Akdenizli Şiirler

Hazırlayan: Sennur Sezer

Antoloji

Evrensel Basım Yayın –340

Akdenizli Şiirler

Hazırlayan: Sennur Sezer

Birinci Basım Ekim 2007

Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Bahar Eroğlu, Fırat Çaralan

Kapak Fotoğrafı: Erdal Kınacı

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Eskişehir Mah. Dolapdere Cad.

Karabatak Sok. No: 31 Şişli / İstanbul

Tel: 0212 247 65 17 (pbx) Faks: 0212 247 24 61

web: www.evrenselbasim.com

e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

SUNU

Zeytin, incir, üzüm... Her biri doğanın mucizesi... Akdeniz’e özel. Her biri tek başına insanın gereksinmelerini karşılar. Hele zeytin. Sonra göçmen ürünler: limon, mandalina ve portakal... Defneyi, fesleğeni, ot çeşitlerini saymıyorum bile. Üstüne masmavi güneşli bir gökyüzüyle çivit rengi bir deniz... Ehlikeyif denecek kadar her şeyin güzelini isteyen insanlar için seçilmiş bir doğa. Hoşgörü ve ölümüne sevdalar. Akdeniz ve Akdenizli olmak denince ilk akla gelen özellikler bunlar.

Ve bu cennetin ortasında cennetin keyfini çıkarmayı engelleyen bir yoksulluk.

Yoksulluğun yanı sıra Akdeniz zenginliğinden kolayca pay almak isteyenlerin kışkırttığı savaşlar.

Binlerce yıllık uygarlıkların yıkıntılarıyla, dünyaya egemen olan dinlerin beşiği olmak da var Akdenizlilikte.

Peki bütün bunların yansıması nedir edebiyata?

Dillerin çeşitliliğinin, inançların renklerinin coğrafyada birbiriyle uyum içinde yer alması da, komşusuyla kan davası gütmek de doğal.

Hem barıştan yana hem öfkesi burnunda halklar... Bu bölgesel bir karakter özelliği değil bence. Suç yoksullukta. Bunca zenginliğin ortasında çaresiz yaşamakta. Edebiyat bunu yansıtıyor elbette.

Ben de yapabildiğimce bunu göstermeye çalıştım düzenlediğim seçkide.

Başta Mustafa Balel, Yüksel Pazarkaya, Engin Aşkın ve Suat Karantay olmak üzere tam bir Akdenizlilikle katkı sunan tüm çevirmenlerle, telifleri kendilerinde olan şiirleri kullanmamıza izin veren Can, YKY, Varlık ve Cem yayınevlerine teşekkür ediyorum.

Sennur Sezer

ARNAVUTLUK

Drittero Agoli

OĞUL

Uzak bir hısmın değilim,

oğlunum ben senin,

Arnavutluk!

Köklerim senin doruklarındadır,

senin sütünü içmişim

senin kaynaklarından,

atalarım gibi.

Oralara çarpan karlar

eridi gitti,

üzerlerine yürüyen rüzgârlar

söndü gitti.

Arnavutluğum benim!

Çev.: A. Kadir - Mehmet Günsür

YÜREK

Dağlar, dağlar, Arnavutluk dağları,

demir yüklü, yiğit yüklü, başak yüklü!

Siz ki bir yerlere sığmazsınız,

bir bu yürek içine alır tümünüzü,

bir bu yürek!

Çev.: A. Kadir - Mehmet Günsür

İsmail Kadere

SANAYİ DÜŞÜ

15

Selam, yeni yapılar!

Çok az olmuş yazılalı

sokakların beyaz plakaları.

“Homeros sokağı”,

“Demir alanı”,

“Komün alanı”.

Selam, yeni sokaklar, yeni mahalleler!

Selam, emekçi mahalleleri!

Sokak lambası, selam sana,

sabahın cilasını solduran dost lamba!

Sevenleri ayıran raylar,

soluk soluğa lokomotifler, selam!

Günaydın, yarık karınlı otomatik telefonlar,

akşama dek yaşlanacak temiz sabah havası,

geceyi ordan burdan bölen taksilerin ışıkları,

yağmurdan solmuş son afişler,

uyurgezerleri andıran anıtlar,

günaydın hepinize!

İyi akşamlar, yeni kentin körpe fidanı!

Gencecik bir kızın vücuduna benzersin,

üstünde kadınlığın ilk belirtileri.

Doğurgan bir kadınlıktır bu,

kim bilir ne heykeller üreyecek ondan!

16

Yağmur yağıyor ovaya.

Duruyor yeşil cip

kıyısında büyük yolun.

Kaldırdım rüzgâra karşı ceketimin yakasını.

Bir cigara yakıyorum,

sessiz soluksuz.

Arkeologlar hiç aramayacaklar

yıkıntılarını bu kentin,

ne toz yağdıracak zaman, ne kül

onun başına.

Çünkü o, yaşamın kendisidir;

her zaman soluk alacak o

kordan bir gülümsemeyle,

dolaşacak çelikten bir kan

damarlarında onun,

duman, buhar ve kıvılcım kusacak o

ta sonsuza dek,

zamanın, unutuluşun, müzelerin üzerine,

durmadan.

Çev.: A. Kadir - Mehmet Günsür

BOSNA

Hamza Humo

TEDİRGİNLİK

Yaseminler açıyor,

Dal budak salıyor bağlar, geçiyor bahar.

Ah benim kızlığımın apak çeyizleri

Eski şafaklarda sessizce ağırlaşan!

Yeşil sandala

Her sabah bir taş atıyorum ufacık,

Günleri sayıyor, seni bekliyorum,

Ah sevgilim, yaralı kaygım benim!

Gözyaşlarımla gergefi ıslatıyorum;

Katmerli yaseminler de soluyor avlumuzda bizim.

Güzler de soluyor, çatıyor kışlar da

Sessiz uzun geceler de ilerliyor apak düzlüklerde.

Uyanıyorum.

Uykumda sıçrıyorum ürken bir kuş gibi:

-Kapıyı çalan kim!-

Ah hiç kimse, hiç kimse yok,

Aşağıda ahırda

Şıngırdıyor zinciri atımızın.

Çev.: Nusret Dişo Ülkü

İzzet Sarayliç

O GÜN BİR OZAN ÖLMÜŞTÜ

... ünlü ozanı gazellerin

insanların dostu

anayurdundan çok uzak bir yerde

yalnız hapishanelerini anımsadığı

ve benim sana döndüğüm gibi

o da dönerdi ya sık sık. Ama yalnız hapishanelere.

o gün bir ozan ölmüştü,

hiçbir zaman karşılaşmamıştık

yatmıştık belki aynı otellerde

belki aynı lokantalarda yiyip içmiştik

tanımıştık aynı garsonları belki

dolaşmıştık aynı bulvarlarda

belki zaman zaman karşılaşmıştık

bir okurun çalışma masasında;

o gün bir ozan ölmüştü,

öğrencilerin yaz sınavlarına hazırlandıkları bir gün

gazetelerde yeni papanın kim olacağı

uçak kazalarından haberler vardı

bu satırlar arasında

benim de ufak tefek kaygılarım seziliyordu;
o gün bir ozan ölmüştü,

mecnunların dostu,

yalnız hapishanelerini hatırladığı

kendi anayurdundan çok uzak bir yerde

yarıya dek indirilmiş yüreğimin bayrağında mısralarım

yıldızları ve beni
avutmak için kaldı dudaklarımda;

bu olay bir haziran başlangıcında geçmişti
ki o gün
insanlığın en çok gereksinme duyduğu ozanlardı.

Çev.: Yüksel Pazarkaya

SAYRILAREVİ PARKINDAKİ BÜLBÜLE

‘Ameliyat’ı bekleyen kadına
bir bülbül düşündüm, ötecek.

Elimden başka ne gelir
işte bir bülbül düşündüm
varsın şimdi durmadan ötsün.

Sevgilim,
İğneyle uyuttukları bu anda
duyuyor musun türküsünü onun?

Çev.: Yüksel Pazarkaya

SARAYOVA1 BENSİZ NASIL YAŞAYACAK

...eh, yaşayacak bir türlü
iki üç damla yaş akıtacak, çekilecek iki üç demeç
kanserden hasta olan o üçüncüsü ne olur uzun konuşmasın.

Sonra kavuşacak kendi gecesine
ve unutmaya başlayacak beni.

Birinci gece yeraltından çağıracak imdada
diyecek “Oslobocenye”, “Vesnik” gazetelerini okuyabilsem.
Sonra yavaş yavaş alışacak her şeye.

Ama biz gene zaman zaman karşılaşacağız.
Ozandım ben çünkü.

Kentim üstüne her ne zaman sıcak bir söz söylemek gerekirse
ben gene karşında olacağım.

Ölüm haberimden en çok acı duyacak olanı biliyorum.
Ama bu kez anmayalım adını onun.

Çev.: Yüksel Pazarkaya

CEZAYİR

Muhammed Dib

AĞAÇ

Ağaç bekliyor.

Sonra karardı.

Orada kaldı.

Çocuk onu izliyor.

Dedi ki: gece oldu.

Dedi ve içeri girdi.

Akşam yemeği. Uyumuyor.

Peki ya ağaç? dedi.

Çocuk kendine sordu.

Ampul ışığının altında.

Ağacın gelip gözlerini kapattığı çocuk.

Çev.: Eylem Yıldızer

Batı Sahra

Ali Salem Iselmu

TİRİS²

Eğer bir gün varırsan

Beyaz ve engin bir toprağa

Uçsuz bucaksız siyah heykellerle eşleşmiş

Ve develerin gevşek yürüyüşü ve Bedeviler,

Orada efendisiz ve sahipsiz bir toprağın olduğunu hatırla

Masum varlıkların aynası ve ruhu.

Çev.: Eylem Yıldızer

Rashid Boudjedra

KAHVE

Bir paket sigara

Aldım

Bir gazete

Ve güneş ışığı

Yerleşiverdim masaya

Uçsuz bucaksız bir kahvehanenin

Terasında

Süt isteyip garsondan

Düzene koydum:

Sigara paketimi

Gazetemi

Güneş ışığımı

Süt bardağımı

Dayayıp sırtımı koltuğuma iyice

Başladım sakin sakin okumaya

Biraz sonra baktım

Sigara paketim

Gazetem

Güneş ışığım

Süt dolu bardağım

Sıralanmış güzelce

Ve dedim ki içimden

Yoksa devrimci miyim ben?

Çev.: Mustafa Balel

Şiirleştiren: Sennur Sezer

Bachir Hadj Ali

SEVİNCİM SÜRSÜN

Cezayir’im

avare yaşamımın yurdu

güzel beyaz kokuların ülkesi, ülkem

Kadınlar susuyor

toprak kaçıveriyor avuçlardan

Gökyüzü umutsuzluktur

İnsanların özlemi üstünde

Açılır deniz kocaman kocaman

…

İyi insanların bu yılmaz ülkesinde

Yabaniler yaşıyor

Eski yabanlıktan

mutluluktan habersiz bu ülkede

Kadın ancak gecedir

And olsun sana

gecenin batışıyla

ve doğan günle

birbirine bağlı olanlar yaşayacak

Çev.: Mustafa Balel

Şiirleştiren: Sennur Sezer

FAS

Abdellatif Laâbi

ANAMIN DİLİ

İki yıldır görmedim annemi

açlıktan ölüverdi

Derler ki

Çıkarıp başörtüsünü

Her sabah

Yeri dövermiş yedi kez

Tanrı’ya ve Tiran’a lanetler yağdırarak

Mağaradaydım ben

işi çok ağır insanların gizlice gölgede okuduğu

ve çizdiği duvarlarına geleceğin hayvan resimlerini

Annemi yirmi yıldır görmedim

bana bir kahve takımı bırakmış Çin işi

bir bir kırılıyor fincanları

Öyle çirkinlerdi ki hiç hayıflanmıyorum

yalnızca kahve içmeyi severim onlarla

Yalnız olduğumda bugün hâlâ

annemin sesini ödünç alırım

Ya da benim ağzımdan konuşan odur

küfürle, lanetlemelerle, kaba saba ilenmeleriyle

İmaların, cinasların bini bir para

her biri tehdit dolu sözcüklerinin

Annemi iki yıldır görmedim

Ama onun ağzıyla konuşan

şimdilik bir benim

Çev.: Mustafa Balel

Şiirleştiren: Sennur Sezer

GÖKYÜZÜNÜ İNCELE

Gökyüzünü inceliyorum çıplak gözle

Ve kulak kabartıyorum

Seslere

Ey siz

Kara deliğin ötesindeki

Kaçak galaksiler

Yanıt verin bana

Anlatın kendinizi kısaca

Ki yazılayım

Gelecek serüvene

Gömeyim korkumu

Eksiklerimin

Ağır kefenine

Çev.: Mustafa Balel

Şiirleştiren: Sennur Sezer

Khalid Benslimane

DÜNKÜ DOST

Sustuğunda son bomba

Ve artık masumiyet tükendiğinde

Çalacak mısın kapımı yine?

Güller soldukça

Tazelenen sevdamız gibi

Çalacak mısın yine kapımı?

Silahların gümbürtüsünde

Karıştığında birbirine

Ruhlarımızın haykırışlarıyla gözyaşları

Çalacak mısın yine kapımı?

Hayvanın susuzluğu dinip

Artık kan istemediğinde

Belki o zaman işte

Çalarsın kapımı

Çev.: Mustafa Balel

Şiirleştiren: Sennur Sezer

FİLİSTİN

Fatva Tukan

YETER BANA

Yurdumda ölmek bana yeter,

gömülmek yurdumun toprağına,

toprakta dağılmak, karışmak toprağa, yok olmak,

sonra dönmek bir gün yeryüzüne tekrar

bir yeşil ot olarak,

dönmek bir gün

ülkemde büyüyen bir çocuğun elinde

bir demet çiçek olarak

yeryüzüne tekrar.

Yeter bana

yurdumun bağrında olmak,

toprak,

      ot,

           çiçek.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

TUFAN VE AĞAÇ

Bir baskınla yayılırken ortalığa o şeytan, zorba fırtına,

fırlatırken tertemiz yeşil toprağın üstüne

karanlık tufanı

yabani kıyılar,

tüm boğazlar haykırdılar patlarcasına.

Devrildi ağaç.

Ezildi güçlü gövde.

Ağaçta bir ufacık kıpırdama komadı,

ağaçta bir parçacık can

komadı fırtına.

Devrildi ağaç.

Bağışlayın, kızıl dereler!

Bağışlayın, sulanmış kökler!

İnsanlarımın kanıyla sulanmış kökler, bağışlayın!

Bağışlayın, Arap kökleri,

ağır kayalar gibi yerin dibine çöken Arap kökleri,

ve çöktükçe birbirine daha çok bağlanan

Arap kökleri,

bağışlayın!

Gene dikilecek ağaç.

Gene yükselecek ağaç.

Gene yeşerecek

ağacın dalları,

yeşeren yapraklarla, kahkahalarla

meydan okuyarak güneşe.

Ve gene gelecek kuşlar.

Kuşlar çaresiz gene gelecek.

Kuşlar gelecek.

Kuşlar gene.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Favaz İd

ENDÜLÜSLÜ

Sana baş vuruyoruz bir kez daha.

Gerilere çekmesine karşın güçsüz ışığın bizi,

sana eriştik gene de.

Geçmişe döndük bir kez daha.

Gecelerde yorulduk söyleye söyleye seni,

ama dinlendik, eriştik de sana.

Yok bir sorumuz soracağımız.

Baş başayız ıssızlıkla.

Dinlemedeyiz yalnız.

Söyler türküsünü bu gece,

bizim için,

rüzgâr için biraz da.

Eriştik sana dek,

iki yabancı gibi.

Ta uzaklardan geldik,

patikalardan.

Eriştik sana dek.

Bıraktık acılarımızı arkada.

Artık köylerimizi aydınlatmaz

güzel kızlarımız.

Akıtmaz artık

tepelerimiz, dağlarımız,

memleketimin akıttığı terlerle

dökülen türküleri.

Doğar sabah çiçeği,

ardından kurur sabah.

Çiçeklerin alevi

akar gider sularla

benim memleketimde,

yavaşçacık, usulcacık,

sağa sola sapa kıvrıla.

Eski beyitler kurur

çamurdan sessizliğinde.

Ne sırrını saklar,

ne bozgunun ağır yükünü.

Geri dön, hey, geri dön,

Endülüslü kız,

biz buralarda tükeniyoruz.

Göğüslere acılar yağmada.

İner gecelere karalar.

Geri dön.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Hanan Avvad

KUŞATILAN… DENİZE AĞIT

Beni her şeyin derinliklerindeki rüzgâr demetinin vurduğu sözde an ve göçte. Her şeyin üstüne uçaklar uçtu ayaklanışın siyah ve beyazında ve uzakların üstüne.

Beni âşıkların dans eden mumlarında an dingin mekânda ve

konuk yemeğinde…

Beni bütün gözlerin kafesinde an “maymunun” ve çağlarda kral “aslanın” mekânında an, sessiz çığlıkta, nefretle bakan bütün gözlerin çanağında an.

Beni taşınan sıcaklık ve arzuda an boşalan çığlığımla,

suskunluğum sana patlar yaşlıların yaşlısı marşlarla…

Beni kayıp alevlerle bağrında düğümlenen yaseminlerle an.

Alevi an, vatanın haritasını çizen yutan büyük gırtlağın üstüne.

Sıcak kapı girişlerini an sende düşleri diken sana hükmeden.

Beni gördüğüm adalet terazisinde, hak arayan kalabalıkta an,

ölümü tanıdım tanrıyı gözlerinde bildim. Ne uzağı ne de yakını

görebilirim.

Görmediğim şeyde gözlerimi bekletirim ey beklenen efendi

yanındadır bütün düşlerin muştusu.

Beni martılarla an, gece kuşuyla yaz beni, şafağın kuşuyla, güzel yazılarla ve güzel kokularla…

Beni bütün yıkılan yapılarla, körün keşfettiğiyle, telef olan

namazda an. Beni bütün kutsal okumalarda ve bütün duyulan

sorumlu zamana yaz… Beni an, ben denizlere açılan kaptanın gözlerinde çizerim, açık bir günü zamanında ve sahrada…

Sahra senin ölüm ve göçedenlerin anlarında ve resmin

dakikalarında ve düşün romantik mumlarında.

Sahra senin deliliğin ağırlığıyla karşılaşır gençlerin ışıltısı ve zor göçün aydınlığında.

Beni anacak mısın… yokluğumda beni düşünecek misin iki çıplak âşık gibi, ay’ı kapatır, yıldızları yıldızlarla üzersin, ve onlarla

bütün yolları verirsin…

Beni önemseyecek misin anılan gecenin gözyaşlarında, sözü az görevlerde kazılar saçılır sayıklanış yazılır geriye lekeli giysilerim kalır, sana taşırım ruhumu, şehrin yükseklerinde ilan edersin büyük çığlıkları ve ahşap haçta durur ıslak yiyeceğin ve kör

bıçakların kesemediği terazide.

Beni an ve ben kartal yuvalarında konuk gözleri kalkan olur bana savaş alanlarında yeşil dövmenin nakşında kalbin

derinliklerinde…

Beni an, koynunu taklit ederim zehirle avuçlar günün ardından.

Beni an, ellerinle okşadığın bütün gözlerde yasak parmaklarda yaratılan altında bende kesilen.

Ey ruhun kırığı, ey kalbin ve kayıp ruhun kırığı, yorgun

düşüncede herhangi bir sıcaklığı olmayan çıplaklık esintisi,

olmayan çıplaklık dili, olmayan çıplaklık ölümle kayıp

yeşilliklerde olan ve mescidin ağaçlarında duran… gözler sihrini bekler giysilerinin geniş payını böler gibi duvarın genişliğini

bölüp resmini yapar korkunun…

Ey sarkan ipek saçlarımın ipinin taşıdığı nida… ey anlatılan çelik çivilerdeki avucun beyazlığı…

Ey kovulan onlar ve yirmiler, ey emrin hapsi bir yatakla kapalı olan.

Ey yatılan yıllar her şey zamanın yollarını yaşar gökten inenle

yılların isteğinde…

Gözlerde başlattılar seni gözlerinde arılar çizili, gözlerimde göçün yalnızlığı…

Seni gözlerimden uzaklaştırırlar vatanında yaşar asil ağaçlar

kokusunu serer yüceliğin. Sözcükler sürçer yarıkların koynunda ve geçitlerin büyüyen basamaklarında.

Uzaklaşırsın… kurak toprağının genişliğinde nakışlı ömrümü unutursun… nasıl olmalıyım?

Uzaklaşırsın… uzaklaşırsın… yaklaşır ve denersin inanılan

miracın gemisinde yayılan kokunun bolluğunda, denizin

deryasıyla suçlu ve suskun…

Ömürdeki boş anlarında ağlarlar… kayıp tavaf karanlıkta kalır.

Tavafın resmi arkta çizili, gece gözlerinin büyüsüne meftun,

kirpikleri yalnızlaştıran ağlayan çemberlerle…

Parlak güvercinin tüylerini ağlatırlar, titreyen güvercinin,

güvercinin düşü kırık uzaklaşan kanatlarda kanatların büyüsü,

kırıldı veda yerlerinde gecenin düğünü, atlar susamış bütün her yeri tuz kaplamış unutulan atla göç edilir.

Çev.: Metin Fındıkçı

Mahmut Derviş

ŞARKI ÜZERİNE GÖZLEMLER

Tahta atını aldılarsa

ne çıkar sanki,

yıldızlar sana kaldı,

yıldızlar, yavrum.

Ey yanardağ çiçeği,

ey damarlarımdaki yürek,

gözlerinde görürüm

doğuşunu geleceğin.

Görürüz melekleri,

uzaklarda bir çocuktan

bir peygamber çıkaran,

bir çocuktan bir peygamber.

Sen de söyle onlarla bir ağızdan

“İstemem, ey tanrım,

hafif yük istemem ben senden,

sen bana yükün en ağırını ver.”

Bir kapı araladılar sana rüzgâr vermek için,

bir yara açtılar sana bir sabah vermek için,

bir ev yıktılar bir ulus kurman için.

İyi oldu. İyi oldu. İyi.

Görürüz melekleri,

uzaklarda bir çocuktan

bir peygamber çıkaran,

bir çocuktan bir peygamber.

Sen de söyle onlarla bir ağızdan:

“İstemem, ey tanrım,

hafif yük istemem ben senden,

sen bana yükün en ağırını ver.”

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

İTİRAF

Çocukluğumun gelin alayını gördüm düşümde

İki kocaman göz gördüm düşümde.

Uzun, kıvırcık saçlı bir kızcağız gördüm düşümde.

Bir zeytin ağacı gördüm düşümde,

birkaç kuruşa bile satılamayan.

Tarihimin olanaksız kalelerini gördüm düşümde.

Badem ağaçlarının kokusunu gördüm düşümde,

uzun gecelerin hüznüne aşılanan.

Bizimkilerin evcek kederli yüzlerini gördüm düşümde.

Kız kardeşimin dal gibi kollarını gördüm düşümde,

kahramanlık kurdelesi gibi göğsüme dolanan.

Bir tatlı yaz gecesini gördüm düşümde.

Bir sepet dolusu incir gördüm düşümde.

Çok düş gördüm.

Çok düş gördüm.

Bu düşlerimden ötürü

ne olur, bağışlayın beni!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Muin Besisso

BEYRUT KALELERİNE AÇIK ŞİİR

Burada,

barikatlarımız yükseliyor burada.

Kuşlar kapladı baştan başa göklerimizi

burada.

Bizim çocuklarımızdır sizin çocuklarınız, yoldaşlar,

gidiyor ortak kurşunlarımız

kuşların taşlıklarında,

binmişler sanki ata.

Ayırır buğday başakları bizi,

bir başak size,

bir başak bize,

bir başak size,

bir başak bize.

Burada,

barikatlarımız yükseliyor burada.

Yırtıyoruz yaralarımızın peçesini parmaklarımızla,

bir yırtık parçası kaplıyor yaranızı,

bir yırtık parçası kaplıyor yaramızı.

Ve bizim çocuklarımız taşıyacak sizin kum torbalarınızı

ve sizin çocuklarınız taşıyacak bizim kum torbalarımızı.

Yoldaşlar,

eklediğimiz gibi birbirlerine damarlarımızı,

ekliyoruz kanatlarımızı birbirlerine.

Ve her duvarda aynı parola, capcanlı:

Burada, burada, burada.

Barikatlarımız yükseliyor burada.

Biz onlara attırmayacağız bu adımı.

Beyrut, buradayız.

Senin duvarlarının üstünde öğrendi

parmaklarım yazı yazmayı.

Kandır akan ellerimden

kızıla boyayanlara karşı çamuru,

damarlarıyla komploya taç giydirenlere karşı.

Simsarların saltanatında önemli görkem.

Okumayı öğreten kanlarız biz,

yazmayı öğreten kanlarız,

biz soruyuz,

biz karşılığız,

biz bildirgeyiz,

biz ilk bildirisiyiz başa geleceklerin.

Yarının fırtınası.

Yarının fırtınası.

Yarının fırtınası.

Burada, burada, burada.

Barikatlarımız yükseliyor burada.

Hayır,

korsanlar bulamayacaklar yollarını!

Biz burada,

şakaklarımızdaki kayağan taşında

öğretiyoruz “elif be”yi

kaderin yeteneksiz kıldığı insanlara.

Bir de ayrıca öğretiyoruz ki,

yere diz çökmüş bütün bu inekler

bir şey değildirler

çamurla yuğrulan kilden başka.

Ve diyoruz ki onlara:

Tepelerde oturan güneşle ekmek arasında

oyulmuş şiirler var kaldırımlarda.

Ve kamplarda yavru arslanları eğiten tüfekler var.

Burada, burada, burada.

Buradayız, burada.

Daracık ışık sokaklarına fırlıyor

barikatlarımız buradan.

Resmidir onlar

duvarlardan çiseleyen kanımızın.

Benim elimde her parmak

bir kalem oluyor

onlara karşı.

Elimin ayası içinde

her kanlı gözyaşı

mürekkep oluyor

onlara karşı,

çamuru kızıla boyamış olanlara karşı,

damarlarıyla komploya taç giydirenlere karşı.

Simsarların saltanatında önemli görkem

asfalt üzerindeki parmaklarımla

düşman,

duvarlara saplanmış parmaklarımla

düşman,

fukaranın ellerinde sıkışan ekmekle

düşman.

Burada, burada, burada.

Barikatlarımız yükseliyor burada.

Ve bizim çocuklarımız taşıyacak sizin kum torbalarınızı.

Ve sizin çocuklarınız taşıyacak bizim kum torbalarımızı.

Hayır,

korsanlar bulamayacaklar yollarını!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Raşit Hüseyin

YAFA

Yüksek fırınlar ölüm saçan gaz dağıtıyor Yafa’da.

Sinek ve umutsuzluk dolu kurumuş sokakları Yafa’nın.

Atmaz oldu artık Yafa’nın kalbi,

ay uydusunun cenaze namazı sürdürülüyor

göklerinin damarlarında.

Ay ışığı kalmadı Yafa’da.

Kandır köpüren

kayalıklarında Yafa’nın.

Memelerinden portakal sütü emdiğim Yafa

kavruluyor susuzluktan,

kuruyor yaşama susamış Yafa,

bir vakitler dalgalarıyla yağmurları doyuran Yafa

şimdi kuruyor.

Kumların üstünde çağlara

boyun eğdirmiş Yafa’nın

şimdi kırık kolu kanadı,

sırtı ezik.

Düşümde bir bahçeydi Yafa,

insanları çiçek açmış ağaçtı,

bugün ölüm mikrobu üreten

bir meyhaneye döndü Yafa.

Ben Yafa’daydım.

Alnındaki sıçanları kovaladım,

binitlerini yitirmiş atlılarını kurtardım yıkıntısından,

batırdım yıldızları kumlara ve duvarlara,

çıkardım kemiklerinden kurşunlar,

öfkemi yuttum,

ateşinden sızan dumanları çekmek için içime

kadın saçları aradım yakacak,

yıkıntısını yaktım tütün gibi.

Ben Yafa’daydım.

Dinledim bir parçacık.

Sormayın başımıza geleni!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Salim Jabran

ÇADIR KUŞAĞI

İstersem gülümserim,

kolay ne var bundan.

Ama karanlığı kalacak gözlerimde

mezar çiçeklerinin,

bir yaşlı selvinin karanlığı kalacak,

altüst olmuş yurdumun köylerinde,

acı sessizlikle kuşatılmış yurdumun köylerinde,

yıkıntılar arasında güç bela ayakta duran

bir yaşlı selvinin.

Hangi halkı parçalamıştır tarih,

parçaladığı kadar benim halkımı?

Halkım benim oldu toprağından,

saçıldı dört bir yana halkım benim.

Daldı yurdum uykuya

iç çekişleri arasında ufkun.

Bense burdayım,

gözlerim kapkara, zifir gibi,

çadırların karanlığını taşır gözlerim.

Çocuk dudakları değil bu dudaklar artık,

analarını çağıran dudaklar değil,

döndüler kuru bir ekmeğe,

çağırmazlar hiç kimseyi.

Siz orda barıştan dem vurun hâlâ,

ben burda durayım köksüz.

Ben burda boşluğa asılmış bir tavan.

Çadırlarda büyüyen bir kuşağım ben,

ben, çadırlarda çoğalan.

Bir daha kulak verin,

bir daha dinleyin beni:

Büyüyen ve çoğalan bir kuşağım

ben kara çadırlarda.

Kalsın sizin ekmeğiniz sofranızda.

Uyuyayım ben burda aç ve susuz.

Ama tarih dört açsın gözünü

bizim çadır kuşağına.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Samih El Kasım

BENDE KALAN

En eski atalarımın kanıdır

dolaşan damarlarımda.

Savaş atlarının kişneyişini

ve kılıçların şakırtısını

duyarım her dakka.

Bir güneş taşırım sağ elimde.

Bıkmadan söyler dururum

acının şarkısını

gecenin açmazlarında.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

DUVARDAKİ SAAT

Kentim yıkıldı

Saat hâlâ duvarda

Mahallemiz yıkıldı

Saat hâlâ duvarda

Cadde yıkıldı

Saat hâlâ duvarda

Meydan yıkıldı

Saat hâlâ duvarda

Ev yıkıldı

Saat hâlâ duvarda

Duvar yıkıldı

Saatin

Tiktakları duyuluyor hâlâ

Çev.: Ergin Koparan

Yabra İbrahim Yabra

GÖZLERİNİN TÜRKÜSÜ

Gözlerinin türküsünü mü çığırırım, ne dersin?

Elbette.

Türküsünü çığırırım gözlerinin,

iki gözbebeğinde sarmaş dolaş

dünyanın tüm sevdalıları için.

Gözbebeklerindeki bütün türküler

canlanır Filistin’deki vadilerim için,

kıyılarım için, bulutlarım için.

O zeytin toplayan Filistinli ben değil miydim ne dersin?

Balık tutan sandalcı ben değil miydim Yafa kıyılarında?

Işıtan şarkıcı ben değil miydim

Neguev çöllerini bir baştan bir başa geçen

göçebe develerin önünü,

git git bitmez bir gurbet yolunda?

Ben kayalarımı Kudüs’ün

taş ocaklarından almışım,

kabartma işlemişim ben bu totemi:

Gözlerin için,

ey memleketimin yüzü!

Durmaz ağlarım,

gözlerin için.

Çığırırım yanık türküler,

gözlerin için.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

BORAZAN

Borazanı götürsem dudaklarıma

Çığlığım büyüsün diye

Temizlesem gırtlağımı

Aslan kükremesi gibi çıkar ses

Ama, dağlı insanlarımız gibi

Ben hâlâ yeğliyorum

kayanın tepesinden haykırmayı

Yeğliyorum gırtlaktan çıkan çığlığı

Satılık bir aletin sesine

Her hileye açık

bir ikiyüzlülüktür

borazan.

Çev.: Ergin Koparan

FRANSA

Bonaventure des Periers

BİR DOSTA

Körlere ve çalgıcılara bak,

ne güzel çalar, ne güzel söylerler,

acılarını unutturmak için insanlara.

Ama yetmez çaldıkları, söyledikleri

kendi acılarını dindirmeye.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Guillevic

KENAR MAHALLE

Duvarların dik durayım diye çıkar canı

yüksele döne

bu yol boyu.

Anlaşılan bütün mahalleliler geldi

pencere pervazlarında kurulamaya yağlı ellerini,

dalacaklar hep birlikte bayram yerine,

sanki kaderleri orda sona erecek.

Bir tren görülür, yolun üstünde, puflar.

Işıyan lambalar görülür.

Görülür uzamsız odalar.

Ara sıra ağlar bir çocuk

geleceğe doğru.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

AYAKTA

Fabrikada, sokakta,

alnı açık duranların yanında

dev gibi doğruldular.

Zafer yakında.

Bilek var, vuruşmaya.

Güç var, korunmaya.

Soluk var, harcanmaya.

Zafer yakında.

Can var, verilecek.

Kardeş var, ayakta.

Kardeşe can feda.

Zafer yakında.

Çev.: A. Kadir

Jacques Préverts

TEMBEL ÖĞRENCİ

Başıyla hayır dedi.

Yüreğiyle evet dedi.

Öğretmene hayır dedi,

sevdiğine evet dedi.

Tahta başında ayakta,

soru soruldu bi sürü,

problemler, işlemler,

birden tutar bir gülme.

Siliverir her şeyi:

Sayıları, sözcükleri,

tarihleri, adları,

tümceleri, tuzakları.

Kulak asmaz öğretmene,

yuhalarına çocukların.

Bi dolu tebeşirle,

allı, morlu, mavili

bi dolu tebeşirle

kara tahtasına mutsuzluğun

çizer mutluluğun yüzünü.

Çev: A. Kadir - Afşar Timuçin

Jean-Baptiste Clément

KİRAZ ZAMANI

Gelince bize kiraz zamanı,

sevinçli bülbülle alaycı karatavuk

bayram ederler.

Güzellerin başında kavak yelleri,

sevdalıların yüreğinde güneş dolaşır.

Gelince bize kiraz zamanı,

alaycı karatavuk ne güzel şakır.

Ama kiraz zamanı ne kadar da kısa.

Gider çiftler düş kura kura

kirazları toplamaya,

bir örnek giysiler içinde aşk kirazları

düşer yapraklar altından damla damla, kan gibi.

Ama kiraz zamanı ne kadar da kısa,

toplanır düş kura kura mercan taneleri.

Gelince size kiraz zamanı,

korkunuz varsa aşkın acısından,

sakının güzellerden.

Ben ki ağır acılardan hiç korkmam,

istemem bir gün bile yaşamak acısız.

Gelince size kiraz zamanı,

aşkın acılarını da tadacaksınız.

Hep seveceğim ben kiraz zamanını:

Taşırım kiraz zamanından

yüreğimde bir yara.

Ve kader sunarken bana kendini

bilmez acımı dindirmesini.

Kiraz zamanını hep seveceğim ben,

ve içimde sakladığım anıyı.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Jules Supervielle

KÜÇÜK ORMAN

Ben küçük bir ormanıydım Fransa’nın

kırmızı yaban gelincikler içinde.

Ama bende şans hani nerde,

başıma gelenleri hiç sormayın!

Ödüm kopar, ya bir anı olur kalırsam,

ya bir resim, ya bir serüven kazıntısı,

ya da ne bileyim, buna benzer bir şey işte,

bir koku falan olur kalırsam!

Belleğinden başka nerde yaşarım ki

üç beş kaçık kadının, üç beş çocuğun,

onlar anlatırlar öykümü size daha iyi,

şu anda ben istesem de anlatamam.

Ama kim bilir onlar şimdi nerdedirler,

bilseydiniz gider bulur sorardınız,

bilir onlar, ben ne dersem doğru derim,

umudumu hiç kesmedim, bilirler.

Aman ne zormuş, aman ne zor, tanrım,

yitik bir küçük orman olmak!

Ben böyle dört bir yana kök salmışken

nasıl silinir giderim yeryüzünden?

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Paul Eluard

GERÇEK ADALET

İnsanlığın ateşli yasası,

Üzümden şarap yapmak,

Kömürden ateş,

Öpücüklerden insan.

İnsanlığın zorlu yasası,

Onca yoksulluk ve savaş içinde

Dimdik ayakta kalabilmek,

Ölüme karşı yaşayabilmek.

İnsanlığın tatlı yasası,

Suyu ışığa dönüştürmek,

Düşleri gerçeğe,

Düşmanları kardeşe.

Sürüp gider yasalar böyle,

Kendini geliştirir bu dizge,

Çocuk yüreğinin derinliklerinden

En yüce akla dek.

Çev.: Ergin Koparan

ŞİİRİN AMACI

Size desem, güneş ormanda

benzer yatağa yayılmış bir kadına,

bana inanır, yaparsınız ne istesem.

Size desem, yağmurlu bir günün duruluğu

aşkın tembelliğinde çın çın öter,

bana inanır, bakarsınız sevişmeyi uzatmaya.

Size desem, yatağımın çevresinde

yuva yapmış uğursuz bir sürü kuş,

bana inanır, tasamı bölüşürsünüz.

Size desem, bir kaynağın koynunda

döner yeşil bir ırmağın anahtarı,

bana inanır, anlarsınız ne demek bu.

Ama size sokağımın şarkısını bir söylesem,

sonsuz bir yol gibi anlatsam size yurdumu,

kulak asmaz, boş verir gidersiniz.

Ülküsüz yürürsünüz, bilmezsiniz ki,

açıklamak ve değiştirmek için dünyayı,

birlik, umut, kavga gerek insanlara.

Unumu eledim ben, eleğimi astım ama

götüreceğim sizi yüreğimin küt küt atışıyla,

sizinle söyleşmek bir hoş eder içimi.

Kurtulmanızı isterim sizin, birleşmenizi,

yarını dokuyanlarla el ele vermenizi,

yosunlarla sazların sarmaş dolaş olması gibi şafakta.

Çev.: A. Kadir - Asım Bezirci

Pierre Dupont

İŞÇİLERİN TÜRKÜSÜ

Horozlar öter ötmez, sabahleyin,

kalkar yakarız lambalarımızı,

ufacık bir gündelik, gün ışımadan,

örsün başına gönderir bizi,

sokarız savaşa ellerimizi,

sokarız savaşa vücudumuzu,

kollarımızı sokarız, ayaklarımızı

soğuğuna karşı ihtiyarlığın

barındıramadan yarınlarımızı.

Sevelim sevelim birbirimizi,

sevişip sevişip birleşelim,

içelim içelim, halka olalım,

toplar ister sussun, ister gürlesin,

içelim dünyanın kurtuluşu için!

Uzanır durmadan kollarımız,

kıskanç dalgalara, hasis toprağa,

toplarız oradan hazineleri,

süsleyen, besleyen bütün şeyleri,

madenleri, elmasları, incileri,

bağlardan, ovalardan, yiyecekleri.

Zavallı, biçare koyunlarız biz,

paltolara ne güzel yün oluruz biz.

Sevelim sevelim birbirimizi,

sevişip sevişip birleşelim,

içelim içelim, halka olalım,

toplar ister sussun, ister gürlesin,

içelim dünyanın kurtuluşu için!

Neler vermemiş emeklerimiz,

eğrile büküle şu bellerimiz?

Nerelere gider alın terimiz?

Makineden başka bir şey değiliz.

Göklere yükselir Babil Kulelerimiz.

Yeryüzü her şeyini bize borçludur,

bütün bu hârikalar bizim eserimiz.

Efendiye bal yapan arılarız biz,

bal yapar yapmaz kovuluruz biz.

Sevelim sevelim birbirimizi,

sevişip sevişip birleşelim,

içelim içelim, halka olalım,

toplar ister sussun, ister gürlesin,

içelim dünyanın kurtuluşu için!

Bir yabancının sıska oğluna

uzatır memelerini karılarımız,

günün birinde, o sıska oğlan:

“Ya sonra fiyakamız bozulursa, der,

biz o kadınlarla oturamayız!”

Efendilerin hakları, günümüzde,

yüklenir zorla sırtımıza;

kısa boylu, tombul bakkallara

satar namuslarını kızlarımız.

Sevelim sevelim birbirimizi,

sevişip sevişip birleşelim,

içelim içelim, halka olalım,

toplar ister sussun, ister gürlesin,

içelim dünyanın kurtuluşu için!

Üstümüz başımız perperişan,

otururuz karanlık kovuklarda biz,

yaşarız birlikte baykuşlarla,

gecelerin dostları hırsızlarla biz;

ama nasıl dolaşır al kanımız,

koca güneşin altında, bir bilseniz,

yemyeşil meşeler altında nasıl

yan gelir bakarız keyfimize biz.

Sevelim sevelim birbirimizi,

sevişip sevişip birleşelim,

içelim içelim, halka olalım,

toplar ister sussun, ister gürlesin,

içelim dünyanın kurtuluşu için!

Aktı her savaşta seller gibi,

yeryüzünde seller gibi kanımız,

birkaç zalim yüzünden aktı bu kan,

ne kadar bolmuş bizde bu çiy;

ama artık kanımızı veremeyiz biz,

sevişmek savaşmaktan daha güçlü;

bir rüzgâr esecek, bekleyeceğiz,

ya gökyüzünden esecek, ya yeryüzünden,

bir rüzgâr esecek, bal gibi tatlı.

Sevelim sevelim birbirimizi,

sevişip sevişip birleşelim,

içelim içelim, halka olalım,

toplar ister sussun, ister gürlesin,

içelim dünyanın kurtuluşu için!

Çev.: A. Kadir - Şerif Hulûsi

Tristan Tzara

AKŞAM

Balıkçılar sulardan yıldızlarla dönerler,

gelirler ekmek pay ederler yoksullara,

gerdanlıklar takarlar körlere gelirler.

İmparatorlar gelir parklarda dolaşırlar

basma resimlerin acısına benzeyen şu saatte.

Yıkarlar av köpeklerini hizmetçiler.

Işık giyer eldivenlerini.

Haydi sen de pencereyi kapa.

Çık ışık odadan kayısı çekirdeği gibi,

kilise papazı gibi çık.

Yumuşak yünlüler ör, hey tanrım, şu sızlanan sevdalılara,

mürekkeple küçük kuşlar çiz, ayda görüneni yenile.

— Gidelim böcek tutalım haydi,

koyalım onları kutuya.

— Dereye gidelim haydi,

testiler yapalım pişmiş topraktan.

— Çeşmeye gidelim haydi,

kucaklaşalım çeşmede.

— Parka gidelim haydi,

horozlar türkü çığırana dek,

şehrin canı sıkılana dek.

Ya da ambara gidelim.

Kaşındırır kuru ot.

Böğürdüğü duyulur ineklerin.

Az sonra hatırlar inekler küçükleri.

Haydi ambara gidelim.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Victor Hugo

RASTLANTI

Verdi sadakasını onların en ufağına,

sonra durdu, baktı dalgın dalgın:

Avurtlar çökmüş, alınlar buruşmuş açlığıyla yılların.

Halka olmuşlar dördü de, toprağa oturmuşlar,

bölüşmüşlerdi bir parça kara ekmeği,

bizim çöplüklerden buldukları kara ekmeği

kardeş payı yapmışlar, başlamışlardı kemirmeye.

Öyle dokunaklıydı ki çocukların bu halleri,

dili varmazdı insanın bunlara insan demeye.

Hangi kadın baksa edemezdi ağlamadan.

Baktı yukarlara doğru hayaller kuran:

Bir şey göremedi sıcak, durgun havadan başka.

Cömert güneş yağıyordu çocukların üstüne,

yaldızlı kanatlarıyla hava yağıyordu,

gök rengi kubbelerin sessizliği ve mutluluk yağıyordu,

ve çığlıklar yağıyordu ve türküler şen şakrak

gökyüzünün kuşlarından çocukların üstüne.

Bizim var olduğumuz yerde onlar yitiktiler,

dört çocuk insanlar arasındaydılar, ama yapayalnızdılar,

–ne ana ne baba, ne başlarını sokacak bir kovuk!–

Sığınacak yerleri yok. Ayaklar çıplak.

Bir tek en küçüğünde, sürüklenerek yürüyende bir tek,

kocaman eski papuçlar var, sicimle bağlı.

Onlar hendeklerde uyurlardı çoğu gece.

Rüzgârda üşürler, büzülür kalırlardı sabahları,

tarla kuşlarının çığlığıyla titreyen ağaç

çizerken kara gölgesini aydınlık göğe.

Pembeydi doğdukları vakit elleri, şimdi mosmor.

Dolaşırlardı köyde pazarları boğaz tokluğuna.

En küçükleri, hastalıklı olan, saz benizli,

bir türkü tuttururdu, açık saçık, bilmezdi anlamı ne.

Bakardı meyhanenin eşiğinde bir iki moruğu güldürmeye,

bir iki çirkefi.

–Oysa nasıl ağlardı o, nasıl için için!–

Sarhoşlarsa keyfe gelirlerdi arada bir,

düşüverirdi tasalı açlıklarına kirli bir para:

Cehennem sadakasıydı bu günahın fırlattığı sadaka,

iğrenç metelikli bu, şeytanın tükürdüğü!

Gider doyururlardı karınlarını bir çalı arkasında çabucak,

doyururlardı gizli gizli, ürkek tavşanlardan daha ürkek.

Çünkü onlar sık sık dayak yer kovulurlardı her yerden.

Her gün bu yavrucaklar benim saçağımın altından aç geçer,

sizin saçaklarınızın altından aç geçer bu yavrucaklar,

                 mahkûmlar gibi.

Rastgele giderler en büyüklerinin ardından her gün

                 bu yavrucaklar.

Çev.: A. Kadir - Asım Bezirci

HIRVATİSTAN

Jure Kastelan

ADSIZ

Eğer nefes nefese

gelirse at

tepeden,

ona su ver anne,

tımar et onu

yeni bir binici için.

Eğer yaşlar dolduysa gözlerine

yüzün yara içinde kaldıysa

arama mezarımı anne.

Özgür olan yurdun

yaşayan oğlunun

canlı görüntüsüdür.

Çev.: Ergin Koparan

RASTLAŞMA

Ölüler bizimle yaşıyorlar. Büyüyor, büyüyorlar.

Genç, destansı yoldaşlarım,

ölüler bizimle yaşıyor

Barakalarda, işliklerde, gün batımında,

Şafakla birlikte

teker teker çıkıyorlar. Geçiyorlar.

Selamlaşmadan, itişmeden

hayata karışıyorlar

yürüyorlar birbiri peşi sıra.

Canlı ölüler. Birbiri peşi sıra.

Çev.: Ergin Koparan

İSPANYA

Antonio Machado

SAVAŞ ŞİİRLERİ

1

İki deniz arasında,

arasında ikimizin,

savaş, denizden daha derin.

Bakarım bahçemden denize,

ufukların kapattığı denize.

Bakarsın sen de, Guiomar, yüksek kıyından

görürsün bir başka denizi,

İspanya denizini, karanlık denizi,

Camoens’in türküler yaktığı denizi.

Dost bilir seni yokluğum belki de.

Seni anmak kötü eder beni, tanrıçam.

Savaş bir yumrukta aşkı yere serdi.

Tüm sıkıntısı bu ölümün

ve ateşin çorak gölgesi.

Hem de geç kalmış bir aşkın balı,

hiç açmayacak olan çiçekleri dalın,

acı soğukları baltadan öğrenen

çiçekleri dalın.

2

Kin güden bir el, İspanyam

–iki deniz arasından denize uzanan yurdum–,

savaş bölgeleri hazırladı, müstahkem sırtlar,

ova tepe demedi, bağ bahçe demedi, dağ demedi,

kin güden bir el.

Amansız yumruğu kinin, alçaklığın,

devirir meşeliklerinde ağaçları,

ezer altın salkımları bağlarında,

toprağından aldığın taneleri toz eder.

Amansız yumruğu kinin, alçaklığın.

Bir daha, ey acılı İspanya, bir daha,

sildi süpürdü hainliğin eli her şeyi bir daha,

rüzgârın okşadığı sardığı, denizin yıkadığı pakladığı her şeyi.

Unutuldu tapınaklarda saklanan ne varsa,

kirin pasın içine bırakıldı.

Sunuldu oburluğa

toprağın bağrında arınan.

Neyin var neyin yok satıldı.

3

Durgun bir bahçedeyim,

sessiz bir akşamüstü,

karşısında ateşten fundaların,

güneşin gün batımında çizdiği

ateşten fundaların.

Valensiya çiçeklenir çiçeklenmez

sokulur Guadalviar’a,

–Valensiya kıvrım kıvrım

duygulu göğünde Osias’ın,

yok olmadan denizde

tek parça bir gül–.

Oturmuş savaşı düşünürüm,

bir kasırga gibi sürüp giden,

Duro fundalıklarında sürüp giden,

ekin tarlalarında sürüp giden,

ta portakal bahçelerine dek

verimli Estramaduar toprağından.

Kül rengi göklerinden Asturias’ın

ışıklı, tuzlu göllere dek sürüp giden.

Düşünürüm İspanya’yı,

ırmaktan ırmağa, dağdan dağa, denizden denize

pazara çıkarılan.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Blas de Otero

BARIŞ, İSPANYA ADINA

İspanya,

hey İspanya,

uyuma, kalk.

İnsan zorda.

Çaldı tehlike çanı,

haydi davran.

Uçar gecenin kanadı

günün kanadıyla.

Kulak ver, çatırdar

çatır çatır, eski bir gölge,

şavkır yeni bir ışık.

Barış, güne doğru,

barış İspanya,

senin adına.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Blas de Otero

ŞİİR

Konuşmak için konuşmam ben.

Yazarım konuşur gibi, sade:

Arasındaymışım gibi dostlarımın,

Nâzım’ın, Markos’un, Lina Odena’nın,

Nina Van Zandt’ın arasındaymışım gibi,

arkadaşlarım özgürler, oh ne güzel,

arkadaşlarım dışardalar.

Özgür bir halkı yaratan adamın,

Miguel Hernandez’in özgürlüğü,

şafakları bulan Miguel Hernandez’in.

Yaşam! Bir sürü bulanık soru:

“Deniz”, “kır”...

Tutuldu dalgaların dili.

Laf değil, yirmi iki yıl bu!

Açık havada ıslık çalan, de bana,

ağaç nasıl?

Yıllardır maden ocağına bakan ağaç?

İspanya, göz alabildiğine ve acılı.

Özgürlük, ayaklar altında serili.

Sensin onu kaldıracak olan,

sensin koyacak olan halkın sırtına.

Zeytin ağacı ve dikenler,

seni elinden tutarlar,

görünürler rüzgârdan rüzgâra başka başka.

Fabrikanın diliyle yazarım ben,

zeytin ağacının diliyle,

bir dost şarkısı söyler gibi.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

KARARSIZ YAĞMUR

Saat beş buçukta kalktım,

perdeyi kaldırdım dışarı baktım,

yağmur ve gölgeler kuşatmış yerleri,

baktım ışıklarda eriyen sokağa,

lambalar azıcık beyaz, azıcık mavi,

geçiyor caddeyi bir araba,

sırtında merdiven bir adam,

bir işçi, bir işçi daha, boşuna bu telaş.

Bir fabrika düdüğü ötüyor uzakta.

Bir kadın, sırtında bir eski manto,

bir kadın, yürüyor boşuna.

Boşuna bu yağmur, bu yağan yağmur.

Ötelerde bir çocuk ağlıyor.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Gabriel Celaya

URBİA KIRLARINDA

Ne kadar eski, ne kadar uzak

engebeli yaygınlığı kırların,

buralarda ıssızlık ne kadar derin,

uzanmışım her şeyi unutarak.

Ot biter,

ayaklar altında siner ot,

dikilir sonra ortak, ufacık ot,

ürpere ürpere ufkumu kaplar.

Güvenli, sağlam adımların artık sesi yok.

Geçmişin yankısından başka nedir onlar,

yolcunun onlardan haberi yok.

Tarih mi? İnsanın düşü gibi

bir gün diriltmek istediğim.

Uzak, çok uzak, ta nere,

umutsuz düşler kurulan yer.

Yavaşça ve inatla

durmadan ot biter.

Ölülerin yaşayışı işte böyle,

benim yaşayışım işte böyle,

bu yavaş ölüm.

Ah, yaşamayı bitirmenin tadı,

barış ya da yorgunluk içinde, ne bileyim,

giderek kendini tükenmiş duymak.

Savaşmamak, ama sevmek ve hâlâ ummak.

Yaşayışın köşebaşları keskinliğini yitirdi.

Eskimiş görmek kendini gitgide,

sarılmış gibi olmak kendi kendisiyle gitgide.

Artık kazandım sanırım ölme hakkımı.

Sabah giydi gömleğini

ışıktan, ürperişten, meltemden,

yukarda baba Aitzgorri

yayar sürüsünü, ak bulutlardan ve altından.

Öbür Bask çobanları da yayarlar

düşlerinde sürülerini.

Sessiz sedasızlar,

bin yıllık barış içindeler,

tarihten uzak.

Giyerler yağmurdan çarıklarını.

Kulübeler yaparlar derme çatma.

“Kaika”ları ve “malote”leri var.

İnsandır bunlar, insandırlar,

çakılmışlar acılarına umudun,

çakılmışlar hiçbir vakit bitmeyene.

İnsandırlar bu çobanlar, tarihtirler,

yaratırlar, savaşırlar, düşlerler,

eşsiz tadını eklerler süte yanan taşın.

İlkeldirler ama vururlar tembelliğimi yüzüme.

Ne yapıp yapmalıyım,

şu Urbia ovasının dingin güzelliğinden

almalıyım kendimi.

Ne güzel, ne kadınsı, ruhsuz gibi.

Kurtar beni, baba Aitzgorri!

Beni kendin gibi yetiştir!

Beni kavgalara sal!

Henüz ölmeye hakkım yok.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

İSPANYA 1962

Hayat elden gitti gidecek, Amparo. Elimize geçen ne?

Bağlı olmasına bağlıyız davamıza, içindeyiz kavganın,

sevinç durmaz, sürer gider, nedeni yoksa da,

başkası alır nöbeti biz boşlarsak.

Güney köylüleri, Bask işçileri, merhaba,

siz ki İspanya’sınız, yürüyen İspanya.

Öğrenciler, genç kızlar, Asturias madencileri,

ışık, umut sayenizde var eğer varsa.

Bağışlayın beni burda kesildiyse şarkım.

Bağışlayın beni oluşanı yüceltmediysem.

Sesim boğuk, ama gene ordayım, yakındayım çok.

Sesler gelir kulağıma, gün doğdu doğacak.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Jesus Lopez Pacheco

ÖFKEDEN VE UMUTTAN

Bir şiir olmalı.

Güçlü ve sert olmalı.

Bir silah gibi olmalı.

Bir kılıç gibi pırıl pırıl.

Çığlıklardan olmalı.

Ve ellerden.

Bir fırtına olmalı.

Öfkeden,

umuttan

bir fırtına.

Çev.: A. Kadir

TOMURCUK

Öldürdüler sevgiyi

ve seven insanları.

Öldürdüler türküyü

ve türkü söyleyenleri.

Öldürdüler ne varsa

bu canım topraklarda.

Öldüremediler ama

bu tomurcuğu,

ha patladı ha patlayacak

bu tomurcuğu.

Çev.: A. Kadir

Federico Garcia Lorca

HOŞÇA KALIN

Ölürsem

açık bırakın balkonu.

Çocuk portakal yer.

(Balkonumdan görürüm onu.)

Orakçı ekin biçer.

(Balkonumdan duyarım onu.)

Ölürsem

açık bırakın balkonu!

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

ANIŞ

Ben ölünce

gömün gitarımla beni

kumlara.

Ben ölünce,

portakallarla

naneler arasına.

Ben ölünce

gömün isterseniz

rüzgâr gülüne.

Ölünce ben!

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

DÖVÜLEN ÇİNGENENİN ŞARKISI

Yirmi dört şamar!

Yirmi beş şamar!

Anacığım sarar beni

gece gümüş kâğıtlara.

Ah, yol muhafızı,

ah, yol muhafızı,

ne olur bir yudum su!

Balıklardan, kayıklardan,

ne olursun, bir yudumcuk!

Ah, muhafız komutanı,

ah, muhafız komutanı,

yan gelmişsin odanda!

Hani ipek mendiller,

kurulayım yüzümü!

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

SUYLA YARALANAN ÇOCUĞUN ŞARKISI

İsterim inmek kuyunun dibine,

çıkmak duvarlarına Granada’nın,

göreyim şu yaralı yüreği

derinliğinde kapkara suların.

Baktım inler yaralı çocuk.

Baktım başında kırağı tacı.

Göller, sarnıçlar, çeşmeler

sallar durur kılıcını havada.

Ey aşk yemişi! Bu ne keskinlik,

gecenin içinde bu ne uğultu,

bu ne kadar beyaz ölüm!

Ne ışık çölleri gün doğumunda

saklarlardı kumlukları!

Çocuk kalıverirdi yapayalnız,

bütün şehir uyumuş boğazında.

Fışkırır düşler akıtan bir su,

korur onu açlığından yosunların.

Çocuk ve ölümü, yüz yüze,

iç içe iki yeşil yağmur gibi.

Çocuk yatardı toprakta

ölümü kıvrıla büküle.

İsterim inmek dibine kuyunun,

isterim ölmek ölümümü,

isterim doldurmak yüreğimi köpükle.

Göreyim suyla yaralanan çocuğu.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Juan Ramon Jimenez

GECE

Gözyaşım ve bir yıldız

kavuştular ve ansızın

gözyaşı oldular bir tek,

yıldız oldular bir tek.

Kör kaldı gözlerim aşktan,

kör kaldı aşktan gökyüzü.

Bu oldu bütün bir evren

–başka şey değil!–:

Bir gözyaşı aydınlığı,

yıldızlarla dolu.

Çev: A. Kadir - Afşar Timuçin

IŞIK

Sabah alacakaranlıkta bir ışık:

Bilinmez nerden gelir,

gelişi duyulmaz bir ışık,

her şeyin kaynağı bir ışık,

her şeye yayılan bir ışık.

Işıktan bir varlık bu, her şey bu,

ışıktan başka şey değil ama,

yaşayan ışık, yaşatan ışık;

bir düşünce, yukarlarda durulaşan,

yukarda, ak alevlerden,

besler, uyarır, kor ortaya,

alacakaranlıkta sabahleyin.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Leon Felipe

SENİN GİBİ

Hayatım benzer hayatına,

ey taş,

senin gibiyim tıpkı ben de,

senin gibi ufak,

hafif bir taşım;

senin gibi

yuvarlanan

toprak yollarda,

şoselerde falan;

senin gibi

basit bir taş,

ortalarda kalmış.

Fırtına, yağmur

gömer seni

çamurlara,

saçarsın sonra kıvılcımlar

ayakları altında atların,

tekerleri altında arabaların

saçarsın kıvılcımlar.

Ey taş,

hayatım hayatına benzer:

Hiçbir vakit olmayacak

bir adalet sarayı taşı,

bir kültür sarayı taşı,

bir kral sarayı taşı,

bir kilise taşı.

Hayatım bir taş,

senin gibi, ordan oraya,

senin gibi direndikçe direnen,

basit mi basit,

ufacık ve hafif

bir taş.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

KARDEŞ

Her şey senin, kardeş.

Ev, at, silah senin.

Ama bu toprakların bin yıllık sesi benim.

Ne varsa çektin elinin altına, kardeş,

bıraktın bana şu dünyada sürünmeyi,

bıraktın beni başıboş, çırılçıplak.

Ama ben de işte böyle sessiz bırakırım seni,

böyle dilsiz bırakırım!

Nasıl ekip biçeceksin,

nasıl ateş yakacaksın,

işte aldım götürdüm şarkını?

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Luis Cernuda

YURDUNU ANAN İSPANYOL

Kumsallar, çorak topraklar

kumral güneş altında uykudalar,

bağlar bahçeler, verimli dingin ovalar,

ordalar, yalnızlıkları içinde, ordalar.

Şatolar, kiliseler ordalar,

ufak çiftlikler, manastırlar orda.

Günlük yaşam, iş güç, gidip gelmeler,

anılarda ne tatlıymış meğer.

Onlar, o köpekler,

onlar, kazananlar zaferi,

benim kökümü söktüler,

sürgün ettiler beni.

Kutsal bir el bedenime

akıttı senin toprağını,

sonra buyurdu bana, dedi:

Sessizliğime ses ver.

Yalnızdım o sıra senle,

sendin tek inandığım.

Şimdi anmayayım bir kez adını,

düşlerim zehir zıkkım.

Nasıl yaşar gül

kopunca bahçeden?

Yaşamak anılarla beslenmiş

bir uzun bekleyişle geçip giden

bir ömür demekse eğer,

bu dünya yaşanası değil!

Bir gün kurtulacaksın nasıl olsa

kazananların yalanından,

arayacaksın o zaman beni,

ama ölü sana ne der?

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Manuel Alcantara

DÖRT NUMARALI ŞARKI

Sona erdiği gün ölüm,

haydi kalkın, derlerse, haydi kalkın,

beni uyandırmasınlar sakın.

Düşüne düşüne çatlatsam kafamı

beni bekleyen kaderi gene de bilemem

sona erdiği gün ölüm.

Sakın dolmasın bir daha damarlarım kanla,

güller bir daha sakın ürpermesin,

haydi kalkın, derlerse, haydi kalkın.

Ben her vakit her şeyle uyuşmuşum;

uyandırmasınlar sakın beni,

tam da alışmışken ölüme.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Miguel Hernandez

AYRILIK TÜRKÜLERİ

1

Geldi üç yara ile:

Aşk yarası,

ölüm yarası,

hayat yarası.

Gelir üç yara ile:

Hayat yarası,

aşk yarası,

ölüm yarası.

Benim var üç yaram:

Hayat yarası,

ölüm yarası,

aşk yarası.

Yazdım kumlar üstüne

ben bu üç adı:

Hayat, aşk, ölüm.

Bir dalga geldi denizden,

köpüklü, kocaman.

Hepsini sildi süpürdü.

2

Zorbalığın ağızları.

Pusuya yatmış gözler.

Hırlayan köpekler.

Köpekler, köpekler.

Sonra ne oldu,

hep kurudu.

Cesetler ve tarlalar.

Cesetler ve cesetler.

Öf, yollar ne pis,

yollar küllü küllü.

Bir yüreğin senin

körpeçik, verimli.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

SOĞANIN NİNNİLERİ

Hapishanedeyken, karısından aldığı bir mektupta, ekmek ve soğandan başka bir şey yemediğini öğrendiği oğluna yazmıştır bu şiiri.

Soğan kırağıdır,

kapanık ve yoksul

günlerinin kırağısı.

Ve benim gecelerimin.

Açlık ve soğan

kara buz ve iri

ve yuvarlak kırağı.

Yatar benim oğlum

açlığın beşiğinde.

Soğan oğlumun

emzirir kanını.

Neylersin, kanın

şeker kırağısı,

soğan ve açlık.

Ay ışığı gibi

esmer bir kadın

iplik iplik dökülür

üzerine beşiğin.

Gül, yavrucuğum, gül,

gerekirse ayı

getiririm sana.

Gülebildiğince gül,

ey, yuvamın kuşu,

gözlerinde gülüşün

dünyanın ışığı.

Gül, yavrucuğum, gül,

öylesine gül ki,

seni dinleyen yüreğim

göklerde kanatlansın.

Gülüşün özgürlüğümdür,

gülüşün kanat bana,

gülüşün özgürlüğümdür,

koparır yalnızlığı içimden,

hapisliği süpürür götürür.

Ey, uçan ağız,

dudaklarındaki ne,

ışıl ışıl bir yürek.

Anlı şanlı bir kılıç

bu senin gülüşün,

kuşlardan da üstün

bu senin gülüşün,

çiçeklerden de üstün

bu senin gülüşün,

güneşle yarışta

bu senin gülüşün,

kemiklerimin geleceği

bu senin gülüşün,

aşkımın geleceği

bu senin gülüşün.

Ben uyandım çocuk olmaktan.

Sakın sen uyanma.

Buruş buruş benim ağzım.

Sen hep gül, canım oğlum.

Sen her vakit beşikte

gülüşünü sıkı tut,

gülüşünü bırakma.

Sonsuz senin uçuşun,

uçsuz bucaksız uçuşun

yeni doğmuş gökyüzüdür

uçsuz bucaksız bedenin.

Ah bir gelse elimden,

bir gelse dönebilmek

yarışmanın başladığı yere,

ah bir gelse elimden.

Gülersin sekiz günlükken,

elinde beş portakal çiçeği,

beş tane ufacık

yırtıcı parmak.

Taptaze beş yasemin

gibi beş dişin.

Onlar yarın olacak

sınırı öpücüklerin.

Her dişin bir silah

olacak yarın.

Bir ateş duyacaksın,

dişlerinin arasından

kayan bir ateş.

Her şeyin özünü

arayan bir ateş.

Uç, yavrum, uç,

göğsünün çifte ayı içinde.

Göğüs acıklı bir soğandır.

Sen kıvançlı bir oğlansın.

Öğrenme olanı biteni,

bilme geçenleri başımdan.

Yıkılma sakın.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Rafael Alberti

YIL 1936

(Savaş savaşta savaşla.) Gel,

sırtını dön. Deniz. Aç ağzını.

Bir deniz kızı çarpar bir mayına,

bir melek boğulur, aldıran kim?

Ateş çağı. Hoşça kalın. Vakit yok!

Gözlerini kapa. Dağ bu, dağa dokun.

Doruklar sarsılır, kaya olur parça parça.

Ormanlar yok edilir, ormanlar aptalca.

Ay da sarsılır mı? Sarsılır ya!

Ölüm ölümde ölümle. İşte savaş!

Konuşur boğa kendi kendine: “Dünya ne güzel!”

Yanar yapraklar, bir tanem, yapraklar yalaz yalaz.

Aç ağzını. (Deniz. Dağ.)

Gözlerini kapa, saçlarını çöz.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

BUGÜNÜN ENDÜLÜS ŞAİRLERİNE

Bugünün Endülüs şairleri ne der?

Bugünün Endülüs şairleri neye bakar?

Bugünün Endülüs şairleri ne duyar?

İnsan diliyle söylerler, ama insanlar hani nerdeler?

İnsan gözüyle bakarlar, ama insanlar hani nerdeler?

İnsan yüreğiyle duyarlar, ama insanlar hani nerdeler?

Söylerler, ama söylerken sanki bir başınadırlar.

Bakarlar, ama bakarken sanki bir başınadırlar.

Duyarlar, ama duyarken sanki bir başınadırlar.

Artık Endülüs barındırmaz mı kimseyi?

Kalmadı mı Endülüs dağlarında tek bir yaratık?

Çıkmaz mı bir tek soluk denizlerinden Endülüs’ün?

Dağlarından Endülüs’ün bir tek soluk çıkmaz mı?

Bir insan da mı yok şairin sesine ses verecek?

Çırılçıplak yüreğine kim dokunacak şairin?

Tüm canlılar öldü de bir şair mi kaldı ortada tek?

Daha gür söyleyin, daha gür:

Sizi başka insanlar da işitecek.

Daha yukarı bakın, daha yukarı:

Başka gözler de bakacak yukarlara.

Daha hızlı çarpsın yüreğiniz, daha hızlı:

Damarlarda bir başka kan kaynayacak.

Derin değil o kadar, kendi karanlığına kapalı

bodrumda şair.

Çıkarsa gün ışığına, olursa herkesin malı,

gümbür gümbür gümbürder şarkıları.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

KAYBOLMUŞ BİR HARİTA İÇİN AĞIT

Sen bir portakal bahçesiydin,

sen bir engin otlak,

açık denizlere uzanan.

Yeşil boynuzların zeytinlerle,

asma dallarıyla yol yol.

Bir gün barut saçtılar üstüne.

Şimdi bir boğasın,

yalım yalım yanan.

Çev.: A. Kadir - Şerif Hulûsi

İSRAİL

Nazih Khır

BEYRUT SEMALARINDA EYLÜL YAĞMURLARI

Beyrut denize açılan pencerede durup seslendi:

Güller Diyarı’nın Hükümdarı, kurtar beni.

Halepli Süleyman at sırtında rüzgâr gibi geçer gider

Ve soylu kısrak Jafra kenti terk eder

Arap safkanlarının en güzeli

kim getirecek kınayı Kanaan düğünlerine?

kim söz edecek Samih el -Kasım’ın acısından

sen değilsen eğer?

BİLMEZ MİSİN Kİ

Hayfa’ya giden özlemler yolunu

İzzettin çok iyi bilir... Marta çok iyi bilir

ve de kuşaklar boyu sevgiden gelecek

ve de varamayacak olan meçhul asker

Beyrut denize açılan pencerede durup seslendi:

bu dünyada meçhul askerden başka şey yoktur

doğum yeri

ülkesi

aşkları olan

meçhul askerin düşleri vardır, bir evi, çocukları

ah gurbet, ah sürgün

ölmeyi yeğlerim

ailesiz

çoluk çocuksuz kalmaktansa

Firuz denize açılan pencerede durup seslendi:

Hıçkıran gözlerin nasıl da eylül gecelerini anımsatıyor bana

anımsadım ve ağladım

Beyrut’un DENİZE AÇILAN KAPISIDIR sevdalım

o kapıdan giren ya da çıkandır sevdalım

Eylül bulutuna bakan deniz-panjurlarımı kapatmayacağım

sarı yapraklar bir şarkı ya da altın parıltılarıdır

rüzgârın miniklere taşıdığı

karlı gecelerde koşuşturan ve yitip giden

Karmel Dağı’ndan pencereye oradan da Beyrut kapısındaki

denize

korku ve krallığın koruması altında koşuşturan

her kim ki birkaç yüzü bile anımsar... unutmayacaktır

her kim ki birkaç yüzü tanır... unutmayacaktır

sarı yapraklar bir şarkı ve altın parıltılarıdır

dünyanın dibini yıkarsın eğer

ve de insanlığın vicdanını

ah yağmurlar

ah eylül yağmurları

Çev.: Suat Karantay

Agi Mishol

....

Beyaz kolun

ki akıyor gümüş bilezikten

bölünüyor yüzüklü beş parmağına

ve ayrıntılar kibirli bir inanışta

çünkü yaşlı bir adam hoşlanıyor benden

kuşla yarışır biri

olgun incir

yaşlı bir adam hoşlanıyor benden ki yalnız tohumluk olarak iyi

Gövdemin yapraksapı sessizce bağlıyor

buraya

ve içiyorum seni

bir parmak bir parmak daha aşkım

yerine şifalı bir konyağın

ve açık mavi tepeden tırnağa

ama ömrüm tükeniyor

güneşin izlerinin

denizde yok oluş hızıyla.

Çev: Sennur Sezer

İTALYA

Aldo Severini

TOPRAK İŞÇİLERİNE

Gün çoktan battı dağların ardında,

bir gölge gibi indi

tarlaya gece.

Ama sen ordasın hâlâ,

serin serin kokan toprağın üstünde

iki büklüm.

İnekler ahırda geviş getiredursun.

Kümeste çıt yok.

Tüm kuşlar uyur

ırmağın oralarda,

kuşlar, tepelerinde kavak ağaçlarının.

Ülke uykuya daldı,

ama sen ordasın hâlâ,

tarladasın hâlâ sen,

siperdeymişsin gibi

(hatırladın mı?).

Senin günlerinin sonu yok,

senin günlerin ölmez,

yarın var çünkü,

öbür gün var,

daha öbür gün.

Ve toprak ve tohum ve orak ve kürek

senin nasırlı ellerin için.

Yarın var, yarın var, yarın.

Görürüm seni traktörlerin üstünde

toprağı şimşek gibi yararken,

görürüm seni saçarken toprağa makinelerle

bereketli tohumu,

biçer döverler üstünde görürüm seni

devşirirken buğdayı.

Bir yük hayvanı değilsin artık,

özgürsün arasında özgürlerin,

görürüm seni insanlar arasında insan gibi.

Yarın var, yarın var, yarın.

Yuvanda dinlenmek artık senin de hakkın.

Radyonun yanı başında ayaklarını uzatacaksın

(yanarken ocakta odunlar

yalım yalım).

Yarın var, yarın var, yarın.

Yeni bir dünya, yeni bir düzen.

Sen de varsın o dünyanın içinde

ve o düzenin.

Sana,

karına,

kundaktaki oğluna,

ey köylü kardeş,

yeni bir dünya.

Yarın var, yarın var, yarın.

O gün benim elim

sıkacak senin elini

sıkacak birbirini

elleri bütün işçilerin,

on binlerce el,

milyonlarca el,

milyarlarca el,

sıkacak birbirini.

Tek inancım bu benim.

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

Antonio Delfini

AĞAÇLARI KESİYOR

Ağaçları kesiyor sayın belediye başkanı,

ağaçları kesiyor sayın şapşal.

Belgelere imza çakıyor sayın vali,

imza çakıyor sayın yönetici belgelere,

üç yataklı polis âmiri imza çakıyor.

Sayın milletvekili oyunu veriyor,

sayın memur sallıyor başını.

İtalya’da hükümet sonsuz cehennem,

İtalya’da her dakka buz gibi soğuk.

Bir toprak kayması oldu Sicilya’da,

bakan çatar kaşlarını, atar tutar:

“Neler biliyor yahu bu adam,

gebermeli pezevenk!”

Lukanya’da su baskını var,

gelsin ölümle maskeli balolar.

Bir eğlencedir bu, bin yaşını aşkın:

Savaştan, depremden açlıktan, mısır hastalığından,

göçmenlerden, banka boğmacasından,

İtalya’da her zaman vebadan çok ölen var,

Rovigo’da, Catania’da, Liverno’da çok ölen var,

Trento’da Trieste’de çok ölen.

Yoksullar kamçıyla, zehirle ya da tüfekle ölsünler.

Ne dedi Milano’da bir patron:

“Torunlar yaraşmalılar atalarına.”

“Bizim olsun sermaye, özel olsun,

bu düzen değişmemeli,

çağa uygun olmalı kamçı, ağırlaşmalı yumruk.”

Sonra geldi saat dokuzda buzlu içkiler.

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

Cesare Pavese

SEN BİLMEZSİN TEPELERİ

Sen tepeleri bilmezsin,

kanların dört bir yana saçıldığı

tepeleri.

Kaçtık hepimiz,

attık silahlarımızı

ve onurumuzu.

Bir kadın bize bakıyordu

biz kaçarken.

Durdu içimizden yalnız biri

sıkarak yumruğunu,

baktı bomboş gökyüzüne,

başını eğdi sonra

ve canını soludu

duvarın altında, susarak.

Kanlı bir paçavra şimdi

o ve onuru.

Bekler bir kadın

bizi tepelerde.

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

İSTEMEYİZ DİYEBİLSEYDİK

Çalgıcılarını dinlemeye götürdü beni bir akşam.

Alır almaz bir köşede eline gırnatayı

başladı bir cehennem gürültüsü.

Dışarda, şimşekle karışık öfkeli bir sağanak.

Kesiyor ışığı yağmurun tokatları sık sık.

Karanlıkta suratlar allak bullak.

Bir oyun havasını başlıyor ezberden çalmaya.

Bu zavallı çalgılar ne kadar kırık dökük:

Tuşlara vuran eller köylü mü köylü,

inatçı mı inatçı topraktan bakan alınlar.

Çok çalışmaktan yorulmuş bitmiş yoksul kanın

duyulur notalarda böğürdüğü.

Onları zorla yönetmede bu eller,

arkadaşımın nasır bağlamış bu elleri,

bu eller tokmak vura vura,

rendeleye rendeleye,

kazana kazana dişiyle tırnağıyla hayatını bu eller.

O da arkadaşlar edindi orda bir vakitler,

oysa şimdi otuz yaşında var yok.

Yaşadı savaştan sonra açlık çekenler arasında.

Geldi Torino’ya o da, yaşayayım diye,

ama haksızlıklar buldu bula bula.

Öğrendi fabrikalarda asık suratla çalışmayı,

öğrendi ölçmesini kendi yorgunluğu üstünde

başkalarının açlığını.

Ve baktı adaletsizlik her yerde gırla.

Bitmez tükenmez yollarda uykusuz dolaşıp geceleri

istedi rahat bir soluk almak,

ama yalnızca sayısız lambalar gördü,

kötülükleri aydınlatıyorlardı, yanarak,

sesleri kısık kadınları, kendini yitirmiş kuklaları

ve yalpalayan sarhoşları aydınlatıyorlardı.

Bir kış günü gelmişti Torino’ya o,

fabrika şimşekleri ve duman artıkları arasında,

ve biliyordu iş ne demekti.

Ona göre iş, katı alınyazısıydı insanoğlunun.

Bütün insanlar böyle bilseydiler bunu keşke

ve adalet olsaydı şu dünyada.

Ama o arkadaşlar da edindi kendine.

Dayanamadığı halde uzun söze,

dinlemek zorunda kaldı bekleyerek sonunu.

Yoldaş oldu onlarla. Aileler vardı her evde.

Ailelerle çevrilmişti kent dört bir yandan.

Baştan başa onlarla kaplıydı yeryüzü.

Umutsuzluk taşıyorlardı yüreklerinde,

dünyayı yenecek kadar.

Nedense iş yok çalışında bu akşam.

Oysa birer birer kendisi yetiştirmişti bu takımı o.

Gürültüsüne aldırmıyor yağmurun ve ışığın,

daha bir belirgin sert yüzünde acı

ısırırken şimdi gırnatayı.

Gördüydüm ben bir akşam bu gözleri onda,

beklerlerken kesilen bir ışığı,

kendinden on yaş kederli kardeşiyle,

ikisi tek başlarına.

Çalışıyordu kardeşi onun yaptığı bir torna üzerinde,

ve benim zavallı arkadaşım

basıyordu alınyazısına küfürü:

Dünya acı çekiyorsa,

sövgüler koparıyorsa günışığı,

bunun nedeni hiç de alınyazısı değildi.

İnsandı asıl suçlusu bunun!

Burdan basıp bir gidebilseydik,

çekebilseydik açlığı hiç olmazsa şöyle özgürce,

istemeyiz, vazgeçtik böyle yaşamaktan, diyebilseydik,

sevgiyi, acımayı, aileyi, çoluğu çocuğu, falanı filanı

elimiz kolumuz hep bağlı kalsın diye önümüze süren

böyle yaşamaktan!

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

Elio Filippo Accrocca

HIRSIZ

Largo Oşi pazarında tutukladılar birini

elma çaldı diye,

önce dört beş kişi çullandılar üstüne,

bir güzel ıslattılar onu.

Bağırıyordu bir suratsız, çiçekbozuğu:

“Bırakmam bunu senin yanına!”

Parmağında parmağının yarısı kadar bir altın yüzük.

“Bizim tezgâhtan da aşırmış” diyordu birisi de,

“bakın hergeleye!”

Ve basıyordu küfürü

tezgâhlar arasında dolana dolana.

Başına tekmeler, yumruklar indi,

pestili çıktı altmışlık hırsızın.

Oysa, küçük bir kahvaltıydı istediği.

Söyle diyordu soluk soluğa:

“İşallah satamazsınız bir tane,

hepsi çürür İşallah!”

Sonra dönüp yanındaki polise:

“İşte, dedi, benim alınyazım böyle,

bir elma ısıramadım şöyle ağız dolusu!”

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

Rocco Scotellaro

DİLENCİLER

Ne güzel dilencilik yapmak Noel’de,

çünkü o zaman zenginler çok iyiler.

Ne güzel İsa’nın doğduğu ahır Noel’de,

çünkü arslanlarla bir arada yatar kuzular.

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

MEZARLAR VE EVLER

Mezarlar ve evler.

Ey gönül, ey gönül,

uzakta durma!

Bacaların dumanı

ıslak havada.

Çalar kapıyı

düşmanın adımları,

hem nasıl, hem nasıl!

Ey gönül, ey gönül,

uzakta durma!

Mezarlar ve evler.

Kasım ayı geldi,

saatler çaldı:

vaktin şakası.

Dağlar göremez,

anam da kör

ocağın başında.

Ey gönül, ey gönül,

uzakta durma!

Mezarlar ve evler.

Elveda demek ve

aşkı ertelemek

bir başka akşama.

Can çekişen sinekler

gibi camlarda,

koşar esirler

parmaklıklara.

Ufuk gene kapalı.

Neleri kaldı, neleri,

çoğunun, söyleyin,

umuttan başka?

Durma, ey gönül!

Mezarlar ve evler.

Çıkmıştık evden

ağustosun onunda.

Ne ederler acep

bizim ordakiler?

Evlerde anahtarlar

döner mi acep,

anahtarlar kapılarda?

Sürülmüş müdürler

yoksullar, iyiler?

Taşları üstünde

yıkık tapınağın

atarlar çığlıkları

Yahudi kadınları.

Kaçının var kim bilir

yalvaracak yakını?

Ey gönül, durma!

Mezarlar ve evler.

Erkekler iki büklüm,

kadınlar dolaşmış,

kadınlar birbirine,

günahlarını çıkartırlar

parmaklıklar önünde.

Beni dolduran ve boşaltan

bu soluktadır

ruhum benim.

N’olacak bana?

N’olacak bize?

Çığlık olacak

yürümek isteyene

evlerden mezarlara,

mezarlardan evlere.

Çığlık,

işyerlerinde.

Çığlık,

maden işçilerine.

Ey gönül, durma!

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

Salvatore Quasimodo

ÇAĞIMIN İNSANI

Sen taş ve sapan dönemindesin henüz,

ey çağımın insanı.

Uçaktaydın, gördüm seni,

uğursuz kanatların, ölüm göstergelerinle.

Ateş arabaları içinde gördüm seni,

darağaçlarında gördüm, işkence çarklarında.

Gördüm seni, sendin o:

Sevgiden yoksun, inançsız,

ve kesin biliminle

insanların kökünü kurutmaya hazır.

Öldürdün gene, her zamanki gibi,

öldürdüğü gibi atalarının atalarını,

hayvanların öldürdüğü gibi seni, ilk kez, görür görmez.

Bugün akan bu kan da,

bir kardaşın bir kardaşa,

Habil’in Kabil’e:

“Tarlaya gidelim, hadi gel”,

dediği günkü gibi korkmakta.

O soğuk, inatçı yankı

işte geldi sana kadar,

deldi kulaklarını,

yaşantının içine girdi.

Unutun, ey çocuklar, unutun,

toprağın üstüne ağan bu kan bulutlarını unutun,

unutun atalarınızı, atalarınızın atalarını:

Onların mezarları küller içinde boğulmuş kalmış,

kara kargalar ve karanlık rüzgârlar sarmış yüreklerini onların.

Onları unutun!

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

YOKSUL GÜNEY İÇİN YAKINMA

Kızıl ay, rüzgâr, kar tabakası,

senin Kuzeyli kadın rengin.

Artık bu çayırlarda yüreğim benim,

bulutlarla kaplı bu sularda artık.

Unuttum denizi,

Sicilyalı çobanların öttürdüğü

o ağır kabuğu unuttum.

Unuttum yollardaki araba seslerini,

dumanlar içinde keçiboynuzları titrerdi hani.

Nasıldı unuttum yürüyüşü balıkçılların, turnaların,

unuttum burda,

Lombardiya topraklarının ve ırmaklarının

yeşil yayla havasında unuttum.

Ama nerde olursa olsun,

insan haykırır alınyazısını yurdunun.

Güneye götüremeyecek artık kimse beni.

Ah! Güney ne kadar yorgun

sıtma bataklıklarının kıyısına

ölülerini taşımaktan,

ne kadar yorgun yalnızlıktan,

zincirlerden ne kadar yorgun,

ne kadar yorgun haykırmaktan ölümü

ağzındaki kuyuların yankısıyla,

yüreğinin kanını emmiş olan

tüm ırkların küfüründen ne kadar yorgun!

Çocuklar dağlara dönüyorlar bu yüzden,

zorluyorlar yıldızlı örtüler altında atları,

akasya çiçekleri yiyorlar yollar boyunca,

yeniden kızarmış, kırmızı kırmızı,

akasya çiçekleri.

Güneye götüremeyecek artık kimse beni.

Çev.: A. Kadir - Asım Tanış

SİCİLYA

Rolando Certa

IŞIĞIYLA MEŞALELERİN VE ALEVLENEN RUHLARLA

-Mazara del Vallo balıkçılarına-

Deniz Tanrısı buyurunca;

Balıkçılar üşüştü kıyıya

“Oh, yoruyor bu ıssızlık beni”

Diye sızlandı derya.

“Ben böyleyim hep dipsiz uçsuz hareketsiz ve yalnız

Balıkçılar! Dinleyin beni,

Son bulsun artık bu sıkıntı

Darmadağın edin

Alınyazısının değişmez vardiyasını

Bu en yüce ilahların kararı.”

Böylece gecenin içinde yol aldılar,

yığın yığın, Güneyin balıkçıları,

Işığıyla meşalelerin, alevlenen ruhlarla,

Paramparça ederek amansız karanlığın yasalarını

Deniz sarsıldı ve yanmaya başladı

Böylece limana ulaştı kayıklar

Sesiyle dalgaların

Gönül borcuyla ödüllendirdi deniz

Balıkçılarını Güneyin

Çev: Sennur Sezer

KIBRIS

Eli Peonidu

YAĞ YAĞMUR

Ne dişi, ne erkektiniz

İki çocuktunuz sadece

kara saçlı.

Beraber çektiniz içinize taze kokusunu kırların

ve ürperişin.

Yabani kekik çiğnediniz

Saklambaç oynadınız

kavrulan başaklar arasında

Ezdiniz kehribar tanelerini bağda fıçılarla

bağda fıçılarla

iki çocuktunuz sadece

Cumartesi akşamı kolalı gömlekleri

ve boyalı ayakkabılarıyla

caka satardı delikanlılık sokak kapısında

Karalar bağlamış ana

Boş bakışlı ana

Ecel sana sormadı

Ecel sana sormadı

Türk müsün Rum musun

Ecel sana sormadı

Ecel sana sormadı

başka çocukların da var mı

Yalnız aştı yaslı eşiğini

Ve oturdu sofrada karşına

Koy yağı kandile ve lafla

Meryem ile

Koy toprağı çiçekli ve bir türkü yak karanfile

Koy merhemi yarana

ve gözyaşına

aldatılmış yüreğine oy!

Yağ yağmur, yıka yağmur

Irmak ak derinliklerimize

çok acı, çok kurak

yüreğimize.

Çev.: Neşe Yaşın - Mehmet Yaşın.

Kostas Grekos

KARDEŞİM HASAN

Kardeşim Hasan,

bu harup ağacı kollarını açmıştı

bizi zorla temmuz güneşinden korumak için

bardağın elde ve tabakta bir demet umudun

bulunduğu bir zamanda

(kim ağlarsa –dedin– kendi gömütünü kazar)

Yuvamız oldu o

ve erincimiz vardı

ve sürdürmek istedik bunu.

Dün gece yastık diye bir toprak tümseğinde uyurken ben

bombaların güneşi kararttığını gördüm yine

ve sayamadım ölüleri

kattım senin oğlunu da

kattım benim oğlumu da

daha dün

orak makinesini kullanmayı öğrettiğimiz

ve birlikte tarlakuşu avladığımız.

Dün gece sen uyumadın kardeşim Hasan

yerim sertti deme bana

karpuz tarlalarındayken toprakta bile uyurduk biz

Köyümüzü anımsamış olmayasın

Senin topların ve benim kurşunlarım

yeryüzünden silip attı

senin camini

ve benim kilisemi

anayurt ve din için savaştığımızı söylemelerine karşın.

Senin yuvan

benim yuvam

bizim tarlalarımız,

senin oğlan

benim oğlan

hangi anayurt, kardeşim Hasan?

Senin yuvan

benim yuvam

senin oğlan

benim oğlan

ve yaşadık biz

hasat zamanı elini uzattın bana

zeytinlerin toplanmasında beni çağırdın yardıma

Beşparmak ve Trodos dağları bekliyorlar

ve anayurtlar arıyoruz biz

ve silahların gölgesinde yaşıyoruz geceleri.

Yaktığın ormanlar

“birlikte yaşamanın olanaksızlığına” inandırmak için bizi

yasadışı silahlarla bezendi şimdi

–Amerikan özgürlüğü işte–

Annen karşılaşsa annemle

“komşu” deyip seslenirler birbirlerine

ve biz de bir şeyler bulabiliriz aslında

–Bu topraklar ve sevgimiz onlara–

ya çocuklarımız, kardeşim,

nasıl unutabilirler silahlı askerleri

ve nefretlerini sulayan kan dökümünü?

Düşünmedik mi çocuklarımızı

bu dağların doruklarının

bu vadilerin

bu denizin sahiplerini.

Çocuklarımız, kardeş

nereye ekecekler tohumu

–toprak çok küçük

ve o kadar çok parçaladık ki onu–

Analarımız,

ve bizler, kardeş

nasıl unutabildik ki

çocuklarımızı?

Güneşin ellerimizden gitmesine

izin verecek miyiz

güneşin bizden alınmasına

izin verecek miyiz

Hasan, kardeşim?

Çev.: Neşe Yaşın

Neşe Yaşın

ÖLÜCÜKLER

Türk tarafında

bir küçük mezarcıkta

savaş kurbanı

bir Kıbrıslı çocuk

dedi ki:

“İnsanlar, ben neden öldüm?

İnsanlar, henüz bebektim

bir suç işlemedim

neden koydunuz beni karanlığa?”

Rum tarafında

bir küçük mezarcıkta

bir harup ağacının altında

savaş kurbanı

bir Kıbrıslı çocuk daha

dedi ki:

“Neden öldüm ben?

bir suç işlemedim,

tırmanmak istiyordum harup ağacına

neden koydunuz beni karanlığa?”

Nice Denizoğlu

SANA

çok çocuklar doğurabilirdim

savaşa durmasa dünya

yanmasa evlerimiz

ışınlardan kara göle

dönmese dişiliğim

çok çocuklar doğurabilirdim

gücüm öteden öte

yazık ki

savaşlara gücüm sıfır

savaşlara dünya gebe

Petros Sofas

KÜÇÜK TANRI

Kıbrıs’ın küçük Tanrısı kalkıp gömütlerden

yürür yücelere, cennete doğru.

Taşıyarak ellerimde ve omuzlarında

anaların adadığı

binlerce yanık mumu.

Ve kokudan sersemlemiş, yol alırken yukarlara

–kan kokusu mu, tütsü mü yoksa–

karışır kafası bu adaklarla.

“Bunların hangisi Rum ananın,

hangisi Türkün?”

Birbirine karıştırır artık yüzleri

dilleri karıştırır.

Ama onlar, her biri kendi dilinde hâlâ

“Bizim Tanrımız, bizim Tanrımız” diye haykırmaktadır...

Çev.: Neşe Yaşın / Mehmet Yaşın

LÜBNAN

Fuad Rıfkı

YOLCULUK

Sorma nereden geldiğimi

Bırak ellerim düşlesin

Yabancı dillere,

Yabancı adalara

Yolculuğu.

Dönüşün şiiri oldum,

Yabancı baharlara dönüşün.

Sorma nereden geldiğimi

Bırak ellerim düş kursun biraz.

Çev.: Ergin Koparan

Halil Cibran

İNSAN’IN ŞARKISI

Ben çağların başlangıcıyla geldim

Hâlâ üzerindeyim şu kocamış dünyanın

Çağların bitimiyle gene gideceğim

Tükenmez bu yüzden acılar yüreğimde.

Göğün sonsuzluğunda dolaşan benim

Uçtum üzerinde düşlerdeki bölümün

Gördüm her yönünü o kutsal uzayın

Ama beni tutsak kıldı yine yasalar.

Dinledim öğretisini Konfüçyüs’ün

Bilincin gizleri çözüldü Brahma’da

Bilgelik ağacının altında gördüm Buda’yı

Ama yenik kıldı beni yine duygular.

Tanık oldum Babilon’un anlatılmaz yüceliğine

Ramses’i gördüm bir uzak çağa ün veren

Vuruşkan Roma ordularla belirdi

Ama üzgülere boğdu beni gene kurallar.

Neler çektim baskı yönetimlerinde

Zincir vurdular ellerime sömürgeciler

Acımasız zindanlarda açlığı tanıdım

Ama bir güç kaldı gene içimde, bırakmadı beni

Işıyan her yeni günle bana umut getirdi.

Çev.: Engin Aşkın

Halil Havi

LÜBNAN

Bir o duvara, bir bu duvara bakıyoruz, Konuşmak acı veriyor.

Acı veriyor uzaklıkları hissetmek.

Nefesimiz tıkanmış kederden.

Konuşmak acı veriyor.

Çev.: Ergin Koparan

MISIR

Mohammad İbrahim Abu Sinna

SESLER

“Ruhun yitik, ürkünç senin,”

Dedi, “Ateşe giremezsin

Düşlerinde;

Pazarlık edemezsin

Gök gürültüsüyle;

Ne konuşabilirsin,

Ne de tutabilirsin dilini,

Ama uzun süre kalabilirsin

O yanılgılar

Cennetinde,

Efsaneleri sulayabilirsin

Dönüşü olmayan bulutlarla.”

“Hemen öldür beni” dedim,

“Çünkü kahinler gördüm ben

Ellerinde bilinmeyenin kılıcı

Bana doğru gelirken;

Uzaklıklar baharın gün ışığından

Ötelere kaldırıyor beni

Sonsuz bir kışın

Kanadının altındaki geceye.

Mutluluk benim için öldü artık

Artık söylemem imkansız

Yıldızların mırıldandıkları şarkıları

Eteklerinde sakladıkları

Ve mevsimlerin beni beklediği

Günlerde söyleyemediklerimi.

“Gençlik gülleri

Solacaktır elbet,” dedi,

“Gidenler dönmez

Ve hüzün daima kalabilir bizle.”

“Ben şarkı söylüyorum,” dedim

“Sen öyle san!” oldu yanıtı.

Kuzgunun ötüşünü duydum,

Derken eğildi

Ruhuma girdi ve sokuldu iyice:

“Güneş gözyaşı sevmez,” dedi,

“Sen de yıldızlar gibi göz kırp

Karanlıkta;

Bulutlarla bir ol

Çünkü gök gürültüsü dört nala

Ruhunda

Kalan ne varsa uçup gidecek

yakında.”

“Hemen öldür beni,” dedim,

“Gidenler dönmez.”

“Güneş yorulmak bilmez

Doğarken;

Sen de yıldızlar gibi göz kırp

Ve yan kandiller gibi.

Çev.: Şehnaz Tahir

YAĞMUR YAĞDIRMAYA GÖNÜLSÜZ BİR BULUTUN ISTIRABI

Kanatlarımda

Yeşil bir ırmak saklıyordum

Müzik sızmıştı içine

Bir gökyüzü saklıyordum

Masmavi ve dingin

Sevginin güneşi ve elma ağaçları

Esen yelde yavaşça iç çekiyordu

Bebekler için saklıyordum yıldızları

Göğüsleri genç kızlar için

Üzüntülü olanlara cennetti

Ölmek ıstıraptı

Sana rastladığım için şen

Ağaçlıklı yollarında gezinirken

Kentinin

Ve sevgiyi kucaklamaktan

Hoş geldin diyen evlerinin eşiğinde

Yüreğimde tutuşan ne?

Ulaşır ulaşmaz

Hafifçe çaldım kapılarını

Karanlık ağaçlar beliriverdi

Yüreğin

Derinliklerinden,

Biçimsiz yaratıklar alışkın değildi

Sıcaklığına sevginin

Acımasız pençelerin kana bulanmıştı

Savaşıyordun

Fakat ne için?

Bilmiyorsun, değil mi?

Dudaklarından yalanlar dökülüyordu.

Sevgi öksüz kalmıştı,

Demek sevecen bir yürek için yalvarıyordun

Yoldan geçen sevgisiz biri

Ne vurur ne iftira eder

Belki yüzüne bir tokat aşkeder

Bebekler yaşlı ve bunak

Kadınlar aldatışlar için

Makyaj yaparak

Dehşet içindeki insanlar savaşmakta

Nedenini bilmeden, biliyorlar mı?

Boğazları sıkılıyor

Karanlık bir nefretin

Kaybolmuş ve

Bulunmuş şeylerin

Geçici ıstırabın mahzeninde

Yüreğimde tutuşan ne?

Gemiler limanda karaya oturmuş

Adalar denize koşuyorlar

Ardından dalgalarla alabora

Siyah rüzgâr çöküyor

Dipsiz derinliklere

Ölüme boğuluyor mağlup gerçekler

Yalanlar yalanları doğuruyor kaçınılmaz

Yüreğimde tutuşan ne?

Zulmün ve aldatışın kentleri!

Ağaçlarım kurudu,

Yanılsamalara buharlaştı

Irmaklarım,

Karanlıkta, gümüş rengi ay örtüldü

Zamanı tüketiyorsun

Savaşarak,

Gece çökerken uykusuz kalarak.

Yüreğimde tutuşan ne?

Bir çöl kovalamakta beni

Büyük bir ıstırap duyuyorum

Kumlarda, yuvarlanıyorum

Ölümün eşiğinde

Sevgi senin sınırlarında

Sular kurumakta

Benim sıram geldiğinde

Yuvarlanmaktayım senden korkarak

Çöllerde.

Çev.: Pınar Besen

SLOVENYA

Matej Bor

GÖRÜNÜM

Kente,

Yerkürenin arkasında bir kente

Bombalar düşüyor,

Yerküreden ağır bombalar,

Bombalar düşüyor.

Düşlerin zafer takları altından,

Tuzla buz olan zafer takları altından,

Geri çekiliyor insanlığın ardcıları.

Gözleri çıplak,

Ayakları kör.

Başı çeken önderin

Başı yok,

Yalnızca sesi duyuluyor:

Susayan

İçmesin.

Suda ölüm var.

Acıkan

Yemesin.

Yemekte ölüm var.

Düşünecek olan

Düşünmesin.

Düşüncede ölüm var.

Yaşayacak olan

Yaşamasın.

Yaşamda ölüm var.

Çekiliyor insanlığın ardcıları

Başsız

önderleri

Başlarında.

Peki, nereye?

Çev.: Ergin Koparan

SURİYE

Adonis

BEYRUT AYNASI (1967)

I

Cadde bir kadındır,

Acılarında

Ya Fatiha okuyan

Ya haç çıkaran.

Göğsünde kambur gece,

Heybesinde

Sızlanan boz köpeklerle

Sönmüş yıldızlar.

Cadde bir kadındır,

Gelip geçenleri ısıran.

Göğsünde uyuyan deve

Şarkı söyler

Petrol şeyhleri için.

Cadde bir kadındır

Yatağına yığılan.

II

Çiçekler resimlenmiş pabuçlara

Yerle gök renk kutusuna hapsedilmiş.

Tarih,

Tabuta konmuş mahzende dilim dilim

Bir yıldızın ya da ölen bir ulusun çığlıklarında.

Erkekler, kadınlar, çocuklar uyuyor,

Şalvarsız,

Döşeksiz...

III

Bir mezarlık.

Kuşağa sokulmuş bir kese altın.

Uyuyor sayıklayan bir kadın,

Kollarında ya bir prens ya da bir hançer.

Çev.: Ergin Koparan

İŞGAL

Alevler içinde kuşlar,

Atlar, kadınlar, kaldırımlar...

Ekmek kırıntılarıyla dolu

Timurleng’in avucu.

Çev.: Ergin Koparan

Cegerxwîn

GÜL SATICISI

Uykudan gözümü açınca gördüm, gül satıcısını

Sevindim, gülü gönüle satıyor,

Bir gönüle bir gül diyor.

Benim de bir gönlüm vardı, dertli yaralı

İnanamadım gülle gönlümü değişeceğine

Gülü gönülle değişeceğine

Yetmez, dedi pazarlık edince, bir güle bir gönül yetmez

Gül isteyen canını da verir üstüne,

Canıyla gönlünü verir güle.

Bir gül için, dedim, canıyla gönlünü kim verir, bir güle...

Pazarlıktır bu, dedi, kimi de derde verir gönlünü

Gönlünü verir derde.

Canımla gönlümü verdim, gönlüm sızlandı:

Ah Ciğerhun, gönlünü bir güle mi değiştin,

Gönlünü mü değiştin bir güle.

(İkinci Divan, Sewra Azadi, 1954)

Çev.: Vedat Korkmaz - Sennur Sezer

NEWROZ

Newrozdur newrozdur newrozdur yarın

Yar bana bir öpücük ver kutlu olsun bayramın

Newrozdur yılın başı, gülün dudağı kırmızı

Çiçekler laleler gibi taptaze kırmızı ve sapsarı

Newrozdur mart ayıdır yeşermiş yaprakları ağaçların

Gülün kokusu baş döndürüyor elimde elleri yarin

Newrozdur tutkulu baharın müjdesi

Sarı al ve yeşildir renkli bir kilim gibi

Çev.: Dildar Şemo - Sennur Sezer

HEY HABUR

Habur! Hey Habur! Hey gidi Habur hey gidi!

Uzun ve derinsin, sarp dileğim gibi...

Çabalaman, homurdanman, uğultun, inlemen

Sürer gider uyku durak bilmeden.

Sızlanışın, haykırışın hiç dinmez,

Nedir istediğin kimseler bilmez.

Amacın, hızlanarak ilerlemek... ilerlemek...

Yerin dar, ah, yatağın dar... genişletmek gerek...

Dalgalarında feryatların yankılanır

Bencileyin özgürlük isteğini haykırır.

Gücünle yırtarsın bağrını toprağın da

Neden yükselemezsin bilmem, doruklara...

Tüm gücüne karşın, gönülsüzce

Düşersin o sevgisiz denizin göğsüne.

Seninle olaydım da ne keder ne dert bileydim

Duymadan düşünmeden tasasız yaşayıp gideydim

Ah Habur ah! Kürt olaydın da bencileyin

Gücünün dert açtığını acıyla çiçeklendiğini göreydim.

(Üçüncü Divan, Kime Ez, 1973)

Çev.: Sinan Gündoğar - Sennur Sezer

Halil Matran

ÇOCUKLUK BİR UZAK ZAMANDI

İkimiz de çocuktuk hatırlar mısın

Hatırlar mısın o geçen günleri Zahla’da,

Mutluluğun durmadan kucakladığı

Gölgeler bir yerde birleşirlerdi, hep gülerdi yüzü yaşantının

O şarap sarhoşluğunun giz dolu tadında.

Nasıl koşardık hatırlar mısın

Kıvanç bir yangın gibiydi içimizde

Simsiyah bir salkım düşerdi asma dallarından

Karşılığı ödenen bir gülüşle yüzümüzde.

Hatırlar mısın o gün doğumlarını, o gizli düşsel gücü

Alıp götüren bizi, göklerin ötelerine

En bilinmez uzaklara, hep dolup boşalan

En güzelin, en çirkinle buluştuğu

İşte yıldız yıldız Pleiades;

İşte Artemis’in o güzellik perileri.

O uzak, hırçın ırmak orada mı şimdi,

Yine kabarıp taşar mı durmadan öyle,

Hatırlar mısın nasıl ele geçirdiğimizi

Yöneltip serinliğini, uyanan bahçelere

Nasıl güzel kıldığımızı sulayıp çiçekleri

Bir kutsal sevgiydi onunla gelen, bir tutkuydu

Bütün görünümleri ışınlarla bezeyen.

Çev.: Engin Aşkın

Nizar Habbani

HÜKÜMDARLA GÜVERCİN

Gezdim Arap yurdunu

Şiirlerimi okuyarak,

İnanarak şiirin

Halkın ekmeği olduğuna.

Sözcüklerin balıklar

Halkın da deniz

Olduklarına.

Gezdim Arap yurdunu

Cebimde defterim.

Karakollar çıktı karşıma,

Askerler çıktı.

Varım yoğum cebimdeki güvercin.

Güvercinimin

Pasaportunu sordu görevliler.

Yurdumda pasaport gerekiyor.

Sözcükler için.

Pasaport bekledim

Kum torbalarını seyrederek.

Tek yurt’tan

Tek ulus’tan

Söz eden afişleri okuyarak.

Bir kenara atıldım

Kırık bir bardak gibi

Ülkemin kapılarında.

Çev.: Ergin Koparan

GERİLEME KİTABINA DİPNOTLARI’ndan

I

Dostlar

Öldü eski sözcükler

Eski kitaplar öldü.

Öldü yıpranmış pabuçlar gibi

delik deşik söylevlerimiz.

Yenilgiye götüren kafa öldü.

Çev.: Ergin Koparan

Riad El Rayyes

KİMLİK

Tevfik Sayih’e

Yağmur altında

Karıştırıyordum ceplerimi

Senin hep yaptığın gibi.

Kimliğimi arıyordum ya

Umurumda değildi kaybetsem de

Nasıl olsa bir yurdum vardı artık.

Şimdi güneşin altında

Yine karıştırıyorum ceplerimi

Çalışma iznimi arıyorum

Tıpkı senin gibi

Ben de yitirdim yurdumu.

Çev.: Ergin Koparan

TUNUS

Abbou El Kacem Chebbi

YAŞAMA ARZUSU

Bir gün istediğinde halk hayatı

Yazgısını gerçekleştirmek elindedir

Çare alacakaranlıkları dağıtmaktır

Kırılacak zincirlerde

Bir fırtına olup es o zaman dar vadilerde

Dağların doruklarıyla ağaç altlarında

Haykır:

“Bir amaca yöneldiğimde ben

Bilmem artık nedir sakınma

Sarp yollardan kaçmam

Ve ürkmem düşmekten

Yalım yalım alevlere

Dorukları sevmeyen

Sonsuza dek yaşar

Vadilerin dibinde.”

Çev.: Mustafa Balel

Şiirleştiren: Sennur Sezer

Salah Garmadi

VASİYETİMDİR

Eğer bir gün ölürsem yanınızda

-Ki ölmeyeceğim asla-

Kuran’dan ayetler okumayın başucumda

Bunu bununla geçinenlere bırakın

Bana cennetten iki arşın yer vaat etmeyin

Çünkü yeryüzündeki bir arşından mutluydum

Ölümümün üçüncü günü

Şu geleneksel kuskusu

Dağıtmayın sakın

Gerçekten bu

Bayıldığım bir yemekse de

Mezarıma incir tohumları da saçmayın

Gökyüzündeki küçük kuşlar yesin diye

Daha çok ihtiyacı var buna insanların

Bırakın işesin kediler mezarımın üstüne

Alışıktı onlar işemeye

Her perşembe kapımın eşiğine

Ve kıyamet kopmadı bundan hiçbir zaman

Gelmeyin yılda iki kez ziyaretime

Sizi ağırlayacak yerim yok bir karışçık bile

Ruhum rahat etsin diye asla yemin etmeyin

Ne gerçeği söyleyerek

Ne de yineleyerek yalanı

Gerçeğiniz ve yalanınız sizin

Eştir benim gözümde

Ruhumun barışa ermesine gelince

Sizin işiniz değil bu

Toprağa verirken beni

Söylemeyin şu

Törensel sözleri:

“Ölmekte bizden önce davrandı ama

bir gün biz de kavuşacağız ona”

Ben böyle yarışları sevmem!

Eğer bir gün aranızda ölürsem

-Ki ölmeyeceğim asla-

En yüksek noktasına yerleştirin beni toprağın

Ve güvende oluşumu kıskanın

Çev.: Mustafa Balel

Şiirleştiren: Sennur Sezer

TÜRKİYE

Behçet Aysan

PALANGA

çıkarın rüzgârın kelepçesini

size soracak sonra yıldızlar

dağlar koşacak denize doğru

günler ise özgürlüğe doğru

çıkarın rüzgârın kelepçesini.

çıkarın sözün ağzından kilidi

size soracak sonra geleceğimiz

evlere giden kanlı giysilerle

baharda açan kardeşim gelincik

çıkarın sözün ağzından kilidi.

çıkarın ışıkların pençesini

hapishanelerin taş avluları

ve mezarlarda dolaşan analar

şarkılarımızın acılı ezgileri

çıkarın ışıkların peçesini.

birlikte yürüsün gölgeleri

birlikte yürüsün ölülerimizin.

onu tanımıyordum hiç görmemiştim

sinemanın önünde buluşacaktık

yakasında bir kırmızı karanfil

benim elimde ikiye katlanmış

bir avgi olacak.

buluşma saati geçti

kimse gelmedi.

anlamıştım

sintağma alanına kaçmaya başladım.

peşimdeler.

geceye kadar koştum

koyu bir karanlığın içinde.

barba hristos’un anlattıkları

hep aklımdaydı, eski kapetan.

bir gün başkaları da bizi anlatacak

hazır olalım sözlerin

pas tutmayanı için

çamura bulanmamış çığlıklara.

adımız buydu diyelim

yerimiz buydu, işte tarih

ölü ellerle değil

sevgiyle yarattığımız

işte gökyüzü

adımız buydu bir aşk adı

rüzgârımız denize doğru

ak köpüklü denize

eşitliğin barışın kardeşliğin

yeleleri terli kanatlı atına.

ak köpüklü denize.

poseidon’un altın arabasıyla

dolaşmaya.

“günlerce dolaşır ormanlarda

ve korularda ve pınar başlarında

ve bütün ırmakların kıyılarında

onu aradılar, artemis’i.

sonunda bir denizde yıkanırken

buldular, artemis başladı kaçmaya

o kaçtı, onlar kovaladı, o kaçtı

naksos adasına vardılar.

orada artemis ansızın yok oldu

yerini sütbeyaz bir dişi geyik aldı.

iki kardeş artemis’i unutup, geyiği kovalamaya

başladı bu kez, birbirlerinden ayrıldılar

ağazların

arasındaydılar.

bir süre sonra otos geyiği gördü

ephialtes de görmüştü.

tam ortalarındaydı geyik.

birden mızraklarını savurdular.

o anda geyik kayboldu gitti.

otos’un mızrağı ephialtes’e

ephialtes’in mızrağı otos’a.

öldüler.

poseidon’un oğullarıydılar.”

Cengiz Bektaş

AKDENİZ

Akdeniz sokağını koşuyorum yalnayak

Gözlerim Akdeniz

-Namus- Akdeniz bundan böyle

Töreleriniz Akdeniz

Kapılara çıkanlarınıza -Merhaba reisler-

Yasaklarınızı tersine koşarken

Ak duvarlarınız gülüyor sizden çok

Tenekelerde çiçekler gülüyor sizden çok

İşte yeniden güzelleşiliyor

Bütün evren Akdeniz

Yaşıyanlarınıza

Dudaklarımda tuz su pırıltıları gözlerim

Pencerelere koşanlarınıza -Merhaba reisler-

Sevmeyi unutmamış olmak

Yürek çarpıntınız Akdeniz

Çakıl taşları batacak tabanlarıma

Küçük balıklar kaçışacaklar

Nasıl her şey Akdeniz

Gülsüm Cengiz

AKDENİZİN RENGİ MAVİ

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

köpürür deniz

vurur öfkesini kayalıklara

kartallar konar kalkar

doruklara

sarılır birbirine

iki deli hanımeli

Torosların yamacında

türkülenir Akdeniz.

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

bir kelebek papatyayla sevişir

sevişir bir balık ak köpüklerle

titreşir gökekinler

yeşilden sarıya geçer.

Gelincikler

-ki herbiri karanlığa isyandır-

kana boyar ilkyazı.

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

bu dağların başında

bir kız dolanır koyakları

saçları defne

ellerinde kekik kokusu

ağzında mersin yemişinin tadı

gözleri peygamber çiçeği

-belki bir yörük kızı

belki esrik bir ozan-

arar geçmiş baharları.

Gök gözlerine dolar

aşk yüreğine

yanık tenli insanlar

yüzünde güneşi taşıyanlar

-ki ekinde, tütünde, pamukta işçidir-

hızlanır solukları,

elleri kenetlenir

sevdada ve kavgada.

Verip yüzlerini

çoban ateşlerine

yanakları kıpkızıl

gözleri çakmak çakmak

yıldızlara bakarak

yasak türküler söylenir.

Akdeniz, sevdiğim

kır menekşesi

direncimin, umudumun simgesi

şiirimin ülkesi

karartamaz hiç kimse

güneşini

söndüremez ateşini

yüreğim çünkü Akdeniz

Akdeniz’in rengi mavi.

Onat Kutlar

CEZAYİR AĞACI

Sevgilim Cezayir beyaz bir duvar

Bir yanı Akdeniz öbür yanı nar

Senin nar ağacın

benim denizim

ve duvar

Bir yasemin senin gibi Cezayir

Ve de zakkum benim gibi zehir

Aurès’ten rüzgâr

senin kokunu

bana getirir

Bütün gece Kabylie berberileri

Hurma dallarından denize geçti

Ama nice yıllar

göremedim bile

senin düşlerini

Kurşun kanatlarıyla tarihin

Derin ovasında uçuyor Konstantin

Ve göğsümü bir zeytin

dalıyla okşayan

yüreğin

Bu şiiri sevgilime adadım

Hadj Ali, Benzine ve öteki dostlarım

Kanlı bir gül çizgisiyle

ayrılırken haziran

ve kasım

Mor perdeleriyle Otel Aletti

Bir ateş ağacı gibi yandı gitti

Sevgilim

ayrılık

canıma yetti

CEZAYİR’DE TÖREN

Kapadım perdeleri kayboldu

Duvarları saran ayışığı ve magrip sokakları

Yeşil damarlarında som mermerin Seyyit Yusuf’u

Arayan ilk kanlı boğa

Kayboldu Endülüs kumsalları kolera veba

Zafer kuşunun kanatlarına beyaz

Ürperen eteklerini vurarak geçen

Bab-el-oued ölüleri

Kayboldu

Sahra’da kızıl bir ırmakla işleyen yazın

Değirmeni sanki birden durdu

Sanki bir ölü zaman sanki bitmez tükenmez top

seslerinden

Sonra gelen sağır gökyüzü

Geniş sömürge yatağında uzun

Bir uçuş düşü gören kaptanın tüm motorları

Havadayken durdu sanki

Anısız bir çöle karışıp gitti

Kahkahanın küçük dereleri ve sevdiğinin

Ada çamaşırlarını yıkayan kızın

Türküsünün sarışın ve tüylü ağzı

Kapandı

Bütün yolculukları unuttum birden bir kaçağın

Garlardan alanlardan limanlardan topladığı

Biraz kurumla kararmış ve yeni sevinçlerin

gümüşleriyle

Parlatılmış anılarını unuttum

Unuttum birden arduvaz trenleri deniz manastırlarını

Donmuş votka ırmağını gece güneşi kulelerini

portakal

Çiçekleriyle donanmış kentlerin şimdi kupkuru

Dallarına kırlangıçlar gibi tüneyen

Geçmişini tutsağın

Unuttum

Son bir şey direniyordu ama silindi

Ormandan savandan çölden dağlardan

Pencereme bakan bir çocuk yüzü

Sırtında bir regal ve ayağında

Ermiş Sylvestre’in keten çarıklarından

Koca Afrika’nın yüreğine dalan

Lacivert çuha şandaylı keşişin

Tozlu ve yıllar süren bir ayin için iğdiş ettiği

O esmer çocuğun yüzü de

Silindi

Artık törene başlayabiliriz

Sennur Sezer

COĞRAFYA SORULARI

-Söyle nedir bir ada?

-Bir gemi ya da mavna

Yüzer “heyemol”larla

-Ne yüklenir adaya?

-Üzüm, zeytin ve limon

Balık sepetleri de örtülür mimozayla

-Kim yaşar adalarda?

-Yürekleri adadan daha büyük olanlar

-En güzel ada nerede?

-En güzel denizlere serpili boydan boya

-Nedir adanın rengi?

-Ne kadar renk varsa

Balığın pullarında

Öyle parlar her ada

Özgür güneş altında

-Bir ada seç kendine

-Yüreyim yeter bana...

YUNANİSTAN

İlias Simopulos

BARIŞ

Asılı kaldı yıllarca çengelinde yıkımın

hep bir uçurumun kenarında kurdular insanlar onu.

Kötülüğün acıları diner dinmez ama

dirilişin çanları çalınca

binlerce yıllık kaleler

savaşın kaleleri yıkılınca

yeryüzünün özgür halkları

ağırlayacak zafer çığlıklarıyla

seni Barış:

Şafağın söküşünde

ikindinin esenliğinde

dinginliğinde öğle vaktinin

her yerde buluşacağız seninle

sevinç yollarında Barış.

Sen işlersin mısırın püskülünü çünkü

çiçeklensin diye renk renk

gümüşle sen boyarsın başaklarını tarlaların

kovarsın gölgeleri

yemişe durur zeytinler

fokurdatırsın

şırayı bağda kan kırmızı.

Sen getirirsin kahkahayı çocuklara

cömertçe sen dağıtırsın zenginlikleri.

Açık tutarsın kapıları pencereleri

kolayca girsin diye

gün ışığı içimize.

Senin için şakır kuşlar

ürün verir toprak.

Uluslar onurla

sana adıyorlar şarkılarını:

Lanet olsun ölüme, diyorlar,

kutsanmalı adın yüzyıllar boyunca

BARIŞ.

Çev.: Ludmila Behramoğlu

P. Hronopulos

KIYIM

Tanrım! emzirdikleri çocukları

Ölü bulacak bu göğüslere

Taş koy, yürek yerine

Diz çökerek erkeklerinin

Soğuk, kanlı cesetlerini öpecek

Genç kadınlara, bacılara, kızlara, çocuklara

Sabır ve cesaret bağışla!

Kokulu buhurdanlıklar taşıyan

Ve İsa’yı çarmıhtan alıp sarmak için

Beyaz çarşaf arayan

Kadınlar değil bunlar

Bunlar, bir damla içecek su arayanlar

Gözyaşlarına kaynaklık etsin diye

Ağlayabilsinler de yıkansın

Ölülerinin yüzü böylece

Ama öldü beklediklerinin tümü

Tanrım nasıl titriyor ayakları, elleri

Kanlı toprak kayıyor ayaklarının altından

Kaç yıl geçti aradan

Kurbanların sunulduğu yerde şimdi

Yükseliyor bir haç koskocaman

Ve diz çöküp insanların yazgısı

Gece gündüz demeden,

Kar, yağmur, kızgın güneş demeden

Sunak taşının başucunda

Kurtarıcı, yol gösterici tanrıça Barış’a

Dua ediyor bir an önce gelsin diye

Çev.: Y. Boz - Adnan Özer

Sofia Mavroidi-Papadaki

KÜLLERİN ÇİÇEĞİ

İnsanların külleriyle

gübrelenmiş topraktan

kök salarak kaygısız

açtı bir çiçecik

–Kış gitti mi geri dönmesiz?–

mavi çiçecik

keskin bir koku yayıyor

hangi toprakta

hangi fırın -bahçede

tomurcuklanmış

anlatmak istiyor

Bir zamanlar çorak bir yerde

çok yapraklı bir fesleğen açmıştı

“İsa’nın öldürüldüğü yerde”

bir haç’ı örtmeyi amaçlamıştı

sonradan sözle anlatılmaz

acıların simgesi olan

Fakat sen ey küllerin

ince çiçeği

o cılız yapracıklarla

nasıl becereceksin

bugüne dek insanoğlunun

taşıdığı o en ağır

en kanlı haçı örtmeyi?

Saygıyla dolduracağım koynuma

o sert ve soğuk toprağını

ve dikip yüreğimin saksısına

gece gündüz sulayacağım seni

ve küller içinde dirilmiş

binlerce elle birlikte

tüm yaban otlarından

ayıklayacığız seni

Ve yellere karışmış binlerce soluk

dönüşerek serin damlalara

büyümen için sulayacak seni

Tüm yürekler birer saksı olacak

kök üstüne kök salmanı

dal üstüne dal çıkarmanı

sağlayacak

Tropikal kaktüsler gibi

hoyratça çiçekleneceksin

o zaman tüm dünyanın

haçlarını örteceksin

Pahasız fidanı acının

Dachau Kampı’nın çiçeği

fesleğeni çorak tepenin

küçücük barış çiçeği.

Çev.: Y. Boz - Yaşar Miraç

Theodosis Piyeridis

BARIŞ, SENİ İSTİYORLAR

Seni istiyorlar dağlar, barış,

yaşamak için sessizce.

Kurulmak için koltuğuna

kardan yapılma tacıyla,

kaygısızca bakıp geçişine

önünden art arda yüzyılların.

Ormanlar seni istiyor, barış,

tırmanmak için dağlara

rüzgârda savurarak saçlarını.

Altın sarısı öğle saatlerinin

aydınlatması için sessizliği,

çırpması için avuçlarını

parlak güneş ışınlarının.

Seni istiyor sular, barış,

koşmak için yamaçtan yamaca,

ırmak olabilmek için giderek,

âşık olup birleşmek için toprakla.

Ovalar seni istiyor, barış,

yeşermek için baharda,

vermek için bütün yemişlerini yazın,

uyumak için toprağın altında kış boyunca,

sevişmekten yorgun düşen kadınların

dinlenip beklemesi gibi bir süre.

Seni istiyor denizler, barış,

yükseltmek için dalgalarını

özgürlük marşları söylercesine;

kıyısında müziğiyle altın kumsalların

oynamak için tatlı türkülerle.

İnsanlar da istiyor seni, barış,

beşiklerin kırılmaması için,

umutla dolu kalması için teknelerin,

yavaşça kayması için kuğular gibi

sevinçle sularda.

Seni istiyor ananın yüreği de,

yüz yapraklı bir gül gibi açılsın diye,

eğilirken üstüne uyuyan yavrusunun;

babanın eli de

okşasın diye yanağını çocuğunun,

okşasın diye demiri, tahtayı,

okşasın diye taşı, malayı,

okşasın diye yorgun boynunu,

okşasın diye diktiği zeytin ağacını,

okşasın diye sofradaki ekmeği,

sevdiğinin alnını okşasın diye

seni istiyor, barış.

Geceleyin ansızın uyanan genç kızın

yüreğinde ilk kez çağıldayan

–o güne dek hiç tanımadığı-

duyguları dile getirsin diye,

türküleri erişsin diye yükseklere,

düşleri gibi, sevgisi gibi,

seni istiyor, barış.

Seni istiyor okullar, barış,

hep okul olarak kalsın diye

–hapishane falan değil–

duvarlarında kara tahta bulunsun diye

–kızıl kurşun yarası değil–

penceresinde renkli çiçekler açsın diye

–düşmanlık saçan zehirli diller değil–

kara yazı tahtası ve çiçekleri

ve önlükleriyle çocuklar

gecenin karanlığına karışsın diye.

Fabrikalar seni istiyor, barış,

ayakta kalabilsin diye,

yükseltsin diye çelik seslerini bacalarından,

geleceğin sevinçli müjdesini, zafer çığlığını

ve büyük inancını

hızla yaklaşan mutluluğun.

Seni istiyor yollar, barış,

Yollar: gezip tozmak için

Yollar: işe giderken yürümek için

Yollar: sevinçle oynamak için

Yollar: ağrıları dindirmek için

Yorgan gibi süslü patikalarıyla,

elbise düğmesine benzeyen alanlarıyla,

yollar: yaşatmak ve sevindirmek için insanları.

İnsanlar seni istiyor, barış,

işlerini yürütmek için

keyifle, huzurla;

tanıyabilmek için dostlarını,

elini uzatabilmek için onlara kardeşçe;

seçebilmek için düşmanlarını,

gerili bir yay gibi inançla

atabilmek için oklarını vaktinde;

boy verebilmek için dünyanın dört yanında

derine kök salan ağaç gibi,

yükselen, büyüyen, dallanıp budaklanan

ve geniş gölgesinin altına

alıp serinleten her yeri, herkesi.

Seni istiyor insanlar, barış,

güzelce karınlarını doyurabilmek için,

içebilmek için fışkıran sarhoşluğunu

renklerin, biçimlerin, seslerin

kitaplardan, mermerlerden;

ele alarak dizginlerini

bir at gibi dörtnala koşan hayal güçlerini,

donatabilmek için sanatla

uğuldayan düşünce peteğini;

yaşayabilmek için, yaratabilmek için,

türkü söyleyebilmek için

seni istiyorlar.

Ormanlar seni istiyor, barış,

seni istiyor dağlar, denizler, kentler,

Sende acıkıp sende susayan insanlar

hep seni istiyorlar.

Ben de istiyorum seni, barış,

saçabilmek için şarkımı

tohum gibi avuç avuç,

ulaştırabilmek için her yana,

kızıl ateşten çıkan yalımlar gibi

savrularak rüzgârda,

güvercinler gibi nakışlar çizerek,

şahinler gibi cirit atarak havada,

dağıtabilmek için saçlarını

yorgun kardeşlerimin;

serinletebilmek için

yanan alınları, yorulan elleri,

yükseltebilmek için

mermerden bir zafer anıtı gibi

bütün görkemiyle

ve önünden geçmesi için insanlığın,

bir türkü olabilmek için

alacakaranlığında akşamın,

düş gibi hafif, ipek gibi yumuşak.

Seni istiyorum, barış,

güzeller güzeli, sevgililer sevgilisi.

Şarkılar söylüyorum senin için,

övüyorum, yüceltiyorum seni.

Senin için uyuyorum, uyanıyorum

senin için her gün

soluk alışım, davranışım.

Bayrak yapıyorum senin için düşüncemi,

senin için konuşuyorum.

Kalemim, kılıcım, tüm varlığım

senin için barış, senin için!

Çev.: M. Çolak - A. Bezirci

Yannis Ritsos

BARIŞ

Çocuğun gördüğü düştür barış.

Ananın gördüğü düştür barış.

Ağaçlar altında sevdalıların sevda sözleridir

barış.

Gözlerinin içinde uçsuz bucaksız bir gülümseme

elinde yemiş dolu bir zembil

ve alnında ter tomurcukları

–pencerede suyu soğutan testideki damlalar gibi–

akşamüstü eve dönen babadır

barış.

Dünyanın yüzünde yara izleri kapanırken

ağaçlar diktiğimizde havan mermilerinin kazdığı çukurlara

yangının kavurduğu yüreklerde ilk tomurcuklarını açarken umut

ve ölüler kanlarının boşa gitmediğini bilerek

yana dönüp içerlemeksizin uyuyabildiklerindedir

barış.

Barış yemek kokusudur tüten akşamleyin

arabanın yolda durmasının korkutmadığı

kapı çalınmasının dost demek olduğu

ve pencereyi saat başı açmanın,

renklerinin uzaktaki çanlarıyla

gözlerimizin bayram etmesini sağlayan

gökyüzü demek olduğu zamandır

barış.

Barış bir bardak sıcak sıcak süt ve bir kitaptır

uyanan çocuk önünde.

Başaklar birbirlerine eğilip “İşte, ışık, ışık, ışık!” dedikleri

ve ufuk çemberi ışıkla dolup taştığı zamandır

barış.

Hapishaneler onarılıp kitaplıklar yapıldığı zaman

eşikten eşiğe bir türkü yükseldiği zaman geceleyin,

cumartesi akşamları mahalle berberinden çıkan

yeni traş olmuş bir işçi gibi

baharda ay buluttan çıktığı zamandır

barış.

Geçmiş gün

yitirilmiş bir gün olmadığı

sevinç yapraklarını akşamın içine salan bir kök

ve kazanılmış bir gün, hak edilen bir uyku olduğu zaman

acıyı kovmak için zamanın dört bir bucağından

güneşin hemen ayakkabılarını bağladığını duyduğun zamandır

barış.

Barış ışınlar demetidir yaz ovalarında

iyilik alfabesidir tanın dizlerinde.

“Kardeşim” dediğin -“Yarın kuracağız” dediğin zaman

kuracağız dediğimizi kurunca türkü çağırdığımız zamandır

barış.

Ölüm yüreklerde az yer kapladığı

ve güvenli parmaklarla mutluluğu gösterdiği zaman bacalar,

ikindi vaktinin büyük karanfilini

ozan ve proleter aynı şekilde kokladığı zamandır

barış.

İnsanların sıkışan elleridir barış

dünyanın masasındaki ekmektir

gülümsemesidir annenin.

Budur yalnızca.

Başka bir şey değildir barış.

Ve toprakta derin yarıklar açan sabanlar

tek bir sözcük yazarlar;

Barış. Başka bir şey değil. Barış.

Dizelerimin rayları üzerinde

buğday ve güller yüklenmiş

geleceğe doğru yol alan trendir

barış.

Kardeşlerim,

barış içinde derin derin soluk alıyor

tüm dünya bütün düşleriyle.

Verin elinizi kardeşlerim,

işte budur barış.

Çev.: Özdemir İnce

Yorgo Kaçimbas

SON ASKER

(...)

Ben dünyanın son askeriyim

Bırakmış dostlarıyla düşmanlarını kucak kucağa

Savaşın ateşinde ve vatanların öfkesinde

En son askerim ve çan çalıyorum

Çöllerde, bozkırlarda, ıssız yerlerde

Umut çınlasın diye insanların yüreğinde

Ben dünyanın son askeriyim

Ruhum yitirmiş tüm coşkusunu

Sesleniyorum insanlara

Çalarak barış borusunu

Çev.: Y. Boz - Abdulkadir Bulut

Yorgo Seferis

DESTANSI ÖYKÜ

XX

Andromeda

Yeniden açılıyor göğsümdeki o yara

yıldızlar kaybolarak gövdemle birleşirken

ayak seslerinin ardından sessizlik yayılırken.

Yıllara gömülen bu taşlar

nereye sürükler beni de birlikte?

Denizi, denizi kim kurutabilir?

Görüyorum her tanda doğanı, akbabayı çağıran elleri,

ben, acılarımla benim olan bu kayaya bağlı,

görüyorum ölümün karanlık erincini soluyan ağaçları

ve durgun gülümsemelerini yontuların.

XXI

Bu yolculuğa çıkan bizler

Kırık yontulara baktık

Unuttuk kendimizi ve yaşam

Pek öyle kolay yok edilemez, dedik;

Ölümün bilinmedik yolları

Kendine özgü bir doğruluğu vardır;

Ve bizler ölürken ayakta dimdik,

Sertlikte ve güçsüzlükte birbirimize bağlı,

Eski ölüler dirildi kurtulup çarkın dönüşünden

Garip bir sessizlikle gülümseyerek.

XXII

Öyle çok şey geçti ki gözümüzün önünden,

sonunda gözlerimiz hiçbir şey göremez oldu

anıların dışında, ardında, ötesinde–

gecede bir beyaz perde gibi, üstünde

garip, senden de garip görüntüler beliren,

sonra da kımıltısız yapraklarında bir biber ağacının

kaybolup giden;

iyice bilerek bu yargıyı,

dolaşarak kırık taşlar arasında üç ya da altı bin yıl,

arayarak yıkık yapılarda belki de evimiz olan,

bulmaya çalışarak tarihleri, eski kahramanlıkları,

şimdi başarabilecek miyiz?

Bağlanıp savrularak,

savaşarak, dedikleri gibi, olmayan güçlüklerle,

yitirip sonra yeniden bularak ordularla dolu yolları,

batarak bataklıklara ve Maraton gölüne,

şimdi başarabilecek miyiz kendimizce ölmeyi?

XXIII

Biraz daha dayansak

Göreceğiz çiçeklendiğini bademlerin

Güneşte ışıyan mermerleri

Denizi, kıvrımlı dalgalarını denizin.

Biraz daha dayansak

Biraz, biraz daha yükselsek.

XXIV

Burada bitiyor denizin yapıtları, aşkın yapıtları.

Bir gün yaşayacak olanlar bu bizim sonumuzun

geldiği yerlerde

–anılarındaki kan kararırsa, taşarsa eğer–

unutmasınlar çiriş otları arasındaki bir güçsüz ruhları,

Erebos’a döndürsünler kurbanlarının başlarını:

Bizim ki hiçbir şeyimiz yoktu, barışı öğreteceğiz onlara.

Çev.: Cevat Çapan

Dipnotlar

1- Sarayova: Saraybosna.

2- Tiris: Batı Sahra’ya Moritanya’nın egemenliği (1975-1979) sırasında verilen isim.