AKDENİZ’İN RENGİ MAVİ

Gülsüm Cengiz

Şiir

Gülsüm Cengiz

Akdeniz'in Rengi Mavi

Evrensel Basım Yayın –86

Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı

Kamer Hatun Mah.

Alhatun Sk. No: 27

Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx)

Faks: 0212 361 09 04

www.evrenselbasim.com

bilgi@evrenselbasim.com

Paylaşılınca azalır acılar; sevinçler çoğalır.
Şiirlerim, acıları ve sevinci paylaştığım
bütün insanlar ile kızım Aslı içindir.

AKDENİZ’İN RENGİ MAVİ

AKDENİZ’İN RENGİ MAVİ

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

köpürür deniz

vurur öfkesini kayalıklara

kartallar konar kalkar

doruklara

sarılır birbirine

iki deli hanımeli

Torosların yamacında

türkülenir Akdeniz.

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

bir kelebek papatyayla sevişir

sevişir bir balık ak köpüklerle

titreşir gökekinler

yeşilden sarıya geçer.

Gelincikler

–ki her biri karanlığa isyandır–

kana boyar ilkyazı.

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

bu dağların başında

bir kız dolanır koyakları

saçları defne

ellerinde kekik kokusu

ağzında mersin yemişinin tadı

gözleri peygamber çiçeği

–belki bir yörük kızı

belki esrik bir ozan–

arar geçmiş baharları.

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

yanık tenli insanlar

yüzünde güneşi taşıyanlar

–ki ekinde, tütünde, pamukta işçidir–

hızlanır solukları,

elleri kenetlenir

sevdada ve kavgada.

Verip yüzlerini

çoban ateşlerine

yanakları kıpkızıl

gözleri çakmak çakmak

yıldızlara bakarak

yasak türküler söylenir.

Akdeniz, sevdiğim

kır menekşesi

direncimin, umudumun simgesi

şiirimin ülkesi

karartamaz hiç kimse

güneşini

söndüremez ateşini

yüreğim çünkü Akdeniz

Akdeniz’in rengi mavi.

Nisan 1994

GÜLLER TOMURCUKTAYDI HENÜZ

Babam için...

Mayıstı

sabahtı, çıktık yola

İstanbul’dan.

Babam,

ben

ve bir avuç akraba;

naftalin kokusu sinmiş

suskun bir acı yakamızda.

Afyon yakınlarında

karşıladı bizi

bir peygamber çiçeği,

babamın gözleriydi

gözleri.

Öğlendi, geçtik Isparta’dan

güller tomurcuktaydı henüz

Davraz’ın başında kar vardı

çiçek döküyordu elma ağaçları.

Arkada bırakıp Eğridir’i,

çamların arasından

tırmandık Torosları.

İşte;

yıllar sonra yeniden

bir kez daha Sütçüler.

–Ne çocukluğumun

gül kokulu sabahları

ne toprak damlı evler

ne sokaklarında

yağlı çıraların aydınlığı–

Karşıladı bizi

bir akraba kalabalığı,

dağların arasına

sıkışıp kalmış kasabada

yılgın yüzleri evlerin

insanların tükenmişliği.

–Bu toprağın gençlerini

kentler alır

ekmek ve umut için,

süt satarlar gün boyu

tanımadık sokaklarda;

ölümü bekler yaşlılar

bu dağların arasında,

içi boşalmış ağaçlar gibi–

Karşıladı bizi Sütçüler’in

taşlı dar sokakları,

ve kadınlar

hep acıya yazgılı

başları yün çatkılı.

Karşıladı bizi

boş inançlar, gelenekler, kurallar

törelerin baskısı,

ortaçağ karanlığı.

İkindi namazından sonra

alıp götürdüler onu,

tesbih şakırtıları

duaların tekdüzeliği

bağnazlık

ve boyun eğmişlik

sürüklendi peşinden

titreyen adımlarla.

Akşam inerken

günün ölümünün üstüne

hüzünle hışırdadı ağaçlar

yeşil bir deniz dalgalandı.

Kuş seslerine karışırken

suların bin yıllık çağıltısı,

çıngırakları oğlakların

oynak bir yörük havasına başladı.

İnce bir sızı vardı havada

ve yaşamın çağrısı.

Mayıstı

güller tomurcuktaydı henüz

bağarasında domates çapası,

çiçek döküyordu elma ağaçları.

Bahardı

babam öldü

sona erdi

gurbetleri kucaklayan yaşamı.

Öldü

ve doğduğu topraklara gömüldü,

baş ucunda

kurumuş bir armut ağacı.

Mayıs 1995

ELMALIOLUK GÜZELLEMESİ

Babama...

Çürümüş yosun kokuyor deniz

ölü balıkları taşıyor dalgalar

mavi değil gökyüzü

beyaz değil bulutlar

ilkyazda İstanbul’da.

Oysa bilirim şimdi hâlâ

çok uzakta, Toroslarda

bir su kaynar

bir bağın kıyısında.

Toplayıp binbir otun kokusunu

dağların yamacından

fışkırır berrak ve soğuk.

Adı Elmalıoluk.

Güneşin yedi rengi,

parlar dibindeki kumlarda,

oynaşır çakıltaşlarıyla.

Bir elma düşer ansızın

başındaki ağaçtan

dalgalanır sular,

bozlaklar havalanır telaşla

pırr edip kızılcıkların arasından.

Bırakır kaynağını su

yürür usul usul,

küçücük bir dere olur

çimenlerin arasında.

Papatyaları okşar

geçerken

su nanelerini, yarpuzları.

Ağlatır mine çiçeklerini,

dökülürken

yükseklerden;

kaçışır kelebekler

gizemli kuytulara.

Bir çocuk fırıldak yapar

ısırdığı elmasını

koyar suyun önüne,

döner elma fırıl fırıl,

çocuk güler yaşama.

Yorulur coşup taşmaktan

uslanır kaya diplerinde,

durup dinlenir.

Gölgesi düşer üstüne

yemyeşil ağaçların,

bir kız saçını tarar

sudaki suretine bakıp.

Burada yüzyıllardır

hiçbir şey değişmemiştir sanki

kimbilir/ belki

bir zamanlar

eğilip yüzüne,

bu suda seyretmiştir

güzelliğini Narkissos,

belki burada dönüştü

defne dalına Dafne

Kleo’dan kaçarken...

Yapma çiçekler açıyor vazolarda

ağaçlar yeşil değil

kömür tozlarını taşıyor rüzgar

kuş ölüleri çatılarda,

zehir yüklü bulutlar.

Oysa bilirim şimdi hâlâ

Toroslarda

gökekinlerin üstü

masmavi bir gökyüzü,

güneş altın tozlarını serper

doruktaki karlara.

Dingin bir dağ rüzgarı,

dolaşır çamların arasında,

katıp önüne

defne, mersin kokularını

savurur yaylalara.

Açılır da koyaklarda

sere serpe

binbir renkli dağ çiçeği

–nergisler, müşkülümler

sümbüller ve doguklar–

nakış olur genç kızların

hünerli ellerinde.

İniyor beton kentin üstüne

kuşku dolu bir gece.

İnsanların umutları

çalınıyor bir yerlerde.

İstanbul ki,

sesini ve türküsünü yitirmiş bir ülke.

Oysa bilirim şimdi hâlâ

Toroslarda

kıvrak ezgiler dolanır

kıl çadırların arasında,

yayık döver

bir yörük gelini.

Yeni sağılmış süte katık edilir

bakır sahanda yumurta,

bakraçta ayran,

çanakta dut pekmezi

ve yaşama sevinci.

Bilirim şimdi hâlâ

çok uzakta Toroslarda

Akdeniz’in kucağında,

Elmalıoluk kadar güzel

çocukluk düşlerim gibi temiz

sevdalar vardır kirlenmemiş.

Ah, el değmemiş o ülkede

yaşam buldu yüreğim.

İşte bundan dolayı

umut doludur içim hâlâ,

sevgiyle bakarım yaşama.

1990-1996

MARMARİS’TE ZAMAN

Marmaris’te zaman

durur bir an,

soyunurken Akdeniz’in koynuna.

Bir rüzgar eser

Orhaniye koyundan,

okşayıp tenimi usulca

karışır maviliğe...

Bir kız gelir zamanın ötesinden

yürür denizin üstünden.

Savurur eteğindeki kumları suya

düşlerini rüzgara,

Marmaris’te, Kızkumu’nda.

Ardında savaşın çirkin yüzü

ve bir öykü,

hüzün yüklü.

Derinlerde, kumun bittiği yerde

el değmemiş genç kız çığlıkları.

Marmaris’te zaman

durur bir an

tırmanırken Hasır dağını

yarışırız rüzgarla,

burnumuzda binbir otun kokusu.

Kuşlar konar kalkar mersin dallarına,

bal toplar kekiklerden arılar

soluk soluğadır yaşam.

Yanımızda yaşlı iki toprak insanı

yürekleri genç bacakları çevik,

dağların kokusu var kadının kolyesinde

emeğin izleri adamın ellerinde.

Ta en üstte

zirvede

güneş alnımızda,

kalıntılar

bulutlarla yan yana.

Düşle gerçek arasıdır zaman;

Bodrum, Datça kuşbakışı

çamların arasından,

elimde çömlek kırıkları

Baybassos uygarlığından.

Marmaris’te zaman

durur bir an

güneş serperken ağlarını Akdeniz’e.

Geçer elinde sepetiyle

küçük bir kız toprak yoldan

gözlerinde

masmavi bir aydınlık...

Bir adam gelir köyün içinden;

toprağın kokusunu taşır

omzundaki kazması,

bakır renkli bir gülüş

çiçek açar yüzünde,

çıkarsız ve hesapsız

selamlanır insanlık.

Marmaris’te zaman

durur bir an.

Soyunur yüreğim acılarından

titreşir yaşam,

portakal çiçeklerini

uçurur rüzgar,

türküler gelir uzaklardan.

1993-1996

ON İKİ TEMMUZ ŞARKISI

ON İKİ TEMMUZ ŞARKISI

I

Bir çığlıkla açtım gözlerimi dünyaya

Temmuzda Toroslarda,

yeşili doldu gözlerime ilkin,

uçsuz bucaksız

yüreğime Akdeniz’in güneşi.

Gül kokulu sabahlara uyandım

halı tezgâhında kirkit;

yamaçlarda

çan, çıngırak, oğlak, çoban sesine.

Kıl çadırlar, tahta beşik

defne, mersin kokusu;

söylenceler,

türküleri bu iklimin

emzirdi şiirimi.

Temmuz beni doğurdu

sevdalandım yaşama...

II

Tammuz,

çevresine ışık saçan

güzellikler tanrısı;

ışık, aşk ve yaşam tanrıçası

İştar’ın sevdalısı.

Aşklarının büyüsü

sararken yeryüzünü;

sevişirdi

otlar, kuşlar, böcekler,

fışkırırdı yaşam.

Sevinç üretirdi insan.

Yalnız, kötü yürekli biri,

–zorbalık ve karanlığın imgesi–

çekemezdi onları,

düşmanıydı yaşamın.

Saldırırdı Tammuz’a,

bir domuzun suretinde.

Tammuz,

çevresine ışık saçan

güzellikler tanrısı,

öldürülmekti yazgısı

her yıl Eylül ayında,

karanlığa gömülmek.

Başlarken tutsaklığı

yerin altında;

canı çekilirdi çiçeklerin,

kuşlar uzaklara giderdi.

Sevgi ıssız kalırdı.

Sevda,

yaşamı da kavgayı da paylaşmaktır,

emek ister aşk da

umut, sabır, cesaret.

Aşk koşulsuz bağlanmaktır.

Seven bir kadın ancak

uğruna ölümü göze alır da

iner sevdiğinin ardından

karanlıklar dünyasına.

İştar,

ışık, aşk ve yaşam tanrıçası...

Tammuz’u diriltmek için

yeraltına varınca,

tutsak ederdi onu

karanlığın bekçileri;

sönerdi ışığı

o saat gözlerinin

kuruyup kalırdı bedeni.

Direnirdi yüreği.

Akıl, üstün gelir zorbalığa

cesaret, umut ve aşkın gücü

başkaldırır yazgıya

karşı koyup karanlığa

bozar oyununu egemenlerin.

Ölümle savaşında

yardım eder İştar’a

çekirdeğin içindeki can,

su damlasının gücü.

Yaşamın yiyeceği, yaşamın suyu

serpilince gövdesine,

dirilir İştar

ve Tammuz’la birlikte

çıkarlar yeryüzüne.

Dirimin eli değdiğinde toprağa

can gelir çiçeklere,

kuşlar geri dönerler.

Acılar sona erer,

kutsanır aşk yeniden.

Sınırsız adanmayı,

aşkı simgeler İştar;

yaşamın adıdır Tammuz.

Kanla beslenir oysa

benim ülkemde Temmuz.

III

Temmuzun kapısında iki temmuzda

düş değildi, karabasandı

uyandım uyandım bir daha gördüm

insanların diri diri yakıldığını.

Kitapları değil yalnız

şiire duran insanı

güneşe gülen gözleri,

yaktılar saza vuran elleri

dans eden gençlerin bedenlerini.

İbadet, ihanet, kabahat

ve kapkara bir duman

gölgeledi güneşi

–gülyağından

hiç bu kadar tiksinmedim–

Temmuz’un başında iki temmuzda,

ölüm çaldı kapısını Temmuz’un;

sonra bir daha,

bir daha, bir daha

bırakmadı yakasını.

Kıyıcının elinde

genç ölümler tesbihi...

lV

Sen ey

ellerinde kan izleri

gözünü kin bürümüş

sırıtkan yüzlü ölüm,

bilir misin

nasıl doğar bir çocuk

acı sancı içinde,

nasıl büyür,

incecik elleriyle

sarılarak hayata?

Bu, benim oğlum

onu ben doğurdum

çırılçıplak

savunmasız

yok yoksul

geldi dünyaya.

Süzüp acılardan sabrı

ilmek ilmek dokuyarak umudu

ben büyüttüm, ben büyüttüm.

Bu benim kızım

akyazım, ince sızım

isterim ki yaşamı

benim gibi olmasın.

Geleceğin gergefini dokuyan parmakları

gül yüzlü şafakları okşasın;

elleri,

sevdiğinin elleriyle birleşsin

eşit, özgür ve mutlu.

Sen ey

ellerinde kan izleri

gözünü kin bürümüş

sırıtkan yüzlü ölüm,

bilir misin

nasıl gelir bir çocuk

dünyaya umut umut

nasıl büyür,

konuşur yürür

öğrenir yaşamayı

emek emek, sabır sabır;

bilir misin

neyi söyler bir çocuğun bakışı

umuda, yarına, yaşama dair?

Onlar çiçekleri umudun

istemem solmasını.

Oğlumu istiyorum!

Kızım hemen bulunsun!

V

Kadınlar ki

iki kez üretirken yaşamı

iki kat ezilirler.

Acılar ne ki

yüzündeki çizgilerden yansıyan

yaşam kırıklıkları.

Yürekli sevdalar

büyütür düşlerinde kimi,

dantel yumaklarıyla sınanır

kimilerinin sabrı.

Tarla sürer kök söker

bobin sarar yazı yazar

tütün dizer usta eller;

evler kurar

sevgi sevgi

umut umut

halaya durur,

yumruk olur kavgada

yaşam için vuruşur.

Kadınlar ki

iki kez üretirken yaşamı

iki kat ezilirler.

Yine de umudu yitirmezler,

sevmekten vazgeçmezler.

Ah, şimdi kaç kadının

geceleri

uykusuz / sevişmesiz,

bedenleri üşümede,

yürekleri Gebze,

Bayrampaşa, Ümraniye...

Kadınlar ki...

Çarpılır kapılar yüzlerine de

geri adım atmazlar;

gelip kenar semtlerdeki evlerden,

uzak kentlerden

kuşatırlar alanları.

Toz bulaşır,

çamur sıçrar ışıklı vitrinlere

ve yoksulluğun resmi,

gecekondulardan gelen.

Kadınlar ki...

Kara giysileri, acılarıyla

bekleşirken kapı önlerinde

pencerelerde;

–ellerinde

öldürülmüş çocukların fotoğrafları–

kasıklarında yeniden

doğum sancıları.

VI

Kokusu sinmiştir sokaklara

kuşkunun ve yoksulluğun,

acılar kentin orta yerinde.

Kimsesiz çocukların uykusu

bölünürken siren sesiyle,

kaldırımlar kan içinde.

Yüksek binaların aynasında yalanlar

tuzla buz çığlıklarla.

Hükümetler düşer, kurulur yenileri

iri iri laflar ederken birileri

bir şeyler alıp satar

bankalar, borsalar, alışveriş merkezleri.

Sponsorlu televizyon programları

ödüllü yarışmalar

manken kızların bacakları

üç hilalli maç sevinci

yükselen değerleridir sistemin.

Zulüm, acı, yalan, çirkin

kol gezerken ortalıkta

gözaltında kayıptır yaşam.

VII

Temmuz’un içinden geçiyorum

yasla, gözyaşlarıyla

akıyorum bir kadının yüzüne

yitirdiği sevdiğine ağlamayan,

bir ananın

saçındaki aktan,

elindeki fotoğraftan

geçiyorum usulca.

Kapı önlerinde, pencerelerde

bekleşiyorum,

–özlenenden

ne bir ses ne bir soluk–

Bütün hüzünleri ben yaşıyorum,

dallarımda büyüyor

acı yemişler...

Temmuz’dan geçiyorum

eteğimde yangınlar, başımda kara duman

gözlerimde tutuşuyor Akdeniz’in mavisi

gökekinler tarlalarda.

Körpe fidan biçiliyor kör bıçaklarla.

Temmuz’un içinden geçiyorum

o kızgın sıcağından;

çırpınıyor yaşam

ağda balık, kafeste kuş

soluk alamıyorum.

Dirim can çekişiyor,

umut

on iki

suçsuz savunmasız çocuk gözünden

bakıyor umarsızca.

Temmuz kızgın

Temmuz dayanılmaz bir acı

geçiyorum içinden

acılarla, sancılarla

sevgi tutsak, aşk yasaklı.

VIII

Aşk,

çocukluktan kalma sızı;

masal kızı Rapunzel’in

bir kuleden

saçlarını

sevdiğine sarkıttığı.

Ben kendimi hapsettim o kuleye

ellerimle ördüm duvarlarını

kopardım yüreğimin kanatlarını.

Adım Rapunzel değil

saçlarım yok sarkıtacak

sevdiğim de...

Şiirlerim,

hüzünlü bir zamanın

doğmamış çocukları

–Kilitli çekmecemde–

lX

İçinden geçiyorum Temmuz’un

kanıyor için için

saklı aşkım, şiirim;

demir alıyorum kıyılarından acının

ardımda düşizleri.

Temmuz’un içinden geçiyorum

o yaşam ve ölümler denizinin.

Yaşamın yiyeceği, yaşamın suyu

ve yaşama sevinci

yeşertiyor dirimi;

geçip acıların, tuzakların içinden

umuda süzülüyorum.

X

Sesinin olmadığı bu kentten

kaçıp gidişlerimin sonu yok.

Çarpıp kapısını

yollara düşüyorum.

Uçuyorum turnalarla,

serçelerle yürüyorum.

Kızıl bulutlar doluyor gözlerime,

uzak iklimlerde

çoğalıyorum.

Yüzünü arıyorum;

bilmedik kapılarda,

özlediğim gülüşünü

filizlenen tomurcukta

yağmur damlalarında.

Sesini arıyorum,

kalabalık meydanlarda

öfkesi birbirine karışan

seslerin arasında,

bilmediğim dillerde.

–yoksun–

Dönüp geliyorum

yalnız gecelerin koynuna,

sensiz şafaklara uyanıyorum.

Ebem kuşağını takıp belime

gelin ediyorum kendimi yaşama.

Çiçeklerle

çocuklarla

avunuyorum.

XI

Çocuklar erken büyür benim ülkemde

kenar mahallelerinde kentlerin,

sokaklarda, okullarda;

küf kokan atölyelerde,

gözaltı hücrelerinde;

geceler uzundur, karanlıklar kuşkulu.

Umut, kozasını örüyor bir yerlerde;

taş duvarlar ardında, karanlık hücrelerde

baş eğmiyor yüreğim.

Ünaldı’da, Temmuz’un sıcağında,

benim ellerimdir makineye kaptırılan;

kavgada emeğin elleriyle birleşen.

Yan yana yazılır isimlerimiz

polis kayıtlarında,

birlikte alınır parmak izimiz;

hünerli elleriyle

tarihin tezgâhında

geleceğin kumaşını dokuyan

Antep’in dokuma işçileriyle.

Taşır yüreğimi çok uzaklara,

ipini kopartan uçurtma;

yaşamanın yedi rengini taktım ya saçlarıma

iflah olmaz artık

yüreğimdeki umut, gözlerimdeki ışık.

XII

Şimdi her yıl Temmuz ayında

doğarım yeniden doğum günümde

ve ölürüm

genç ölürüm

yirmi iki yaşında bir kızın suretinde,

dudağında türkülerin sıcağıyla

bu dünyadan çekip giden.

Şimdi her yıl Temmuz ayında

doğarım yeniden senin olurum,

çıkarsız ve hesapsız

adanmış bir yürekle.

İştar’ın Tammuz’u sevdiği gibi

umudumla, inancımla, emekle;

ölümün kıyısında

açsın diye

çiçekleri dirimin.

Temmuz 1996- Aralık 1996

YÜKSELİR YARINLAR ELLERİMİZDE

“Kadınlarımızın yüzleri acıların kitabıdır”
Nâzım Hikmet

BİR MAHKUMUN KARISININ SÖYLEDİĞİ

Ne zaman bassam yeşil çimenlere

dolaşsam yağmur altında

birlikte yürüyüşlerimiz gelir aklıma,

ne zaman çıksam bu kentin varoşlarına

sesini yitirmiş meydanlarından,

fabrika önlerinden geçsem

“bu iş yerinde grev var” yazılı,

yankılanır kulağımda

coşkuyla haykırışlarımız

ve birlikte söylenen türküler;

insan özgür olsun diye

doysun diye çocuklar

ekmeğe, süte, gülmeye.

–Yokluğun kanatır içimi

sevgini özler yüreğim

bedenim ellerini,

dindirir mi içimdeki özlemi

görüş günlerinin kesinliği–

Ne zaman baksam gökyüzüne,

oturup söyleşsek arkadaşlarla

bir yürüyüşe katılsam,

tomurcuklandığını görsem bir çiçeğin,

gelinciklerin rüzgarla dalgalandığını,

güzelliğini duyumsarım yaşamın

coşkusunu kavganın.

–Sıcaklığın yayılır içime

gücün eklenir gücüme

uzaklarda olsan da–

Her zaman böyle güçlü olduğumu sanma

benim de olur zor anlarım

geceleri için için ağladığım,

dökülür usulca toprağa

“aşkın gözyaşları”

şişer gözkapaklarım,

bir umut kıpırtısıdır

yanıbaşımda andacın.

Kalkıp dolaşırım evin içinde

susturmak için çığlığını tenimin

resmine bakarım, şiir okurum.

–El sallarım bir yıldıza,

avuçiçi pencerenden

sana selam yollarım–

Yırtılır karanlığı gecenin

ilk ışıklarla,

bir çocuk uykusunda gülümser

bir adım atarım yine sabaha...

Ben, bir mahkumun karısı

kavgada arkadaşı,

Odysseus’u otuz yıl

nasıl beklediyse Penelope

Truva savaşına gittiğinde

beklerim seni öyle

sabırla ve dirençle.

Göğüs gerip güçlüklere

dinlerim yüreğimin sesini

seni beklerim, seni beklerim.

–Sürer yaşam senden uzakta,

yasaklar ayırır da bizi

birleşiriz kavgada–

Ben bir ucundan tutarım hayatın

sen bir ucundan

yükselir yarınlar ellerimizde.

Şubat 1995

* Aşkın gözyaşları: Yapraklarının kenarlarından çıkan tomurcukların toprağa düşmesiyle yeni bitkiler oluşturan bir çiçeğin adı. Bazı cezaevlerindeki politik tutsaklar tarafından yetiştirilip dışardaki sevilene armağan edilmektedir.

SÜRGÜNDÜR SEVDAMIZ DA

Durmadan bu kıyıya getirir beni ayaklarım,

suskun, kederli

ışıkları görünür karşı yakanın,

ülkem;

hem çok uzak

hem çok yakın.

Durmadan bu kıyıya getirir beni ayaklarım,

burda biter sürgünlüğüm.

Bir rüzgar eser karşı yakadan

dalgalanır deniz

hışırdar zeytin ağaçları,

kokun değer burnuma

portakal kokuları arasından,

balık sürüleri gelir bizim sulardan.

Çakıltaşlarına söylerler seni.

Durmadan bu kıyıya getirir beni ayaklarım,

karşı yakada yüzün,

türkü söylesen duyarım,

düşümdedir geceleri

ceylan gözlerindeki hüzün

ve kederli gülüşün.

Deli rüzgarlar eser başımda

yasak sularda yüzerim

her gece, her gece

Hero’ya varmak isteyen Leandros gibi

yarar kollarım denizi de,

ayak basamam toprağına ülkemin

ellerini tutamam.

Bu kıyıda beklerim seni

ellerimde mektubun

ve denizin kokusu.

Dağlarımız dumanlıdır sevdiğim

yüksek, sivri

zirvesinde kartallar.

Aştın mıydı Torosları

düze çıkarsın

önünde Çukurova,

sere serpe Akdeniz.

Ben,

o dağın yamacında

açıvermiş bir çiçek

sen,

o dağın yaylasına

konup kalkan kelebek.

Biz ikimiz;

aynı rüzgar

aynı su

aynı iklim

aynı aşkla çarpan yürek.

Şimdi sen

hangi iklim

hangi rüzgar

hangi su?

Köpürür deniz, hırçın eser rüzgar

Çanakkale boğazında,

söndürür Hero’nun meşalesini

dalgalara karışır Leandros

bir eski zaman masalında...

Seni bu sularda ararım

gittiğin günden beri;

ne türküler eskisi gibidir

ne yürüyüşlerdeki sesim.

Ayaklarım Akdeniz’de

yüreğim Ege’dedir.

Bizi ayıran bu deniz değil

bilirim,

yine de her gece

bir ateş yakarım sahilde,

çakıltaşlarına sorarım seni.

Ah, kimbilir hangi sulardasın şimdi

hangi rüzgarın eli

okşuyor saçlarını?

Hangi denizin dalgası

kavuşturur bizi,

hangi liman tanık olur

yasak buluşmalara?

Gözlerine baktığım an

yeşil yaprakların arasından sızan

güneşini görürüm ülkemin.

Gözlerin

yağmurdan sonraki ışıltısıdır çimenlerin.

Saçlarını okşadığımda,

değer ellerim altın başaklara

ülkemin toprağında kök salan.

Sesini işittiğim an

sesler dolar kulağıma

gecekondu önlerinden

kalabalık alanlardan,

birlikte haykırılan özlemler

kavganın sıcağından;

bir de yanık ezgiler

aşktan, acılardan, hasretten

umuttan ve dirençten

söz eden türküleri ülkemin.

Sana sarıldığım an...

Aşıp yasakları, tel örgüleri

ayak basarım toprağına ülkemin,

kuytularına

gizli sevda düşlerinin.

Dolar yüreğime dalga dalga

direnci söyleyen sesin.

Sana sarıldığım an...

Ah, sen ülkemsin

özlediğim sevgilim,

özgürlüğüm sevincim.

Sevgilim

değişir her şey bir gün

erir zincirleri zulmün

harlı ateşinde yüreklerin.

Çıkıp gelir dar sokaklardan

umut,

akar meydanlara

dağların doruklarından,

önüne geçilmez bu selin.

Yoksul evlerdeki acılar diner,

biter kapı önlerindeki

kaygılı bekleyişleri kadınların.

Soğuk geceler, açlık, uykusuzluk

yalnızlık

işe hasreti insanın,

karanlık atölyelerdeki çocukluk

kopan parmakların acısı

ve hasretimiz ekmeğe

diner bir gün, diner bir gün.

Güneş de doğar

sabahlarına ülkemin,

sızar ışığı bodrum katlarına

karanlık zindanlara yayılır

söküp atar küfünü geçmişin,

siler acıların pasını.

Güneş de doğar

can verir tohumlara

özgür emekle,

kabarır toprak, fışkırır yaşam.

Büyür bir denizin dalgası

yayılır yeryüzüne,

söker atar sınırları

değiştirir tarihin akışını

birleşir ellerimiz,

yasaksız güler

korkusuzca sevişiriz.

Mart 1997- Temmuz 1997

KAMBER ATEŞ NASILSIN?

Yedi yıl görmediği oğlunu
görüşe gittiğinde kendi diliyle konuşamayan
bir kürt ana ve dili yasaklı
bütün insanlar için yazılmıştır.
Bu olay Ruşen Sümbüloğlu tarafından
aynı adla öyküleştirilmiştir.

Dilim tutuklu oğlum

seninle konuşamam.

Sana diyeceklerim

gözlerimin derininde,

bir de yalnız şu cümle

dudağımda tekrarlanan,

yüreğimdeki duygu

ses tonuma yansıyan:

–Kamber Ateş nasılsın?

Dilim tutuklu oğlum

seninle konuşamam

gözlerimde bulursun

içimdeki özlemi,

acıyı ve sevgiyi.

Oğlum, özledim seni.

–Kamber Ateş nasılsın?

Dilim tutuklu oğlum

seninle konuşamam.

Gözlerimde çiçeklenir

kavuşmanın sevinci.

Çiçeklenir de

girer hücrene

bizim oralardan getirdiğim

kekik kokuları dağların,

bağlardaki menekşeler

sana ördüğüm çorabın renklerinde.

Oğlum, bir istediğin var mı?

–Kamber Ateş nasılsın?

Dilim tutuklu oğlum

seninle konuşamam

gözlerime iyi bak

sözlerimi anlarsın.

Gözlerimin derininde

kaç uykusuz geceler,

kaygılı bekleyişler

duyduğum haberlerden.

Sana zulüm yaptılar mı?

–Kamber Ateş nasılsın?

Dilim tutuklu oğlum

seninle konuşamam.

Gözlerimden gözlerine

akıyor büyüyerek

yüreğimdeki çığlık

beynimdeki düşünce.

Öğüdümdür sana oğul,

direncini yitirme

sakın başını eğme

teslim olma yenilgiye.

–Kamber Ateş nasılsın?

Dilim tutuklu oğlum

seninle konuşamam

gözlerime iyi bak

sana veda ederken.

Hüznünde gözlerimin,

o masmavi gökyüzü

başı dumanlı dağlar,

kırlardaki çiçekler

çağlayan ırmaklar var.

Uğrunda savaştığın

o sevgi ve özgürlük.

Oğulcuğum hoşçakal.

–Kamber Ateş nasılsın?

OĞLU İDAMA MAHKUM ANNENİN SAVCIYA SÖYLEDİĞİ

Sayın savcı,

güçlüsünüz güçlü olmasına

erişilmezsiniz,

masanız görkemli

makamınız çok yüksek

kendinizden eminsiniz.

Soruyorum size bir anne olarak

acaba geceleri de rahat mı içiniz?

Bir davada onaltı sanık

sekizi idamla yargılanıyor,

ben anneyim

bunu aklım almıyor.

Soruyorum size bir anne olarak

bugün kaç gencin idamını istediniz?

Onlar için idam isterken

biz anneleri

hiç mi düşünmediniz?

Bugüne dek bilmezdim

ne polisi ne savcıyı

hiç işim düşmedi mahkemeye.

Uyarır dururdum oğlumu üstelik

sorguladığı için yaşamı

karşı çıktığı için haksızlıklara.

“Aman oğlum,

sen karışma

biraz geride dur” derdim.

Şimdi utanıyorum

bu sözlerimden,

ondan özür diliyorum.

Çünkü sayın savcı

benim oğlum

öldürmedi kimseyi,

hırsızlık da yapmadı.

Oysa siz

haklı buluyorsunuz

onu öldürmeyi

devlet adına

ve diyorsunuz ki,

“oğlun düşündüğü için suçlu.”

Öyleyse

bırakın asılsın oğlum

düşündüğü için öldürülecekse.

Siz sayın savcı,

oğlumun idamını istediniz

gözdağı vermek için

öteki “düşünenlere”

onu ölüme mahkum ettiniz.

Ah, bitmez tükenmez bu kan

salonlara taşındı ölüm

sokaklardan.

Boşuna bu çaba, bunca zulüm

düşünceyi yok edemezsiniz

ne korkuyla ne ölümle

Sayın savcı,

ben, oğlu idama mahkum bir anne

sıradan bir ev kadını;

şimdi “suçluyum” ben de

çünkü düşünüyorum.

Artık biliyorum oğlumun

neyle suçlandığını.

Şimdi bana düşen görev

hakkını aramaktır oğlumun

ve onun gibi olanların.

Sayın savcı

asın beni de

oğlumla birlikte,

çünkü ben de onun gibi

inanıyorum güzel günlere

ve değiştirmek istiyorum dünyayı.

GERİDE KALAN ANNEYE ŞİİR

Oğlu öldürülen bütün analar adına
Fadime Göktepe’ye...

Bir zeytin ağacı gibisin anne

yaşlı, yoksul

sabırlı ve eski.

Yüzün tarihidir acıların

derinlerde köklerin.

Kolların kucaklar hayatı,

bütün çocukları.

Bir bozkır gibisin baba

uçsuz bucaksız

alabildiğine engin düşlerin;

yaşamınsa

toplamıdır düşkırıklıklarının.

En verimsiz tarlaları sürersin,

sürersin de,

hasat vakti

umudu biçemezsin.

Bir zeytin ağacı gibisin anne

baba, bir bozkır gibisin.

Şimdi kentte

bir kapı önündesin.

Yüzünde acı, yüreğinde isyan,

sesin rüzgarlarda bir çığlık

uğultusu birbirine karışan

bir ormanın içindesin.

Ben hep resimlerini çektim,

başka anaların, genç kadınların

yaşlı, yoksul babaların.

Acının çizdiği

yüzlerinin resmini.

Direncin, umudun, inancın

ve kavganın türküsünü söylüyordu insanlar.

Şimdi sen de

yanındasın onların.

Yaşı kurumuş gözlerinde öfke,

yüreğinde acı.

Diren anne, baba sakın vazgeçme.

Kökleriniz parçalar kayaları.

Ocak 1996

BİR ÇİÇEK TAK YAKANA

Bir çiçek tak yakana

bana gelirken anne.

Ağaçların yeşilini

denizlerin mavisini

doldur getir gözlerine.

Bir tohum ek toprağa

sevgiyle sula onu,

filizlenir ilkyazda

umut tomurcukları

çiçek açar dallarda.

Bir tohum gönder bana

duvarların ardına,

dirençle büyürken o

sevinç katsın yaşamıma.

Bir tohum ek toprağa

sevgiyle sula onu

umutla büyüt anne.

Bir çiçek tak yakana

bana gelirken yine.

Ağaçların yeşilini

denizlerin mavisini

ve yaşama sevincini

doldur getir gözlerine

gözlerinden gözlerime...

BİR TÜRKÜ DE SEN SÖYLE

Bir gün olup zulmün eli

çaldığında kapını

gece karanlığında,

ayrılıklar

girdiğinde araya,

umudunu yitirme

susma

başını eğme

yükselt sesini sen de,

bir türkü de sen söyle.

Bir gün olup tel örgüler

ayırdığında bizi

alaca karanlıklarda,

sakın ağlama bana

umut getir gözlerinle

görüş hücrelerine,

susma

başını eğme

sesini kat sesime

bir türkü de sen söyle.

Bir gün olup yangınlar

yakarsa yüreğini

sırasız ölümlerle,

sakın ağlama bana

kaldır başını göğe

umutlu maviliğe,

susma

başını eğme

yükselt sesini sen de

bir türkü de sen söyle.

* Son iki şiir bir oyun için şarkı sözü olarak yazılmıştır.

KIRILGAN ŞAİR ŞARKISI

KIRILGAN ŞAİR ŞARKISI

Küserim bulutlar

yüzünüzü karartmayın

bana kızgın bakıp

kaşınızı çatmayın,

çocukların gülüşüne

ölüm olup yağmayın.

Küserim

alıp başımı giderim,

kırılgandır

şair yüreğim.

Küserim sevdiğim

beni sensiz

sevginsiz

bir başıma bırakma

kırılgandır yüreğim.

İncinirim

bir sözünden

küserim.

Küserim de

sana küstüm diyemem

bu acıyı

bir başıma çekerim.

Sana da küserim

toprak

çocukları aç

beni çiçeksiz bırakma,

gençleri koynuna alıp

zamansız kucaklama.

Küserim sonra,

küserim de

alıp başımı gidemem,

gidemem senden uzaklara.

Uysal bir sevgili gibi

girerim koynuna

usulca,

kırık bir nar

yüreğim.

Gün gelir

filizlenir

boy verir şiirlerim

mavi göğün altında,

her biri nar çiçeği...

Ağustos1994

GÜNLERİM

Gözaltında kaybedilenlerin
yakınları adına
Emine ve Baba Ocak’a...

Göğsümün üstünde

bir değirmen taşı

öğütüyor sevincimi,

hangi taşı kaldırsam

altında gözyaşları.

BİR ŞAİRİN SON SÖZLERİ

Soysal Ekinci’nin anısına

l

Bir cumartesi akşamı

çekip giderim bu dünyadan

güzel bir sonyaz günü

tasasız kuşlar gibi

cıvıldaşırken insanlar

akarken yaşam

sürüp giderken kavga

hoşça kal derim dünyaya

hoşça kal.

Şiirlerim kalır kitaplarda

görüntüm

eski fotoğraflarda

bir de

o kara sevda

yüreğimin kuytusunda.

ll

Ölürsem eğer

bir yürek vurgunundan

kara bir kurşundan ya da,

mektuplar kalır ardımda

adresine ulaşmayan,

bitmemiş şiirlerin çığlığı

ve bir sevda masalı.

Sonra...

yargılayan konuşmalar

ve timsah gözyaşları...

Ah, kim bilebilir ki,

bir şairin intiharı

yazdığı son şiirdir,

haykırır yalnızlığını.

Eylül 1994

ÖLÜ EVİ

Her şey olup bittikten sonra

sağlığında tek bir güzel söz söylemeyenler,

yüzüne bir kez bile gülmeyenler

ve zehir keselerini

dillerinin altında gizleyenler,

geldiler haykırarak höykürerek

geldiler gözyaşı şişeleri

ve mendilleriyle.

Dövünüp durdular dizlerine vurarak,

aralarında fısıldaşıp dedikodu yaptılar,

gözleriyle fıldır fıldır taradılar çevreyi,

bakınıp durdular umutla

bir kusur bulmak için.

Sonra avuçlarını havaya açıp

dudakları kıpır kıpır,

sahte bir yasla dua ettiler.

İştahla didiklediler

sofraya getirilen eti,

kaşıkladılar ayranı,

helva yemek sevaptı.

Üstüne bir bardak su içtiler

ölünün ruhu için

ve geldikleri gibi gittiler.

Buhur kokuları, suskusu ölümün

ve etekleri uçuşarak hizmet gören kadınlarla

çocuklar kaldı geride

ölümü de oyun sanan.

Bir ağaç yıkıldı uzaklarda bir yerde.

İNSANA ÇIKAR BÜTÜN YOLLAR

Sevgili Gülsen Tuncer’e...

Hangi zor günlerden gelip

hangi zor günlere gittiğimizi,

ne yaşadığımızı geçmişte

geleceğin ne hazırladığını bize

kim bilebilir?

Sınanmış bir dostluğun değerini

kim bilebilir,

hiç yaşamamışsa?

Acıların tutsağıdır bazen insan

yaşamak bir sınavdır o zaman.

Yalnızlığı duyumsatır geceler

gündüzler umarsızlığı taşır.

Ayıp değildir ağlamak

içini dökmek bir insana,

yine de içe akıtılır gözyaşları,

kilit vurulur dudaklara

–Sus,

sus kimse bilmesin,

ne yaşadığını,

dostun da var düşmanın da–

ve yüreğimizde kanayan yara

gülüş olup açar yüzümüzde.

İnsana çıkar bütün yollar

kapalı değildir hep kapılar,

yine de unutma,

yalnız dostlarla paylaşılır acılar.

Sesindeki titreyişi

gülüşündeki hüznü

bir tek dostun duyumsar.

Uzanıp sımsıkı tutar elini

ve fısıldar kulağına direnci,

–tutun yaşama bütün gücünle

umudunu yitirme.

Bir yürek olduğunu bil

yanıbaşında

acını, sevincini paylaşacak

bir dost,

hep yanında olacak–

Ekim 1994

KUZGUNCUK’TA BİR AKŞAM

Sevgili Can Yücel’e,
70. yaş günü armağanı olarak

Yaşam bir oyundur çocuklukta

düşsel atların sırtında

dağlara çıkılan,

denizlere yelken açıp

çiçeklerden düş kurulan;

oyun bahçesi

Kuzguncuk’ta bir bostan.

Geçmişi arıyorum

çocukluk günlerimi

–gülen ayva ağlayan nar–

Bostandaki iyi kalpli bahçıvanı,

dallara asılı kalmış gülüşlerimi...

Arıyorum,

okul yolundaki papatyaları

–hoyratça yolunan–

çam ağacındaki kuş yuvasını

–kedilerin dağıttığı–

Yıkık bir sahnedir yaşam

annesiz çocuk için,

bostanda uyumayı oyun sanıp

yaşadıklarında

hep sevinecek bir şeyler bulan.

Ah, kuşlar gidip

ilk yağmurlar indiğinde

hiç açıkta yattınız mı,

eviniz oldu mu bir bostan?

Geçmişi arıyorum

çocukluk düşlerimi.

Bir çocuk sürüyor tahta atını

biri koşuyor, dizleri kan içinde

başında tavuk tüyleri, elinde yayı.

Bahçıvanın sesi geliyor

dar sokaklardan,

parke taşlarının üstünde

at arabasının tıkırtısı.

Kuzguncuk’ta bir akşam

gülümsüyor Can Yücel’in gözleri,

kaşları salkım salkım erguvan

şiir ustası

kavga yoldaşı

Güler’le gülen insan:

“Ben inatçı bir komünistim,

bir partiye girdim mi

tam girerim.”

Kuzguncuk’ta bir akşam

soyunup üstümdeki hüznü

yürüyorum bugünü

rüzgarlarla yan yana.

Kulağımda denizlerin şarkısı

serçelerin sıcaklığı

yanıbaşımda.

Kızıl bir yıldızı taşıyorum avuçlarımda.

Kuzguncuk’ta bir akşam

yeniden doğuruyor kendini yaşam

çoğaltıp düşlerimi

akıyorum yarına...

20.8.1996 Acıbadem

RÜZGAR TUTAR ELİMDEN

Şiirin rüzgarlı sokağında
şemsiye açan
ozan arkadaşım Sunay Akın’a...

Çok severim yürümeyi

rüzgara karşı

kederli anlarımda,

o geriye iter beni

ben direnirim

savrulmamak için.

Rüzgarla aramızdaki

bu amansız çatışma

unutturur içimdeki acıyı

dirence dönüştürür kederimi.

Fırtınalı günlerde

severim oturmayı

vapurun kıyısında;

soğuktur, üşürüm

yağmur yağıyordur

ıslanırım,

gökyüzü bulutludur

bunalırım.

Bırakmışken kendimi

yaşamın akışına

hüzne yenik düşecekken

rüzgar tutar elimden;

patlar yüzümde ansızın

kırbaç gibi tokadı

sarsar, diriltir beni.

Katıp önüme yaşamı

tutarım elinden rüzgarın

rüzgar tutar elimden,

yürürüz üstüne birlikte

acıların, karanlığın.

Kasım 1994

YAŞAMI SAVUNMALIDIR ŞİİR

YAŞAMI SAVUNMALIDIR ŞİİR

Deniyor ki bana

hep acılardan söz ediyor şiirin

böyle şeyler

hoşuna gitmez insanların.

Ben nasıl görmezden gelirim

yaşadıklarını halkımın,

nasıl koyarım önüne

kendi yalnızlığını yüreğimin;

oğlunu arayan ananın,

cezaevindeki kardeşine

gözyaşı döken kadının,

mahkum eşinin acılarının.

Deniyor ki bana

yangınlar yükselirken göğe

çevir gözlerini gül bahçesine...

Ah, bana göre değil

dönüp ardımı gerçeklere

bireysel bunalımların

burgacına hapsetmek yüreğimi,

imge avına çıkıp

kuşanıp zırhını anlamsızlığın

yaşamdan kopuk dizeler yazmak.

Sizin olsun süslü kıvrımları

yapay güzelliklerin

duyarsızlığınızın ürünü.

Günlük çıkarlara bağlı dostluklarınız

kaypaklığınız

aldatmalarınız, aldanışlarınız

ihanetleriniz, korkularınız

insan kanından damıtılmış iktidarınız

zafer sarhoşluklarınız

şöhretin yaldızlı parıltısı

paranın çirkin gücü

sizin olsun

bunların hepsi.

İçli türküleri halkımın

yürekten gülüşleri,

kır menekşeleri bana yeter.

Ben nasıl unuturum

kendime verdiğim sözü,

nasıl bakarım yüzüne

namuslu, yoksul, yiğit insanların.

Nasıl izin veririm

yılgınlığın

korkunun ve çıkarın

teslim almasına beni,

düşüp ardına çözümsüzlüğün,

nasıl görmezden gelirim

suyun ileri akışını

yükselişini dalgaların

toprağın kabarışını

filizlenişini tohumların.

Nasıl ayrı düşerim

aynı düşü paylaştığım

aynı yolu yürüdüğüm insanlardan.

Ayrılabilir mi şiir,

soyutlanabilir mi sanat

yaşamı savunma kavgasından?

Deniyor ki bana

bir sanatçı

politikaya bu kadar dalmamalı.

Ya, ta kendisiyse politika hayatın,

bir damarı eksik kalmaz mı sanatın?

Bana deniyor ki şiirin

sözediyor kavgadan

şöyle biraz içerik olsun ama

bu kadar yüksek sesle bağırma.

Hele parti işleri filan

bunlar bir sanatçıya göre değil...

Ah, az bile çıktığına inanıyorum sesimin

her gün bir yenisi eklenirken

acılarına halkımın.

Öldürülürken insanlar işkencede

cezaevlerinde, gözaltında

dövülerek,

faili meçhul ölüler,

kimsesizler mezarlığıyken ülkem,

satılırken çocuklar,

haraç mezatken yaşam

ve sürüp giderken acıları kadınların

az bile çıktığına inanıyorum sesimin

az bile,

ve haykırıyorum olanca gücümle.

Şiir yaşam içindir!

Tanıklık etmelidir gününe,

yaşamı savunmalıdır şiir!

Ocak 1996

EKSİLTİLEN GÜNLERİMİZDEN

Yaşamdan eksiltilen
bütün güzel insanlar adına
Metin Göktepe’ye...

Bir şey eksildi günlerimizden

eksiltildi.

Yoksul bir evin sofrasından

tabak,

bilgisayarda yazı,

bordrodan bir imza

değildir yalnızca eksilen.

Direncimiz hiç değil.

Bir şey eksildi günlerimizden

soluduğumuz havadan

bir şeyler eksiltildi.

Sabahları uykulu bir günaydın,

öğlenleri yemek sırasında,

merdivenlerde ayaküstü sohbetler,

iş dönüşlerinin yorgunluğuna karışan

çocuksu gülüşler,

bir genç kızın sevda düşleri

değildir yalnızca eksilen.

Umudumuz hiç değil.

Biri eksildi günlerimizden

aramızdan eksiltildi,

sesi yok sohbetlerimizde,

soluğu yanıbaşımızda.

Sürüye dalar ya hani

kara bir kurt,

serçelerin içinden

kapıp götürür birini

alıcı kuşlar;

geçirip pençelerini acımasızca,

içimizden biri eksiltildi.

İnancımız değil.

Bir şey eksildi günlerimizden

eksiltildi;

okulda, büroda, fabrikada,

bir deniz kıyısında

birleşen ellerin sıcaklığından,

sevincimizden

bir şeyler eksiltildi.

Belki ayrımında değilsiniz

eksildiniz siz de.

Böyle sessiz kalmayın

bizim eksilmemize.

Açın kapılarını yüreğinizin,

yazı yazın, resim yapın

şarkı söyleyin, şiir okuyun,

sesinizi sesimize katın.

İzin vermeyin

soluk aldığımız havanın,

yaşamın eksiltilmesine.

Ocak 1996

EYLÜLLE GELEN

Gözaltında kaybedilen
bütün güzel insanlar için
Kenan Bilgin’e...

Eylülle gelen kapıma

yalnızca hüzündür

Eylülde kalbim üşür.

Alacakaranlığa döndüğünde gün;

göçer bütün kuşlar,

göçer de

acılar kalır

serçelerin kanadında

ve topluca öldürülür

karanlıkta, kuytularda

umutları yüreğimin.

Kirli dumanlar ağar göğe

uzak Kürt köylerinde.

Gözlerimde yağmurlar...

–Söndüremez yangınları–

Çocuk cıvıltıları

ve kuşların ağlayışı

kulaklarımda,

ağıtlardır Kürt ezgileri

acılar semahlardır

dilden dile yayılır.

Bir ana,

güneşe çıkarır umutlarını

kapı önlerinde

ve en güzel nakışı işler

oğlunun çorabına

ısınsın diye mahpuslukta.

Eylülle gelen kapıma

yalnızca hüzündür

Eylülde kalbim üşür;

üşür de

sığınır titreyerek

kendi sıcaklığına,

sokup başını

kanadının arasına,

ısınmak isteyen bir kuş gibi;

saklı tutar kavgasını

umudunu, sevdasını.

Eylülle gelen kapıma

göçük altındaki kömür işçisinin gözleri,

ve umarsız çığlığıdır

gözaltında kaybedilen bir insan yüreğinin.

Eylülle gelen kapıma

yalnızca hüzündür

Eylülde kalbim üşür.

Üşür bir yürek

kıskacında acıların,

üşür de

kurutulmuş çiçeklere dönüşür;

gizlenir usulca

bir kitabın arasına

umut tükenmesin diye.

Isınır bir yalnız yürek

hüzün coşkuya,

acılar sevince dönüşür.

Geçer Eylül

elini Ekim’e verip.

Tohum düşer toprağa,

o umutlu anısında

ve kızaran şafağında Ekim’in.

Yağmur öper yüzünü

çıplak dalda yeşerenin.

Silkinir ocaklarda

madencinin öfkesi,

başkaldırır yazgısına.

Açar gözlerini sonyaza

iki beyaz papatya.

Ekim 1994

YENİLMEM ACILARA

Acılardan bunaldığımda

açarım penceremi yaşama;

köpek havlaması gelir karanlığın içinden,

böler geceyi silah sesleri.

Ürperir kızım uykusunda.

Okşayıp yüzünü

öperim saçlarını.

Bakarım gökyüzüne

yıldızlar ışıl ışıl,

biri göz kırpar usulca,

ortak olur

bir sevdanın gizine.

Ay güler yüzüme

kahkahalarla:

“Değer mi gözyaşları,

ağlamaya gelmedi insan

bu dünyaya,

aynamda saçını tara

gül biraz

gez biraz

sev çılgınca

pişman olma.”

Acılardan bunaldığımda

açarım penceremi yaşama;

uykucu yıldızlar,

çiy taneleri

ve sabahın ilk ışıkları

dolar odama.

Kuşlar umudu çizer

mavi göğe

kanatlarıyla,

tomurcuklar

güle döner usulca.

Bir kedi

koşar serçelerin ardından,

tam yakalayacakken

uçup gitmelerine

bakakalır şaşkınlıkla.

İşçilerin sesiyle

uyanırken sokak yeni bir güne

gülümserim sabaha;

sarılıp öperim kızımı

okula gönderirken.

Koşar telaşlı adımlarla

kanat açar gibi yaşama,

dönüp el sallar sonra.

Umut, çiçek açar yüzünde.

Acılardan bunaldığımda

açarım penceremi yaşama

bakarım mavi göğe, sonsuzluğa;

küçük sevinçler ararım doğada,

bir sıcaklık insanlarda.

Yenileyip direncimi

tutunurum yaşama,

yenilmem acılara.

Ekim 1994

BU BİTMEMİŞ BİR ŞİİRDİR

TOMURCUKLAR AÇILIRKEN

Ah, ne çok çocuklardık

adanmıştık

inanmıştık.

Korku yasak tanımadık

imkansızı istedik,

kırk kapının kilidini açmadık da

kırkbirinci odaya girdik.

Bir yar sevdik

Kafdağının ardında,

devlerle kavgaya durduk,

Aslı gibi ölebildik

sevmekten vazgeçmedik,

Kerem olduk tutuştuk

yolumuzdan dönmedik.

Aşkı bilirdik

sevmelere doyamadık,

vurulduk

umarsız sevdalarda,

sürek avlarında bir bir.

Koparıldık

bir tomurcuk gül iken

örselendik, örselendik

çok kanadı yüreğimiz.

Ah, ne çok çocuklardık

ele avuca sığmazdık.

Seçildik

sınandık

yağlı kurşunlara geldik

ve iplere çekildik.

Vurulduk her defa

dostlarımızla

asıldık, asılanlarla.

Bayrak olmak istemedik

bayraklaştı gözlerimiz.

Yapayalnız tutsaklardık

acıların kucağında,

bir dal yaban lavanta

uzak sürgün topraklarda.

Hiç menekşe görmedik

kim bilir kaç ilkyazdır

fesleğene değmedi ellerimiz.

Ah, ne çok çocuklardık

azaldık, çok az kaldık.

Eski dostlar dost değildi,

teslim oldu kimimiz

tüketip direncini

burkuldu yüreğimiz,

yine de

gücümüzü yitirmedik

kavgamızdan vazgeçmedik.

Çoğaldık tohumlarca

denizlerde damlalarca.

Haykırdı gözlerimiz

hüzün yok, hüzün yok!

Çünkü biz

ne solgun ölüleriz

ne yalnızca üç çiçek,

ne inancı bitik kişi

ne dağlarda

boynu bükük gelincik.

Şimdi biz

cesaretin imgesiyiz.

Daldaki tomurcukta

saksıdaki sardunyada

yürekteki sevdada

yeşeren çimendeyiz,

her an yanıbaşınızda

kavganın içindeyiz.

Tomurcuklar açılırken

yeryüzünde binlerceyiz.

Çünkü biz

ilkyazın kendisiyiz.

Mayıs 1995

SPARTAKÜS’ÜN ŞARKISI

Kahraman olarak doğmadım ben

Spartaküs,

Romalı sıradan bir çoban,

birinin kölesiydim

ölebilirdim öyle de

yanmasaydı yüreğimde isyan ateşi

yüce düşünceler edinmeseydim.

Kuşku duyup bize sunulan düşüncelerin

gerçekliğinden,

sorular sormasaydım kendime

yanıtını bildiğim...

Neden kuvvetli zayıfa hizmet etsin,

neden kalabalık

bir avuç insanın emrine girsin?

İsyan ateşi körüklediğinde

Romalı kölelerin yüreğini,

o dalganın içindeydim.

Dövüştüm herkes gibi,

yalnız bizim olacak bir kent için,

içinde esirlerin

ve efendilerin olmadığı.

Dövüştüm

özgür bir yaşam için,

soru sordum,

bildiğimi anlattım.

Damlaların derelere,

derelerin ırmaklara dönüştüğü

bir selin coşkusunda

sürüklendik birlikte.

Açtık, silahsızdık

ve azdık

Romalı askerlerden.

Yitirdik kardeşlerimizi

çarpışmalarda

ve ovalar boyunca bırakıp ardımızda

ölülerimizi

çekildik dağların yamaçlarına.

Yılgıya düşüp de kimileri

vazgeçtiklerinde kavgadan,

baş eğmedim

dövüştüm ve direndim.

–Sonuna kadar dayanmalı

koparmamak için menziller arasındaki bağı

eksik kalmasın diye

beni benden sonrakine bağlayan

zincirin bir halkası–

Kahraman olarak doğmadım ben,

Spartaküs,

Romalı sıradan bir çoban

birisinin kölesi.

Öylece de ölecektim

yanmasaydı yüreğimde isyan ateşi,

yüce amaçlar edinmeseydim.

Şimdi

halkasıyım zincirin

beni

benden sonrakine bağlayan.

Mart 1996

BU BİTMEMİŞ BİR ŞİİRDİR

Değişmektir evrenin değişmez tek yasası,

insan,

otu, kuşu, böceği,

insanı sevdiği zaman

değişti, değiştirdi;

düşünmeyi öğrendi önce

ellerini kullanmayı,

akarsu boylarında,

ıssız dağ başlarında

evrenin tek sahibi

kadın erkek insandı.

Değişmektir evrenin değişmez tek yasası,

insan,

taşı silaha dönüştürdüğü an

değişti, değiştirdi.

Ezenler çıktı ortaya, ezilenler

efendiler, köleler

güçlüler ve güçsüzler.

Erkek, üstün oldu kadından.

Değişmektir evrenin değişmez tek yasası,

insan,

insan olduğunun ayrımına vardığı an,

yüce amaçlar edindi kendine

umarsız sevdalara tutuldu

isyan ateşi yandı yüreğinde

haksızlıklara karşı.

Bitmeyecek bir şiire başladı...

Prometeus yazdı bu şiirin ilk dizesini

haksızlığa başkaldıran ilk insan,

çalıp Olimpos tanrılarından kutsal ateşi

insanın yararına sundu,

yüreğini bir kartalın pençesine.

Cezasız kalamazdı isyan.

Değişmektir evrenin değişmez tek yasası

eski, taşır bağrında yeniyi

yeni, kanatarak doğar eskiden

ileriye doğru akar yaşam.

Yandı mıydı yüreğinde isyan ateşi

mümkünü yok beklemez baharı

dal ucunda tomurcuk,

önlemsiz serçe kuşu

kan akar damarından.

İnsan,

insan olduğunun ayrımına vardığı an,

bir şiire başladı

eskiyle yeninin, aydınlıkla karanlığın,

ezenle ezilenin kavgasının şiirine...

Sayısız dizeler yazdı

tarih boyunca,

kanla, gözyaşlarıyla,

üretken elleriyle.

Vazgeçmedi kavgasından.

Bu, bitmemiş bir şiirdir;

acıların yanında

umut da var içinde.

Mart 1996

* Spartaküs’ün Şarkısı ve Bu Bitmemiş Bir Şiirdir adlı şiirler, 1996 Mayıs’ında Almanya ve İngiltere’de sahnelenmek üzere yazdığım, “Bu Bitmemiş Bir Şiirdir” adlı sahne oyunu için yazılmıştır. Bu oyun, tiyatro ve sinema sanatçısı Gülsen Tuncer’in yönetiminde, 60 kişilik DİDF Emek Tiyatro Grubu tarafından Köln’de ve Londra’da sahnelenmiştir.

BU KİTAP HAKKINDA

KAVGANIN İÇİNDEN GÜZELLEME

Aydın Hatipoğlu

Gülsüm Cengiz... İlk şiir kitabını 1987’de çıkarmış. Adı: Eylül Değişleri.

Son şiir kitabı da 1997’de. Adı: Akdeniz’in Rengi Mavi. Demek on yıldır kitaplı bir şair. Isparta Sütçüler’de doğmuş. Belli ki kopmamış doğduğu topraklardan. Son kitabının ‘Güller Tomurcuktaydı Henüz’ ve ‘Elmalıoluk Güzellemesi’ başlıklı parçalarında doğduğu toprakları anlatıyor sevinçle, sevecenlikle ve hüzünle...

Düz bir anlatımı var Gülsüm Cengiz’in. Hemen hiç biçimsel kaygı taşımıyormuş; sanki şiirin iç sorunları onu ilgilendirmiyormuş gibi yazıyor. Tüm gücünü anlattığından alan bir şiir. Bir okuyuşta kendini teslim eden bir şiir.

...

Gülsüm Cengiz’in yapay olmayan, özenli ve rahat bir dili var. Çağdaş şiir geleneğimiz içinde Nâzım Hikmet’ten Rıfat Ilgaz’a, Orhan Veli’den Cahit Külebi’ye ve 1960 kuşağına kadar etkilere açık bir şiir. Bir eylem şiiri Gülsüm Cengiz’in şiiri. Toplumsal eylemin içinde yaşar Gülsüm Cengiz. Meydanları, mahkemeleri, hapisleri, sürgünleri yaşar. Yaşatır sürüp giden bu kavganın içinde yok edilmek istenen yaşamı. Kendine görev edinmiş kavganın sözcülüğünü, acıları yansıtmayı, hüzünleri bilemeyi ve direnci canlı tutmayı. ‘Yaşamı Savunmalıdır Şiir’ başlıklı parçada açıklıyor görüşünü.

1960’lı yıllardan bu yana, tam dört kuşak, kendini ya sıkıntıların altında, onunla savaşım içinde buldu ya da 1980 sonrasının ‘depolitizasyon’ ortamında toplumuna ‘bîgane’, ‘dümenine bakan’ bir yaşamı seçti. Bu ortamda şiire soyunan gençler de kendilerini ya toplumsal kavganın sözcüsü olmaya ya da anlamsız yaşamın bunalımına bağladı. Bir bölüğü hapisleri, kıyımları, acıları göze alıyordu; öbürü alkolün, esrarın, bireysel çarpıklıkların sarmalında yok olmayı...

Yokluklar, yoksulluklar, haksızlık ve adaletsizlikler ortamında günlük ekmeğinin peşinde koşan büyük kitlelerse her ikisinden de uzaktı. Ama kendi sıkıntılarını, ezilmişliğini, horlanmışlığını haykıran, onun sözcülüğüne soyunan aydınlarla bir biçimde karşılaştırıldığında ona sempati duyuyor, benimsiyordu. Gülsüm Cengiz, çoğu kez, bu diyaloğu yakalıyor; gerek yurtiçinde gerekse yurtdışında emekçi kesimlerden büyük ilgi görüyor. Sıcacık, sevecen yüreğini içtenlikle açarak sesleniyor. Umutsuzluğa geçit vermeyen bir dirençle. Sevdaları bile hüzne bulayarak. Gülten Akın’dan Sennur Sezer’e uzanan dirençli anaç bir şiiri, boğazınıza düğümlenen duygularla sürdürüyor.

Gülsüm Cengiz’in şiirinden nice kaçak kahramanların, nice kuru sıkı naralar atanların alacakları çok ders var. Tabii dumanlı köşelerde oyalarına cici boncuklar dizen zennelerin de...

Gösteri, Mart-Nisan 1998

GÜLSÜM CENGİZ ŞİİRİNDE
 TARİHSEL OLGULAR

Güngör Gençay

Gülsüm Cengiz’in dördüncü şiir kitabının adı: Akdeniz’in Rengi Mavi. Toplumsal olayları irdeleyen şiirlerin yer aldığı kitap (Akdeniz’in Rengi Mavi, On İki Temmuz Şarkısı, Yükselir Yarınlar Ellerimizde, Kırılgan Şair Şarkısı, Yaşamı Savunmalıdır Şiir, Bu Bitmemiş Bir Şiirdir) adlarını taşıyan altı bölümden oluşuyor.

Mavi; sevgidir, güzelliktir, umuttur ve gelecektir.

Onun için şair:

“... Akdeniz, sevdiğim

kır menekşesi

direncimin, umudumun simgesi

şiirimin ülkesi

karartamaz hiç kimse

güneşini

söndüremez ateşini

yüreğim çünkü Akdeniz

Akdeniz’in rengi mavi.”

dediği dizelerde Akdeniz’in mavisini yüreğinin ekseninden geçiriyor. Kendi yaşamının öyküsü olan ‘Güller Tomurcuktaydı Henüz’ adlı şiirde ise gidip görememenin, varıp bulamamanın, ya da bıraktığıyla bulduğu arasındaki uçurumun derinliğini:

“... Ne çocukluğumun

gül kokulu sabahları

ne toprak damlı evler

ne sokaklarında

yağlı çıraların aydınlığı

...

Karşıladı bizi

boş inançlar, gelenekler, kurallar

törelerin baskısı,

ortaçağ karanlığı...”

dizeleriyle ifade ediyor.

İnsanları, onların acılarını ve sevinçlerini kendisiyle özdeşleştiren Şair; oğulları, kardeşleri, erkekleri mapusanede olan kadınları ve onların duygularını:

“... Kadınlar ki

iki kez üretirken yaşamı

iki kat ezilirler.

Yine de umudu yitirmezler,

Sevmekten vazgeçmezler

Ah şimdi kaç kadının

geceleri

uykusuz/sevişmesiz

bedenleri üşümede

yürekleri Gebze,

Bayrampaşa, Ümraniye...”

dizeleriyle usta bir ressam gibi çizdikten sonra, özünde paylaşma ve dayanışmanın yükseldiği:

“... yitirdiği sevdiğine ağlamayan

bir ananın

saçındaki aktan,

elindeki fotoğraftan

geçiyorum usulca...”

dizeleriyle çok önemli bir gönderme yapar. Çünkü ‘Sürgündür Sevdamız da” adlı şiirinin:

“... Gözlerine baktığım an

yeşil yaprakların arasından sızan

güneşini görürüm ülkemin...”

dizelerinde belirttiği gibi, güzel bir geleceğin, bakılan gözlerde görülecek kadar somutlandığına inanır. Yerini ve kimliğini çok net bir biçimde belirler.

“... Şimdi

halkasıyım zincirin

beni

benden sonrakine bağlayan.”

Gülsüm Cengiz, sosyalist dünya görüşüyle sanatını zenginleştiren bir şairdir. Söylemi; yalın ve hayatın içindendir. Onun için, insanı ilgilendiren her şey, şiirin konusu olur. Ayrıca Gülsüm Cengiz’in şiirinde; şiiri karanlığa, anlaşılmazlığa götüren soyutlamalara rastlamak olası değildir. Şair, algılamalarını soyutlayıp yeni bir bileşime kavuşturduktan sonra, kendi söylemiyle yeniden somutlaştırır. O nedenle de, birbirinden ve şiirin bütününden kopuk imgelere rastlanmaz ürünlerinde.

Bana göre, Gülsüm Cengiz şiirinin en önemli ve de gözden kaçan özelliği budur. Yani, imge, şiirin bütününde vardır. Onun için, gündelik yaşam içindeki sözcüklerle kurulan şiirleri, bütünlüklü olarak okuyanı kavrar. Şairin, Akdeniz’in Rengi Mavi adlı kitabı, söylemek istediklerimin en yakın tanığıdır.

Gülsüm Cengiz (Akyüz)’ün şiirine, dönemlerinin tarihsel olguları içinden ve sınıfsal bir perspektifle bakmak gerekir. Böylece, hem ürünler nitel konumu açısından belirlenip yerli yerine konmuş, hem de sanat ürünü olarak hakkıyla özümsenmiş olacaktır. Çünkü bu şiirlerde, bir anlamda da belli dönemlerin resmi olmayan tarihi dokunmaktadır.

Cumhuriyet Kitap, 22 Ocak 1998

GERÇEĞİN RENGİ MAVİ

Akgün Akova

Yıllar önce Yunanlı bir kahve garsonu, şair Yannis Ritsos’un büyüklüğünü anlatmak için dağları göstermişti Özdemir İnce’ye. Ne kadar görkemli bir tanımlamadır bu ve bulutlar tanıktır gerçekliğine.

Kimi şairler de, bulutlar gibi, gerçeğe tanıklık etmek için yazarlar. Gerçeği görmeye çalışırlarken, “yalnızca doğru yerde olmak yetmez, doğru yere bakmak da gerekir” diye düşünürler. Düşündüklerini gerçekleştirmek için de, yaşama binbir gözle bakmaya çalışırlar. Kimi zaman sıradağların doruklarından, kimi zaman bir annenin gözbebeğinden, kimi zaman bir yürüyüşün uğultusundan göz kırparlar yaşama. Ama nerden bakarlarsa baksınlar, bulundukları yer hep gerçeğin içinde, haklının yanındadır.

Bu şairlerden biri olan Gülsüm Cengiz, Isparta Sütçüler’de doğdu. Doğduğu zaman tarih henüz icat edilmediği için son kitabı Akdeniz’in Rengi Mavi adlı kitabının arkasına da, doğum tarihi yazılamadı! Belki de “aç parantez/kapa parantez”leri sevmediği için böyle yaptı. İstanbul İlköğretmen Okulu’nu bitirdikten sonra Balıkesir ve İstanbul’da öğretmenlik yaptı. Çeşitli dergilerde çalıştı. İlk şiir kitabı Eylül Deyişleri 1987’de çıktı. Ardından Sevdamız Çiçeklenir Zulada ve Mayısta Üzgün Gönlüm yayımlandı. Şiir, çocuk edebiyatı ve oyun dalında ödüller aldı.

Gerek şiirlerinde, gerekse diğer yapıtlarında hep kolay anlaşılır, yalın ve türküye yakın bir dil kullandı. Söz cambazlığı yapmadı, kulağını gösterirken, kolunu kafasının çevresinde dolaştırmadı. Suların usul usul, ama durmadan akmasını istedi. Damlaların sürekliliğine inandı. Şarkıların birlikte söylenmesi gerektiğine inandı. Yarınların ellerin üzerinde yükseleceğine inandı. Sanıyorum hep bu yüzden, yüzünde tatlı bir gülümseme taşıdı ve yazmanın en iyi tanıklık olduğunun bilincine vardı. Acıların paylaşılınca azaldığının, sevinçlerin paylaşıldıkça çoğaldığının bilincine vardı. Bir dağın doruğuna tırmanan karıncanın her zaman dağdan daha yüksek olduğunun bilincine vardı. İşte bu yüzden, belki de yalnızca bu yüzden, Akdeniz’in Rengi Mavi adlı kitabı yazdı Gülsüm Cengiz. Elbette Akdeniz’in renginin mavi olduğunu bilmeyen yoktu. O yine de yazdı. “Akdeniz’in rengi mor ya da eflatun” diyebilirdi, demedi. Toroslar’a tırmanırken, kendini yanına aldı. Gelinciklerin karanlığa isyanını gördü. İlkyazın kanadığını gördü. Yazmaya oradan başladı. Kanayan gelinciklerin, onu Cumartesi Annelerine götüreceğini çok iyi biliyordu.

Kitabın ilk bölümü, kitapla aynı adı taşıyor ve “Gök gözlerine dolar / aşk yüreğine / köpürür deniz / vurur öfkesini kayalıklara / kartallar konar kalkar doruklara / sarılır birbirine / iki deli hanımeli / Torosların yamacında / türkülenir Akdeniz” diye başlıyor. Akdeniz, bir şiir ülkesi olarak yolcuları karşılıyor. Bu yolcuların arasındakilerden biri olan şair, tomurcuklanmış güller içindeki Isparta’dan geçip Davraz’ın başındaki kara baka baka Eğirdir’i geride bırakır ve baba evinin penceresini yeniden açmak için doğduğu yerlere gider.

Bu bölümde, doğanın şairin yüreğine nakışlandığını görürüz. Gülsüm Cengiz, Toroslar ufukta silinirken şöyle der:

“Oysa bilirim şimdi hâlâ / Toroslarda / kıvrak ezgiler dolanır / kıl çadırların arasında / yayık döver / bir yörük gelini. / Yeni sağılmış süte katık edilir / Bakır sahanda yumurta, / bakraçta ayran / çanakta dut pekmezi / ve yaşama sevinci.”

Kitabın “On İki Temmuz Şarkısı” başlıklı ikinci bölümünde, Gülsüm Cengiz, “defne, mersin kokuları arasında, çan, çıngırak, oğlak, çoban sesine uyanır”. Ve şiirlere kadınlar girmeye başlarlar; ışık, aşk ve yaşam tanrıçası İştar’la birlikte. “Sevda, / yaşamı da kavgayı da paylaşmaktır” der şair, “emek ister aşk da; / umut, sabır, cesaret. / Aşk koşulsuz bağlanmaktır. / Seven bir kadın ancak / uğruna ölümü göze alır da / iner sevdiğinin ardından / karanlıklar dünyasına.”

Gülsüm Cengiz, bugüne kadar ürettiği bütün yapıtlarda olduğu gibi yeni şiir kitabında da direnen kadınları, “iki kez üretirken yaşamı, iki kat ezilen” kadınları anlatıyor. “Kadınlar ki... / Çarpılır kapılar yüzlerine de / geri adım atmazlar; / gelip kenar semtlerdeki evlerden, / uzak kentlerden / kuşatırlar alanları. / Toz bulaşır, / çamur sıçrar ışıklı vitrinlere / ve yoksulluğun resmi, / gecekondulardan gelen. / Kadınlar ki... / Kara giysileri, acılarıyla / bekleşirken kapı önlerinde / pencerelerde; / ellerinde / öldürülmüş çocukların fotoğrafları - / kasıklarında yeniden / doğum sancıları.”

Temmuzun içinden yaşamın özsuyuyla geçiyor Gülsüm Cengiz, “geçip acıların, tuzakların içinden umuda süzülüyor.” Yarınlar kadınların ellerinde yükseliyor. Üçüncü bölüm de, Nâzım Hikmet’in, “Kadınlarımızın yüzleri acıların kitabıdır” deyişiyle başlıyor. Ardından, bir mahkûmun karısının söylediklerini okuyoruz:

“Ne zaman baksam gökyüzüne,

oturup söyleşsek arkadaşlarla,

bir yürüyüşe katılsam,

tomurcuklandığını görsem bir çiçeğin,

gelinciklerin rüzgârla dalgalandığını,

güzelliğini duyumsarım yaşamın

coşkusunu kavganın.

–Sıcaklığın yayılır içime

gücün eklenir gücüme

uzaklarda olsan da–”

Gülsüm Cengiz’in şiirlerinde, ilk göze çarpan özellikler, içtenlik ve yalınlıktır. “Kamber Ateş Nasılsın?” adlı şiirinde yedi yıl görmediği oğlunu görüşe gittiğinde kendi diliyle konuşamayan bir Kürt anayı anlatır. Sanki bütün diller, anlamlar, duygular, bakışla o tümceye doluşmuştur. “Kamber Ateş Nasılsın?..” Sanki bütün yasaklar, acılar, dilsizlikler, tutulmalar o tümcenin içine doluşmuştur: “Kamber Ateş Nasılsın?”

Bu bölümdeki şiirlerden, “Geride Kalan Anneye Şiir”, oğlu öldürülen bütün analar adına Fadime Göktepe’ye adanmış. Ardından şöyle diyor Gülsüm Cengiz:

“Bir çiçek tak yakana

bana gelirken anne

ağaçların yeşilini

denizlerin mavisini

doldur getir gözlerine.”

Gülsüm Cengiz’in şiiri de, yakaya takılan bir çiçek gibi duruyor karşımızda. Herkes koklasın diye koparılmış. “Bir Türkü de Sen Söyle” adlı şarkı-şiir şöyle bitiyor:

“Bir gün olup yangınlar

yakarsa yüreğini

sırasız ölümlerle

sakın ağlama bana

kaldır başını göğe

umutlu maviliğe

susma

başını eğme

yükselt sesini sen de

bir türkü de sen söyle.”

“Kırılgan Şair Şarkısı” adlı bölümde, Emine ve Baba Ocak’a, Soysal Ekinci’ye, Gülsen Tuncer’e, Can Yücel’e, Sunay Akın’a ithaf edilmiş şiirler var.

“Yaşamı Savunmalıdır Şiir”de:

“Deniyor ki bana

hep acılardan söz ediyor şiirin

böyle şeyler

hoşuna gitmez insanların.

Ben nasıl görmezden gelirim

yaşadıklarını halkımın,

nasıl koyarım önüne

kendi yalnızlığını yüreğimin;

oğlunu arayan ananın,

cezaevindeki kardeşine

gözyaşı döken kadının,

mahkûm eşinin acılarının.”

diyen Gülsüm Cengiz’in şiiri, Akdeniz’deki küçük bir ada gibi duruyor. Kumsalında kum değil, şiirler olan bir ada...

Cumhuriyet Kitap, 22 Ocak 1998

“KADINLAR İZLEYİCİ OLMAMALI”

Röportaj: Gamze Deniz

“Göğüs gerip güçlüklere / Dinlerim yüreğimin sesini / seni beklerim, seni beklerim. / –Sürer yaşam senden uzakta, / Yasaklar ayırır da bizi / Birleşiriz kavgada– / Ben bir ucundan tutarım hayatın / Sen bir ucundan / Yükselir yarınlar ellerimizde” diyor şair-yazar Gülsüm Cengiz son çıkan kitabındaki şiirlerinden birinde. Akdeniz’in Rengi Mavi, Gülsüm Cengiz’in bugüne dek yayınlanan yirminci kitabı. Gülsüm Cengiz yalnızca kitaplarıyla, tiyatro, şiir ve çocuk yazını alanlarında verdiği yapıtlarla değil, siyasi kişiliği ve sosyalist harekette kadın konularına gösterdiği duyarlılık ile de tanınıyor. Cengiz’le şiir, kadın ve siyaset üzerine konuştuk.

1997 sizin için oldukça yoğun bir yıl oldu, öyle değil mi?

Doğru. Hem yoğun, hem de özel bir yıl. İlk kitabım 1987’de yayımlanmıştı. Bu yıl yirminci kitabım yayımlandı. Daha önce yazdığım iki tiyatro oyunu yine bu yıl kitaplaştırıldı. “Makas Kesmez, İğne Dikmez, Olmasa Ellerimiz” adlı oyun TOBAV Büyük Ödülü’nü kazanmıştı 1991’de. Tekstil sektöründe çalışan emekçilerin karşılaştıkları zorlukları konu alıyordu. Öteki ise “Hepimiz Çevreciyiz”. Konusu ise çevrecilik adına yapılan ikiyüzlülükler. Ayşe’nin Günleri adlı kitabım 1997 Ağustos’unda Almancaya çevrildi ve İsviçre’de yayımlandı. Kısacası bu yıl birçok çalışmamın değerlendirildiğini gördüm. Küçük şeyler insanı mutlu ediyor bu anlamda. Daha önce İngilizceye çevrilen bir şiirim Uluslararası PEN’in dergisine alınmış, bunu gördüğümde duygulandım. O şiir böylece ulaştı birçok ülkeye. Dilini kullanamayan, cezaevine gittiğinde oğluyla konuşamayan bir Kürt ananın duygularını anlatıyordum dizelerimde. Bu duygular sınırları aştı. 31 Aralık’ta bir başka mutluluk yaşadım. Mainz’da yayımlanan bir edebiyat dergisi, Almancaya çevrilen çocuk kitabıma “Sıradışılık Ödülü” vermiş, bunu öğrendim. Bana yeni yıl armağanı oldu o ödül.

...

Şiirlerinizde güçlü bir kadın sesi var. Özellikle de sistemin en çok hırpaladığı kadınları, çocukları cezaevine düşen anneleri, emekleri sömürülen kadınları, yıkık evlerin kalıntıları arasına sıkışmış kadınları anlatıyorsunuz. Onlara ses veriyorsunuz...

Hayatın içinden alıyorum bütün bu öyküleri. Şiirlerimde, tiyatro yapıtlarımda kadın acılarına ayrı yer veriyorum. Kadınlar günümüzde iki kat değil, üç kat sömürülür hale getirildiler. Emekleri, cinsellikleri sömürüldüğü gibi, bir de kitle iletişim araçları tarafından metalaştırılıyorlar. Kadın bir tüketim nesnesi olarak, pembe dizilerle beyni yıkanabilecek, düşünme yeteneğinden yoksun yaratıklar olarak görülüyor. Kadın baskı altında tutuldukça da, sesi daha az duyuluyor. Öyle bir ezilme yaşanıyor ki, kadın kendini evinin içinde bile ifade edemiyor. Şu yirmi kitap sanıyor musunuz kolayca çıktı ortaya? Dişle tırnakla mücadele etmek, hiç durmadan üretmek gerekti onları çıkarmak için. Böyle bir hayat mücadelesi içinde, kadınlara ses vermek de zordu. Ama bir o kadar da şarttı. Toplantılarda çeşitli kesimlerden kadınlarla tanışıyorum, dizelerimi ezbere okuyor, yazdıklarıma sahip çıkıyorlar, bu çok gönendirici. Yalnız şu an içinde bulunduğum siyasi yapıda değil, yaşamın farklı alanlarındaki kadınlarla da iletişim kurmak beni sevindiriyor. Annemiz, sokaktaki kadın, savaştan mağdur olan, çoluğu çocuğuyla göçe zorlanan kadın... Hiç birini atlamamak gerek. Şiiri var eden budur.

Ek Gündem, 7 Şubat 1998