Valeriy Bryusov

ALACAKARANLIK

–Seçme Şiirler–

Rusçadan çeviren: Arif Berberoğlu

Evrensel Basım Yayın 535

Alacakaranlık

Valeriy Bryusov

© Evrensel Basım Yayın 2013 - Sertifika No: 11015

Birinci Basım Temmuz 2013 • İstanbul

Rusçadan çeviren: Arif Berberoğlu

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Devrim Koçlan

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Blv. Kamerhatun Mah. Alhatun Sk. No: 25 Beyoğlu / İstanbul

T: 0212 255 25 46 F: 0212 255 25 87

www.evrenselbasim.com - info@evrenselbasim.com

ALACAKARANLIK

–Seçme Şiirler–

VALERİY BRYUSOV

Rus şair, nesir yazarı, edebiyat kuramcısı, çevirmen.

1 (13) Aralık 1873’te varlıklı bir tüccar ailenin çocuğu olarak Moskova’da doğdu. Geleceğin şairinin babası, oğlunu 1860’lı yılların ilerici düşünceleri ve devrimci ruhuyla yetiştirdi. Bryusov anılarında: “Babamın çalışma odasında Çernışevskiy ile Pisarev’in portreleri asılıydı. Ben materyalizm ve ateizm ilkeleriyle yetiştirildim” diye yazar. Bryusov ailesinin özellikle okunan şairi N. Nekrasov’du.

Moskova’daki özel F. Kreyman lisesinde okur, daha sonra geleceğin şairi üzerinde gözle görülür bir etkide bulunmuş olan ünlü pedagog L. Polivanov’un lisesine geçer. Edebiyat, tarih, felsefe, astronomi gibi bilim kolları liseli Bryusov’un ilgi alanı içindedir. 1892’de Moskova Üniversitesi Tarih-Filoloji Fakültesinin Tarih bölümüne girer; tarih, felsefe, edebiyat, sanat, eski ve çağdaş diller gibi konulara derinliğine eğilir.

1892’nin sonlarında, genç Bryusov, gelecekte onun sanatı üzerinde önemli bir etki yaratacak olan Fransız sembolistlerinin –Verlaine, Rimbaud, Mallerme− şiirleriyle tanışır. 1894-95 yıllarında fazla hacimli olmayan ve şiirlerin önemli bir kısmını onunkilerin oluşturduğu “Rus Sembolistleri” adlı şiir seçkisini yayımlar. Bu şiirlerden bazıları onun yeteneğinin göstergesi niteliğindedir.

1895 yılında “Şedevrı” (Şaheserler), 1897’de “Eto-Ya” (Ben Buyum) adlı kitaplarını yayımlar ki bunlar dünyaya ilişkin öznel-diyalektik heyecanların, benmerkezciliğin açıkça dillendirildiği kitaplardır.

1899’da üniversiteyi bitirdikten sonra kendini tamamen edebiyat çalışmalarına verir. Üç yıl süresince “Russkiy arhiv” (Rus Arşivi) adlı derginin editörlüğünü yapar.

“Novaya literatura” (Yeni Edebiyat) çizgisinde yapıtlar yayımlamaya başlayan “Skorpion” (Akrep) Yayınevinin kuruluşundan sonra, Bryusov, almanakların ve Rus sembolizminin (1904-1909 yılları arasında çıkan) en iyi dergisi “Vesı”nın (Terazi) kuruluşunda etkin olarak yer alır.

1900’de “Tretya straja” (Üç Muhafızlar) yayımlanır ki, Bryusov, bu kitapla birlikte büyük bir şair olarak ünlenir. En iyi şiir kitapları olan “Grad i mir” (Kent ve Dünya) 1903’te, “Venok” (Çelenk) 1906’da yayımlandı.

Sonraki yıllarda Bryusov şiiri daha çok bir oda şiiri kimliğine bürünür, onun liriğinin yeni hatları ortaya çıkar: mahremiyet, açık yüreklilik, düşünce ve duyguların ifadesinde sadelik “Vse napevı” (Bütün Ezgiler), seçme şiirler, 1909; “Zerkalo teney” (Gölgelerin Aynası, 1912).

Bryusov, Birinci Dünya Savaşı yıllarında, Petersburg gazetelerinden birinin muhabiri olarak cephede bulunur, yurtseverlik şiirleri yazar, ancak bu savaşın Rusya için bütün saçmalığını anlayarak, kısa süre sonra cepheden döner.

Ekim Devrimi’ni coşkuyla karşıladı ve yeni kültürün yaratılması yolunda bütün yeteneğini devrimin hizmetine verdi. Bryusov’un bu yöndeki çabası dinamik ve değişik planlar içerir nitelikteydi. Poetik yaratıcılığını büyük bir çabayla ortaya koyuyor ve son derece de verimli işler yapıyordu: 1920’li yılların başında, aralarında “V takiye dni” (Böylesi Günlerde, 1921) gibi en iyi şiir kitabının da olduğu beş şiir kitabı yayımlanmış bulunuyordu.

Ermeni şiiri ile Emile Verhaeren’in şiirlerinin çevirileri, iyi bir çevirmen olarak tanınan Bryusov’un çevirileri arasında ayrı bir yere sahiptir.

Bryusov, Rus dili üzerinde çok çalıştı; Puşkin, Fet, Gogol, Blok vb. şair ve yazarların sanatlarının incelenmesine hatırı sayılır katkılarda bulundu. Sovyetler döneminde Moskova Üniversitesinde eski ve yeni Rus edebiyatı, şiir kuramı ve Latin dili, matematik tarihi gibi alanlarda dersler ve konferanslar, eski Doğu tarihi üzerine seminerler verdi. M. Gorkiy, onu “Rusya’nın en kültürlü edebiyatçısı” olarak nitelemişti.

Bryusov, 9 Ekim 1924’te 51 yaşını doldurmadan Moskova’da öldü.

VALERİY YAKOVLEVİÇ BRYUSOV HAKKINDA

Kusursuz, kısa, sağlam ve âdeta örste dövülmüş dizeler, tiplerin yontu sanatına özgü açıklıktaki belirginliği, aforizmaya yönelen kısa dize yapısı; bütün bunlar, okurun, hatta Bryusov’un bir yapıtını ilk kez eline alan bir okurun gözüne çarpan öğeler olsa gerek.

Görkemli ve utku kazanmış Bryusov şiirinin yapısında bir boru sesi, bakırın tınısı vardır. Çağdaşlarından biri, onun için “Bronzun ve mermerin şairi” demişti. Bryusov şiirinde dizeler dökmedir, bükülgendir; donmuş ağır bir lav kütlesi gibi avuç içinde tartılmak ister. “Bryusov mert adamdır,” diye yazar A.V. Lunaçarskiy, “o maddeyi sever, taşı ve madeni, ışıktan, gazdan ve buhardan daha çok sever; önemli olanı, boyun eğdirilen doğayı resmetmeyi, karmaşık ve dile getirilmesi zor olandan daha çok sever. İmalı söyleyişe pek yüz vermez, aksine, kendi kumaşını sözcüklere giydirmeye, sözcüklerin anlam sınırlarını bir grafikteki keskin çizgiler gibi çizmeye çalışır.” Onun bir ressam kulağından çok gözüne sahip olduğuna, “ölçüyü, sayıyı, krokiyi” çok sevdiğine öteden beri işaret edilir. Bu çizimsel ve ömrünü doldurmuş mimari uyum içinde bir heykel yontucusununki gibi devinen, özellikle keski ve çekiç, Bryusov’un gücüdür. Onu, 20. yüzyılın başındaki diğer büyük şairlerle karşılaştıracak olursak, bazı yönlerden eksik kaldığı görülür: Blok’un şiirlerindeki o içe işleyen keskin sesleniş, titreşen ve kıyıya çarpıp parçalanan, insanı saran o müzikal dalga, Balmont’un şiirlerindeki imalı ve şamanik melodi ile sıkça kullandığı süslü ve yapmacıklı uyum, Andrey Belıy’ın ayırt edici özellik taşıyan pek çok şiirindeki yüksek imgelem yeteneği, o sevecen hava ve incelik Bryusov şiirinde yoktur. Onun kendine özgü ağır, öyle ki dev adımlarla bir yürüyüşü, heybetli bir görüntüsü ve yine kendine özgü bir yaşam yolu vardır.

Akılcılığından dolayı Bryusov’a sık sık sitem edilmiş, soğukluğundan, dizelerine sızan emekçi insanın ter tadından ötürü azarlanırcasına eleştirilmiştir. Ne ki, onun şiiri kimseleri incitmeyen bir şiir de olabilirdi; ancak o, emeğe bağlılığı, özverili çalışmayı yaşamı boyunca en yüce değer olarak gördü. Kendini bir çiftçiye benzeterek, onu yerenlere meydan okurcasına şu dizeleri yazar:

Yürü, hayalim, vefalı öküzüm benim!

Kölelik olur arzunun olmadığı yerde!

Yakınım sana, kamçım ağırdır benim,

Ben çalışıp çabalıyorum, çalış sen de!

Geçen yüzyılın (19. yy.) sonuna doğru yazın dünyasına adımını atarak, kısa sürede dekadan yazarların, dönemin bağımsız bir akımı olan sembolizm okulunun kurucuları arasında ön sırada yer aldı Bryusov. Sembolistler arasında kendince büyük yazarlar, dahası parlak isimler bulunuyordu: Balmont, Blok ve Belıy gibi ünlülerin yanı sıra, Fyodor Sologub, İnnokenti Annenskiy, Vyaçeslav İvanov gibi yazarlar. Ama sembolizmin Moskova okulunun tüm üyeleri için Bryusov uzun süre bir öncü, bir “öğretmen” olarak kaldı: O, yazın alanında pek çok yeni yol açtı, büyük bir örgütleyici yetenek olarak muazzam bir enerji ve istence sahipti. 1903 yılına doğru ünlü şiir kitabı “Urbi et orbi” (Gorodu i miru)¹ gün yüzüne çıktığında, şairler arasında çok yüksek bir otorite sayılan ve Bryusov’dan yedi yaş küçük olan Aleksandr Blok, ona şöyle yazacaktır o zaman: “Sizin düzeyinize ulaşacağımı hiç ümit etmiyorum…”

Sembolistlerin öncüsü konumundaki Bryusov’un kendi gerçekliğinin sınırlarıyla sembolistlere uzaklığı ve bu uzaklığın yıllar geçtikçe iyice belirginleşmesi, hiç de bir paradoks değildir. Sembolist yazarlar, yapıtlarıyla soyut bir bakışın, “dünya dışı” bir dünyanın keşfi için çaba göstermekteydiler; şiirleri, kapalı anlatım ve imalarla yüklüydü. Onların anlayışlarına göre şair, kutsal bir görevle yükümlü bir aziz, bir ermiş ya da bir büyücü olmalıydı. Bu, idealist bir yapılanma, katıksız mistik bir duruştu. Oysa Bryusov’un politik düşüncesinin temelinde sağlam, gerçekçi bir öz yatıyordu. Darwin, Çernışevskiy, Pisarev, Nekrasov gibi adlara derin bir saygı duyarak, sağduyuya ve yalın akla inanan tanrıtanımaz Bryusov, yeni, ince ve dinin cilalanması demek olan bir arayışın, şiirin ereği olmasını reddediyordu. O, sembolizmin sadece sanatsal eylemle sınırlı kalmasında ısrar etmiştir. Çok sonraları, “sembolizmde gerçekçilik” ve “idealizmde pozitivizm” konularında meslektaşlarıyla, ona saldıranlarla girdiği o şiddetli tartışmaları anımsar Bryusov. Kendisini, kalem arkadaşları arasında “düşman kampında bir rehine” gibi duyumsadığını itiraf eder.

Fakat sadece bu kadarını söylemek gerçeği çarpıtmak demek olurdu. Bryusov’un en iyi yaratılarına, en güzel şiirlerine giden yol oldukça zorlu ve dikenliydi. Bryusov’un yazmaya ve yapıtlarını yayımlamaya başladığı yılları kapsayan dönemde, Rus şiiri ağır bir durgunluk evresini yaşıyordu. Rus şiirinin zengin insancıl ve toplumsal geleneği unutulmuş, şiirsel yaratıcılığın düzeyi düşmüş, yazın ufkunda da güçlü poetik figürler görünmüyordu. Moskova’da liseyi bitirdikten sonra Moskova Üniversitesi’nde tarih öğrencisi olan Bryusov, yakından tanımaya çalıştığı dönemin dekadan burjuva “yeni sanat” akımına katılmaya karar verir ve bu akımın pek çok olumsuz büyüsüne kendini kaptırır. 20. yüzyılın başında “genç şairlerin” Rus şiirini biçim, tartım (ritim), sözcük dağarı ve renk yönünden zenginleştirerek canlandırdıkları, yeni poetik bir bakış getirdikleri doğrudur. Ancak, dekadan sanat, bununla birlikte aşırı bir bireyciliği, dünyasal ve toplumsal gerçeklikten uzaklaşmayı, kısır, kansız ve sersemletici bir “düşe dalma” eğilimini de beraberinde taşıdı. Dekadan sanat ruhsal parçalanmayı, ölüm, intihar gibi temaları zaman zaman idealize ederek, karamsar (pesimist) ruhsal durumları benimsetmekteydi. Bu karanlık, sayrılı esintiler (etkiler), Bryusov şiirinin de pek çok sayfasına damgasını basmıştır.

Onun gerek ustalık döneminin manifesto-şiiri “Yunomu poetu” (Genç Şaire) adlı şiirini, gerek ilk dönem egzotik “Na jurçaşçey Godaveri” adlı bentlerini ve gerekse bazı nehir şiirlerini okuduğunuzda, bunların, geç dönem şiirlerine göre daha çok Fransız Parnasçı şairlerin etkisi altında doğmuş olduğunu görmek gerekir. Bryusov’un bilincinde –dolayısıyla şiirlerinde– Ekim Devrimi’ne kadar uzunca bir sürenin dekadan ilkeler ile sağlam, gerçekçi ilkeler arasında bir çatışma şeklinde geçtiğini görürüz. Bryusov’un gerçekleri bulması ve şairi devrimci halka, sosyalist kültürün yaratılmasına etkin şekilde katılmaya götüren o soylu ideolojik yolu seçmesi, onun eşsiz zaferi olmuştur.

Bryusov da Blok gibi, toplumsal değişimlere ve tarihsel ilerlemelere yaklaşımda keskin bir dikkate sahipti. Burjuva yaşam tarzının ölmeye mahkûm olduğunu belki de herkesten önce şairin duyumsaması, 20. yüzyılın başlamasıyla birlikte meyve vermeye başlayan o olağanüstü düzeydeki olayları yine şairin sezinlemiş olması, onun tarihi kavrayışının bir göstergesidir. Bryusov, burjuva dünya düzenine bir yazar olarak bir ölçüde hizmet ederken, aynı zamanda onu hor görmekteydi: Onun gözünde bu düzen, “aşağılık bir yüzkarası, adaletsiz ve çirkin”dir. “Şiirlerinde sık sık gösterişsiz, renksiz gerçekliği romantik bir havada yeniden yaratarak” bir kahramanlığı, bir canlılığı şiddetle istemektedir. Ne ki, o, bu kahramanlığı ya geçmiş çağlarda ya da uzak bir gelecekte arıyordu. 1905 Devrimi, korkunç bir kasırga dalgası gibi ansızın Bryusov’un şiir ufkuna giriverdi. Devrim, Bryusov’da muazzam bir içsel deprem, ruhsal bir devrim yarattı. “Kinjal” (Hançer) şiiri okunduğunda, âdeta Bryusov’a özgü bir elektrikle yüklü olduğu görülür; bu şiir, üstelik olayların öngününde ve olayların önsezisiyle yazılmıştır. Ünlü “Kamenşçik” (Duvarcı) adlı şiiri, “Dovolnım”, “Gryaduşçiye Gunnı” gibi şiirleri ise okunacak olursa, şairin devrime olan tutkusunun taşıdığı bütün içtenlik ve kararlılığın yaralandığı fark edilir. Bu tutkuda, o dönem için anarşistçe bir şeyler olduğuna kuşku yok. Yaşamı gelecekte yeniden kuracak olanlara, 1905 yılında “Yıkın! Kurmayın! Yanınızda olacağım!” diye seslenir. Bryusov, saldıran korkunç kitlelerin ona ölüm, yıkım getirdiklerini ve kendisinin de bu ölüme hazırlıklı yürüdüğünü defalarca dile getirir şiirlerinde. Yüreğine yakın olan bilimin, sanatın zenginlikleri altında ezilse de tarihin gereklerini kabul eder:

Her şey silinip gidecek iz bırakmadan, belki,

Yalnız bizim rızamızla,

Ama beni mahvedecek olan sizleri,

Karşılayacağım selamlayarak bir ulusal marşla.

Gerek kendini adama duygusu, gerekse kuşkuların yersiz olduğu açığa çıkar. Yaşam, bildiğimiz üzre şairi yalanlar: Zafer kazanan halk, bütün dünya kültürünün yasal mirasçısı olan halk, çalışma hayatındaki çabayı sanatta da gösterdi; Bryusov da yeni sistem sayesinde kendisi için geniş bir çalışma alanı buldu.

Bryusov’un şiiri, enine boyuna ele alınacak olursa, ne kadar zengin olduğu görülür. Onun motifleri, tarzı, temaları olağanüstü bir çeşitlilik gösterir. Bu çeşitlilik içinde çoğunluğu lirik, genellikle içten yazılmış şiirlerin yanı sıra, açıkça söylev tarzında yurttaşlık ve tutarlı insan olma iletileri taşıyan manifesto-şiirler de görürüz. Onun şiirlerinde hem yumuşak, öyle ki geleneksel klasik tonlarda resmedilmiş Rus doğası, hem de sağlam kent manzaraları yer alır. Kent şiirleri Bryusov’un sanatsal açılımı oldu. O, Rus yazınında urbanist² şair ruhuna sahip ilk şair olarak ortaya çıkmıştır. Bu, şu demektir: Kalabalık insan yığınlarıyla, gazete satıcılarının çığırtılarıyla, otomobillerle, reklam ışıklarıyla çağdaş büyük kent motifini şiirimize Bryusov sokmuştur. Şair kente âşıktır, gelecekte YERYÜZÜ’nde harlayacak olan o kızgın ateşi kentin yapısında görmektedir. Bryusov, kentin tüm arka yüzünü, tüm toplumsal çelişki ve karşıtlıklarını tanımakta ve kentin gerçek sahibinin, proletaryanın, kendi haklarını ileri süreceği zamanın öyle pek uzak olmadığını muhteşem bir duyuşla dile getirir:

Ve eğerken omuzlarını hışımla

Saklıyor korkunç lanetini

Demirle ateşin arasında

Yıllar yılı pişen ateşin orduları.

“Noç” (Gece) adlı şiirden alınan bu önemli dizeleri şair 1902’de yazar. Onun sanatında bütün zamanları ve ülkeleri kucaklayan sevda, Bryusov’a özgü bir özelliktir. Eşine az rastlanır engin bir bilgi birikimini ortaya koyarak ve her şiire kendi ruhundan bir parça katarak Doğu, Helen, Roma, İskandinav tarihlerinden alınma tipleri resmettiği, tarihsel-mitolojik içerikli çok sayıda balladlar yazar. Sadece Makedonya kralı Aleksandr, Julius Sezar, Napolyon gibi “güç sahiplerinin hayalleri”, “çağların sevgilileri”, sadece şanlı savaşçılar ve denizciler değildir şairi çeken. Hayır, Bryusov, gerek Roma yollarını yapan meçhul yol işçilerini (“Na forume” şiiri), gerekse zavallı ve aşağılanmış, ama üretici olmanın onurlu bilincini yüreğinde taşıyan, o ulu piramitlerin yapıcısı Mısırlı adsız köleyi yüceltir. Bryusov’un yapıtlarının en güzel sayfalarını, emeğin yaratıcılığı, insanın ruhsal cesareti ve yılmazlığı temaları doldurmaktadır. “Hvala çelaveku” (İnsana Övgü) adını taşıyan olağanüstü güzellikteki uzun soluklu şiirlerinde, Bryusov, insanlığın doğal afetler üzerinde kazandığı zaferlerin tablosunu çizer. Biz günümüzde uzayın keşfi gibi büyük cesaret gerektiren ereklerin gerçekleşmesine tanık olurken, Bryusov’un özellikle geleceğe ilişkin düşlerinin, Yeryüzü’nün gelecekte diğer gezegenlerle kuracağı bağların zorunluluğunun dile getirildiği şiirleri okunmaktadır. Şair, bu düşlerin gerçekleşeceği zamanın öyle pek uzak olmadığına inanmaktadır. 1918 yılında yayımlanan “Epoha çudes” (Harikalar Çağı) başlıklı makalesinde, “insanlıkla komşu gezegenlerin akıllı varlıkları arasında ilişki kurma denemesinin” bilimin şu anda önünde bulunması gereken bir sorun olduğunu dahi ileri sürer.

1917 yılında, M. Gorkiy, Bryusov’un kendisine yazdığı selamlama şiirine yanıt olarak verdiği karşılıkta şöyle yazar: “Uzun süredir hareketli yaşantınızı, kültürel çalışmalarınızı dikkatle izliyorum ve sizin için hep şunu diyorum: Rusya’nın en kültürlü kalem ustası! Bundan daha iyi bir söz söylenebilir mi, bilmiyorum; tüm içtenliğimle söylüyorum bunu.”

Gerçek şu ki, Bryusov tam anlamıyla bir emek kahramanı olarak yaşamıştır. Onun çok okuyan biri olması ve geniş bir bilgi birikimine sahip bulunması, onunla karşılaşan herkeste saygı uyandıracak bir şaşkınlık yaratıyordu. Bryusov’un yaratıcılık alanındaki çok yönlülüğü de olağanüstüdür. Elli bir yıl gibi kısa sayılabilecek yaşamına karşın, arkasında seksen kadar yapıt bırakması, onun çalışma yeteneği üzerine bir yargıda bulunmaya olanak verir. Toplu yapıtları yayımlanacak olursa, onlarca cilt tutar. Valeriy Bryusov, sadece şiirler ve destanlar yazmadı, dram ve diğer düzyazı türlerinde de ürünler verdi. Öyküleri ve tarihi romanları, özellikle konusunu 16. yüzyıl Almanyası’ndan alan “Ognennıy Angel” (Ateş Meleği) ve 4. yüzyıl Roma İmparatorluğu’ndaki yaşamı anlatan “Altar pobedı” (Zafer Sunağı) adlı romanları, bugüne kadar sanatsal değerlerinden bir şey yitirmiş değildirler. Yabancı dil de bilen Bryusov, pek çok çeviri yapmıştır; özellikle sevdiği Latin ve Fransız şairlerini, ünlü Flaman Verhaeren’i Rusçaya kazandırdı. Ermeni şiirinden yaptığı çevirileri derli toplu bir Rusça antoloji haline getirmesinden ötürü, 1923 yılında Ermenistan’ın ‘halk şairi’ payesiyle onurlandırıldı. Bryusov, mükemmel bir yazın tarihçisi ve eleştirmeni, iyi bir şiir kuramcısıydı. Puşkin’in, Tutçev’in, Baratınskiy’in ve diğer yazın ustalarının sanatlarının irdelenmesine büyük bir çaba göstermiş, onlara ilişkin derinliği olan çalışmalar bırakmıştır miras olarak. Bryusov’un üniversite uzmanlık dalı olarak okuttuğu, antik dünyanın ve Rönesans çağının, Puşkin dönemi Rusyası’nın kültür tarihi, antik ve modern felsefe, matematiğin tarihi ve son olarak Ortaçağ gizlicilik (okülizm –occultism) bilimleri, bir bütün olarak Bryusov’un ilgi alanına giren bilimlerdir. Bir biyografi yazarının, Bryusov’u Rus Faust’u olarak adlandırması boşuna değil. Onun bilim aşkı sınırsızdı. Bildiği ve bilgisine sahip olmak istediği bütün bilim dallarını sıralayarak, “Aman Tanrım! Aman Tanrım! Eğer yüz türlü yaşantım olsaydı, yine de bu yaşantılar içimi yakan öğrenme susuzluğumu gideremezdi” diye yazar günlüğüne.

Bryusov’un gücünün zihinsel görkemi, dönemin yazarları üzerinde birçok anıyla işaret edildiği gibi, onun kılığına bürünmüş olarak neredeyse bir hipnoz etkisi yapmıştır. Şair ve ressam Maksimilian Voloşin, ilk karşılaşmalarında, Bryusov’u “kural tanımazlığıyla, uzayan eğriliğiyle ve oval çizgilerle çevrelenmiş bembeyaz bir yüz” diye betimler. “Alnı bir kedininki gibi yuvarlaktır. Her şey bir yana, dikkati çeken asıl nokta, siyah boyayla çizilmiş görünümdeki gözleridir.” Şairin “pürüzsüz, kesintisiz bir çizgiyle çizilmiş olan” gözleri ve kirpikleri sanki kendi ateşiyle yanıyormuş gibi görünür Voloşin’e. Bir başka çağdaşı da “Bryusov’un keskin, dikkatli bakışlarında, onun ağırbaşlı ve sakin halinde bir yeteneğin ateşli ruhu kendini duyuruyor” diye belirtir.

Valeriy Bryusov, bir toprak kölesinin (Kostromiç’in) torunudur; bunu asla unutmaz. “Ağa kırbacı altında karasabanı bana taşıyan dedemin yazgısı birdenbire sarsılacak” diye yazar. Ve Bryusov’un bilime, öğrenmeye olan tutkusunda, onun kararlı çalışma özverisinde, “aşağıdakiler arasından”, yani halkın içinden o dönemin bilim adamlarına özgü özellikler de görülür.

Büyük Ekim Devrimi patladığında, Bryusov kayıtsız şartsız devrimden yana tavır alır. Yazın dünyasındaki dostlarının düşmanca tavırlarına aldırmaksızın yazmayı sürdürür. O efsanevi fırtınalı günleri yansıtan çok sayıda canlı, yaşam dolu şiirler yazar. Yazın dünyasında, mağrur delikanlılığın bireyci şiiri “O, kapat şu beyaz bacaklarını”dan, devrimci halkın marşına kadar, muazzam bir hayat şekilleniyordu Bryusov’un kalemiyle.

Bryusov, Sovyet hükûmetinin eğitim çalışmalarıyla, kültürel değerlerin korunmasıyla bağlantılı toplumsal yükümlülüklerini taşımayı sürdürür. Kitap sarayı, Halk Eğitim Komiserliği, Bryusov’un çabasıyla kurulan Edebiyat Enstitüsü gibi oluşumlar, Ekim Devrimi’nden sonra onun etkin çalışmalarının sadece birkaçıdır. O, Sovyet yazınının doğuş yıllarında, bu yazının öğretmen ve besleyicilerinden biri oldu. Geçmişin koşullamasına ve görgüsüne karşın, Sovyet dönemi şiirinde olanlara ilişkin dile getirdiği bütün düşüncelerinde son derece nesnel bir yaklaşım sergiledi. Mayakovskiy ve Yesenin’e çok değer veriyordu, Pasternak’ın yeteneğine hayrandı, işçi ve köylü şairlere dikkat çekiyor ve onlara destek oluyordu. Düşünce yönünden isabetli ve derinliği olan, yazılım açısından iyi işlenmiş ve aynı zamanda sert bir dilin kullanıldığı Bryusov imzalı pek çok deneme ve eleştiri yazısı, o yılların yazın dergilerinde sütun sütun boy gösteriyordu.

16 Aralık 1923 yılında Sovyet toplumsal örgütleri, Bryusov’un 50. doğum yıldönümünü kutladılar. Kutlama töreni Moskova’daki Bolşoy Tiyatrosu’nda yapıldı. Bütün Rusya Merkez İcra Komitesi’nin (VTSİK) özel kararıyla, ülkesi için üstün yararlılık gösterdiğine işaret edildi, şaire şükran duyguları dile getirildi. Ancak, Valeriy Yakovleviç’in sağlığı çok bozulmuştu. 1924 yılı Ekiminde, yıldönümü kutlamalarından yaklaşık on ay sonra pnömoniden (akciğer iltihabı) yaşama veda etti.

Bryusov’un “Tretya straja”dan başlayan olgunluk dönemi şiirlerini içeren kitapları, şiirimizin bütün bir dönemine damgasını vurmuştur. Onun yaşamının ve verdiği emeğin Rus kültür tarihinde bıraktığı iz silinmez.

Bryusov’un bir kitabının sayfalarını çevirmeye başladığında, zamanda ve uzayda bir yolculuğa çıktığını sanırsın, arkana dönüp baktığında da yeryüzünün görkemli görüntüsüyle karşılaşırsın. Onun kalemi insanlığın bütün tarihine dokunmuştur: Geçmişte yaşadığına yürekten inandığı Atlantid’den Ekim Devrimi’nin kahramanlık yıllarına dek. “Kon bled” şiirindeki düzenin (akordun) ne denli sağlam ve renkli oluşunu duyumsamak, “Ahilleus u altarya”daki Puşkin’i çağrıştıran ustalık ve coşkuyu, “Asarhadon” sonesindeki ve “Slujitelyu muz” şiirinin bölümlerindeki güçlü plastik sesi duymak gerekir. Gorkiy’in Bryusov’a yönelik “Siz, iyilik tanrısı bir şairsiniz…” sözlerini anlamak için onun Rusya üzerine yazdığı şiirlerindeki tiplerin ve gözlemlerinin ne denli derinlikli, zamana karşın son derece baskın olduklarını görmek gerekir.

Yeni kuşak Sovyet yazarlarının tanıması açısından, Bryusov’un şiirleri bu ilgiye layıktır. Dahası, zor zamanların bu şiirleri bazı hazırlıkları gerektirir; bu şiirler düşüncemize zenginlik kazandırdıkları gibi, taşıdıkları klasik güzelliklerle de ruhumuzu kuşatırlar. Sanatta birçok noktaya ulaşmış olan A.V. Lunaçarskiy’in de dediği gibi, “Bryusov’u okumak büyük bir zevktir…”

Nikolay BANNİKOV

***

Oo, kapa şu beyaz bacaklarını.

3 Aralık 1894

SUSKU

Huzur dolu bir akşam, dingin

Gözleri gözlerimize değdi akşamın bir an,

Gizli bir kederle, tatlı bir hüzünle…

Ve yelkenler yan yatmıştı

Durgun rüzgârın altında, yürekte.

Rastlantısal bir armağan, anlık bir armağan,

Susku, sürdü! Sürdü!

Ovanın üzerinde sonsuz bir köpük denizi,

Anaforun ve dalgakıranın üzerinde

Yandı ilk yıldızların fenerleri.

Ah, süzülün! Süzülün!

Sessiz olun sallantılı düşler!

Yılan gibi, bir tel yumağı gibi,

Kıvrılıyor, dolaşıyor, parçalanıyor

Dalgaların haresinde ay ışığı.

Akmayın bize, akmayın bize

Gümüşsü bir çizgiden!

Biz bir halede yanmaktayız,

Biz iki görüntüyüz parıltılar içinde,

Biz, iki ruhuz, iki hayaliz!

4-6 Şubat 1905

ALACAKARANLIK

Ben bu ışığı biliyorum, bu acımasız aydınlığı,

Ve bir atlı arabanın sessizliği yırtan şu tekerlek takırtılarını,

Büro pencerelerinin demir parmaklıkları altında,

Biliyorum soluksuz uykuya dalmış sokağın ıssızlığını.

Gece karıştı yıllara, özgürce ve çılgınca.

Hâlâ yanıyor yüreği sarsan cümle güçlerin ateşi;

Sert sabah ayazı sessizce yalamakta göğsümü oysa.

Kımıltısız evler binlerce mezar sanki.

Ölüler uyuyor o evlerde, kimileri iki kişi, kimi yalnız, tek,

Kimi sırtüstü, ağzı açık, yüzükoyun kimi…

Ama benim üstümde gökyüzü derin ve yüksek,

Ve uzaklar, çıplak doğanın duru bağrında öyle görkemli ki!

İki denk dünya var, iki denk şiir:

Gündüzün dünyası ve dünyası gecenin, çılgınlığın ve aklın,

Gece yarıyı vuran saattir ama iki dünyanın zor sınırı,

Işığın hükümsüz kaldığı ve derinleştiği an karanlığın.

Son bir arzuyla çırpınıyor dökmek için ruhum

Gece gördüğü düşü gündüzün yararsız kalıplarına,

Ama boşuna korkuyor, boşuna büyü yapıyorum:

Sen, ey gündüz, güçlü düşman, yine boyun eğdiriyorsun bana!

1902

DUVARCI

−Duvarcı, ak önlüklü duvarcı,

Nedir inşa ettiğin orda? Kime?

−Hey, engel olma bize, şurda çalışıyoruz,

Bir hapishane yapıyoruz, hapishane.

−Duvarcı, malası eline sadık duvarcı,

Kim ağlayıp sızlayacak bu damda?

−Doğru, varlıklı adam, ne sen ne de kardeşin.

Gerek yok sizin çalmanıza.

−Duvarcı, duvarcı, sonu gelmez geceleri

Kim geçirecek uykusuz, bu duvarlar arasında?

−Belki de oğlum, o da bir işçi babası gibi.

Budur düşen yaşamdan bizim payımıza.

−Duvarcı, duvarcı, oğlun anımsar herhalde,

Kimin taşıdığını bu tuğlaları!

−Hey, sakın! İskelenin altında boşboğazlık etme…

Sus, biz biliyoruz her şeyi!

16 Temmuz 1901

ÖLGÜN ATEŞ

Kudurmuşçasına esiyor tipi, savruluyor karlar

Zayıflayan ateşin üstünde azgın bir fırtına;

Saatlerdir erimiyor soğuk kar,

Yığılıp kalmış halkalanarak ateşin etrafında.

Ve biz, öylece gözlerimizi dikmişiz

Yarısı yanık, kararmış son odun parçasına,

Başımız önümüzde, ölüm döşeğinde yan yanayız

Tatlı, huzurlu bir uykudaymışçasına.

Varsın kesilsin yanıtsız kalan sesimiz

Varsın çöksün üstümüze buz ve gece,

Anımsarız uykuda ışığın bayramını,

Kıvılcımların çılgın dansını bir de!

Şenlik ediyor fırtına, akılsızca bastırıyor

Simli bir örtüyü bağrımıza,

Ve biz iki ceset olarak çıkacağız sabaha

Karın örttüğü ateşin başında!

GENÇ ŞAİRE

Keskin bakışlı solgun delikanlı,

Üç öğüdüm var şimdi sana:

Çıkmasın birincisi aklından: olma günün adamı

Şairin yaşam alanı yalnız yarınlarda.

Unutma ikinciyi: hiç kimseye acıma,

Sev kendini sınırsız yaşadıkça sen,

Ve üçüncü öğüdüm: tutkuyla bağlan sanata,

Yalnız sanata tapın, düşünmeden, karşılık beklemeden.

Unutmazsan eğer bu üç öğüdümü benim,

Mahcup bakışlı solgun delikanlı!

Utku kazanmış bir nefer olarak sessizce düşerim,

Bilerek dünyaya bir şair bıraktığımı.

1896

GECE

Yeryüzü gömdü kızgın yüzünü

Serin bir gölgeye.

El ayak çekiliyor sıcak tarlalardan şimdi

Kesiliyor şarkı uğultuları başkentte.

Geliyor ve kutluyor zaferini alacakaranlık.

Lambaları üflüyor, söndürüyor mumları.

Giriyor sevecen okşayışlar için yatağa

Emredip kapatıyor konuşan ağızları.

Ama sefahat uyanmakta şimdi.

Karanlık sokaklarda hâneberduşlar

Gittikleri yer ahlaksızlığın göz kamaştırıcı sığınakları

Satın almak için o dakikaları aceleleri var.

Trenler gidiyor uçarcasına uzaklara

Ovalarda düdük çalarak, takırdayarak üstünde uçurumların,

Ok olup saplanıyor düdükleri kentin bağrına,

Trenler gidiyor üstünde rayların.

Açlar bakıyor fabrika pencerelerinin

Soğuk karanlığına,

Dinmiyor maden cevherinin canhıraş iniltisi,

Çekiç karşılık veriyor ona kahkahalarla.

Ve eğerken omuzlarını hışımla

Saklıyor korkunç lanetini

Demirle ateşin arasında

Yıllar yılı pişen ateşin orduları.

Eylül 1902

MISIRLI KÖLE

Ben kralın kölesiyim. Dostların arasında,

Sabahtan akşama dek, ağır bir işte çalışmaktayım,

Ve biricik kazancım bir kurtlu lokma

İnlemelerin, terin karşılığı, karşılığı binlerce dakikanın.

Hayal sarılmışken umutsuzlukla,

Islık çalıyor omuzların üzerinde korkunç kamçı,

Ve her gün bir yoldaşımı, bir kardeşimi ya da

Sürüklüyorlar kancalarla toplu ölüm çukuruna.

Ben kralın kölesiyim, bilinmez alınyazım;

Silineceğim iz bırakmadan, gün batarken silinen bir gölge gibi,

Yazgı kazıyacak beni bir küf gibi yeryüzünden;

Ve kalmayacak azaplı emekten bir iz arkada,

Ama çağlar boyu duracak, Merida gölünün yakınında,

Bir kutsal piramit, dimdik ayakta.

Ekim 1911

ACI ARMAĞAN

Ve hızla gidiyorum, soluğum kanatlı,
Yerle gökler arasında.
E. Baratınskiy

Tanrılar acı bir armağan sundu bana,

Yerleştirerek beni gizemler yurduna.

Ve işte delice bir telaş içinde dolaşıp durmaktayım,

Azap veriyor işte yaralı umutlar bana.

Kulaklarımda çınlayan başka bir dünyanın sesleri,

Furiaların³ adımları ve kehanetleri lamaların⁴…

Ama boşuna uzatıyorum yalvararak ellerimi,

Görünmez duvarlar örülmüş aramıza.

Yeryüzü bana yabancı ve ulaşılmazdır gökler,

Sonsuza dek gerçekleşmez, sonsuza dek düşler.

Umutlarım göğün karşısında birer canidirler,

Ve bir hiçtir ayın önünde kalbimdeki titreyişler!

1895

HANÇER

Çıkarmayacak mısın yoksa hançerini hiçbir zaman
Kulak vererek intikamın sesine altın kınından…
M. Lermontov

Hançer çekilmiş kınından, vuruyor parıltısı gözlerinize,

Geçmiş günlerdeki gibi keskin, bilenmiş.

Şair hep insanların yanında, ne zaman bir fırtına kopsa,

        Ve şarkıyla fırtına ebedi iki kız kardeş.

Ne cesaret, ne güç görmezken kimsede,

Ve herkes boyunduruk altında sessizken,

Çekip gittim susku ve mezarlar ülkesine,

        Gizemli çağlarına geçmişin.

Nasıl nefret duyduysam,

Bu rezil, aşağılık, adaletsiz, çirkin yaşam tarzına,

Savaş haykırışlarına da bazen sadece güldüm,

        İnanmayarak korkak çağrılara.

Ama duyar duymaz kutsal borazanın çağrısını,

Dalgalanır dalgalanmaz ateş rengi bayraklar,

Sesleniyorum size, ben kavganın şarkıcısı,

        Yankılanıyor kopardığım gök gürültüsüyle ufuklar.

Şiirin hançeri! Kanlı parıltısı şimşeğin,

Eskiden olduğu gibi, balkıdı bu vefalı çeliğin üstünde,

Ve yine insanlarla beraberim, çünkü ben bir şairim,

        Çünkü şimşekler çakıyordu peş peşe.

1903

YAŞAM

Yaşam kişiliksizdir, unutmuş girdiği kılıkların sayısını:

Fısıldar sayıklama rolünü sevdalı kişiye,

Tarlaların üzerinde ava çeker çaylağı,

Ve soluk aldırır gölette minicik bir su polibine.

Boy atar bir dal cesur ot olarak kavuran çölde,

Bir önemsiz damlaya sonsuz bir dünyayı yerleştirir,

Durmadan doğurur, örer bir bedeni bir bedende,

Canlı tohumları hava dalgalarıyla taşır!

Baksam da yakından bir kaya kütlesine, karışsam da kalabalıklara

Yerde ve havada, çekiç takırtıları gibi,

Yaşam yanıtlıyor beni, ve dinmeyen uğultusunda

Onun canlı yapıtlarının, dünya hep yeni!

Korkunç piramitlerden ve görkemli kütüphanelerden

Yükselen deniz kabuğu dağlarına kadar,

Mızrağını fırlatan yabanıl adamın çığlıklarından,

Bilgece sessiz, siyah bir kurtçuğa kadar,

Yaşam her yerde parıldıyor, gürül gürül akıyor her yanda!

Derinliğine dalıyorum çağların, yaşam ışıldıyor dipte…

Zamanın doruğuna koşuyorum, sesleniyor gür sesiyle bana: orda da olacağım!

O var olan her şeyin üzerinde, her şeyin içinde, içimde!

Ey kardeşler: insan! Basil! Kaplan! Karanfil çiçeği!

Ve siz yaşayanlar, bilinmeyen başka gezegenlerde!

Ve gizemli ruhlar, evrenin görünmeyen yüzleri!

Bizler, sadece özgür bir parıltıyız yılların sonsuz denizinde!

Mart 1907

ASARHADON

Bir Asur yazıtı

Ben yeryüzünün krallar kralı, kral Asarhadon.

Hükümdarlar, şefler, diyorum ki size: vay başınıza!

Ben alır almaz iktidarı, isyan bayrağı açtı bize Sidon.

Yıktım Sidon’u, fırlattım taşlarını denizin sularına.

Sözlerim, Mısır’da bir yasa olarak çınladı,

Elâm ülkesi yazgısını okudu benim bir tek bakışımda,

Düşmanların kemikleri üstüne diktim kudretli tahtımı.

Hükümdarlar ve şefler, diyorum ki ben size: vay başınıza.

Kim bana üstün gelecekmiş? Kim denk olacakmış bana?

Sersemce bir uykudaki hayal gibidir insanların eylemleri,

Ve çocuk oyuncağı sanki kahramanlık düşleri.

Tükettim seni son zerrene kadar, yeryüzü şanı!

Ve işte görkemli bir hayranlık içinde tek başımayım,

Ben yeryüzünün krallar kralı, kral Asarhadon’um.

17 Aralık 1897

DÜNYANIN OĞLU

Ben oğluyum dünyanın, küçücük bir gezegenin çocuğuyum,

Bir gezegen ki bırakılmış uzay boşluğuna,

Yüzyılların yükü altında ezelden beri yorgun,

Bir eşini düşlemek boşuna.

Ben oğluyum dünyanın, günleri ve yılları kısa dünyanın,

Burda büyüleyici yeşilliğiyle bahar,

Burda ağırlığı var çılgın ruhlardaki gizemin

Burda ay aşk uykusu ninnisini söyler.

Protoplazmadan ihtiyozorlara⁵ kadar,

Çakmaktaşı silahıyla bir yabanıldan,

Defneler arasında uyuklayan mağrur tapınaklara kadar,

İlk peygamberden bana kadar,

Birer tutsaktık biz bu gösterişsiz yerkürenin üstünde,

Hüzünle izlerdi dünyanın direşken gözleri

Yılların sonsuz değişimi ve engin bir karanlık içinde

Gezegenlerin devinimini!

Şenelmiş toprağımızın bacıları,

Aynı babanın o kızları için

Ruhumuz nasıl defalarca kabarıp dalgalandı,

Dalgalandı şairin düşleri ve düşünceleri bilgenin!

Ve ben, biriyim dünyanın sayısız oğullarından,

Bir şiir gönderiyorum sonsuzluğa,

Başka dünyaların düşünen, yaşayan

Cismani ya da soyut varlıklarına!

Bilmem, çağrım nasıl yerini bulur,

Kim götürür bilmem, selamımı varacağı yere,

Ama onlar sevmiş ve kederlenmişlerse eğer,

Hayal etmişlerse yeri geldiğinde

Ve arzulu bir düşünceyle gizemler içindeyseler,

Işıkları, parıltılı uzakları izlerken,

Beklenen sesimi işitirler,

Ateşli soluğumu benim, yeryüzünden kopup gelen!

Siz Mars’ın, siz Venüs’ün hâkimleri,

Siz, ışığın, belki de karanlığın ruhları,

Koruyun o inancı, benim gibi:

Yarın birlikte olacağımızın hayalini!

Mayıs 1913

BENİM GÖNLÜM BAŞKA BİRİNDE

Bir yaz akşamı, ipekten,

Bir yaz akşamı yine…

Sesin geliyor kulaklarıma bir yerlerden:

“Benim gönlüm başka birinde.”

Yürek acıyla titriyor

Yürek dolu geçmişin büyüsüyle…

Sesin bir yaprak hışırtısı gibi geliyor:

“Benim gönlüm başka birinde.”

Sus, yok mırıldanmanın anlamı!

Çekil! Hiçbir şey söyleme!..

Bir fısıltı duyuluyor, bir fısıltı:

“Benim gönlüm başka birinde”

ÇAĞDAN ÇAĞA

Yarıyor ilkyaz pullukları

Toprağın tümsekli derisini,

Örtsün diye tipiler güz geldiğinde

Beyaz bir örtüyle ıssız enginleri.

Arnavut darısı kızarıyor cilveli cilveli,

Maviler giyiniyor çocuk yüzlü keten…

Ve yeniden beyazın sessizliği

Yalnız kurtlar geçecek bir hayal gibi bu sessizlikten.

Dalgalanıyor mısır tarlaları uğultulu seslerle,

Kızgın bir savaş çiğniyor onları…

Ve Minkula, bir kez daha açıyor sessizce

Toprağın bağrında evlekleri.

Dikkatle izliyor ama dedelerin dedeleri

Çalışmasını oğulların,

Ak söğüt eğilip bükülürken bir tepenin yamacında,

Sis yükselirken çayırlardan.

Ve geleceğe uzanan kaçınılmaz bir yol ki,

Felaket ve isyan yıllarından geçirerek,

Çekip götürüyor insanı daha ileri,

Yüzyılların vasiyeti zorlu emek.

Ocak 1907

İNSANSIZ KALMAK

Sönmüş kızıllığı bulutların,

Bir esinti okşuyor yüzümü, yumuşak,

Yine akşama sığınıyorum,

Güvenli bir sığınak olarak.

İşte bir el, çekiyor karanlığı her yandan

Tatlı bir hevesle üstüme,

Esriyorum bu uzun sürmeyecek mutluluktan:

İnsansız kalmaktan, kalmaktan kendime!

Mayıs-Temmuz 1907

ANADİL

Benim sadık dostum! Sinsi arkadaşım benim!

Hükümdarım! Kölem! Anadilim!

Sunak dumanı gibidir benim şiirlerim!

Çığlığım öfkeli bir çağrıdır!

Sen çılgın kanatlar verdin hayale,

Hayali yollarla donattın sen.

Kurtarıcım oldun tükeniş saatlerimde

Güçlerdeki fazlalıkları yok ettin.

Buldum ama beklenmedik anlarda gelip de

Bana hükmeden şiirlerin ezgisini,

Bulur gibi çoğu zaman garip seslerde

Ve sözlerin gizli anlamında saklı ezgiyi!

Ama sevinçten sık sık halsiz düşüyorum

Sessiz bir hüzünle kendimden geçiyorum ya da,

Boşuna beklemişim, senin yankının

Uyumlu olmasını titreyen ruhumla!

Bir deve benziyorsun, bekliyorsun.

Boyun eğiyorum karşında.

Yorulmayacağım yine de savaşmaktan

İsrail’in savaşması gibi tanrıyla!

Sınırı yok bendeki azmin.

Sen ilelebet yaşayacaksın, kısadır günlerim benimse,

Ama gene de, bir büyücüymüşüm gibi, eğil önümde benim,

Ya da çevir ben gibi bir çılgını küle!

Miras olarak senin zenginliğini,

Ben kendime istiyorum küstahça.

Sana sesleniyorum, karşılık ver,

Geliyorum, −sen hazır ol savaşa!

Ama yenilmiş veya zaferle taçlanmış olayım,

Fark etmez, düşeceğim önüne:

Sen benim öç alıcım, sen benim kurtarıcımsın,

Senin dünyan, sonsuza dek benim barınağım,

Ve gökyüzüdür sesin başımın üstünde!

31 Aralık 1911

FENERLER

Yüzyıllar, siz ki fenerlersiniz!

Ah, nicedir karanlıklar içindesiniz,

Zamanın akla çekilmiş sağlam teline asılısınız!

Siz türlü türlü ışıklarsınız, neşe veriyorsunuz gözlerime…

Yanıyor o parlak, o donuk fenerler.

Işık saçıyorlar rengârenk bir bahçeye

Şimdi içinde yürüdüğüm büyülenmişçesine.

İşte küçük kırmızı alevler, onlarcası üst üste.

Asur! Asur! Önümden geçip gitme!

Doyasıya bakmak istiyorum senin erguvan ışığına:

Çiçekler kan içinde, otlar kan içinde ve kıpkızıl bir iz gökte.

Ama işte sarı çiçek çelengi dört köşeli fenerlerin.

Mısır! Şaşılacak gücün sönmüş senin!

O acımasız ışığın hâlâ işliyor derinlere

Ve ağıyor hükmünü koruyarak topraktan kara bulutlara dek.

Ama orda, yükseklerde yanan nedir, nedir gözlerimi alan?

Bir gölün üzerinde, buz kesmiş senin göktaşın, ey Hindistan.

Orda asılı o, kımıltısız, göğün boşluğunda −kardeş bir yıldıza,

Dans ediyor yansımalar, kıvrılan bir yılan gibi, suda.

Geniş, boş, iki yanı ağaçlı bir yol uzaklara çekiyor beni,

Sık giriş hafif, parlak meşalelerle donanmış.

Tanımaz mıyım ben seni, kutsal Perikles çağı!

Sen parlaklığınla, güzelliğinle, utkuyla yırttın karanlığı!

Giriyorum: her şey ışıl ışıl, gerçekleşmiş bütün düşler,

Bütün renkler birbirine girmiş, bütün parıltılar, bütün gölgeler!

Ey Roma, göz kamaştıran ışığı on bir kâsenin:

“Sen beyaz, muzaffer, sen bizdensin, bizimsin sen”

Dante çağı − gizemli parıltı, uğursuz altın…

Ey Leonardo, şu mavi ayla senin!

Büyük lambası Luter’in –ışığın yönü aşağı…

İki küçük yıldız, avare markizler çağı…

Ve bir şimşek demetidir devrim! Koca bir dünya onun peşinde,

Ah, sen! On dokuzuncu yüzyıl, yanan ateş içten içe!

Ve gözlerim kamaşmış öylece duruyorum, yol yok burdan öte bana,

Uzağın alacakaranlığı muzaffer ve yaman.

Yüzümü dayayarak bakabiliyorum ancak yaş toprağa,

Görünüp kaybolan alevlerin nasıl kıvrıldığına, nasıl sarmaştığına.

Ve duacıyım size, meçhul insanlar! Hâlâ karanlığında gecenin

Saklısınız, siz ölüler, ışıkları geleceğin!

1904

ÇALIŞMAK

Biricik mutluluktur çalışmak,

Toprakta, tezgâh başında, masada,

Kan ter içinde kalıncaya dek çalışmak,

Girmeden gereksiz hesaplara,

Alınteri için döner saatlerin çarkları!

Yürü pulluğun arkası sıra durmaksızın,

Say çektiğin tırpanların sayısını,

Eğil kolanlarına atların,

Sönünceye kadar üstünde çayırların

Akşam çiyinin elmasları!

Fabrikada, çok sesli korosu içinde

Makinelerin, çarkların, kayışların,

Doldur çelik kişiliğinle gününü,

Birbirini kovalayan

Milyonlarca iş günü içinden bir günü!

Ya da −harfler eğilip kıvrılır beyaz kâğıtta−

Ne söylüyorsa onu yaz kalbin;

Bırak tutuşsun gökyüzü sabah yıldızıyla,

Çıkar bütün gece birbiri ardınca

Gizli düşüncelerini yüreğinin!

Ekilmiş tahıl dağılır

Yeryüzüne; uğultulu tezgâhlardan

Bir can suyu akıp yayılır;

Ve seslenir kâğıttaki düşünce

Derinliğine sayısız aklın.

Çalış! Göze görünmeyen, harikulâde

Her çalışma, tohum ekimi gibidir, yeşerir.

Bilinmez, nasıl durur emek meyveye,

Ama hoş, nemli bir gökyüzü olarak,

Her iş halkın omuzları üstündedir.

Büyük sevincidir insanın çalışmak,

Tarlalarda, tezgâh başında, masada!

Çalış kan ter içinde kalasıya,

Çalış gereksiz hesaplara girmeden,

Emektir bütün mutluluğu veren dünyaya!

18 Eylül 1917

RUSYA

Bir yangının şafakları saran kızıllığında,

Kuduz çığlıkları altında düşman bir dünyanın,

Ve zapt olunmaz kasırgaların dumanları arasında,

Ağıyor güçlü bir hayal olarak görüntün:

Yakut ve safirlerle süslü bir taç

Saplanmış bulutların üstündeki maviliğe!

Rusya! Batu Han’ın o dehşet günlerinde

Kimdi, Moğol tufanına

Set çeken, sen değil miydin?

Kimin boynuydu, güçlü bir iradeyle,

Avrupa’yı bir kölelik ücretine

Cengiz Han’ın ayakları altından çekip alan?

Ama bir yüzkarasının sağır derinliğinden,

Sayısız aşağılanmaların karanlığından,

Parlayan ateşten bir haykırışla, birdenbire,

Sen değil miydin, kızgın çelik gözlerinle

Gücünün doruğuna yükselen

Petro’nun devrim günlerinde?

Ve bir kez daha, dünyanın intikam vaktinde,

Soluyarak top namlularından,

Göğsün içti ateşi,

Hepsinin önünde, öncü ülke,

Işıtarak halkların yolunu.

Bir meşale kaldırdın karanlığın üstüne sen.

Ne oldu bu korkunç gücün yanında bize?

Nerdesin sen, karşı koymaya yüreği yeten?

Nerdesin, korkular yaratmayı bilen?

Bize düşen yönetmek sadece, senin çözdüğün işleri,

Bize düşen seninle olmak ve yüceltmek

Senin çağlar boyu süren görkemini!

1920

ORAK ÇEKİÇ

Varsın sürsün bizi bu gelip geçici yıkım

Karanlığa, ayaza, yenilgiye, açlığa:

Bir rastlantı değil bu yeni arma, hayır

Orak-Çekiç’tir parlayan dünyanın doruklarında!

Biz besleyeceğiz yine dünyayı emekle,

Yine doğrayacak düşmanın kılıcı:

Biz parlatıp orağı boş yere

Boşuna kaldırmadık birlikte o güçlü çekici.

Ey akıl, uç cesaretle, böylesi günlerde

Uç sınırlar ötesine, gezegenin ayazında!

Evrensel orak, biç gerçeğin ekinini,

Ve sen, evrensel çekiç, in gizler yığınına!

Barış uzun yaşadı! Yeter bunca yalan!

Ey orak, güzün altın sarısı olgun başaklar gibi,

Demet yap bizi birbirimize katarak,

Ve sen çekiç, metal bir levha gibi döverek birleştir bizi!

Ama insan ruhu genç ve taze

Sonsuz aydınlığınca ilkyaz söğütlerinin!

Yeni hasat için orağı bile,

Ve sakla çekici yeni bir kavga için!

13 Mayıs 1921

TOPRAĞIN BAĞRINDA

Unutulmak ve dalmak isterdim uykuya
Lermontov

Toprak ana, yardım et bana!

Kıy sessizlikle nikâhımı!

Dövüyorum kara kesekleri parçalaya parçalaya,

Kürekle, belle bağrını.

Sen anasın cümle yaşayanlara,

Cümle yaşayanlara dünürcü!

Yardım et bulmama

Toz yığınları arasında nişan yüzüğümü!

Anne, duy yalvaran sesimi,

Mutlu kıl beni son bir nikâhla!

Sen ki evlendirensin rüzgârla sessizliği,

Çiy taneleriyle çayırı ve şafağı karanlıkla.

Yardım et yüzüğü bulmama!

Gözyaşlarım akmıyor, yanıyorum özlemiyle onun

Ve düşürdüğüm an onu, eğilip yüzüne

Öpüyorum seni kara dudaklarından.

Uzak kaldım sana, anne,

Asfaltların üstünde ve granit taşların…

Huzur veriyor uzanıp yatmak şimdi bu yerde

İçinde yeni açılmış yumuşak evleklerin.

Ben oğlunum senin, tozum ben de,

Senin gibi, ben de halkasıyım bir yaratının.

Nereden geliyor bu tutku, bu korku öyleyse,

Ve uykusuz sayıklaması bir arayışın?

Kanat açmış süzülüyor mavilikte bahar,

Rüzgâr özgürce taşıyor uğultuları…

Nerdesin sen, bakire sessizlik

İhtirassız ve tasasız yaşantı?

Anne, yardım et bana! Olanca gücümle

Bağrına vuruyorum!

Yoksa, yakarılarıma verdiğin yanıtla,

Beni mezarla mı nişanlıyorsun?

1902

İLK KAR

Gümüş, ateş ve parıltılar,

        Baştan başa gümüşten bir dünya!

Işık saçıyor inciler içinde akağaçlar,

        Külrengi bir akşamda.

Bu bir düş ülkesi,

        Bu bir hayal ve rüya!

Geçmişin olağan her şeyi

        Kesmiş büyülü bir ışığa.

Yolcu arabaları, yayalar,

        Maviliğin üstünde beyaz bir duman.

İnsana ve doğaya ait yaşamlar

        Dopdolu yeni ve kutsal olanla.

Hayallerin gerçekleşmesi

        Yaşamın düşle bir oyunudur.

Bu dünya büyülü

        Bu gümüşten bir dünyadır!

1895

RUS DEVRİMİ

Kırarak kuşatma çemberini,

Yıkıntıları savurarak havaya,

Hep ileri, bırakarak geride sınırları, engelleri

Kızıl atlı, sür atını dörtnala!

Sızlanmalar, çığlıklar, inlemeler arasında

Doğruluyorsun kalk borusunun sesiyle

Muzaffer ayaklarının gürültüsü

Yayılmakta dalga dalga dünyanın üzerinde.

Yıkıp geçiyorsun ağır toynaklarınla

Köhnemiş duvarlarını yüzyılların,

Ve çatırdayan kaldırım taşlarında

Korkunç takırtısı amansız nalların.

Sen korkusuzsun! Öfkeyle fırlayıp ileri,

Bir toz bulutu kaldırdın gözleri kör edercesine.

Dumanlar çöküyor şimdi,

Ufuk kızıl kehribarlar içinde.

Ve herkes, ister peygamber, ister bakar kör olsun,

Çevirince doğuya gözlerini,

−Berlin’de, Paris’te, New York’ta−

Görüyorlar senin ateşler saçarak dörtnala gidişini.

Orda coşarak, orda lanetleyerek kendi kaderini

Dünya görüyor karmaşık duygular içinde

Kremlin’in kızıl siluetini

Göğü saran tan kızıllığı içinde.

1920

EMEK

Işık saçan, yanan, yakan,

Altından, çelikten, elmastan,

Bu sözcükler evreninde,

Yoktur daha kutsal bir sözcük “emek”ten!

Mağara adamı oldu insan

Alan açarak o kutsal günde emeğe

Saban demirini başladığı zaman

Orman içi boşluklara sürmeye.

Her şey, kadehler dolusu içtiğimiz her şey,

Emekle yaratıldı geçmiş çağlarda:

Hayatımızın bütün gönenci, her şey,

Bir evi güzelleştiren ne varsa.

Yeni bir lambanın zafer ışığı,

Koşusu motorların, trenlerin,

Tek kanatlı uçakların iz bırakmadan uçuşu,

Hepsi, mirasıdır verilen emeklerin!

Cümle sanatlar, bilgiler, kitaplar

Cisimleşmiş emeklerdir!

Her adımda ve her an

Açıkça görülen o emeklerin izleridir!

Ve yer alma hakkı hayatta

Yalnız günlerini yaşayanlarındır alın teri dökerek:

Yalnız emekçilerindir, şan olsun onlara,

Yalnız onlarındır asırlarca alınlarda taşınan çelenk!

Ama şafak gülümsüyorsa,

Rastladığında gecikmiş bir yıldıza,

Neşeyle işe uyananların

Bir sevinç aktığı içindir ruhlarına!

Ve gün bittiğinde, yorgun

Her insan ödüllendirilir cömertçe,

Eğer iş –varsın basit, küçük olsun–

Başarıyla sona ermişse!

1919

LENİN

Kimdi o? Bir önder, iradesine halkların

Evrensel rehber, odur değiştiren

İnsanlığın yolunu, dalgalarını çağların

Odur birleştirip sele dönüştüren.

Ekim değiştirdi rotasını yeni çağda hayatın

Ayırdı hükmederek yüzyılı,

Bütün zamanlardan, bütün ölçülerden

Rönesanstan ve Attila’lı günlerden.

Sönüyor eski dünya, zayıf, çürümüş dünya;

Yükseliyor fırtınalarından Ekim’in

Yeni bir dünya −ortak denizimiz − ve sınırda

Bir dev gibi duruyor Lenin.

Dünya! Yeşil gezegen!

Sen gezegenler ailesi içinde küçücük bir küresin!

Yoktur şanlı adlar arasında daha güzeli bundan,

Bu ad büyüklüğündür senin!

Öldü; o yalnızca bir ândı

Yüzyıllar içinde; davasının büyüklüğü ama

Aştı hayatın sınırlarını,

Biz taşıyacağız onun ilhamını dünyalara!

25 Ocak 1924

ÇOCUKSU UMUTLAR

Yine gece ve gökyüzü, ve yine kurumlanarak

Döküyor kızıl Mars aydınlığını üzerime.

Yeryüzü kölesi, prangalı tutsak,

Nedir azap çekmek göksel bir düşün elinde?

Gerçekleşmez çocuksu umutlar!

İçli adam, göremezsin uçsuz bucaksız evrende

Parladığını yeni bir ışığın:

Gemimiz yüzüyor sonsuzluğun enginlerinde!

Sen olmayacaksın gerçekleştiren ilk uçuşu,

Ve okumayacaksın gazete sütunlarında,

Adı bilinmezken, şimdi Kolomb gibi

Yeni bir ışık gören biri hakkındaki haberi.

Öyleyse, boyun eğ! Ruhun istemiyor ama

Terk etmek içindeki gizli hayali

Ve sevinçle müjdeliyor hıçkıra hıçkıra

Yeryüzü denen o büyük ismi.

Hey, şaşar mı dersin ürkek bir Kızılderili gibi,

Gelecek yabancılara Dünya?

Ve tanrı elçisi bir aziz gelir mi ki

Sularımızı, dağlarımızı, tarlalarımızı kutsamaya?

Hayır! Ama biz hükmederek kendi ışığımıza,

Biz, kutba dikenler bayrağı,

Başka gezegenlere taşıyıp çalmalıyız oralarda

Bu Küçük Dünya’nın çanlarını.

Ağustos 1914

İNSANA ÖVGÜ

Genç denizcisi evrenin,

Kadim dünyanın oduncusu,

Vefalı, direşken,

Şan olsun sana insanoğlu!

Yüzyılların ıssız patikalarından

Geçiyorsun elinde baltayla,

Yayını geriyor, ağını kuruyorsun.

Zafer senin oluyor düşmanla savaşta!

Gem vurdun, diz çöktü önünde

Kayalar, rüzgâr, ateş ve su,

Yükseldi şenlik bayrağı senin elinde

Masmavi göğe doğru.

Hep egemen, hep üstünde gençliği,

Alacakaranlık ve buzlar ülkesinde,

Yayıldı yarının muştucusu çekiçten kopan türkü

Işıklar döktü kentlere.

Issız çöllerde, uçurumların üzerinde

Kendine yollar açtın,

Sinir telleri olsun diye,

Yeryüzünü demir tellerle ördün.

Eski zamanların dalgalı okyanuslarından geçtin,

İçinde yalnız balinaların oynaştığı,

Kurulup üzerine çelik ejderlerin

Uçarcasına ve heybetle aştın o suları.

Uzanarak göğe değen meşelerden

Sokmak için can atan yılanı,

Yakaladın acımaksızın

Sen yorulmak bilmez avcı.

Tıslarken altında kırılgan kürenin,

Ve zorlanırken cam kırıkları içinde itaate,

O şimdi, büyülere boyun eğmiş,

Işık saçıyor sinsi düşmanın üzerine.

Aç ve inatçı kralı

Dört yeryüzü krallığının,

Çukurlar kazmaktasın utanmadan,

Binlerce hileyi çoğaltmaktasın,

Ama yürekliliğin, doğal bir afetle savaşmaktan

Göğüs göğse çarpışmaktan sonra,

Geçirmek içindir kölelik ilmeğini

Yeni bir boyna daha.

İnanıyorum, gözü peksin! Sen donatacaksın

Yeryüzünü yelkenlilerle sıra sıra,

Onlara sen yön vereceksin

Bir koşudur başlayacak uzayda, yıldızlar arasında,

Ve evrenin gerçek sakinleri,

Şu yollarından geçtiğin evrenin,

Yeniden ve yeniden verecekler kutsal selamlarını:

Şan olsun sana, insan!

1 Aralık 1906

NİSAN

Bir hayal mi, doğa mı yoksa şarkılar mırıldanan,

Gökyüzü müdür tatlı düşü kavalın?

Yapraklar tiril tiril

Çınlıyor bu nisan gününde aydınlık ve gölge,

Rüzgâr, yalnız sen, bakır borular çalıyorsun,

Bütün acemiliğinle, az ötede.

Eski bir marş! Dünyanın tekrar tekrar söylediği!

Mamutun dişlerini havaya diktiği günlerde,

İlk gök gürültüsü, bir bahar sağanağı içinde,

Aynı çağrı mıydı uğuldayan?

Baharı bekle, inan ona ve çek al ondan

Flütün tatlı ezgisini, lirin sesini.

Tellere mi döküyorsun şarkını, söze mi,

Sonsuz arzunun yankısıdır gene de şarkındaki.

Dost olmuş kırda bir alageyik bir alageyikle,

Ve iki yılan sarmaş dolaş canları yana yana,

Tuzlu bir ıslaklık var alnında,

Dağ taş ezgi, dinle doyasıya, doyasıya!

İŞÇİ KIZ

Bulvarda yürürken,

Gözlerim bir çifte takıldı birden.

Bir erkek ona çiçek verdi,

Mavi bir peygamberçiçeği.

Bu çağırdığım o kız değil mi kulübeme?

Ona bir bilezik vermek istemiştim de,

Kızıp almamıştı

Başkasıyla çıkmıştı şimdi de.

Nasıl da birbirlerini seviyorlar!

Adam onu dudaklarından öpüyor.

Umursamıyorlar gelip geçenleri,

Ve o görmüyor beni.

Adam yalancı tatlı diller dökecek, yalvar yakar olacak,

Kız kadınlık utancını atacak!

Onları eve kadar izleyeceğim,

Bir süre kapının önünde dikileceğim.

Lambanın ışığı dökülecek pencereye ilkin…

Onun küçük küpelerini göreceğim…

Derken, ansızın sönecek ölgün ışık,

Bir iç çekeceğim sönerken o ışık.

Sabahı küçük bir parkta bekleyeceğim,

Göğsünde bir çiçekle

O bu kapıdan çıkacak,

Mavi peygamberçiçeğiyle.

1901

GENÇLERE

Fark etmez benim için, ha bana dost, ha düşmansınız,

Ha sevdiğinizim, ha nefret ettiğiniz biri,

Ama biliyorum ki, acılar çektiniz, sevdiniz,

Gizli düşlere adadınız siz yüreğinizi;

Şimdi yanıp tutuşmaktasınız canlı hayaliyle özgürlüğün,

İnanıyorsunuz delice bir aşka,

Hayat içinizde dalga dalga, sularınca bir denizin,

Ve çarpıyor kıyılara, kanın çarpışı gibi damara;

Keskin gözleriniz, yeğni ayaklarınız,

Ve cesaretiniz, yiğitliğiniz coşturuyor sizi,

Çekinmiyorsunuz, tehlikeli heyecanlar peşindesiniz,

Ve korku değil, haz veriyor size tehlike anları;

Bana yakınsınız, canlarımsınız işte bu yüzden,

Toprağın incecik bir sapa yakınlığı gibi:

Güç alıyorum sizden, sizin iradenizden,

Size hayranlıkla bakıyorum, paylaşırken ateşinizi.

Sizsiniz benim örneklerim. Tapıyorum her zaman

Kanatlı gençliğe sizin şahsınızda.

Sizsiniz ebedi, büyük ve kutsal olan,

Hayatı taşıyan o su sizsiniz dünyaya.

İstediğim tek şey siz gibi olmak

Şimdi ve gelecekte: atik ve diri,

Bir okyanusun dalgaları gibi özgür,

Mavilikler içinde yükselen aydınlık bir buğu gibi.

Sizin gibi, benim de içim dolu inancıyla geleceğin,

Bana da şarkı söylüyor yazgı, size söylediği gibi: yaşa!

Her şeyi istiyorum, ölçü ve sınır bilmeksizin,

Ne varsa korkulu savaşların ve kederli aşkların içinde!

Uzanıyor önümde, önünüzde uzandığı gibi,

Meçhule giden karanlık bir yol!

Uçacağım elips yörüngeden ileri

Boğulmaya boşluğun sonsuzluğu içinde!

Yarın kim olacağım, bilemem şimdiden,

Sevimli dudaklardan bir iki söz dökülecek belki

Cennet kapıları açılacak önümde yeniden,

Dünya ansızın ölülerle dolacak, bomboş kalacak belki.

Böyle yaşıyorum, sonsuza dek böyle yaşayacağım,

Belki size yabancı olan şiirlerimde,

Hep küstah bir tasasızlıkla bakarak hayran hayran,

Ateşli genç gözbebeklerinin içinde!

23 Ocak 1914

***

Kapamış kirpiklerini yıldızlar,

Sislere gömülmüş gece;

Akıyor birbiri ardınca hayaller,

Aşk ve yalandır olan yürekte.

Özlemle yanıyor karanlıkta biri,

Birinin hıçkırıkları duyuluyor;

Bellek canlandırıyor geçmişi,

Yürekte alay ve zehir.

Unutulmuş bir sitemin gölgesi…

Söylenmiş tatlı sözler ve bir yalan birkaç gün önce…

Uzak yıldızlar dilsiz,

Sislere gömülmüş gece.

2 Nisan 1893

KULA AT

Ve işte bir kula at, ölümdür üstüne binmiş olanın adı
Vahiy, Bap: VI, 8.

1

Bir fırtına kopmuş gibiydi sokakta. Yürüyordu kalabalıklar,

Kaçınılmaz bir Yazgıydı sanki onları kovalayan.

Uçarcasına geçiyordu omnibüsler,⁶ tek atlı arabalar, otolar,

Bitmez tükenmez köpürmüş bir insan seliydi akan.

Dönerek parlıyordu levhalar döndürerek gözleri

Gökyüzüne, korkunç yüksekliğine otuz katlı yapıların;

Karışıyordu gururlu marşa teker ve doludizgin nal sesleri

Gazete satıcılarının çığırtıları ve şaklamaları kırbaçların.

Döküyordu zincire vurulmuş aylar acımasız ışıklarını,

Doğanın hâkimlerince yaratılan aylar.

Bu ışığın, bu uğultunun içinde ruhlar gencecikti,

Şehrin yarattığı sarhoş, esrimiş bedenlerdeki ruhlar.

2

Ve ansızın –bu fırtınayı, bu cehennemî fısıltıyı,

Bu dünyasal cisimlenişini sayıklamanın–

Bastırarak uğultuları, konuşmaları, atlı arabaların takırtısını,

Kapladı ortalığı yabancı, uyumsuz ve ağır patırtısı ayakların.

Dönemeçte bir atlı göründü ateşli,

At uçuyordu kıvılcımlar saçarak gözlerinden.

Havada sadece çığlıklar ve seslerin yankısı,

Ama o anda bir titreme, bir korkuydu gözlere hükmeden!

Dürülmüş uzun, geniş bir kâğıt vardı atlının elinde,

Ateşten harflerin müjdelediği şeyin adı: ölüm…

Tutuştu birden sokakların üstünde gök kubbe,

Parlak çizgileri yumuşak ipliktendi sanki göğün.

3

Ve insanlar, kapayarak yüzlerini büyük bir dehşetle,

Kâh anlamsızca bağrışıyorlardı: “Tanrım! Tanrım koru bizi!”,

Kâh kaldırıma devrilerek, çarpışıyorlardı bir kitle halinde…

Canavarlar saklamıştı bacaklar arasına ürküyle çehrelerini.

Ama buraya gelen bir kadın, satmak için

Güzelliğini –atıldı kula ata doğru sevinçle,

Öptü ağlayarak toynaklarını atın,

Uzattı kollarını ateşin derinliğine.

Ve hastane kaçkını çılgının biri,

Perperişan, bağırıyordu sıçrayarak havaya:

“Ey İnsanlar! Bilmiyor musunuz Tanrının sağ elini!

Yok edecek çeyreğinizi veba, açlık ve kılıçla!”

4

Kısa sürdü coşku ve korku ama.

Panikleyen kalabalıktan bir anda kimse kalmadı:

Bitişik sokaklardan yeni bir hareket başladı koşuşmalarla,

Her şey bilinen parlak bir ışık olarak dökülüyordu.

Ve kimse yanıt veremiyordu, yeri göğü inleten bu fırtınada,

O göklerdeki bir hayalet miydi, boş bir hayal mi yoksa?

Ama şenlik salonlarından bir kadın, çılgın

Hâlâ çırpınıyordu kolları kaybolan hayalin ardı sıra.

Ama silip götürdü insan dalgaları onları da kararlılıkla,

Siler gibi gereksiz sözcükleri unutulmuş satırlardan.

Omnibüsler, tek atlı arabalar, otolar geçiyordu uçarcasına,

Bitmez tükenmez köpürmüş bir insan seliydi akan.

Mayıs, Temmuz ve Aralık 1903

ERMENİSTAN İÇİN

O yıl, pençesi üstümüzdeyken

Gazaba gelmiş tanrının,−

Karanlık bir sığınakta susuz,

Saklanarak gündüzün gözlerinden,

Koşuyordum duygusuzluğuna mezarların.

Düşünüyordum: o tanrısal öfkeyi

Yok edeceğim kutsal bir yerde:

Uzak geçmiş yenecek kederi,

Ve şifa olacak bin yıllık dizelerin melodisi

Ruhumun illetine.

Ama orda, mezarlar aradığım yerde,

Yaşıyor buldum bütün bir dünyayı:

Başladı bir ezgiyi çalmaya, diriliş gününde,

Çoktan çürümüş kavallar,

Ve çiçekler içindeydi ölüm çayırı.

Bir destanın ölü sesi değil,

Aşkın canlı selamı olarak

Vaftiz edilir gibi titriyordu vadiler,

Ve kadim dünya, bir tek ses olarak

Gürledi bana korkunç bir haykırışla: “Yaşa!”

Bölünmüş yılların içinden

Duydum çağların o şarkısını,

Kutsanmış doğa adına,

Aşk, bilgelik ve özgürlük adına söylenen,

Parçalanmış zincirlerin ve kölelerin şarkısını.

Ermenistan! Senin kadim sesin−

Kavuran yaz sıcağında sanki serin bir esinti:

Nasıl da canlı savuruyor saçları,

Ve ben, yağmurda yunmuş bir başak gibi tıpkı,

Doğruluyorum ortasında şimşekli fırtınanın!

9 Aralık 1915

DEVRİM

Nedir devrim? –Fırtınadır,

Kasırgadır, yüzyıllık sedirleri

Kökünden söken,

Bir dağ havasıyla

İnsanın içini serinleten,

Her şeyi canlandıran bir kasırga,

Hemen her şeyi altüst eden fırtına!

Bir tanrı. Savaof,

Kaşlarını çatarak,

Temizliyor uçsuz bucaksız ormanları

Yeni tohumlar için,

Yeni ekinleri için yarınların

Her şeye gücü yeten ağzının soluğuyla!

Fırtınadır devrim. O fırtına ki

Okyanusun üzerinde

Kasırga olup eser,

oyarak suları ta dibe kadar.

Ve acı

Yargılanır

Denizde!

Orada

Ne bir sandal dayanabilir kasırgaya,

Ne dev bir dretnot,

Orada

Açılmış binlerce mezar için,

Orada hiç kimse

Kestiremez yazgıları: herkes kördür!

Ki

Bir hiçtir bizim gücümüz

Gücü karşısında doğal bir afetin!

Fırtınadır devrim…

1917

LERMONTOV’UN PORTRESİ İÇİN

Sanki bir karanlık inmiş yüzüne ve hükmetmiş gibisin

Direşken güçlerin çılgın parıltısına;

Ama sen meleksi bir güzelliğin hayali peşindeydin,

Sen iblisçe bir asiliği sevdin!

Umursamaz olmadın asla,

Beddualara geçtin marşlardan,

Ve hep boş hayallere kapıldın hayatta:

Bir karşılık bekledin hep kadınlardan ve mezarlardan!

Ama gelmedi o karşılık. Ve gölgelenmiş bir yüzle

İçinde sakladın azap çekişinin nedenini,

Ve dudaklarında bir gülümsemeyle girdin içimize.

Biz de çözemedik seni, ey şair,

Anlamadık o çocuksu elemi

Senin sanki örste dövülmüş şiirlerindeki!

6-7 Mayıs 1900

OFELYA

Ofelya öldü, şarkı söylüyordu Ofelya,
Şarkı söylüyordu taçlar örerken
Gömüldü çiçeklerle, taçlarla ve şarkıyla
Nehrin karanlığına.
A. Fet

Sen örmüyordun Ofelya’nın ördüğü taçlardan

Tutmuyordun ellerinde taze çiçekleri;

Koştun pencereye, esrimişçesine neşeden

Camı açtın, duymuş gibi müjdeli bir seslenişi!

Aşağıda gidip gelen bir kalabalık,

Nal takırtıları ve korna sesleri arasında,

Kalabalık canlı, şık, gürültülü kalabalık,

Ve bu kalabalıktan hiç gören olmadı seni.

O tuhaf yüzden kime ne,

Yüksek, yabancı bir penceredeki!

Dolaştırdığın bakışlarla aşağıda, dipte,

Uzun zamandır arzulayıp da aradığın neydi?

Kimse bakmıyordu yukarı −ve ağzında bir kahkahayla

Bıraktın kendini aşağıya, boş granit taşlığa,

Bir şey düştü, büyük bir gürültüyle,

Çıngırak ve nal sesleri arasında.

Meraklı kalabalık koşuştu, şaşkındı insanlar,

Kan ve toza bulanmış bedenin etrafında…

Ve hayat sürüyordu aynı parıltılar içinde akarak,

Arabalar, tramvaylar hızla geçip gidiyordu uzaklara.

1911

ERMENİLERE

Ve yerleştirdiler sizi sınırına

Dalaşan iki farklı dünyanın,

Ve anayurt söylencelerinin derinliğinde

Duydunuz yankısını yüzyılların.

Savrulurken çarptı kanadınıza,

Bütün fırtınaları, bütün çalkantıları dünyanın, −

Kiros’un seferlerinin sağır eden gök gürlemesi

Ve kanlı tufanlarının uğultusu Aleksandr’ın.⁷

Dizildiniz sıraya, Carrhae⁸ savaşı zamanında,

Panik içinde bir kamp, Roma armaları;

Ve Justinyanus’un kılıcının peşi sıra

Sürdünüz savaşa kendi alaylarınızı.

Fırtınalar az eğip bükmedi sizi,

Eğişi gibi ilkyaz çiçeklerini kasırgaların:

Cengiz Han zamanında, Timur zamanında

Karanlık töreni sürerken ayın.

Ama ruhunuz direngen bir askerdir sizin, saldırı altında

Kader’e boyun eğmedi:

İki dünya onun etrafında, boşuna karışmadı savaşlarda,

Boşuna kaynayıp köpürmedi.

Ruhunuz ki yontuldu, sert bir elmas misali,

Koruyarak içindeki bütün parıltıları:

Nazlı Şiraz güllerinin renklerini,

Ve parlaklığını Homeros ateşinin.

Ölüm de yenemedi sizin Nairi ülkenizi

Krallıkların yıkımlarında, yeryüzünün azapları içinde:

Korudunuz kutsal değerlerinizi,

Manastır duvarlarının gerisinde.

Orda, derinlerde saklandığı yerde ilhamların,

İçinde gizledin kederli bir hayali

Batı’nın düşüncesini ve düşüncesini Doğu’nun

Ormuzd’un ve İsa’nın,

Ve kurumaz akan yıllar içinde

Pınarı tanrısal hazzın:

Elad’ın parlak alevlerinde

Yanan ışığıdır şarkılarınızın.

Ve bu yeni dünyada, bugün,

Ezilen halklar kalabalığı içinde,

Kalktınız ayağa − bizim için gizemli zamanların

İç karartıcı görüntüsüyle.

Ama ödül ve ödevdi sonsuza dek canlı kalmak,

Geçmişin karanlıklarında.

Hakkınızdır gururla taşımak

Alnınızdaki tacı yüzyıllar boyunca.

Oysa biz, şaşarken

Büyük mirasa, içilen antları işitiyoruz onda.

Evet! Geçmişin ağır bakırı

Ötüyor her yeni günün ufkunda.

Ve inanıyor Tigran’ın halkı,

Yendikten sonra fırtınayı bir kez daha,

Senin olgunlaştırarak yeni kahramanlıkları,

Yıldız olup sisler içinden çıkacağına;

İnanıyor, bir kez daha senin canlı lirinin,

Çürüyüp dağılan kaldırım taşları üzerinde,

İki yabancı, iki düşman dünyayı

Yükselen bir ezgide birleştireceğine!

23 Ocak 1916, Tiflis

KENDİ KENDİME

Ben bir ırmak olup akmak isterdim kıvrılarak

Geniş ve çiçekli sulak çayırlar içinde,

Ve dağılıp gözden kaybolmak

Gülümseyerek göklerin ateşlerine.

Eski köyleri dolaştıktan

Ve azıcık uyukladıktan sonra ormanlık tepelerde,

Gürleyip akmak isterdim bir sevinç olarak

Kentlerin telaşla koşuşturan gençliğine.

Sonra kaldırıp nehir gemilerini ve sandalları,

Eğlenceyi ve çalışmayı tanıdıktan sonra,

Bu özgür, bu ışıltılı dalgalar,

Başlayacak sınırsız enginlere akmaya.

Ama korkuyorum tuzlu enginlerde

Sadece uyumaktan, sadece bir yaşam uykusundan!

Ölümde de denizde de

Bilincinde olmak istiyorum özgürlüğümün “ben”!

28 Temmuz 1900

GÜNDÖNÜMÜ

Kıştı; kar altındaydı

Sürülüp kabarmış tarlalar,

Süzülüyordu pürüzsüz kızaklar

Oynak ve derin bataklıkların üzerinde,

Sürünerek ve aradan kaldırarak dolambaçları.

Kıştı; balıklar da uykudaydı

Sert ve kımıltısız buzun altında.

Fırtınalar bile uyandıramazdı,

Soğuk ve donmuş tohumdaki yaşamı

Savursa da kamçısını!

Saat tamam. Zamanı gelmiş bir mucize olarak,

Ölümün içinden, yıl anımsadı mayısı.

Beyaz ve kısır bir dünyanın üzerinde

Fısıldadı tatlı bir ses:

“Yine geldi gündönümü!”

Ve toprağın altında, tohumlar, duyarak

Ufuktaki yaşamın bereketini,

Uyandılar keyifle, özlemle,

Ve başaklar içinde meçhul bir başak

Bir kez daha hazır boy atmaya, serpilmeye ve ölmeye!

17 Ekim 1917

Dipnotlar

1- Urbi et orbi (Lat. deyim): Eski Romalılar bu deyimi “Roma’da ve her yerde” anlamında kullanırlardı –ç.n.

2- Urbanizm: Sanatta ve yazında çağdaş büyük kent yaşamını estetize eden akım. Urbanist-kentçi –ç.n.

3- Cehennem tanrıçaları.

4- Lama: Buda rahibi.

5- İhtiyozor: İkinci zamanda denizde yaşamış yarı balık yarı kertenkele olan, etçil bir sürüngen –ç.n.

6- Omnibüs: Eskiden şehirlerde yolcu taşıyan atlı araba.

7- Büyük İskender.

8- Carrhae Savaşı: M.Ö. 53 yılında Romalılarla Partlar (Persler) arasında Carrhae (Harran) şehri yakınlarında yapılan savaş. -ç.n.