephesi başkomutanı az önce bana bilgi verdi... 1. Ordu Komitesi Geçici Hükümet’i desteklemeye karar vermiş.”20

Bu noktada Lukirski “Petrograd yakınlarında toplanan Kerenski birliklerine katılmak üzere tamamen güvenilir piyade birliklerinin bu ordudan seçilmesini” önerdi.21

Pnevski buna şaşırdığını dile getirerek bir yanlış anlama olduğunu, Ordu Komitesi’nin “hiçbir koşulda Geçici Hükümet’i desteklemeyeceğini” söyledi ve “Bu orduda kesinlikle güvenilebilecek alaylar yok,” diye ekledi.22

31 Ekim’de Kerenski, 1. Ordu’dan, birliklerin Gatçina’dan Petrograd yakınlarına gönderilmesi konusunda bir talepte bulundu. Ertesi gün Kuzey Cephesi Levazım Dairesi Başkanı Baranovski, Kerenski ve Duhonin’e şu telgrafı gönderdi:

“İlgili telgrafa: Neuswannenburg, 31 Ekim, saat 13.

31 Ekim saat 12:30 tarihli 174 no’lu, Kerenski, Avksentyev, Gotz, Voytinski, Stankeviç ve Semenov imzalı Gatçina Sarayı’ndan gelen telgrafa cevaben, 1. Ordu Kongresinin tek bir birlik bile göndermeme kararı aldığını bildiririm. Notbek.”23

Böylece devrim düşmanlarının 1. Ordu’dan destek sağlama girişimleri son buldu. Bundan sonra, 1. Ordu Komutanlığı birlik gönderme konusunda herhangi bir girişimde bulunmaya cesaret edemedi.

30 Ekim’de 1. Ordu İkinci Kongresi Altswannenburg’da başladı. Kongreye, 134’ü Bolşevikleri, 112’si “Sol” Sosyalist Devrimcileri ve geri kalanı Enternasyonalist Menşevikleri destekleyen toplam 268 delege katıldı. Bolşevik grubun parti lideri yoktu. 1. Ordu Başkomiseri Teğmen S. A. Sebov’un kongre çalışmalarını tasvir ederken belirttiği üzere:

“Bolşevikler arasında önde gelen bir Parti işçisi yok gibi görünüyor ve hatta raportörleri olan subay, Bolşevikler adına konuşmasına rağmen kendisinin bir Bolşevik olmadığını fakat yığınların coşkusuyla dolu olduğunu söyledi.”24

Gündemin ana maddeleri hakkında –son durum– kongreye biri Bolşevikler, biri “Sol” Sosyalist Devrimciler tarafından iki önerge sunuldu. Bolşevik önergesi Sovyet Hükümeti’nin koşulsuz tanınmasını ve ona derhal silahlı destek sağlanmasını öneriyordu. Sosyalist Devrimcilerin önergesi, prensipte Sovyet Hükümeti’nin tanınmasını yadsımamakla birlikte, ona silahlı yardım sunulması sorununun “durum belirginleşene” kadar ertelenmesini öneriyordu. Sonraki öneri Enternasyonal Menşevikler tarafından da desteklendi. Oylama eşitlikle sonuçlandı. Kongreye aşağıdaki formülü sunan bir “Uzlaşma Komitesi” seçildi ve komite şu kararı kabul etti:

“Karşıdevrimci bir hareket bilgisi alınması halinde ordunun yarısı Petrograd’a hareket edecek, diğer yarısı ise cephede kalacaktır.”25

Kongre, telgrafla gönderilen bir bildiriyi kabul etti. Bildiri şöyleydi:

“Kerenski Hükümeti’nin azledildiğini varsayıyor ve sizin 1. Ordu’ya katılmanızı ve Askeri Devrim Komitesi’ni desteklemenizi talep ediyoruz.”26

Kongre aynı zamanda bir “homojen sosyalist hükümet” kurulmasını ve bu hükümette partilerin Sovyetler II. Kongresindeki gibi aynı oranda temsil edilmesini isteyen bir önerge kabul etti.27 25 delege bu öneriye karşı oy kullanırken, 30’u çekimser kaldı.

Böylece kongre, ordudaki Bolşevik yanlısı erlere rağmen uzlaşmacı partilerin tarafına kaydı.

Menşevik ve Sosyalist Devrimciler, kongrede “tarafsız” önergelerin kabul edileceği teminatı verdiler fakat bu, onların asker yığınlarını tarafsızlaştırabilmelerine yetmedi. Yukarıda adı geçen Teğmen Sebov 1. Ordu askerleriyle konuştuktan sonra hayal kırıklığını şu notla dile getirdi:

“Bolşevik hareketinin başarısı onlar arasında büyük bir coşkuya sebep oldu. Bolşevik Hükümet hariç hiçbir hükümet ya da bir barış hükümeti başarılı olamaz.”28

Kongre 60 üyeli yeni bir Ordu Komitesi seçti ve bu üyelerin bazıları bağlı bulundukları parti gruplarının temsilcisi olarak, bazılarıysa farklı ordu birliklerinin temsilcisi olarak seçildiler. Bolşevikler 35, Sosyalist Devrimciler 19 ve Menşevikler de 6 üyelik kazandılar. Yeni seçilen başkan bir Bolşevikti ve iki yeni başkan yardımcısından biri “Sol” Sosyalist Devrimci diğeri ise Menşevikti. Biri Bolşevik, diğeri “Sol” Sosyalist Devrimci olan iki başkanlık sekreteri seçildi. Böylece, 1. Ordu’nun yeni ordu komitesinin yönetiminin bileşkesi, iki Bolşevik karşısında üç uzlaşmacı şeklindeydi. Politika oyununda ustalaşmış eski kurtlar, Bolşevikleri parti politikalarını izlemekten alıkoydu.

Ordu Komitesi, Kasım ortalarına kadar bocalamaya devam etti, diğer bir ordu komitesi toplantısı için çağrı yapıldığında Bolşevikler liderliği sağlamıştı. Ekim Devrimi’nin ilk döneminde bile şüphe yok ki 1. Ordu Bolşeviklerin tarafındaydı. 1. Ordu birimlerinden bazıları Sovyet Hükümeti’ni silahlı kuvvetle desteklemeye hazırdı. Karşıdevrimin 1. Ordu’dan destek sağlama çabaları başarısız oldu.

Kuzey Cephesi’nin sol kanadı, karargâhı Dvinsk’de olan 5. Ordu tarafından işgal edildi. 24 Ekim gecesi bir Bolşevik olan Ordu Komitesi başkanı E. M. Sklyanski, o zaman Sovyetler II. Kongresi için Petrograd’da bulunuyordu, 5. Ordu’daki Bolşeviklere başkentte başlayan ayaklanma hakkında bilgi verdi. Bu bilgi üzerine ordu komitesindeki Bolşevik grup derhal bir Askeri Devrim Komitesi oluşturdu. 27 Ekim’de komite Petrograd Sovyetlerine, 5. Ordu’dan birliklerin ayaklanmayı desteklemek için Petrograd’a gönderildiğini bildirdi.

Bu arada, Genel Karargâh ısrarla birliklerin Kerenski’ye yardıma gönderilmesini istiyordu. 5. Ordu Komutanlığı bu isteği yerine getirmekte istekliydi, fakat Kurmay Başkanı General Popov’un General Lukirski’yle yaptığı bir konuşmada bildirdiği gibi bu, “Ordu Komitesi’nde ve yeni seçilen diğer komitelerde hakim olan Bolşevik hava” nedeniyle içinden çıkılması zor bir işti. Popov, konuşmasının devamında, ordu komitesinin, Sovyetler II. Kongresinden, 5. Ordu’nun isyancı Petrograd Garnizonunu desteklemek üzere gönderilmesini talep eden bir telgraf aldığını belirtiyordu. Bu telgrafın ordu komitesinin bir toplantısında görüşüldüğünü ve “tesadüfi bir çoğunluk tarafından savunulduğunu” ekledi.

Ertesi gün Popov, Kuzey Cephesi Karargâhı’ndaki General Baranovski’ye şunları aktardı:

“Orduda durum ciddileşmekte... Dün gece ordu komitesi, sadece üç oy fazlasıyla Petrograd’a 12 tabur, 24 makineli tüfek ve süvari, topçu ve istihkam birlikleri gönderme kararı aldı, görünürde Petrograd’daki karmaşayı yatıştırmak gibi tarafsız bir amaçla. Bugün, 30 Ekim, ordu başkomutanlığındaki, ordu komitesinin Bolşevik bölümü temsilcileri bu kararın yerine getirilmesini talep ettiler. Başkomutanlık bunu kesinlikle reddetti ve ordu komitesinin ne pahasına olursa olsun bu kararları yerine getirmesini önlemeye ve mevcut olan her şeyi bu amaçla kullanmaya karar verdi. Sonuçta, üç ordudan oluşan özel bir kol Dvinsk’te ve Dvinsk demiryolu kavşağında toplandı. Bundan başka 1. Süvari Birliğine Ruşoni istasyonunda demiryolunu kapatmaları emri verildi... Alınan bilgiye göre Ordu Komitesi Başkomutanı, subay ve komiserleri tutuklamaya karar verdi.”29

Direkt hat üzerinden yapılan bu konuşmalar 5. Ordu çevresinde alevlenen hangi tarafı desteklemeli sorusu konusundaki yoğun mücadeleyi yansıtıyordu: Devrim ya da karşıdevrim. Ordu komutanlığı Kerenski’ye etkin şekilde yardım etmeye çalıştı. 29 Ekim’de Kuzey Cephesi kurmay subayları, Kerenski’nin emrine verilmek üzere 1. Zırhlı Araç Birliği’nin acilen gönderilmesini emretti.

Ertesi gün saat 15:40’da –daha sonra aktif karşıdevrimci “Yeniden Teşekkül İttifakı”nın ve Sibirya’da Kolçak Hükümeti’nin kurulması yolunda hazırlık yapan kurulun bir üyesi olacak olan– General V. G. Boldirev bu emirleri yerine getirmeye başladı, fakat kuvvetlerin birbirine oranı öyle bir düzeydeydi ki hileye başvurmak zorunda kaldı. Demiryolu istasyonunu kollayan Bolşeviklerden gelen bilgiye göre, Zırhlı Araç Birliğinin sevkiyatını önlemek için altı zırhlı araçtan oluşan bir birlik, karayoluyla, Dvinsk’den 85 km uzaklıktaki Rezitsa’ya gönderildi. Araçlar buradan Petrograd yönüne götürülmek üzere trenlere yüklendi. Baranovski General Duhonin’e şunu bildirdi:

“Dvinsk’te trene binmek mümkün değil!”30

Ertesi sabah erken saatlerde birliklerin sevkiyatını öğrenen Bolşevikler, güvenilir birliklerden seçilen 30 kişilik küçük bir bölük oluşturarak, 5 makineli tüfekle birlikte onları zırhlı araçları durdurmak ve Dvinsk’e geri döndürmek için demiryoluyla Rezitsa’ya gönderdiler.

Rezitsa’ya vardıklarında birlik komutanı zırhlı araçların yük vagonlarına yerleştirildiğini gördü. Trenin ilerlemesini önlemek için raylar kısa bir mesafede yerinden oynatıldı. Sayıca az olan Bolşevik bölüğünün iyi silahlanmış zırhlı araçlara karşı bir saldırıda bulunması mümkün değildi. Rayları bozduktan ve istasyonda birkaç gözlemci bıraktıktan sonra komutan ve adamları şehre yardım bulmaya gittiler; Muhafız Bölüğü dışında ve Geçici Hükümet’e karşı oldukları için muhafız karakolunda tutulan 150 kadar adam dışında Rezitsa’da hiçbir askeri birlik yoktu. Zaman harcamadan Bolşevik birliğinin adamları muhafız karakolundan ayrıldılar, tutukluları serbest bıraktılar, onlara garnizon depolarından silah ve malzeme verdiler, ek olarak 10 makineli tüfeği de aldılar.

Böylece Bolşevik birliği 10 makineli tüfeği bulunan 200 kişilik bir güce ulaştı. Bu kuvvet, tam araçların trene yüklenmesi tamamlanmışken aniden Zırhlı Araç Birliğine saldırdı. Birliğin bir bölümü Bolşeviklerin tarafına geçti. Direnmeye çalışan komutan ve subaylar tutuklandı ve kendilerine saldıran adamların serbest bırakıldığı hücrelere kondular. Zırhlı araçlarla yüklü tren Dvinsk’e doğru döndü.

Bu olaylar olurken, direkt hattan Baranovski ile görüşen Duhonin şunları söyledi:

“Lütfen bana Zırhlı Araç Birliği’nin yola çıkıp çıkmadığını söyleyin. Mutlaka yola çıkmalı... Bu emri Yüksek Başkomutan adına veriyorum ve sizden çok acil olduğu için, emrin yerine getirilip getirilmediğini telgrafla bildirmenizi rica ediyorum.”

Baranovski de ona şu karşılığı verdi:

“Emrinizi bir an önce ileteceğim. Birliğin Rezitsa’da trene bindiğini fakat sonra durdurularak tren komutanının tutuklandığını...”31

Bu önemli bir andı. Bolşevikler ordudan etkili bir şekilde destek aldıklarını kanıtlamışlardı. Ordu Komutanlığı tehlikeli bir zeminde olduklarının ve bu yaygın destek gören bir kuvvete karşı direnç gösteremeyeceklerinin farkındaydı. 1 Kasım’da Dvinsk’teki en önemli ordu kurumları –bölge merkezi 5. Ordu tarafından işgal edilmişti– Bolşeviklerin elindeydi. Asker yığınları Sovyet Hükümeti’nin tarafındaydı.

General Boldirev, ordu komutanı olarak otoritesini kaybettiğini itiraf etmeye hazırdı. Bir gün önce, direkt hattan General Çeremisov’un, Askeri Devrim Komitesi’nin bazı telgrafların dağıtımını engellediği yönündeki bilgilerin doğruluğunu öğrenmek için yaptığı soruşturmaya cevap olarak kibirli bir tavırla şunları söylemişti:

“Bu pratikte hiçbir rolü olmayan bir komite mi? İlk gün üstten oynadı hatta benim emirlerimi iptal etti, fakat geri püskürtülmesi üzerine bu çabasından vazgeçti.”32

General Boldirev, 1 Kasım’da Çeremisov ile yapılan diğer bir görüşmede farklı bir dil kullandı. Despotça bir tavırla şunları söyledi:

“Olup bitenler şunlardır. Dvinsk pratikte Ordu Komitesi’nin elinde... Komuta kademesinin tutuklanması hiçbir şekilde önlenemezdi. Doğru, Ordu Komitesi Başkanı az önce bu merkezde operasyonların yürütülmesi ve cephedeki istikrarın korunması konusunda bizim otoritemizi tanıdıkları sürece hiçbir tehlike olmadığı konusunda beni bilgilendirdi, fakat etkili kuvvetlerin eksikliğinden dolayı her şey olabilir...”33

Ve sözlerini şöyle bitirdi:

“Şimdiye kadar tüm liderlik Bolşevik Ordu Komitesi’nin elinde.”34

Bu, Ekim günlerinin, Sovyet Hükümeti tarafına geçen ilk gruplardan biri olan 5. Ordu’da nasıl geçtiğini gösteriyordu.

Bu arada, Kuzey Cephesi’nin gerisinde ölümcül olaylar meydana geliyordu. Karşıdevrim, Petrograd’a karşı kararlı bir saldırı başlatmak için kuvvet toplamaya çalışıyordu, fakat her aşamada engellerle karşılaşıyordu. Mücadele genel olarak demiryolu kavşaklarında, Pskov’un merkezinde, Kuzey Cephesi Subay Karargâhı ve diğer birçok yürütme biriminde meydana geliyor. Pskov’un küçük taşra kasabasında yok denecek kadar az emekçi nüfus vardı. Cephe karargâhının ve çok sayıdaki subayıyla diğer askeri birimlerin varlığı, devrimci kuvvetlerin büyük örgütleri için pek hayırlı değildi. Bundan başka, Ekim olaylarının başlangıçında Menşevik ve Sosyalist Devrimciler, yerel Sovyetlere egemendi.

Bolşeviklerin birçok garnizon biriminde ve birçok fabrikada ayağı vardı, fakat burada karar verilmesi gereken konu sadece yerel kuvvetlerle olan ilişkiler değil, Genel Karargâh’ın Kerenski’ye yardım için gönderdiği birliklerin gelişiydi. Yerel Bolşevikler bu birlikleri proleter devrim tarafına çekme sorunuyla karşı karşıyaydılar. Eğer bunda başarısız olurlarsa, en azından onları tarafsız hale getirmek ya da son seçenek olarak bu birliklerin Petrograd’da karşı harekete geçmesini önlemek istiyorlardı.

Ekim olaylarının hemen başında Pskov Sovyeti’ndeki Bolşevikler, bir Askeri Devrim Komitesi kurulması konusunda verilen önergenin kabul edilmesinde başarılı olmuşlardı. Karışıklık içinde uzlaşmacılar Bolşeviklerin önerdiği adayların komiteye girmesine izin vermişlerdi. Bunun ardından, Bolşeviklerin önerisi üzerine Pskov Sovyeti için yeni seçim yapılmasına karar verildi. Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler, toplantıya gelen ve derhal Sovyetlerin feshedilip yeni seçimlerin yapılmasını talep eden silahlı işçi ve askerlerin baskısı altında buna karar verdiler. Yeni seçilen Sovyet, Bolşeviklere tam destek garantisi verdi.

Kerenski, Petrograd’dan kaçıp Pskov’a geldiğinde durumu öyle kötüydü ki, halk içine çıkmamak onun için en iyisi olacaktı, bu konuda Kuzey Cephesi Başkomutanı Çeremisov tarafından desteklendi. 27 Ekim’de direkt hattan Duhonin ile yaptığı görüşmede General Lukirski Pskov’daki durumu şöyle tasvir etti:

“Şimdiye kadar Pskov garnizonunda her şey sakin ve askerlerin tavrı memnuniyet verici. Dün gece, Kuzey Cephesi Birleşik Örgütü Yürütme Kurulu’nun fırtınalı bir toplantısı yapıldı. Toplantı sonunda tüm komiserlerin tutuklanmasına ve tüm hükümet kurumlarının gözlem altına alınmasına karar verildi. Bu sabah erken saatlerde Devrimci Komite, piyade garnizonundaki 200 askeri komutası altına aldı. Birkaç dakika önce tüm yazışmaları denetlemek üzere Kuzey Cephesi Karargâhı Telgraf Ofisine bir muhafız gönderdiler. Sizinle Kuzey Cephesi Başkomutanının evindeki aletten konuşuyorum.”35

Bu konuşma yapılırken Askeri Devrim Komitesi posta, telgraf ve diğer ofisleri ele geçirmeye başlamıştı. Tam o anda Kerenski’ye yardım için yolda olan Kazaklar aniden sahnede belirdiler. Tren istasyonunu, cephane depolarını ve kışlayı işgal edip, Askeri Devrim Komitesi’nin birkaç üyesini tutukladılar. Açıkça, General Lukirski bu iki Kazak taburundan oluşan birliği, Genel Karargâh’ın emriyle, bu son derece önemli demiryolu kavşağındaki durumun kontrolünü ele geçirmek ve Krasnov’un “ordusu”nu desteklemek amacıyla özellikle getirtmişti.

Kaçan Askeri Devrim Komitesi üyeleri hemen bir takviye birliği ve motorize taburu seferber ettiler ve devrimci birlikler o gece Kazaklara saldırdı. Çatışmalarda birçok kişi yaralandı ve sonunda Kazaklar teslim oldu. Tesirsiz hale getirildiklerinin farkına varan Kazaklar, devrimin bastırılmasında görev almayacaklarına söz verdiler. Daha sonra, farklı ordu birlikleri Pskov’a geldikçe durumda iniş çıkışlar görülmeye başlandı. 28 Ekim’de Lukirski, Duhonin’e Askeri Devrim Komitesi muhafızlarının, telgraf ofisinden çekildiğini bildirdi. Çeremisov aynı şeyi 20. Ordu Başkomutanı General Yuzefoviç’e bildirdi:

“Burada, Pskov’da Devrimci Komite dün gece feshedildi; telgraf üzerindeki kontrol akşam erken saatlerde kaldırıldı.”36

Fakat 28 Ekim’de General Lukirski, Çeremisov’un emriyle 5. Ordu’ya 3. Ural Kazak Alayı’nın Pskov’a derhal gönderilmesi ricasında bulundu.

“Bu gerekli; Pskov’da, hapishane yakınında ve dağıtım merkezinde gelişen düzensizlikler nedeniyle... Bunun yanında Pskov Garnizonunu tamamen güvenilir piyade birlikleriyle desteklemek gerekiyor: Bir alay ya da bir şok taburu.”37

Fakat cepheden hiçbir “güvenilir” birlik gelmedi ve Kuzey Cephesi Karargâhı’nın bu yöndeki tüm çabaları sonuçsuz kaldı. Bu zamana kadar Bolşevikler, Pskov hapishanesinden, Geçici Hükümet’e karşıtlıklarını dile getirdikleri için Kerenski tarafından tutuklattırılan 300 askeri ve birçok subayı serbest bıraktılar. Bu serbest bırakılan tutuklular Çeremisov’un teminatına rağmen dağılmak gibi bir niyeti olmayan Askeri Devrim Komitesi kuvvetlerine katıldılar.

Kuzey Cephesi Başkomutanı General Çeremisov, askerlerin tutumunu belki de diğer birçok generalden daha iyi anlıyordu. “Demokratik fikirli” oluşuyla ünlü bu genç komutan, Şubat Devrimi sürecinde öne çıkmıştı. Kerenski’nin Haziran saldırısında düşman saflarını çökerten 20. Ordu birliklerine komuta ediyordu. Kornilov ile ilişkisi gergindi. Daha sonra ‘Başkomutan’ görevini bıraktıktan sonra Çeremisov Kuzey Cephesi orduları Başkomutanlığına getirildi. Ekim Sosyalist Devrimi’nin ilk gününden durumu tartan Çeremisov, birliklerin cepheden Kerenski’ye yardım için gönderilmesine karşı çıkmıştı. Doğrusu bunun nedeni devrime karşı dostça duygular beslemesi değil, planın gerçekleştirilmesinin olanaksız olduğunu düşünmesiydi. Belki de, küçük burjuva partilere olan nefreti –ki ona göre askerlerin gözünde yönetici personeli küçük düşüren onlardı– ile yapacağı bir şeyler vardı. Bu 4 Kasım’da direkt hattan General Yuzefoviç ile yaptığı görüşmede söylediği şu sözden açıkça belli oluyordu:

“Yaklaşık sekiz ay Rusya’yı yöneten ve bize zulmeden partinin, kötülüğüyle ün salmış “Devrimin Kurtuluşu Komitesi” şimdi kuyruğunu bacakları arasına sıkıştırmış, onları kurtarmamız için bize yalvarıyor. Bolşevikler, birlikler arasında yaptıkları propagandalarda başarıya ulaşırken, bu centilmenler aralarında tartışmaktan başka bir şey yapmıyorlar ve komuta kademesini yardıma çağırıyorlar. Bu tamamen iğrenç.”38

Tanımın yerinde olduğunu kabul etmemek elde değil.

Kuzey Cephesi Komiseri Voytinski ise farklı bir tutum takınmıştı. Daha önce Bolşevik Partisi taraftarıydı, fakat Şubat Devrimi’nin başında partiden azledilmiş ve Menşevik saflarına katılmıştı. Ekim günleri boyunca Sovyet Hükümeti’nin karşısına en uzlaşmaz düşman olarak çıktı. Pskov’daki Askeri Devrim Komitesi’ni dengelemek için “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”ni örgütledi ve bu komite giderek cephede ve cephe arkasında birçok şube açtı.

Petrograd seferinde Kerenski’ye eşlik eden Voytinski, cephe karargâhını, birliklerin gönderilmesi için aralıksız aradı, fakat tüm bu çabaları karşılıksız kaldı. Bolşevik kuvvetleri günden güne büyüyordu. Kazakları Pskov’un kuzeyine hareket ettirme çabaları Askeri Devrim Komitesi’nin silahlı direnişine maruz kaldı.

3 Kasım’da direkt hattan Duhonin ile yaptığı görüşmede Çeremisov, Pskov’daki durumu anlatan Pskov Garnizon Komutanı N. S. Trikovski’nin raporunu aktardı:

“Pskov şehri yerel garnizonunun tamamen devrimci örgütlerin ellerinde olduğunu ve Petrograd Askeri Devrim Komitesi ile iletişim içinde olduğunu bildiririm.”39

Böylece devrim, Kuzey Cephesi gerisinde ve en önemlisi devrimci Petrograd’la ilişkide başarılı olmuştu. Karşıdevrim Genel Karargâhı’nın, kendini Kuzey Cephesi’nin gerisinde güven altına alma çabaları ve bunu Petrograd’a karşı bir saldırı için bir askeri üs olarak kullanması engellendi. Karşıdevrimin hâlâ birlik oluşturmaya çalıştığı diğer cephelerle ilişkilerinde, Kuzey Cephesi proleter devrimin ileri karakolu oldu.

3

BATI CEPHESİ’NDE EKİM GÜNLERİ

Kuzeyin yanı sıra, proleter devrimin başarısı için en önemli cephe Batı Cephesi’ydi. Burası Moskova’ya ve Kuzey Cephesi dışında Petrograd’a en yakın cepheydi. Batı Cephesi’nin gerisi karşıdevrim milislerinin yatağı, ‘Yüce Başkomutan’ın Genel karargâhıydı. Batı Cephesi siperleri Dvinsk’den Pinsk’e kadar uzanıyordu ve karargâhı Minsk’teydi. Kuzey Cephesi’nde olduğu gibi üç ordu buraya yerleştirilmişti: 2., 3. ve 10. Ordu.

Batı Cephesi’nin sol kanadında 2. Ordu bulunuyordu –Pinsk bataklıkları–. Karargâhı Slutsk’da idi, fakat en can alıcı merkezi siperlere yakın kurulmuş Nesviz’di. 2. Ordu Komitesi’nin de karargâhı bu şehirdeydi. 26 Ekim’de Ordu Komitesi’ndeki Bolşevik grup Petrograd’daki ayaklanmanın haberini aldı ve derhal komiteyi yeni hükümeti tanımaya çağırdı. Üyelerinin üçte ikisi uzlaşmacı olan komite bunu reddetti. Bunun üzerine Bolşevikler istifa ettiler. Birçoğu Sovyet Hükümeti’ni desteklemeleri amacıyla askerleri harekete geçirmek için hızla cephenin farklı bölümlerine gittiler. Nesviz’de kalanlarsa Minsk’den gelen komutanların yardımıyla Askeri Devrim Komitesi’nin çalışmalarını hızlandırdılar.

Ekim olayları başlamadan çok önce Bolşevikler, o zamanlar şehirde konuşlanmış olan 2. Ural Kazak Birliğini dengelemek için Nesviz 32. Sibirya Alayı’nı çağırmışlardı. 26 Ekim’de Sibirya Alayı da şehre çok yaklaşmıştı. Ordu Komitesi’nin Bolşevik üyeleri, 2. Ordu birlikleri arasında yeni bir “Birlik ve Kolordu Komitesi” seçilmesi, 1 Kasım’da yapılacak Ordu Komitesi toplantısı için delege seçimleri, subaylar ile telgraf üzerinde denetim sağlamak ve kolordu gazetesini ele geçirmek için bir kampanya başlattılar. Alayların çoğunda –3. ve 9. Sibirya kolordularının bazı birlikleri hariç– Alay Komiteleri Bolşevikti. İlki Ukraynalı milliyetçilerin etkisinde, ikincisiyse Sosyalist Devrimcilerin etkisindeydi. Alaylar üzerindeki komuta kolayca ele geçirildi; subaylar hiçbir şekilde direniş gösteremeyecek biçimde tecrit edildiler. 2. Ordu’daki birçok birliğin ruh hali, 27 Ekim’de 18. Karski Grenaider Alayı’nın; alay, birlik ve komuta komitelerinin ortak toplantısında kabul edilen çözümlerden tahmin edilebilirdi. Alınan kararlar şöyleydi:

“Son zamanlarda Kornilov serüvenini yaşadık ve şimdi bu hain Kerenski tekrar Petrograd’a doğru hürriyeti yok etmek ve şehri, sokaklardaki çatışmalarda ölen proleterlerin kanıyla sulamak için ilerliyor. Karski Alayı işçi ve köylüler için hayatlarını feda etmeye hazır olduğunu açıklar. Hainler ve katiller bunu bilmelidirler. İktidarın barış ve toprak için Sovyetlere geçmesini destekliyoruz. Yaşasın Askeri Devrim Komitesi!”40

Bu alaydaki askerler devrimci bir ruha sahipti. Grenadier Kolordusu’nun iki tümeni de, Nesviz yakınlarındaki siperlere yerleşmişlerdi ve Bolşevikler tümen komitelerinin yeniden seçilmesi için hararetli bir kampanya başlattılar. Kendi istekleriyle Tümen İkinci Kongresinin yapılacağı tarihi belirlediler: 28 Ekim. 1. Tümen Komitesi, kongrenin toplanması talebini önemsememeye çalıştı, fakat buna rağmen vekillerin toplandığını gördüklerinde, bu onlar için emrivaki oldu.

250 delege kongre için toplandı. Açılış günü hava soğuk ve sertti. Tüm gün yağmur ve sulu kar yağmış, yeri gerçek bir bataklığa dönüştürmüştü. Kongre, harabe bir ahırdan başka hiçbir şeye benzemeyen Tümen Subay Yemekhanesinde yapıldı. Masalar duvarlar boyunca çepeçevre delegelere platform oluşturacak biçimde dizilmişti. Grup toplantılarını yapacak yer bulamayan Bolşevikler, partiyle yakınlığı olan delegeleri soruşturmakla kendilerini sınırlamışlardı. Bu şu yolla yapılmıştı: Kongre açılmadan önce Bolşevik delegeler ve onların sempatizanlarının kışlanın sol tarafına geçmeleri, diğerlerininse sağ tarafa geçmeleri rica edilmişti. Vekillerin büyük çoğunluğu sol tarafa sıralanmıştı; diğer tarafta ise sadece eski komite üyelerinin başını çektiği bir avuç kişi vardı.

Tüm kongre Bolşeviklerin tarafındaydı. Hemen hemen hiçbir tartışmaya girilmeden uzlaşmacılara karşı güvensizliği, Sovyet Hükümeti’ne desteği ve yeni komite seçimlerinin yapılmasını dile getiren bir önerge kabul edildi. Bolşevik önergesi 210 oy alırken, Sosyalist Devrimciler tarafından verilen önerge sadece 35 oy aldı. Hayal kırıklığına uğrayan uzlaşmacılar demagojiye başladılar. Derhal ayağa kalkıp Bolşeviklerin hemen orada açıkça, “Almanlarla barışın yarın sağlanıp sağlanamayacağını” açıklamalarını istediler.41

Bolşevikler cevap vermeden önce, arka sıralardan ayağa kalkan 5. Kiev Alayı’ndan parti üyesi olmayan bir er, sade ama açık ve ikna edici bir şekilde şunları söyledi:

“Bolşeviklerin bir içimlik tütün çıkarır gibi barış, ekmek ve toprağı ceplerinden çıkarıp yanımıza koyacağını düşünmemelisiniz. Hayır, barış ve toprak için savaşmalıyız. Ve bunun için Bolşeviklerle yan yana savaşmalıyız.”42

Sosyalist Devrimciler, “Bolşeviklerle birlikte çalışmanın imkansız olduğu görüşüyle” yeni tümen komitesi seçimlerine katılmayı reddettiler. Sonuçta, sadece Bolşevikler ve sempatizanları seçildi. Kongre, kolordu komitesinden tümen eski temsilcilerini geri çağırmaya ve onların yerine yeni Bolşevik temsilcileri göndermeye karar verdi.

1. Grenadier Tümeni de Bolşeviklerin önderliğini kabul etti. Alay ve tugay komitelerinin 27 Ekim’de yapılan genel toplantısında bir ordu kongresinin düzenlenmesi konusu görüşüldü ve şuna karar verildi:

“Ordu Komitesi çalışmalarının halkın istek ve taleplerinden uzak olduğu görüşündeyiz... Biz, Sosyalist Devrimcilerin ve Menşevik Sosyal Demokrat üyelerin uzaklaştırılmasını istiyoruz. Bolşevik grup, 2. Ordu Devrim Komitesi olarak, Ordu Kongresinin toplanmasını sağlamak üzere hareket etmelidir... İsteklerimizi silahlı kuvvetle destekleyebiliriz... Biz sadece kuvvetlerimizi emanet ettiğimiz grubun onayladığı emirlere uyarız. Bir tek sözle kendimizi onun emrine veririz.”43

Tümen Kongresinden sonra, tüm Grenadier Kolorduları Kongresinin yapılmasına karar verildi. 2. Tümen Bolşevik delegeleri gece geç saatte Tümen Kongresinden 8 km kadar uzaklıktaki kolordu karargâhına yürüdüler.

29 Ekim sabahı boyunca delegeler kongre hazırlıklarıyla meşgul oldular. Grenadier Tümeni Yürütme Kurulu’nun gazetesi İzvestia’nın basıldığı küçük bir tümen matbaasını elinde tutuyordu. Uzlaşmacı İzvestia gazetesinin basımı derhal durduruldu ve bunun yerine Bolşevik broşürler basılmaya başlandı.

Kongrenin açılış tarihi, birçok delegenin gelmesinin beklendiği 30 Ekim olarak belirlenmişti. Delegeler küçük gruplar halinde toplanarak ertesi günkü toplantıda karşılaşabilecekleri soruları tartışıyorlardı. Aniden, öğleden sonra üç sıralarında, keskin bir telefon sesiyle konuşmalar kesildi. Bu, 2. Grenaider Tümeni Karargâhı’ndan bir çağrıydı. Biri heyecanlı bir sesle, tümenin işgal ettiği bir bölgeye ani bir Alman saldırısının başladığını bildirdi.

Sert bir rüzgardan yararlanarak Almanlar bir gaz saldırısına başlamışlar ve bir saatlik bir süre içinde üç gaz dalgası vermişlerdi. Rüzgar az sonra yön değiştirmiş ve gazı dağıtmıştı. Saat 16’da topçu düellosu başlamış, her iki taraf da aşağı yukarı 150’şer top kullanmıştı. Top mermileri sürekli vızıldıyor ve silah sesleri Kongre delegelerinin bulunduğu binaların yakınında yankılanıyordu. Alman mermileri patlıyor ve boğucu gaz bulutlarının yayılmasını sağlıyordu. Saat 17 sularında tümen karargâhı, Almanların topçu korumasında bir saldırı başlattıklarını ve Alman piyadelerinin 7. Taurida Grenaider Alayı’nın bulunduğu siperlere hücum ettiğini rapor etti.

Delegeler öfkeliydi. Bir çoğunun kafasında, bunun bir tür ihanet olduğu ve generallerle Geçici Hükümet’in, Almanlarla devrimi bastırmak amacıyla cephenin bu kısmını kuşatmak için anlaştığı şüphesi uyandı. Bolşevik grup bir toplantı yaparak, kongrenin ne pahasına olursa olsun yapılmasına karar verdi.

Kongre, akşama doğru saat 5’te, subay kulübü olarak hizmet veren bir yeraltı sığınağında açıldı. Gerekli önlemler alınmıştı. Masalar gaz maskeleriyle donanmıştı ve su kovaları ulaşılması kolay yerlere konulmuştu. Sığınağın girişi meşalelerle donatılmıştı. Top atışları aralıksız sürüyordu. Silah sesleri alanda yankılanıyor ve sığınağın kalın kirişleri patlamaların etkisiyle sarsılıyordu. Buna rağmen toplantı sakin ve düzenli bir şekilde sürmekteydi.

Kongre, Kolordu Komitesi Başkanı tarafından açıldı ve başkan açılışı yapar yapmaz istifasını açıkladı, ardından da ortadan kayboldu. Her ne olursa olsun Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler konumlarından vazgeçmiyorlardı. “Cephede durumun kritik olduğu” bahanesiyle ve Alman saldırısının yarattığı tehlikenin baskısıyla delegeleri korkutmaya çalışarak “eşitlik” koşuluyla bir birleşik kolordu komitesinin kurulmasını önerdiler. Kongre tek vücut halinde bu öneriyi reddetti. Kabul edilen önerge, Petrograd’da başarıya ulaşan devrimi içtenlikle selamlıyor ve Sovyet Hükümeti’ni savunmaya her an hazır olduğunu açıklıyordu. Kongre Petrograd’a giderek proleter devrimin lideri Lenin’e şükranlarını sunacak bir delege seçti. Yeni seçilen Bolşevik Kolordu Komitesi derhal kolordunun komutasını ele aldı. Radyo istasyonunu ele geçirdi ve subaylar üzerinde otorite sağladı.

Delegeler dağıldıktan kısa süre sonra top ateşi dindi. Açıkça, Almanlar Petrograd’daki devrimin sarsıldığını ve cephenin zayıfladığını sanmışlar ve bundan faydalanmaya çalışmışlardı. Ne var ki saldırıları kararlı bir direnişle karşılaştı. Çok şiddetli başlayan çatışma gece sona erdi. İnatla direnen topçular ölü ve yaralı olarak yaklaşık 1500 kayıp verdiler, ama tüm Alman saldırılarını geri püskürttüler. Bolşevik devrimin saflarına herkesten önce geçmiş olan bu alaylar kayda değer bir soğukkanlılık, mücadele yeteneği ve kararlılık gösterdiler. Bu generallerin özel raporlarında şu satırlarla yer buldu:

“30 Ekim’de birliklerin sabrı ve mücadele ruhu, her şeyden öte, kararlı bir şekilde yerlerini savunmalarına, şiddetli saldırılarda bulunmalarına olanak sağlamıştır. 30 Ekim’deki çarpışmalar askerlerin çoğunluğu arasında büyük ölçüde heyecan ve sevinç yarattı.”44

Bolşeviklerin orduyu parçaladığını ve askerlerin cepheyi tamamen terk etmelerinden sorumlu olduklarını kanıtlamak için karşıdevrimciler binlerce top kağıt harcadı! Anayasal Demokratlar Bolşeviklere bir yığın iftira atmış; Sosyalist Devrimciler iğrenç karalamalar yapmış ve Menşevikler, ağızları köpürerek, küfürbazca suçlamalarda bulunmuşlardı. Bu, 1917 Ağustosunda Riga’da olanların tekrarıydı. Aylarca Anayasal Demokratlar, Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler Riga’da askerler için basılan Bolşevik gazeteleri Okopnaya Pravda ve Okopni Nabat’a karşı iftira kampanyaları düzenlemişlerdi. Bolşevikleri, Almanların paralı ajanları olmakla, askerleri firar etmeye kışkırtmakla ve ihanet etmekle suçlamışlardı. Fakat Riga’nın Almanlara karşı savunulması gerektiğinde cesaretleri ile ortaya çıkıp şehri savunanlar, Okopnaya Pravda ve Okopni Nabat’taki yazılanlardan anlaşılacağı gibi Bolşeviklerdi. Bu örtbas edilemez. Tüm gazeteler, Sosyalist Devrimci Dyelo Naroda hariç, Savaş Bakanlığı sekreteri Savinkov’un –Sosyalist Devrimcilerden biri ve bir Bolşevik düşmanı– Riga’yı savunan Bolşevik alayların gösterdiği cesareti ve kararlılığı anlatan raporunu yayınladılar. Bu raporunda Savinkov şunları söylüyordu:

“Olağanüstü bir cesaretle savaşan Bolşevik alayları... (Riga yakınlarında) var, güçlerinin yaklaşık olarak dörtte üçünü kaybettiler, oysa diğer alaylar en küçük bir düşman saldırısına bile karşı koymayı beceremediler.”45

Almanlar, en iyi kuvvetlerini Riga’ya saldırmak için kullanmışlardı. Kuzey Cephesi birlikleri ağır bir darbeye karşı koymak zorundaydılar. Tüm birlik yok oldu. Kuzey Cephesi Komiser Yardımcısı Voytinski, basına, askerlerin ağır kayıplar verdiği halde fedakârca savaştığını ve düşmanın ilerlemesini durdurduğunu açıklamak zorunda kaldı.46 Leh piyadeleri Riga’da olağanüstü bir kahramanlık gösterdiler. Bitkin düşmelerine rağmen tekrar tekrar saldırdılar.

Sadece Voytinski değil, çeşitli cephelerdeki diğer Geçici Hükümet komiserleri de kendilerini, burjuva gazetelerinin iftiralarını basında yalanlamak zorunda hissetmişlerdi. Böylece, Romanya Cephesi’ndeki ordulardan birinde komiser yardımcısı olan Lunçinski, gazetelerin Novoselista bölgesindeki Rus kuvvetlerinin geri çekildiği konusundaki saçma raporları basması karşısında bir bildiri yayınladı. Voytinski gibi Lunçinski de topçunun hazırlık saldırısının ardından sayıca üstün kuvvetle başlayan düşman saldırısını kabul etmek zorunda kaldı. Düşmanın zehirli gaz kullanmasına rağmen askerler karşı saldırıya geçmiş, büyük kahramanlık ve cesaret sergilemişlerdi.47 Ve bunlar Bolşevik etkisinin en güçlü olduğu alaylardı. Aynı şeyler Ekim Devrimi’nden çok önce Ağustosta da diğer cephelerde olmuştu.

Fakat Ekimde Bolşevikler iktidara geldi; burjuva savunmacıları ordudan uzaklaştırıldı. Askerlere, mücadelenin amacıyla ilgili açık ve anlaşılır bilgiler verildi. Ve dün burjuvazinin çıkarları için mücadelede yer almayı reddeden askerler, bugün Sovyet rejimi için savaşıyor ve ölüyorlardı. İktidarın halka devri askerlerin mücadele ruhunu artırmış ve onlara yeni kavuştukları Sovyet anayurdu için savaşma isteği aşılamıştı.

Halk yığınları ile kara ve deniz kuvvetleri Büyük Ekim Sosyalist Devrimi’nin zaferini, haklı olarak ülkenin Alman emperyalizmini altetmesinin güvencesi sayıyorlardı. Birbiri ardına ihanetlerde bulunan, Riga, Esel ve Dago’yu teslim eden ve devrimin bastırılması koşuluyla Petrograd’ı Almanlara teslim etmeye hazır olan Rus kapitalistlerinin ve toprak beylerinin açık ihaneti herkesin gözünü açtı. Halk kitleleri Bolşevikleri, ülkenin savunmasını organize edebilecek ve savaşı sona erdirebilecek tek güç olarak görüyordu. Lenin’in, “biz 25 Ekim’den itibaren savunmacıyız” sözleri proleter devrim sonucunda kazanılan toprak ve özgürlüklerini savunmak amacıyla birlikler oluşturan tüm halkın duygularını ifade etti. Sayısız yayınlanmış ya da yayınlanmamış karar, bütün cephelerdeki, bütün ordulardaki, kolordulardaki, tümenlerdeki askeri birliklerde elden ele geçti, Kornilov generallerinin aldattığı kara ve deniz kuvvetlerinin şimdi ülkelerini savunmaya hazır oldukları gerçeğini doğruladı. Ekim Sosyalist Devrimi’nin zaferinden önce ve özellikle ondan hemen sonra görevini yerine getirmeyen tek bir birlik yoktu. Bundan başka ordu, hâlâ ülke savunması için içtenlikle savaşma yeteneği olan komuta personelini tekrar kazanmaya çalıştı. Sovyet Hükümeti bunu başarabilmek için tüm gücünü kullandı.

Sovyet Hükümeti tarafından alınan ilk önlemlerden biri, güçlü bir ordu yönetimi oluşturmaktı. Bu amaçla askeri uzmanların, hatta ülkenin savunmak için dürüstçe çalışmaları şartıyla en üst kademelerdekilerin bile hizmetinden yararlanmaya karar verildi. Böylece Geçici Hükümet’in tutuklanmasından iki gün sonra Savaş Bakanı General Manikovski ve Deniz Kuvvetleri Bakanı Amiral Verderevski, Peter ve Paul Kalesinden serbest bırakılarak her ikisine de ulusal savunma için çalışmaları önerildi. General Manikovski savaş bölümünde bir görevi kabul etti, daha sonra da Kızıl Ordu’da hizmet verdi. 30 Ekim’de Petrograd Sovyeti Askeri Devrim Komitesi, Petrograd Askeri Bölgesinin tüm kurmay subaylarına ve Savaş Bakanlığı ve Deniz Kuvvetleri Bakanlığı subaylarına görevlerine dönme emri verdi.48 27 Ekim’de Petrograd Garnizonu 10. Özel Alayı devrimin başarısını kutlayan ve Sovyet rejimini tanıyan bir bildiriyi kabul etti. Bildiri şöyleydi:

“Ancak içinde herhangi bir içsel uyumsuzluk taşımayan ve halka (demokrasiye) güvenen böyle bir rejim, ülkenin ekonomik kaostan kurtulmasını ve Alman emperyalizminin yenilmesini sağlayabilir.”49

Askerler, Ekim Sosyalist Devrimi’nin süngüsünün Rus ve Alman emperyalistlerine doğrultulduğunu anladılar. Kendilerini haksız bir savaşa sürükleyen Rus burjuvazisiyle ve yaklaşık üç buçuk yıldır savaştıkları Alman ordusuyla çarpıştılar.

Proleter devrimin başarıya ulaşması için çabalar sürerken bile askerler içgüdüsel olarak, Rus burjuvaların gizlice Alman emperyalistleriyle işbirliği yaptığını hissettiler. Devrim başarıya ulaştıktan sonra, Ruslar ve Almanlar arasındaki bir olası anlaşma ihtimali daha da büyüdü. Genç Sovyet Cumhuriyetine bir emperyalist saldırı öncelikle Almanya’dan bekleniyordu. Sonuç olarak, cephedeki asker yığınları sadece barış istemiyorlardı, aynı zamanda Sovyet Rusya’nın herhangi bir saldırıyla karşılaşması ihtimaline karşı ordunun etkinliğinin ve canlılığının da korunmasını istiyorlardı.

Böylece yeni kurulan 2. Ordu Askeri Devrim Komitesi tarafından yayınlanan ilk emir, tüm bölümleri ve tüm yürütme personelini sorumlu oldukları işleri devam ettirmeye çağırıyordu. Devrimci Komite ordunun normal düzenini bozacak ve savaş gücünü azaltacak tüm etkenlere karşı gerekli önlemleri almak için tüm gücünü seferber etti.50 Bundan kısa süre sonra 2. Ordu Kongresi, askeri eylemlerin ve farklı birimlerdeki ordu yönetiminin, Ordu Askeri Devrim Komitesi komiserlerinin denetiminde, var olan birimler tarafından yönetilmeye devam edeceğini onaylayan bir bildiri yayınladı.51 Almanlarla ateşkes görüşmeleri başladığında Sovyet Hükümeti kara ve deniz kuvvetlerine şu emri gönderdi:

“Bu son günlerde geri çekilmeyin. Sıkıntı ve açlığa rağmen tüm gayretinizle cephelere sahip çıkın. Zafer devrimci sadakatinize bağlı.”52

Kara ve deniz kuvvetleri, barış sağlanıncaya kadar beklenmedik olaylara karşı silah elde hazır olmak gerektiğinin bilincindeydi.

Bolşevikler 2. Ordu’nun, 9. ve 50. kolordularında, Grenaider kolordularında olduğu gibi kolayca nüfuz sahibi olmuştu. Yalnızca Ukraynalı milliyetçilerin Bolşevikleri engellemeye çalıştığı 9. Tugay’ın 5. Tümeni’nde küçük bir pürüz çıkmıştı.

27 ve 28 Ekim günleri 3. Sibirya Kolordusu Kongresi yapıldı. Bu kongre delegeleri Ekim olaylarından önce seçilmişti. Kongrede oylar Bolşeviklerle uzlaşmacılar arasında eşit şekilde bölündü. Kongre “eşitlik tabanına” göre bir ‘Kolordu Komitesi’ seçti. Ancak bu birim tamamen etkisiz kaldı ve Bolşevikler onu feshetmek zorunda kaldı. Bu kolordularda da gerçek iktidar Bolşeviklerin eline geçti.

31 Ekim’de ordu kongresine katılan askerlerin seçtiği Bolşevik delegeler Nesviz’de toplanmaya başladılar. Uzlaşmacı ordu komitesi kongrenin toplanmasını önlemeye çalıştı ama ne komite ne komiser ve ne de ordu başkomutanı bunu sağlayacak güce sahipti. 1 Kasım’da Prens Radzivil Şatosunda başlayan kongre, 2. Ordu Askeri Devrim Komitesi’ni seçti ve orduda uygulanacak devrimci kurallarla ilgili bir bildirge yayınladı.

Bu bildirgeyle tüm iktidar; kongrenin yürütme organı olan “Ordu Komitesi”ne verildi. Karşıdevrimci hareketler derhal durdurulacak ve isyancılar tutuklanacaktı. Yeni hükümeti tanımayı reddeden herkes tutuklanabilirdi. Geçici Hükümet Komiseri işten uzaklaştırılmış ve bu cephedeki “Kurtuluş Komitesi”nin ülkeye ve devrime ihanet ettiği ortaya çıkmış ve üyeleri aranmaya başlanmıştı. Tüm birlik komitelerine komutanlık kademeleri için aday belirleme hakkı verilmişti. Ancak seçimlerin üst komiteler tarafından onaylanması şartı isteniyordu. Politik liderlikler, kültürel ve eğitici çalışmalar ve her çeşit sivil etkinlikler için ordunun kullanımı ile ilgili sorular sadece komiteleri ilgilendiren işlerdi.

Bunlar, Bolşevik güçleri alabildiğine büyüten 2. Ordu’da Ekim Devrimi’nin nasıl başarıldığının göstergesidir.

10. Ordu, Batı Cephesi Merkezini ele geçirmişti ve karargâhı Molodeçno’nun küçük bir kasabasındaydı. Petrograd’daki ayaklanma haberi ulaştığında bu ordunun tavrı 4 Kasım 1917 tarihli Pravda gazetesinde 107. Troyski Alayı delegeleri tarafından şöyle tasvir ediliyordu:

“Devrim haberi 26 Ekim’de ulaştı. Bu haber coşkuyla ve alkış tufanıyla karşılandı. Tüm alayın katıldığı bir toplantı yapıldı ve yeni hükümete tam destek veren bir önerge kabul edildi... 27 Ekim’de Kerenski’nin Petrograd’ı ele geçirdiğini haber veren, Askeri Devrim Komitesi’ne güvenilmemesi gerektiğini ısrarla isteyen, aynı zamanda Bolşeviklerin tutuklandığını bildiren başka bir telgraf geldi. Fakat bu telgrafa kimse inanmadı.”53

Günler öncesinde, 107. Troyski Alayı iktidarın Sovyetlere geçmesi gerektiğini belirten bir önerge kabul etmişti. Bu alay delegeleri, bu tümendeki 105., 106. ve 108. alaylar gibi diğer birçok alayı ziyaret etmiş ve bu önerge için destek sağlamaya çalışmışlardı. Her yerde askerler istekle bu önergeye verdikleri desteği dile getirmişlerdi. Şok Taburunda bile askerlerin büyük bir çoğunluğu bu önergeyi destekledi, sadece küçük bir azınlık protesto ederek delegelerin tutuklanmasını istedi.

Önergenin bir kopyası, Tümen delegasyonunun bunu II. Bütün Rusya Kongresine götürmesi için 27. Tümen Komitesi’ne gönderildi. Tümen Komitesi ilk olarak önergeyi kabul etmeyi reddetti, fakat delegeler, önergeyi kendilerinin kongreye götüreceği tehdidinde bulununca kabul etmiş göründüler. Önergenin kopyasını aldılar ama kongreye göndermediler.

Ekim Devrimi’nin arifesinde, 27. Tümen ve 10. Ordu’nun diğer birliklerinde durum buydu. O zamana kadar askerler ve uzlaşmacı ‘Birlik Komiteleri’ arasında ipler kopuktu.

Petrograd’daki ayaklanma haberini almaları üzerine 10. Ordu’nun Ordu Komitesi, Hükümet Komiseri ile birlikte devrimin sonu hakkında kehanette bulunan bir bildirge yayınladı. 28 Ekim’de alay, tümen ve kolordu komiteleri temsilcilerinin, daha doğrusu bu komitelerin çoğunluğu uzlaşmacı olan üst kademe görevlilerinin katıldığı bir konferans Molodeçno’da toplandı. Fakat katılımın böyle olduğu bir konferansta bile yaklaşık 50 delege Bolşevikler lehine oy kullandı. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler 100 oy aldılar. Temsilcilerin küçük bir bölümü “tarafsız” kaldı ve tüm oylamalarda çekimser kaldılar.

Konferans oldukça fırtınalı geçti. Bolşevikler Sovyet rejiminin ve Sovyetler II. Kongresi tarafından kurulan hükümetin mutlak bir şekilde tanınmasını talep ettiler. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler ayaklanma aleyhinde konuşarak, Petrograd “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”nin iktidarın tek kaynağı olarak kabul edilmesini ve yeni bir hükümetin kurulmasının bu komiteye bırakılmasını önerdi. Bolşevikler önergenin hazırlanması için oluşturulan Uzlaştırma Komitesi’nde temsil edilmeyi reddedip konferanstan ayrıldılar. Bundan sonra uzlaşmacılar önergelerini geçirip diğer delegeler arasından kendilerini destekleyen öncekilerden farklı 14 kişiyi Ordu Komitesi’ni seçtiler. Bu konferans, ordu komitesine bir “Özgürlük ve Devrim Kurtuluş Komitesi” kurma ve “Batı Cephesi’nin benzer komitesiyle” yakın ilişkiye geçme talimatı verdi.

Fakat 10. Ordu’daki devrimci olayların gelişiminin kimse farkında değildi. Batı Cephesi’ne gönderilen gizli bir mektuptan şunları öğreniyoruz:

“29 Ekim’de 2. Sibirya Piyade Tümeni Kışla Komitesi, kışla telefon ve telgraf ofislerinde denetimi ele geçirdi. Komiserler ve Komite imzalı telgraflar yok edildi. Birlik komutanları ve Kışla Komutanı tutuklandı fakat kısa süre sonra serbest bırakıldılar.”54

Alaylarda ve tümenlerde olaylar çok hızlı gelişti. 7 Kasım’da 600 delegenin katıldığı 10. Ordu III. Kongresi Molodeçno’da başladı, delegelerin üçte ikisi Bolşevikleri destekliyordu. Başkanlık seçimleri sırasında 326 oy Bolşeviklere ve 183 oy Menşeviklerle Sosyalist Devrimcilere verildi. Böylece 8 Bolşeviğe karşı sadece 4 uzlaşmacı seçildi. Kongre açıkça delegelere gözdağı vermeye çalışan eski Ordu Komitesi Başkanı Menşevik Peçerski tarafından açıldı:

“Farkında mısınız? Son nefesimizi vermek üzereyiz, ülke yok oluyor. ... Bizden önce demiryolu trafiğinin kesilmesi olasılığı, merkezden izole olma, açlık, isyan ... anarşi ve felaket, ülkenin kesin sonu.”55

Gözdağı politikası artık geçerli değildi. Farklı birimlerden delegeler ardı ardına ayağa kalkıp, kendi birimlerinin tamamen yeni kurulan rejimin tarafında olduğunu belirterek ellerine geçen talimatları okudular. Bu talimatlar eski Ordu Komitesi’nin derhal tasfiye edilmesini isteyen talepleri dile getiriyordu. Talepler öyle kuvvetliydi ki, eski komite yeni bir komite seçilmeden önce istifasını Kongre başkanlığına vermek zorunda kaldı.

Kongre, Sovyet rejimini tanıyan ve Halk Komiserleri Konseyi’ne tam destek verilmesini vaat eden bir önergeyi kabul etti.

Gündemdeki son madde yeni bir Ordu Komitesi seçimiydi. Seçim sonuçları Bolşeviklerin liderliğini kesinleştirdi. İlk etapta orduda karşıdevrimin bütün izlerini yok etmek için derhal işe koyulacak olan bir Askeri Devrim Komitesi kuruldu. Buradaki direnişleri Batı Cephesi’ndeki diğer ordulardan daha güçlü olan uzlaşmacılara karşı mücadele başlatıldı. Birliklerden herhangi bir destek bulamayan komuta kademesi az çok hareketsiz kaldı.

Ekim günlerinde 3. Ordu’daki durum, Kuzey Cephesi’ndeki 1. Ordu’dan farksızdı. 3. Ordu Komitesi üyelerinin çoğunluğu “Sol” Sosyalist Devrimciydi. Petrograd’daki ayaklanma haberi alınır alınmaz, komite, askerleri sakin olmaya çağıran bir bildiri yayınladı fakat bu ordunun birliklerinden çoğunun komitesi daha şimdiden Bolşevik önergeleri kabul etmişti. Batı Cephesi Karargâhı Askeri Politik Bölümünün gizli bir raporunda şöyle yazılmıştı:

“Tamamen Bolşevizm kokan bu önergenin rengi Bolşevik ajitasyonunun boşuna olmadığını ve birlikler arasında oldukça yoğun bir Bolşevik ayaklanma hazırlığı olduğunu gösteriyor.”56

Diğer bir raporda 3. Ordu’ya bağlı 15. Kolordu’ya hakim olan devrimci havaya özellikle değinilmişti. Raporda şunlar belirtiliyordu:

“Son olaylar hakkında askerlere yeni ulaşan söylentiler ciddi karışıklıklar yaratacağa benziyor, yığınlar Bolşevik ajitasyonuyla çökertilmiş durumda ve her türlü propagandadan etkileneceğini de kanıtlamış durumda. Kolordu ve Tümen komiteleri Geçici Hükümet’e, Kerenski’ye ve burjuvalara düşman.”57

Proleter devrim tarafına ilk geçenlerden biri de 15. Kolordu’nun 6. Tümeni’ydi. 6. Tümen Komitesi’nin 29 Ekim’de gerçekleşen genel bir toplantısında iktidarın Sovyetlere geçişini kabul eden bir önerge kabul edildi. Bu önerge 22., 23. ve 24. alaylar ile İstihkâm Bölüğü ve Topçu Birliği tarafından da kabul gördü.

3. Ordu’nun 35. Kolordusu’nda Ekim olaylarının gelişimi daha çalkantılı oldu. Bu kolorduda daha Ekim Sosyalist Devrimi’nin ilk günlerinde bir Bolşevik Askeri Devrim Komitesi kurulmuştu. Bu komite uzlaşmacı kolordu komitesiyle tüm ilişkileri koparmış ve hemen kolordu subayları ve komutanları üzerinde denetim sağlamıştı. Bunun sonucu olarak, 55. Piyade Tümen Komutanı görevini bir erin gözetiminde yerine getirdi. Kerenski’nin telgrafları ya engellenmiş ya da içeriğini çürüten bir notla yerine ulaştırılmıştı.

Ordu Başkomutanı General D. P. Parski isyancı tugaylara karşı cezai bir işlem yapmak istedi ve bu amaçla 3. Ordu’nun arka cephesinde konuşlanan 2. Türkistan Kazak Birliği’nden iki tugay ve üç alayı bu işle görevlendirdi. Bu birliğin az çok sadık olduğu sanılıyordu ve onun yardımıyla komutan “düzeni” yeniden sağlamayı umuyordu. Fakat bu düşündüğünden çok daha zordu.

2 Kasım’da 3. Ordu’nun II. Kongresi bu ordunun karargâhının bulunduğu Polotsk’da yapıldı. Bu kongre, uzlaşmacı Ordu Komitesi tarafından ordudan destek sağlanabilir umuduyla toplanmıştı, ama delegelerin çoğunun Bolşevik olduğu anlaşıldı. Bu kongrenin başkanlığına 4 Bolşevik, 3 Sosyalist Devrimci, 2 Menşevik ve 1 Maksimalist Sosyalist Devrimci seçildi.

Kongre açılmadan önce 1 Kasım’da genel bir bildiri taslağı oluşturması amacıyla bir Uzlaşma Komitesi kuruldu.

Bu komite her politik grubun dört temsilcisinin bulunduğu 16 üyeden oluşuyordu –Bolşevikler, Menşevikler, Sosyalist Devrimciler ve Maksimalist Sosyalist Devrimciler–. Komite neredeyse tüm gece ve ertesi gün çalıştı. Sonunda Maksimalist Sosyalist Devrimciler komiteye kendi önergelerini vereceklerini söyleyerek komiteyi terk ettiler. Geri kalan gruplar Barış ve Toprak Kararnameleri, Sovyetler II. Kongresi’nin diğer kararları ve ayrıca Halk Komiserleri Konseyi’nin yasama eylemleri temelinde bir anlaşmaya varmışlardı; fakat kaleme alınan karar, aynı zamanda demokrasinin iki kampı arasındaki anlaşma temelinde birleşik bir Sosyalist hükümet kurulması çağrısını da içeriyordu.

Daha sonra kongrede farklı birimlerde bulunan haberciler kendi seçmenlerinden aldıkları talimatları okudular. Hiçbiri, Geçici Hükümet’in lehinde konuşmuyordu. Ordu, Bolşeviklerin tarafındaydı. Bolşeviklerle müzakerelerinde uzlaşmacıların sergilediği “yatıştırıcı tavır” kolayca açıklanabilirdi. Ordunun desteğinden yoksun olduklarından “demokrasinin iki kampı arasında anlaşmayı” sağlamak için böyle bir manevra yapmak zorundaydılar. Fakat 3. Ordu’daki Bolşevikler, böyle bir anlaşma taraftarı gibi görünseler de, birliğe yönelik bu gibi eğilimlere hiçbir şekilde kanmamışlardı. Bolşevik grup sözcüsü şunları söyledi:

“Programımız; Sovyet iktidarı. Biz demokrasinin sağ kanadına ödün vermeye hazırlandık, fakat devrimi derinleştirmek ve yaymak amacımızdan bir adım bile geri çekilmeyeceğiz.”58

Sonunda Uzlaştırma Komitesi tarafından hazırlanan önerge küçük bir grup Maksimalist Sosyalist Devrimci dışında tüm gruplar tarafından desteklendi. Bundan sonra kongre, o andan itibaren ordudaki tüm yetkinin Ordu Komitesi’ne geçtiğini açıklayan bir önergeyi de kabul etti.

Yeni Ordu Komitesi’nde Bolşevikler 30, Sosyalist Devrimciler 22, Menşevikler 4 ve partisiz sosyalistler 6 sandalye aldı. 1 Bolşevik başkan, 1 Sosyalist Devrimci (eski Ordu Komitesi başkanı), 1 Menşevik ile 1 Bolşevik de başkan yardımcısı olarak seçildiler. Kongrenin emriyle Ordu Komitesi tüm grupların kongredeki gücü oranında temsil edildiği bir Askeri Devrim Komitesi oluşturdu.

Askeri Devrim Komitesi, ordu başkomutanını, kendi onayları olmaksızın onun hiçbir emrine itaat edilmeyeceği konusunda bilgilendirdi. Başkomutan bu denetime karşı etkin anlamda hiçbir direniş göstermedi.

Kongre’de partiler arasında varılan anlaşma kısa sürede bozuldu. Ordu Komitesi’nin ilk toplantılarından birinde devrimci kuvvetleri Minsk’e gönderme konusu ortaya atıldı; Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler hararetle buna karşı çıktılar. Yapılan oylamada 33 oy önerge lehinde ve 24 oy ise aleyhte kullanıldı. Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler, birliklerin sevki kararını “Ordu Kongresi kararlarıyla çatıştığı” ve iç savaşa neden olabileceği savıyla protesto ettiler. Kısa süre sonra uzlaşmacılar tam bir devrimci çizgide ilerleyen Askeri Devrim Komitesi’ni terk ettiler.

Ordu hızlı bir şekilde Bolşevikleşiyordu. 18 Kasım’da Askeri Devrim Komitesi, Almanlarla barış görüşmelerine girmeyi reddeden ordu başkomutanı General Parski’nin görevine son verdi. Kurmay Başkanı Lebedev ve Polotski Garnizon Komutanı Neçayev’in de görevine son verildi. Bir Bolşevik olan Ordu Komitesi Başkanı Asteğmen Anuçin ordu başkomutanlığına atandı. Motor Nakil Birliği’nde er olan Çudkov ise garnizon komutanlığına atandı. Askeri Devrim Komitesi’nin komiserleri Genelkurmay’daki çeşitli bölümlerde göreve getirildiler. Böylece Ekim Devrimi 3. Ordu’ya taşınmış oldu.

Petrograd’daki olayların haberi, Batı Cephesi’nin ve Cephe Karagâhı’nın merkezi olan Minsk’te aynı gün, yani 25 Ekim’de alındı. Tamamen Bolşeviklerden oluşan Minsk Sovyeti Yönetim Kurulu derhal şehirdeki iktidarı ele geçirdiklerini belirten 1 no’lu emri yayınladı.

Aynı gün saat 2’ye kadar bu emir şehrin dört bir yanına ulaştırıldı. Aynı zamanda hapishanelerde ve askeri karakollarda tutuklu bulunan tüm Bolşevikler serbest bırakıldı ve bunlar Petrograd caddesindeki Sovyet binasının önünde toplandılar. Gözaltındayken bir mücadele birimi oluşturmuşlardı, fakat silahları yoktu. Biraz sonra cephanelikten makineli tüfekler, tüfekler ve gerekli diğer malzeme sağlandı ve serbest bırakılan Bolşevikler, 1. Devrimci Minsk Sovyet Alayı olarak bilinen birliği oluşturdular, bu alay şehirdeki bütün nöbetçi karakolları ele geçirdi. Posta ofisine, telgraf ofisine ve diğer kamu ofislerine Sovyet komiserleri atandı.

Kimse Minsk Sovyeti’nin otoritesine karşı çıkmaya cesaret edemedi. Cephe Komitesi, Şehir Duması ve diğer birimler etkisiz hale getirildiler. En tehlikeli olan cephe karargâhında bile Sovyet tarafından atanan komiserleri soğukkanlılıkla kabul ettiler.

Cephe karargâhında operasyonu engellemek istemeyen Minsk Sovyeti 26 Ekim’de şu emri yayınladı:

“Yürütme Kurulu, cephedeki tüm birlikleri ve yerel garnizonları Batı Cephesi Başkomutanı General Baluyev tarafından yayınlanan tüm askeri emirlere tamamen uymaya çağırır. Batı Cephesi Karargâhı’nın eylemlerinin politik yönü İşçi ve Asker Vekilleri Minsk Sovyeti tarafından kontrol edilecektir.”59

Aynı günün akşamı Minsk’te A. Myasnikov’un başkanı olduğu bir Batı Bölgesi Bolşevik Askeri Devrim Komitesi oluşturuldu.

Kerenski’nin Petrograd’a yürüyüşü Minsk’teki karşıdevrimin harekete geçmesi için bir işaret görevi gördü. Karşıdevrimci hareketlerin merkezi Batı Cephesi Komitesi’ne kaydı. 27 Ekim’de Minsk’te, cephedeki Geçici Hükümet Komiseri ve Cephe Komitesi üyesi olan Menşevik Kolotuhin önderliğinde bir “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Batı Cephesi Komitesi” kuruldu. Bu komitenin kurulmasından kısa süre sonra silahlı devriyeleri şehirde görünmeye başladı ve Askeri Devrim Komitesi’nin nöbetçi karakollarının kendilerine verilmesini istediler. Sosyalist Devrimciler bir bildiri yayınladı ve bunu tüm şehre dağıttı. Öğleden sonra saat 3’te Kazaklar geldi. Sokaklar ile halk meydanları diğer süvari birlikleri tarafından işgal edildi. Toplar ve makineli tüfekler Svoboda meydanına yerleştirildi. Şiddetli bir çatışma kaçınılmaz görünüyordu.

Karşıdevrimin askeri güçleri tahminen 20 bin kişiydi. “Kurtuluş Komitesi” emrindeki Kafkas Süvari Birliği’ni, Polonyalı Lejyoner Kolordusu’nu ve diğer birlikleri Minsk yakınlarına yerleştirdi. Buna karşılık Bolşevikler 2 bin kişilik 1. Devrimci Minsk Sovyet Alayı’nı ve çoğunluğu demiryolu işçilerinden oluşan küçük bir Kızıl Muhafız birliğini toplayabildiler. Yerel garnizon birliklerinden sadece uçaksavar batarya mürettebatı tamamen Bolşeviklerin tarafındaydı. Minsk Sovyeti şehirden 100 km uzaklıktaki cepheden yardım almada başarılı olamadı.

Sonra yaşanan gelişmeler, “Kurtuluş Komitesi” kuvvetlerinin tahmin edilenden daha az olduğunu ortaya koydu, kuşkusuz yine de Minsk Sovyeti’nin kuvvetlerinden daha fazlaydılar.

“Kurtuluş Komitesi”, Askeri Devrim Komitesi’ne tam teslimiyet isteyen bir ültimatom verdi. Ültimatomu alır almaz Bolşevik Bölge Merkezi Konferansı toplandı. Konferansın karşısına çıkan alternatif; ya ültimatomu reddetmek ve mevcut kuvvetlere güvenerek eşit olmayan bir savaşa girmek ya da cepheden yardım gelmesi için zaman kazanmak amacıyla “Kurtuluş Komitesi” ile müzakereye girmekti. Minsk Bolşevikleri ikincisini seçtiler. Müzakereler başladı ve sonuç olarak şu koşullardan oluşan bir anlaşmaya varıldı:

“1. ‘Kurtuluş Komitesi’ Petrograd ve Moskova’ya silahlı birlikler gönderme fikrinden vazgeçecek ve bu tür birliklerin Minsk’ten geçmesine izin vermeyecek.

2. ‘Kurtuluş Komitesi’ Minsk Sovyeti’nin politik tutuklular için çıkardığı genel affı silahsızlandırma koşulu ile tanıyacak.

3. Minsk Sovyeti “Kurtuluş Komitesi”ne iki temsilci görevlendirecek.

4. “Kurtuluş Komitesi” Batı Cephesi bölgesindeki iktidarı geçici olarak üstlenecekti.”60

Toplar ve silahlar meydandan geri çekildi. Askeri Devrim Komitesi, nöbetçi karakollarını 2. Kafkas Süvari Birliğine bıraktı ve Sovyet binalarından fazla uzakta olmayan kışladaki karargâhına yerleşti. Şehir kendini “Kurtuluş Komitesi”nin ellerinde buldu. Her iki taraf da alınan önlemlere bağlı kalmadı. Birliklerin Moskova ve Petrograd’a gönderilmesini önleme görevini üstlenen “Kurtuluş Komitesi” buna uymadı. Aynı zamanda cepheden gelen haberler “Kurtuluş Komitesi” için hiç de cesaret verici değildi. Tümenler ve kolordular birbiri ardına Geçici Hükümet’e karşı olan güvensizliklerini ve Sovyet rejimine karşı olan sadakatlerini dile getiriyorlardı. Güvendikleri zemin uzlaşmacıların ayaklarının altından kayıp gidiyordu. 1 Kasım’da yapılan “Kurtuluş Komitesi” toplantısında 2. Ordu Grenadier Kolordu Kongresinin bir temsilcisi ortaya çıkarak, “Kurtuluş Komitesi”nin Batı Cephesi’ndeki faaliyetlerini lanetledi ve yeni hükümetin kurulmasına ön ayak olan devrimin tanınmasını talep etti. Eğer bunu yapmazlarsa “Kurtuluş Komitesi”nin kuvvet kullanılarak kapatılacağı tehdidinde bulundu. Temsilci, bu taleplerin yerine getirilmesi için kolordunun tüm önlemleri aldığını belirtti.61

Cephenin Minsk Bolşeviklerinin yardımına gelmesinin tek nedeni önergeler değildi. 2. Ordu tarafından Minsk Sovyeti’nin yardım talebi alınır alınmaz ordunun Askeri Devrim Komitesi, Grenadier Kolordusu’nun emrinde ve Kvoyevo’daki yan demiryolu hattında bulunan zırhlı bir treni Minsk’e göndermeye karar verdi. Proligin adında bir komite üyesi treni yola çıkarmakla görevlendirildi. 29 Ekim sabahı Proligin yan hatta gitti ve Minsk yönüne hareket etmek için ayarlamalarda bulundu. Buna karşı çıkan subay ve makinistler tutuklandı ve Proligin treni kendi kullandı.

Tren, vagonların patlama tehlikesi olduğundan yavaş ve ihtiyatlı bir şekilde hareket ediyordu. Negoreloye istasyonunda, Minsk “Kurtuluş Komitesi”nden bir delegasyon treni karşılamaya geldi ve askerleri daha fazla ileri gitmemeye ikna etmeye çalıştı. Fakat başarısız oldular. Tren yoluna devam etti. Bundan dolayı Minsk “Kurtuluş Komitesi” bir işçi çetesine demiryolu raylarını sökmelerini emretti. Neler olduğunu öğrenen işçiler ustabaşılarını tutukladılar. “Kurtuluş Komitesi” delegasyonu ise Negoreloye’den dönüşlerinde Fanipol istasyonunda tutuklandı.

Zırhlı treni ele geçirmek için yapılan her iki teşebbüs de sonuçsuz kaldı. Bu açığa çıktığında “Kurtuluş Komitesi” başkanı Menşevik Kolotuhin, Zavadski adındaki Batı Cephesi kurmay subaylarından biriyle beraber trenin gittiği istikamette arabayla kaçtı. 712. Verst karakolunda durdular, dışarı çıkarak demiryolu hattına doğru yürüdüler. Toprak setin üzerinde patlayan bir bombadan beyaz bir bulut yükseldi. Bunu fark eden işçiler oraya doğru koştular. Kolotuhin ve Zavadski arabalarını ve aletlerini bırakarak telaşla ormana doğru kaçtılar. Olay yerine gelen işçiler rayların parçalandığını gördüler. Karşıdevrimcilerin treni enkaz haline getirme planları, tren çoktan bu noktadan geçtiği için başarısızlıkla sonuçlandı. 1 Kasım gecesi zırhlı tren Minsk’e vardı. Onu, yine II. Ordu tarafından gönderilen 60. Sibirya Alayı izledi. Bu birliklerin gelişi “Kurtuluş Komitesi”nin Minsk’teki saltanatına son verdi.

Minsk Sovyeti toplantısı tiyatroda yapıldı. Baş konuşmacı Sovyet rejiminin lehinde bir önerge veren Yoldaş Myasnikov’du. Binlerce el onun lehine havaya kalktı. Gerçek kuvvetler tarafından desteklenen Bolşevik Askeri Devrim Komitesi, kendini Batı Cephesi yetkili hükümet merkezi olarak ilan etti.

“Kurtuluş Komitesi”ni destekleyen Minsk’te kısa süreli de olsa iktidarı ele geçiren Cephe başkomutanı General Baluyev, Bolşeviklerle anlaşmaya hazır olduğunu açıklamak zorunda kalmıştı. Bununla ilgili olarak Minsk’teki olayın katılımcılarından biri olan Bolşevik Kamenşçikov şunları dile getiriyordu:

“Baluyev’in mektubuna cevap olarak Askeri Devrim Komitesi ondan şu taleplerde bulunmaya karar verdi: Piyadeler derhal Minsk’ten çekilmeli. Albay Kamenşçikov Minsk ve çevresindeki birliklerin başına getirilmeli ve şehir komutanı olmalı...

Baluyev biri hariç tüm istekleri kabul etti: Beni Minsk ve çevresindeki birliklerin komutanı olarak atamayı reddetti. Bu görevi Askeri Devrim Komitesi’nin emriyle aldım.”62

Minsk’te kuvvetlerin dengesi değişti. Bolşevik propagandanın sonucu olarak Kafkas Süvari Tümeni karşıdevrimi desteklemeyi reddetti. Cephe komiseri ve “Kurtuluş Komitesi” başkanı Menşevik Kolotuhin’in zırhlı treni yok etme girişimi bu komiteyi gözden düşürdü. 4 Kasım’da Kolotuhin’in kendisi tutuklandı.

Böylece Sovyet rejimi Batı Cephesi’nin merkezi Minsk’te zafer kazandı.

Batı Cephesi’nin yakınındaki Orşa, Smolensk ve Vyazma gibi diğer birçok nokta, proleter devrimin başarıya ulaşmasında önemli bir rol oynadı.

Önemli bir demiryolu kavşağı olan Orşa, Genel Karargâh’la Petrograd ve Minsk ile Moskova arasındaki direkt hat üzerindeydi. Genel Karargâh Orşa’ya sıkıca bağlıydı. 2. Kuban Kazak Tümeni’nin şehrin çevresini elinde tutması tesadüf değildi, görevi, bu önemli noktada Genel Karargâh’ın emirlerinin yerine getirilmesini sağlamaktı. Ekim Sosyalist Devrimi’nin ilk günlerinden itibaren Petrograd ve Moskova yönünden birlikler proleter devrimi bastırmak için buraya gelmişlerdi. İşçi ve Asker Vekilleri Orşa Sovyeti, uzlaşmacı Sosyalist Devrimciler, Menşevikler ve Bundcuların kontrolündeydi.

Ekim günleri boyunca Orşa’daki Bolşevikler son derece güç koşullar altındaydılar. 6 Ekim’de yapılan Orşa Sovyetleri Yürütme Kurulu’nun bir toplantısında şehir komutanı Albay Şebalin şunları söyledi:

“Petrograd’daki Bolşevik ayaklanması kısa süre sonra bastırılmış olacak. Tüm önemli noktalar Kadetler tarafından ele geçirilmiş durumda. Orşa’da meydana gelebilecek tüm ayaklanmaları bastırırız.”

Buna yanıt olarak, durumu protesto eden Bolşeviklerin sesleri duyuldu: “Onu dışarı atın! Buradan uzaklaştırın!”

Albayı, milis komutanı Menşevik İvanov izledi. Kötü niyetle Bolşeviklerin tarafına bakarak konuşmasına başladı:

“Benim emrimle milisler bugün demiryolu istasyonunu işgal ettiler. Makineli tüfekler gerekli noktalara yerleştirildi. Hiçbir Bolşevik isyanına izin veremem...”

Kuban Birliğinden bir Kazak subayı, uzlaşmacıları, Kazakların tamamen onların tarafında olduğuna ikna etti.

Sovyet, bir “Kurtuluş Komitesi” kurulması yönündeki teklifi kabul etti. Şehir Duması temsilcileri de bu komiteye dahil edildiler, bunun üzerine Orşa Valisi, tecrübeli Bolşevik P. N. Lepeşinski istifa etti.

Bolşevikler fabrikalarda ve garnizon birlikleri arasında etkin bir şekilde faaliyetlerde bulunuyorlardı. Sovyet’in yeniden seçilmesi talebinde bulundular ve uzlaşmacılar bunu duymazdan gelince yeni seçimler resmi onay olmadan yapıldı.

27 Ekim’de Bolşeviklerin şimdiye kadar olmadığı kadar büyük bir çoğunlukta temsil edildiği bir Sovyet toplantısı yapıldı. Oldukça fırtınalı geçen bir toplantı oldu. Uzlaşmacılar yeni seçilen vekilleri tanımayı reddettiler.

Bolşevikler ertesi günü, yani 28 Ekim’i fabrikalarda ve garnizon birlikleri arasında geçirdiler. Uzlaşmacıların seçimleri engelleme girişimleri sonuçsuz kaldı. Cephanelikte Bolşevik karşıtı bir subay neredeyse kendi askerleri tarafından linç ediliyordu; Bolşevikler onu ölümden kurtardı.

Yeni seçilen İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti aynı gün toplandı. Toplantıda tek bir uzlaşmacı bile yoktu. Menşevikler, Sosyalist Devrimciler ve Bundcular eski Sovyeti topladılar. Yeni Sovyet’in bu ilk toplantısında bir Askeri Devrim Komitesi oluşturuldu. Askeri Devrim Komitesi, hemen tüm garnizon birlikleriyle ilişki kurdu ve bu birliklere komiser atadı. Komite, gelen trenlere göz kulak olmaları için istasyona asker gönderdi.

Orşa’da bir Askeri Devrim Komitesi kurulduğunu öğrenen Minsk “Kurtuluş Komitesi”, Sağ Sosyalist Devrimci Makareviç’i Orşa kavşağına komiser olarak atadı. Makareviç Orşa’ya 29 Ekim’de vardı, varır varmaz da tutuklandı.

Bu arada Bolşevik etkisindeki 623. Piyade Alayı’nı taşıyan iki birlik treni Orşa’ya geldi. Askeri Devrim Komitesi onları istasyonda durdurdu ve askerleri şehirde muhafızlık görevini üstlenmeye ikna etti. Bu askerlerin yardımıyla Kuban Kazak Tümeni kontrol altında tutuldu. Daha sonra Bolşevikler, Kazak erleri kendi taraflarına çektiler.

Karşıdevrimcilerin durumu tehlikeye girmişti. 31 Ekim’de Kerenski ve Krasnov’a yardım için birlilerin kuzeye gitmesini sağlama görevi verilen Kuban Kazak Tümeni Komutanı Nikolayev, Genel Karargâh’a şu telgrafı gönderdi:

“Bolşevik Komitesi şehre 623. Piyade Alayı’nın bir bölüğünü getirdi, iki birlik treni hâlâ istasyonda bekliyor. Bu Bolşevik kuvvetin büyük silahlı birlikleri şehirde, özellikle 10 Kazak’ın işgal ettiği Telgraf Ofisinin etrafında devriye geziyordu. Yarın tüm kamu binalarını işgal etmeye ve bugün reddettiğim taleplerini zorla bana yaptırmaya niyetliler. Emrimde onlara karşılık verecek herhangi bir kuvvet yok; Minsk’ten yola çıkan süvari birliği henüz gelmedi; zırhlı araç gönderilmesi iyi olur.”63

623. Alay’ın askerleri Minsk’ten Smolensk’e giden 300 Sibiryalı Kazak’ı esir aldı.64

26 Ekim tarihinde, “her ayaklanma teşebbüsünü ezip geçeceğini” övünerek belirten şehir komutanı Albay Şebalin, 1 Kasım’da Duhonin’e şu telgrafı yolladı:

“Orşa’da durum kritik. 1 Kasım sabahı Uzlovaya istasyonu ve şehir, Bolşeviklerin eline geçmiş olacak. Tüm yetkililere ültimatomlar gönderildi. Dragonlar henüz gelmediler, hiçbir şekilde karşı koyacak güçte değilim. Tüm piyade alayı istasyondaki bir trende ve bu gece bu alaydan bir bölük şehre doğru yürüyüşe geçecek. Durumu kurtarmak için saat 8’e kadar 4 zırhlı araç ve bir batarya gönderin. Çok kaygılı olduğum için aradaki yetkililer üzerinden telgraf yolluyorum.”65

Fakat telgrafın hiçbir yararı olmadı. Bolşevikler şehri tamamen denetim altına almışlardı. Orşa Askeri Devrim Komitesi, cepheden gelen karşıdevrimci kuvvetlerin sevkiyatını engellemişlerdi. Bolşevikler birlik trenlerini durdurmak için her türlü aleti onardılar. Birliklerin bir kısmını kendi taraflarına çektiler, diğerlerinin silahlarına el koydular. Eğer kuvvete başvurulursa kan dökülmesine neden olunacağı tehdidiyle, trenler istasyonun arkasındaki tali hatta çekildi; artık ne yük boşaltmanın ne de askerlerin vagonlardan çıkmasının bir olanağı vardı. Bu tali hatda bir gün bir gece kaldıktan sonra askerler, komutanlarına, kendilerini “istedikleri herhangi bir yöne” göndermesi için yalvardılar.

Smolensk, Minsk ile Moskova arasındaki direkt hat üzerindeydi. O zamanlar burası Minsk Askeri Bölge Karargâhı’ydı ve General Leşç’in komutası altındaydı. Geçici Hükümet’in bölge komiseri kısa süre önce Kaluga İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’ni dağıtan Galin’di. Şehir, birliklerle ve Batı Cephesi’nin ordu karargâh subaylarıyla doluydu. En güvenilir kuvvetler bölge karargâhı etrafında yoğunlaşmıştı. Garnizon birliklerinin büyük bir bölümü Bolşeviklerin tarafındaydı.

26 Ekim’de Petrograd’daki ayaklanma haberi alınır alınmaz Smolensk Sovyeti toplandı. Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler Sovyet’in ayaklanmayı lanetlemesi talebinde bulundular fakat teklifleri ezici bir çoğunlukla reddedildi. Bunun üzerine Sovyeti terk ettiler ve tüm karşıdevrimci kuvvetlerin toplandığı Şehir Duması’na gittiler. Aynı gün Şehir Duması, Smolensk “Kurtuluş Komitesi”nin kuruluşunu açıkladı. Sovyet’te kalan Bolşevikler; 4 Bolşevik, 2 “Sol” Sosyalist Devrimci ve 1 Anarşistten oluşan bir Askeri Devrim Komitesi kurdular.

Kısa süre sonra Askeri Devrim Komitesi, Askeri Bölge Karargâhı’nın Kazaklara, Sovyet’e karşı bir saldırı hazırlığında bulunma emri verdiği haberini aldı. Bolşevikler daha önce valinin evi olan binalara yığınak yaparak bahçeye üç adet havan topu yerleştirdiler. Telefon santralı personeline güvenmeyen Bolşevikler, Sovyet’e en sadık birlik olan topçu birliği ile bir sahra telefonu aracılığıyla irtibat kurdular. Bir askeri muhafız Sovyet binalarında görevlendirildi ve makineli tüfekler pencerelere yerleştirildi.

“Kurtuluş Komitesi” şehirde sıkıyönetim ilan etti. Kazaklar ve zırhlı araçlar sokaklarda devriye geziyordu. Devriyeler aynı zamanda şehrin eteklerindeki yollara da yerleştirilmişti.

Askeri Devrim Komitesi komutanının imzasını taklit ederek “Kurtuluş Komitesi”ndeki Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler hava kuvvetleri deposundan 41 makineli tüfek aldılar. Bu “başarı” uzlaşmacıları cesaretlendirdi ve derhal diğer birliklere gittiler ama gittikleri her yerde red cevabıyla karşılaştılar. Hafif topçu birliğindeki Sosyalist Devrimci ve Menşevik heyecanı subayların tutuklanması ile sona erdi... Bunun üzerine Bolşeviklere sadık olan birliklerin moralini bozmak için bir teşebbüste bulundular. Bu sonla bazı bilinmeyen kişiler, çok miktarda alkolü ağır topçu birliğine gönderdi, fakat askerler arasında başlayan içki alemi Bolşevikler tarafından kısa süre sonra durduruldu. Şehirdeki atmosfer gittikçe gerginleşiyordu ve kaçınılmaz sonun yaklaştığı açıktı.

30 Ekim akşam saat 8’de Smolensk Sovyeti’nin tam katılımlı toplantısı başladı. Petrograd’daki Sovyetler II. Kongresinden dönen “Sol” Sosyalist Devrimci delege M. İ. Smolentsev konuşmasını yaptı. Kalabalık salondaki herkes onun söylediği her kelimeyi dikkatle dinliyordu. Smolentsev’in kahramanlık hikâyesi Petrogradlı proleterler tarafından alkışlarla kesiliyordu. Birdenbire Sağ Sosyalist Devrimci Kazakov iki asker eşliğinde salona girdi. Kazakov kürsüye çıkarak konuşmayı kesti ve bir ültimatom verdi:

“Kurtuluş Komitesi” Sovyet üyelerinin silahlarını bırakarak teslim olmalarını ve binayı derhal terk etmelerini talep etmektedir. Size bunun için 30 dakika veriyorum. Eğer bu talebe uyulmazsa binaya ateş açılacaktır.”66

Bu açıklama salonda karmaşaya neden oldu. “Sol” Sosyalist Devrimciler vekillere dağılmalarını öğütlediler. İşçi temsilcileri ve ordu birliklerinden gelen delegeler ise ültimatomun reddedilmesini önerdiler, fakat “Sol” Sosyalist Devrimciler çoktan kapılara yığılmışlardı. Sokakta hepsi karşıdevrimciler tarafından tutuklandı. Yaklaşık 40 Bolşevik, ültimatoma boyun eğmemeye kararlı bir şekilde binada kaldı. Kendilerini savunmak için hazırlandılar ve yardım için topçu birliğinin temsilcilerini gizlice gönderdiler. Odalardaki ve koridorlardaki tüm ışıklar söndürülmüştü.

Pencerelerin önünde duran Bolşevikler, bahçede ağaçtan ağaca atlayarak binaya yaklaşmaya çalışan Beyaz Muhafızların belli belirsiz silüetlerini görüyorlardı. Az sonra bahçeden bir atış yapıldı. Buna pencereden yapılan bir atışla karşılık verildi. Bunu sıcak bir çarpışma izledi. Kazaklar binaya girmeye çalıştılar, fakat geri püskürtüldüler. Saldırı birçok kez tekrarlandı, fakat her seferinde geri püskürtüldü. Kuşatmacı kuvvetlerin sayısı savunmacılarınkinden çoktu. Savunmacılar ordu birlikleriyle ilişki kurmaya çalıştılar fakat telefon hatları kesilmişti. Birdenbire Sovyeti hafif topçu birliğine bağlayan bölgenin telefonu, yardım için gönderilen birlik temsilcilerinin bir mesajı ile çaldı. Sovyeti savunmak için önlemlerin alındığını bildirdi.

Gece saat 2 sularında ateş aniden kesildi. “Kurtuluş Komitesi”nden bir delegasyon binaya yaklaşırken görüldü, önde Kazakların tutukladığı ve esir olarak yanlarında getirdikleri “Sol” Sosyalist Devrimci Smolentsev vardı. Delegasyon, savunmacıları teslim olmaya çağırdı, ama Bolşevikler bunu bir kez daha reddettiler.

Ateş tekrar başladı. Beyaz Muhafızların mermilerine aldırış etmeden savunmacılardan biri bahçeye koştu ve “Kurtuluş Komitesi”nin toplantıda olduğu Şehir Duması binasına havan topu attı. Havan topu, Şehir Duması binasının çatısına isabet etti ve büyük bir hasara neden oldu. Kısa bir süre sonra Şehir Duması binası ve Askeri Bölge Genel Karargâhı hafif top ateşine tutuldu. Sabah saat 4 sularında şehri koruyan alay merkeze doğru “Kurtuluş Komitesi” birlikleriyle çarpışarak yürüdü.

“Kurtuluş Komitesi” şaşkınlık içine düştü. Sovyet’e başka bir delegasyon daha gönderildi, fakat bunların tavrı ilk gönderilen gruptan oldukça farklıydı. Düşmanlığın durdurulması ve temsilcilerin müzakereler için Şehir Duması’na gönderilmesi önerildi.

Askeri Devrim Komitesi şunları talep etti:

1) “Kurtuluş Komitesi” feshedilmeli.

2) Askeri Bölge Karargâhı çatışmaları durdurmalı ve Kazak birliklerini derhal şehirden çekmeli.

3) Tüm tutuklular serbest bırakılmalı.

Uzun müzakereler sonrasında Askeri Devrim Komitesi’nin şartları kabul edildi; fakat ertesi gün “Kurtuluş Komitesi” ve Askeri Bölge Karargâhı anlaşmayı bozdu. Kazakların yardımıyla topçu bataryalarına el koymaya çalıştılar. Çarpışmalar tekrar başladı. Motor Nakil Okulu, Muhafız Alayı ve Sappers Taburu’ndan birlikler topçuların yardımına geldi. Beyaz Muhafızlar kaçtı.

“Kurtuluş Komitesi” kuvvetleriyle çarpışmalar 31 Ekim günü şehrin farklı bölgelerinde gün boyunca devam etti. Sonunda Askeri Bölge Karargâhı birlikleri etkisiz duruma getirildi. Kazaklar şehri terk etti, kalanlar da etkisiz duruma getirildi. 1 Kasım’da Kazaklar ayrıldıktan sonra Geçici Hükümet Komiseri Galin, Smolensk’ten kaçtı. Askeri Devrim Komitesi, şehirde zafer kazandıktan sonra demiryolu kavşaklarına güçlü kuvvetler yerleştirdi. Ayaklanmayı bastırmak için Moskova’ya giden birçok tren durduruldu ve içerisindekiler etkisiz hale getirildi.

Ekim günleri boyunca herhangi bir direnişle karşılaşmadan iktidarı elinde tutan Askeri Devrim Komitesi’nin, ayaklanmayı bastırmak için Moskova’ya giden birlikleri durdurması, üstlendiği görevin önemini kanıtlıyordu. Sonraları burada da çatışmalar meydana geldi.

29 Ekim’de Vyazma Askeri Devrim Komitesi Moskova’ya asker taşıyan trenlerin yaklaştığı haberini aldı. Şehirdeki ordu birlikleri ve Kızıl Muhafızlar derhal bu birlikleri durdurmak için seferber edildi. Gece geç vakitte Askeri Devrim Komitesi bu birliklerin komutanından silahların bırakılmasına dair bir telgraf aldı.

Kazaklarla dolu üç tren halihazırda Vyazma’dan birkaç kilometre uzaktaki Redyakino istasyonundaydı. Küçük bir çoğunlukla müzakerelere başlanmasına ve Redyakino istasyonuna delege gönderilmesine karar verildi. Bunu fırsat bilen Kazaklar şehre girdiler ve müzakereyi reddettiler. İşte o zaman Askeri Devrim Komitesi onlara karşı bir makineli tüfek birliği ve piyade birliği gönderdi. Bunu Kazakların ağır kayıplar verdiği çatışmalar izledi. Zaman kazanmak için başlangıçta Askeri Devrim Komitesi ile müzakerelere başlamakta istekli olduklarını dile getirdiler, fakat sonradan onların silahlarını şartsız olarak bırakmalarını talep ettiler. Kazak subaylar inatçıydı, çatışmalar tekrar başladı. Kazaklar silahlarını kesin olarak bırakıncaya kadar da devam etti. Zırhlı Araç Birliği, Şok Taburu ve Makineli Tüfek Birliği dahil Moskova’ya Beyaz Muhafızlara yardıma giden diğer birlikler de etkisiz hale getirildi.

Büyük Proleter Devrimin başarısının sağlamlaştırılmasında Batı Cephesi ve çevresi önemli bir rol oynadı.

4

GÜNEYBATI, ROMANYA VE KAFKASYA

CEPHELERİNDE DEVRİM

Büyük Proleter Devrimin Güneybatı’da Romanya ve Kafkasya cephelerindeki gelişim koşulları, Kuzey ve Batı cephelerinden daha karmaşıktı. Güneyde Sovyet iktidarı için mücadele, sadece generallere ve karşıdevrimci örgütlere karşı değil, aynı zamanda Sovyet rejimine düşman olan bölgelerdeki milliyetçi topluluklara karşı da yapılmıştı. Bunlar, Ukrayna Merkez Radası, Transkafkasya’daki burjuva örgütler ve Romen otoritelerdi.

Petrograd’daki olayları duyan Güneybatı Cephe Komitesi olası bir Bolşevik ayaklanmasını engellemek için önlemler almaya karar verdi. Komitenin tutumu ne şekilde olursa olsun cephedeki ve cephe gerisindeki asker yığınlarının tutumunu yansıtmıyordu. Bu adamlar Petrograd’daki ayaklanma haberini diğer cephedekilerden çok sonra öğrenmişlerdi, fakat bu büyük haberi duyar duymaz Petrograd işçi ve askerleriyle olan dayanışmalarını dile getirmek için acele ettiler. 31 Ekim’de 7. Ordu Kurmay Başkanı General Grişinski, Güneybatı Cephesi Karargâhı’na şunları rapor etti:

“22. Kolordu’daki yoğun Bolşevik ajitasyon, Bolşevikleri destekleyen bir karar benimseyen 6. Alay’ın askerleri tarafından yürütülmekte... 1. Muhafız Kolordusu’nun alay, tümen ve kolordu komitelerinin birleşik toplantısında fırtınalı bir tartışmadan sonra şu önerge kabul edildi: “Bu birleşik toplantı, güçlü bir devrimci hükümet kurma mücadelesinde Petrograd Garnizonu ve İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Bütün Rusya Kongresi ile dayanışmasını açıklar...”67

2 Kasım’da 11. Ordu Başkomutanı General Promotov cephe karargâhlarına şu telgrafı gönderdi:

“5. Ordu Kolordusu çok huzursuz ve burada Bolşeviklere karşı artan bir sempati var. Bu durum özellikle de piyadeler arasında görülüyor. 7. Piyade Tümeni’nde askerlerin komuta kademesine karşı tutumu gittikçe kötüleşiyor. 32. Kolordu, 403. Polonyalı Alayı ile makineli tüfek birliği ve diğer birkaç küçük birlik hariç, cepheden birliklerin geri çekilmesini protesto eden bir Bolşevik önergesini kabul etti. 48. Topçu Bölüğü benzer bir Bolşevik önergesi kabul etti... Kolordu birlikleri arasındaki Bolşevik yanlıları artmakta.”68

Güneybatı Cephesi’nin gerisindeki devrimci hareketin merkezi, güçlü bir Bolşevik örgütünün bulunduğu Vinnitsa’ydı. İşçi ve Asker Vekilleri Yerel Sovyeti tamamen Bolşeviklerin tarafındaydı ve yerel garnizonda rehberlerini izliyordu. Bu şehirde olaylar Petrograd’daki ayaklanmadan önce karar verme aşamasına gelinmesini sağlamıştı. Farklı ordu birimleri tarafından derhal iktidarın Sovyetlere geçmesini isteyen önergelerin kabul edildiği toplantılar yapılıyordu. “Tehlikeli hava”dan dolayı yetkililer Vinnitsa’dan geri çekilmeye ve Bolşevizmden en çok etkilenen birlikleri cepheye göndermeye karar verdiler. Bunların arasında 15. Destek Alayı da vardı. Bu kararı öğrenince alay tüm gücüyle Vinnitsa Sovyeti’ne yürüdü, alay temsilcileri orada Sovyet’in emri olmadan cepheye asker gönderilemeyeceğini dile getirdiler. Sovyet binasının dışında yapılan bir toplantıdan sonra alay tam bir yürüyüş düzeni içinde kışlaya geri döndü. Bu hareket diğer garnizon birlikleri tarafından da onaylandı. Bir Askeri Devrim Komitesi kuruldu; komite, 15. Alay’ın cepheye gönderilmesini engellemeye ve kendisinin onayı olmadan silah dağıtımı yapılmamasına karar verdi. Havacı birliğine görünürde eğitim uçuşları yapması, ama aslında Geçici Hükümet birliklerinin ilerleyişini izlemesi için devriye uçuşu yapmaları emrini verdi.

24 Ekim’de Güneybatı Cephesi Geçici Hükümet Komiseri Menşevik N. İ. Jordanski, 15. Alay’ın hareketleri hakkında bilgilendirildi ve derhal yardımcısı T. D. Kostitsin ve Albay Avramov komutasında bir zırhlı araç birliğini Vinnitsa’ya göndermesi istendi. Birlik Vinnitsa’ya 25 Ekim’de vardı ve yerel depolardaki silahları almak için sonuçsuz bir saldırıda bulundu. Muhafızlar, Askeri Devrim Komitesi’nin ve Sovyetlerin emri olmadan hiçbir silah veremeyeceklerini belirttiler. Kosistin bu birimlerle müzakerelere girmek zorunda kaldı. Askeri Devrim Komitesi ve Sovyetler Yürütme Kurulu’nun ortak bir toplantısında, Kostitsin, 15. Alay’ın derhal cepheye gönderilmesini; silahlarının dağıtılmasını ve birlikleri isyana teşvik eden Bolşeviklerin tutuklanmasını isteyen bir öneri sundu. Bu öneri Sovyetlerin tam katılımlı toplantısında 4 karşı oya rağmen reddedildi. Sovyet, sonradan Geçici Hükümet komiserlerinin işlerine derhal son verilmesini, Kostitsin’in tutuklanmasını ve birliğinin silahsızlandırılmasını talep etti. Kostitsin bunun üzerine yardım istedi ve aynı gün zırhlı araçlar ve cephaneyle birlikte Kadet birlikleri geldi.

Kostitsin’in Sovyetlere karşı zırhlı araç getirttiği ve Kadetlerin saldırıya hazırlandığı haberini alan Askeri Devrim Komitesi, Vinnitsa garnizonu birliklerine harekete geçme emri verdi. Kadetler aniden Sovyet’e ateş açtı. Çatışma başladı. Zırhlı araç birliği ve havacı birliği isyana katılıp harekete geçti.

İsyancılar sayıca Kadetlerden üstündüler ve Kadetler geri çekilmek zorunda kaldılar. 29 Ekim sabahı gelen yeni takviye kuvvetlerle birlikte Kadetler toplarla şehri bombalamaya başladılar ve demiryolu istasyonundan bir saldırı başlattılar. Vinnitsa garnizonu ve işçiler inatçı bir direniş gösterdiler fakat bu defa sayıca üstünlük düşman tarafındaydı. İsyancılar geri çekilmek zorunda kaldılar. Gece geç vakitte anlaşmak istediklerini bildirdiler. Kostitsin direkt hattan Jordanski ile irtibat kurdu ve talimatları sordu. Jordanski devrimci birliklerin koşulsuz olarak teslim olmasını istedi. Bundan sonra isyancıların bir bölümü çevredeki köylere dağıldı, bir kısmı da silahsızlandırıldı. Birbirinden kopuk bölükler bir süre daha direndiler fakat en sonunda onlar da geri çekilmek zorunda kaldılar.

Vinnitsa’daki olaylar Genel Karargâh’ın dikkatini çekti. Duhonin mücadelenin olası sonuçları hakkında çok endişeliydi. 29 Ekim’de Baluyev ile yaptığı konuşmada Baluyev’i Vinnitsa’daki olaylar hakkında bilgilendirdi:

“Bolşevikler, hükümete sadık olan birlikleri bombalamalarına rağmen çatışmalardan üstün çıkan biz olduk.”69

Yine 30 Ekim’de de Güneybatı Cephesi Subay Karargâhı’nı aradı:

“Vinnitsa’daki olaylar tamamen yatıştırıldı mı?”70

Onu Kurmay Başkanı General Stogov yanıtladı:

“Bu konuda henüz net bir rapor alamadık. Çatışmaların sona erdiği ve isyancıların kaçtığı bildirildi fakat sadık birlikler çok yorgun olduğu için onları takip edememiş.”71

Genel Karargâh Vinnetsa’daki ayaklanma dolayısıyla alarma geçmişti.

Zmerinka yakınlarında 2. Muhafız Kolordusu bulunuyordu. Vinnitsa Askeri Devrim Komitesi’nin bir temsilcisi bu kolordunun en yakında bulunan topçu tugayından yardım istedi. Tugayın farklı birliklerinin toplantısında Vinnitsa’daki çatışmalarla ilgili raporlar hazırlandı. Etkili eylemler örgütlemek için 3 kişilik bir komite seçildi. Komşu piyade alayı, topçu tugayı ile beraber hareket etmeye karar verdi. Vinnitsa’dan gelen Bolşevik delegeler kolordunun diğer alaylarını ziyaret ettiler. Bazı alaylarda, çoğunluğunu Sosyalist Devrimcilerin oluşturduğu kendileriyle birlikte olan askerleri, Alay Komiteleri olarak adlandırmak zorunda kaldılar ve herhangi bir toplantının yapılmasına veya harekete geçilmesine izin vermeyeceklerini açıkladılar.

Ertesi gün kolordu harekete hazırdı. Tüm birlik delegelerinin katıldığı ve harekât planının tartışıldığı bir toplantı yapıldı. Üç yönde ilerlemeye karar verildi: Vinnitsa, Kiev ve Bar. Harekâtın yönetimi hemen orada seçilen Askeri Devrim Komitesi’ne verildi. Farklı birliklere komiserler atandı. Ertesi gün kolordu plan doğrultusunda yürüyüşe geçti. Askerleriyle birlikte hareket etmek istemeyen birçok subay tutuklandı. Keksholm Alayı başlarında komutanları ve bütün diğer subaylarıyla birlikte harekete geçti.

Topçu Tugayı ile Keksholm ve Volinia alayları ellerinde “Bütün İktidar Sovyetlere” pankartlarıyla bando çalarak Zmerinka’ya girdiler. Tren istasyonunu işgal ettiler, muhafızları uzaklaştırıp Geçici Hükümet birlik trenlerinin Moskova’ya gitmesini engellediler ve bazı birliklerini Kiev’e, topçuları da Vinnitsa’ya gönderdiler. Demiryolu işçileri isyancılara her türlü yardımı sağladılar.

Ancak 2. Muhafız Kolordusu’nun yardımı çok geç geldi. Vinnitsa’daki isyan çoktan bastırılmıştı. Bir araştırma komisyonu saldırganları cezalandırmak üzere Vinnitsa’ya gönderildi. 30 Ekim’de Şehir Yönetimi temsilcileri, Yardımcı Komiser Kostitsin’e “şu günlerde hükümet temsilcileri arasında çok nadiren rastlanan kararlılık ve sabrı” nedeniyle minnettarlıklarını dile getirdiler.72

Cephe de Vinnitsa Bolşeviklerine zamanında yardım göndermekte başarısız oldu. Güneybatı Cephesi’ndeki uzlaşmacılar, proleter devrimin başarılı ilerleyişini engellemek için ellerindeki tüm gücü kullandılar. Ukrayna Merkez Radası ile işbirliği içinde çalışan “Kurtuluş Komitesi”ni kurdular. “Komite” politik yetkiyi ordunun komutasındaki Çarlık generallerine verdi.

Kasım ayının ortalarında, hükümete desteği sağlama almak amacıyla, ordunun uzlaşmacı üst yönetiminin Güneybatı Cephesi Orduları Özel Kongresi dediği kongre, Genel Karargâh’ta Çernov başkanlığında toplandı. Bu kongrenin hazırlık sürecinde tüm plan sabun köpüğü gibi patladı. Bu başarısızlığın çarpıcı kanıtı bu kongrenin seçtiği delegelerin aldığı talimatlardı. Bu talimatların bir özeti 150 birlik, iki ordu, iki kolordu, bir garnizon ve bir tümen karargâhının Sovyet rejiminden yana olduğunu ve Halk Komiserleri Konseyi’ni tanıdığını gösteriyordu. Diğer taraftan 102 birlik, 3 kolordu, 1 tümen ve 1 garnizon tüm sosyalist partilerin oluşturacağı bir “sosyalist hükümet”ten yanaydı. Tüm talimatlar toprakların derhal “Toprak Komitesi”ne geçmesini, ateşkes ve barışın sağlanmasını öngörüyordu.

Kongre 18 Kasım’da Berdiçev’de açıldı. Yaklaşık olarak söz ve oy hakkı olan 700 delegeyle yalnızca söz hakkı olan 100 delege Kongre’de hazırdı. Konuşma ve oy hakkı olan delegelerden 267’si Bolşeviklerden, –50’si “Sol” olmak üzere– 213’ü Sosyalist Devrimcilerden, 47’si Menşeviklerden, 73’ü Ukraynalılardan –bazıları milliyetçi– yanaydı, ancak delgelerin birçoğu parti üyesi değildi.

Sosyalist Devrimci merkez bu kongreye özel bir önem veriyordu ve en önemli kuvvetlerini bunun için seferber etmişti. Kongre açılmadan önce özellikle bu amaç için gelen Avksentyev’in de katıldığı bir Sosyalist Devrimci grup toplantısı yapıldı. Grubun bir bölümünün açık düşmanlığı nedeni ile kongreye ithafta bulunma fikrinden vazgeçti. Menşevik Parti Merkez Komitesi, kongrede Weinstein tarafından temsil edildi.

İlk olarak farklı birliklerden gelen raporlar gündeme alındı. Bu, Güneybatı Cephesi’ndeki askerlerin çoğunluğunun devrimi desteklediğini yeniden kanıtladı. Aldıkları talimatları okuyan 25 konuşmacıdan 14’ü bölgelerde Sovyet Hükümeti’nin örgütlenmesini ve Halk Komiserleri Konseyi’nin desteklenmesini istedi; 11 konuşmacı da Sovyetler II. Kongresi kararları temelinde homojen bir sosyalist hükümet kurulması lehinde konuştu. Konuşmacıların büyük bir çoğunluğu Tüm Ordu ile Cephe ve Ordu Komiteleri için yeni seçimler yapılmasının gerekliliğini dile getirdi.

Talimatlara göre hareket eden delegelerden çoğu; Kerenski dahil karşıdevrimin örgütçülerinin ve elebaşlarının yakalanmasını, Don bölgesindeki Kazak Hükümeti’nin feshedilmesini ve şok taburlarının dağıtılmasını talep ettiler. Hâlâ uzlaşmacıların denetimindeki Romanya Cephesi, Karadeniz Filosu ve Odessa Bölgesi Sovyetleri Yürütme Kurulunun, Kongreyi, Genel Karargâh’a yürümekte olan devrimci birliklere karşı silahlı direniş vermek için hazırlık yapan Tüm Ordu Komitesi’ne yardıma çağıran bir telgrafı üzerine hararetli tartışmalar başladı. Sosyalist Devrimcilerle Menşeviklerin bu desteği sağlama çabalarına karşın Kongre, “Merkezi Ordu Komitesi’nin geniş yığınların duygularıyla uyuşmayan bir tutum içinde olduğu”nu açıklayarak komiteyi derhal istifa etmeye çağırdı.73

İktidar sorunu üç gün boyunca tartışıldı. Menşevikler adına konuşan Weinstein, Bolşeviklerin “Rusya’yı uçuruma sürüklediğini” söyledi. Sosyalist Devrimci Parti’nin sözcüsü Bulat, Bolşevikler hakkında öylesine fantastik hikâyeler anlattı ki salondaki herkes kahkahalara boğuldu. Kongreye biri Sosyalist Devrimci ve Menşevik blok, diğeri “Sol” Sosyalist Devrimciler, Ukrayna Merkez Radası üyesi ve parti üyesi olmayan blok ve sonuncusu Bolşevikler tarafından sunulan üç önerge üzerinde ciddi tartışmalar yapıldı. Sosyalist Devrimci ve Menşevik önergesi ilk önce oya konuldu ve reddedildi. Sonra, Bolşevik önergesinin reddini sağlamak amacıyla Sosyalist Devrimci ve Menşevik blok “Sol” Sosyalist Devrimcilerle Ukraynalıların önergesi lehinde oy kullandı. Bu önerge temel olarak kabul edildi. Bunun üzerine Bolşevikler bu müzakerelerde daha fazla yer almamaya karar verdiler. “Sol” Sosyalist Devrimciler kendilerini azınlıkta buldular ve bunu fırsat bilen Sağ Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler birçok tasarının kabul edilmesini sağladılar.

“Sol” Sosyalist Devrimcilerin kararsızlığı Kongre’nin sonraki oturumlarının karışacağının habercisiydi. Önerge düzeltildiği gibi oylamaya konulduğunda, hem Bolşeviklerin ve parti üyesi olmayan delegelerin hem de önergenin asıl sahibi “Sol” Sosyalist Devrimcilerin oylarıyla reddedildi. Ortak bir noktada anlaşmaya varma çabaları başarısızlıkla sonuçlandı. Bolşevikler kongreden çekildiler ve seçmenlerine danışmaya karar verdiler. Onları “Sol” Sosyalist Devrimciler ve bağımsız delegeler izledi. Sosyalist Devrimci ve Menşevik bloktan birçok asker de kongreyi terk etti. Böylece kongre son bulmuş oldu. Ertesi gün, birçok parti grubu cephede en üst otorite olacak Geçici Askeri Devrim Komitesi’nin örgütlenmesi konusunda ve diğer bir cephe kongresinin üç hafta içinde yapılması koşuluyla bir anlaşmaya vardılar. Aynı gün seçilen Askeri Devrim Komitesi 18 Bolşevik, 9 Sağ Sosyalist Devrimci, 5 “Sol” Sosyalist Devrimci, 2 Menşevik ve 1 bağımsızdan oluşuyordu. Bir Bolşevik, başkan olarak seçildi. Ukraynalılar sadece Ukrayna Merkez Radası’na bağlı olduklarını belirtip Askeri Devrim Komitesi’nde bulunmayı reddettiler.

İki gün sonra Askeri Devrim Komitesi ülkedeki en üst yetkinin Halk Komiserleri Konseyi’ne verildiğini açıklayan 1 no’lu emri yayınladı. Aynı zamanda tüm politik tutukluların serbest bırakılmasını ve savunmacılara karşı politik propagandada bulunan ve askeri emirleri yerine getirmeyenlere karşı açılan davaların düşürülmesini emretti.

Böylece, Sovyet rejimi karşıtlarının Güneybatı Cephesi’nden destek bulma çabaları sonuçsuz kaldı. Ne var ki, olayların sonraki gelişimi sırasında, hem burada hem de komşu Romanya Cephesi’nde karşıdevrimin güçlü baskısına direnmek gerekli hale geldi.

Romanya Cephesi’ndeki uzlaşmacılar kendilerini Güneybatı Cephesi’nden daha çok duruma hakim hissettiler. Petrograd’daki ayaklanmayla ilgili ilk haberler geldiğinde bir an önce generallerle birlikte beklenen olayları önlemek amacıyla karşıdevrimci kuvvetleri örgütlemek için tüm gayretlerini harcadılar. Monarşist General Şerbaşev’in komuta ettiği cephenin karargâhı Jassi’deydi. Burada Romanya Cephesi’ne özgü bir “Askeri Devrim Komitesi” kuruldu. Bu komite Sağ Sosyalist Devrimci Tiesenhause, yine kendisi gibi Sağ Sosyalist Devrimci olan yardımcısı Andrianov, ayrıca Romanya Cephesi, Karadeniz Filosu ve Odessa Bölge Sovyeti Yürütme Kurulu’nun Cephe Şubesi’nden 2 Sağ Sosyalist Devrimciyle 3 Menşevikten oluşuyordu.

Uzlaşmacılar askerlerin bir Sovyet rejimi kurma çabalarının sembolü olarak kabul ettikleri bir isim arkasına sığınarak kuvvetlerini örgütlemeye başladılar. Adlarını kalkan olarak kullandıkları Askeri Devrim Komitelerini taklit ederek ilk olarak bundan böyle cephedeki tüm yetkinin onların hayali Askeri Devrim Komitelerine verildiğini açıkladılar. Ayrıca Romanya Cephesi’ndeki ordu, kolordu ve tümenlerde benzer komitelerin kurulması ve bunların telgrafçıların kontrolüyle görevlendirilmesi ve “izinsiz hareketlerin önlenmesi” görevini kabul etmeleri çağrısında bulundular. “Her çeşit ayaklanma ve anarşinin” kararlı bir şekilde bastırılması için devrime sadık yoldaşlardan oluşan bir karma “Devrimci Birlik” kurulmasına karar verdiler.74

Herhangi bir ayaklanma girişimini bastırmak için bir cezalandırma birliği örgütlenmesini planlayan –“Devrimci birlik” gerçekte bu amaçla oluşturulmuştu– uzlaşmacılar operasyonları için cepheden daha aktif yardım almaya çabaladılar. Bu amaçla 30 Ekim’de 4. Ordu Karargâhı’nın bulunduğu Romen şehri Romana’da özel bir cephe kongresi toplama kararı verdiler.

“Devrimci Birlikler”in kurulmasına özel bir çaba harcandı. 26 Ekim’de tüm ordu ve kolordu komutan ve komiserlerine General Şerbaşev ve “Askeri Devrim Komitesi” imzalı acil bir telgraf gönderildi. Onlara derhal “Devrimci Tümenler” kurmaları ve bunu yaparken de “cephede yayılan isyanı bastırma amacına sadık” personeli seçtiklerine emin olmaları talimatı veriliyordu. Bu emirle, tümene her çeşit savaş gerecinin sağlanması ve 30 Ekim akşamına kadar özellikle seçilmiş noktalara yerleştirilmesi planlanıyordu.

Karşıdevrimin bu baskı kurma işlemi yavaş bir şekilde ilerledi. Denemelerine rağmen uzlaşmacılar Petrograd’daki devrimci gelişmelerin haberinin cephedeki alaylara ulaşmasını engelleyemedi. Güneybatı Cephesi yakınlarında bulunan bazı birlikler bu haberi daha önce aldılar. Bu, 26 Ekim’de 8. Ordu 32. Tümeni Alay Komitelerinin ortak toplantısının Petrograd Sovyeti’ne göndermeyi kararlaştırdığı şu telgraftan belliydi:

“32. Tümen özgürlük, toprak ve barış için savaşanları selamlar ve eğer Geçici Hükümet emekçiler için yeni bir katliam hazırlığına girişirse, 32. Tümen bütün silahlı güçlerini Bolşeviklerin emrine vereceğini bildirir.”75

Aynı gün aynı ordunun 165. Tümeni Petrograd Sovyeti’ne askerlerin gerçek duygularını kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirten bir telgraf gönderdi.

Cephe Özel Kongresi 31 Ekim’de açıldı. Yaklaşık 80 Sosyalist Devrimci, 40 Menşevik ve 15 Bolşevik oradaydı. Gündemde sadece iki madde vardı: Güncel olaylar ve “Devrimci Tümenler” kurma. Yardımcı Komiser Andrianov kongreye hitap ederek Sosyalist Devrimci Parti’nin programını açıkladı. Konuşması sırasında Bolşevik ayaklanmasının diğer partilere karşı bir meydan okuma olduğunu ve “onlara katılanların devlete karşı ölümcül bir suç işleme sorumluluğunu yüklenmeleri gerektiğini” bildirdi.76

Andrianov’u, Geçici Hükümet’e karşı yapılan ayaklanmanın bir zorunluluk olduğunu gösteren Bolşevik temsilcisi izledi. Bu temsilci konuşmasını şöyle bitirdi:

“Eğer Sosyalist Devrimciler ve Menşevik Sosyal Demokratlar bu hareketi bastırmaya çalışırlarsa kendilerini burjuvalarla aynı tarafta bulma tehlikesini göze almalıdırlar.”77

Diğer Bolşevik delege de aynı tarzda konuştu. Bundan sonra farklı birimlerden delegelerin sunduğu raporlar askerlerin duygu ve düşüncelerinin hiçbir şekilde kongre organizatörleri lehinde olmadığını ortaya çıkardı. Hatta bazı Sosyalist Devrimci ve Menşevik konuşmacılar, askerlerin Bolşeviklere sempati duyduklarını kabul etmek zorunda kaldılar. Böylece, 3. Türkistan Tümeni temsilcisi bir Menşevik, seçilmesinin nedeninin üç yıldır bu tümende bulunması olduğunu ve gerçekte tümeninin tamamen Bolşevik olduğunu dile getirdi. Ona göre bu sadece “Tsaritsin kuvvetleri” tarafından çökertilebilirdi. Bu tümenin diğer bir temsilcisi üstüne basarak Petrograd proleterlerinin ayaklanmasının “haklarını elde etmek, sermayenin boyunduruğundan kurtulmak için” verilen bir savaş olduğunu belirtti. Tümen, Geçici Hükümet’e hiçbir şekilde destek vermeyecekti.78 Kongre tarafından güncel olaylarla ilgili kabul edilen bir önerge şunları içeriyordu:

“Bu Cephe Kongresi Bolşevik ayaklanmasının devrimci olduğunu kabul etmekle birlikte, bunu zamansız ve uygunsuz bulmaktadır.”79

Sosyalist Devrimcilerin adına kongre başkanı Lordkipanidze Bolşevik ayaklanmasını lanetleyen bir önerge ortaya sürdü. Hararetli bir tartışmadan sonra bu değişiklik kabul edildi, bunun üzerine Bolşevikler toplantıyı terk ettiler.

Kongrenin onayladığı “Askeri Devrim Komitesi”, Geçici Komite’de bulunan Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerden oluşuyordu. Bolşevikler ve Ukraynalılar buraya temsilci göndermeyi reddettiler.

Kongre bir “Devrimci Tümen” kurma teklifini onayladı ve “Askeri Devrim Komitesi”ne bunu yerine getirme talimatı verdi.

Sosyalist Devrimciler bu kongreyi, cephedeki askerlerin olası ayaklanmasını bastıracak kuvvetleri seferber etmek amacıyla kullanmaya niyetlendi, fakat bunda başarısız oldu. Bu belirgin çoğunluklarına karşın, Romanya Cephesi’ndeki Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerin durumu diğer cephelerdeki gibi sallantıdaydı. Burada da yığınlar Bolşeviklerin tarafına kayıyor, bu da birçok Ordu Komitesini “Devrimci Tümen” kurulmasında yer almaktan sakınmaya zorluyordu. Bu sırada, 6. Ordu Komitesi şu açıklamayı yaptı:

“Orduda düzenin ve birliğin sağlanmasının devrime karşı sadakatin en iyi işareti olduğu ve “Devrimci Tümen” kurulmasında yer almanın askerler arasında hoşnutsuzluğa ve isyana neden olacağı görüşündeyiz.”80

Daha sonra yapılan Romanya Cephesi Köylü Vekilleri Kongresi de bu planı lanetledi. Önergesinde kongre şu açıklamayı yaptı:

“Romanya Cephesi’nde Petrograd’a gönderilmek üzere bir tümenin kuruluşuyla ilgili haberi aldıktan sonra, bu kongre bu tür hareketlerin kabul edilemez olduğunu ve protesto edilmesi gerektiği fikrini dile getirir.”81

“Devrimci Tümen” hiçbir zaman kurulamadı.

Ordu ve kolordu komiteleri tarafından kabul edilen uzlaşmacı çözümlere rağmen, bağımsız kolordu ve tümenler daha sonraları tüm ordu, Sovyet yönetimi saflarına geçmeye başladı. Romanya Cephesi’nde olgunlaşan devrimci olayların canlı bir resmi 4. Ordunun 48. Tümeninin özel bir kongresinde sunuldu. Bu kongrede konuşma girişiminde bulunan karşıdevrimci subaylar aşağı indirilip hakaret yağmuruna tutuldular. Bu duygular zirveye çıktığında, apoletler ve şeritler söküldü, subaylar askerlerin alayları arasında kapının yolunu tuttular.

Kongrenin son gününde tümen komutanı General E. F. Novitski tutuklandı. 48. Tümen kongresinde başlayan hareketler baştan başa bütün 4. Orduda bir devrimle son buldu. Başkomutan General A. F. Ragoza tutuklandı ve Ordu Komiseri Sosyalist Devrimci Alekseyevski Romanya Cephesi’nden ayrılmak zorunda kaldı. Tutuklandıktan saatler sonra serbest bırakılan General Ragoza 4. Ordu gazetesine bir açıklama yazarak onun kendi komutasına bırakılmasını rica etti. “Hiçbir yeni komutan bu ordudaki görevinin üstesinden gelemez,” diye belirtti.82

Bu orduda, bir Bolşevik Askeri Devrim Komitesi kuruldu. Yeni hükümet tarafından verilen emirleri askerlere iletmeyen eski Askeri Devrim Komitesi feshedildi. Çok sayıdaki asker dinleyicinin önünde yapılan komitenin bu son toplantısında gönderilen telgraflardan bir çoğu okundu.

“Yoldaşlar bu telgraflardan haberiniz var mıydı?” diye sordu bir Bolşevik asker, barış müzakerelerinin başlamasını öneren bir telgrafı okuyarak.

“Hayır, bilmiyorduk. Aşağılık herifler! Kahrolun! Onları dışarı atın!”

“Bu telgrafla ilgili bir şey biliyor muydunuz?” diyerek asker, yüksek başkomutanın tüm cephede askeri harekâtların durdurulmasını emreden telgrafını okudu.

“Hayır, bilmiyorduk. Bunu bizden gizlediler, hainler! Kafalarına bir kurşun sıkın. Bizi yeterince aldattılar!” sözleri geldi askerlerden.

Menşevik başkan bayıldı. Eski komite artık yoktu.

Bütün bunlar Romanya Cephesi’ndeki askerlerin Ekim Devrimi’ne nasıl tepki verdiklerini göstermektedir. Destekleri tamamen Sovyet Hükümeti’nden yanaydı. Yine de burada Güneybatı Cephesi’nde olduğu gibi şimdiye kadar anlatılan olayların da gösterdiği üzere Sovyet yönetiminin tam zaferi gecikti. Ukrayna Merkez Radası’nın ve Romanyalı yetkililerin tutumu bu cephelerde çözülmesi güç iç savaş koşullarının doğmasına neden oldu.

Kafkasya Cephesi’nde 5 Ordu Kolordusu vardı: 1., 4., 5. ve 6. Kafkasya Kolordusu ile 2. Türkistan Kolordusu. Ekim 1917’de bunlar, yaklaşık 200 bin askerden oluşan küçük birliklerle birlikte Türklere karşı harekete geçirilmek üzere hazır tutuldu. Aynı zamanda İran’da da özel bir kolordu vardı.

Büyük Proleter Devrim haberi bu uzak cephelerdeki askerleri de etkiledi. Petrograd’daki ayaklanmanın ilk günlerinde Kafkasya Cephesi Karargâhı’nın özel bir mektubu bu haberi panikle kayda geçmişti. Bu şekilde, 21 ve 28 Ekim tarihleri arasında şu mesajlar gönderildi:

“Cephe ve cephe gerisindeki birliklerin çoğunluğu Petrograd’daki Bolşevik ayaklanmasının haberini sakince aldılar.”

Bu benzer açıklamalar içeriyordu:

“Bolşevik ayaklanmasının ve ilgili yetkililerin son emirleri sonucu olarak 4. Kazak Piyade Tümeni’nin durumu daha kötüye gidiyor. Belli kişilerce yürütülen ajitasyonlar sonucunda 25. Kafkasya Piyade Alayı hızla bozuluyor... 6. Kafkasya Piyade Tümenine heyecan hakim.”83

Daha sonra Kafkasya Cephesi Karargâhı’ndan gelen raporlarda Bolşeviklerin büyüyen etkisinden söz edilmeye başlandı. 28 Ekim-4 Kasım tarihleri arasında gönderilen raporlara göre bu özellikle 506. Poçayevski ve 508. Çerkaski alaylarında görülmekteydi. Ardından Bolşeviklerin etkisinin daha da arttığından ve askerler arasında Bolşevik sloganların giderek yaygınlaştığından söz edildi. Zaman geçtikçe bu büyüyen Bolşevik etkisi çok daha güçlü bir biçimde vurgulandı.

Bu durum ayrıca farklı birimlerin ve güçlendirilen bölgelerin komutanlarının raporlarında da belirtiliyordu. Bundan dolayı, 5. Türkistan Piyade Tümeni Komutanı, cephe karargâhına kendisine bağlı alaylarda Bolşevizmin hakim olduğunu rapor etti. Erzurum Güçlendirilmiş Bölge Komutanı Tümgeneral Siegel, komutası altındaki birliklerde farklı politik partilerin etkisini anlatırken, Bolşeviklerin bölgelerde sayıca da çoğaldıklarını belirtti. Bu artış çok hızlı olmalıydı ki bir sonraki “Politik Partilerin Etkisi” başlıklı mesajında Bolşeviklerin egemen olduğunu yazdı.

Kafkasya Cephesi’nin gerisinde olaylar aynı yöndeydi. Örneğin, Kafkasya Askeri Bölge Karargâhı’nın 27 Ekim tarihli özel bir raporunda şunlar yazılıydı: “Tuapse’de 26 Ekim’de Asker Vekilleri Sovyeti iktidarı ele geçirmeye karar verdi.” Rapor, Kafkasya Askeri Bölge garnizonlarındaki askeri komitelerin “ordu komutanları ile işbirliği içinde” ve “Sosyalist Devrimcilerin en fazla etkiye sahip” olduğunu belirterek devam ediyordu.84

Kısa bir süre sonra Sosyalist Devrimcilerin “etkisi” azalmaya başladı. 18 Kasım tarihli bir raporda şunlar yazıyordu:

“Pyatigorsk, Botlika, Temir-Han Şura, Kutais, Tuapse ve Novorosisk’te Bolşevikler en çok etkiye sahip.”

Aynı mesaj Bakü Bolşeviklerinin tüm askeri birimlere kendi komiserlerini atadığını bildiriyordu:

“Bu sonraki önlem, askerlerin çoğunluğu tarafından onaylandı.”85

Sonra, Kafkasya Askeri Bölge Karargâhı raporu Tiflis, Vladikafkas, Georgievsk, Petrovsk, Erivan, Sarıkamış garnizonlarında ve diğer şehirlerde Bolşevik etkisinin arttığını belirtiyordu. Burada da Büyük Proleter Devrim coşkuyla karşılanmıştı. Raporların birinde belirtildiği gibi askerler şevkle Petrograd ve Moskova’da meydana gelen olayları izliyorlardı.

Yine de, Kafkasya Cephesi’nin kendine has özellikleri bu bölgedeki devrimci olayların gelişimini etkiliyordu. Rus askerlerin burada bulduğu koşullar diğer cephelerden daha farklıydı. Savaş alanının sakinleri farklı milletlerdendi. Yerel halkın dili ve adetleri Rus askerlere yabancıydı. Geçmişte otokrasi hem bu bölgedeki farklı milletler arasında hem de onlarla Ruslar arasında düşmanlığı teşvik etmişti. Rus askerler kendilerini burada yabancı gibi hissediyorlardı. Halk, Rus ordusunu zorbalık ve kölelikle özdeşleştirdiği için onlara güvenmiyordu. Kafkas ordusunda askerlere hakim olan fikir: “Mümkün olduğunca çabuk eve dönelim”di. Onlar toprak sahiplerine ve diğer sömürücü sınıflara karşı son mücadelelerin verildiği Rusya’ya dönmek istiyorlardı. Kafkasya Ordusu Başkomutanı General Odişelidze’nin Cephe Başkomutanı General Przevalski’ye gönderdiği mesajda şunlar yazılıydı:

“Orduda yeni bir hastalık baş gösterdi: Tüm yedek birliklerden ve komandolardan oluşan bir ordu kurma evrensel talebi.”86

11 Kasım’da Tiflis’te Gürcü Menşeviklerden ve diğer Transkafkasyalı küçük burjuva partilerden oluşan bir karşıdevrimci birim –“Transkafkasya Komiserliği”– kuruldu. Bolşeviklerin yardımıyla cephedeki askerler bu komiserliğin sınıf karakterini sezdiler ve ona güvenmediler. Bu bağlamda askerlerin sözlerini aktaran subaylar tarafından yapılan açıklamalara bakmak oldukça ilginçtir:

“Silah isteyen komandolar genellikle şu sebebi ileri sürüyorlar: Transkafkasya Hükümeti Rusya’dan ayrılmış; silahlar da bundan dolayı Rusya’ya geri götürülmeli.”87

6. Kafkasya Kolordusu Başkomutanı, Cephe Karargâhına 18. Kafkasya Piyade Alayı’nın açıkça Bolşeviklerin tarafında olduğunu rapor etti:

“Kafkasya Bölge Sovyeti’ni (Transkafkasya Komiserliği) tanımayıp Lenin’e itaat ederek onun yardımına gitmeliyiz.”88

Kafkasya Cephesi’nde askerler arasında yaygın olan tutum buydu. Burada da karşıdevrim destek bulmakta başarısız olmuştu.

5

GENEL KARARGÂH’IN DAĞILMASI

Genel Karargâh, devrimin cephedeki başarılı ilerleyişini kontrol etmek için hararetle hazırlık yapıyordu. Petrograd’da yenilgiye uğrayan uzlaşmacı partilerin liderleri Mogilev’de toplandılar.

4 Kasım’da Geçici Hükümet’in eski Savaş Bakanı Verkovski, Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komitesi üyeleri Çernov, Feit ve Şokerman Genel Karargâh’a geldiler. Bir süre sonra onları Gotz, Skobelev ve diğerleri izledi. Bu zamana kadar “Genel Karargâh her türlü eski ve olası ... konuşmacıları topluyordu”. Farklı Ordu Komitelerinden üyeler çeşitli örgüt temsilcileri ve “bir planı olan” her türlü adam buraya akın ediyordu.89

Mogilev’de de yabancı elçilik temsilcileri vardı, müttefik diplomatlar koşullarını Genel Karargâh’a dikte ediyorlardı. Önceki Sovyet Hükümeti’ni tanımayı reddediyor ve Duhonin’le doğrudan ilişkiye girerek hükümet organı olarak sadece Genel Karargâh’ı tanıdıklarını vurguluyorlardı.

Karşıdevrim generalleriyle birlikte Bütün Ordu Komitesi ve Genel Karargâh’a gelen Sosyalist Devrimci ve Menşevik liderler Halk Komiserleri Konseyi’ne muhalefet ederek, Genel Karargâh’ın kanatları altında yeni bir hükümet kurmaya karar verdiler.

7 Kasım gecesi Genel Karargâh’tan birçok cephe ordu örgütüne, “Cephe ve Ordu Komiteleri tarafından temsil edilen aktif hizmetteki ordunun bir hükümet kurulması konusundaki inisiyatifi ele almasını” ve başbakanlık için aday belirlenmesini emreden Bütün Ordu Komitesi imzalı bir telgraf gönderildi.90

Telgraf Bütün Ordu Komitesi’nin bu görev için “kendi adına” Sosyalist Devrimci Parti lideri Viktor Mihailoviç Çernov’u aday gösterdiğini belirterek devam ediyordu.91

8 Kasım akşamı Çernov muhtemel başbakan olarak Mogilev Sovyeti toplantısında bir konuşma yaptı. Mogilev ikinci Versay olmaya hazırlanıyordu.

Ordunun desteği olmadan Sovyet Hükümeti ile savaşma fikri umutsuzdu; asker yığınları başkalarının çıkarları için savaşmaya gönüllü değildi. Almanlarla halkın yararına olacak ise savaşmak istiyorlardı. Onlar Sovyet rejimi için savaşmaya gönüllüydüler. Fakat onlar en çok kapitalistlere karşı savaşa devam etmeye gönüllüydüler. Karşıdevrimciler, halkın çıkarlarına ters düşen savaşa devam etmek için askerlerin ateşli arzularıyla oynamaya karar verdiler ve Genel Karargâh Almanya ile barışı sonuçlandırmak için yetkiyi ele geçirme girişiminde bulundu. Bu, halkın isteklerini karşılama amacı gütmüyordu. Onların amacı askerlere erken barış sözü vererek onların güvenlerini kazanmak ve sonra onları Sovyet Hükümeti’ni dağıtmak için kullanmaktı.

Cephedeki karşıdevrimci kampanyanın parolası Petrograd’da başarısız olanla aynıydı, yani “homojen bir Sosyalist Hükümet” kurmak; bunun acil bir barışı güvence altına alma yeteneğine sahip tek hükümet çeşidi olduğu iddia ediliyordu.

Ateşkesin hızlı bir şekilde sağlanması ve bunun gerekli koşulu olarak bir “sosyalist hükümet”in kurulması talebi Güneybatı ve Romanya cephelerindeki çeşitli ordu komitelerinden Genel Karargâh’a akıyordu.

Böylece, Güneybatı Cephesi Özel Ordusu’nun “Kurtuluş Komitesi” derhal bir ateşkes yapılmasını ve bir “Sosyalist Hükümetin” kurulmasını istedi. Tüm Ordu Komitesi barışın tek engelinin Lenin’in hükümeti olduğuna dair demagojik açıklamalar yaptı. Bunlar müttefikler ile birlikte ısrarla savaşın devamını istiyorlardı. Bu kampanyanın bütün amacının rüzgarı Bolşeviklerin yelkenlerinden çekmek olduğu belliydi. Üstelik Duhonin, politik durum farklı olsaydı ateşkes müzakerelerinin açılmasına karşı olurdu. Duhonin o günlerde bu konu üzerine şunları söylüyordu:

“Şu günkü politik yaşamımızın karmaşıklığını aklınızda tutun. Ben, belki şu dakikada tüm yükü ve sorumluluğu alabilir ve müttefiklerle ve düşman ülkelerle bir anlaşma yapmak yoluyla Rusya’ya barışı getirme görevini yerine getirebilirdim, fakat bu durumda böyle bir görevi düşünmem bile mümkün değil.”92

Duhonin de Bolşevik Hükümeti hariç, sert politikacıların barış görüşmelerinin herhangi bir hükümet adına açılabileceği gibi süslü deyimlerle neyi gizlemeye çalıştıklarını dile getirdi.

“Böyle bir görevi düşünmek bile imkânsız”dı, fakat generaller de Bolşeviklerin barış sloganını çalmaktan çekinmemişlerdi.

10 Kasım’da müttefik heyetin temsilcileri, Duhonin’e “5 Eylül 1914 tarihli antlaşma koşullarının herhangi bir şekilde ihlâl edilmesine karşı” resmi bir protesto verdi. Bu antlaşmada Rusya, tek taraflı olarak çatışmaları durdurmayacağını ve ayrı bir barış yapmayacağını taahhüt ediyordu. Bununla birlikte müttefik büyükelçisi hükümetine gizlice, Rusya’nın Almanya’yla müzakerelere başlamasına izin verilmesini öğütlüyordu. Bu, tabii ki, Bolşeviklerin başlattığı barış çabalarını desteklemek amacıyla değil, rüzgarı kendi saflarına çekmek için yapılacaktı. Örneğin İngiliz Büyükelçisi Sir George Buchenan Londra’daki hükümetine şu telgrafı gönderdi:

“Kanaatimce, izleyeceğimiz en güvenilir yol, Rusya’nın sözünden dönmesine izin vermek ve halkına savaşla nasıl yıprandıklarını ve düzensizliğin büyük devrimin ayrılmaz bir parçası olduğunu anlatmamız olacaktır. Almanların koşullarıyla barış sağlamalarını ya da müttefiklerin yanında savaşa devam etme kararını onlara bırakmalıyız...

Bolşevik hükümetiyle herhangi bir anlaşma yapılmasını desteklemiyorum. Tam tersine, benim önerdiğim yolun benimsenmesinin onların yolunu keseceğine ve emperyalist amaçları için Rus askerleri katliama yönelterek müttefiklere tekrar yakınlaşamayacaklarına inanıyorum.”93

Daha sonra Genel Karargâh, eğer savaşın yükü altında ezilen Rusya Almanlarla ayrı bir anlaşma yaparsa müttefiklerin prensip olarak karşı çıkmayacaklarını belirten İtalyan ataşenin imzaladığı bir telgraf aldı.

Böylece, müttefik temsilcileri Genel Karargâh’ı bu yolla Sovyet Hükümeti’ni dağıtacakları umuduyla destekledi. Fakat Genel Karargâh’a üşüşen uzlaşmacılar kendileriyle aynı fikirde değildi. Tüm Ordu Komitesi neredeyse daimi bir toplantıdaydı, fakat bütün “sosyalist” grupları içeren bir hükümet kurulması ve Bolşeviklere karşı silahlı savunmaya geçme konularında henüz bir karara ulaşamamışlardı.

Sonunda, Bütün Ordu Komitesi Genel Karargâh’ta acil olarak bir hükümet kurulması girişiminden bir sonuç alınamadığını açıklamak zorunda kaldı. Komite burada şu kararı almıştı:

“1. Halk Komiserleri Konseyi’nin tanınmamasına;

2. Popüler Sosyalistlerden Bolşeviklere kadar tüm sosyalist partilerin temsil edildiği bir hükümet kurulmasına;

3. Genel Karargâh’ın tarafsızlığının askeri güçler tarafından korunması ve hiçbir Bolşevik grubun girişine izin verilmemesine karar verilmiştir.”

Komite kendini bir genelge yayınlayarak kısıtlamadı ve bunun yerine Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu’nu direkt hattan arayarak “devrim davası için ölümcül olabilecek bir çatışmadan kaçınmak amacıyla (Komitenin) Başkomutanlık görevine her iki tarafın güvenini kazanmış birini atadığını bildirdi”. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi bu öneriyi onayladı ve bunu Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu’nda tartışmaya açacağına söz verdi.

Ayrıca müttefik temsilcileri, uzlaşmacılar ve Genel Karargâh’ın bir hükümet kuramayacağına ikna olur olmaz onun sahte olduğunu ilan edip İtalyan ataşenin telgrafını reddettiler. Sovyet Hükümeti’ni bekleyen ilk görev Genel Karargâh’ın ve akıl hocalarının karşıdevrimci planlarını engellemekti. 27 Ekim’de Sovyet Hükümeti savaşçı güçlere barış önermişti fakat 12 gün geçmesine rağmen hiçbir cevap alınmamıştı, bunun üzerine Dış İlişkiler Halk Komiserliği 8 Kasım’da müttefik kuvvetlerin elçilerine tüm cephelerde derhal ateşkes yapılmasına ve barış müzakerelerine başlanmasına dair bir öneri verdi. Aynı zamanda Başkomutan General Duhonin’e emredildi:

“Bildirinin alınması üzerine derhal düşman ordularının askeri yetkililerine barış müzakerelerine başlanması amacıyla çatışmaların durdurulması teklifinde bulunun.”94

General Duhonin hiçbir cevap göndermedi. Onun üzerine Lenin, Stalin’le birlikte 9 Kasım saat 4 sıralarında direkt hattan Genel Karargâh’la irtibat kurdu, Duhonin’i çağırttı ve ona ateşkes için görüşmelere başlamasını emretti. Duhonin bunu yapmayı reddetti. Çarlık generalleri –Genel Karargâh ve Ordu Karargâhı onların emrindeydi– proleter devrimi bastırmaya hazırlanıyorlardı. Cephedeki iç savaş yeni bir döneme giriyordu.

Lenin ve Stalin, Duhonin’i başkomutanlık görevinden uzaklaştırdılar ve 9 Kasım sabahı radyo ile askerlere seslenerek Genel Karargâh’ın karşıdevrimci planlarını engellemeye çağırdılar. Lenin onlara şunları söyledi:

“Askerler! Barış sizin ellerinizde! Karşıdevrimci generallerin barışı engellemesine izin vermeyin ve onları bekleyen mahkemelerden kaçmalarını önlemek için muhafızlarla onları kuşatın. En sıkı devrimci ve askeri düzeni sağlayın.

Cephedeki alaylara düşmanla resmi ateşkes müzakerelerine başlamaları için yetkili temsilciler seçme izni verin.

Halk Komiserleri Konseyi size bunu yapma hakkını veriyor.

Müzakerelerin her adımında olası her şekilde bizi bilgilendirin. Halk Komiserleri Konseyi tek başına ateşkes anlaşmasını imzalamaya yetkilidir.”95

Böylece generallerin muhalefetine, devrimci hareket için halka başvurarak karşı konuldu. Bunlar, karşıdevrimci çabalarla Sovyet Hükümeti’ne karşı oluşturulan karmaşık durumda izlenebilecek en doğru taktiklerdi. Lenin, Halk Komiserleri Konseyi’nin tüm askerleri barış için mücadeleye çağırdığını vurguladı. Onların görevi, karşıdevrimci generallerin barış çabalarını boşa çıkarmalarını önlemekti. Generaller devrimci bir ihtiyatla izlenmeliydi.

Lenin bu konu için de şunları söyledi:

“Askerler karşıdevrimci generalleri dikkatle gözlemek konusunda uyarıldılar. ... Eğer bir ateşkes müzakeresi sürecini ihanet için fırsat bilirlerse ve eğer ateşkes sırasında bir saldırı olursa bu hainleri herhangi bir formalite gerekmeksizin vurmak askerlerin görevidir.”96

Aynı zamanda Lenin, Duhonin gibi bir adamın ordunun başında olduğu sürece barışın imkânsız olduğunu belirtti.

“Duhonin ile müzakerelere başladığımızda, bir düşmanla müzakere ettiğimizi biliyorduk ve bir düşmanla uğraşmak zorunda kaldığınızda hareketi ertelememelisiniz.”97

Lenin’in orduya, barış davasını kendi ellerine alması önerisi, Sovyet Hükümeti’nin cephedeki etkisini güçlendirdi ve birçok yeni yandaş kazandırdı. Güneybatı ve Romanya gibi daha tutucu cephelerde bile asker yığınları barış için devrimci mücadelede daha etkin rol almaya başladılar.

Aynı zamanda Genel Karargâh’taki karşıdevrimcilerin fesat yuvasını yok etmek için önlemler alındı. Lenin’in emriyle Litvanya Alayı’ndan iki kademe ve Baltık Filosundan bir bölük askerden oluşan karma bir birlik, Genel Karargâh’ı işgal etmek üzere Petrograd’a gönderildi. Aynı zamanda cephede de Genel Karargâh’ı işgal etmek amacıyla birlikler oluşturuldu ve bu amaçla Petrograd’dan Batı Cephesi’ne gitmek üzere görevlendirildi. 10 Kasım’da Halk Komiserleri Konseyi tarafından atanan Başkomutan özel bir trenle cepheye gitmek üzere Petrograd’dan ayrıldı. 11 Kasım akşamı Pskov’a vardı ve Kuzey Cephesi Başkomutanı General Çeremisov’u telefonla çağırdı. Bu çağrı yazıyla da onaylandı. Çeremisov kaçamak bir cevap yolladı. Açıktan başkomutanı tanımak istemiyordu ama onunla ilişkiye geçmeye de karşı değildi. Çeremisov Kuzey Cephesi komutanlığından alınmıştı fakat yerine yeni biri atanıncaya kadar görevde kalması emredilmişti. Ama 13 Kasım’da Petrograd’a gitmek üzere Pskov’dan ayrıldı ve orada gözaltına alındı.

12 Kasım’da başkomutan 50. Ordu’nun merkezi Dvinsk’e geldi. 50. Ordu Komutanı General Boldirev, Çeremisov gibi başkomutandan önceki çağrıları cevaplayamadı. Genel Karargâh’a çağrılarak Duhonin’e bu konuda bilgi verdi. Duhonin cevapladı:

“Oldukça doğru davrandığınızı düşünüyorum... Tanrı sizi korusun.”98

Boldirev, Genel Karargâh’a yürüdüğü yolda sonuna kadar ilerleyeceği garantisini verdi, ne yazık ki bu son çok çabuk geldi. Aynı gün görevden alındı ve tutuklandı. Yerine General Antipov atandı.

11 Kasım gecesi Askeri Devrim Komitesi temsilcileri büyük silahlı bir grup eşliğinde Minsk’teki Batı Cephesi Karargâhı’na geldi ve görevli komutan General Baluyev çağrılarak Sovyet Hükümeti’nin ateşkes için müzakerelere başlanması talimatına uyması istendi. Baluyev bunu reddetti. Bunun üzerine ona görevden alındığı ve yerine Bolşevik Albay Kamenşçikov’un atandığı bildirildi. Baluyev bu gelişme üzerine görevini devretmek zorunda kaldı. Bunu duyan Duhonin Baluyev’e görevini bu yolla devretmekle yanlış yaptığını ama ne yazık ki artık çok geç olduğunu belirten bir telgraf gönderdi. Genel Karargâh Batı Cephesi’nin komutasını Cephe Levazım Dairesi Başkanı General M. N. Yaroşevski’ye vermeye çalıştı. Duhonin ona şu telgrafı gönderdi:

“General Baluyev’in rahatsızlığından dolayı Batı Cephesi komuta görevini üstlenmenizi emrediyorum.”99

Fakat General Yaroşevski Duhonin’in emirlerine uymaya cesaret edemedi. General B. S. Malyavin ondan daha cesur çıktı. Ordu kurallarının 112. maddesine uygun olarak kendisinin Batı Cephesi Komutanı olduğunu öne sürdü, fakat bu zayıf girişimi kendisinin atama emrini imzalamaktan öteye gidemedi. Cephenin yeni komutanının emriyle Malyavin tutuklandı.

Cephedeki ve Genel Karargâh’taki generallerin direnişi tamamen bastırılamamıştı. General Boldirev ve Baluyev’in görevden alınmasından bir gün sonra, Duhonin Romanya Cephesi Komutanı General Şerbaşev ile yaptığı telefon görüşmesinde şunları söyledi:

“Genel Karargâh size 9 Kasım’da gönderdiğim telgrafta belirttiğim hususlara bağlı kalmaya devam ediyor. Ben tüm ülke tarafından kabul edilecek bir hükümet kuruluncaya kadar bu gaspçılarla çarpışmaya devam edeceğim.”100

Duhonin’in isyankâr bildirisi Sovyet Hükümeti’nin hemen Duhonin’in halk düşmanı olduğunu ilan eden bir emir yayınlamasına neden oldu. Duhonin’in emirlerine ne uyulacak ne de bunlar başkalarına aktarılacaktı. Ona destek veren herkese dava açılacaktı. Dürüst ve ülkelerine sadık olan subaylar yasal Sovyet Hükümeti’ne itaat ettiler. Buna tipik bir örnek 2. Ordu Komutanı General N. A. Danilov’dur.

14 Kasım’da Askeri Devrim Komitesi Komiseri Polotsk’daki 3. Ordu Karargâhına geldi ve Ordu Komitesi’yle yaptığı toplantıda Genel Karargâh’ı işgal etme konusunu görüştü.

Ordu Komitesi, Ekim günlerinde devrimciliğiyle dikkat çeken 35. Kolordu’dan seçilecek bir birliğin bu amaç doğrultusunda kurulmasına karar verdi. Güvenilir askerler Mogilev’deki durumu incelemek üzere gönderildiler. Düşman kuvvetlerinin durumunu belirlemek ve olabildiğince çok adamı kendi saflarına çekmek ve en azından gerektiği zaman Genel Karargâh’ın içinde silahlı eyleme geçebilecek bir birlik kurmakla görevlendirildiler. 3. Ordu’ya bağlı 35. Kolordu Birlikleri kuzeyden Orşa üzerinden Mogilev’e doğru ilerlemeli ve Petrograd’dan Orşa’ya doğru ilerleyen karma birliklere yardım etmeliydi. Genel Karargâh’ın işgali için 1. Minsk Sovyet Devrim Alayı, 60. Sibirya Piyade Alayı, Proligin komutasında iki zırhlı tren, iki zırhlı araç, bir piyade taburundan oluşan ikinci bir birlik Minsk’te kuruldu. Bu birlik güneyden Zlobin üzerinden Mogilev’e yürüdü.

Bu hazırlıkları öğrenen Genel Karargâh Güneybatı Cephesi’nden aceleyle Kazakları ve şok taburlarını çağırdı, fakat Kazaklar artık onları desteklemiyordu; artık Bolşevik fikirlerle dolmuşlardı. Daha önce Genel Karargâh’a gelen 4. Sibirya Kazak Alayı’nda kararsızlık baş göstermişti. Ama şok taburları hâlâ sağlamdı.

17 Kasım’da Genel Karargâh, Petrograd Karma Birliklerinin Mogilev’e yaklaştığını öğrendi. “Denizciler geliyor!” haykırışları Genel Karargâh’ta dolaşıyordu. 17 Kasım gecesi “merkezi otorite” kurulması konusunun tartışıldığı bir Tüm Ordu Komitesi toplantısı yapıldı. Temsilciler Kafkas, Romanya ve Güneybatı cephelerini temsil ediyorlardı. Batı ve Kuzey cephelerinden hiçbir temsilci yoktu. Bunlar Tüm Ordu Komitesi’nin davetine yanıt bile vermemişlerdi. Orada bulunanlar arasında Duhonin, Geçici Hükümet Başkomiseri Stankeviç, subaylar ve Genel Karargâh’ı korumak üzere gelen şok tabur temsilcileri vardı.

Hükümet otoritesi sorununu tartışmak yerine toplantı daha önemsiz konuların tartışılmasıyla geçti. Toplantıda bulunan herkes Sovyet birliklerinin yaklaştığı haberiyle heyecana kapıldı. Uzun bir müzakereden sonra, büyük çoğunluğun çekimser kaldığı küçük bir grup tarafından şu kararlar alındı:

“1) Olabildiğince uzun süre Genel Karargâh şu anki sahiplerinde kalmalı.

2) Genel Karargâh’ın Kiev’e taşınması için derhal önlemler alınmalı.

3) Bir karmaşadan kaçınmak için Halk Komiserleri Konseyi ile müzakerelere girilmeli.

4) Komitenin iddiaları askeri güçlerin tehdidi ile desteklenmeli.

5) Hiçbir koşul altında askeri güçlere başvurulmamalı.

6) Başkomutan Bütün Ordu Komitesi ve Bütün Rusya Yürütme Kurulu’nun onayıyla atanmalı.

7) Barış ve ateşkes konuları Genel Karargâh’ın yetki alanından çıkarılmalı.”

Fakat bu kararların pratik anlamda hiçbir değeri yoktu. Toplantıya katılan General Greim, eğer Genel Karargâh hareketsiz kalırsa tüm ordunun korkunç sonunun hazırlanmış olacağını belirtti. Herkesin “ne pahasına olursa olsun görevinde kalmasını ve işine devam etmesini” önerdi.101

Genel Karargâh’ta bulunan M. D. Bonç Bruyeviç bu durumu şöyle ifade etti:

“Subaylar arasında kaçış fikri yaygın. Subayların davranışları bunu kanıtlıyor.”102

Fakat bir tehlike daha Genel Karargâh’ı tehdit ediyordu. Şimdiye kadar uzlaşmacıların maşası olan Mogilev İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti aksi yöne dönmeye başlamıştı. Olaylardan etkilenen Mogilev’de konuşlanmış birlikler devrimci fikirlerle dolmuşlardı. Durumu tespit etmek amacıyla, örneğin Polotsk’dan gelen Bolşeviklerin yürüttüğü ajitasyon son dokunuştu. Yeni bir Sovyet seçildi ve sonunda Mogilev Sovyetleri Yürütme Kurulu’nun toplantısı 18 Kasım’da yapıldı, Bolşevikler uzlaşmacılara karşı tam bir üstünlük sağladılar. Merkez Ordu Komitesi’nin Genel Karargâh’taki toplantısı sürerken ve tehditkâr önergeler kabul edilirken Mogilev Sovyetleri Yürütme Kurulu, Batı Cephesi ve farklı orduların Askeri Devrim Komitesi temsilcilerini de içeren bir Askeri Devrim Komitesi seçti.

19 Kasım saat 5 dolaylarında Duhonin Geçici Hükümet başkomiseri Stankeviç’e telefon ederek derhal gelip kendisini görmesini rica etti. “Çok önemli haberler aldım,” dedi. Stankeviç geldiğinde Genelkurmay’ın üst rütbeli subaylarını Duhonin’in odasında toplanmış buldu. Alınan “haberler” son zamanlara kadar Genel Karargâh’a “sadık” olan birliklerin şimdi onları desteklemeyi reddettiğini gösteriyordu.

Bu önemli kavşakta daha önce istihkâm birliğinde teğmen olan ve General Bonç Bruyeviç tarafından oldukça kurnaz ve “gerçek bir cizvit” olarak tasfir edilen Stankeviç, Duhonin’e kaçmasını salık verdi ve bu amaçla hazır bekleyen bir otomobili olduğunu söyledi. Duhonin bu tavsiyeyi kabul etti. Genel Karargâh’ı tek başına terk ederek Stankeviç’in onu otomobiliyle beklediği yere gitti. Oraya vardığında Stankeviç henüz gelmemişti. Duhonin aklına kötü şeyler getirmeden Genel Karargâh’a geri döndü. “İçinde sadece Stankeviç’i taşıyan otomobil kısa süre sonra Mogilev’den geldi,” diye belirtti Bonç Bruyeviç.103

Tüm silahlı direniş olasılıkları yok olduğu zaman Genel Karargâh başka bir yere taşınmaya karar verdi, bazıları Kiev’e, diğerleri Jassi’ye Romanya Karargâhına gitmeyi önerdi, fakat bunlardan hiçbiri gerçekleşmedi. Heyecanlı bir asker topluluğu binaların önüne gelerek kimsenin binadan ayrılmasına izin vermeyeceklerini bildirdiler.

Genelkurmay’ın Harekât Konferansı toplantıya çağrıldı ve Tüm Ordu Komitesi’ne, bütün üyeleriyle beraber dağılmasını ve konferansa katılanların da ortadan kaybolmasını emretti, fakat Genel Karargâh artık hiçbir araca sahip olmadığından ayrılmak onlar için imkânsızdı. Hatta binadan ayrılmak bile çok zor hale gelmişti. Duhonin yanındakilere “kendi emir erlerinin bile kendisini izlediğini” söyledi.

19 Kasım’da Mogilev Askeri Devrim Komitesi şu bildiriyi yayınladı:

“Ekim Devrimi’nin iradesiyle atanan Halk Komiserleri Hükümeti’nin emirlerine göre hareket eden, Mogilev İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu temsilcilerinden ve Batı Cephesi ve orduları Askeri Devrim Komitesi temsilcilerinden oluşan Mogilev Askeri Devrim Komitesi kendini, Mogilev şehri ve çevresinde tek otorite olarak ilan etmiş ve Genel Karargâh’ın eylemlerini denetleme görevini üstlenmiştir.”104

Görevinden alınan Duhonin gözaltına alınmıştı. Merkez Ordu Komitesi kendini feshettiğini açıkladı ve üyeleri gözaltına alındı.

Devrimci birlikler kuzey ve güneyden Genel Karargâh’a yaklaşıyorlardı. Kuzeyden Petrograd birliklerini taşıyan trenler Orşa’ya yaklaşıyor ve güneyden Minsk’de kurulan birlikler Zlobin’e yaklaşıyordu. General S. İ. Odintsov Orşa’dan Mogilev’e giden bir vagonla Genel Karargâh’taki durumu tespit etmek üzere gönderilmişti. Yaygın olan düşünce direnebilecekleri yönündeydi. General Odintsov Mogilev’e varıp durumu incelediğinde, 19 Kasım akşam üzeri saat 5:10’da telefonla Genel Karargâh’ın hiçbir şekilde direniş gösteremeyeceğini rapor etti.

19 Kasım gecesi Moilev’de Genel Karargâh’ın doğrudan içinde yer aldığı ve devrimin ilerleyen safhalarında çoğunluğu etkileyecek sonuçlar doğuran olaylar meydana geldi. General Kornilov, Denikin, Lukomski, Romanovski, Markov, Erdeli ve Ağustos’ta bastırılan karşıdevrimci ayaklanmanın diğer liderleri Mogilev’e 20 km uzaklıktaki Bikov kasabasında kapatıldıkları hapishaneden kaçtılar. Bikov hapishanesindeyken Tekinski Alayı ve St. George Şövalyeleri tarafından korunuyorlardı. Genel Karargâh’ta tansiyon yükselirken Duhonin tutuklulara kaçmalarını öğütledi ve serbest bırakılmaları için emir verdi. Güneyde geleceğin karşıdevrimci lideri General Denikin bu olayı şöyle anlatıyor:

“19 Kasım sabahı Genel Karargâh’tan Albay Kusonski hapishaneye geldi ve General Kornilov’a şunları rapor etti:

‘... General Duhonin bir an önce tutukluların salıverilmesi için gereğinin yapılmasını size bildirmemi emretti.’

General Kornilov, Tekinski Alayı Komutanı Yarbay Erhardt’ı çağırarak ona şunları söyledi:

‘Derhal generalleri serbest bırakın. Tekinski Alayı’nı geceyarısı yola çıkmak üzere hazırlayın. Ben de alayla birlikte gideceğim.’

O gece (19 Kasım) Bikov Hapishanesi Komutanı St. George Şövalyelerine muhtemelen Don’a gidecek olan General Kornilov’u serbest bırakmaları emrini iletti... Geceyarısı muhafızlar sıraya dizildi, General gelip adamlara veda etti ve gardiyanlarına görevlerini mükemmel şekilde yerine getirdikleri için teşekkür etti ve onlara 2 bin rublelik hediye verdi...

Saat 1’de uyuklayan Bikovlular toynak sesleriyle uyandılar. Başında General Kornilov’un bulunduğu Tekinski Alayı köprüye yürüdü, Dinyeper’i geçti ve karanlıkta kayboldu.”105

Denikin, Lukomski ve Bikov’da gözetim altında tutulan diğer generaller sivil kıyafetler içinde trenle Don’a doğru yola çıktılar.

Aynı gece yabancı misyon temsilcileri, Tüm Ordu Komitesi üyeleri ve Levazım Subayı General Dieterichs, Operasyon Bölümü Başkanı Albay Kusonski, Haberleşme Bölümü Başkanı Sergievski ve Operasyon Bölümü subaylarının çoğunluğu dahil birçok subay neredeyse orduyu işlevsiz bırakarak Mogilev’den kaçtılar.

20 Kasım sabahı denizci birliği Mogilev’e girdi. Siyah kabanları ve kürk şapkaları içinde, omuzlarında silahlarıyla şehrin neredeyse terk edilmiş sokaklarında yavaş yavaş yürüyorlardı. Duhonin başkomutanın özel treninde tutuklu bulunuyordu. Kornilov’un ve diğer karşıdevrimci generallerin kaçış haberiyle galeyana gelen asker kalabalığı, arabasının etrafında toplanarak teslim olmasını istediler. Bu kalabalık, Sovyet Hükümeti’nin Duhonin’i işlediği suçlar nedeniyle yargılayacağı garantisini vermesi ile zorlukla sakinleştirilebildi. Fakat kısa süre sonra askerlerin heyecanı tekrar yükseldi ve arabayı daha da sıkı bir çember altına aldılar. Bunu önlemek için muhafızların harcadığı tüm çabaya ve yalvarmalara karşı Duhonin araçtan indirilerek linç edildi.

General Kornilov komutasındaki Tekinski Alayı güneybatı istikametine ilerliyordu. İzlenmekten korkan Kornilov, Mogilev bölgesinden ayrılmak için acele ediyordu. İzlerini gizlemek için alayı ülkeyi geçmeye yönlendirdi. Çoğunlukla geceleri hareket ediyorlardı. General Denikin, “yolları üzerindeki köy halkları ya kaçıyordu ya da Tekinski Alayı’nı dehşetle karşılıyordu,” diye anlatıyordu.106

Zlobin yakınlarında güneyden Mogilev’e doğru yürüyen devrimci kıta birlikleri, Genel Karargâh’tan ayrılan şok birliklerinin direnişiyle karşılaştı. 20 Kasım’da Zlobin ve Krasni Bereg istasyonları arasında saatler süren bir çatışma patlak verdi. Şok Taburu geceleyin kaçtı. 21 Kasım’da birlikler Zlobin’e girdiler. Mogilev, Petrograd birlikleri tarafından işgal edildiğinden daha fazla ilerleyemediler. Kornilov’un kaçtığı anlaşıldığında Proligin komutasındaki zırhlı tren ve 3. Ordunun 35. Kolordu’suna bağlı 266. Poreçinski Alayı’nın 2. Taburu onu bulmakla görevlendirildi. 22 Kasım’da bu birlikler Gomel yönünde yola koyuldu.

Kornilov, 26 Kasım’da, yani kaçışından yedi gün sonra Uneça istasyonu civarındaki Gomel Briansk demiryoluna yaklaştı. Alayın son kampının bulunduğu Krasnoviçi köyünden, Uneça istasyonunun doğusundan demiryolunu geçmek niyetiyle Pisarevka köyüne doğru gitti. Yolda tanıştığı bir köylü alayı onları en güvenli yoldan götürmeyi önerdi. Rehber onları ormanın yamaçlarına getirdiğinde kesintisiz ateş başladı. Açıktı ki bu çiftçi Kornilov’u takipçilerinin hazırladığı pusunun içine çekmişti.

Alay Krasnoviçi’ye geri çekildi ve sonra Kornilov demiryolunu Uneça’nın batısından geçmek niyetiyle güzergâhı değiştirdi. Zorlukla Pesçaniki istasyonu yakınındaki demiryoluna ulaştıklarında keskin virajda birdenbire zırhlı bir tren göründü ve alayın üzerine ateş açtı. Alaydakilerin birçoğu öldü ya da yaralandı. Kornilov’un atı vuruldu. Alay dağıldı. Öncü süvari birliği keskin bir dönüş yaptı ve hızla oradan uzaklaştı, diğerleri de onu izledi. Fakat kısa bir süre sonra Klinstki yakınlarındaki Pavliçi şehrinde kuşatılıp silahsızlandırıldılar. Kornilov alaydan arta kalan küçük bir birliği toplamayı başardı, fakat çok geçmeden kıyafet değiştirdikten sonra onları terk ederek demiryoluyla güneye kaçtı.

Böylece Genel Karargâh ve proleter devrimi yıkmak için birçok planın yapıldığı cephedeki karşıdevrimcilerin ana yatağı da dağıtılmış oldu. Diğer cephelerde –Güneybatı, Romanya ve Kafkasya– yenilgiye uğrayan düşman kuvvetlerinden arta kalan karşıdevrimcilere karşı mücadeleler sürüyordu, ama artık bunlar zor değildi. Bu cephelerde de sömürücülere karşı başkaldırı başladı. Asker yığınları diğer cephelerde neler olduğunu merakla izlemeye başladılar. Yeni hükümet kuvvetlerinin sayısı gittikçe artıyordu. En güçlü ve en önemli iki cephe –Kuzey ve Batı– tamamen onların tarafındaydı.

DOKUZUNCU BÖLÜM

HÜKÜMETİN OLUŞTURULMASI

1

BOZGUNCU BLOĞUN HEZİMETİ

Ayaklanmanın önderleri –Sovyetler II. Kongresindeki delegeler– kendi bölgelerine döndüler. Smolni Enstitüsü –Devrimin Ana Karargâhı– ülkenin her yeriyle irtibat halindeydi. “Smolni devri” başlamıştı. Smolni, proletarya diktatörlüğünün ilk aşamasında yeni devlet yönetiminin kurucuları olan Bolşeviklerin canlı eylemlerinin merkeziydi.

Düşman henüz yenilgiye uğratılmamıştı. Kerenski, birlikleri devrimci başkente yönlendirmiş, Kadetler ayaklanmış, Moskova’da iktidar mücadelesi şiddetlenmişti. Fakat devrimin yazgısı Pulkovo yakınlarındaki ve Moskova caddelerindeki silahlı kuvvetler tarafından belirlenirken, Sosyalist Devrimcilerle Menşevikler, devrimi içten çökertmek için çalışmalarını Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu’na devrettiler. 29 Ekim’de Gatçina yakınlarındaki Krasnov-Kerenski çatışmasının en şiddetli anında Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi homojen bir “sosyalist” hükümetin kurulması çağrısı yapan bir önerge kabul etti.

Bolşevikler için çok açıktı ki politik sorun “bir askeri sorun olma eşiğindeyken”1, bu önergeyi kabul etmiş olan Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi Kornilov ve Kaledin’in tarafındaydı. Tüm bunlar olurken Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin düşmanlığı sona erdirme talebi, karşıdevrim için açık bir destekti.

Tarafsızlık maskesi altında hareket eden Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi bazı kararsız işçileri kendi tarafına alabilirdi. Bundan başka demiryolu yönetimi de onların elindeydi. Onu zararsız hale getirmek, Kerenski birliklerinin gönderilmelerini önlemek ve Moskova ve diğer şehirlere yardım için giden birliklere güvenli geçiş sağlamak için bir şeyler yapılmalıydı. 29 Ekim’de yapılan bir toplantıda Bolşevik Partisi Merkez Komitesi, Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi ile uzlaşmaya varmak için temsilci göndermeye karar verdi. Lenin’in belirttiği gibi bu müzakereler askeri operasyonlar için diplomatik bir görüntü görevini görecekti. Hükümetin yapısını değiştirme sorunu üzerinde merkez komite müzakerelerin ana şartı olarak şunları ileri sürdü: Hükümet, Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Komitesi’ne karşı sorumlu olmalı, Sovyetler II. Kongresini iktidarın tek sahibi olarak tanımalı ve toprak ve barış kararnamelerini kabul etmelidir.

“Partiler ve örgütler arasında bir anlaşma hazırlamak için” Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin ilk toplantısı 29-30 Ekim’de yapıldı ve birçok Menşevik ve Sosyalist Devrimci grup ve zümrelerden önemli temsilciler katıldı.2 Bunların arasında Menşevik taraftarı Dan ve Erliç, Enternasyonalist Menşevik Martov ve Martinov, “Sol” Sosyalist Devrimci Malkin ve Kolegayev ve Sağ Sosyalist Devrimci Jakobin ile Hendelmann vardı. “Kurtuluş Komitesi” temsilcilerine ek olarak Sovyet Hükümeti’ne karşı sabotaj eylemleri düzenleyen devlet memurlarından A. Kondratyev de vardı. Resmi olarak Memur Sendikası’nı temsil ediyordu. Köylü Vekilleri Bütün Rusya Sovyeti’nden, Devlet Daireleri Memurlar Birliği’nden ve diğer örgütlerden temsilciler de vardı.

Bu toplantının savunduğu politik görüş oraya gelen temsilciler tarafından önceden belirlenmişti. Belki de bazıları tam olarak, bazıları da dolaylı olarak hem sağ hem de “Sol” Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler aynı şeyi, yani devrimin tasfiyesini istiyorlardı. 29 Ekim’de yapılan oturumda Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komitesi’ni temsil eden Hendelmann, Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’ne, çekişen grupların terazisine son ağırlığın koyulduğunu hatırlatarak, bu serüvene son verilmesini ve Bolşeviklerin bulunmadığı bir bakanlık kurulmasını istedi. “Solcu” Martov, “sadece İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti değil, evrensel haklardan türeyen diğer birimlerin de bulunduğu demokratik örgüte dayanan” bir hükümetin örgütlenmesini talep etti.3 Dan onlardan biraz daha dürüsttü.

“Anlaşmanın ilk şartı: Komplolara son verilmesi, Askeri Devrim Komitesi’nin feshedilmesi, kongrenin (Sovyetler II. Kongresi) geçersiz olduğunun ilan edilmesi... Eğer bu şartlar yerine getirilirse yaklaşan karşıdevrime karşı birlikte mücadele edebiliriz.”4

Bu oturum, hükümet yapısı ve iç savaşı önlemek için alınacak tedbirleri belirleyip önerge haline getirecek bir komitenin seçilmesiyle son buldu.

O gece geç saatlerde “ateşkes” için yapılan müzakerelerden dolayı, yeni başlatılan greve son verilmesi için telgraf çekti ve ısrarlı bir tavırla grev komitesinin dağılmamasını, aksine “hazır” şekilde beklemesini istedi.

30 Ekim sabahı erken saatlerde “Partiler ve Örgütler arası Anlaşma Hazırlama Özel Komitesi” toplandı. Dan, Weinstein, Posnikov, Kamenev, Ryazanov ve diğerleri toplantıda hazırdılar. Dan “Kurtuluş Komitesi” adına komiteye hitap ederek Bolşeviklere sunulması gereken talebleri sıraladı:

“İşçilerin silahsızlandırılması ve Kerenski’nin birliklerine direnilmemesi. Birliklerin Şehir Duması’nın emrine verilmesi. Hükümetin tutuklu üyelerinin serbest bırakılması...”5

“İşçiler birliklerle savaş etme fikrinden vazgeçmeli! Her sosyal demokrat bu konuda ısrar etmeli çünkü proleterlerin burjuva birliklere direnmesi imkansız.”6

Dan, Weinstein tarafından desteklendi. Menşevikler zafer beklentisiyle sarhoş gibiydiler. Kendi koşullarını kabul ettirdiklerini ve Kerenski’nin birliklerinin her an Petrograd’a gireceğini hayal ediyorlardı.

Dan ve Weinstein’ı, hükümetin yapısını değiştirmek için Bolşevik Partisi Merkez Komitesi 29 Ekim’de aldığı kararlarla ortaya koyduğu koşulları haince komisyondan çeken Kamenev izledi. Bu hainler proleter ayaklanmaya son verecekleri dakikanın geldiğine inanıyorlardı. “Proleterlere ve birliklere...” silahları bırakmaları için bir çağrı yapılmasını önerdiler.

Sabah saat 11’de Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi ve farklı politik parti temsilcilerinin katıldığı bir toplantı yapıldı. Bu zamana kadar Kerenski’yi görmeye giden Demiryolu İşçileri Sendikası delegasyonu Petrograd’a dönmüş ve bu toplantıda müzakerelerin sonucunu rapor etmişti. Demiryolu İşçileri Sendikası temsilcisi Planson şunu kabul etmek zorunda kaldı:

“Kerenski’nin kampındaki disiplin, işçilerin askerlerle omuz omuza çalıştığı Petrograd kamplarından daha kötü.”7

Pulkova’da çatışmaların başladığının öğrenilmesi üzerine Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi çok açık bir tavırla müzakereleri uzatmaya başladı. Önce Dan, Petrogradlı işçileri kötü şekilde cezalandırmakla tehdit etti, sonra Kerenski ile “şiddetten kaçınılması ve şehre baskı yaparak girilmemesi” konusunda konuşacağına söz verdi. Toplantının akşama kadar ertelenmesine karar verildi. Bu arada Kerenski’nin Pulkovo yakınlarındaki devrimci birlikleri bozguna uğratması bekleniyordu.

Fakat 30 Ekim’de Kerenski birlikleri Pulkovo yakınlarında kesin yenilgiye uğratıldı. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin Kerenski-Krasnov kuvvetlerinin devrimci başkente gireceği umutları yok olup gitmişti. Birleşik toplantıya o gün üçüncü kez ara verildi. Karşıdevrimciler Bolşevik Hükümeti’ni Kamenev tipindeki kurnazların yardımıyla ezebilecekleri ümidiyle Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’ne sıkıca sarılmışlardı. Akşamki oturumda Kamenev tekrar konuştu. Kamenev ümitsiz Sosyalist Devrimcileri ve Menşevikleri neşelendirmeye çalıştı ve aynı sabah yeni bir hükümetin kurulması gerekliliği üzerine yaptığı konuşmayı kelime kelime tekrarladı. Toplantıda şu kararlar alındı:

“Derhal bir ateşkes sağlanacak ve her iki tarafa da çatışmaların durdurulması için talepte bulunulacak.”8

1 Kasım gecesi Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi, Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı binasında tekrar toplandı ve tüm gece hükümetin sorumlu olacağı “Geçici Halk Konseyi”nin yapısı hakkında görüştü. Bu toplantıda Kamenev, Sokolnikov ve Ryazanov Bolşevik Partisi Merkez Komitesi’nden aldıkları hükümetin sadece Sovyetler II. Kongresinde seçilen Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’na karşı sorumlu olacağı talimatlarını haince çiğnediler. Bu kararı göz ardı eden Kamenev, Ryazanov ve Sokolnikov yeni bir Ön Parlamento kurulması için onay verdiler. Kamenev’in uysallığından cesaret alan Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler önerilen hükümete Lenin’in dahil edilmesine karşı çıktılar.

Kamenev ve Sokolnikov bu sorunla ilgili tartışmaya katılmakla kalmadılar, aynı zamanda Lenin’in hükümete dahil edilmesi konusunda ısrar da etmediler. Ryazanov ile birlikte başbakanlık görevi için Çernov ve Avksentyev’in adaylığı konusundaki görüşmede yer aldılar. Toplantı şafak sökmeden önce bitti. Toplantının sonunda Kamenev Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’ne, İşçi Vekilleri Sovyeti’nin belirlenen koşulları kabul edeceği ve Petrograd Cephesi’ndeki çatışmaları durdurmak için gerekli önlemlerin alınacağı konusunda garanti verdi. Karşıdevrimci kuvvetler Pulkovo yolundayken böyle bir görev üstlenmek, kuvvetlerini kurtarmak ve yeniden toparlanmak için ateşkesi memnuniyetle karşılayacak olan Kerenski’ye ve Krasnov’a doğrudan yardım etmekle aynı anlama geliyordu.

1 Kasım’da Bolşevik Partisi Merkez Komitesi, Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu’yla yapılan toplantıda Kamenev’in takındığı tutumu görüştü. Lenin bu toplantıda şunları söyledi:

“... Kamenev’in politikası mutlaka engellenmeli. Şu an Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu’yla görüşmenin hiçbir anlamı yok.”9

Jerzinski hızla Kamenev’e saldırdı. Onu ve Sokolnikov’u Merkez Komite’nin talimatlarını yerine getirmekte başarısız olmakla suçladı. Onlara güvensizlik yönünde oy kullandı ve onların yerine Merkez Komite’nin diğer üyeleri tarafından yenilerinin seçilmesi gerektiğini söyledi.

İkiyüzlü Kamenev, Sosyalist Devrimcilere ve Menşeviklere Petrograd Kızıl Muhafızlarının silahsızlandırılması konusunda söz verdiği için Merkez Komite’den çıkarıldı. Aynı zamanda Kamenev birkaç saat önce Lenin’in hükümetten uzak tutulması konusunu tartıştığını Merkez Komite’den gizlemeye çalıştı. “Delegeler adaylık konusunu tartışmadı” dedi yalan söyleyerek.

Troçki incelikle ve örtülü bir şekilde Kamenev’i destekledi ve o zamanlar karşıdevrimin yatağı olan Petrograd ve Moskova Şehir Duması temsilcilerinin Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu’na ve daha sonra da hükümete kabul edilmelerini önerdi. Bunun anlamı, Bolşeviklerin “İktidar Sovyetlere” temel ilkesinin terk edilmesi oluyordu.

Lenin Sovyet iktidarı konusunda en küçük bir imtiyazda bulunulmasını şiddetle protesto etti ve proleter diktatörlükten vazgeçmek politikasına şiddetle saldırarak şunları söyledi:

“Demiryolu İşçileri Sendikası Bütün Rusya Yürütme Kurulu Sovyetlerde temsil edilmiyor ve edilmesine kesinlikle izin verilmemelidir. Sovyetler gönüllü örgütlerdir ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu’nun halk arasında hiç destekçisi yoktur.”10

Merkez Komite’nin o toplantısında yaptığı diğer iki konuşmada Lenin, “kararsız olanların mutlaka bu kararsızlıklarına bir son vermesini” istedi:

“Açık ki Demiryolu İşçileri Sendika Yönetimi Kaledin ve Kornilov’un tarafında. Herhangi bir tereddüt olmamalı. Biz işçilerin, köylülerin ve ordunun çoğunluğu tarafından destekleniyoruz. Buradaki hiç kimse halkın bize karşı olduğunu kanıtlayamaz. Ne Kaledin’in ajanları ne de askerleri. Biz halka güvenmeliyiz, kırsal alanlara propagandacılarımızı göndermeliyiz. Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu’ndan birliklerin Moskova’ya sevki istendi ve onlar bunu reddettiler. Halktan yardım istemeliyiz, onlar bunun üstesinden gelir.”11

Bu toplantıda Merkez Komite şu kararları aldı:

“Yapılan görüşmeler göstermiştir ki, uzlaşmacı partiler bu müzakereleri birleşik bir Sovyet Hükümeti’nin kurulması amacıyla değil, işçiler ve askerler arasında bir bölünme sağlamak, Sovyet Hükümeti’ni yıkmak ve son olarak da “Sol” Sosyalist Devrimcileri uzlaşmacı politikalarla burjuvalara bağlamak amacıyla yapmaktadır. Merkez Komite şuna karar vermiştir:

Merkez Komite tarafından alınan kararların ışığında parti üyelerimize “Sol” Sosyalist Devrimcilerin homojen bir hükümet kurulması konusunda desteğini almak için son bir girişimde bulunmalarına izin vermek ve bir koalisyon hükümeti kurulması konusundaki müzakerelere bir son vermek.”12

Merkez Komite müzakereler için şu şartları ortaya koydu: Sovyetler II. Kongresi kararlarının tanınması, karşıdevrime karşı aralıksız mücadele ve Sovyetler II. Kongresinin iktidarın tek sahibi olarak tanınması.

1 Kasım gecesi Ryazanov, Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu toplantısında, Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu ile yapılan müzakerelerin sonucunu rapor etti. Tekrar tekrar Kruşinski Demiryolu İşçileri Sendika Yönetimi adına, Kamkov ise “Sol” Sosyalist Devrimciler adına ayağa kalktı ve şiddetle, kan dökülmesine derhal son verilmesi gerektiğini söyledi. Onların sokaklarda kan dökülmesi ve yaklaşan felaket konusundaki ulumalarına cevap olarak Petrogradlı işçilerin güçlü hatibi Volodarski, Sosyalist Devrimci ve Menşeviklere seslenerek şunları söyledi:

“Kan dökülmesinden kaçınmamızı söylüyorsunuz. Evet bu doğru. Fakat bu kanın işçilerin ve köylülerin temel hakları için aktığını unutmamalıyız. Eğer kandan korkuyorsanız o zaman yüz binlerce asker, işçi ve köylünün savunmak için savaştığı yerlerdeki iktidarı elinizde bulundurmak için her şeyi yapmalısınız.

Ön Parlamento formunda bir Geçici Halk Konseyi kurmamız öneriliyor ve bu birim belirli bir ilke olmadan kurulacak. Biz asla başka bir melez birimin kurulmasını kabul etmeyiz.

İşçi ve askerlerin ayaklanması ‘Bütün İktidar Sovyetlere’ sloganı altında başarıya ulaşmıştır. Bu konuda imtiyazda bulunmak söz konusu bile olamaz.”13

Bolşevik grup adına Volodarski saatler önce Bolşevik Partisi Merkez Komitesi tarafından kabul edilen karar doğrultusunda bir önerge sundu.

Volodarski’nin sade ve apaçık konuşmaları “Sol” Sosyalist ve Menşevik sendikacıların saflarında çalkalanmaya neden oldu. V. A. Bazarov ayağa kalktı ve iç savaşın sürmesinin suçlusunun Bolşevikler olduğunu söyledi. Kamenev, Ryazanov ve diğerleriyle birlikte güttüğü bir blok politikasına sadık kalarak, Volodarski tarafından önerilen önergenin Kamenev, Sokolnikov ve Ryazanov tarafından Demiryolu Yürütme Komisyonu toplantısında kabul edilen kurallara aykırı düştüğünü ve çiğnediğini belirtti.

Karelin, Bolşevik önergesinin “Sol” Sosyalist Devrimci grubu memnun etmediğini, çünkü bunun çoğunlukla uzlaşmacı olmayan öğeler içerdiğini belirtti. Kendi grubu adına Karelin, 275 üyeden oluşan bir “kurulun” oluşturulmasını öneren bir önerge okudu. Bu “kurulda” Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu 150, Şehir Duması 50, Gubernia Köylü Sovyeti 50 ve Köylü Vekilleri Bütün Rusya Sovyeti’nin 25 sandalyesi olacaktı. Önerge aynı zamanda öngörülen kurulun faaliyetlerinin temeli olarak Sovyetler II. Kongresinin kabulünün gerekliliğini de onaylıyordu.

Karelin’in taktikleri tamamen Troçki’ninkilerle çakışıyordu. Troçki için olduğu kadar “Sol” Sosyalist Devrimciler için de önemli olan şey, Sovyetler II. Kongresinin programının kabulü değil, hükümet birimlerinin yapısının değiştirilmesi, Sovyet iktidarından vazgeçilmesiydi. Programların her zaman değiştirilebileceği görüşündeydiler.

Oylamada Bolşevik önergesi 38, “Sol” Sosyalist Devrimcilerin önergesi 29 oy aldı. Bu sonuçla altüst olan Sosyalist Devrimciler bir ara oy için yalvardılar. Oldukça kötü bir durumdaydılar. “Sol” Sosyalist Devrimciler Bolşevik önergesine karşı oy kullanarak kendilerini kitlelerden tecrit olma tehlikesinin içine atmış oldular. Tecrit olmaktan ve tüm etkilerini yitirmekten korkarak önergelerini geri çektiler. Bir saat sonra oturum tekrar açıldığında Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu istekle Volodarski’nin önergesini kabul etti.

Bu arada küçük burjuva partiler arasındaki çatlak büyüdü. “Sol” Sosyalist Devrimci liderler, partilerinin asker üyelerinin onları Halk Komiserleri Konseyi’ne karşı başlattıkları mücadelede destekleyeceklerinden pek emin değillerdi. Korkuları yersiz değildi. 1 Kasım’da yapılan bir Petrograd mitinginde “Sol” Sosyalist Devrimciler, Parti üyelerini karşı koymaksızın Halk Komiserleri Konseyi’ne boyun eğmeye ve Askeri Devrim Komitesi’yle işbirliği yapmaya çağırdılar. Buna karşılık Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komitesi bu partinin Petrograd örgütünü feshetti.

Askerlerin desteğinden emin olmayan “Sol” Sosyalist Devrimciler kendi bloklarını zaman kaybetmeden Kamenevciler ile birleştirdiler. Karelin açıkça Kamenevcilerin birkaç gün içinde “Sol” Sosyalist Devrimcilerle oy kullanacağı ve böylece Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nda çoğunluğu ele geçirecekleri umudunu dile getirdi. Kerenski’nin yenilgisi, “Sol” Sosyalist Devrimci ve Sağ bozguncuların Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nda birlikte hareket etmelerini hızlandırdı.

2 Kasım’da Bolşevik Partisi Merkez Komitesi, Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu ile anlaşma yapılması konusunda bir karar aldı. Bu zamana kadar durum oldukça değişime uğramıştı. Kerenski tam anlamıyla yenilmişti. Moskova’da devrimci birlikler birbiri ardına önemli mevzileri ele geçiriyordu. Bu koşullarda Merkez Komite Lenin’in önerisiyle, Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin ikiyüzlülüğünü tam olarak su yüzüne çıkaran bir önerge kabul etti. Önerge şöyleydi:

“... İşçi, Köylü ve Asker Vekilleri Sovyetlerinin iktidarı sloganına ihanet etmeksizin Sovyet örgütlenmesininin içine, Sovyet tipi olmayan, yani toprak sahiplerini ve kapitalistleri yok etmek için savaşan kitlelerin devrimci öncüsünün gönüllü olarak katılmadığı örgütleri kabul ettirme konusunda küçük pazarlıklara girilemez.

... Merkez Komite, Sovyetlerdeki azınlığın ültimatomlarına ve tehditlerine boyun eğmenin sadece Sovyet iktidarının değil, demokrasinin de terk edilmesi anlamına geldiğini, çünkü bu tür teslimiyetin çoğunluğun kendi haklarını kullanmaktan korkması, anarşiye boyun eğmesi ve azınlıkları bu ültimatomları vermeye davet etmesi anlamına geldiğini kabul eder.”14

Lenin’in önergesindeki son madde, sosyalizmin Rusya’daki zaferini onaylıyor ve bu zaferi sağlamak için gerekli koşulları gösteriyordu. Bu madde şöyleydi:

“... tüm zorluklara rağmen sosyalizmin Rusya ve Avrupa’daki başarısı, sadece var olan hükümetin politikasına bağlı kalınması şartıyla garanti edilebilir. Merkez Komite sosyalist devrimin başarısına olan inancını dile getirdi ve tüm şüphecilerle kararsızları bu kararsızlıklarından vazgeçmeye, içtenlikle ve tüm enerjileriyle bu hükümetin faaliyetlerini desteklemeye çağırdı.”15

Bu önerge, Kamenev ve Zinovyev’in sosyalizmin tek başına bir ülkede zafere ulaşamayacağı varsayımına dayanan politikalarını da mahkûm ediyordu. Lenin’in önergesi, Kamenev, Zinovyev, Rikov, Nogin ve Milyutin’in karşı oylarına rağmen kabul edildi. Bu sağ bozguncular, Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu toplantısında onları yenilgiye uğratmak kararıyla, Merkez Komite toplantısını terk ettiler.

2 Kasım gece geç saatlerde Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu toplantısında Malkin, “Sol” Sosyalist Devrimci grup adına sosyalist partiler arasında bir anlaşma sağlanması konusunun ele alınmasını istedi. Malkin’i Zinovyev izledi. Proleter devrim karşıtı bu hain, burjuva parlamentarizminin de kullandığı bir metoda başvurdu. Bolşevik Partisi Merkez Komitesi tarafından diğer sosyalist partilerle bir anlaşma yapılması konusunda kabul edilen kararı okudu ve hemen Merkez Yürütme Kurulu’ndaki Bolşevik grubun henüz bunu görüşmediğini ilave etti.

“Sol” Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler Zinovyev’in bu kararı tartışmak için bir saat ara verilmesi önerisini derhal kabul ettiler. Bu “görüşmeden” sonra Bolşevik grup adına Kamenev, Bolşevik Partisi Merkez Komitesi tarafından kabul edilen kararla tam bir çelişki sergileyen diğer bir önergeyi sundu. Kamenev’in önergesi, hükümetin Sovyet’te bulunan diğer partilerle görüşmelerinin, hükümetteki sandalyelerin yarısından fazlasının Bolşeviklere verilmesi koşuluyla devam etmesini içeriyordu. Böylece diğer sandalyeler “Sol” Sosyalist Devrimciler ve Menşeviklere kalacaktı. Bununla birlikte Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nden, Köylü Sovyet’inden ve ordudan temsilcilerin katılımıyla genişletilmesini de içeriyordu, fakat bu Sovyetlerin ve komitelerinin tekrar seçilmesi kaydıyla. “Sol” Sosyalist Devrimciler Kamenev’in önergesini kabul etti. Karelin bu konuda şunları söyledi:

“‘Bolşevik’ önergesi uzlaşma yönünde bir adımdır. Sonuç olarak bunun için oy vermeliyiz.”16

Devrimin ve henüz tamamlanmamış ayaklanmanın çıkarları sağ bozguncuların derhal hezimete uğratılmasını gerektiriyordu. Kamenevci ve “Sol” Sosyalist Devrimcilerin uzlaşmacı yaygara ve patırtıları proletarya diktatörlüğünün kesin çizgisi tarafından reddedilmeliydi. Kamenev ve Zinovyev’in Bolşevik Partisi Merkez Komitesi kararlarına karşı haince hareket ettiği Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu toplantısı 3 Kasım gece yarısından birkaç saat sonra sona erdi. Lenin bu sadakatsizliği duyar duymaz Merkez Komite çoğunluğu adına Kamenev ve Zinovyev’e bir ültimatom hazırladı ve tüm komite üyelerine imzalamaları ricasıyla tek tek gönderdi. Lenin bu ültimatomda bozguncuların adını vererek, parti disiplininin tekrar sağlanmasını ve parti kararlarının uygulanmasını istedi.

Bir kere Bolşevik Partisi ile mücadele etme ve Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerle uzlaşma yolunda adım atan bu bozguncu grup, küçük burjuva partilerin pohpohlamasıyla daha da ileriye gitti.

Bu arada Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu kulislerinde “Geçici Halk Konseyi”nin yapısı konusunda vicdansız bir pazarlık sürüp gidiyordu. 3 Kasım’da Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu tekrar toplandı. Bu sefer Bolşevik Partisi Merkez Komitesi temsilci olarak Stalin’i görevlendirdi. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, Pulkovo yakınlarında askeri güçle başaramadıkları şeyi başarmak niyetiyle bu toplantıya liderlerini gönderdiler. Bu liderler arasında Menşevik Abromoviç, Martov, Yermanski, Martinov, Rosental ve Stroyev; “Sol” Sosyalist Devrimci Karelin, Schreider, Spiro, Proşyan ve diğerleri de vardı. Kamenev ve Zinovyev’in ikiyüzlü politikaları Sosyalist Devrimci ve Menşevik liderler tarafından desteklendi. Abromoviç ve Martov şiddetle Halk Komiserleri Konseyi’ne saldırdı. Abromoviç şöyle bağırıyordu:

“Kardeş kanı denizi, Rusya’da bir hükümet yok... gazeteler çıkmıyor... sıkıyönetim...”17

Menşevik Merkez Komite adına Abromoviç şu önergeyi ileri sürdü:

“Ne Bolşeviklerin iktidarı ele geçirmesi ne de iktidarın Sovyetlere geçmesi hiçbir koşul altında demokrasinin hiçbir birimi tarafından kabul edilemez.”18

Martov şiddetle, terörün hakimiyetini ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yürütme Kurulu’ndakilerin tutuklandığını bildirdi. Ama Sendika Yönetimi’nin karşıdevrime yönelik aktif mücadele isteyen demiryolu işçilerini tutuklattığını söylemeyi unuttu.

Martov, Abromoviç ve diğerleri şiddetin durdurulması konusunda güvence istediler. Stalin ayağa kalktı ve Abromoviç’e dönerek alaylı bir tonla sordu:

“Kim Gatçina yakınlarındaki birlikleri Petrograd’a saldırmaktan alıkoyacağını garanti edebilir?”19

Bu toplantı başarısızlıkla sonuçlandı. Ertesi gün 4 Kasım’da Sosyalist Devrimcilerin, Menşeviklerin ve Kamenevcilerin birlikte saldırıya geçtiği Bütün Rusya Merkez Komitesi’nin bir toplantısı yapıldı. “Sol” Sosyalist Devrimciler açıkça Kamenevciler ile oluşturdukları bloktan bahsediyorlardı. “Sol” Sosyalist Devrimci Malkin, neşe dolu bir sesle Lenin’in müthiş bir izolasyon içinde olduğunu haykırdı20 ve Karelin en gizli düşüncelerini şunları söylerken ortaya döktü:

“Ilımlı Bolşevikler Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nu ve Petrograd Sovyeti’ni etkileyebilir.”21

Bu arada, Buharin “Sol” Sosyalist Devrimcilerle, sermaye iktidarını yeniden canlandırmak ve devrimin liderlerinin –Lenin, Stalin ve Sverdlov’un– katledilmesini örgütlemek amacıyla Halk Komiserleri Konseyi’ne karşı ortak hareket etme konusunu görüşüyordu.

Halk Komiserleri Konseyi’ne saldırı inisiyatifi şimdi Sosyalist Devrimciler tarafından yüksek sesle desteklenen sağ bozgunculara geçmişti. 4 Kasım’daki Bütün Rusya Merkez Yürütme Komite toplantısını hedef alan Larin’di. Halk Komiserleri Konseyi’nin basın hakkındaki kararlarının kaldırılmasını önerdi ve basın konusunu “devrimci hükümet tarafından konulan diğer kısıtlamalardan” ayırmadan22 tüm tutuklamaları, tüm gazete kapatmaları ve diğerlerini araştırmak için bir mahkeme kurulmasını önerdi. Bu Halk Komiserleri Konseyi’ne hiçbir güvenlerinin olmadığının açık ifadesiydi. “Sol” Sosyalist Devrimciler hiç zaman kaybetmeden Larin’in teklifini desteklediler.

Basın kanunları etrafında koparılan tüm bu “demokratik” gürültü, proleter diktatörlüğe karşı başlatılan genel saldırının bir parçasıydı. Krasnov, Kadetler ve Beyaz Muhafızlar ellerinde silahları çarpışırken; Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi, Sosyalist Devrimciler, Menşevikler ve sağ bozguncular cephe gerisinde sabotajcı olarak çalışıyorlardı. Zinovyev ve Kamenev grubu bu karşıdevrimci birleşik cepheye katıldı. “Basın özgürlüğünün” bu sözde taraftarlarına cevap olarak Lenin şöyle dedi:

“Bir avuç sefil iç savaş başlattı. Henüz sona ermedi. Kaledinciler Moskova’ya, şok taburları da Petrograd’a yaklaşıyor...

Sosyalist Devrimcilerin samimi olduğuna inanmaya hazırız; ama onların arkasında Kaledin ve Milyukov var.

Askerler ve işçiler; siz ne kadar kararlı olursanız o kadar çok başarı elde ederiz. Eğer kararlı olmazsak bizim için şöyle söyleyeceklerdir: ‘Milyukov’u serbest bıraktıklarına göre henüz yeterince güçlü değiller.’ Biz önceden iktidarı ele geçirdiğimizde burjuva gazeteleri kapatacağımızı söylemiştik. Bu tür gazetelerin varlığına göz yummanın anlamı, sosyalist olmaktan vazgeçmek demektir...

Bu gazeteler ne tür bir özgürlük istiyor? Büyük miktarlarda kağıt ve faso fiso yazarlardan oluşan bir ordu satın almak için mi özgürlük? Sermayeye bağlı bir basının özgürlüğünü reddetmeliyiz... Sosyal devrime doğru ilerlediğimizden dolayı Kaledin’in bombasının yalan bombalarıyla arttırılmasına izin veremeyiz.”23

İşçiler ve askerler “basın özgürlüğünün” ne anlama geldiğini öğrendiler. Her gün karşıdevrimci gazeteler onlara karşı en adi ve en ağır hakaretleri içeren haberler yazıyorlardı. Peter ve Paul Kalesindeki kadınların bu iddiaları yalanlamalarına karşın, Kızıl Muhafızlar şok taburlarının kadın üyelerine tecavüz etmekle suçlanıyorlardı. İşçiler ve askerler Kışlık Saray ve Kremlin gibi tarihi yapıları tahrip etmekle suçlanıyorlardı. Yabancı muhabirler bu iftiraları yalanlıyorlar, fakat karşıdevrimci gazeteler bu haince kampanyalarında ısrar ediyorlar ve halkın en geri kalmış kısmını asker ve işçilere karşı kışkırtmaya çalışıyorlardı.

Bu gazetelerin baskı merkezindeki dizgiciler bile bu kötü niyetli şeyleri basmayı reddediyorlardı.

“Sol” Sosyalist Devrimcilerin kesin desteğini almış olmasına rağmen Larin’in önergesi kabul edilmedi. Bunun üzerine V. Nogin ayağa kalkarak, “bir grup Halk Komiseri” adına bir bildiri okudu; bildiride Kamenev’le Troçki’nin teslimiyet politikasının bu destekçileri Sosyalist Devrimcilerle Menşeviklerin hükümete dahil edilmesini istiyorlardı. Ayrıca kendilerinin Halk Komiserleri Konseyi’nden istifa ettiklerini de açıklıyordu. Bu bildiri Nogin ve Halk Komiserleri A. Rikov, V. Milyutin ve İ. Teodoroviç tarafından imzalandı. Bu bildiri aynı zamanda Ulaştırma ve Haberleşme Komiseri Ryazanov, Basın Komiseri N. Derbişev, Kamu Baskı Merkezleri Komiseri İ. Arbuzov, Kızıl Muhafız Komiseri Yurenev, Çalışma Bakanlığı Tartışma Bölümü Müdürü G. Federov ve Çalışma Komiserleri G. Larin ve Şliapnikov tarafından desteklendi. Nogin bildirisini okumayı bitirir bitirmez “Sol” Sosyalist Devrimci gruptan bir temsilci ayağa kalktı ve Halk Komiserleri Konseyi Başkanı olarak Lenin’e şu gensoruyu verdi:

“1. Niçin kararnameler ve diğer faaliyetler görüşülmek üzere Merkez Yürütme Kurulu’na sunulmadı?

2. Hükümet resmi kararlar almak yerine keyfi kararlara mı yöneliyor?”24

“Sol” Sosyalist Devrimcilerle Kamenev-Zinovyev grubunun tüm bildirileri Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nu, Halk Komiserlerine karşı duracak burjuva bir yapıya dönüştürmeyi amaçlıyordu. Bu toplantıda hainler –Larin’in konuşması ve önergesi, Halk Komiserleri grubu tarafından hazırlanan bildiri ve son olarak “Sol” Sosyalist Devrimcilerin gensorusu– tarafından başlatılan saldırılar, bozguncuların kendi aralarında Halk Komiserleri Konseyi’ne güvenleri olmadığını dile getirdiklerini ve Sovyet Hükümeti’ni yok etmeyi amaçladıklarını kanıtlıyordu.

Sosyalist Devrimcilerin gensorusuna cevap olarak Lenin şunları söyledi:

“Yeni hükümet, çalışmaları esnasında, bütün kurallara bağlı kalındığı halde ortaya çıkabilecek engellere kayıtsız kalamaz. Durum çok vahim ve daha fazla gecikmeye tahammül edilemez. Hükümetin aldığı önlemleri cilalamak için harcayacak vaktimiz yok.”25

“Sol” Sosyalist Devrimci grup adına Merkez Yürütme Kurulu üyesi Spiro, Halk Komiserleri Konseyi’ne güvenleri olmadığını belirten bir önerge sundu. Uritski de şu satırları içeren bir bildiri sundu:

“Sovyet Parlamentosu Halk Komiserleri Konseyi’nin, Bütün Rusya Sovyetleri Kongresinin genel programı çerçevesindeki acil kararları kabul etme hakkı var.”26

Bu önergenin oylanması sırasında Rikov, Nogin, Kamenev, Zinovyev ve diğerleri toplantıyı terk etti. Hainlerin bu davranışı “Sol” Sosyalist Devrimcilerin çoğunluğu sağlaması amacıyla yapılmıştı. Fakat bu plan önlendi. Uritski’nin önergesi 23 oya karşı 25 oyla kabul edildi.

Böylece, “Sol” Sosyalist Devrimci ve sağ bozguncu bloğun Sovyet Hükümeti’ni yıkma çabaları başarısızlığa uğradı.

Durum oldukça kritikti. Karşıdevrimciler çok heyecanlıydılar ve birkaç gün hatta birkaç saat içinde Sovyet Hükümeti’nin düşeceğini tahmin etmişlerdi. Menşevikler şunları yazıyordu:

“Kahramanlar parçalanma içinde. Halk Komiserleri birbiri ardına onlara güvenen bakanları ziyaret etmeden istifa ediyorlar.”27

Menşevik Parti birkaç liderin görevden kaçmasının “sonun başlangıcı” olduğunu hayal ediyordu. Halktan kopmuş bir parti daha farklı düşünemezdi.

İngiliz Elçi Sir George Buchenan hatıralarında şöyle yazıyordu:

“Liderlerinin çoğunun ayrılması, partinin daha ılımlı üyelerini diğer sosyalist grupların temsilcileriyle aynı noktaya getirdi: Lenin’in dahil olmadığı bir hükümetin kurulması.”28

Tüm burjuvalar eğer proleter diktatörlük yakında çökmezse, en azından önemli ödünlerin onu çöküşe götüreceğini umuyorlardı. Hükümetteki sandalyelerin yarısının Sosyalist Devrimci ve Menşeviklere verilmesi talebi gerçekte proleter diktatörlüğün feshi talebiydi.

Halbuki Bolşevikler en küçük bir dehşete bile düşmemişlerdi. Bu taleplere cevap olarak Bolşevik Partisi cesur liderlerinin aracılığıyla şunu söyledi:

“... Sovyetlerin II. Kongresinden sonra ayakta kalabilecek tek hükümet Bolşevik Hükümeti’dir... sadece ‘Bolşevik Hükümeti’ bir ‘Sovyet Hükümeti’ olarak kabul edilebilir.”29

Birkaç hainin planı Bolşevik Partisi’ni izleyen halkın birliğini Lenin’in dediği gibi “ne bir saniye ne de bir zerre” sarsmaya yetebilir”.30 Hainlerin saldırısına rağmen Lenin’in sergilediği soğukkanlılık tüm Bolşevik Partisi’nin soğukkanlılığıydı. Dan ve Çernov’un Bolşeviklerin çökmesini beklediği dakikalarda Lenin, “Bolşevikler Devlet İktidarını Ellerinde Tutabilecekler mi?” başlıklı broşürünün ikinci baskısına önsöz yazıyordu:

“Bolşevik iktidarına karşı öne sürülen savlar son derece aptalca. Bu savlar tuzla buz edilmiştir.

Şimdiki görev, öncü sınıfın –proletaryanın– somut eylemleriyle işçi ve köylü hükümetinin iktidar olabileceğini kanıtlamaktır.”31

Tüm Bolşevik Partisi üyeleri Merkez Komite’ye, hainlere karşı tam destek verdi.

Birkaç yerel parti örgütü, hainleri görevlerine dönmeye çağırdı. Benzer talepler işçi ve askerler tarafından da yapıldı. 9 Kasım’da Finlandiya Alayı’nın askerleri Smolni’ye bir delegasyon göndererek istifa eden Halk Komiserlerinin derhal görevlerine dönmelerini ve diğer komiserlerle birlikte “kazanılan haklardan hiç ödün vermeden ve kabul edilen kararları uygulamaya koyarak” sorumlulukları paylaşmalarını istedi.

Halk Komiserleri Konseyi’nde hainlerin yerlerine G. İ. Petrovski, A. G. Şliçter ve M. T. Elizarov geçti. Konseyin çalışmasına bir dakika bile ara verilmedi. Kamenev’in yerine Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu Başkanlığına J. M. Sverdlov seçildi. Bozguncu bloğun temsilcileri Kamenev’in başkanlık görevinden alınması konusunda üzüntülerini dile getirdiler ve 14 “Sol” Sosyalist Devrimci, Sverdlov’un bu göreve seçilmesine karşı oy kullandılar. Kamenev’in ayrılması Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’ndaki Bolşevik grupta bir bölümün sergilediği kararsızlığa son verdi ve “Sol” Sosyalist Devrimcilerin Bolşevikleri bölme hayallerini yok etti.

6 Kasım’da Demiryolu İşçileri Sendikası yönetim merkezini Moskova’ya taşımaya karar verdi. Bu manevralarının başarısız olduğunun kabulüydü. Bu tarihten hemen önce ve sonra yaşanan olaylar, Lenin’in bu Yürütme Kurulu’nun yığınların desteğinden yoksun bir yapı olduğu şeklindeki açıklamasını tamamen doğruladı. Böylece 4 Kasım’da Nikolayevski Demiryolundaki işçiler, komitelerine danışmadan ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin kurallarına karşı gelerek dört birlik trenini devrimci kuvvetlere yardım için Moskova’ya gönderdiler. Bunlardan birisi denizcileri taşıyordu, diğeri ise zırhlı bir trendi. Harkov kavşağındaki işçiler, Demiryolu Yönetimi’ne güvenlerinin olmadığını açıkladılar. 13 Kasım’da yapılan Demiryolu Komiteleri temsilcilerinin birleşik toplantısında bürokratların mırıltılarının ortasında halkın sesi duyuldu. Ekaterinburg demiryolu temsilcisi şunları söyledi:

“Yürütme platformu tamamen destekleniyor fakat, demiryolu atölyeleri, idarecileri faaliyetlerinden dolayı kınayan bir önergeyi kabul etmiştir.”32

Kursk demiryolu temsilcisi “Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi”nin yasağına karşın Bolşevik birliklerin Kursk demiryolu üzerinden yollandığını açıklamak zorunda kaldı. Demiryolu bürokratları devrimin rüzgarıyla yok olup gittiler.

2

AÇLIK VE SABOTAJLARLA MÜCADELE

Fişekler Smolni’nin dışındaki meydanda patlıyordu. Girişte, Kızıl Muhafızlar geçenleri inceliyorlardı. Sonsuz insan seli binaya akıyordu. İçeri giren bu insan seli iki yöne ayrılıyordu; ilki sağa Askeri Devrim Komitesi’ne, diğeri sola Halk Komiserleri Konseyi’nin bulunduğu odaya gidiyorlardı.

Ülkenin en uç köşelerinden delegeler, Sovyet yönetiminin nasıl örgütleneceği konusunda bilgi almaya geliyorlardı. Köylüler Lenin’in Toprak Kararnamesi’nin bir kopyasını almak için oradaydılar. Cepheden delegeler Barış Kararnamesi’nin kopyalarını istiyorlardı.

Birlik komutanları Askeri Devrim Komitesi’nden savaş atamalarıyla ayrıldılar ve Kızıl Muhafızları gecenin karanlığında cepheye gitmeye çağırdılar.

Devrimci başkentte fırınların önünde uzun kuyruklar oluştu. Sabotajcılar işçileri Büyük Ekim Devrimi’nin arifesinde bilerek ve isteyerek örgütlemeye başladıkları açlığın sıska elleriyle boğmak istiyorlardı. 25 Ekim 1917’de Petrograd’daki tahıl stokları sadece bir iki gün için yeterliydi.

Menşevikler, Proterlerin Ekim zaferinden günler önce, Bolşeviklere karşı mücadelede sabotaj silahına başvuracakları tehdidinde bulunmuşlardı. Böylece, 20 Ekim’de, o zamanki İçişleri Bakanı Menşevik A. M. Nikitin şunları söylemişti:

“Hiçbir kuvvetleri yok. İktidarı ele geçirseler bile onlarla işbirliği yapmayı reddedeceğiz. Tecrit olacaklar.”33

Halk Komiserleri Konseyi’nin kurulduğu gün Anayasal Demokratlar, Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler devlet memurlarını yeni hükümete itaat etmemeye çağırdılar.

26 Ekim’de Petrograd Özel Gıda Bölümü memurları, Sovyet Hükümeti’nin temsilcileriyle birlikte çalışmayı reddedip Sosyalist Devrimci Dedusenko liderliğinde görevlerini terk ettiler. Gıda Bakanlığı’ndaki ve Petrograd Gıda İdaresi’ndeki memurlar greve gittiler.

Devrimci Petrograd’da yiyecek durumu oldukça kötüydü. 27 Ekim’de başkentte sadece 500 ton tahıl vardı ama açlığın sınırında beslenmek için gereken günlük tahıl ihtiyacı 800 tondu. Ekmek unu artık yulafla değil arpayla karıştırılıyordu. Karşıdevrimci basın açlık çeken insanları zevkle seyrediyordu. Menşevik Yedinstvo halkı Bolşeviklere karşı kışkırtmak için şunları yazıyordu:

“Size ekmek sözü verdiler ama sizi açlığa mahkûm ediyorlar.”34

Başkente yiyecek sağlamak için yapılan tüm çalışmalar Lenin ve Stalin’in doğrudan gözetiminde yapılıyordu. Özel stoklara el koyma hakkı verilen Bolşevik gıda memurları çalışmaya başladı. Kızıl Muhafız birlikleri yiyecek depolarını, nehir kıyılarındaki mavnaları ve demiryollarındaki yük vagonlarını dikkatle araştırdı ve oldukça fazla miktarda saklanmış tahıl ve un buldu. Bunlara hemen el konuldu. Bunun anlamı, devrimci başkentin 10 günlük ihtiyacı olan yaklaşık 5 bin ton tahılın sağlanmasıydı.

Sovyet Hükümeti tarafından yayınlanan “Gıda Kanunu”, emekçi yığınlarının devrimci inisiyatifini harekete geçirdi. Krasnov ve Kerenski’nin karşıdevrimci kuvvetleri Petrograd’a doğru ilerlemeye başladığında yiyecek krizi büyük ölçüde çözülmüştü. Diğer bölgelerden tahıl getirilmesi için gerekli tedbirler alındı. Kasım başlarında Halk Komiserleri Konseyi Petrograd’a gelen tahıl trenlerine eşlik etmek üzere devrimci denizcilerden oluşan 50’şer kişilik birlikler gönderdi. Çok sayıda konuşmacı ve komiser yükleme işlemlerini hızlandırmak için güneydeki zengin tahıl bölgelerine gönderildi. Askeri Devrim Komitesi, her gün, büyük toprak sahiplerinin tahıllarına el koymaları ve tahıl üretimi yapılan bölgelerde köylüler arasında Petrograd’a tahıl gönderilmesi için propaganda yapmaları amacıyla devrimci denizcilerden ve Kızıl Muhafızlardan oluşan birlikler kuruyordu. Gıda Komiserliği tüm Rusya’ya yiyecek stoklarını belirlemek üzere özel görevliler gönderiyordu. Bunlardan bazıları savaş boyunca yurtdışına tahıl gönderen Arşengel ve Murmansk’a gitti. 50 kişi Kuzey Dvina’nın Perm-Kotlas Demiryolu ile birleştiği Kotlas’a gönderildi. Burada on binlerce ton tahıl depolanmıştı. Eyaletlerdeki tahıl stokları oldukça fazlaydı ve Kuzey Kafkasya ve Sibirya’daki tahıl stokları yüz binlerce tonu buluyordu.

Petrograd için tahıl sağlama işi büyük ölçüde üretim bölgelerine akın eden ve köylülerden tahılı yüksek fiyatla alıp böylece hükümet alımlarını köstekleyen vurguncular tarafından engelleniyordu. Fakat büyük proleter devrim sonrasında patlak veren yiyecek krizinin ana nedeni Sosyalist Devrimci ve Menşevik karşıdevrimin denetimindeki taşra yiyecek komitelerinin sabotajlarıydı.

Devrimci başkentin temsilcileri yiyecek cephesindeki bu sabotajlarla savaşmaları için eyaletlere yardım etti. Kasım başlarında başkente ulaşan tahıl, günde 15 kamyonu geçmiyordu. Bundan dolayı 7 Kasım’da kişi başına ekmek tüketimi bir pudun sekizde üçüne düşürüldü. Kasım ayı ortalarında tahıl sevkiyatı büyük ölçüde arttı. 1 Kasım ile 30 Kasım arasında 15.277 ton tahıl Petrograd’a ulaştı. Kasım ortalarında 1.200 kamyon dolusu tahıl yola çıkmıştı. Bu yüzden 15 Kasım’da ekmek tüketimi yarım puda çıkarıldı. Sovyet Hükümeti’nin ilk ayı boyunca başkentin yiyecek stokları oldukça yeterliydi. 30 Kasım’da ekmek tüketiminin bir pudun dörtte üçü oranında arttırılmasına ve yiyecek kartı sahiplerine bir pud fazla un verilmesine karar verildi. Kasım ortalarında Petrograd Özel Gıda Bölümü çocuklar için fazladan yiyecek dağıtımına başladı.

Başkente yiyecek temininde sağlanan bu gelişme, sadece dışarıdan gelen tahılın artmasıyla değil, aynı zamanda başkentte stokları arttırmak için alınan tedbirlerle sağlanmıştı. Çeşitli ofislerdeki sabotajcılar demiryolu depolarında binlerce ton yiyecek bırakmışlardı. Bu stokların toplanması, kontrol edilmesi ve şehre taşınması gerekiyordu. Gıda İdaresi Kasım ayı başında geniş yetkilerle donatılmış ‘Boşaltma Komisyonu’ kuran Askeri Devrim Komitesi’nden bu konuda oldukça büyük yardım aldı. Komisyon başkentteki halkın işbirliğini de sağladı. Onların yardımlarıyla 8 Kasım’da sadece Petrograd demiryolu yiyecek depolarında 267 ton beyaz un, 1.434 ton buğday, 283 ton çavdar unu, 750 ton balık, 16 tondan fazla tereyağı, 150 ton toz şeker vb. bulundu. 9 Kasım’da Nikolayevski demiryolundaki Navoloçnaya istasyonunda 5 vagon dolusu tahıl ve 15 ton şeker bulundu. Komisyon her gün benzer stoklar buluyordu. Komisyon yük vagonlarının boşaltılması ve yiyeceklerin şehre taşınması için işçi, asker ve denizcilerden gönüllü yardım sağladı. 8 Kasım’da binlerce denizci ve asker bu işle uğraştı ve tüm otomobiller ve tramvaylar bu iş için seferber edildi. 14 Kasım’da yaklaşık 400 işçi sadece Navoloçnaya istasyonunda bu işle uğraştı. Bunlar Obuhov fabrikası, boru fabrikası ve Petrograd’da bulunan diğer büyük fabrikaların işçileriydi.

Bolşevikler ekmek için tutumluluk çağrısında bulundular. Gıda İdaresi israfa savaş açtı. Restoranlara, ordu birimlerine özel yiyecek sağlanması yasaklandı. Şehirdeki tüm restoranlar kamu yemekhanelerine dönüştürüldü ve sadece yiyecek kartı olanlara yemek verildi. Halk Komiserleri Konseyi Gıda Komiserliği emekçilere şöyle sesleniyordu:

“Hiç kimse yoldaşı ve komşusunun aldığından daha çoğunu kendisi için almaya çalışmamalı. Hangi koşul altında olursa olsun, bireyler veya gruplar için yiyecek kapma çabası tamamen suç sayılmaktadır.”35

Askeri Devrim Komitesi yiyecek vurguncularıyla uğraştı. 10 Kasım’da “sadık tüm vatandaşlara” yayınlanan bildiride yiyecek vurguncuları halk düşmanları olarak ilan edildi. Tüm emekçiler her türden yiyecek vurgunculuğu ve hırsızlığı olayını bildirmeye çağrıldı. “Vurguncu ve yağmacıların yargılanmasında Askeri Devrim Komitesi acımasız davranacaktır,” dendi.36 Kasım ortalarında Halk Komiserleri Konseyi Lenin’in imzasıyla basında yer alan “Vurgunculukla Savaş” konusunda şu kararları aldı:

“Halk Komiserleri Konseyi, Askeri Devrim Komitesi’ne vurgunculuğu ve sabotajları, yiyecek istifçiliğini vb. yok etmek için en etkili tedbirleri almasını emretmiştir. Bu tür suçları işleyen herkes Askeri Devrim Komitesi tarafından tutuklanıp Kronstadt’daki hapishanelerden birine hapsedilecektir.”37

Kızıl Muhafız birlikleri vurguncuları tutuklayıp hapsettiler ve stoklarına el koydular. Böylece vurguncu ve sabotajcılarla savaşta yeni devrimci gıda yönetim birimleri ortaya çıktı. Sovyet Hükümeti’nin ilk tedbirleri, Kasım ayında başkente yiyecek sağlanmasında oldukça büyük iyileşmeler sağladı. Devlet memurlarının, Sosyalist Devrimcilerin ve Menşeviklerin karşıdevrimci sabotajları proletarya diktatörlüğünün kurumları tarafından boşa çıkarıldı.

Sosyalist Devrimciler yiyecek teminini sabote etmek amacıyla Kulakları örgütlemek için telaşla kırlara koşturdular.

Yiyecek sağlamakla görevli yetkililerin sabotajlarına Maliye, Tarım, İçişleri, Ulaştırma ve Haberleşme, Çalışma, Kamu Düzeni, Ticaret ve Sanayi bakanlık yetkililerinin sabotajları ekleniyordu. Bu sabotaj örgütlüydü. Eyleme sadece yüksek rütbeli devlet memurları değil, posta ve telgraf işçileri, devlet dairelerindeki sekreterler, telefon operatörleri ve öğretmenler de katılmıştı. Onlar, kapitalist sistemden hiçbir çıkarları olmamasına rağmen bu sistemin yok edilemeyeceğine inanıyorlardı.

Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, memurları Sovyet rejiminin kısa ömürlü olacağına inandırmayı başarmışlardı. Öyle ki, yeni rejim iki üç günden fazla sürmeyecek, onlar ofislerinden ayrıldıktan sonra Bolşevikler onların masalarında Kerenski dönünceye kadar bir fincan çay içmeye fırsat bulamayacaklardı. Sosyalist Devrimci ve Menşevik memurlar devlet aygıtını işletme işinin işçilerin düzeninin karşılaşacağı en büyük güçlük olacağını düşünüyorlardı. Kendi yayın organlarında şunları yazıyorlardı:

“Kerenski’yi tutuklayabilirsiniz ve Kadetleri vurabilirsiniz; fakat ne en iyi silah en kötü sekreterin yerine geçebilir, ne de en cesur denizci herhangi bir devlet dairesindeki en tembel sekreterin yerini alabilir.”38

Devlet memurlarına, Anayasal Demokrat ve Menşevikler tarafından kontrol edilen sendika çalışanları da katıldı. Halk Komiserleri Konseyi’nin kurulduğu gün Posta ve Telgraf Çalışanları Sendikası Merkez Komitesi, Askeri Devrim Komitesi Komiserleri Birliği’nden geri çekilmeyi talep etti ve eğer bu yapılmazsa greve gidecekleri tehdidinde bulundu. Kredi Enstitüsü Çalışanları Sendikası Bütün Rusya Yürütme Heyeti, Hazine Komiseri Menzinski’nin yönetim kurulu toplantısına, buna sadece “Ülkenin ve Devrimin Kurtuluşu Komitesi”nin izin verebileceği gerekçesiyle reddetti. 26 Ekim’de Menşevik gazete sabotajın ilk sonuçlarını şu ifadelerle özetledi:

“Bolşevik zaferinden bu yana sadece bir gün geçti, ama tarihin gazabı onların üzerinde ... onlar ... siyasi iktidarı ellerinde tutma yeteneğinden yoksunlar, bu güç ellerinden kayıp gidiyor... herkesten soyutlanmış durumdalar, ülkedeki tüm sekreterler ve teknik işçiler onlara hizmet etmeyi reddetti.”39

Bu sabotajın örgütlenmesindeki önemli rol A. M. Kondratyev, N. İ. Karkovtsev, M. İ. Lappo Starzenetski ve Anayasal Demokrat Parti yanlısı diğer üst düzey memurların öncülüğünde kurulan ve Petrograd’daki yüksek rütbeli memurlar tarafından kontrol edilen Petrograd’daki sivil devlet memurları federasyonu “Sendikalar Birliği” tarafından oynanmıştı. Federasyon kurulması yolundaki ilk adım Temmuz 1917’de atılmıştı. Ekim Devrimi’nin arifesinde ise kesin şeklini alamamıştı. Proleter devrimden hemen sonra “Sendikalar Birliği” karşıdevrimci –gölge Geçici Hükümet– “Kurtuluş Komitesi” ve çeşitli bakanlıkların grev komiteleri ile ilişki içinde kuruldu ve bu bakanlıkların yetkilileri tarafından yapılan sabotajlara önderlik etme işini üstlendi.

Diğer önemli bir sabotaj örgütü, “Sendikalar Birliği” ile işbirliği içerisindeki Mayıs 1917’de kurulan ve burjuva, Kornilov yanlısı entelektüellerin temsilcilerinden oluşan sözde “Çalışan Entelijensiya Vekilleri Sovyeti” idi. Bu Sovyet’in Devlet Moskova Konseyi’nde 29 temsilcisi vardı. “Sendikalar Birliği” gibi Anayasal Demokratlar tarafından yönetiliyordu. Üyelerinden çoğu aynı politik inançtaydı. Fizikçiler, mühendisler ve Tarım İşçileri Sendikası gibi örgütlerle birlikte “Emekçi Aydın Vekilleri Sovyeti”, Kazak Tümeni gibi “entelektüel” örgütlerle ve Memur Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu ve Üreticiler Birliği gibi anti-Sovyet örgütleri ile bağlantı içindeydiler.40 “Emekçi Aydın”, grevci hükümet memurları arasında dağıtılmak üzere Reç, Volya Naroda, Dyelo Naroda, Petrogradskava Gazeta ve diğer karşıdevrimci gazetelerin sütunlarındaki iftiralardan alıntılar yapan günlük bir bülten çıkarıyordu. Bu “entelektüel” Sovyet’in yaptıklarından bir örnek:

“Yaklaşan tehlikenin yalnızca politik değil, aynı zamanda maddi bir niteliği de vardır. Entelektüel işlerle uğraşan işçilerin maaşları kapıcıların kaprislerine bağlı olacak.”41

Fakat “kapıcılar” sabotaja cesurca karşı çıktılar. Örneğin, Petrograd’daki Volga-Kama Bankasının kapıcısı Gerasim Ogur sabotajcılara katılmayı reddetti ve bankada Kızıl Muhafızların denetimi ele geçirmesine yardım etti. Öğretmen olan kız kardeşi Maria’yı bankaya getirdi. Sabotajcılar, Gerasim ve kız kardeşine karşı boykot başlattılar. İsimleri “kara listeye” alındı ve bankanın kapısının altından atıldı; ama onlar sindirilmeye karşı koyarak işlerini yapmaya devam ettiler.

Neredeyse tüm bakanlıklarda alt kademelerdeki memurlar, yeni yönetimin inşasında işçilere ve Kızıl Muhafızlara seve seve yardım edeceklerini söylediler. Yıllardır devlet dairelerinde sadece kurye olarak çalışan adamların birçok durumda önemli işlerde kullanılabileceği ortaya çıktı. Böylece, sabotajcıların gözdağına rağmen Hazine Bakanlığı Özel Kredi Bölümü çalışanlarından 10 üye Hazine Komiserliğinde çalışmaya gönüllü oldu. Bunlardan sekizi daha önce kuryeydi. Aynı bakanlıkta kuryeler en can alıcı konumlarda bulunan memurlarla, sabotajcılardan uzaklaştırılıp kazanılabilecek personel hakkında komiserleri bilgilendirdiler.

Bankalardaki ve Hazine Bakanlığı’ndaki sabotajcılar, grevlerinin sonucu olarak fabrika işçilerinin maaşlarını alamayacağına ve bunun da açlık ayaklanmalarını arttıracağına inanmışlardı. Eski bir bürokrat olan, Durnovo’nun danışmanı, Stolipin’le Sturmer’in meslektaşı, Devlet Bankası Müdürü İ. P. Şipov’un kehaneti tam olarak böyleydi. Fakat Devlet Bankası’nın alt kademelerdeki yaklaşık bin kadar çalışanı, sabotajcıların tüm çabalarına rağmen çalışmaya devam etti ve maaşlar zamanında ödendi. Daha önce devlet dairelerinde çalışan askerler ve denizciler cepheden gelerek sabotajcıların yerlerini aldılar ve işçilerle omuz omuza yeni devletin yapılandırılmasına yardım ettiler. Devlet memurlarının en demokratik kesimi de sabotajcılara karşı çıktı.

Karşıdevrimci sabotajları ilk teşvik eden Anayasal Demokrat Parti’ydi ve bu partinin liderleri Kutler, Hessen, Kuruşçov, Kiesvetter ve diğerleri sabotaj örgütlerinin başındaydılar. Mesleği mühendislik olan kıdemli memur ve Anayasal Demokrat Parti’nin en aktif üyelerinden biri olan Lappo Starzenetski, o günlerde grev komiteleri oluşturmak ve sabotajcıların liderlerine talimat vermek için bir bakanlıktan diğerine koşuyordu. Devlet memurlarından önce büyük demokrat kılığına bürünmüştü. “Niye grev yapmak zorundayız” diye soruyordu, amirlerinden böylesine cana yakın bir ilgi görmeye veya üst düzey bürokratlardan böylesine “demokratik” söylevler dinlemeye alışık olmayan dili tutulmuş memurlara. Ve kendisi yanıtlıyordu: “Çünkü Sovyet Kararnameleri özgürlüğün kaybolması ve dizginsiz bir zulüm demektir.”42

Kimin özgürlüğünü kaybettiği ve kimin egemenliğine son verildiği konusunda memurların kafaları karışıktı ama onlar yine de grev lehinde oy kullandılar. Çünkü Bolşeviklerin iktidarda fazla kalamayacaklarına inandırılmışlardı ve bu inanç sabotaj liderlerinden aldıkları 6 haftalık ya da 2 aylık maaşın peşin ödenmesiyle perçinleniyordu.

Sabotaj liderleri ülkedeki büyük kapitalist örgütlerle sıkı ilişki içindeydi ve sabotaj eylemleri için onlardan finansal yardım alıyorlardı. Lappo Starzenetski, Ericson’a; M. Ferrand, Birleşik Kablo Tesisleri Ltd., Siemens-Schuckert ve diğer firmalara bağlıydı.43 Sabotajcılar aynı zamanda Moskova’daki İvan Staheyev’in ticarethanesinden, Kafkas Bankasından, Tula Toprak Bankasından, Moskova Halk Bankasından ve büyük ölçekli sanayi ve ticaretten para kazanan çok sayıdaki kapitalistten mali destek alıyorlardı.

Bu kapitalistler grev amacıyla büyük miktarlarda para bağışlıyorlardı. Çünkü toprak beylerinin varlığının ve kapitalist yönetimin sarsıntıda olduğunun farkındaydılar. Eski Adalet Bakanı Demyanov’un tanıklığına göre görevden alınan Geçici Hükümet üyeleri Devlet Bankasından 40 milyon ruble çekmişler ve bu parayla sabotaj eylemlerini finanse etmişlerdi. Özel banka çalışanlarından oluşan grev komitesi devlet görevlilerinden grev fonu için 2 milyon ruble topladılar ve komitenin başkanı L. Tessler bu paranın 1 milyon 500 bin rublesini Sendikalar Birliği Başkanı A. M. Kondratyev’e aktardı.44 Sabotajcılar aynı zamanda Rus-Asya Bankası ve diğer bankalar aracılığıyla Fransız elçiliğinden de yardım alıyorlardı.45 Bu komitenin üyeleri abonelik yoluyla da para topluyorlardı ve “Sendikalar Birliği” liderlerinden, daha önce Dışişleri Bakanlığı’nda görevli olan L. V. Urusov bu yolla oldukça büyük çapta para topladı. Sabotaj liderleri toplanan paraların kaynaklarını sivil devlet memurlarından sakladılar. Örneğin, Posta Çalışanları Kongresinde delegelerden biri Posta ve Telgraf Bakanlığı çalışanlarına 200 bin rublenin hangi kaynaktan ödendiğini sordu, fakat Sosyalist Devrimci ve Menşevik liderler soruyu cevaplamayı reddettiler.

Proletarya diktatörlüğüne karşı mücadelede açık sabotajın yanında diğer yöntemler de kullanıldı. Eski burjuva devlet yönetimi kendini yeni koşullara uydurmaya çalıştı ve böylece kendini tamamen yok olmaktan kurtardı. Merkezi Grev Komitesi’nin bir toplantısında “Yargıçlar Birliği”nin temsilcisi kendi durumları açısından bir istisna tanınmasının kaçınılmaz olduğunu, Bolşeviklerin dağılma emrine rağmen onların görevlerine devam etmelerine izin verilmek zorunda olduğunu iddia etti. “Mahkemeler greve gidemez” dedi. “Eğer yapabilselerdi kendi kendini tayin eden mahkemeler ortaya çıkardı.”46 Ve bu taktikler grev komitesinden tam destek buldu. Memurlar eylemlerinin sadece eski devlet yönetiminin çöküşünü hızlandırmakla kalmayacağının, aynı zamanda halkı yeni hükümet organlarını kurmaya yönlendireceğinin farkındaydılar. “Kendi kendini tayin eden” mahkemeler çoğalmıştı.

Saray Koruma Bakanlığı memurları da greve gitmeye istekliydiler. Bu bakanlığın lağvedilmesi üzerine Başkanlık Müsteşarı Prens Gagarin ve Baron von der Stackelberg bu durumu protesto etmek için Lunaçarski’ye geldiler ve şunları söylediler:

“Bakanlık için muhtıra hazırlıyoruz, greve gitmek gibi bir niyetimiz yok ve dağılmayacağız.”47

Baron ve Prens’in protestosunun bir anlamı yoktu. Bakanlık kapatıldı. Diğer taraftan açıktı ki yetkililer eski çalışanlarını alıkoyarak eski devlet yönetimlerini koruyorlardı.

Kerenski Hükümeti eski Çarlık yönetiminin gösterişine hiç dokunmamıştı. Örneğin; Lunaçarski ve Eğitim Halk Komiserliği yetkilileri Kışlık Saray’a geldiklerinde gri üniformalı kapıcılar tarafından karşılanmışlar ve yaltaklanan bir ses tonuyla öğle yemeğine davet edilmişlerdi. Eski Çarlığın yemek odasında masanın üstünü çeşitli yiyeceklerle dolu buldular. Petrograd’da açlık kol geziyordu, işçiler ekmeksizdi fakat burada her şey eskisi gibiydi. Saray Bakanı emrinde çok sayıda hizmetçi bulunduruyordu. Kerenski’nin yönetimi altında bunlar korunmuştu. Çar döndüğünde her şeyi yerli yerinde bulacaktı ve alışkanlıklarını bir nebze olsun değiştirmesine gerek kalmayacaktı.

Çarcı bürokrasi ve Geçici Hükümet, Sosyalist Devrimcilerle Menşevikleri eski devlet yönetimini korumaya zorluyorlar, ancak yönetimin en demokratik kesimini oluşturan çeşitli bakanlıkların alt kademelerinde bulunan memurlar yüksek bürokrasinin taktiklerinin iç yüzünü görüyorlardı. Gerici sendika bürokrasisi, eski yönetimi kurtarmak ve Sovyet Hükümeti’nin kurulmasını önlemek için bir teşebbüste bulundu. Böylece, yeni bir hükümet kurma çalışmaları son noktaya geldiğinde Demiryolu İşçileri sendikası Yönetimi, Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı’nı da denetimi altına almaya çalıştı. “Kurtuluş Komitesi”nin kışkırtmalarıyla Posta ve Telgraf Çalışanları Sendikası, Posta ve Telgraf Bakanlığı’nın denetimini ele geçirmeye çalıştılar.

Bu teşebbüsler başarısızlıkla sonuçlandı, ama kışkırtıcı sabotajcılar pasif direnişten aktif eyleme geçtiler. Görünüşte grevlerinden vazgeçtiler ve işlerine döndüler, fakat yeni hükümeti gözden düşürmek için ellerinden geleni yaptılar. Örneğin, devlet bankasında memurlar bilerek tüm defterleri ve hesapları birbirine karıştırdılar. Hatta Şehir Rehberlik Ofisinde çalışan memurlar adres dosyalarını karıştırdılar ve büyük bir karmaşa yarattılar. Sabotajcıların bu yeni taktikleri Aralık 1917’de Çalışma Halk Komiserliği çalışanları tarafından şu sözlerle açıklandı:

“Halkın bu yanlış dostlarının düzenlediği sabotajların –taktikleri mitinglere katılma, münazaralara katılarak tüm projelerin üstüne soğuk su dökmek, herkesin gözünü korkutmak ve halka, çok uzun zaman geçmesine rağmen Bolşeviklerin hiçbir şey başaramadığını söyleyerek herhangi bir sonuca ulaşmayı önlemek ve insanları aldatmak– üstesinden aralıksız çalışarak gelinebilir.”48

Sabotajcı memurlar aynı zamanda eski Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu’ndan ve gizli Geçici Hükümet’ten de mali destek alıyordu. Eski Sosyalist Devrimci ve Menşevik Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu, Sovyetler II. Kongresinden sonra bile gizlice toplanıyordu. Bu gizli toplantılara katılanlar arasında İ. G. Tsereteli, Abromoviç, Dan, Broydo ve Weinstein vardı. Üyelerden bazıları Mogilev’deki Genel Karargâh’a sığınmışlardı ve faaliyetlerini orada devam ettirmeye çalışıyorlardı. Bu topluluğun Petrograd’da 25 bürosu kuruldu. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, eski Bütün Rusya Yönetim Kurulu’nun II. Sovyet Kongresi’nde seçilen yasal ardıllarına devretmesi gereken fonlarıyla sabotaj örgütlediler ve “Kurtuluş Komitesi”ne yardım ettiler. Bu “komite” çalışanlarının maaşları eski Bütün Rusya Yürütme Kurulu tarafından ödeniyordu. Hatta sonradan bir gazete çıkarmaya bile çalıştı, fakat matbaadaki işçiler bu gazeteyi basmayı reddettiler. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler toplantılarında, Merkez Yürütme Kurulu’nun garajından otomobil almak, bedava tiyatro bileti bulmak gibi saçma konuları görüşüyorlardı.

Hatta “gizli” Geçici Hükümet, tarihin ona tanıdığı sınırların ötesinde varlığını genişletmeyi deniyordu. 6 eski bakan ve 21 eski başkan yardımcısı kendilerine sözde bir hükümet kurmuş, 6 Kasım’la, 16 Kasım arasında çeşitli zamanlarda toplanmıştı. Her toplantılarına katılanlar farklıydı. Toplantılara katılanlar arasında eski bakan Nikitin, Malyantoviç, Liverovski, Gvozdev, Prokopoviç ve birçok eski bakan yardımcısı ile daimi sekreterler vardı. Bu bileşimdeki bir hükümet burjuva standartlarındaki yasalara göre bile geçersizdi. Katıldığı toplantılardan birinde bu “gizli” hükümeti anlatırken V. D. Nabokov şöyle diyordu:

“Biz sıradan, dayanılmaz uzunlukta, kimsenin dinlemediği konuşmalar yapardık. Herkes dehşet içindeydi, özellikle Gvozdev panik halindeydi. Tartışılan tek somut mücadele yöntemi, sanırım, memurların greviydi.”49

Eski Adalet Bakan Yardımcısı A. Demyanov da anılarında şunları yazıyordu:

“Artık bu yaşamak değildi, sadece ayakta kalmaya çalışmaktı ve oldukça utanç verici bir varoluştu.”50

3

İŞÇİ, ASKER VE KÖYLÜ VEKİLLERİ

SOVYETLERİ’NİN BİRLEŞMESİ

Lenin tarafından izlenen kararlı ve kesin siyaset, karşıdevrimci ajanların manevralarını engellemişti. “Kerenski-Krasnov ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi” birleşiminin başarısından umudu kesen Çernov, örgütlenecek yeni merkezi otoritenin Ukrayna, Don, Kuban ve Türkistan’da kurulan yerel hükümetlere güvenmesi gerektiğini önerdi.

Bu arada, Sosyalist Devrimciler Bolşeviklere karşı sürdürdükleri mücadeleyi Köylü Kongresine de taşıdılar. Silahlı ayaklanma boyunca Sosyalist Devrimcilerin denetimindeki Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu, 10 Kasım’da Köylü Vekilleri Sovyeti’ni toplamaya karar verdi fakat, alttaki köylü örgütleri arasında hakim olan devrimci tutum ortaya çıkar çıkmaz kongrenin toplanmasını önlemek için ellerinden geleni yaptılar. Yerel birimlere toplantının yapılacağı güne, temsil oranına vb. dair en karmaşık bilgileri gönderdiler. Petrograd’a doğru yola çıkmış olan birçok delege geri döndü. Karmaşık talimatlarla şaşkına dönen birçok Köylü Sovyeti temsilci göndermeyi reddetti.

8 Kasım’da Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu 23 oya karşı 27 oyla kongrenin Mogilev’de toplanmasına karar verdi. Bu kararın alınmasına neden olan etmenler, Çernov ve Gotz’un kongrenin Petrograd’da bulunamayacak “müsait” bir ortamda yapılması isteğiydi ve “yeni bir hükümet kurulması” konusunda cepheyle sıkı işbirliği yapılması gerekiyordu.51

Bu aslında, Sağ Sosyalist Devrimciler bakımından haftalar öncesinde devrimci Petrograd’dan Moskova’nın sakin ortamına kaçmaya yeltenen Geçici Hükümet modelini izleme teşebbüsüydü. Sosyalist Devrimciler karşıdevrimci Genel Karargâh’ta bir cennet bulmayı umuyorlardı, fakat bunun için çok geç kalmışlardı. 9 Kasım’da 120 delegenin katıldığı kapalı oturumda kongrenin Petrograd’da yapılmasına karar verildi.

Kongre delegeleri 10 Kasım’da Petrograd’da toplandı. Kimlik incelemesi gösterdi ki “Sol” Sosyalist Devrimciler ve Bolşevikler çoğunluktaydı. Beklenmeyen bu sonuç karşısında Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu manevra yapmaya başladı. O gün Gubernia ve Ordu Komitelerinden delegelerin katılacağı bir toplantı çağrısında bulundu ve kongrenin 30 Kasım’a kadar ertelenmesi önerisinin kabul edilmesini sağladı. Toplanan delegelere bir konferansın sınırlı gücü verilmeliydi. Bundan başka, volost ve ordu birimlerinden gelen delegelerin oy kullanma hakkı yoktu. O gece delegeler toplandı ve çoğunluk oyuyla Yürütme Kurulu’nun önerisi reddedildi. Tüm delegelere oy kullanma hakkı verildi ve kongrenin olağanüstü kongre olduğunun açıklanmasına karar verildi.

Ertesi gün 11 Kasım’da Sağ Sosyalist Devrimciler, Yürütme Kurulu’nun tüm üyelerinin tüm politik grupların temsilcileriyle birlikte kongre yönetim kuruluna seçilmelerini önerdi. Bu önerge reddedildi ve kongre, yönetim kurulunun nisbi temsil temelinde seçilmesine karar verdi. Bunun üzerine Sağ Sosyalist Devrimciler, Gubernia Sovyeti ve Ordu komitelerinden birkaç temsilciyle birlikte salonu terk ettiler. Bu oturumda toplantı olağanüstü bir kongre olarak ilan edildi.

12 Kasım’da hükümet sorunu üzerinde görüşmeler başladı. “Sol” Sosyalist Devrimciler alışılmış tavırlarını sergilemeye devam ettiler ve Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi’nin “Popüler Sosyalistlerden Bolşeviklere kadar” tüm sosyalist partilerin temsil edildiği bir hükümet kurma formülünün kabul edilmesini sağlamak için direndiler. Demiryolu İşçileri Sendikası Yönetimi adına yaptığı konuşmada Kruşinski şunları söyledi:

“Devrimci demokrasinin temsil organları iktidarın kaynağı olarak hizmet vermeli. (Sovyetlerin) II. Kongresi gerekli otoriteden yoksundu. Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu köylü, ordu, sendika ve yerel hükümet birimlerinin temsilcileriyle gücünü artırmalı. Eğer siz, Köylü Kongresi, sürdürmeye karar verirseniz, biz Bütün Rusya Merkez Yürütme Komitesi’ni devam ettireceğiz.”52

“Sol” Sosyalist Devrimcilerin kararsızlığından yararlanarak sağcılar kongreyi ele geçirmek için yeni bir teşebbüste bulundular. Sağ Sosyalist Devrimci Merkez Yürütme Kurulu üyesi V. Y. Gureviç 150 delege adına, parçalanmayı bir suç olarak gördüklerini, kongredeki yerlerine geri döndüklerini ve Yönetim Kurulunda gruplarının bir temsilcisinin bulunmasını arzuladıklarını dile getirdi. Bu sırada salonda Çernov görüldü. Sağ Sosyalist Devrimciler onun kongrenin şeref başkanı olarak seçilmesini önerdiler. Asker delegelerin desteğiyle Bolşevikler buna karşı çıktılar. Bir denizci ve Helsingfors Garnizonu’nun temsilcisi olan Kiselev, Çernov ve Köylü Sovyeti Yürütme Kurulu liderleri tarafından izlenen karşıdevrimci politikayı ciddi şekilde eleştirdi ve köylüleri, işçiler ve askerlerle birlikte birleşik bir devrimci cephe kurmaya çağırdı.

“Gerçek köylüleri asker ve işçilerle birleşmeye çağırıyorum,” dedi.53

“Smolnili çiftçi” –Kulak veya kapitalist çiftçi– delegelerden karmakarışık cevaplar geldi.

Sağ Sosyalist Devrimciler yine salonu terk ettiler, bundan sonra kongre hükümet sorununu tartışmaya geçti. Bu noktada; ilki Bolşeviklerden, diğeri “Sol” Sosyalist Devrimcilerden ve üçüncüsü de Maksimalist Sosyalist Devrimcilerden olmak üzere üç önerge sunuldu. Müzakereler başlamadan hemen önce Sağ Sosyalist Devrimciler salona döndüler ve tartışılacak konunun öneminden dolayı kongrede kalacaklarını belirttiler. “Sol” Sosyalist Devrimcilerin önergesi üzerine kongre, “Popüler Sosyalistlerden Bolşeviklere kadar” tüm sosyalist partilerin temsil edileceği bir hükümetin kurulması lehinde oy kullandı. Bolşevikler ise hükümetin Sovyetlere karşı sorumlu olacağı konusunda bir düzeltmenin kabul edilmesini sağladılar.

“Sol” Sosyalist Devrimcilerin hain politikalarının sonucunda kongre, Halk Komiserleri Konseyi Başkanı olarak Lenin’in raporunu dinlemeyi reddetti. Kolegayev bu konuda şunları söyledi:

“Eğer Halk Komiserlerine söz hakkı verirsek, hükümet sorunu konusunda taraf tutmuş oluruz.”54

Lenin, kongreye Bolşevik grup temsilcisi olarak hitap etti. Bu onun konuşmasının önemini azaltamadı. Lenin tarımsal konular üzerinde konuştu ve konuşmasıda Sosyalist Devrimcilerin politikasını teşhir etti:

“Toprakların kamulaştırılmasını savunanlar, bunu gerçekleştirmek için hiçbir şey yapmadılar.”55

Konuşmasının sonunda Lenin bir önerge sundu:

“... Toprak Kanunu’nun uygulanmasını sağlayacak bütün önlemlerin hayata geçirilmesi, 25 Ekim’de başlayan işçilerin sosyalist devriminin başarısına bağlıdır; çünkü ancak sosyalist devrim toprağın emekçi köylülere bedelsiz verilmesini sağlayabilir...

Sosyalist devrimin zaferi için gerekli koşul... ezilen ve sömürülen köylülerle işçi sınıfının sıkı ittifakıdır...”56

Lenin konuşmasında şunları da söyledi:

“Toprak beyliği feodal zulmün temelidir ve toprak beylerinin toprağının kamulaştırılması Rusya’daki devrimin ilk basamağıdır. Fakat toprak sorunu devrimin karşısına çıkan diğer sorunlardan bağımsız olarak çözülemez.”57

Lenin, “Sol” Sosyalist Devrimcilerin kararsız uzlaşmacı politikalarına da şu sözlerle saldırdı:

“Sol Sosyalist Devrimcilerin yaptığı hata, halkın yeterince eğitilmediğine dayanarak uzlaşmacı politikaya karşı gelmemelerinde yatmaktadır... Bir parti bir sınıfın öncüsüdür ve onun görevi halkın ortalama ruh halini göstermek değildir, onları yönlendirmektir. Kararsızları yönlendirebilmek için insanın önce kendi kararsızlığına son vermesi gerekir.”58

Lenin’in açık ve anlaşılır sözleri belirgin bir şekilde “Sol” Sosyalist Devrimci liderleri hedef almıştı. Konuşmasına devam ederek şunları söyledi:

“Bugüne kadar Sol Sosyalist Devrimciler, Avksentyevscilere yardım ediyorlar, işçilere ise yalnızca serçe parmaklarını uzatıyorlardı. Eğer bu uzlaşmacı taktikler devam ederse devrim karanlığa mahkûm olur.”59

Devrimin görevi uzlaşmacılarla kopuşun sağlanmasıydı ve bu kopmanın sağlanmasının anlamı da sosyalist devrim yolunda ilerlemekti. Lenin köylülere seslenerek, acımasızca devrimin liderleri olduklarını iddia eden insanların burjuva dar kafalılığını ortaya döktü.

“Eğer sosyalizm en son kişiye varıncaya kadar herkes geliştiğinde getirilebilirse o zaman biz sosyalizmi 500 yıl daha göremeyiz.”60

Müttefikleri Kamenev ve Troçki ile uyum içindeki “Sol” Sosyalist Devrimciler, sosyalizmin Rusya’da başarıya ulaşamayacağını savundular. Gazetelerinde Sovyet Hükümeti’nin sosyalizmi kurma arzusunu, “hayalperestlerin ve ütopyacıların fantastik rüyası” olarak tanımladılar. Lenin buna yanıt olarak Köylü Kongresi’ndeki konuşmasında şunları söyledi:

“Gerçek şudur ki yoldaşlar; sosyalist, proleter bir devrim Rusya’da başlamıştır. Halk yığınları kendi kaderlerinin efendisi olmak istiyor... İşçiler ve köylüler Rusya’yı kendi Sovyetleriyle kapladılar. Artık kendi kaderlerinin efendisi oluyorlar ve bu ne bir hayaldir ne de fantastik rüyalar ütopyası...61

Aramızda yapılacak anlaşma sadece sosyalist platformda mümkündür, başka bir anlaşma olamaz.”62

Bolşevik grubun kongredeki sağlıklı örgütü, Bolşeviklerin delegeler arasında yürüttüğü çalışmalar ve özellikle de Lenin’in konuşması kongredeki havayı değiştirdi. Delegelerin büyük çoğunluğu orduyu, siperlerdeki askerleri ve kırsal kesimin yoksul tabakasını temsil ediyordu. Kongrede ordu örgütlerinden gelen ve bütün iktidarın Sovyetlere devredilmesini isteyen 32 bildiri okundu. Bu kesimin baskısı sonucunda “Sol” Sosyalist Devrimciler, Bolşeviklerin Sovyetlerin birleşmesi konusundaki taleplerini kabul etmek zorunda kaldılar. 15 Kasım’da Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu ve Olağanüstü Köylü Kongresinin ortak toplantısında büyük bir heyecan içinde İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri’nin merkez birimlerinin birleşmesi yolunda ilk adım atıldı.

Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu ile ortak toplantılarından önce Köylü Kongresindeki delegeler, “birleşme” kelimesinin yüksek sesle onaylandığı özel bir toplantı yaptı. Toplantıya gelen Smolni ve Kızıl Muhafız delegeleri yüksek sesle ve alkışlarla karşılandı. Toplantıda bulunan Amerika Sosyalist İşçi Partisi temsilcisi şunları söyledi:

“Köylü Vekilleri Sovyeti Kongresi ve İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Kongresinin anlaşmaya vardığı gün devrimin en önemli günlerinden biridir. Bu tüm dünyada yankı bulacaktır: Paris’te, Londra’da ve okyanusun öbür yanında, New York’ta.”63

Kutlamalar Bütün Rusya Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu adına Başkan J. M. Sverdlov tarafından şu sözlerle köylülere iletildi:

“İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri’ni birleştirmekle dünya devrimini pekiştirdiniz. Bu anlaşma devrimin en mükemmel olaylarından biridir.”64

Köylü delegeler, Köylü Sovyetleri Yürütme Kurulu ve Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun ortak toplantısına katılmak için Smolni’ye yürüdüler. Girişte Kızıl Muhafızlar tarafından karşılandılar. Ellerinde “Yaşasın Devrimci Emekçilerin Birliği!” pankartlarıyla birlikte köylüler ve Kızıl Muhafızlar Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu, konsey odasına girdiler. Ortak oturumun Başkanlığı, Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu ile Köylü Kongresi’nin başkanlıklarından oluşuyordu. Birleşme, toplantıda konuşan köylü delegeler tarafından coşkuyla karşılandı. Deneyimli bir köylü olan R. İ. Staşkov şunları söyledi:

“Ben İşçi ve Köylü Vekilleri Sovyeti’ni temsil ediyorum. Ben iktidarın Sovyetlere ait olması gerektiğini söyleme talimatı aldım. Şimdiye kadar biz aydınlıkta değil, tabutların içinde yaşıyorduk. Fakat halkın haklarını savunan insanlar bizden daha çok eziyet çekti. Kelepçelendiler, hapislerde çürüdüler. Bu büyük bir gündür. Ben Fontanka’da (Köylü Kongresinin yapıldığı sokak) yürümüyorum, omuzlar üstünde taşınıyorum. Sevincimi size anlatamam.”65

Toplantının sonuna doğru J. M. Sverdlov Sovyetler II. Kongresinde kabul edilen toprak ve barış kararnamelerini onaya koyan bir önerge sundu. Bu önerge coşkuyla kabul edildi.

Köylü Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu ile Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun birleşmesi, proletarya ile emekçi köylülüğün ittifakını güçlendirme yolunda atılmış önemli bir adımdı. Bu adım Bütün Rusya Yürütme Kurulu ve Askeri Devrim Komitesi’nin temsilcilerinin ülkenin farklı bölgelerindeki İşçi ve Köylü Sovyetleri’nin birleştirme görevlerini büyük ölçüde kolaylaştırıyordu.

18 Kasım’da yapılan “Köylü Kongresi”nde Lenin, Bolşeviklerin “birçok köylü onlara güvendiği için”66, “Sol” Sosyalist Devrimcilerle anlaşmaya istekli olduklarını belirten son bir konuşma yaptı.

“Sol” Sosyalist Devrimcilerle blok, Bolşeviklere, “Sol” Sosyalist Devrimcileri soyutlama ve köylü yığınlarını kazanma imkanı verecek birleşik cephenin özel bir şekliydi. Bu bloğu kurmakla Bolşevikler programlarının bir noktasından bile ödün vermiyorlardı. Onlar için önemli olan şey kararsızları karşıdevrimin saflarından uzaklaştırmak ve geçici ittifaklarının yardımına koşmaktı. Lenin bu konuda şunları söylüyordu:

“... savaştayken hiç kimse hiçbir yardımı göz ardı etmemeli, dolaylı yollardan olsa bile. Savaştayken kararsız sınıfların konumu bile son derece önemlidir. Savaş ne kadar yoğunsa biz de o kadar kararsız unsurlar üzerindeki etkimizi artırmak için çalışmalıyız...”67

Bu taktikler Bolşeviklerin Köylü Kongresinde zafer kazanmalarını sağladı. Asker delegeler, Bolşeviklerin toprak ve barış kararnamesine tam destek verdiler. Bölge delegeleri köylülerin Sosyalist Devrimci Parti’ye sırtlarını döndüklerini söylediler ve Sovyet Hükümeti’nin kararnamelerini büyük bir coşkuyla selamladılar. Her yeni gün, ülkenin farklı bölgelerinden Sovyet rejiminin zaferine dair yeni haberler getiriyordu. Kesin olmayan bilgilere göre Petrograd ve Moskova’ya ek olarak Harkov, Nizni-Novgorod, Ekaterinoslav, Samara, Saratov, Kazan, Rostov, Reval (Baltık’ta), Pskov, Minsk, Krasnoyarsk, Orehovo-Zuyevo, Tsaritsin ve Ufa’da Sovyet Hükümeti kurulmuştu. 19 Kasım’da Olağanüstü Köylü Kongresi 108 kişilik yeni bir Köylü Vekilleri Sovyeti Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu seçti ve bu üyelerin hepsi, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun üyeleri oldular.

4

ANAYASAL DEMOKRATLARIN

KARŞIDEVRİMCİ ATAĞI

Karşıdevrimciler zafer kazananların başarılarını engellemek için sabotaj dışında başka yolları da denediler. Bunlardan biri, Petrograd Şehir Duması’nı anti-Sovyet mücadele merkezine dönüştürme fikriydi. Bu birim mücadelede deneyim kazanmıştı ve artık bu deneyimi daha da ileriye götürmek istiyordu. Onların himayesinde kent ve taşra yerel hükümet birimleri, Sovyetlere karşı Taşra Konseyleri kurmak için yerel Şehir Dumaları bir “toplantı”ya çağrıldı. “Toplantı” yapılmadı, ama 20’den fazla temsilci Petrograd’a geldi. Petrograd Şehir Duması aynı zamanda çeşitli belediyelerdeki memurların düzenledikleri sabotajları da yönlendirdi. Yabancı elçilerle ilişkiye geçti ve karşıdevrimci kuvvetlerin toplanmasına yardım etti.

15 Kasım’da Petrograd Şehir Duması’nın yıkıcı faaliyetleri Halk Komiserleri Konseyi’nde görüşüldü ve şu önerge kabul edildi:

“Merkez Şehir Duması Petrograd halkının duygu ve düşünceleriyle tam bir uyumsuzluk içinde bulunduğundan onları temsil etme hakkını kaybetmiştir.”

Bu önerge şöyle devam ediyordu; Petrograd Şehir Duması dokunulmazlıklarını “işçi, asker ve köylülere karşı karşıdevrimci muhalefet yapmak ve düzenli halk etkinliklerini sabote etmek” için kullanmıştır. Halk Komiserleri Konseyi bundan dolayı karşıdevrimci Petrograd Şehir Duması’nın dağıtılmasını emretmiştir. Sağ Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler bu emri göz ardı etmeye çalışmışlar ve Duma’nın fesih kararnamesi yayınlandıktan sonra bile faaliyetlerine devam etmiştir.

20 Kasım’da Şehir Duması’nın üyeleri toplanmaya başladığında, binayı, Kızıl Muhafızlar ve denizciler tarafından kuşatılmış buldular. Akşam saat 7:30’da Petrograd valisi ve Duma başkanı özel kıyafetlerini giyerek konsey üyeleri ve çalışanlarla beraber konsey odasına gittiler. Denizciler yollarını kesmişti, fakat Duma üyeleri başka bir girişi kullandılar... Duma toplantısı başladığı sırada silahlı Kızıl Muhafızlar ve denizciler odaya zorla girip, komisyon üyelerinin dağılmasını istediler. Bunu yapmak için de onlara beş dakika verdiler.

Bu sürede şu karar taslağı hazırlandı ve okundu:

“Şehir Duması; denizciler tarafından hazırlanan, Askeri Devrim Komitesi emriyle Duma’nın faaliyetlerinin durdurulması gerektiği bildirisini zorbalık olarak niteler ve bu durumu protesto eder...”68

Bu sırada Askeri Devrim Komitesi’nin emrini getiren denizci sabırsızlıkla saatine baktı ve şöyle dedi: “Sadece iki dakika kaldı!”

Konsey üyeleri aceleyle konseyin dağılmayacağını ve ilk fırsatta tekrar toplanılacağını belirten önergeyi kabul etti.

24 Kasım’da yapılan Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu toplantısında “Sol” Sosyalist Devrimciler Şehir Duması’nın dağıtılması konusunda bir tartışma başlatmayı denediler. “Sol” Sosyalist Devrimci grup adına Karelin, birinci kısmında, Halk Komiserleri Konseyi’nin Şehir Duması’nın feshedilmesi kararını bozan, ikinci kısmında ise onun “halkın büyük çoğunluğunun duygularına ve fikirlerine karşı hareket ettiği gerekçesiyle feshedilmesini isteyen bir önerge verdi.69 Bu önerge “Sol” Sosyalist Devrimci lafebelerinin karakterini göz önüne serdi. Açıkça Şehir Duması’nı savunmaya cesaret edemediler, bunun yerine Tüm Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nu Halk Komiserleri Konseyi’ne karşı kışkırtmaya çalıştılar. Bu manevra başarısızlığa uğradı. Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun büyük çoğunluğu Halk Komiserleri Konseyi’nin Petrograd Şehir Duması’nı feshetme kararını onayladı.

Petrograd Şehir Duması ile bağlantılı olarak bir terslikle karşılaşınca, karşıdevrimci Anayasal Demokrat liderler Sovyet karşıtı bir kumpas kurmaya çalıştılar. Anayasal Demokratların kuklaları olarak hareket eden Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, Petrograd halkını, Halk Komiserleri Konseyi’nin Kurucu Meclisinin açılışı için belirlediği gün olan 28 Kasım’da Sovyet Hükümeti’ne karşı gösteriye çağırdı. Gizli Geçici Hükümet üyeleri, Kurucu Meclisin toplanacağı Taurida Sarayı’nda 28 Kasım saat 2’de delegeleri toplanmaya çağırdı. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler işçileri o gün grev yapmaya çağırdılar. Kurucu Meclis örtüsü altında Sovyet Hükümeti’ni dağıtmak için bir plan hazırlandığı açıktı.

20 Kasım’da yapılan Halk Komiserleri Konseyi toplantısında Stalin, Kurucu Meclis açılışının ertelenmesini önerdi. Konsey Stalin ve Petrovski’yi toplanmakta olan Kurucu Meclis’in yönetimi altındaki komitede denetimi ele almak ve olayların gerçek durumunu ortaya çıkarmak için komitenin elindeki tüm belgeleri incelemekle görevlendirdi.

Bu arada Lenin, yerel Sovyetlere vekillerini Kurucu Meclisten geri çağırma yetkisini veren bir kararname hazırladı. Bu kararname 21 Kasım tarihli Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu tarafından kabul edildi. Bundan sonra birçok Sosyalist Devrimci vekil geri çağrıldı. Bunların arasında Avksentyev, Gotz, Likaç, Argunov, Breşko-Breşkovskaya ve Bulat da vardı.

Anayasal Demokratik Parti Merkez Komitesi 28 Kasım’da Sovyetlere karşı silahlı bir gösteri örgütlemek için büyük çaba harcadı, ve bu partinin Moskova örgütünün tüm üyelerine bu eyleme katılmak üzere Petrograd’a gelmeleri emredildi.

Anayasal Demokratik Parti bütün karşıdevrimci örgütlerin politik kadrosu olarak hareket etti. Anayasal Demokratlar yıl boyunca karşıdevrimci gösteriler düzenleme konusunda çok aktifti, fakat Ekim Devrimi’nden sonra arka planda kalmayı ve Menşevikleri, özellikle de Sosyalist Devrimcileri öne sürmeyi tercih ettiler. Anayasal Demokratik Partinin liderleri yeraltına indiler.

17 Kasım’da tüm Sovyet karşıtı gazeteler gizli Geçici Hükümet tarafından yayınlanan bir bildiriye yer verdi. Bu bildiride bir avuç eski bakan, halkı Kurucu Meclisin etrafında toplanmaya çağırdı ve Kurucu Meclisin 28 Kasım saat 2’de Taurida Sarayı’nda açılacağını duyurdular. Ertesi gün Askeri Devrim Komitesi Geçici Hükümet üyelerinin tümüyle tutuklanmasını emretti.

Oldukça açıktı ki, bu komediyi hazırlayan Anayasal Demokratlar ani başarı beklemiyorlardı. Ülke çapında Kurucu Meclis için vekil seçimleriyle ilgili rapor gösteriyordu ki 28 Kasım’a kadar sadece 100 vekil Petrograd’a gelmişti. Fakat planları çok basitti: Bolşeviklerin Kurucu Meclisin yasadışı açılışını yasaklayacaklarına bel bağlamışlardı. Bu, onlara halkı Bolşeviklere karşı ayaklandırma fırsatı verecekti. Bu, ülke sınırlarındaki karşıdevrimci kuvvetlerin merkezdeki Sovyet karşıtı unsurlarla birleşmesine hizmet edecekti.

Anayasal Demokratlar, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler “açılış” için canla başla hazırlık yaptılar. Yasal olarak faaliyet göstermeyen Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu, gösterilerin düzenlenmesi amacıyla fon sağlıyordu. O sıralarda kongresini düzenleyen Sosyalist Devrimci Parti de gösterilerde yer almaya karar verdi.

Proletarya diktatörlüğünün organları bu hazırlıkların tamamen farkındaydı. 20 Kasım tarihli Halk Komiserleri Konseyi toplantısında Petrograd Garnizonu’na takviye yapılmasına ve denizcilerin silahlandırılmasına karar verildi. 27 Kasım’a kadar 10-20 bin denizcinin Petrograd’a yerleştirilmesi ve o saatlerde Petrograd’da toplantı halinde olan “Denizciler Kongresi”nden faydalanılması önerildi.

28 Kasım sabahı Şingaryov, Kokoşkin ve Prens Dolgorukov ile diğer Anayasal Demokrat Parti üyeleri ve Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı eski başkan yardımcısı Konstantinov, Askeri Devrim Komitesi’nin emriyle Kontes Panina’nın apartmanında tutuklandılar.

Kurucu Meclis’in sadece 172 üyesi entrikacılar tarafından “açılış” günü olarak tespit edilen günde Petrograd’a gelmişti. Fakat yeterli sayıya ulaşılamaması karşıdevrimi hiç rahatsız etmemişti. O gün, yani 28 Kasım’da Anayasal Demokratlar, Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler karşıdevrimci bir gösteri düzenlemişlerdi. Heyecanlı burjuvalar, devlet memurları ve subaylardan oluşan kalabalık, ellerinde “Tüm İktidar Kurucu Meclise” sloganları yazan beyaz ve yeşil pankartlar ve önlerinde “Marseillaise”yi çalan bando eşliğinde Taurida Sarayı’na doğru yürüdüler. “Marseillaise”, “Kongre” ve “Halk Sağlığı Komitesi” gibi Fransız Devrimi döneminden alınan terimler, 1917’de Rus karşıdevrimci partiler arasında oldukça yaygındı.

Taurida Sarayı’nın parmaklıklarının arkasında dikilen Petrograd Valisi Schreider, 28 Kasım’ı Rusya tarihinde en önemli gün ilan eden uzun bir konuşma yaptı. Taurida Sarayı’nı işaret ederek kalabalığa, “Rusya’nın bu son barınağına tecavüz edilmesini önlemeye” yemin ettirdi: “Kurucu Meclis’i kanımızın son damlasına kadar savunmaya yemin edelim.” Pahalı kürk kabanlı, şık subaylardan ve devlet memurlarından oluşan kalabalık yüksek sesle bağırdı: “Yemin ederiz!”

Bu gösterinin ardından Schreider ve onu izleyen Beyaz Muhafızlardan, Kadetlerden, burjuvalardan ve sabotajcı memurlardan oluşan birkaç bin kişilik kalabalık onlara direnemeyecek kadar zayıf olan muhafızların yanından kurumla geçerek yan taraftan saraya girdiler. Bir avuç Sosyalist Devrimci ve Anayasal Demokrat vekil kendilerini Kurucu Meclis üyelerinin resmi olmayan konferansı olarak ilan ettiler. Bunun nedeni sadece Beyaz Muhafızların gücü değildi. Aslında Taurida Sarayı’nı koruyan birçok asker karşıdevrimci propagandadan etkilenmiş ve bunlar silahlarındaki mermileri boşaltmışlardı.

O gece Halk Komiserleri Konseyi Smolni’de toplandı. Gösteri ve Anayasal Demokratların Kurucu Meclisi “açma” çabaları karşıdevrimin planlarını tamamen açığa çıkarmıştı. Kaledincilerin, Dutovcuların ve Ukraynalı Milliyetçilerin düzensiz faaliyetleri başkentteki karşıdevrimci gösteriyle ve Kurucu Meclis’in “açılışı”yla politik bakımdan birleşmiş olmalıydı. Fakat Lenin’in zekâsı bu komploların arkasındaki eli, yani Anayasal Demokratları görmeye yetiyordu. Görünürde sadece Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler vardı ve bunlar karşıdevrimin çılgın kuduz köpekleri rolünü oynuyorlardı. Anayasal Demokratlar alçakgönüllülükle arka planda kalarak Sosyalist Devrimci ve Menşeviklerin faaliyetlerini kontrol ediyorlardı. Karşıdevrimin politik merkezini sarsmak gerekiyordu. Bu merkez Anayasal Demokrat Parti’ydi. Lenin onlar hakkında şunları söylüyordu:

“Anayasal Demokrat Parti’nin başa çıkılması kolay bir parti olduğunu söylemek doğru değil. Anayasal Demokrat Parti burjuva sınıfının politik genelkurmayıdır. Anayasal Demokratlar zengin sınıfı kendi yanına çekmiştir.”70

Gücünü burjuvaların ekonomik kuvvetinden, politik eğitimini Haziran Monarşisinin gerici sürecinden ve devlet yönetimindeki memurlarla ilişkisinden alan bu parti, tamamen halka düşmandı ve devrim için son derece tehlikeliydi. Lenin bunu algılıyordu.

Akşam saat 10:30’da Halk Komiserleri Konseyi Lenin’in önergesiyle “Devrime karşı olan iç savaş liderlerinin tutuklanması kararnamesi”ni kabul etti. Bu kararname şöyleydi:

“Anayasal Demokrat Parti’nin önde gelen birimlerinin üyeleri halkın düşmanlarının partisi olarak, tutuklanmalı ve devrimci bir mahkeme tarafından yargılanmalıdır. Yerel Sovyetler, Anayasal Demokrat Parti’yi Kornilov-Kaledin iç savaşıyla ilişkileri olduğu için gizlice izlemekle görevlendirilmiştir. Bu kararname imzalandığı anda yürürlüğe girecektir.”71

Kararname Lenin, Stalin, Petrovski, Menzinski, Şlikter ve diğer üyeler tarafından imzalandı.

O anda Anayasal Demokrat liderler –Şingaryov, Kokoşkin ve Dolgorukov– Smolni’de Araştırma Komisyonunun ofisinde 56 no’lu odada gözaltındaydılar. Yeni yönetimin yetersiz örgütlenmesini fırsat bilerek Anayasal Demokratlar Smolni’ye girmeyi ve tutsaklarla irtibata geçmeyi başarmışlardı. Şingaryov günlüğüne şu bilgileri yazdı:

“Tüm gün boyunca birçok ziyaretçi bizi görmeye geldi. Bunların arasında Şehir Duması üyeleri, “Halk Güvenliği Komitesi” temsilcileri ve diğerleri vardı.”

Gece yarısı Askeri Devrim Komitesi’nden bir komiser tutukluların bulunduğu odaya girdi ve Halk Komiserleri Konseyi tarafından kabul edilen kararnameyi okudu. Okumasını bitirir bitirmez tutuklular Kızıl Muhafızlar tarafından kuşatıldı. Aynı gece Peter ve Paul Kalesine götürüldüler.

Petrograd’daki Temmuz günlerinden sonra Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, Bolşevikleri halk düşmanı ilan etmekle tehdit etmişlerdi. 1 Aralık’ta yapılan Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu toplantısında buna değinen Lenin şöyle dedi:

“Onlara dedik ki: ‘Evet yapabilirseniz yapın. İnsanlara Bolşeviklerin bir parti, bir akım olarak halk düşmanı olduğunu söyleyin, bunu deneyin!’”72

Fakat Anayasal Demokratlar ve Sosyalist Devrimciler tehditlerini sürdürmeye cesaret edemediler. Sınıf kinlerini Bolşevik Partisi’nin tek tek üyelerine yansıttılar.

Buna karşılık Bolşevikler açıkça Anayasal Demokrat Parti’yi ya da kendi ifadelerine göre, “Halkın Özgürlüğü Partisi”ni, halk düşmanı olarak ilan etti. Daha Ağustos 1917’de “Kadet” (Anayasal Demokratların kısaltılmışı) ve “Kornilovcu” terimleri halk yığınları için eşanlamlı terimler haline gelmişti. Lenin’in kararnamesi bu popüler hakaret ifadelerine yasal bir onay getirdi ve iç savaş boyunca halk Krasnovcuları, Denikincileri, Kolçakçıları ve Vrangelcileri ortak “Kadet” terimiyle adlandırdı.

Anayasal Demokrat Parti’nin kini Ekim Devrimi’nden çok önce oluşmuştu. Geçici Hükümet’in halka karşı izlediği baskıcı politika, Milyukov’un Şingaryov’un ve Lvov’un kişiliklerinde somutlanıyordu. Sabotajların örgütleyicisi ve Kaledin ayaklanmasının teşvikçileri olan Anayasal Demokratlar, güçlü popüler hareketin yolunda duruyorlar ve onu nefret edilen geçmişe döndürmekle tehdit ediyorlardı. O zamanlar basılan bir hükümet bildirisinde deniyordu ki:

“Tüm insanların kazançları, erken bir barış dahil, tehlikede. Bunlar güneyde Kaledin, doğuda Dutov ve son olarak Petrograd’da, ülkenin politik merkezinde, sürekli olarak Kornilovcu memurlarını güneye Kaledin’e yardıma yönlendiren Anayasal Demokrat Parti Merkez Komitesi’nin komploları. Halk tarafında en küçük bir uyumsuzluk ya da zayıflık Sovyetlerin çökmesiyle, barış amacının yitirilmesiyle, toprak kararnamesinin yok olması ve toprak beyliği ile kapitalizmin yeniden inşasıyla sonuçlanabilir.”

Bildiri şöyle devam ediyordu:

“Halk Komiserleri Konseyi, Anayasal Demokrat Parti ve onun Kaledinci birliklerine karşı savaşta teslim olmayacağına dair söz vermiştir. İç savaşın Karşıdevrimci politik liderleri tutuklanmalıdır. Burjuva ayaklanma ne pahasına olursa olsun bastırılmalıdır.”73

30 Kasım’da bir denizci birliği Taurida Sarayı’ndaki yasadışı “Kurucu Meclis üyeleri gayri resmi konferansını” durdurdu.

5

BURJUVA DEVLET MEKANİZMASININ

PARÇALANMASI VE

SOVYET YÖNETİMİNİN KURULMASI

Tüm komiserliklerdeki sabotajlara karşı mücadele, eski devlet mekanizmasının parçalanmasını ve yeni bir devlet düzeninin kurulmasını hızlandırdı. Kamulaştırmaya hazırlık olarak bankaların devlet denetimine alınması, banka çalışanlarının tepkisiyle karşılaştı. Öyle ki, Halk Komiserleri Konseyi’nin emriyle 10 milyon ruble çekilmeden önce, Banka Müdürü Şipov’un tutuklanması gerekti ve banka memurlarına Kızıl Muhafızların çağrılacağı tehdidi yapıldı. Bu sabotaj, bankaların kamulaştırılmasını hızlandırdı. 8 Kasım tarihli Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu toplantısında Yoldaş Menzinski’nin raporuna dayanarak, “Halk Komiserleri Konseyi’nin devlet bankalarındaki karşıdevrimci sabotajları derhal engellemesi için gerekli en katı önlemleri almasını”74 emreden bir önerge kabul edildi.

Benzer bir durum Posta ve Telgraf Halk Komiserliğinde meydana geldi. Eski Posta ve Telgraf Bakanlığı memurlarının sabotajı, Sosyalist Devrimcilerle Menşeviklerin denetimi altında bulunan Posta ve Telgraf Çalışanları Sendikası Merkez Komitesi tarafından yönetildi. Üçünün “iş komitesi” olarak monarşist memurlar, bakanlığın yönetimini devralmakla görevlendirildiler. Bu sabotajı bozmak için denizci telgraf operatörleri Kronstadt’dan çağrıldı. Telgraf Ofisini ele geçirdikten sonra denizciler Kasım ayı ortalarında sabotajcıları bakanlıktan çıkardılar.

Çalışma Bakanlığı’nda sabotajcıların elebaşları Menşeviklerdi. Bu bakanlığın bulunduğu Mermer Sarayı boşaltılmış, masalar kitlenmişti ve tek bir memur bile ortalıkta yoktu. Koridorlarda genç prensler, Grandük Constantine’nin oğulları gölge gibi dolaşıyordu. Bunlar Skobelev ve Gvozdev’in döneminde sarayın efendileri olarak kaldılar. Ekim Devrimi’nden günler sonra onlara ayrılmaları emredildi; onların saray hazinelerini çaldığı gibi onları örnek alan memurlar da nakit paraları ve hesap defterlerini çaldılar. Fakat sabotaja rağmen yeni Çalışma Komiserliği, sanayide sosyal güvenliği ve işçi denetimini yürürlüğe soktu. Çalışan sayısını artırmak için Petrograd fabrikalarından işçiler çağrıldı.

Sovyet Hükümeti’ni bekleyen en önemli işlerden biri başkentte devrimci düzeni sağlamaktı. İçişleri Halk Komiserliği, K. E. Voroşilov liderliğinde, kamu düzenini sağlamak için bir komite kurdu. Karşıdevrim taraftarları ve anarşistler şehirde ayaklanma örgütlemeye çalıştı. Purişkeviç örgütünün üyeleri votka dükkanlarının adreslerini veren el ilanları dağıttılar ve şüpheli şahıslar işçi kılığına girerek sokaklara dağıldılar. Şarap dükkanlarını yağmalamak için anarşist unsurları örgütlemeye çalıştılar. “Romanov stoklarının sonunu içmemize izin verin” sloganı altında karşıdevrimciler, devrimci Petrograd’da düzeni bozmaya çalıştı. Yağmalanan votka dükkanlarının önünde uzun kuyruklar oluştu. Kışlık Saray ve Hermitaj’da pahalı şarapların bulunduğu mühürlü odalar vardı. Saray memurları kasten muhafızlara onları sarhoş etmek amacıyla bu mahzenlere nasıl ulaşacaklarını söylüyorlardı. Böylece cesaretlenen nöbetçiler, süngüleriyle duvarlardan tuğlaları çıkararak şaraplara ulaştılar. Muhafızlar tekrar tekrar değişti ama bunun hiç faydası yoktu. Şarabın cazibesi çok kuvvetliydi. Sarayın dışında şarap mahzenlerine girmeyi bekleyen Liteini köprüsünden Millionnaya sokağı boyunca, Mars tarlalarına uzanan uzun bir insan kuyruğu vardı. Bu zamana kadar şehirde yirminin üzerinde votka dükkanı yağmalanmıştı. Şehrin farklı bölgelerinde, sarhoşların ayaklanmaları, başkentteki devrimci düzen için bir tehdit oluşturmaya başladı. Bazı bölgelerde bu ayaklanmalar Sovyet karşıtı gösterilere dönüştü. Düzen, devrimci-komünist denizciler ve Kızıl Muhafızların yardımlarıyla tekrar sağlanabildi.

Devrimci düzenin sağlanması işinin önemli bir bölümü, işçi milisleri tarafından üstlenilmişti. Geçici Hükümet’in yönetimi altında “Şehir Milisi” eski Çarlık polis kuvvetlerinin birçok özelliğini korumuştu. Eski Devlet mekanizmasının bu en önemli parçası, Ekim Devrimi’nin ilk günlerinde dağıtıldı. 28 Ekim’de yayınlanan bir kararnameyle tüm işçi ve asker delegeleri yerel sovyetleri kendi bölgelerinde işçi milisleri kurmakla ve onları kontrol altında tutmakla görevlendirildi.

Rus sabotajcıların programı bozuldu. Onlar proleter devrimin burjuva devletine daha önceki devrimlerin davrandığı şekilde davranacağını hayal etmişlerdi ama yanıldılar. Bolşeviklerin devlet mekanizmasına karşı tutumu, Paris Komünü’nün deneyimi ve 1905 Rus Devrimi ile sınanan Marx ve Lenin’in teorilerinin sağlam temellerine dayanıyordu. Şubat 1917 Devrimi’nin tecrübesi bu teorinin doğruluğunu kanıtlıyordu. Lenin şöyle yazmıştı:

“27 Şubat 1917’den sonraki altı ayda Rusya’da ne olmuştu. Hükümet işleri Anayasal Demokratların, Menşeviklerin ve Sosyalist Devrimcilerin ana konusu olmuş, onlar da ciddi, radikal reformlar getirmeyi düşünmemişlerdi. Bunları ‘Kurucu Meclis toplanıncaya kadar’ ertelemişler ve yavaş yavaş Kurucu Meclis toplantısı savaşın sonuna ertelenmişti. Fakat ganimetlerin paylaşılmasını, bakan, bakan yardımcısı, vali vb. olma konusundaki işleri bölüşmeyi ertelemediler ve Kurucu Meclisin toplanmasını beklemediler. Aslında hükümetin kurulmasına bağlı olarak oynanan birlik oyunları tüm ülkedeki merkezi ve yerel yönetimlerde yukardan aşağı ‘ganimetlerin’ tekrar tekrar paylaşılmasından başka bir şey değildi.”75

Lenin, proleter devrimden kısa bir süre önce, Temmuz günlerinin ardından yeraltındayken, Bolşeviklerin devlet konusundaki görüşlerini Devlet ve Devrim isimli kitabında açık bir biçimde belirtmişti. Lenin olası bir devrimci mücadelede kapitalist sistemin kalelerine hücum edecek proleterlerin, kendilerine rehberlik edecek bir teoriye ihtiyaçları olduğunu önceden tespit etmişti. Eylül ayı başında havalar soğumaya başladığında kitap henüz bitmemişti ve Lenin Finlandiya’ya gitmek zorundaydı. Sınırı geçip trene bindiğinde ona eşlik eden işçilerden birine mavi kaplı bir elyazması defter verdi ve ona gözü gibi bakmasını, eğer kendisi (Lenin) tutuklanırsa bu defteri Stalin’e götürmesini söyledi. Tren güvenle sınırı geçti ve sınırın öte tarafına geçildiğinde Lenin’in sorduğu ilk soru bu defterin güvende olup olmadığıydı.

“Marksizmin Devlet Öğretisi” başlığını taşıyan Mavi Defter, Lenin’in, Marx, Engels ve diğer teorisyenlerin devlet üzerine çalışmalarından yaptığı alıntıları içeriyordu.

Devlet ve Devrim Finlandiya’da 1917 Eylülünde bitti. Bu görkemli yapıtında Lenin, oportünistler, Rus ve diğer Menşevikler tarafından sessizce geçiştirilen Marx’ın devlet konusundaki görüşlerini yeniden gün ışığına çıkarttı.

Komünist Manifesto’da Marx, proletaryanın kendi egemenliğini kurması gerektiğini ve burjuvalara karşı kullanabileceği özel bir araca, yani bir devlete gereksinim duyacağını gösteriyordu. Fakat o, bu kitabında burjuva devlet mekanizmasıyla nasıl başa çıkılması gerektiğini göstermiyordu. Marx ve Engels bunu 1848-1851 devrimleriyle elde edilen deneyimi genelleştirdikten sonra formüle edebilmişlerdi.

Lenin, Marx’ın Louis Bonaparte’ın 18 Brumaire’i adlı eserinden şu alıntıyı yapmıştı:

“... parlamentarist cumhuriyet, devrime karşı mücadelesinde, baskıcı önlemler yanında, kaynakları ve devlet iktidarının merkezileştirilmesini güçlendirmek zorunda kalmıştır. Tüm devrimler bu mekanizmayı parçalamak yerine mükemmelleştirmiştir.”76

Buna Lenin şu yorumu getirmiştir:

“Bu olaganüstü pasajda Marksizm, Komünist Manifesto’yla karşılaştırıldığında muazzam bir ilerleme sağlamıştır. Komünist Manifesto’da devlet sorunu tamamen soyut bir şekilde ele alınmıştır. Yukarıda bahsedilen pasajda ise sorun somut bir şekilde ele alınmıştır ve sonuç daha kesin ve uygulanabilirdir; şimdiye kadar yapılan tüm devrimler devlet mekanizmasını parçalayıp yok etmesi gerektiği halde, onun daha da mükemmelleştirilmesine yardım etmiştir.

Bu sonuçlar ‘Marksist Devlet Öğretisi’nin ana ve esas tezleridir.”77

Şunları vurgulayarak devam eder:

“Bu mekanizmayı bozun, parçalayın –halkın; işçilerin ve köylülerin çoğunluğunun çıkarlarına gerçekten hizmet edecek şey budur.”78

Devlet ve Devrim kitabında Lenin, proletarya diktatörlüğünün Sovyet Cumhuriyeti biçimini alması gerektiği teorisini ilk kez dile getirip bu teorinin doğruluğunu kanıtladı.

Şubat 1917’deki II. Rus Devrimi’ne kadar bütün ülkelerin Marksistleri, parlamenter demokratik cumhuriyeti kapitalizmden sosyalizme geçiş sürecinde toplumun örgütlenmesinin en uygun politik şekli olarak değerlendirmişlerdi. 1870’lerde Marx, Paris Komünü tarzındaki politik bir örgütü, proletarya diktatörlüğünün en uygun şekli olarak belirtmişti. Fakat bu fikri çalışmalarında daha ileriye götürememişti.

1891 yılında, Sosyal Demokrat Program Taslağının Eleştirisi’nde Engels şöyle diyordu:

“... Partimiz ve işçi sınıfı ancak demokratik cumhuriyet türünde bir politik biçim altında üstünlük kazanabilir. Sonraki, aslında proletarya diktatörlüğünün özel bir biçimidir...”79

Sonradan bu tez Lenin dahil tüm Marksistler için yol gösterici ilke oldu.

1905 Devrimi deneyiminin rehberliğinde Lenin, Sovyetlerin, Çarlığın yok edilmesi sürecinde devrimci hükümetin embriyosu olduğu sonucuna ulaştı. 1915’te şunları yazdı:

“İşçi Vekilleri Sovyetleri ve benzer kuruluşlar ayaklanmanın ve devrimci hükümetin organları olarak kabul edilmeli.”80

Fakat ne 1915’te ne de sonra –Şubat 1917 Devrimi’ne kadar– Lenin’in “proletarya diktatörlüğünün devlet biçimi olarak ulusal ölçekte örgütlenmiş bir Sovyet hükümeti” konusunda hiçbir deneyimi yoktu.81

Marksizmin teorisini, Paris Komünü deneyimini, 1905 Devrimi’ni ve özellikle 1917 Devrimi’nin ilk safhasını inceleyen Lenin, Sovyet Cumhuriyeti’nin, proletarya diktatörlüğünün devlet biçimi olması gerektiği sonucuna vardı. O bu teoriyi Nisan Tezleri’nde formüle etti, fakat bunu ayrıntılı olarak 1917 sonbaharında Devlet ve Devrim adlı kitabında açıkladı.

Bu kitapta, eski devlet mekanizmasının parçalanması ve bunun yerini bir demokratik cumhuriyetin değil, İşçi Vekilleri Sovyetleri’nin alması gerektiğini belirtti. Mart 1917’de Pravda’da basılan bir makalede tüm ülkedeki Sovyetleri birleştirme ve İşçi ve Asker Vekilleri Merkezi Sovyeti’ni kurma çağrısında bulundu. Marx gibi Lenin ve Stalin de yeni bir hükümet biçimi planlamamışlardı, onlar “devrimlerin kendilerinin keşfettikleri yolu... işçi sınıfı hareketinin kendi başına yaklaştığı, başladığı ve pratikte yürürlüğe soktuğu yolu inceledirler.82

Ekim Devrimi’nden hemen önce devrimin büyük lideri, muzaffer devrimin karşılaşabileceği problemlere çözümler gösterdiği “Bolşevikler Devlet İktidarını Ellerinde Tutabilecekler mi?” başlıklı bir broşür yazdı. Burada soruna şöyle yaklaşıyordu:

“Devlet aygıtıyla anlatılmak istenen, her şeyden önce sürekli ordu, polis ve bürokrasidir... Marx bize, Paris Komünü deneyiminden yola çıkarak proletaryanın yalnızca devlet mekanizmasını ele geçirip onu kendi amaçları doğrultusunda işletemeyeceğini; bu mekanizmayı yok edip yerine yenisini koymak zorunda olduğunu öğretmiştir... Bu yeni devlet mekanizması Paris Komünü tarafından yaratıldı,; Rusya’daki İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri aynı türde devlet aygıtlarıdır.”83

Lenin, proleterlere sadece burjuva devlet mekanizmasına ne yapılacağını değil, aynı zamanda baskıcı fonksiyonları tam olarak yerine getirmeyen bu kurumlara nasıl muamele edileceğini de öğretti. Yukarıda bahsedilen broşürde şöyle devam ediyordu Lenin:

“Egemen ‘baskıcı’ mekanizmanın;, sürekli ordu, polis ve bürokrasinin yanı sıra modern bir devlette hesaplama ve kayıt tutma açısından muazzam bir işlevi yerine getiren bankalar ve ticari birliklerle bağlantılı bir mekanizma daha vardır. Bu mekanizma parçalanamaz, parçalanmamalıdır. O, kapitalistlerin elinden zorla alınmalı, budanmalı, yontulmalı, kapitalistlerin ona nüfuz etmelerini sağlayacak bağlar kopartılmalıdır. Bu mekanizma proleter Sovyetlere bağlanmalı, genişletilmeli ve yaygınlaştırılmalıdır.”84

Lenin’in aklında bankalar, postaneler, telgraf işletmesi ve tüketici kooperatifleri vardı. Fakat bu mekanizma sadece eğer burjuva devlet yok edilir ve sadece kapitalistlerin yolu kesilirse faydalı olabilirdi. Bundan başka emekçi sınıf baskıcı olmayan birimlerde bile yüksek rütbeli memurların direnişiyle karşılaşabilirdi. Bunlarla ilgili olarak şunları yazmıştı:

“Yüksek rütbeli çalışanlara gelince –ki sayıları çok azdı ama kapitalistlere eğilimlilerdi–, onlara kapitalistler gibi ‘ciddiyetle’ davranmalıyız. Onlar da kapitalistler gibi direnebilirler ve bu direniş kırılmak zorundadır...”85

Memurların sabotajı, eski devlet mekanizmasının kullanılabilir olan bazı bölümlerinin kullanılmasını engelleyebilirdi, fakat aynı zamanda eski devlet mekanizmasının çöküşünü ve yenisinin yaratılmasını hızlandırırdı. Sovyetlerin gelişip olgunlaşmasıyla oluşan yeni devlet yönetimi bu sabotajlara karşı mücadele içinde kuruldu.

Sovyetler II. Kongresinin kararıyla kurulan Sovyet Hükümeti derhal çalışmaya başladı, ama yeni komiserliklerin ne kadrosu ne de yeri vardı. Smolni’de Halk Komiserleri karargâhlarını, üzerinde hangi komiserliğe ait olduğunu belirten, “Halk Komiserleri” yazan levhaların bulunduğu küçük masaların yerleştirildiği odalara kurdular. Komiser olarak atanan Bolşevikler ayaklanma boyunca uykusuz gecelerden dolayı yorgun olmalarına rağmen görevlerine hemen başladılar.

Böylece, 30 Ekim’de, Yoldaş Menzinski Maliye Halk Komiseri olarak atandı. Hükümetin emirlerine göre hareket etmek amacıyla diğer bir yoldaşın yardımıyla Halk Komiserleri Konseyi Sekreterliğinin bulunduğu odaya bir divan koydu ve onun üzerine, duvara “Maliye Komiserliği” yazan bir kağıt parçası astı. Sonra çok uzun zamandır uykusuz olan Menzinski divana uzanarak hemen uykuya daldı. Tesadüfen oradan geçen Lenin uyuyan komiseri görünce güldü ve şöyle dedi:

“Komiserlerin kuvvetlerini toplayarak işe başlaması iyi bir şey.”86

Ekim Devrimi’nden sonraki bu ilk günlerde, Halk Komiserleri ara sıra eski bakanları ziyaret ediyorlardı, Sosyalist Devrimciler, Menşevikler ve Anayasal Demokratlar bunu Bolşeviklerin zayıflığının işareti olarak algıladılar. Demyanov bu konuda şunları yazıyordu:

“Hiç kimse ciddi olarak onların zaferine inanmıyordu. Bolşeviklerin kendileri bile iktidarı ele geçirmekle iyi yaptıklarından pek emin değiller. Bu durum, Bolşeviklerin ilk önceleri bakanlıkların devlet işleri ile ilgili yönetim bölümlerine çok az zaman ayırmalarından anlaşılıyordu.”87

Menşevikler gibi eski bürokratlar da bakanlıksız bir devlet yönetimi düşünemiyorlardı. Eski yönetim tembelliğe devam etti. Memurlar her zamanki gibi sabahları ofislerine geliyor ve bakanlıklar her zamanki gibi ülkenin her tarafına sayısız bildiriler dağıtıyordu. Bu durumda ilgili bakanlıkların görevlerini devralmaya çalışan Halk Komiserleri, memurların pasif direnişiyle karşılaşıyordu. Komiserlerin binalarda gözükmesi tüm odaların boşaltılması için yeterliydi. Sadece teknik personel ve sempatizan memurlar yerlerinde kalıyordu.

Sovyet Hükümeti’nin ilk günlerinde, Halk Komiserleri eski devlet yönetiminin kalıntılarını kullanmayı denediler. Ama onlar gerçekten artıktılar. Çünkü artık hiçbir güçleri yoktu. Ama yine de bunların devralınması, bağlantıların ele geçirilmesi ve sadık kadronun toplanması gerekiyordu. Halk Komiserlerinden bazıları, Ekim Devrimi’nden sonraki bu kısa süreçte kararnameleri “Bakanlık Komiserleri” olarak imzaladılar. Böylece, Eğitim Komiseri A. V. Lunaçarski ilk bildiride belirtilen kamu eğitiminin örgütlenmesi konusundaki ilkeleri yayınladı:

“Şimdilik günlük işler olağan yollarla Kamu Eğitimi Bakanlığı vasıtasıyla yürütülmeli.”88

Sabotajın büyüyen boyutları eski devlet mekanizmasının olabildiğince kısa sürede yıkılması gerektiğini kanıtlıyordu. Bu sabotaj, açıkça çalışmayı reddetmekten, kalıplaşmış resmi çalışma yöntemiyle Sovyet temsilcilerinin aklını karıştırma teşebbüslerine kadar çeşitli biçimler içeriyordu. Böylece, Posta ve Telgraf Komiserliği Birliğinin üyeleri bu bölümü yöneten bakanlığa vardığında, memurlar bu birliğin gerçekten bakanlığı yönetmekle görevlendirildiğini gösteren kanıt görmek istediler. Birlik üyeleri Lenin tarafından imzalanmış bir belge gösterdiler. Memurlar belgeyi incelediler, aralarında fısıldaştıktan sonra bu belgenin hiçbir dosya numarası ve mührü olmadığı gerekçesiyle geçersiz olduğunu belirttiler. Lenin bundan haberdar edildi. Belgeyi inceledi, kahkahayla gülerek şöyle dedi:

“Oldukça haklılar. Bunun gibi resmi bir belgede mutlaka bir dosya numarası ve mühür olmalı. Fakat siz bakanlıktasınız. Bu da bir devrimin bir dosya numarası olmadan da yapılabileceğini kanıtlıyor.”89

Karşıdevrimciler Bolşeviklerin yeni devlet yönetimi için adam bulamayacağına bel bağlamıştı, fakat bunda da yanıldılar. 29 Ekim’de Askeri Devrim Komitesi aşağıdaki genelgeyi tüm bölge devrim komitelerine gönderdi:

“Tüm fabrika komitelerine, bölge sendika komitelerine, hasta sigorta komitelerine, parti komitelerine ve diğer proleter örgütlere, kalıcı veya geçici olarak, devrimci örgütlerde muhasebeci, daktilocu, banka kuryesi olarak çalışmaya istekli her iki cinsten insanları seçmelerini bildirin.”90

Uzun zaman sonra, 17 Kasım’da, devlet memurlarının sabotajları doruk noktasındayken, benzer bir emir Petrograd Sovyeti tarafından yayınlandı. Bildiri şöyleydi:

“1. Devleti sadece burjuva memurların yönetebileceğine dayanan ölümcül burjuva ön yargısı derhal bertaraf edilmeli.

2. Bölge ve Şehir Sovyetleri gecikmeden bölümlere ayrılmalı ve her bölüm devlet yönetimi branşlarının birinde aktif yönetimi üstlenmeli.

3. Fabrikalardan ve alaylardan örgütlenme yeteneğine sahip sınıf bilinçli yoldaşlar seçilmeli; bu yolla saptanan kadrolar Halk Komiserlerinin yardımına gönderilmeli.

Sınıf bilincine sahip her işçi ve asker, emekçilerin başlayan toplumsal devrimin zaferini yalnızca özgüven, enerji ve coşkuyla pekiştirebileceğini anlamalıdır. Tüm işçi ve asker gruplarına örgütleme yeteneklerini sergileme fırsatı verin.”91

Başlangıçta Halk Komiserleri eski yönetimin yıkılıp yeni yönetimin kurulmasına yardım eden küçük işçi gruplarının yardımını aldılar. Sovyet ofislerinde çalışmaya gelen bu insanlar kelimenin gerçek anlamıyla yeniydiler. Onlar yeni sınıfın insanlarıydı ve kökleri halkın içindeydi. Lenin birçok kere “... proleter devrim çok güçlü, çünkü kökleri çok derinde,” dedi.92

Yeni devlet yönetimindeki önemli görevlere atamalar Bolşevik Partisi Merkez Komitesi, Askeri Devrim Komitesi ve doğrudan doğruya Lenin, Stalin ve Sverdlov tarafından yapılıyordu. Bölge Sovyetleri’nin, Bolşevik Partisi Bölge Komiteleri’nin, sendikaların, Kızıl Muhafızların ve diğer örgütlerin en aktif üyeleri bu görevler için seçiliyordu.

Kurulan en önemli komiserliklerden biri, Uluslar Halk Komiserliğiydi. Ülkede birçok ulusun yaşadığı görüşüyle bu devlet birimi çok önemli bir rol oynamakla görevlendirildi. Sovyet rejiminin en başından beri zulme uğrayan ulusların kimi izleyeceği –“kendi” milli burjuvalarını mı yoksa emekçileri mi– sorunu devrimin varlığının ve ilerlemesinin ona bağlı olduğu önemli bir unsurdu. Bu nedenle Bolşevik Partisi Stalin’i bu komiserliğin başına getirdi. Lenin’in en önemli takipçisi ve Bolşevik örgütlerin rehberi Stalin, ulusal konularda bir Bolşevik teorisyen olarak üne sahipti.

Diğer komiserlikler gibi Uluslar Halk Komiserliği de Smolni’de faaliyet göstermeye başladı. Çeşitli bölümlerin bulunduğu bir odaya bir masa yerleştirildi ve duvara, “Uluslar Halk Komiserliği” yazan bir tabela asıldı. 1917 sonlarına kadar bu Halk Komiserliğinin kadrosu üç kişiden oluşuyordu. Bu komiserliğin “Genel Direktörü” Feliks Senyuta adında bir Bolşevikti.

Stalin kısa sürede doğuda ve batıda baskıya uğramış ulusları devrimci Rusya etrafında toplamak için büyük çaba harcadı. Sovyet rejiminin ilk günlerinde Uluslar Halk Komiserliği, ulusal konularda Sovyet Hükümeti’nin politikasını belirleyen kuralları ortaya koydu. 2 Kasım’da “Rusya’daki Halkların Hakları Bildirisi” Lenin ve Stalin imzasıyla yayınlandı. Bu bildiri Stalin tarafından hazırlanmıştı. Yalın bir dille tüm dünyadaki ezilen ve sömürülen yüz milyonlarca insanın umutlarını ve beklentilerini dile getiriyordu. Bildiri şöyleydi:

“İşçi ve köylülerin Ekim Devrimi ortak özgürlük bayrağı altında başladı.

Köylüler toprak beylerinden kurtuldular, çünkü artık toprak beyliği sonsuza kadar yok edildi. Askerler ve denizciler baskıcı generallerin diktatörlüğünden kurtuldular, çünkü bundan böyle generaller seçilecek ve işlerine son verilebilecek. İşçiler kapitalistlerin kaprislerinden ve zulmünden kurtuldu, çünkü bundan böyle fabrikalar ve tesisler işçilerin kontrolü altında olacak.

Çarlık döneminde Rusya’daki halklar sistematik olarak birbirine karşı kışkırtıldı. Bu politikanın sonuçları bilinen bir gerçektir: Bir elde katliamlar ve soykırımlar diğer elde halkların köleliği.

Şubat Devrimi’nden sonraki ‘emperyalizm’ döneminde, iktidar Anayasal Demokrat Parti’nin temsil ettiği burjuvalara geçince, aleni kışkırtma politikası Rusya’daki halklar arasında karşılıklı güvensizlik tohumlarının atılması politikasına dönüştü. Bu politikanın sonuçları herkes tarafından biliniyor: Halklar arasında düşmanlığın ve karşılıklı güvensizliğin artması.

Bu yalancı ve güvensiz politikalara bir son verilmeli. Bundan böyle Rusya halkları arasında tam anlamıyla karşılıklı güveni pekiştirecek açık ve dürüst politikalar uygulanmalı.

Sadece bu tür bir ittifakla Rusya’daki farklı halkların işçileri ve köylüleri tek bir devrimci iktidarda birleşerek, emperyalist-ilhakçı burjuvalar tarafından gelecek her saldırıya karşı koyabilirler.

Yukarıdaki önermeler temelinde, bu yılın Haziran ayında yapılan I. Sovyetler Kongresi, Rusya’daki uluslara kendi kaderlerini serbestçe tayin etme hakkı tanıdığını ilan etmiştir.

Ekimde, II. Sovyetler Kongresinde Rusya’da yaşayan halkların hakları daha kesin bir dille tekrar onaylanmıştır.

Bu kongrelerin isteklerini yerine getirmek için Halk Komiserleri Konseyi Rusya’daki halklar ile ilgili çalışmalarını şu ilkelere göre yapmaya karar vermiştir:

‘1. Rusya’daki uluslarının eşitliği ve egemenliği.

2. Ulusların kendi kaderlerini tayin hakkını, ayrılma ve bağımsız bir devlet kurma hakkı dahil olmak üzere, tanımak.

3. Tüm ulusal-dinsel ayrıcalıkların ve kısıtlamaların kaldırılması.

4. Ulusal azınlıkların ve Rusya topraklarında yaşayan etnik grupların özgür gelişimi.’

Uluslar Komisyonu kurulur kurulmaz ilgili kararnameler hazırlanacaktır.”93

Bu dört madde tarihteki ilk proleter devletin ulusal sorundaki eylem programını özetlemektedir.

22 Kasım’da Stalin tarafından kaleme alınan ve “Rusya’nın ve Doğu’nun Emekçi Müslümanlarına” seslenen bir bildiri, Halk Komiserleri Konseyi adına basıldı ve Lenin’le Stalin tarafından imzalandı:

“Yoldaşlar! Kardeşler!

Rusya’da büyük olaylar olmakta. Yabancı ülkeleri bölmek amacıyla başlatılan kanlı savaş bir sona yaklaştı. Dünya halklarını köleleştiren bu korsanların egemenlikleri sallanmakta. Rus devriminin darbeleriyle eski kölelik ve esaret düzeni yıkılmıştır. Zulüm ve baskı dünyası son günlerini yaşıyor. Yeni bir dünya doğuyor, emekçilerin ve özgür olmak isteyenlerin dünyası. Bu devrimin başında Rus işçi ve köylü hükümeti, Halk Komiserleri Konseyi... yürümektedir.

Kapitalist sömürü ve zulmün saltanatı parçalanmaktadır. Emperyalist soyguncuların ayaklarının altındaki toprak yanmaktadır.

Bu büyük olayların arasında, Rusya’nın ve doğunun çilekeş, malına mülküne el konulmuş Müslümanlarına sesleniyoruz.

Rusya’nın Müslümanları, Volga ve Kırım’ın Tatarları, Sibirya ve Türkistan’ın Kırgızları ve Sartları, Transkafkasya’nın Türkleri ve Tatarları, Çeçenler ve Kafkasya’nın Gortsileri, Rus Çar’ı ve zorbaları tarafından dinleri, örf ve adetleri ayaklar altına alınan, camileri ve mescidleri yok edilenler!

Bundan böyle örf ve adetleriniz, ulusal ve kültürel kurumlarınız özgür ve dokunulmaz ilan edilmiştir. Ulusal hayatınızı istediğiniz gibi şekillendirin. Bu sizin hakkınız. Tüm haklarınız Rusya’nın diğer halklarının hakları gibi İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri tarafından korunacaktır.

Bu devrimi ve yetkili hükümetini destekleyin.”94

Müslümanlar için yayınlanan bildirge emperyalistlerle Sovyet ulusal politikaları arasında nasıl büyük bir fark olduğunu açığa çıkardı. Çarlık Rusyası zayıf doğu komşularının kan emicisiydi. Türkiye, İran ve diğer doğu ülkelerinin Müslüman halkları, Türkistan ve Transkafkasya’nın kaderini paylaşarak dehşet içinde yaşıyorlardı. Fakat Çarlık Rusyası’nın emperyalist politikalarına son verdiğini açıklayan yeni bir devrimci düzen kuruldu. Sovyetler yayınladıkları bildiriyi uygulamaya soktu. Fin Diyeti, Rusya’dan ayrılma yönünde oy kullandı. 18 Aralık 1917’de Halk Komiserleri Konseyi Fin Cumhuriyetini tanıyan bir bildiri yayınladı.

Daha sonra 22 Aralık’ta Bütün Rusya Yürütme Kurulu Stalin’in konuşmasını dinledikten sonra “Finlandiya’nın Bağımsızlığı Üzerine Devrimci Hükümet Bildirisi”ni kabul etti. Çarlık tarafından izlenen politika, Finlandiyalı emekçilerin Ruslara güvensizliğini körüklemişti. Finlandiya oturumunu onaylayarak Sovyet Hükümeti diğer uluslar üzerinde baskı kurmak gibi bir niyeti olmadığını kanıtladı. Finli emekçiler Sovyet Rusya ile ittifakın ulusal sömürgeye neden olmayacağına ikna olmaya başladılar.

Sovyet Hükümeti’nin Türk Ermenistanı ile ilgili kararı Rusya dışındaki ezilen uluslar tarafından coşkuyla karşılandı. Aralık 1917’de Uluslar Halk Komiseri Stalin şu iyi niyet mektubunu yayınladı:

“Türk Ermenistanı’nın Rusya’nın savaş sonucu işgal ettiği tek ülke olduğuna inanıyorum. Bu “cennetin” bir parçası yıllardır (ve hâlâ) batının doymak bilmez diplomatik iştahının ve doğu yönetimindeki kanlı uygulamaların hedefi olmuştur ve hâlâ da öyledir. Bir elde Ermeni katliamları ve soykırımları, diğer elde yeni katliamlara zemin hazırlayan tüm ülkelerin farazi diplomatik müdahaleleri ve aldatılmış, kana bulanmış, köleleştirilmiş Ermenistan. Rus halklarının kaderi özellikle de Ermeni halkının kaderi Ekim Devrimi’nin kaderine sıkı sıkıya bağlıdır. Ekim Devrimi ulusal baskı zincirlerini kırdı. Bu devrim Rusya’daki halkların özgürlüğünü sonuna kadar savunacaktır.”95

Stalin’in bu bildirisini 29 Aralık 1917 tarihli Halk Komiserleri Konseyi’nin “Türk Ermenistanı” kararnamesi izledi:

“... Rusya’daki İşçi ve Köylü Hükümeti Rusya tarafından işgal edilen Türk Ermenistanı’ndaki Ermenilerin kendi kaderlerini özgürce belirleme hakkını desteklemektedir.”96

Dışişleri Halk Komiserliğinin çalışmaları diğer komiserlikler gibi işçiler, denizciler, Kızıl Muhafızlar tarafından yürütülüyordu. Dışişleri Halk Komiserliği kadrosunun ilk çekirdeği Siemens-Schuckert fabrikasının işçilerinden oluşmuştu ve eski Dışişleri Bakanlığı’nın arşivini kurtaran onlardı. Markin adında bir denizci gizli diplomatik belgeleri yayınlama görevini üstlendi. Yabancı dillere alışık olmayan Markin bir çevirmen bulmayı başardı ve “Gizli Dokümanlar Günlüğü”nü 6 sayı yayınlamayı başardı. Bu iş hızla altı haftada bitirildi. Markin baskı işini kendisi denetledi. Bu belgeler Çarlık Hükümeti’nin yıkıcı politikalarını ve gizli diplomasi sistemini gözler önüne seriyordu. Petrograd’daki diplomatik teşkilatlar ve yabancı basın muhabirleri Günlüğün her sayısını çıkar çıkmaz tüketiyorlardı. Dışişleri Bakanlığı kadrosu grev komitesi bulabildiği tüm kopyaları satın alıp yok etti.

Dışişleri Bakanlığı arşivi gizli şifrelerle yazılmış mektuplarla doluydu. Bakanlık memurları ve Dışişleri Bakanı Neratoy bakanlıktan ayrılırken şifre anahtarlarını almayı ihmal etmemişti. Markin, birkaç Kızıl Muhafızla birlikte bu belgeler üzerinde çalıştı ve çoğunu deşifre etmeyi başardı. Böylece yeni şifre uzmanları eğitilmiş oldu. “Gizli Dokümanlar Günlüğü” önsözünde Markin şunları yazdı:

“Bırakın tüm dünyadaki emekçiler, diplomatların nasıl gizlice hayatları üzerinde oyun oynadıklarını... arkalarından ne dolaplar çevirdiklerini bilsinler.

Bırakın nasıl bir kalem hareketiyle emperyalistlerin tüm bölgeyi ilhak ettiklerini bilsinler. Tarlaları insan kanıyla suluyorlar. Açığa çıkan her belge burjuvalara karşı en keskin silahtır.”97

Gizli anlaşmaların yayınlanması, kapitalistlerin ve toprak beylerinin hükümetinin yağmacı politikalarını kabul etmeyen Sovyet Hükümeti’nin uluslararası politikadaki ilk adımıydı.

“Smolni sürecinde” komiserlikler, yeni cumhuriyetin Çarlık rejimi tarafından atları haczedilen köylülere kaynak yaratmaktan bankaların kamulaştırılmasına, ilk yiyecek sağlama birliklerinin örgütlenmesine ve ülkenin ekonomisini yönetmek için mekanizmalar kurmaya kadar çeşitli sorunlarla uğraşmışlardı.

Zaferle sonuçlanan işçi ve asker ayaklanmasını ilan eden Sovyetler II. Bütün Rusya Kongresi Bildirisinde Lenin, Sovyet Hükümeti’nin sanayide işçi denetimini derhal uygulamaya sokması gerektiğini yazıyordu. 29 ve 30 Ekim’de Gatçina’dan Kerenski ve Krasnov’un silahlarının sesi duyulurken ve Kadetler Petrograd’da ayaklanma başlatmışken, Lenin, işçi denetimini düzenleyen kuralların taslağını hazırlıyordu.

Bu taslakta Lenin, bütün sınai, ticari, finansal, zirai işletmelerde, ulaşım sektöründe, ücretli işçi ve memur çalıştıran veya evlere iş veren kurumlarda, üretim, alım-satım, hammadde ve mal giriş çıkışı ve finansal işlemler üzerinde işçi denetimi sağlanması gerektiğini belirtiyordu. İşçiler her kurumda seçilecekleri birimler yoluyla bu denetimi sağlayacaklardı. Ticari gizlilik ortadan kaldırılacaktı. Farklı teşebbüslerin sahipleri tüm defterleri ve hesapları denetim için vermeye zorlanmalıydı. Lenin taslağında, işçilerin denetim organlarının Sovyet organları, yani proletarya diktatörlüğünün organları olması gerektiğini vurguluyordu.

17 Kasım’da Lenin’in taslağı incelendi ve Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu tarafından onaylandı. 15 Kasım’da Halk Komiserleri Konseyi’nin onayını aldı. Sanayide işçi denetiminin sağlanması en önemli sosyalist önlemlerden biriydi. Bu, burjuvaların karşıdevrimci amaçlarla ekonomik güçlerini kullanma olasılığını çökertmişti ve sanayinin kamulaştırılması için önemli bir adımdı.

Bu sefer Sovyet Hükümeti ülke ekonomisini yönetecek mekanizmalar oluşturmak için çalışmaya başladı. 26 ve 27 Ekim’de Fabrika Komiteleri Merkez Konseyi üyelerinden bir grup bu konuyu görüştü ve Yüksek Ulusal İktisat Konseyi’nin kurulması için bir plan hazırladı. Birkaç gün sonra Lenin Smolni’deki odasına bu grubu davet etti ve orada küçük yuvarlak bir masanın etrafına oturarak onların planını inceledi. Her detay hakkında sorular sordu ve bu birim için önerilen personeli incelemeye özel bir önem verdi.

10 Kasım’da bir İktisadi Konsey kurulması konusu Petrograd İşçi Örgütleri Temsilcileri Konferansında görüşüldü. Bu konferansta bir anarko-sendikalistin sanayinin yönetiminin sendikalara bırakılması önerisi reddedildi. Lenin önderliğinde Fabrika Komiteleri Merkez Konseyi üyeleri ulusal ekonominin kuralları ve yönetimi için bir birimin kurulması çizgisinde ilerlediler. Fabrika Komiteleri Merkez Konseyi üyelerine yönetmelikleri hazırlama görevi verildi. Çalışmalarında komite, eski devlet yönetiminin tamamen çökertilmesine karşı çıkan ve Yüksek Ulusal İktisat Konseyi’nin Özel Gazyağı Bölümü ile İktisat Komitesi gibi ayakta kalan Kerenski Hükümeti örgütlerinden oluşması konusunda ısrar eden Buharin’in bozguncu önerileriyle uğraşmak zorunda kaldı.

Benzer öneriler Yüksek Ulusal İktisat Konseyi’nin çok sayıda kapitalist ve sözde “kamu örgütü” temsilcilerini içermesi gerektiğini savunan Larin tarafından da gündeme getirildi. Bu plana göre işçilerin Yüksek Ulusal İktisat Konseyi’nde sadece üçte bir oranında sandalyesi olacaktı.

Bu konunun görüşüldüğü Bütün Rusya Yürütme Kurulu toplantısında bu teklifler Menşevik Katel tarafından desteklendi. Lenin onlara şu kelimelerle karşı çıktı:

“... Yüksek Ulusal İktisat Konseyi bir parlamentoya dönüştürülemez. O, ekonomik alanda kapitalistlerle ve toprak beyleriyle mücadele edecek militan bir organ olmalı, Halk Komiserleri Konseyi’nin politik alanda olduğu gibi.”98

1 Aralık 1917’de Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu Lenin, Stalin ve Sverdlov tarafından imzalanan Ulusal Ekomomi Üst Kurulunun kurulmasını emreden bir kararnameyi kabul etti.

Faaliyet göstermeye başlayan ilk komiserliklerden biri, Eğitim Halk Komiserliğiydi. İşçiler ve askerler Petrograd yakınlarında Kerenski’nin birlikleriyle savaşır ve Askeri Devrim Komitesi başkentteki karşıdevrime karşı bir mücadele örgütlerken, Eğitim Halk Komiserliği de cehalete karşı savaş açtı. Bu komiserliğin oluşturduğu bölümler bu işin karakteri hakkında ipuçları veriyordu. Böylece, okul dışı eğitim bölümü, Nadezda Krupskaya liderliğinde kuruldu. L. R. Menzinskaya’nın yönetiminde bir eğitim öğretmenleri bölümü kuruldu. Kurulan diğer bölümler ise şunlardı: Politeknik Eğitimi Bölümü, Sanat Bölümü. Başkentteki müzeleri ve sarayları denetlemek, hazinelerinin korunmasını sağlamak üzere komiserler atandı. Böylece 25 Ekim gibi erken bir tarihte III. Aleksander Müzesine güvenilir bir muhafız atanmış oldu.

İki gün sonra işçiler ve askerler, Kışlık Saray’ın ve Hermitaj’ın korunması görevini üstlendiler. Eğitim Halk Komiserliği klasik Rus edebiyatının yeniden basımının yapılmasını ayarladı. Tolstoy, Puşkin ve Gorkiy’nin eserleri –kaliteli kağıt kıtlığından dolayı farklı tonlardaki adi kağıtlara basılan– binlerce kopya sattı.

Halk Komiserleri Konseyi kararnamelerinde devlet yönetimiyle halk arasında bulunan engelleri yıkma politikasına bağlı kalıyordu. 10 Kasım 1917’de uygulamaya konan bir kararnameyle tüm sınıf ayrımları, imtiyazlar, özel rütbeler, unvanlar kaldırıldı ve Bütün Rusya halkları için tek bir unvan, “Rusya Cumhuriyeti vatandaşı” kullanılmaya başlandı.

18 Kasım’da kabul edilen bir kararnameyle yerel Sovyetlere “üst rütbeli memurlara özel vergi uygulanması ve yüksek maaşların kesilmesi için gerekli önlemlerin” alınması emredildi.

Bunlar büyük proleter devrimin, yeni yönetimi örgütleme yolunda attığı ilk adımlardı.

Proleter devrim kararnameleri yasamayla ilgili sıradan kanunlar değildi. Onlar devrimin programını formüle eden belgelerdi; yasal formlar biçiminde halk ve Bolşevik Partisi için harekât programları içeriyorlardı. Lenin’in daha sonraları belirttiği gibi:

“Kabul edilen kararnamelerin bir propaganda biçimi olarak hizmet gördüğü bir süreç yaşadık. Bizimle alay edildi ve dendi ki, Bolşevikler kararnamelerinin uygulandığını göremeyecekler. Tüm Beyaz Muhafız basını bu konuda alaylarla doluydu. Fakat bu yasal bir süreçti; Bolşeviklerin henüz iktidarı yeni ele geçirdikleri bir süreçti, bu bizim devleti nasıl yönetmek istediğimizi gösteriyordu. Kararnameler burada, deneyin.”99

Lenin’in tanımladığı gibi “emekçilerin yeni yaşam koşulları ve yeni problemleri konusunda ilk görüşlerini sergilediği”100 bu tarihi dönemde ülkenin en uzak köşelerinde yaşayan insanlar, yeni düzenin kararlılığı ve sürekliliği konusunda hâlâ şüphe içindeydiler. Birçok bölgede, şehir ve kırsal konseyler gibi eski yönetim organları Sovyet organlarıyla yan yana varlığını sürdürüyordu. Bu şüpheyi dağıtmak ve karmaşayı ortadan kaldırmak için Lenin 5 Kasım’da Halk Komiserleri Konseyi adına; “Halkıma” başlıklı bir söylev kaleme aldı:

“Unutmayın, siz şimdi kendi devletinizi yönetiyorsunuz. Eğer siz kendiniz birleşmez ve devletin tüm işlerini kendi ellerinize almazsanız hiç kimse size yardım edemez. Sizin Sovyetleriniz bundan böyle devlet iktidarının organıdır, tüm konularda karar alma yetkisine sahiptir.”101

Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu ve Askeri Devrim Komitesi bölgelere, yerel Sovyetlere bilgi vermek ve Halk Komiserleri Konseyi kararnamelerinin nasıl uygulandığını görmek üzere elçiler gönderdi.

6

ASKERİ DEVRİM KOMİTESİ

Ayaklanmayı yönetme görevini yerine getirdikten sonra Askeri Devrim Komitesi hemen feshedilip, Petrograd Sovyetlerinin bir organı olmaktan çıkarılarak Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun bir organı haline getirildi. Merkezde zafere ulaştıktan sonra ayaklanma tüm ülkeye yayıldı ve ateşiyle eski devlet yönetimini yakarak yeni yönetimin oluşturulmasını sağladı.

Askeri Devrim Komitesi eyaletlere elçilerini gönderdi, bölgelerdeki ayaklanmaların ilerleyişi ile ilgili bilgi topladı, zayıf noktalara takviye yaptı ve devrimci Petrograd fabrikalarında kurulan birlikleri durumun kritik olduğu bölgelere gönderdi. Ekim Devrimi’nden sonraki iki hafta boyunca Askeri Devrim Komitesi eyaletlere 72, ordu birimlerine 85 ve sivil kurumlara 184 komiser atadı. Komitenin ana görevi proleter devrimden birkaç gün sonra değişti. 30 Ekim tarihli bir toplantıda komitenin görevleri şöyle tanımlandı:

“1. Askeri Devrim Komitesi, kendisine Halk Komiserleri Konseyi tarafından verilen görevleri yerine getirir.

2. Askeri Devrim Komitesi devrimci düzeni sağlamakla yükümlüdür.

3. Karşıdevrimle mücadele komitenin başlıca görevlerindendir.

4. İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti ve Halk Komiserleri Konseyi’nin binalarını korumakla görevlidir.

Bu görevleri yerine getirmek için Askeri Devrim Komitesi ilgili birimleri kurar.”102

Bu komite, 30 Ekim akşamı yedi ayrı bölüm kurdu. Bunların başlıcaları; Soruşturma ve Yargılama Bölümü, Talep Bölümü, İç ve Dış İletişim Bölümü ve Bilgi Bölümü idi.

Bu liste tek başına Askeri Devrim Komitesi’nin görevlerinin çeşitliliğini göstermeye yeterlidir. Hatta onun görevi bu sınırların dışına bile taşmıştır. Komite duruma müdahale ederek kapitalistleri, işçi Kızıl Muhafızlara ayaklanmada harcadıkları zaman için ücret ödemek zorunda bıraktı; işsizliği, yağmacılığı ve sabotajları önlemek için gerekli önlemleri aldı. Yiyecek sağlanması işini örgütledi. Ülkenin çeşitli bölgelerinde devam eden ayaklanmaları yönetti. Yeni hükümetin kurulmasında aktif görev üstlendi. Sosyalist Devrimciler ve Menşevikler, Askeri Devrim Komitesi’nin ayaklanmanın örgütlenmesi ve yeni hükümetin kurulması için yapılan çalışmalardaki önemini idrak ettiler. Bu “uzlaştırmacıların” ilk ve en önemli talebinin niye komitenin feshedilmesi olduğunu açıklıyor. Bu doğaldı: Bu dakikada ayaklanma henüz tüm ülkede tamamlanmamıştı; onun feshedilmesinin anlamı, teslimiyet ve devrimin etkisiz hale getirilmesiydi.

Büyük çapta iş, Yoldaş Molotov liderliğindeki Askeri Devrim Komitesi Ajitasyon Bölümü tarafından yerine getirildi. Her gün, 50 ile 70 arası militan eğitim ve bilgi için bu bölüme geliyor, çoğu eyaletlere gönderilmeyi istiyordu. Yoldaş Molotov bu adanmış ve enerjik ajitatörlerle örgütçülerden yüzlercesini eyaletlere gönderiyor; onlar da oralarda doğrudan emekçi yığınlar arasına giderek devrimci örgütü ve düzeni onlara anlatıyorlardı.

Kasım ayının ikinci haftasının ortalarında Askeri Devrim Komitesi’nin görevlerinin neler olması gerektiği açıklık kazandı. Bu sırada Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun çeşitli bölümleri kuruluyor, komiserlikler çalışıyor ve Halk Komiserleri Konseyi işlerini geliştiriyordu. Bu koşullarda Askeri Devrim Komitesi’nin çeşitli bölümleri işlevini yitirdi ve yığılmaya neden oldu. 9 Kasım’da Askeri Devrim Komitesi, alt komitelerinin Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’nun alt komiteleriyle iş birliği içinde görev yapması gerektiği konusunda Molotov Yoldaşın verdiği önergeyi kabul etti. 18 Kasım’da Askeri Devrim Komitesi işlerini Bütün Rusya Merkez Yürütme Kurulu’na devretmeye başladı, fakat bu komitenin feshedilmesi anlamına gelmiyordu. Hâlâ karşıdevrimle mücadele gibi önemli görevleri vardı.

21 Kasım tarihli Askeri Devrim Komitesi toplantısında F. E. Jerzinski karşıdevrimle mücadele için Sovyetler Merkezi Yürütme Kurulu’na bağlı olarak özel bir komite kurulmasını önerdi. Bu öneri komite tarafından kabul edildi. Böyle bir birimin kurulmasıyla Askeri Devrim Komitesi işlevini yitirdi. Birkaç gün sonra Halk Komiserleri Konseyi Askeri Devrim Komitesi’ni birçok görevden çeken ve işlerini farklı komiserliklerdeki ilgili bölümlere devretmesini içeren bir kararnameyi onayladı.

Aralık ayı başlarında Askeri Devrim Komitesi zaferle sonuçlanan faaliyetlerini özetlemeyi ve bu başarının liderlerini atamayı bitirdi. 5 Aralık’ta yayınlanan bir bildiride şöyle deniyordu:

“Petrograd’daki devrimde görevlerini yerine getiren ve görevlerinin İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu tarafından kurulan ‘Karşıdevrimle Mücadele Bölümü’ne devretme fikrini paylaşan Askeri Devrim Komitesi, kendi denetimi altında çalışan bölümlerin feshedilmesine ve görevlerini Merkez Yürütme Kurulu, Halk Komiserleri Konseyi ve İşçi ve Asker Vekilleri Bölge Sovyetlerinin ilgili bölümlere devrine karar vermiştir.”103

Askeri Devrim Komitesi’nin faaliyetlerine böylece son verildi. Onun yerini Feliks Jerzinski liderliğindeki ‘Olağanüstü Komisyon’ aldı.

Bunlar Büyük Ekim Proleter Devrimi’nin, yeni yönetimi örgütleme yolunda attığı ilk adımlardı.

Devrimin, Petrograd, Moskova ve ordudaki başarısı Sovyet rejiminin tüm ülkede başarı kazanmasını sağladı. Birçok bölgede ulusal, sınıfsal ve özel, yerel koşullar ile uluslararası ilişkiler nedeniyle, işçilerin ve köylülerin mücadelesi uzadı. Bazı yörelerde aylarca sürdü. Halk Komiserleri Konseyi –Sovyetler ikinci Kongresi tarafından seçilen ve İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti’ni ezici üstünlükle temsil eden– tüm ülkedeki halkların tek ve yasal hükümeti oldu.

Güçlü bir sel gibi, devrim; sabotaj bariyerlerini yıkıp geçti, ilk ayaklanma teşebbüslerini bastırdı ve halkın düşmanlarının direnişini kırdı. Büyük devrim, milyonlarca insanı aktif politikaya soktu.

İnsanlık tarihinde hiçbir devrim Ekim Devrimi gibi yolu üzerindeki engelleri yıkıp geçemedi. Ve bu ülkeyi feodal bağlardan koparma görevi proleter diktatörlüğün ilk birkaç haftasında başarıldı. Burjuva devlet mekanizması çökertildi, bürokrasi işlevini yitirdi. Halk eski göstermelik engelleri yıktı, toprak beyliği düzenine son verdi ve feodal kurumları küle çevirdi.

Fakat devrim eskiyi yıkmakla yetinmedi. Yok ederken insanlar bir yandan da büyük bir enerjiyle yenisini kurdular. Eski ve bölünmüş ordunun yerini işçi ve köylülerin kurduğu yeni ordu aldı. Ülkenin ekonomisini yönetmek üzere yeni kurumlar yaratıldı.

Böylece, sosyalist toplumun temelleri Sovyet Cumhuriyetinin ilk günlerinden itibaren oluşturulmaya başlandı. Başarılı Ekim Sosyalist Devrimi ülkeyi yarı-sömürge olmaktan kurtardı. Rus kapitalistler ve toprak beyleri çoğunlukla yabancı emperyalizmin ajanları haline geldiler. Onlar, Rusya’nın halklarının da yıllardır büyük güçlerin elinde oyuncak olan Çin’in yazgısını paylaşması için çalışıyorlardı. Büyük Proleter Devrim Rusya’daki uluslara özgürlük ve bağımsızlık yolunu açtı.

Büyük Proleter Devrim, ülke savunmasını güçlü ve sağlam temeller üzerine oturttu. O, Rusya’yı geri kalmışlıktan çekip çıkararak, sosyalist endüstrinin büyümesi ve ziraatın tekrar örgütlenmesi yolunu açtı. Muzaffer halk ülkelerinin kaderini belirleyip ülkelerinin savunmasını kendi ellerine aldı. Ekim Devrimi’nin arifesinde Lenin’nin yazdığı gibi:

“... Rusya’yı kendini savunabilir hale getirmek, halkın ‘mucizevi’ kahramanlıklar başarması için ‘jakoben’ yorulmazlığıyla eski olan her şeyi silip süpürüp Rusya ekonomisini tekrar canlandırmalıyız.”104

Eylül 1917’de “Bolşevikler Devlet İktidarını Ellerinde Tutabilecekler mi?” başlıklı makalesinde Lenin, proleterlerin ve sömürülen diğer sınıfların düşmanlarının, emekçilerin tüm direnme güçlerini henüz görmediklerini ve iktidara sahip olduklarında bunun neye benzeyebileceğini tahmin edemediklerini söyledi.

“Proleterlerin ve yoksul köylülerin direnme gücünü henüz görmedik. Çünkü bu güç ancak onlar iktidarı ellerine aldıklarında tam olarak gelişecektir...”105

Lenin yazısına, proleterler iktidarı ele geçirdiğinde “hiçbir kapitalist ve Kulak kuvveti, hiçbir uluslararası sermaye temsilcisi ve çıkarcı, yüz milyonlarca insanın devrimini yok edemez...” diye devam ediyordu.106

Proleterler, Ekim 1917’de eski kapitalist sistemi yok etmek ve Bolşevik Partisi liderliğinde yeni bir sosyalist toplum oluşturmak için iktidarı ele geçirdi.

Stalin’in belirttiği gibi Ekim Sosyalist Devrimi prensipleri nedeniyle önceki devrimlerden ayrılır. Tarihte ilk defa büyük bir ülkede insanların yaptığı sömürüyü yok etme görevi insanlar tarafından üstlenilmiştir ve bu görev başarıyla tamamlanmıştır. Kolektif Çiftlik Şok İşçilerinin 1. Kongresindeki konuşmasında Stalin:

“İnsanlık tarihi birden çok devrime tanıklık etmiştir. Fakat bu devrimler tek yanlı olmaları nedeniyle Ekim Devrimi’nden farklıdır. Emekçilerin sömürülmesinin bir biçiminin yerini başka bir biçim almış, ama sömürü devam etmiştir. Bir grup sömürücü ve zorba yerini başka bir grup sömürücü ve zorbaya bırakmış, ama sömürücüler ve zorbalar varlıklarını sürdürmüşlerdir. Sadece Ekim Devrimi tüm sömürü biçimlerine son verme, sömürücüleri ve zorbaları yok etme görevini üstlenmiştir.”107

Büyük Ekim Sosyalist Devrimi, dünya tarihinde yeni bir çağ açmış, dünyanın altıda birini kaplayan bir coğrafyada sosyalizmin kurulmasını sağlamıştır. Bu olay Rusya tarihinde de yeni bir çığır açmıştır. İşçiler ve köylüler, Lenin ve Stalin’in partisi, Bolşevik Partisi önderliğinde sosyalist üretimin örgütlenmesi ve Büyük Ekim Sosyalist Devrimi’nin kazançlarını proletarya diktatörlüğünün düşmanlarının muhtemel saldırılarından korumak gibi tarihi bir görevle karşı karşıya kalmışlardır.

DİPNOTLAR

BİRİNCİ BÖLÜM

KRİZ OLGUNLAŞMIŞTIR

1 S. Y. Alliluyev, “Lenin ve Stalin’le Toplantılar” Özet Baskı, Büyük Proleter Devrim Günleri 1917, Petrograd’da Mücadele Bölümü, Devrim Tarihi Yayınları, 1937, s. 80.

2 S. Oryonikidze, “Temmuz Günlerinde İlyiç Lenin’in Saklandığı Dönemin Son Günleri”, Eski Bolşevik Yayınları, Moskova 1934, s. 27.

3 K. Marx ve F. Engels, “23-24 Temmuz’da Paris’te”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1930, c. 4, s. 211-212.

4 V. İ. Lenin, “Rus Devrimi ve İç Savaş”, Toplu Eserler, c. XXI, s. 231.

5 V. İ. Lenin, “Rus Devrimi ve İç Savaş”, Toplu Eserler, c. XXI, s. 221.

6 V. İ. Lenin, “Marksizm ve Ayaklanma”, agy., s. 224.

7 agy., s. 226.

8 agy.

9 V. İ. Lenin, “Marksizm ve Ayaklanma”, Toplu Eserler, İng. basım c. XXI, s. 227.

10 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1929, s. 81.

11 V. İ. Lenin, “Marksizm ve Ayaklanma”, Toplu Eserler, c. XXI, s. 228.

12 agy., s. 229.

13 V. İ. Lenin, “Bolşevikler İktidarı Almalıdırlar”, agy., s. 223.

14 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1929, s. 65.

15 J. Stalin, Ekim Devrimi Üzerine Makaleler ve Konuşmalar, Parti Yayınları, Moskova 1932, s. 19.

16 J. Stalin “Bütün İktidar Sovyetlere”, Lenin ve Stalin 1917, s. 479-480.

17 J. Stalin, “Devrimci Cephe”, agy., s. 481-482.

18 V. İ. Lenin, “Bolşevikler İktidarı Almalıdırlar”, Toplu Eserler, c. XXI, s. 222.

19 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1929, s. 69.

20 V. İ. Lenin, “Bir Yayıncının Günlüğüden”, Toplu Eserler, c. XXI, s. 249.

21 agy., s. 254.

22 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1929, s. 73.

23 agy., s. 81.

24 J. Stalin, Ekim Yolunda “Burjuva Diktatörlüğünün Hükümeti” Makaleler ve Konuşmalar, Mart-Ekim 1917, 2. basım, Devlet Yayınevi, Leningrad 1925, s. 178.

25 V. İ. Lenin, “Kriz Olgunlaşıyor”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, s. 276.

26 agy., s. 277.

27 agy.

28 J. Stalin, “Karşıdevrim Seferber Oluyor-Direnmeye Hazırlanın!”, Lenin ve Stalin, 1917, s. 583.

29 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları”, Ekim 23, 1917, Toplu Eserler, cilt XXI, s. 106.

30 agy., s.107.

31 agy.

32 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1929, s. 100.

33 agy., s. 107.

34 E. Rahja, “1917’de Lenin”, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

35 V. İ. Lenin, “Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresine Katılan Bolşevik Yoldaşlara Bir Mektup”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, s. 103.

36 agy., s. 105.

37 agy., s. 103.

38 agy.

39 “Kuzey Bölgesi Sovyetler Kongresi”, Reç (Konuşmalar), no: 240, 12 Ekim 1917.

40 agy.

41 agy.

42 “Kuzey Bölgesi Sovyetleri Kongresi”, Raboçi Put, no: 35, 13 Ekim 1917.

43 “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Bölge Kongresi”, Dyen (Gün), no: 187, 12 Ekim 1917.

44 “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Kuzey Bölge Kongresi”, Reç, no: 241, 13 Ekim 1917.

45 “Cephenin Sesi”, Raboçi Put, no: 37, 15 Ekim 1917.

46 “Kuzey Bölgesi Sovyetler Kongresi XXXIII. Kolordu Delegelerine Talimat”, Raboçi Put, no: 35, 13 Ekim 1917.

47 agy.

48 agy., no: 37, 15 Ekim 1917.

49 agy.

50 “Sovyet Örgüt Krizi”, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu yayın organı, İzvestia, no: 195, 12 Ekim 1917.

51 agy.

52 “Sovyetler Ölüyor”, Russkaya Volya’nın baş makalesi (Rus Hürriyeti), no: 243, 13 Ekim 1917.

53 “Smolni Enstitüsünde”, Utro Rossi, no: 247, 14 Ekim 1917.

54 S. Klivanski, “Silahlı Ayaklanma Hazırlıkları”, Dyen, no: 189, 14 Ekim 1917.

İKİNCİ BÖLÜM

AYAKLANMANIN ÖRGÜTLENMESİ

1 V. İ. Lenin, “Kriz Olgunlaşıyor”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, Kitap I, s. 277.

2 J. Stalin, “Troçkizm ve Leninizm”, 19 Aralık 1924’te Sendikalar Tüm-Rus Merkez Konseyi’nin Komünist Grubunun bir toplantısında yapılan konuşma, Makaleler ve Konuşmalar 1921-27, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1928, s. 113.

3 “Sovyetler Kongresinin Arifesinde”, Raboçi Put, no: 24, 30 Eylül 1917.

4 Vladimir Gubernia’da 1917 (Olaylar Dizini), Vladimir, 1927, s. 106.

5 1917 Bolşevik Partisi’nin İlk Legal St. Petersburg Komitesi’nin Toplantı Tutanakları, V. İ. Lenin’in konuşmalarıyla beraber RSDİP St. Petersburg Komitesi’nin ve Yürütme Kurulu’nun 1917 yılı tutanakları, Devlet Yayınevi Moskova-Leningrad 1927, s. 302.

6 agy., s. 303.

7 Temmuz ve Ekim 1917’de yapılan Bolşevik Partisi Petrograd 2. ve 3. Şehir Konferansları Toplantı Tutanakları ve Materyalleri, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1927, s. 119.

8 “1917 Bolşevik Partisi’nin İlk Yasal St. Petersburg Komitesi’nin Toplantı Tutanakları”, V. İ. Lenin’in konuşmalarıyla beraber RSDİP St. Petersburg Komitesi’nin ve Yürütme Kurulu’nun 1917 yılı tutanakları, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1927, s. 313.

9 agy., s. 314.

10 agy., s. 315.

11 J. Stalin, Ekim Devrimi Üzerine Makaleler ve Konuşmalar, Parti Yayınları, Moskova 1932, s. 20.

12 Vera Slutskaya (Parti Tarihi Üzerine Materyaller), Vasilyevski Adası Bölge Sovyetleri tarafından yayınlanmıştır, 1932, s. 68.

13 “12 Ekim Stari Parviainen Fabrikası İşçilerinin Toplantısında Kabul Edilen Önergeler”, Raboçi Put, no: 39, 18 Ekim 1917.

14 V. İ. Lenin, “Bolşevikler İktidarı Almalıdırlar”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, s. 223.

15 V. İ. Lenin, “Kriz Olgunlaşıyor”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, s. 277.

16 V. İ. Lenin, “Merkez Komite, Moskova Komitesi, Petrograd Komitesi ve Petrograd ve Moskova Sovyetleri’nin Bolşevik Üyelerine Mektup”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, s. 70.

17 “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri Birleşik Toplantısı”, Moskova İşçi Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 156, 6 Eylül 1917.

18 “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri Birleşik Toplantısı”, Moskova İşçi Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 192, 20 Eylül 1917.

19 agy.

20 agy.

21 “İktidarın Ele Geçirilmesi ile İlgili Moskova Sovyetinin Kararları”, Russkoye Slovo (Rusça), no: 240, 20 Eylül 1917.

22 V. V. Rudnyev, “Moskova Sovyetlerinin Açıklamaları”, Russkoye Slovo, no: 240, 20 Ekim 1917.

23 Askeri Tarih Merkez Arşivi, dosya 14, folyo 1385, no: 148, 24 Ekim 1917.

24 “23 Ekim İşçi Vekilleri Sovyeti Yürütme Kurulu Toplantısı”, İzvestia, no: 195, 24 Ekim 1917.

25 “Devrim Başlıyor”, Sosyal Demokrat, no: 191, 24 Ekim 1917.

26 Parti Arşivi, Merkez Komite Bölge Bürosu Kaynakları, s. 88.

27 agy.

28 agy.

29 İvanovo-Voznesensk Gubernia’da 1917, (Olaylar Dizini), İvanovo-Voznesensk, 1927, s. 250.

30 Ultro Rossi, no: 254, 22 Ekim 1917.

31 İşçi ve Asker Vekilleri Şuya Sovyeti, Tutanaklar, folyo 87-90.

32 J. Stalin, Ukrayna üzerine Makaleler ve Konuşmalar, Parti Yayınları, Kiev 1936, s. 83.

33 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 406, katalog no: 69, dosya no: 306, folyo 42-44.

34 İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Bölge Kongresi, Proletary Povolzhya (Volga Proleterleri) no: 116, 18 Ekim 1917.

35 “Bölgedeki Temsilcilerle Bolşevik Sosyal Demokratlar Şehir Komitesi ve Gubernia Komitesi Birleşik Toplantısı”, Privolziskaya Pravda (Volga Gerçeği), Samara, no: 145, 22 Ekim 1917.

36 agy.

37 Stalingrad Gubernia’da 1917 (Olaylar Dizini), G. G. Gavrilov, Stalingrad 1927, s. 90.

38 V. İ. Lenin, “Rus Devrimi ve İç Savaş”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, s. 235.

39 Don’da Proleter Devrim, c. II, Devlet Yayınevi, Rostov-on-Don, 1922, s. 61.

40 “Savaş ve Devrim Esnasında Ural İşçileri”, c. II, 1917 (Şubat-Ekim) Sendikalar Ural Konseyi Yayınları, Sverdlovski 1927, s. 331.

41 SBKP(B), Sverdlovski Bölge Arşivi, fon 3, dosya no: 67, s. 231.

42 “1 Eylül Politik Grevi”, Uralski Raboçi (Ural Emekçileri), no: 1, 6 Kasım 1917.

43 SBKP(B), Sverdlovski Bölge Arşivi, fon 3, dosya no: 67, s. 231.

44 Moiseyev, “Hatıralar”, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

45 “Sosyalist Devrimciler”, Vperyod (İleri), Ufa, no: 151, 28 Eylül 1917.

46 “Verkhne-İsetski Fabrikasında”, Uralski Raboçi, no: 22, 25 Ekim 1917.

47 “Taşra’da Hayat” (Tomsk), Raboçi Put, no: 16, 21 Eylül 1917.

48 “RSDİP Örgütleri Temsilcileri Tomsk Gubernia Konferansı”, Znamya Revolutsii (Devrim Bayrağı), Tomsk, no: 87, 16 Eylül 1917.

49 “20 Eylül 1917 İşçi ve Asker Vekilleri Birleşik Sovyet Toplantısı”, Znamya Revolutsii (Devrim Bayrağı), Tomsk, no: 92, 22 Eylül 1917.

50 Yoldaş Lobkov, RKP (B), Omsk Gubernia Komitesi Parti Heyeti tarafından yayınlanmıştır, 1925, s. 20.

51 Kongreler, İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Tüm-Sibirya Kongresi, Sibirya, Irkutsk, no: 231, 22 Ekim 1917.

52 A. Abov, “Kızıl Ekim Arifesi” RKP (B) Eniseisk Gubernia Komitesi Gazetesi, Krasnoyarks, no: 8, 1922, s. 46.

53 J. Stalin, “Ekim Devrimi ve Ulusal Sorun”, Marksizm ve Ulusal Sorun ve Sömürge Sorunu, İng. basım, s. 63.

54 Proletari Baş Makalesi, Kharkov, özel gece baskısı, no: 1, 29 Ağustos 1917.

55 “Hartman Fabrikası”, Donetski Proletari (Don Proleterleri), Lugansk, no: 65, 31 Ağustos 1917.

56 K. Voroshilov, “Bugünden Uzak Geçmişe” Ekim 1917, Devlet Yayınevi, Rostov-on-Don, 1921, s. 65-66.

57 “Parti Hayatı”, Raboçi Put, no: 13, 17 Eylül 1917.

58 “12 Eylül İşçi ve Asker Vekilleri Sovyet Toplantısı”, Kharkov, no: 129, 14 Eylül 1917.

59 agy.

60 K. Voroshilov, “Yağmur Gibi İnen Darbeler”, Lugansk, no: 58, 22 Ağustos 1917.

61 agy.

62 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

63 agy.

64 Devrim Merkez Arşivi, Kharkov, 353/c.94, folyo 2.

65 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1235, katalog no: 40, dosya no: 55, folyo 7.

66 agy.

67 A. Myasnikov, “Ekim Hazırlıkları”, Balshavik Belarusi, 1927, no: 3, s. 33.

68 “Tutuklu Askerlerden Zvezda’ya Kutlama”, Zvesda (Yıldız), Minsk, no: 3, 1 Ağustos 1917.

69 Askeri Tarih Merkez Arşivi, dosya no: 185, folyo 57/60.

70 “30 Temmuz 1917 Minsk İkinci Köylüler Kongresi Raporları”, Zvezda, Minsk, no: 6, 6 Ağustos 1917.

71 agy.

72 Beyaz Rusya Parti Arşivi, fon 640, dosya no: 1063, folyo 1.

73 Marx-Engel Enstitüsü, Beyaz Rusya ve Batı Cephesi’ndeki Bolşevik Örgütler ile RSDİP(B) Merkez Komitesi arasındaki yazışmalardan pasajlar, no: 1108.

74 agy., no: 1111.

75 agy.

76 agy., no: 1108.

77 Beyaz Rusya KP(B), bölüm 1 (1903-1921), Parti Yayınları, Minsk, 1934, s. 60.

78 Askeri Tarih Merkez Arşivi, dosya no: 155-109 ve 515.

79 Beyaz Rusya KP(B), bölüm 1 (1903-1921), Parti Yayınları, Minsk, 1934, s. 71.

80 agy.

81 L. Beria, Trans Kafkasya’daki Bolşevik Örgütlerinin Tarihi, İng. basım, s. 164.

82 J. Stalin, “Trans Kafkasya’daki Sosyalizm Maskeli Karşıdevrimciler”, Pravda (Gerçek), no: 55, 26 Mart 1918.

83 agy.

84 agy.

85 “Kutlamalar”, Raboçi Put, no: 29, 6 Ekim 1917.

86 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

87 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1235, dosya no: 26, katalog no: 40, Seri D/8.

88 Krasnaya Letopis Turkestana (Türkistan’ın Kızıl Yılları), Taşkent, 1923, no: 1-2.

89 J. Stalin, Leninizmin Sorunları, 1945, İng. basım, s. 109-116.

90 J. Stalin, Ekim Devrimi Üzerine Makaleler ve Konuşmalar, Parti Yayınları, Moskova 1932, s. 67.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

PETROGRAD’DA SİLAHLI

AYAKLANMA HAZIRLIKLARI

1 “Son Durum”, Uralski Raboçi’nin baş makalesi, no: 24, 29 Ekim 1917.

2 V. İ. Lenin, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap I, s. 265.

3 “İşçilerin Muhafızı”, Raboçi Put, no: 45, 25 Ekim 1917.

4 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komitesi Toplantıları”, 29 Ekim 1917, Toplu Eserler, c. XXI, kitap I, s.108.

5 agy., s. 109.

6 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova 1929, s. 114.

7 agy., s. 117.

8 agy., s. 118.

9 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komitesi’ne Mektup”, Toplu Eserler, c. XXI, kitap II, s. 136.

10 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova 1929, s. 118.

11 agy., s. 118.

12 J. Stalin, “29 Ekim 1917 Merkez Komite Toplantısında Konuşma”, Lenin ve Stalin, 1917, İng. basım, s. 598.

13 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova 1929, s. 120.

14 agy., s. 121.

15 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komite Toplantısı” 29 Ekim 1917, Toplu Eserler, c. XXI, s. 109.

16 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova, 1929, s. 123.

17 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komite Toplantıları”, 29 Ekim 1917, Toplu Eserler, c. XXI, kitap II, s. 110.

18 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova 1929, s. 125.

19 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komitesi’ne Mektup”, Ağustos 1917-Şubat 1918, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap II, s. 136.

20 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova, 1929, s.136.

21 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

22 “Petrograd Askeri Bölge Subaylarına Emirler”, Soldatskoye Slovo (Asker’in Kelimeleri), no: 171, 20 Ekim 1917.

23 “Görüşmelerden Pasajlar”, Reç, no: 246, 19 Ekim 1917.

24 “Bolşevik Hareketi. Alarm Günleri”, Raboçaya Gazeta (İşçilerin gazetesi), no: 190, 19 Ekim 1917.

25 agy.

26 “İçişleri Bakanı, A. M. Nikitin’in Bildirisi”, Raboçaya Gazeta, no: 191, 20 Ekim 1917.

27 “Bolşevik Hareketi. Alarm Günleri”, Raboçaya Gazeta, no: 190, 19 Ekim 1917.

28 “Bolşevik Planı”, Dyen, no: 192, 18 Ekim 1917.

29 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

30 “Merkez Yürütme Kurulu Askeri Bölümü”, İzvestia, no: 207, 26 Ekim 1917.

31 “Bölge Komitesi Toplantıları”, İzvestia, no: 204, 22 Ekim 1917.

32 V. İ. Lenin, “Yoldaşlara Mektup”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap II, s. 111.

33 V. İ. Lenin, “Bolşevik Partisi Üyelerine Bir Mektup”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, Kitap II, s. 129-130.

34 agy., s. 131.

35 agy., s. 132.

36 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komitesi’ne Bir Mektup”, agy., s. 135.

37 agy., s. 135-136.

38 “Petrograd Garnizon Konferansı”, Dyen, no: 194, 20 Ekim 1917.

39 “Petrograd Şehri Askeri Garnizon Komitesi Önergeleri”, Raboçi Put, no: 43, 22 Ekim 1917.

40 “Petrograd Şehri ve Çevresindeki Garnizonlara”, Raboçi Put, no: 44, 24 Ekim 1917.

41 “Petrograd Garnizon Konferansı”, Dyen, no: 196, 22 Ekim 1917.

42 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

43 N. Sukhanov, Devrim Üzerine Notlar, c. VII, Berlin-St. Petersburg-Moskova 1923, s. 44 ve 88.

44 “Son Haberler”, Reç, no: 243, 15 Ekim 1917.

45 “Devrim Arifesinde”, Reç, no: 243, 15 Ekim 1917.

46 “Bolşevik Hareketi”, Reç, no: 246, 19 Ekim 1917.

47 Reç’teki baş makale, no: 247, 19 Ekim 1917.

48 “Geçici Hükümet”, Dyen, no: 191, 17 Ekim 1917.

49 J. Stalin, Ekim Devrimi Üzerine Makaleler ve Konuşmalar, Parti Yayınları, Moskova 1932, s. 64.

50 L. Lvov, “Kış Sarayı’nda”, Dyen, no: 197, 24 Ekim 1917.

51 “Petrograd Sakinleri”, Raboçi Put, no: 44, 24 Ekim 1917.

52 “Merkezi Filo”, Filo Merkez Komitesi Önergesi, İzvestia, no: 177, 21 Eylül 1917.

53 “Bölgesel Komiteler Toplantısı”, Dyen, no: 197, 24 Ekim 1917.

54 “İşçi ve Asker Vekilleri Petrograd Sovyeti Toplantısı”, Raboçi Put, no: 45, 25 Ekim 1917.

55 “Petrograd Sovyeti ve Hükümet”, Novaya Zin, no: 161, 24 Ekim 1917.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

PETROGRAD’DA AYAKLANMA

23 “1917’de Geçici Hükümetin Son Saatleri”, Krasny Arşivi, 1933, c. I (56), s. 137.

24 A. F. Kerenski, “Uzaklardan”, Makale Özeti 1920-1921, Paris 1922, s. 210.

25 “Cephede Ekim”, Krasny Arşivi, 1927, c. 4 (23), s. 149.

26 “Duma Olağanüstü Oturumu”, Reç, no. 51, 25 Ekim 1917.

27 N. K. Kurupskaya, Lenin’den Hatıralar, İng. baskı, c. 2, s. 242.

28 M. V. Fafanova, “Lenin’in Son Gizli İkametgâhları”, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri, “H.C.W.” c. II.

29 V. İ. Lenin, “Merkez Komite Üyelerine Mektup”, Toplu Eserler, İng. baskı, c. XXI, Kitap II, s. 144-145.

30 M. V. Fafanova, “Lenin’in Son Gizli İkametgâhları”, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri, “H.C.W.” c. II.

31 27 N. K. Kurupskaya, Lenin’den Hatıralar, Rusça baskı, c. III, Parti Yayınları, Moskova, 1934 s. 8.

32 E. Rahja, “Ekim Günleri Öncesi ve Sonrası Lenin’le Görüşmelerim”, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri, “H.C.W.” c. II.

33 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri, “H.C.W.” c. II.

34 agy.

35 A. F. Kerenski, “Uzaklardan”, Makale Özeti 1920-1921, Paris 1922, s. 203.

36 “Belgeler,” Rusya Devrim Arşivi, c. 7, Berlin, 1922, s. 286.

37 agy., s. 287.

38 agy., s. 288.

39 agy., s. 290.

40 “Olaylar Dizini,” Novaya Zin, no: 163, 26 Ekim 1917.

41 A. F. Kerenski, “Uzaklardan”, Makale Özeti 1920-1921, Paris 1922, s. 202.

42 “Bir Kışlık Saray Muhafızının Hikâyesi”, Raboçaya Gazeta, no: 197, 27 Ekim 1919.

43 A. F. Kerenski, “Uzaklardan”, Makale Özeti 1920-1921, Paris 1922, s. 203.

44 Bay George Buchenan, Rusya’daki Misyonum ve Diğer Diplomatik Anılar, Boston, Little, Brown & Company, 1923, c. 4, s. 205-206.

45 “Rusya Yurttaşlarına”, Roboçi Put, no: 46, 26 Ekim 1917.

46 “Günün Olayları”, Novaya Zin, no: 163, 26 Ekim 1917.

47 “Marinski Sarayı’nda”, Reç, no: 252, 26 Ekim 1917.

48 “Belgeler”, Rusya Devrim Arşivi, c. 3, Berlin, 1922, s. 139.

49 “A. M. Nikitin’in Hikâyesi”, Raboçaya Gazeta, no: 198, 28 Ekim 1917.

50 “1917’de Geçici Hükümetin Son Saatleri”, Krasny Arşivi, 1933, c. 1 (56), s. 137

52 Sinegub, “25 Ekim 1917’de Kışlık Sarayın Savunması”, Rusya Devrim Arşivi, c. 4, Berlin, 1922, s. 139.

52 “Askeri Devrim Komitesinin Telgrafı”, Raboçi Put, no: 46, 26 Ekim 1917.

53 V. İ. Lenin, “7 Kasım (25 Ekim) 1917’de Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti ile Toplantı”, Lenin-Stalin, 1917, İng. baskı, s. 614.

54 agy., s. 615-616.

55 “A. M. Nikitin’in Hikâyesi”, Raboçaya Gazeta, no: 198, 28 Ekim 1917.

56 “Cephe”, Novaya Zin, no: 164, 27 Ekim 1917.

57 Ordu Tarihi Merkez Arşivi, Karargâh Komutanlığı Fonu, dosya no: 813, folyo 41.

58 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon: 1052, dosya no: 343, 1917.

59 P. N. Malyantovich, Devrim ve Adalet (çeşitli fikir ve derlemeler), Zadruga Yayınları, Moskova, 1918, s. 202-204.

60 agy., 208-209.

61 “1917’de Geçici Hükümet’in Son Saatleri”, Krasny Arşivi, 1933, c. 1 (56), s. 137.

62 “Şehir Duması”, Reç, no: 252, 26 Ekim 1917.

63 agy.

64 agy.

65 agy.

66 “Belgeler”, Rus Devrimi Arşivi, c. 7, Berlin, 1922, s. 299.

67 N. V. Kukolnik, “İmparatoriçe Elizabeth Döneminde Kışlık Saray İnşaası (1753-1762)”, Russki Vestnik (Rus Habercisi), St. Petersburg, 1841, c. 4, s. 15.

68 P. N. Malyantovich, Devrim ve Adalet (çeşitli fikir ve derlemeler), Zadruga Yayınları, Moskova, 1918, s. 215.

69 V. İ. Lenin, “Marksizm ve Ayaklanma”, Toplu Eserler, İng. basım, c. 21, 1. Kitap, s. 226.

70 V. İ. Lenin, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap I, s. 266.

71 V. İ. Lenin, “Dışarıdan Birinin Önerileri”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap II, s. 97.

72 V. İ. Lenin, “İki Taktik”, Toplu Eserler, İng. basım, c. III, s. 298.

73 V. İ. Lenin, “Dışarıdan Birinin Önerileri”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap II, s. 98.

74 agy., s. 97.

75 agy., s. 98.

76 agy.

77 agy.

78 agy.

BEŞİNCİ BÖLÜM

İKİNCİ BÜTÜN RUSYA SOVYETLERİ KONGRESİ

1 Merkez Arşivleri, “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1928, s. 53, Editoryal not.

2 “Sovyetler Kongresi”, Raboçi Put, no: 46, 26 Ekim 1917.

3 Merkez Arşivleri, “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, Moskova-Leningrad, 1928, s. 32.

4 agy.

5 agy., s.33.

6 agy.

7 agy., s. 36.

8 agy.

9 agy., s. 36.

10 agy., s. 39.

11 agy., s. 38.

12 agy., s. 37.

13 agy., s. 38

14 agy., s. 35-36.

15 agy., s. 41.

16 agy., s. 44-45.

17 agy., s. 45.

18 agy.,s. 42.

19 agy., s. 49-50.

20 agy., s. 50.

21 agy., s. 52.

22 agy., s. 53.

23 agy., s. 53-56.

24 “Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Askeri Devrim Komitesinin Emirleri”, Merkez Yürütme Kurulu ve Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 208, 27 Ekim 1917.

25 Merkez Arşivleri, “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1928, s. 57.

26 V. İ. Lenin, “İşçi ve Asker Vekilleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, 7-8 Kasım (25-26 Ekim) 1917, Barış Üzerine Rapor, 8 Kasım (26 Ekim) 1917, Lenin-Stalin, 1917, İng. basım, s. 618.

27 agy., s. 618-619.

28 agy., s. 619.

29 agy.

30 agy., s. 620.

31 agy., s. 621.

32 agy., s. 622.

33 agy., s. 621.

34 agy.

35 Merkez Arşivleri, “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1928, s. 65.

36 V. İ. Lenin, “İşçi ve Asker Vekilleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, 7-8 Kasım (25-26 Ekim) 1917, Barış Üzerine Rapor, 8 Kasım (26 Ekim) 1917, Lenin-Stalin, 1917, İng. basım, s. 623.

37 agy.

38 Merkez Arşivleri, “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1928, s. 17-18.

39 agy., s. 18.

40 agy., s. 21.

41 V. İ. Lenin, “İşçi ve Asker Vekilleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, 7-8 Kasım (25-26 Ekim) 1917, Toprak Sorunu Üzerine Rapor, 8 Kasım (26 Ekim) 1917, Lenin-Stalin, 1917, İng. basım, s. 623.

42 agy.

43 agy., s. 627.

44 agy.

45 agy., s. 630.

46 agy., s. 627.

47 V. İ. Lenin, “Tarım Programının Yenilenmesi”, Toplu Eserler, Rusça basım, c. IX, s. 74.

48 agy.

49 V. İ. Lenin, “İşçi ve Asker Vekilleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, 7-8 Kasım (25-26 Ekim) 1917, Toprak Sorunu Üzerine Rapor, 8 Kasım (26 Ekim) 1917, Lenin-Stalin, 1917, İng. basım, s. 623.

50 Merkez Arşivleri, “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1928, s. 74.

51 V. İ. Lenin, “Ekim Devrimi’nin Dördünce Yıl Dönümü”, Toplu Eserler, Rusça basım, c. XXII, s. 26.

53 Merkez Arşivleri, “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri İkinci Tüm Rusya Kongresi”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1928, s. 79-80.

54 agy., s. 83.

55 agy., s. 92.

ALTINCI BÖLÜM

SOVYET KARŞITI AYAKLANMANIN BASTIRILMASI

1 A. F. Kerenski, “Uzaklardan”, Makale Özeti 1920-1921, Paris 1922, s. 206.

2 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 131.

3 agy., s. 136.

4 Ordu Tarihi Merkez Arşivi, Birinci Ordu Personel Fonu, dosya no: 378-245, folyo. 1-2.

5. agy., folyo 3.

6 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 380, dosya no: 26, 1917, folyo 18.

7 agy.

8 Ordu Tarihi Merkez Arşivi, Birinci Ordu Personel Fonu, dosya no: 379-245, folyo. 5.

9 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 150.

10 agy., s. 151.

11 “Belgeler”, Rus Devrimi Arşivi, c. VII, Berlin 1922, s. 304-305.

12 agy., s. 306.

13 agy., s. 307.

14 agy., s. 308.

15 agy., s. 309.

16 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 543, dosya no: 10, 1917, folyo 45.

17 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 286, 1917, folyo 6.

18 “Kurtuluş Komitesinin Örgütlenmesi”, Raboçaya Gazeta, no: 198, 28 Ekim 1917.

19 agy.

20 agy.

21 A. N. Grekov, “Petrograd’da Kazak Güçleri Birliği”, Donskaya Letopis, (Don Arşivi), 1923, no: 2, s. 272-277.

22 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 328, 1917, 1. bölüm, folyo 82 (arka yüz).

23 agy., folyo 21.

24 agy., folyo 82 (arka yüz).

25 Bay George Buchenan, Rusya’daki Misyonum ve Diğer Diplomatik Anılar, Boston, Little, Brown & Company, 1923, c. II, s. 208-209.

26 “Kerenski’nin Kuzey Cephesi Komutanına Telegrafı”, Raboçaya Gazeta, no: 198, 28 Ekim 1917.

27 “Belgeler”, Rus Devrimi Arşivi, c. VII, Berlin 1922, s. 310-311.

28 agy., s. 315.

29 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 380, dosya no: 10, 1917, folyo 44.

30 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 343, 1917, folyo 1.

31 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 380, dosya no: 26, 1917, folyo 8.

32 agy., folyo 1 ve 2.

33 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 380, dosya no: 26, 1917, folyo 22.

34 agy., folyo 25 ve 26.

35 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 343, 1917, folyo 4.

36 agy., folyo 2.

37 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 158.

38 N. Podvoisky, “Ekim Günlerinde”, Sovyet Rejiminin İlk Aylarında Lenin, Parti Yayınları, Moskova, 1933, s. 64.

39 V. İ. Lenin, “Helsingfors İle Direkt Hattan Konuşma, 9 Kasım (27 Ekim) 1917”, Toplu Eserler, Rusça basım, c. XXII, s. 27-28.

40 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 1, dosya no: 4, folyo 4.

41 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 1, dosya no: 12, folyo 5.

42 V. B. Stankeviç, Anılar, 1914-1919, Berlin, 1920, s. 269.

43 agy.

44 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 161.

45 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 343, folyo 42.

46 agy., folyo 8.

47 agy., folyo 7.

48 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 161.

49 agy.

50 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 343, 1917, folyo 10.

51 agy.

52 agy., folyo 12.

53 agy., folyo 13.

54 agy., folyo 15.

55 “Emir”, Merkez Yürütme Kurulu ve Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 210, 29 Ekim 1917.

56 “Tüm Halka”, Merkez Yürütme Kurulu ve Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 210, 29 Ekim 1917.

57 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, Kitap Havuzu, Broşür Fonu, katalog no: 9283.

58 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 1, dosya no: 3, folyo 9.

59 agy., folyo 9.

60 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 341, folyo 38.

61 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 1, dosya no: 4, folyo 6.

62 agy., folyo 4.

63 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 284, 1917, folyo 49.

64 V. B. Stankeviç, Anılar, 1914-1919, Berlin, 1920, s. 270.

65 V. Vladimirova. “Kapitalistlere Sosyalist Hizmet Yılı”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad,1927, s. 26.

66 “Askeri Devrim Komitesi”, Novaya Zin, no: 167, 30 Ekim 1917.

67 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 284, 1917, folyo 33.

68 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 72, 1917, folyo 5-8.

69 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 328, 1. Bölüm 1917, folyo 13.

70 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri, “H.C.W.” c. II.

71 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 284, 1917, folyo 24.

72 agy., folyo 26.

73 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 284, 1917, folyo 58-59.

74 V. Vladimirova. “Kapitalistlere Sosyalist Hizmet Yılı”, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1927, s. 29.

75 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 328, 1. Bölüm 1917, folyo 4.

76 “Devrimin Savunması İçin Putilov İşçilerinin Yaptıkları”, Askeri Komiserler Bürosu Bülteni, no: 2, Savaş İçin Halk Komiserliği Büro Organı, no: 1-8, 1917-1918, Leningrad Parti Yayınları, 1933, s. 6.

77 “Üç Devrimde Putilov İşletmesi”, Putilov İşletmesi Tarihi, Fabrikalar Tarihi Yayınları, Moskova, 1933, s. 408.

78 V. İ. Lenin, “Dışarıdan Birinin Önerileri”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap II, s. 98.

79 P. Dnevnitsky, “Kutsal Hata”, Yedistvo (Birlik), no: 174, 29 Ekim 1917.

80 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 2, dosya no: 15, folyo 12.

81 agy., folyo 11.

82 agy., folyo 46.

83 agy.

84 agy., folyo 44.

85 agy., folyo 12.

86 agy., folyo 14.

87 agy., folyo 14 (arka yüz).

88 agy., folyo 21.

89 agy.

90 agy., folyo 41.

91 agy., folyo 20.

92 agy., folyo 26.

93 agy., folyo 20.

94 agy., folyo 16.

95 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 1, dosya no: 59a, folyo 153.

96 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 1, dosya no: 21, folyo 8.

97 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 1, dosya no: 60, folyo 5.

98 agy., folyo 2.

99 “Petrograd Askeri Bölgesine Talimat”, Pravda, no: 174, 31 Ekim 1917.

100 V. İ. Lenin, “Petrograd Garnizonu Alay Temsilcileri Konferansı, 11 Kasım (29 Ekim) 1917”, Toplu Eserler, Rusça basım, c. XXII, s. 31.

101 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 49, 1917, folyo 20.

102 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 162.

103 agy., s. 163.

104 V. İ. Lenin, “Petrograd Garnizonu Alay Temsilcileri Konferansı, 11 Kasım (29 Ekim) 1917”, Toplu Eserler, Rusça basım, c. XXII, s. 30-31.

105 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 163.

106 “Sovyetler Kongresi”, Demiryolu İşçileri Sendikası Bolşevik İktidarını Tanımıyor” Raboçaya Gazeta, no: 198, 28 Ekim 1917.

107 P. Wompe, “Ekim Devrimi ve Demiryolu İşçileri”, Demiryolu İşçileri Sendikası Merkez Komitesi tarafından yayınlanmıştır, 1924, s. 22.

108 RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1929, s. 145.

109 agy., s. 146.

110. Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 2, dosya no: 14, 2. Bölüm, folyo 48.

111 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 165

112 “Askeri Devrim Komitesi Bülteni”, Novaya Zin, no: 170, 2 Kasım 1917.

113 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 543, dosya no: 10, 1917, folyo 26, (arka yüz).

114 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 343, 1917, folyo 25.

115 agy.

116 Ordu Tarihi Merkez Arşivi, Savaş Bakanlığı Fonu, dosya no: 1592/s, folyo 53.

117 Ordu Tarihi Merkez Arşivi, 17. Ordu fonu, dosya no: 425-095, folyo 423-424.

118 agy., folyo 367.

119 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 165.

120 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 102, 1917, folyo 4-5.

121 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 343, 1917, folyo 27-28.

122 agy., folyo 33.

123 “Krasnoye Selo Bölüğü”, Pravda, no: 175, 1 Kasım 1917.

124 V. B. Stankeviç, Anılar, 1914-1919, Berlin, 1920, s. 279.

125 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 171.

126 agy.

127 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 2, dosya no: 14, 1. Bölüm, folyo 14.

128 agy.

129 “Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Toplantısı”, Novaya Zin, no: 169, 1 Kasım 1917.

130 P. N. Krasnov, “İç Cephe”, Rus Devrimi Arşivi, c. I, ikinci basım, Berlin, 1922, s. 172.

131 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1052, dosya no: 343, folyo 35.

132 agy., folyo 36.

133 agy., folyo 39.

134 57 Ordu Tarihi Merkez Arşivi, Karargâh Komutanlığı Fonu, dosya no: 816, folyo 152.

YEDİNCİ BÖLÜM

MOSKOVA’DA PROLETER DEVRİM

1 Moskova Parti Arşivi, RSDİP Moskova Komitesi Toplantı Tutanakları.

2 Ekim Devrimi Moskova Arşivi, Moskova Sovyeti yayın organı, fon 94, katalog no: 1, dosya no: 25, folyo 15.

3. “İşçi Vekilleri Sovyeti”, “25 Ekim İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti Toplantısı”, İşçi Vekilleri Moskova Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 197, 26 Ekim 1917.

4 agy.

5 agy.

6 Ekim Devrimi Moskova Arşivi, Moskova Sovyeti yayın organı, fon 94, katalog no: 1, dosya no: 25, folyo 24.

7 agy.

8 “25 Ekim Şehir Duma toplantısı”, İşçi Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia no: 197, 26 Ekim 1917.

9 agy.

10 agy.

11 A. N. Voznesensky, Moskova 1917, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1927, s. 151.

12 “25 Ekim Şehir Duma toplantısı”, İşçi Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 197, 26 Ekim 1917.

13 agy.

14 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon no: 1, dosya no: 2, s. 530.

15 “İşçi ve Asker Vekilleri Moskova Sovyeti Askeri Devrim Komitesi”, İşçi Vekilleri Moskova Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 197, 26 Ekim 1917.

16 Askeri Tarih Merkez Arşivi, rulo 14, folyo 1395, sıra no: 1481.

17 “İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti Yürütme Komitesi Ortak Toplantısı”, İşçi Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 198, 27 Ekim 1917.

18 agy.

19 A. N. Voznesensky, Moskova 1917, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1928, s. 161.

20 “Son Saat”, Sosyal-Demokrat, no: 194, 27 Ekim 1917.

21 agy.

22 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, kopyalar 1917, c. II.

23 “Moskova’daki Durum”, Vperyod, Moskova, no: 194, 28 Ekim 1917.

24 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, Moskova Askeri Devrim Komitesi Fonları, dosya no: 495-163 folyo 1.

25 agy.

26 “Genel Karargâh ve Kamu Güvenliği Moskova Komitesi 1917”, Krasny Arşivi, 1933, c. VI, s. 29.

27 agy., s. 30.

28 agy.

29 A. Sclichter, “Moskova Hatıraları”, Proletarskaya Revolutsin (Proleter Devrim), 1922, no: 10, s. 194.

30 “Bölge Dumaları Üyeleri Genel Mitingi”, İşçi Vekilleri Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 199, 28 Ekim 1917.

31 A. Sclichter, “Moskova Hatıraları”, Proletarskaya Revolutsin (Proleter Devrim), 1922, no: 10, s. 197.

32 “Genel Karargâh ve Kamu Güvenliği Moskova Komitesi 1917”, Krasny Arşivi, 1933, c. VI, s. 30-31.

33 agy., s. 33.

34 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

35 “Genel Karargâh ve Kamu Güvenliği Moskova Komitesi 1917”, Krasny Arşivi, 1934, c. IV, s. 181.

36 “Moskova Kremlin’in Kadetler Tarafından İşgalinin Hatıraları”, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

37 agy.

38 “Kremlin’de”, Hatıralar, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

39 “Belgeler”, “Moskova’da Ekim”, Borba Klassow (Sınıf Mücadelesi), 1931, no: 6-7, s. 99.

40 “Moskova için Düzen”, Trud, no: 180, 29 Ekim 1917.

41 “Bir Anons”, Trud, no: 180, 29 Ekim 1917.

42 “Genel Karargâh ve Halkın Güvenliği Moskova Komitesi 1917”, Krasny Arşivi, 1933, c. VI, s. 33.

43 agy., s. 33-34.

44 agy., s. 32.

45 “İşçilere”, İşçi Vekilleri Moskova Sovyeti yayın organı, İzvestia, no: 199, 28 Ekim 1917.

46 agy.

47 Assya, “Şehir Bölgelerinde Ekim 1917”, Moskovski Raboçi Yayınevi, Moskova 1922, s. 61.

48 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

49 Sotsial-Demokrat, no: 195, 28 Ekim 1917.

50 “Moskova Askeri Devrim Komitesi”, Krasny Arşivi, 1927, c. IV, s. 70.

51 “Genel Karargâh ve Halkın Güvenliği Moskova Komitesi 1917”, Krasny Arşivi, 1933, c. VI, s. 35.

52 agy., s. 35-36.

53 agy., s. 37.

54 agy., s. 38.

55 agy., s. 39.

56 Ulaşım Endüstrisindeki Sendika Hareketleri Tarihi, Istproftran Yayınları, Moskova 1924, s. 80.

57 agy.

58 A. N. Voznesensky, Moskova 1917, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad, 1928, s. 172.

59 Ulaşım Endüstrisindeki Sendika Hareketleri Tarihi, Istproftran Yayınları, Moskova 1924, s. 80.

60 “Moskova’da Ekim Devrimi Tarihinden”, Proletarskaya Revolutsia, 1923, no: 9 (21), s. 226.

61 Ekim Devrimi Moskova Arşivi, Moskova Askeri Devrim Komitesi Fonu, dosya no: 48/48, folyo 1.

62 Ekim Devrimi Moskova Arşivi, Moskova Meclisi Fonu, Halk Güvenliği Komitesi Bülteni, no: 4, 31 Ekim 1917.

63 Ulaşım Endüstrisindeki Sendika Hareketleri Tarihi, Istproftran Yayınları, Moskova 1924, s. 115-116.

64 “Halk Güvenliği Moskova Komitesi Genel Karargâhı”, Krasny Arşivi, 1933, cilt 6 (61), s. 41.

65 agy., s. 42.

66 “Moskova’da”, “Konferanslar”, Trud, no: 181, 31 Ekim 1917.

67 “Genel Mezar”, RKP Moskova Örgütünün Ölen Üyelerinin Biyografik Sözlüğü, c. I, Moskova 1922, s. 188.

68 “Moskova Askeri Devrim Komitesi Tarihine Bir Katkı”, Krasny Arşiv, 1932, c. 5-6 (54-55), s. 133.

69 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, Moskova Askeri Devrim Komitesi Fonu, dosya no: 643/46, folyo 1.

70 agy.

71 V. İ. Lenin, “14 Kasım 1917 Tarihli RSDİP (B) Merkez Yürütme Komitesi Toplantısında Yapılan Konuşma”, Lenin ve Stalin, 1917, s. 634.

72 agy.

73 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, Moskova Askeri Devrim Komitesi Fonu, dosya no: 643/46, folyo 1.

74 agy.

75 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, Moskova Askeri Devrim Komitesi Fonu, dosya no: 239/239, folyo 1.

76 V. İ. Lenin, “Dışarıdan Birinin Önerileri”, Toplu Eserler, c. XXI, Kitap II, s. 97.

77 agy.

78 agy., s. 98.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

CEPHEDE PROLETER DEVRİM

1 “Belgeler”, Rus Devrimi Arşivi, c. VII, Berlin 1922, s. 305.

2 agy., s. 315.

3 A. İ. Denikin, Moskova’daki Kargaşa Hakkında Konuşmalar, c. II, Paris 1922, s. 144.

4 M. D. Bonç-Bruyeviç, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

5 A. Dickhof-Derenthal, “Perezhitoye’de Ekim Devriminin Silüeti”, Devrim Yılında, Verf Yayınları, Moskova 1918, cilt I, s. 53-54.

6 V. İ. Lenin, “Politik Durumla İlgili Karar Taslakları”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, s. 161.

7 “Cephede Ekim”, Krasny Arşivi, 1927, c. 4 (23), s. 156.

8 agy., s. 170.

9 agy.

10 “Tüm-Ordu Komitesinin Demiryolu İşçileri Sendikası Tüm-Rusya Yürütme Kuruluna Yaptığı Başvuru”, Tüm-Ordu Komitesi Bülteni, no: 4, 31 Ekim 1917.

11 Tarihi Belgelerde 1917 Devrimi, Tiflis 1930, s. 160-161.

12 “İşçi ve Asker Vekilleri Petrograd Meclisi Askeri Devrim Komitesi”, Raboçi Put, no: 45, 25 Ekim 1917.

13 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

14 “Cephede Ekim”, Krasny Arşivi, 1927, c. 4 (23), s. 180.

15 agy., s. 180-181.

16 agy., c. 5 (24), s. 74.

17 agy., s. 75.

18 agy.

19 agy., c. 4 (23), s. 161.

20 agy., s. 186.

21 agy., s. 186-187.

22 agy., s. 187.

23 Askeri Devrim Komitesi Merkez Arşivi, Kuzey Cephesi Orduları Başkomutanlık Karargâhı Fonu, dosya no: 222-092, folyo 348.

24 agy., dosya no: 222-278, folyo 123-124.

25 “88. Petrovski Piyade Alayı Temsilcilerinin Raporu”, Pravda, no: 181, 5 Kasım 1917.

26 agy.

27 agy.

28 Askeri Devrim Komitesi Merkez Arşivi, Kuzey Cephesi Orduları Başkomutanlık Karargâhı Fonu, dosya no: 222-778, folyo 114.

29 “Cephede Ekim”, Krasny Arşivi, 1927, cilt 4 (23), s. 190.

30 agy., c. 5 (24), s. 90.

31 agy., s. 88, 89, 90.

32 agy., c. 4 (24), s. 192.

33agy., c. 5 (24), s. 71.

34 agy., s. 72.

35 agy., c. 4 (23), s. 164.

36 agy., s. 178-179.

37 agy., s. 189.

38 agy., c. 5 (24), s. 78.

39 agy., s. 99.

40 Askeri Devrim Komitesi Merkez Arşivi, Kuzey Cephesi Orduları Başkomutanlık Karargâhı Fonu, dosya no: 448-051, folyo 27.

41 “Aktif Hizmetteki Orduda Ekim Günleri”, Proletarskaya Revolutsia, 1925, no: 3, s. 217.

42 agy.

43 Askeri Devrim Komitesi Merkez Arşivi, Kuzey Cephesi Orduları Başkomutanlık Karargâhı Fonu, dosya no: 448-051, folyo 25.

44 Askeri Devrim Komitesi Merkez Arşivi, Kuzey Cephesi Orduları Başkomutanlık Karargâhı Fonu, dosya no: 157-792, folyo 344.

45 “Bolşevikler Riga’da Nasıl Savaştı”, Raboçi (İşçiler), no: 4, 28 Ağustos 1917.

46 “Riga Cephesi’nde”, “Son Haberler”, Raboçi, no: 1, 25 Ağustos 1917.

47 “Askerlere İftira Etmek”, “Son Haberler”, Raboçi, no: 2, 26 Ağustos 1917.

48 “Petrograd Askeri Bölgesi Karargâhı Subayları’na”, Pravda, no: 173, 30 Ekim 1917.

49 “Kararnameler”, “Cephenin Sesi”, Pravda, no: 181, 5 Kasım 1917.

50 “İkinci Ordu Askeri Devrim Komitesinden”, Pravda, no: 182, 7 Kasım 1917.

51 “İkinci Ordu, Ordu Kongresi Bildirisi”, “Ordu ve Devrim”, Pravda, no: 189, 13 Kasım 1917.

52 “Orduya ve Deniz Kuvvetlerine Emir No: 2”, Pravda, no: 190, 15 Kasım 1917.

53 “Cepheden”, “107. Troitsky Piyade Alayı”, Pravda, no: 180, 4 Kasım 1917.

54 Askeri Devrim Komitesi Merkez Arşivi, Kuzey Cephesi Orduları Başkomutanlık Karargâhı Fonu, dosya no: 157-792, folyo 243.

55 “Üçüncü Ordu Komitesi”, Golos Desyatoy Armii (10. Ordunun Sesi), no: 99, 8 Kasım 1917.

56 Askeri Devrim Komitesi Merkez Arşivi, Kuzey Cephesi Ordular Başkomutanlık Karargâhı Fonu, dosya no: 157-792, folyo 247.

57 agy., folyo 241-242.

58 “İkinci Ordu Kongresi (3 Kasım oturumu)”, “Yoldaş Tsarev’in Konuşması”, Golos Tretey Armii (Üçüncü Ordunun Sesi), no: 155, 4 Kasım 1917.

59 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

60 agy.

61 agy.

62 V. V. Kamenşehikov, Batı Cephesi’nde 1917, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

63 Askeri Tarih Merkez Arşivi, Başkomutanlık Karargâh Fonu, dosya no: 815, folyo 178.

64 agy., folyo 179.

65 agy.

66 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

67 agy.

68 agy.

69 “Ekim Devrimi ve Genel Karargâh”, Krasny Arşivi, 1925, c. I (18), s. 166.

70 “Ekim Devrimi ve Genel Karargâh”, Krasny Arşivi, 1925, c. I (18), s. 166.

71 agy.

72 8. Ordu Ordu Komitesi Gazetesi, no: 170, 6 Kasım 1917.

73 “Güneybatı Cephesi Olağanüstü Kongresi”, Soldatskaya Pravda, no: 93, 1 Aralık 1917.

74 “Romanya Cephesi Askeri Devrim Komitesi”, İzvestia Frontovovo Otdela Rumcherod (Romanya Cephesi Yürütme Komitesi Cephe Bölümü Gazetesi), no: 33, 27 Ekim 1917.

75 Askeri Tarih Merkez Arşivi, Başkomutanlık Karargâh Fonu, Karargâh Yardımcı Şef Yönetimi, Askeri Politik Bölümü, dosya no: 2075, folyo 223-224.

76 “Özel Cephe Kongresi”, İzvestia Frontovovo Otdela Rumcherod, no: 37, 1 Aralık 1917.

77 agy.

78 agy., no: 38, 2 Aralık 1917.

79 agy.

80 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon no: 347, Romanya Cephesi 6. Ordu Askeri Devrim Karargâhı, dosya no: 12, folyo 371.

81 “Romanya Cephesi Köylü Vekilleri İkinci Kongre Kararları”, İzvestia Frontovovo Otdela Rumcherod, no: 44, 9 Aralık 1917.

82 “4. Ordu Komutanından”, Vestnik Chetvertoi (4. Ordu Habercisi), 2 Kasım 1917.

83 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

84 agy.

85 agy.

86 agy.

87 agy.

88 agy.

89 A. Dickhof-Derenthal, “Perezhitoye’de Ekim Devriminin Silüeti”, Devrim Yılında, Verf Yayınları, Moskova, 1918, Kitap 1, s. 54.

90 “Tüm-Ordu Komitesi Telgrafı”, Golos Desyatoi Armii, no: 100, 9 Kasım 1917.

91 agy.

92 “Ateşkesin Arifesinde”, Krasny Arşivi, 1927, c. 4 (23), s. 205.

93 Sir George Buchenan, Rusya’daki Misyonum ve Diğer Diplomatik Anılar, Boston, Little Brown & Company, 1923, c. II, s. 225-226.

94 “Bay Duhonin’e Hükümetin Emri”, İşçi ve Asker Vekilleri Petrograd Meclisi Merkez Yürütme Kurulu yayın organı, İzvestia, no: 221, 10 Kasım 1917.

95 V. İ. Lenin, “Radyo Mesajları”, Lenin ve Stalin, 1917, İng. basım, s. 655.

96 V. İ. Lenin, “10 Kasım 1917 Tarihli Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantısı”, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXII, s. 76.

97 agy.

98 “Telefon Konuşmalarından Alıntılar”, Tüm-Ordu Komitesi Bülteni, no: 17, 13 Kasım 1917.

99 V. V. Kamenshehikov, Batı Cephesi’nde 1917, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

100 “Ateşkesin Arifesinde”, Krasny Arşivi, 1927, c. 4 (23), s. 230.

101 “Genel Karargâh Üyeleri Konferansı”, Mogilevskaya Zin, no: 194, 20 Kasım 1917.

102 M. D. Bonch-Bruyevich, Hatıralar, Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.” c. II.

103 agy.

104 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

105 A. İ. Denikin, Rusyadaki Kargaşa Hakında Konuşmalar, c. II, Paris 1922, s. 144.

106 agy., s. 153.

DOKUZUNCU BÖLÜM

HÜKÜMETİN OLUŞTURULMASI

1 V. İ. Lenin, “Petrograd Garnizon Alayları Temsilcileri Konferansı”, 11 Kasım (29 Ekim) 1917, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXII, s. 30.

2 Sendika Arşivleri, fon 25, dosya no: 202 1917, folyo 12.

3 agy., folyo 6.

4 agy., folyo 9.

5 agy., folyo 11.

6 agy.

7 agy., folyo 14.

8 “Sosyalist Partiler Konferansı”, Novaya Zin, no: 168, 31 Ekim 1917.

9 V. İ. Lenin, “RSDİP (B) Merkez Komitesi Toplantısındaki Konuşma”, 14 Kasım 1917, Lenin ve Stalin, 1917, İng. basım, s. 634.

10 agy.

11 agy.

12 RSDİP Merkez Komitesi Tutanakları, Ağustos 1917-Şubat 1918, Moskova-Leningrad 1929, s. 155-156.

13 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK tarafından yayınlanmıştır, Moskova 1918, s. 12.

14 V. İ. Lenin, “RSDİP (B) Merkez Komitesinin Sosyalist Partilerle yaptığı Anlaşmaların Kararnameleri”, 15 Kasım 1917, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXII, s. 36.

15 agy., s. 37.

16 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK tarafından yayınlanmıştır, Moskova 1918, s. 22.

17 Sendika Arşivleri, fon 25, dosya no: 202, folyo 43.

18 agy.

19 agy., folyo 46.

20 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK tarafından yayınlanmıştır, Moskova 1918, s. 26.

21 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

22 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK tarafından yayınlanmıştır, Moskova 1918, s. 23.

23 V. İ. Lenin, “17 (4) Kasım 1917 Tarihli Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantısı”, “Basın Özgürlüğü Üzerine Söylevler”, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXII, s. 43-44.

24 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK tarafından yayınlanmıştır, Moskova 1918, s. 26.

25 V. İ. Lenin, “17 (4) Kasım 1917 Tarihli Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantısı, Sol Sosyalist Devrimcilerin Suçlamalarına Cevap”, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXII, s. 45.

26 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK tarafından yayınlanmıştır, Moskova 1918, s. 231.

27 Raboçaya gazetesinin baş makalesi, no: 205, 6 Kasım 1917.

28 Sir George Buchenan, Rusya’daki Misyonum ve Diğer Diplomatik Anılar, Boston, Little Brown &Company 1923, c. II, s. 218-219.

29 V. İ. Lenin, “Rus Sosyal-Demokrat İşçi Partisi (Bolşevik) Merkez Yürütme Komitesinden”, Lenin ve Stalin, 1917, İng. basım, s. 650.

30 agy., s. 651.

31 V. İ. Lenin, “Bolşevikler Devlet İktidarını Ellerinde Tutabilecekler mi?”nin ikinci baskısının önsözü, Lenin ve Stalin, 1917, İng. basım, s. 551.

32 Sendika Arşivleri, fon 25, dosya no: 34, folyo 3.

33 “A. M. Nikitin ile Röportaj”, İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri Merkez Yürütme Kurulu yayın organı, İzvestia, no: 202, 20 Ekim 1917.

34 “Ekmek Sözü Vermişlerdi Ama Açlığa İtiyorlar”, Yedinstvo, no: 178, 3 Kasım 1917.

35 “Yemek Komisyonundan”, Pravda, no: 195, 21 Kasım 1917.

36 “Tüm Gerçek Vatandaşlara”, İşçi ve Asker Vekilleri Petrograd Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu yayın organı, İzvestia, no: 224, 13 Kasım 1917.

37 İşçi ve Köylü Hükümeti’nin Emirleri ve Yasal Eylemler Kitabı no: 3, 8 Aralık 1917.

38 Tribuna Gosudarstvennikh Sluzhashchikh (Kamu Çalışanları’nın Tribünü), 1917, no: 19, s. 3.

39 “İktidar Olmadan”, Raboçaya Gazeta, no: 198, 28 Ekim 1917.

40 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 336, dosya no: 314, folyo 41-44.

41 agy., dosya no: 114, folyo 13.

42 agy., dosya no: 233, folyo 3.

43 agy.

44 agy., dosya no: 228, c. II, folyo 30.

45 agy., folyo 39.

46 agy., folyo 45 (7).

47 Devrim Tarihi Baş Makale Kurulu Sekreterliği Materyalleri “H.C.W.”, c. II.

48 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 130, rulo B, katalog no: 6, dosya no: 6, folyo 45.

49 V. Nabokov, Rus Devrimi Arşivi, c. IV, Berlin 1922, s. 91.

50 agy., s. 120.

51 “Köylü Vekilleri Kongresi”, Dyelo Naroda, no: 204, 9 Kasım 1917.

52 “Köylü Vekilleri İkinci Tüm-Rusya Kongresi”, İşçi ve Asker Vekilleri Petrograd Meclisi Merkez Yürütme Komitesi Gazetesi, no: 225, 14 Kasım 1917.

53 M. Gaisinsky, 1917 Bolşeviklerin Köylüler İçin Mücadelesi, Köylü Vekilleri Meclisi Tüm-Rusya Kongresi, Parti Yayınları, Moskova 1933, s. 189.

54 agy., s. 189.

55 V. İ. Lenin, “Köylü Vekilleri Sovyeti Olağanüstü Kongresi 23 Kasım-8 Aralık (10-25 Kasım) 1917”, Tarım Sorunu Üzerine Konuşma, 27 Kasım, Seçme Eserler, İng. basım, c. VI, s. 421.

56 agy., “Kararname Taslakları”, s. 423-4.

57 Tarım Sorunu Üzerine Konuşma, s.421.

58 agy.

59 agy.

60 V. İ. Lenin, “Köylü Kongresi, Lenin’in Konuşması”, Novaya Zin, no: 181, 15 Kasım 1917.

61 V. İ. Lenin, “Köylü Vekilleri Sovyeti Olağanüstü Kongresi, 23 Kasım-8 Aralık (10-25 Kasım) 1917”, Sol Sosyalist Devrimcilerle Yapılan Anlaşmanın Kuralları Üzerine Rapor, 1 Aralık (18 Kasım), Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXII, s. 87-88.

62 agy., s. 88.

63 “İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetlerinin Birleşmesi”, Pravda, no: 191, 16 Kasım 1917.

64 agy.

65 “İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri Tüm-Rusya Kongresi MYK’nın Birinci Genel Toplantısı, 15 Kasım”, Pravda, no: 192, 17 Kasım 1917.

66 V. İ. Lenin, “İşçilerin, Kahraman Köylülerle İttifakı”, Seçme Eserler, İng. basım, c. VI, s. 425.

67 V. İ. Lenin, “Moskova Parti Görevlileri Toplantısı, 27 Kasım 1918”, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXIII, s. 323.

68 Utro Rossii, no: 267, 21 Kasım 1917.

69 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK Yayını, Moskova 1918, s. 83.

70 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komitesi Toplantı Konuşması, 12 Aralık (29 Kasım) 1917, Kurucu Meclis ve Anayasal Demokrat Parti Üyelerinin Tutuklanması Üzerine Konuşma”, Seçme Eserler, İng. basım, c. VI, s. 437.

71 Ekim Devrimi Kararnameleri (Lenin tarafından Halk Komiserleri Konseyinin başkanı olarak imzalanan ve onaylanan Hükümet yasaları), 1. Ekim Devrimi’nden Kurucu Meclisin Feshine Kadar, Parti Yayınları, Moskova 1933, s. 210.

72 V. İ. Lenin, “RSDİP Merkez Komitesi toplantısındaki Kurucu Meclis ve Anayasal Demokrat Parti Üyelerinin Tutuklanması Üzerine Konuşma”, 12 Aralık (29 Kasım 1917), Seçme Eserler, İng. basım, c. VI, s. 439.

73 “Hükümet Haberleşme”, Pravda, no: 202, 30 Kasım 1917.

74 İşçi, Asker, Köylü ve Kazak Vekilleri Tüm-Rusya Merkez Yürütme Kurulu Toplantı Tutanakları, Tüm-Rusya MYK Yayını, Moskova 1918, s. 44.

75 V. İ. Lenin, “Devlet ve Devrim”, Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap II, s. 173.

76 agy., s. 171.

77 agy.

78 agy., s. 181.

79 F. Engels, “1801 Sosyal Demokrat Program Taslağının Eleştirisi”, Marx ve Engels Eserler, Rusça baskı, c. XVI, bölüm II, Parti Yayınları, Moskova 1936, s. 109.

80 V. İ. Lenin, “Birkaç Tez”, Seçme Eserler, İng. basım, c. V, s. 155.

81 J. Stalin, “Bir Kez Daha Sosyal-Demokrat Sapma Üzerine”, Muhalefet Üzerine, Makaleler, Konuşmalar 1921-1927, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1930, s. 520.

82 V. İ. Lenin, “Marx’ın Fransa’da İç Savaş’ı”, Lenin’in Derlemeleri, Rusça baskı, c. XVI, Devlet Yayınevi, Moskova-Leningrad 1930, s. 311.

83 V. İ. Lenin, “Bolşevikler Devlet İktidarını Ellerinde Tutabilecekler mi?” Lenin ve Stalin 1917, s. 518.

84 agy., s. 522.

85 agy., s. 523.

86 V. Bonch-Bruyevich, Şubat ve Ekim Devrimlerindeki Mücadele Hattında, ikinci basım, Federatsia Yayınları, Moskova 1931, s. 134.

87 A. A. Demyanov, “Gizli Geçici Hükümet Üzerine Notlar”, Rus Devrimi Arşivi, c. VII, Berlin 1922, s. 34.

88 “Eğitim Halk Komiserliğinden”, Geçici İşçi ve Asker Hükümeti yayın organı, İzvestia, no: 3, 1 Kasım 1917.

89 M. Zelikman, “Dosya Numarası Yok”, Prozhektör, 1924, no: 3 (25), s. 10.

90 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1236, katalog no: 2, dosya no: 27, folyo 40.

91 “Petrograd Sovyeti Toplantısı”, İşçi ve Asker Vekilleri Petrograd Sovyeti Merkez Yürütme Kurulu yayın organı, İzvestia, no: 229, 18 Kasım 1917.

92 V. İ. Lenin, “18 Mart 1919 Tarihli Tüm-Rusya MYK Özel oturumunda J. M. Sverdlov Anısına Yapılan Konuşma”, Toplu Eserler, c. XXIV, s. 83.

93 Ekim Devrimi Kararnameleri (Lenin tarafından Halk Komiserleri Konseyinin başkanı olarak imzalanan ve onaylanan Hükümet yasaları), 1. Ekim Devrimi’nden Kurucu Meclisin Feshine Kadar, Parti Yayınları, Moskova 1933, s. 28-30.

94 “Rusya ve Doğunun Emekçi Müslümanlarına”, Pravda, no: 196, 22 Kasım 1917.

95 J. Stalin, “Türk Ermenistanı”, Lenin ve Stalin 1917, İng. basım, s. 689.

96 Ekim Devrimi Kararnameleri (Lenin tarafından Halk Komiserleri Konseyinin başkanı olarak imzalanan ve onaylanan Hükümet yasaları), 1. Ekim Devriminden Kurucu Meclisin Feshine Kadar, Parti Yayınları, Moskova 1933, s. 393.

97 Eski Dışişleri Bakanlığı Arşivi Gizli Belgelerinin Özeti, no: 2, ikinci basım, Dışişleri Halk Komiserliği Yayını, Petrograd 1927, s. 1.

98 V. İ. Lenin, “Yüksek Ulusal İktisat Konseyi Kurulması Sorunu Üzerine Konuşma”, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXII, s. 108.

99 V. İ. Lenin, “RKP(B) 11. Kongresi”, “Merkez Komitenin Politik Raporu” 27 Mart 1922, Toplu Eserler, Rusça baskı, c. XXVII, s. 255.

100 V. İ. Lenin, “Sovyet Hükümeti’nin Acil Görevleri”, Seçme Eserler, İng. basım, c. VII, s. 344.

101 V. İ. Lenin, “Halka”, Lenin ve Stalin 1917, İng. basım, s. 646.

102 Ekim Devrimi Merkez Arşivi, fon 1232, V. I. Çarnoluskiy, katalog no: 2, dosya no: 14, bölüm 1, folyo 8.

103 agy., folyo 109.

104 V. İ. Lenin, “Yaklaşan Felaket ve Önlemeninin Yolları”, Toplu Eserler, c. XXI, İng. basım, Kitap I, s. 214.

105 V. İ. Lenin, “Bolşevikler Devlet İktidarını Ellerinde Tutabilecekler mi?” Toplu Eserler, İng. basım, c. XXI, kitap II, s. 47.

106 agy., s. 48.

107 J. Stalin, “Kolektif Çiftlik Şok İşçileri Tüm-Birlik Kongresinde Konuşma”, 19 Şubat 1933, Leninizmin Sorunları, 1945, İng. basım, s. 442.