Metin Gür

AVRUPA’DA İSLAMCI ÖRGÜTLER

Türkiye Kökenli

İnceleme-Araştırma

DOĞA BASIN YAYIN
Dağıtım Ticaret Limited Şirketi
Tarlabaşı Blv. Kamerhatun Mah. Alhatun Sk. No: 25 Beyoğlu / İstanbul
T: 0212 255 25 46 F: 0212 255 25 87
www.evrenselbasim.com - info@evrenselbasim.com

Evrensel Basım Yayın 517
Avrupa’da İslamcı Örgütler: Metin Gür

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç
Kapak Uygulama: Devrim Koçlan
Kapak Fotoğrafı: Köln Ford Fabrikaları İşçi Yurdu (1964)

ISBN 978-605-5315-40-5
© Evrensel Basım Yayın 2012 - Sertifika No 11015

Birinci Basım Aralık 2012

Baskı: Ezgi Matbaası Sertifika No: 12142
www.ezgimatbaa.net - ezgimatbaa@maynet.com

AVRUPA’DA İSLAMCI ÖRGÜTLER

Türkiye Kökenli

ÖNSÖZ

Yapıtı okuyunca göreceğiniz gibi uzunca çalışmanın ve yılların birikiminin bir ürünü. Konu din, hem de İslam dini olunca böyle bir alana boylu boyunca girebilmek, çok yönlü araştırma yapmak; farklı görüşlerin, uçların mekik dokuduğu bir sahada o kadar kolay değil. Deyim yerinde ise mayın döşenmiş arazide yürürken ne kadar yol alınırsa!..

Her işin bir bedeli olur. Bu bedel konumuna, ortamına göre farklı bir biçimde ödenir. Farklılık, amaçlanan konunun belge ve bilgi niteliğini taşıyabilmesi ancak; özgün bir şekilde özgürce çalışmayı gerektirir. Böyle bir yapıtı gün ışığına çıkarabilmek için işte bu ilkelerle çalışmamı sürdürdüm, yapıtı sonlandırıcıya kadar.

Avrupa’da Şeriat yedi bölümden oluşuyor. Birinci bölüm 30 Ekim 1961’de Türkiye ile Almanya arasında imzalanan “İşgücü Anlaşması” ile başlıyor. Bu bölümde Türkiye’den, Federal Almanya’ya yumurta sevk eder gibi işçi sevk edildiği üzerinde duruluyor. 17 Ekim 1950’de Kore’ye, özel seçilmiş boylu boslu 4500 askeri ölmeye ya da adam öldürmeye yolladığında, kahramanlık çığlıklarıyla halkın duygusu nasıl sömürüldü ise, Kore’de “Kahraman Türk askeri!” olanların çocukları bu kez de “Kahraman Türk işçisi” olarak Federal Almanya’ya sevk edilişindeki benzeri yanlar karşılaştırılarak işleniyor.

Bu bölümde, iş ve yaşam koşullarının baskısı altında olan işçilerin çektiği sıkıntılar, Köln’de ünlü Dom Kilisesi’nde kılınan bayram namazı, Ford Fabrikası’nda çalışan işçilerin domuz ahırında yıllarca kalışlarının öyküsü, 100 Türkiye kökenli işçiden sadece 10 kişinin namaz kıldığı belgelerle anlatılıyor. Aynı zamanda, Türkiye kökenli İslamcı kuruluşların Federal Almanya’ya gelişlerine ve yayılışlarına kaynaklık eden olaylar üzerinde de duruluyor bu bölümde.

İkinci ve üçüncü bölümde, Federal Almanya’da İslamcı oluşumların başlaması ile birlikte Türkiye’deki gruplaşmaların bu ülkeye de sıçraması sonucu, önce beraber olan dini kuruluşların kendi aralarında baş gösteren bölünmelerde nelerin rol oynadığı üzerinde duruluyor. Dünden Bugüne Türk İslam Kuruluşları anlatılırken, Federal Almanya ve Avrupa’da Türkiye çıkışlı üç büyük İslam kuruluşlardan biri olan ve Almanya’ya ilk giren iki teşkilattan birisi Avrupa Milli Görüş Teşkilatları ayrıntılı bir biçimde ele alınıyor. Bu kuruluşun belgelerinde “Temel Esaslar ve Cihat” konulu temel eğitimden 14 bin gencin geçtiği, Çocuk Kulübü’nde ise 3000 çocuğa, yaşlarına uygun düşen eğitim verilerek geleceğin mücahidi yetiştirildiğinin altı çiziliyor!

Dördüncü bölümde Hollanda’da dinlere ve vakıflara yer veriliyor. Bu ülkede yaşayan tanınmış yazar Müslüman Abdulwahid Van Bommel’le yaptığımız ilginç söyleşide, bir yabancı gözüyle Türkiye kökenli İslamcı kuruluşlar değerlendiriliyor; ilk kuruluşa kendinin öncülük ettiğini açıklıyor Bommel. Amsterdam’da, kendi çocuklarını Yahudilerin bulunduğu okula yolladığını söyleyen din görevlisinden çarpıcı açıklamalar.

Hollanda, Belçika ve Federal Almanya’da, İslamcı teşkilatların boşluğunu dolduran Fethullahçı Hareketin bu ülkelerde etkili oluşunda hangi yöntemi kullandığı, hükümetler düzeyinde nasıl kabul gördüğü, dördüncü ve beşinci bölümlerde kendi verileriyle açıklanıyor.

Yine beşinci bölümde Türkiye’nin Avrupa’da resmi din kuruluşu olan Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB)’nin Türkiye’den nasıl yönetildiği, hangi partilerin bu dev kuruluşta etkili olduğu, Federal Almanya’da görevleri sadece imam olan din görevlileri, gizli rapor hazırlayıp vermeye zorlandığı belgeleriyle ve ayrıntılarıyla açıklanıyor. Ahrete, cennete yatırım çağrısının, adına ‘hizmet’ denilen hac ticaretinin, camilerin nasıl rant kapısına dönüştüğünün yanıtı bu bölümde veriliyor.

Altıncı bölüm, din adamlarından örnek açıklamalar ve tepkilerle devam ediyor. Avrupa’da hacca gitmeyen tek ilahiyat çıkışlı hoca, ayrıldığı teşkilatta olup bitenleri anlatırken diyor ki: “Çok para kazanmak için kendi sattığı ete ‘helal’ Ehli Kitabın etine de ‘haram’ deniyor.” Hoca bu sözlerine şunu da ekliyor: “Anlatılanlar hep uydurulan dindir!”

Yedinci bölümde, Cemalettin Kaplan’a yenik düşen hocaların yazılı tarihi açıklaması, geçmişte Kaplancı olanların itirafları, eski Almanya Şeyhülislamı Ali Yüksel’in Kaplan’a biat etmemesinin sonucu yaşanan gerginlikleri kendileri, yazılı ve sözlü tanıklar anlatıyor.

Türkiye kaynaklı tarikatlar da yapıtın bu bölümünde, Federal Almanya ve Avrupa’da hiç de küçümsenmeyecek güçteler. Tarikatlar, cami ve mescitlerin dolaylı bir biçimde hem içindeler, hem de dışındalar. Üstlendikleri rollere; şeyhlerin yön ve yöntemlerine, siyasi arenadaki etkinliklerin derinliğine bağlı. Burada teferruattan çok amaç önemli. Türkiye’de yirmi iki yıl müftülük yaptıktan sonra yurtdışına çıkan Selahattin Yazıcı ile görüştüğümüzde soruma karşılık şu yanıtı vermişti: “Dini eğitim gören hocalar, İslam devletinden yanadır!”

Önsözü sonsözüm ile bitiriyorum: Avrupa’da en az 50 yıllık bir geçmişi olması nedeniyle çok geniş alana yayılmış ve her yaşta yüz binlerce insanı etkileyen Türkiye kökenli İslamcı akımların önemli yanlarını bulup çıkarmak yıllarımı aldı. Konuya bir yanından el atıp üstünü açmaya başladığımda, bu kadarını da beklemediğim bir gelişme ile karşılaştım. İnsanlar olup bitenleri, maddi ve manevi alanda çektikleri sıkıntıları bir bir anlatıyorlar, yazılı ve sözlü bilgi, belge vermekten çekinmiyorlardı. Din adına neler neler yapılmamıştı ki. Yapıtta anlatımlarla, söyleşilerle adı geçenlere ve geçmeyenlere; bu belgenin gün ışığına çıkmasına katkıları nedeniyle mutlu ve güneşli günler diliyorum.

Metin Gür, Mayıs 2011

Almanya / Wuppertal

GİRİŞ

Türkiye’den Federal Almanya’ya işgücü göçünün kapısı, her iki ülke tarafından 30 Ekim 1961’de imzalanan “İşgücü Anlaşması” ile açıldı. Açıldı da açıldı!.. El kapısı aş kapısı, umut kapısı oldu. Kentten kente, köyden köye, dilden dile; ta... uzaklardaki Almanya’nın ünü yayılıyordu Türkiye’nin her yöresine. Bu ülkeye ilk genç kuşak işçi akını başlıyordu. Bu, adı konmamış bir yaşam savaşına gidişti. Geleneksel töre ve geleneklere bağlı aileler direnç gösterseler de böylesi gidişin önüne geçemiyorlardı. Bu taraftan Ankara Hükümeti itiyor, öte taraftan Almanya Hükümeti çekiyordu. Almanya’ya gidiş bir kurtuluş muydu? Kendi iradeleri ve seçenekleri dışında sonu görülmeyen bir yolculuktu. En önemlisi, onlar kendi emeklerinin değeri üzerine hiç söz hakkı olmadan, ne ile karşılaşacaklarını bilmeden sonu görülmeyen uzunca bir yolculuğa çıkıyorlardı.

Türkiye, Kore’ye asker sevk ettiği gibi Almanya’ya da kadınlı erkekli işçi sevk etmeye başlamıştı. Bu iki sevkiyatın birbirine benzer yanları çoktu. Nasıl mı? Aynı yöntemler, aynı etkileme araçları kullanılıyordu. Örneğin, Menderes Hükümeti 17 Ekim 1950’de Batı Anlaşmasına bağlılığını kanıtlamak üzere Kore’ye, özel seçilmiş boylu boslu, gösterişli 4500 askeri ölmeye ya da adam öldürmeye yolladı! Kahramanlık çığlıklarıyla halkın duygusu sömürülerek Kore’ye asker gönderme kutsal hale getirilmeye çalışıldı. Ne övgüler yapılmadı ki. “Bir Türk dünyaya bedel!” diyenlerin duyguları kabarmıştı. Yetkililer ve hükümete yakın gazeteler koro halinde şöyle diyorlardı:“Kore savaş alanında diğer 16 ülkenin erleriyle omuz omuza savaşan Türk askeri, kahraman bir ulusun, kahraman evlatları olduklarını cihana bir daha gösterdiler!..”

Bunun ödülü olarak da Türkiye 1951’de NATO’ya kabul edildi. ABD’de yayımlanmış çeşitli kaynaklarda Kore’deki Türk Tugayı üzerine şunlar yer alıyordu: “Savunmadan çok, saldırı pozisyonlarında çok daha başarılıydılar ve asla geri çekilmek istemiyorlardı. Türkler en zor koşullarda bile kendilerini son derece cesur ve asil bir şekilde gösterdiler. Ağır kayıpları onların onur ve kararlılıklarının sembolüdür. Cesaretleri ve kahramanlıkları için bizim hiçbir şey söylememize gerek yoktur.” Kore’de askerin kanı, Almanya’da işçinin emeği, alın teri işte bu şekilde satılığa çıkarılmıştı.

Kore’den Almanya’ya kahraman Türkiye işçisi!

Kore’de “kahraman Türk askeri!” olanların çocukları, bu kez de “Kahraman Türk işçisi!” olarak Almanya’ya yollanıyordu. Kore’ye sadece erkek delikanlılar, Almanya’ya bekâr kızlar, evli kadınlar erkeklerle birlikte ihraç ediliyordu. Onlar gruplar halinde açılan Alman irtibat bürolarında sıraya sokuluyor, tepeden tırnağa, en mahrem yerlerine kadar Alman hekimlerce ellenip sağlık kontrolünden geçiriliyor ve sağlıklı olanlara “Tam sağlam raporu” veriliyordu. Yaşamları boyunca böyle bir uygulama ile hiç karşılaşmamışlardı.

Kadınların yaş ortalaması 25. 1960’lı yılların ilk yarısında işçi olarak Almanya’ya giden Senem İncesu Ankara’da İş ve İşçi Bulma Kurumu’nun salonunda yapılan kıyafet kontrolü üzerine hiç unutmadığı bir anısını şöyle anlatıyor: “Kurumun salonunda 63 kadındık. Müdür, gişeye benzeyen hepim görebileceği şekilde camekânlı özel bir bölümde oturuyordu. Salonda toplu halde sıra bekliyorduk. İçimizden bir kadın birden ortaya fırladı eteğini iki eliyle dizlerinin üstüne kadar çekerek ‘Bak müdür bey tumanım küçülmüş mü?’ dedi ve salonun ortasında şöyle bir fırdöndü. Müdür ciddi ciddi bir baktı ‘Küçülmüş ama, gidene kadar biraz daha küçült’ dedi. Hepimiz ne oluyor diye, şaşırdık. Müdürle konuşma sırası bana gelince, tumanın büyük küçük oluşunun ne olduğunu sordum? ‘Senem Hanım, herkes sizin gibi mi giyiniyor; görüyorsunuz ne biçim giydiklerini. Yurtdışından bize gelen tamimde kılık kıyafetlere dikkat edilmesi isteniyor’ dedi. İlk muayenede bu kadın gibi yöresel kıyafet giyenlerin uyarıldıklarını sonradan öğrendik. Almanya’da o kadınla aynı işyerine düşmüştük. Niye eteğini açtığını sorduğumda, ‘Babasının sakalına tırlatayım, tumanımı küçültmeseydim beni Almanya’ya göndermeyecekti!..’ demişti.”1

Suna, Almanya’ya işçi olarak gitmek için İstanbul’da İş ve İşçi Bulma Kurumu’na başvurusunu yaptığında 20 yaşında bir kız. İşlemleri babasından gizli annesiyle birlikte yapıyor. Almanya’ya hareketinden bir gün önce son akşam Almanya’ya gideceğini babasına söyleyince “Sen kimi kandırıyorsun; pasaportunu, biletini göster” diyor. Suna “Gösteremem yırtarsın” deyip odasına kaçıyor. Suna, bundan sonraki gelişmeyi şöyle anlatıyor: “Odamın kapısını arkadan kilitledim. Odamla oturma odası cam bölmeliydi. Pasaportumu ve biletimi cama yapıştırarak babama gösterdim. Görür görmez gitti koltuğun üzerine oturup ağlamaya başladı!.. Müdahale ederse gece kaçıp gideceğimi söyledim. ‘Gel bir şey yapmayacağım’ dedi. Dışarıya çıktım kucaklaşıp, öpüştük. Kucağına oturdum bana nasihat etti: ‘Yabancı ülkede hiç kimsen yok; onurlu yaşa, kendine sahip çık, ailene leke getirme’ diyordu. Annem de sessiz sessiz bir köşeye çekilmiş ağlıyordu!..”

Suna, Almanya’ya hareket ettiği 22 Şubat 1973 tarihini hiç unutamadığını söylüyor. ‘Geçmiş günler unutulur’ dense de yaşanan bazı olaylar öyle unutulur mu! Suna, sağlık muayenesi sırasında yaşadıkları hiç aklından çıkmamış: “Bizi tepeden tırnağa muayeneden geçirdiler. Korkmuyordum ama, çok utandım. Çünkü ayrım yapmaksızın bütün kadın ve kızları hamilelik muayenesinden geçirdiler! Çok kızdım ama, Almanya’ya gitmek için sesimi çıkarmadım. Siemens Fabrikaları’na gidiyorduk. Mikroskopla çalışacağımızı söylediler. Sıkı bir göz muayenesi yaptılar Gözlük kullananları almadılar. O nedenle genç kızları, genç erkekleri seçtiler.” diyor.2

Almanya’ya vardıklarında günler, aylar, yıllar silindir gibi üzerlerinden geçtikçe nasıl ve neden “kahraman” olduklarını yaşayarak görüyorlardı. Yabancı işçiler içinde en güçlü görünümü onlar sergiliyordu. Terletici döner bantlarda, Alman işçilerini bile geride bırakıyorlardı. Çünkü, ellerinde tek olanakları emekleriydi!.. Bir defa yurtlarından yuvalarından kopmuşlardı. Başka tutunacak dalları yoktu! Güçlerini sonuna kadar kullanmanın, en tehlikeli ve ölümcül işleri göz kırpmadan yapmanın zorunluluğunu duyuyorlardı. Aynı zamanda Alman işverenlerin ve Türk yetkililerin gözüne girme süreci de yaşanıyordu. Alman yetkililer “kahraman Türk işçisi”nin başarısını Türkiye’ye yansıtarak yeni kahramanlar istiyorlardı. Türk işçisinin çalışmada gösterdiği ‘kahramanlık’ Avrupa ülkelerine yayılınca Hollanda, Belçika, Fransa ve Avusturya gibi ülkeler de Türkiye’den işçi istemeye başlamışlardı.

Türkiye’de, gelecekte bu göçten çok yönlü çıkarları olacağını düşünen kurum, kuruluş ve kişiler; “Bu yolla Avrupa’ya giriyoruz!” diyerek, bir yandan zil takar oynarlar, bir yandan da Almanya ve Avrupa ülkelerine giden işçilerden birçok konuda yararlanmak için hemen kolları sıvarlar. Türkiye hükümeti, ülke genelinde olağanüstü hal ilan etmiş gibi Almanya’ya işçi gönderme seferberliği başlatır. İş ve İşçi Bulma Kurumları dolar dolar boşalır. Böyle bir tarihi olanağı yakalamış olan Türkiye hükümeti “Eti size kemiği bize” anlayışıyla hareket eder. Bu konuda yapılan anlaşmalar bunun somut örneğidir. Her yollanan işçi Türkiye için döviz yumurtlayan tavuk, Almanya için ucuz işgücüdür. Her hafta iki kez İstanbul-Sirkeci Garı’ndan kara trenle Münih’e özel işçi seferi başlar.

Acı anıların, ağır koşulların ve işçinin alın teri kazancına göz dikilmeye başlandığı yıllardır 1960’lı yıllar. Vurguncular çarpar, soyguncular çarpar ve bununla birlikte din sömürüsünün her türlüsü gelişir. İşte böyle başlar, üç kuşağı bağrında barındıran 50 yıllık göçün, el kapılarının öyküsü!..

1 Metin Gür, a.g.e. Sütü Küstürmek, s. 59, Aralık 2004.

2 Metin Gür, a.g.e. Sütü Küstürmek, s.183, Aralık 2004.

birinci bölüm

Avrupa’da İslam’ın
işçi sevkiyatı ile başlaması

GENÇ ADAM NAMAZ KILAR MI!

Köln, ilk giden işçilerimizi karşılayan ve Almanya’da önde gelen kentlerden biri oluyor. Günlerden Cuma. Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) Köln’deki Merkez Camisi’nin bahçesinde kurulu çadır kahve, Almanya’nın ilk kahrını ve acısını çeken Türkiye kökenli emekli işçilerle dolu. Hasan bunlardan biri. 1965’te Hamburg kentine tersane işçisi olarak giden Hasan oldukça çökmüş. Kendisinin deyimine göre, biri baston üç ayakla bile zor yürüyor.

Cana yakın bir insan. Halden anlıyor; ben soruyorum o anlatıyor Almanya’ya geliş öyküsünü:

Almanya’ya geldiğinizde namaz kılma sorun oluyor muydu?

O zaman millet gençti. Genç adam namaz kılar mı? O zaman ölüm kimsenin aklına gelmiyordu. Yaşlanınca öleceğine aklı kesiyor; Azrail çağıracak! Ben günlük namazımı işçi yurdunda kılıyordum. İşyerinde kılamıyorum; imkân mı var? Kılan olduğu zaman usta başı başına dikiliyor “Bu adam ne yapıyor?” diyordu.

Açık konuşuyorsunuz.

Ben Laz’ım aklıma geleni söylerim.

Cuma ve bayram namazlarını nerede ve nasıl kılardınız?

Cuma ve bayram namazını Türk Konsolosluğu’nun salonunda kılardık. Sabah vardiyasında olduğumuz zaman cumaya gidemiyorduk.

Ramazan ayında oruç tutuyor muydunuz?

Tutamıyordum; çünkü yemek hazırlamak zordu. Almanya’nın kahrını biz çektik. Bizden sonra gelen işçiler aileleriyle geldiler.

Almanya’da kaç yıl kalmayı düşünüyordunuz, ilk geldiğinizde?

Bir yıllığına geldim. Bir marangoz makinesi alıp gidecektim. Neredeyse İstanbul’un yarısını aldım yine gidemedim! Çoluk çocuğumun yarısı orada, yarısı burada kaldı.

Eşinizi ne zaman yanınıza aldınız?

1971’de.

Siz Almanya’da, o Türkiye’de zor bir yaşam değil mi?

Evet, zor olmaz olur mu? Sarı kızların peşine düştüm ama, yapmadım. Çünkü ben okumuştum, hafızlığa çalışmıştım. O nedenle haram olduğunu biliyordum.

Alman iş arkadaşlarınızla ilişkileriniz nasıldı?

Çok iyiydi. Muhabbet ediyorduk; yarı Almanca yarı Türkçe, tarzanca konuşuyorduk. Evlerine götürürlerdi. Yataklı bile olurdu.

44 yıldır Almanya’da olduğunuzu belirtiyorsunuz. Ömrünüzün yarıdan fazlası burada geçmiş. Acı tatlı anılarınız olmuştur. Şu anki durumunuzla baktığınızda bu ülke size ne verdi?

Çalıştım maaşımı aldım, yaşlandım maaşımı alıyorum. Başka ne verecek babamın oğlu mu!..

Hasan, cuma namazını oturarak kılmış. Çadır kahvenin içinde daha çok kendi emsalleri ile konuşup dertleşiyor. Otursa da, yürüse de yorulduğunu söylemeden edemiyor Hasan!.. Masadaki arkadaşlarını göstererek “Sıka sıka suyumuzu çıkardılar posamız kaldı” diyor. Kahveye daha çok kimlerin geldiğini merak ediyorum. Hasan’ın yakın arkadaşı Mehmet diyor ki: “Yaşlılar, hastalar, az emekli maaşı alanlar geliyor. Burada kahve, çay ucuz. Namaz kılmayanlar bile gelip oturuyor. Nereye gidelim, bizi kim kabul eder ki! Ele ayağa düştük. Eski çevremiz, gücümüz kalmadı. Evde yalnız yaşayanlarımız var. Buraya gelip duymadıklarımızı duyuyor, duyduklarımızı başkalarına anlatıyoruz. Bizim dünyamız çok küçüldü; evle cami ve kahve arasında geçiyor.”

ÖLMEDEN MEZARA KOYDULAR BENİ!..

Afyon’un bir köyünden olan Mahmut Almanya’ya gidince çok evliliği yaşama geçirenlerden biri olmuş. Yoksul bir aileden gelen Mahmut’un köy yaşantısı sıkıntılı, yokluk içinde geçmiş. İlkokul üçüncü sınıfa kadar okumuş. Anlattığına göre, okulun yerine ev yapmak isteyen komşuları tarafından okul yakılınca okuldan ayrılmak zorunda kalmış. Hafız olmak için kazadaki Kur’an kursuna gitmiş. “Ama onu da beceremedim” diyor.

Köyde davar çobanlığı yapıyor. Hep el kapısında ömrünün geçtiğini, hâlâ da öyle olduğunu söylüyor. Daha on yedi yaşında iken köyden bir kızla evlendiriliyor. Konuşmasını şöyle sürdürüyor: “Ben çocuk fabrikasını erken açtım. Allah vermeye başladı. Şimdi yedi tane. Ölenler de vardı ama, ne kadar olduğunu bilemiyorum! İki tane kız vardı. Babamgil okula gidip ölmesinler, diye yaşlarını büyüterek okula yollamamışlar! Cahil kaldılar.”

O koşullar altında Almanya’ya gitmeniz nasıl oldu?

Anlattığım gibi ben öyle el kapısındaydım. Köyde hep Almanya konuşuluyordu. Afyon’da Almanya’ya adam yollayan büroya müracaat ettim. ‘Haber veririz’ dediler. Daha sonra Afyon İş ve İşçi Bulma Kurumu’na yazıldım. Aynı zamanda çoban durduğum Aydın’a da yazıldım. Afyon’a gelince Afyon İş ve İşçi Bulma Kurumu’na, Aydın’a gelince de oranın İş ve İşçi Bulma Kurumu’na uğruyordum. Bir gün Afyon İş ve İşçi Bulma Kurumu’ndan kâğıt geldi. ‘Giyin kuşan gel, muayene olacaksın’ deniyordu. Yazıda istediklerini yaptım, neyim varsa giyinip gittim. Ama muayenede gözden kaybettim. Gözlükçüden gözlük alınca kazandım. Çok zorluk çektim; kazanınca da dünyalar benim oldu. 1968’in ilkbaharında Almanya yolcusu oldum.

Almanya’da nereye, hangi fabrikaya gittiniz?

Köln Ford Fabrikası’na gittim. İşbaşı yapınca şaşırdım. Ölmeden mezara koydular beni. Çünkü arabanın nasıl yapılacağını görmemiştim. Kanala koydular, bant üzerimden geçiyordu yetiştiremedim. Bu iş böyle giderse ben burada ölürüm, dedim. İki yıl çalıştıktan sonra ayrıldım. Sonra bir Türk dükkânına yardımcı işçi olarak girdim, orada da 6 yıl çalıştım. Şimdi işsizim.

Hep böyle yalnız mı yaşadınız, eşinizi getirmediniz mi?

Getirmedim; az para alıyordum, ev sorunu vardı.

Yalnız yaşamak zor değil mı?

Neden zor olsun, ben hep el kapısında büyüdüm!

Genç yaşta Almanya’ya gelmişsiniz Alman kadın arkadaşınız olmuştur. Yoksa hep bekâr mı kaldınız?

Anlatayım, bir gün zamparalığa çıkmıştım. O zaman Türkler daha çok Köln’nün merkezi olan ‘Neumarkt’ ve çevresinde gezerlerdi. Ben de o meydana gittim. Çünkü başka bir yer bilmiyorduk, kaybolmadan korkardık. Kocalarını savaşta kaybetmiş yalnız yaşayan Alman kadınları da oraya ya da oraya yakın birahanelere gelirlerdi. Bu kadını meydanda boşta gezerken gördüm. Göz kaş edince anlaştık. Aldım eve gittik. İtalyan’la evli olduğunu, kocasının dövdüğünü ve evden kovduğunu söyledi. Ondan sonra benden ayrılmadı. Kovduysam da gitmedi, dövdümse de gitmedi. Neden gitmediğini sorduğumda ‘Evim barkım yok, kocam yok, anam babam içkici, nereye gideyim?..’ dedi. Git evlen deyince ’Senden iyisini mi bulacağım!’ diye konuştu.

Baktım gitmiyor. Ne işi vardı, ne de parası. Nikâhsız birlikte yaşamak olmayacaktı. Köln Barbarossa Camisi’ne götürerek Müslüman yaptık!.. İki de şahit vardı yanımda. Hocaya, ben bunu Türkiye’ye götüremem çünkü orada evliyim çocuklarım var. Bırakırsam günahı, sevabı var mı, dedim? O bana ‘Güzellikle bırakabilirsen bırak, bırakamazsan elli gram altın, 1000 Mark para vereceksin’ dedi. Bu da olmazsa götüreceksin, bir defa Müslüman ettin.’ dedi.

Türkiye’ye götürdünüz mü, götürdünüzse aileniz nasıl karşıladı?

Birlikte yaşadığımız süre içinde iki defa Türkiye’ye izne geldi. Ben gittiğimde Türkiye’ye bana telefon ederdi. Gelmek isterdi, gel, derdim. Tabii geldiğinde Türkiye’deki karım durumu öğrendi. “O kasabada kalsın, ben köyde oturayım. Ne yapalım bir defa oldu.” dedi.

Böylelikle hâlâ vakit geçiriyoruz, netice ne olur bilmiyorum. Çocuğa kaldı doğuma iki ay var. Dediğimi yapıyor, masrafı yoktur. Benden siz alışverişe gitmez. Abur cubur etleri yemez, içki içmez. Namazını kılar, orucunu tutar. Sevdim haliyle.

Türkiye’dekini mi çok seviyorsunuz, Köln’dekini mi?

Öyle soru sordunuz ki, içimde saklı kalanı söyleteceksiniz. Olanın en doğrusunu söylersem benim gözüm burada açıldı. Türkiye’de köy yerinde tam kurallarıyla sevgiyi, şunu bunu bilemezdim. Buraya geldim bunların kültürünü öğrendim, karıya hürmet ve sevgiyi öğrendim.

Buradaki karınızı öğrenerek mi sevdiğinizi söylemek istiyorsunuz?

Evet! Köydeki tarlaya gider gelir çocuğa bakar yorulur. Ondan sonra koca kahrı. Bunun neresinde zevk kalır. Çabuk kocuyorlar.

Buradakilerinin zevki nasıl oluyor?

Arkadaş, şimdi buradakiler saygı duydun mu saygı duyuyor kocaya. Dün hastaydım. Bana ne tür yardım edeceğini şaşırdı. Sabaha kadar uyumadı desem inanın. Bana karşı çok iyi.

Sizin Türkiye’de evli olmanıza ne diyor?

‘Fark etmez’ diyor.

KARISI KAÇIRILAN HÜSEYİN’İN ACI ÖYKÜSÜ!..

Karadenizli Hüseyin yoksul bir ailenin çocuğu. Kendisi gibi yoksul bir ailenin kızı olan köyün güzel kızlarından Hanife’ye gönlü düşüyor. Birbirlerini seviyorlar. Geleneklere göre nişanlılık dönemi sona erince baş göz oluyorlar. Hüseyin, ev bark sahibi oluyor, yuva kuruyor ama, hepsi borçla. Yıl geçiyor iki iken üç oluyorlar; bir kızları dünyaya geliyor. Alacaklar kapıya dayanmak üzere. Bu durum karşısında Hüseyin borçlarını ödemek, evin eksikliklerini tamamlamak için gurbete çıkmaya karar veriyor ama, nereye?.. Günlerce, aylarca düşünüyor düşünüyor da bir çıkış yolu bulamıyor. “Almanya” diyorlar, o da çok uzaklarda. Hüseyin sadece adını duymuş, ötesini bilmiyor. Merak ediyor, bilenlerin kapısını çalıyor, sorup soruşturuyor ve sonuçta yokluk ağır basıyor; başka seçeneği de yok. Almanya’ya gitmeye karar veriyor.

Hanife’sinden nasıl ayrılacak, onu nasıl yalnız bırakacak. İçi rahat değil. İki arada bir derede kalışın sıkıntısını yaşıyor Hüseyin. Doluya koyuyor almıyor, boşa koyuyor dolmuyor!.. Anası var, kardeşi var, yakınları var. Hanife’yi sahiplenirler. Köy yerinde ne olacak, kim kem gözle bakacak. Kendisi de bağrına taş basacak, dişlerini sıkacak. Bir yıl Almanya’da kalmakla insan ölmez ya. Hüseyin’in aklından geçenler onu rahatlatıyor. Ya Hanife!.. Çiçeği burnunda genç gelin. Karışık duygular içinde. Hüseyin Almanya’dan dönmezse. Bir gün, bir ay değil ki çekilsin. Dönüş yıllar sürerse köyden kendisine kem gözle, beğeniyle bakan çıkmayacak mı! Kendi duyguları ona karşı tepki vermeye, öyle bir ortam içinde yetecek mi? Hanife aklından geçenlerin tümünü bir başlık altında toplayarak Hüseyin’e “Sana ve ayrılığa dayanamam. Bir sene dolunca durma gel” diyor. Hüseyin söz veriyor. Yolcu edenlerin gözlerinden uzaklaşıp, evlerinin arkasındaki bahçeye giderek son bir defa daha koklaşıp, ağlaşıp ayrılıyorlar!..Anası, kardeşleri ve yakınları Hüseyin’in arkasından su döküp “Su gibi gidesin, su gibi dönesin” deyip, tan yeri ağarırken yola vururlar. Köyden Almanya’ya ilk gidenlerden olan Hüseyin, uzun ince ve sonu görünmeyen bir yolun yolcusu olur mayıs ayında. Ayakları gider, yüreği köydedir. Kucağında kızıyla Hanife, bakakalır Hüseyin’inin arkasından. Dağlar sessiz, uyanan serçe kuşları ötüşleriyle sabahı karşılar!..

Hüseyin 1963’te Köln’de bir cam fabrikasına işbaşı yapar. İşi çok ağır, 90 derece sıcağın karşısında banta verirler. Usta işçi statüsünde olamadığı için saat ücreti düşüktür. Günler, aylar tez geçer bir yıl dolar Hüseyin geri dönemez. “Evdeki hesap çarşıya uymaz” geri dönecek kadar para biriktirememiştir. Sılada Hanife yolunu bekler. Alır kalemi kâğıdı eline Hüseyin’e, verdiği sözü, içinden kopup gelen sesle, yolladığı mektupta yazıya dökerek şöyle der: “... Hüseyin buradan giderken bana bir sene dolunca geri döneceğini söylemiştin. Ne oldu, neden sözünde durmadın? Gözüm yollarda kaldı. Okur yazarlığın olmadığı için seni affediyorum. Yakın zamanda izne gelmeni çok isterim. Çünkü kızın hasta!..” Birkaç gün sonra Hüseyin’in kardeşinden gelen mektupta ise k hasta olmadığı öğrenilir. Hanife ne yapsın, Hüseyin’i özlediğini açık bir şekilde yazamaz. Çünkü Hüseyin gelen mektubunu arkadaşlarına okutur. İlkokulu bitirmiş olan Hanife mektuplarına, Hüseyin’e duyduğu özlemi yansıtan kalp çizer, elinin şeklini mektuba basar ve mektubun arasına karanfil çiçeği kor. Her mektubun sonunda, hiç değilse Hüseyin okuyabilsin diye, Hanife kendi adını büyük harflerle yazar.

“İzne gel, gelmezsen başkasına kaçarım!..”

Yıl yıldan kötü geliyor Hüseyin, üç yıl içinde Türkiye’ye izne gidemiyor. Hanife Hüseyin’e en son mektubunda şunları yazıyor: “İzne gel, gelmezsen başkasına kaçarım!” Ne olduysa işte bu yıllar içinde oluyor; Hüseyin’i yıkan haber Almanya’ya ulaşıyor. Anasından aldığı mektupta Hanife’yi muhtarın kaçırdığı haberi veriliyor. Anası, olup bitenleri şöyle anlatıyor mektubunda: “Gelin ırgat olarak muhtarın tarlasına çalışmaya gidip geliyordu. Vicdansız ona göz koymuş demek ki. Daha sonra tarlaya yollamamış da evinde yemek yaptırmış. Ne olmuşsa o yemek yaptığı günlerde olmuş; nikâhsız ikinci karısı olmuş. Bu köyde duyulunca Hanife’nin babası karşı çıktı da ne oldu, muhtar onu tehdit edince oturdu yerine. O köpeğe güç mü yeter! Arkası çok. Köylülerin ondan nasıl korktuğunu sen de biliyorsun. Köyün zengini; toprak sahibi, kaç tane motoru var.”

Hüseyin şaşkın; alnından vurulmuşa döner, dünyası başına yıkılır. Birkaç gün işe gidemez, doktordan istirahat alır. İşçi yurdunda aynı odayı paylaştığı iş arkadaşları onu yalnız bırakmazlar, yatıştırmaya çalışırlar. Almanya’ya geldiği günden beri, uzun boylu, uzun saçlı esmer güzeli Hanife’nin fotoğrafı yatağının başucunda asılı durur. Arkadaşları “Bu fotoğrafı artık indir, muhtara gitti.” derler. İzin zamanı geldiğinde arkadaşları Hüseyin’in yanında “İzne gidelim de karımız başkasına gitmesin.” diye laf atınca, o da “Gidin gidin de benim karım gibi muhtara kaçmasın.” dermiş.

Hüseyin şunları söylüyor: “Karım beni seviyordu. Muhtar baskıyla aldı. Ölmeden muhtarı öldüreceğim.” diyor ve ekliyor: “Ben Türkiye’de olsaydım karımdan ayrılmazdım. Evimi dağıttılar. Almanya Almanya Hüseyin gibi deli bulaman ya. Almanya’yı icat edeni Allah toprakta yatırmasın. Ah ulan ah!..”

Yakın arkadaşı Dursun, Hüseyin’le ilgili bir anısını anlatıyor: “Almanlardan nefret ederdi. Alman kadınlarını sevmezdi. Bir gün birahanede bir Alman kadın bira ısmarlamasını isteyince Hüseyin’in cevabı şu oluyor: ‘Sana bir bira ısmarlayacağıma o parayı sokağa atarım. Bizi buraya getirdiniz şimdi yüzümüze bakmıyorsunuz, köle gibi görüyorsunuz.”

ULEMA ÇOĞALDI, CEMAATLER BÖLÜNDÜ

Araştırma çalışmalarımı sürdürdüğüm ve durmadan hareket halinde olduğum günlerde bir uçak yolculuğunda rastlantı sonucu Demir Alay adında bir din adamıyla tanıştık. Bir adı daha var (Ömerülfaruk). Hoş sohbet, açık sözlü, bildiğini saklamayan biri. Çorumlu olan Demir Alay iyi bir dini eğitim almış. ’50’li yıllarda İskilipli Ömer Hafız’dan icazet aldığını, imam hatibi dışarıdan bitirdiğini ve Kur’an’ı ezbere bildiğini söylüyor.

1971’de işçi olarak Almanya’ya gidiyor. Ford’dan sonra Köln kentinin ikinci büyük fabrikası olan “Klockner Humbolt Deutz AG.” traktör fabrikasında çalışmaya başlıyor. O dönemlerde bu fabrikada çalışan 25 bin işçiden 8 bini Türkiye kökenli.

Bir din adamı olarak Türkiye’den Köln’e ilk geldiğinizde dini görevlerinizi nasıl yerine getiriyordunuz, toplanacağınız, namaz kılacağınız yerler var mıydı?

Köln’de sadece “Barbarossa” adında bir mescit vardı. Bu mescidi Köln’de ilk sosyal ateşe olan Sabri Sözeri tarafından 1967’de açılmış. Ben bu mescitte müezzinlik yaptım. Cuma günleri tıklım tıklım dolardı. O zaman Müslümanlar sadece cuma günleri toplanırlardı. İş çoktu. Herkes işçiydi. Boş zaman olmadığı için toplanamıyorlardı.

Şimdi işsiz çok, emekli çok. Camiden başka bir yer de bizi kabul etmiyor. Bu sakalımla nereye gireyim. Camiler Müslümanlar için bir kültür merkezi.

O zaman gurbetteki kardeşlerimiz birbirleri ile çok samimilerdi. Memleket hasretini gideriyorlardı böylelikle. Sen RP’lisin, sen Nurcusun, Süleymancısın gibi bölünmeler de yoktu. Hocaydık ama, hasretlikten türkü bantları, kasetleri dinliyorduk. Allah’ın bildiğini sizden niye saklayacam. Çoluk çocuk yoktu; bekâr hayatı yaşıyorduk.

1980’den sonra Köln’de ulema çoğaldı. Çoğalmanın faydası oldu ama cemaatler de bölündü.

Cemaatlerin bölünüş nedeni neydi?

Bölünme koltuk kavgasından başka bir şey değildi.

Siz de o dönemde Barbarossa Mescidi’nden ayrılarak, İslam Kültür Merkezi adıyla açılan camiye gitmişsiniz. Gitmen gerekçesi ne idi?

Bu kardeşlerim çalışmaları hoşuma gitti. İçini bilmiyordum, ama dışarıdan bakınca hoşuma gitti. Talebe okutuyorlardı; Müslümanların çocuklarına sahip çıkıyorlardı. Hafız olduğum için gittim. İçlerine girdikten sonra menfaat gruplarını gördüm. Ben rabıtasızdım. Yani Süleyman Efendi’ye bağlı değildim. Rabıtasız olunca onlar sır vermezler ve zikre katmazlar.

Hem içlerine giriyorsunuz, hem de rabıtasız kalıyorsunuz. Neden rabıtasız kaldınız?

Bu konuda bazı eksiklikler görüyordum. Süleyman Efendi’den şefaat bekliyorlardı. Allah’ın müsaadesi olmadan peygamber bile şefaat edemez insana. Süleyman Efendi’nin fotoğraflarını ellerine alıp “Bu bizim mürşidimizdir, bunu kalbinde tutacaksın.” diyorlardı. Bunları doğru bulmuyordum. Peygamberlerin de fotoğrafları olsa İslam’da fotoğraf yoktur.

Menfaat gruplarından söz ediyor, daha ağır kelimeler kullanıyorsunuz, bunu biraz daha açar mısınız?

Bunlar menfaati ön planda tutar, hangi parti iktidardaysa onu desteklerler. Kadınları hacca yollamazlar ama, çoğunun karısı Almanya’da gâvurun yerinde çalışır. Bu kardeşler her şeyi “İslam Kültür Merkezi adına yapıyoruz.” derler. İçine girince bakıyorsunuz ki İslam Kültür Merkezi adına takvimi getirmişler. Takvimden 20 bin Mark zarar edince birbirine girdiler. Bu takvim işine ben bizzat hizmet ettim. Kendi iznimi alıp Türkiye’ye gitmedim; Mainz’da Frankfurt’da ve Köln’de sattım. Çok sattım. Hem vaaz verdim, hem de sattım. 6 Mark’a veriyordum. “3 Mark camiye kalıyor” derlerdi. Oysa aslında böyle bir şey yoktu Fazilet Takvimi şahıslara aitti.

Kadınları neden hacca yollamadıklarını biliyor musunuz?

Anlamıyorum ki!

Peki, karşı görüşünüzü söyleyip eleştiriyor muydunuz?

Her zaman. Süleyman Efendi’nin talebesi olmayanın ne ilmini, ne de Müslümanlığını kabul ederler. Kendisinden olmayanı kabul etmemek bölücülüktür. İmam hatiplilere “İmam Hattap!” derler. Yani “Odun Okulu” demek oluyor.

Sizin döneminizde İslam Kültür Merkezi’nin başkanı kimdi?

Kurucusu Dr Yusuf Zeynel Abidin ve Dr. Hasan idi.

İslam Kültür Merkezi’nde daha çok ne ile meşgul oluyordunuz?

Çocuk okutmakla, din sohbetleri yapmakla meşguldüm. O dönem fazla cami olmadığından kurslara çok çocuk geliyordu. Şu ana kadar yüz çocuğa Kur’an öğretmişimdir.

Milli Görüş’e gidiş

İslam Kültür Merkezi’nden ayrılıp Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’na gidişin nedeni neydi?

Bunlarda samimiyet göremeyince 1976’da Milli Görüş’e gittim. Onu daha samimi buldum. Türkiye’de Selamet Partisi vardı. Bir İslam partisi kuruldu diye hepimiz oraya hücum ettik. Parti iktidara gelirse tüm Müslümanların problemlerini çözeceğine inandık. 1980’e kadar bu böyle devam etti.

1980’de Cemalettin Kaplan geldi. İslam’da partinin olmadığını bize anlattı. Kendisi de Hoca Ahmet Polat’la Barbarossa Mescidi’nde “Parti mi, Tebliğ mi!” konulu konferansı vererek Selamet Partisi’ni böldü. Cemaatin yarısı Cemalettin Hoca’nın arkasına katıldı.

Siz de takıldınız mı?

Evet, çünkü hocanın sözleri bizi etkiledi. Onun etrafına toplandık. Uzun devre orada da hizmet edince; 1988’den 1995’e kadar, gördüm ki orada da aynı kayırmalar, aynı menfaatler devam ediyor. Oğlunu ve yakınlarını yanına aldı. Biraz da yaşlanınca yakınları hocayı idare etmeye başladı; ilk dönemlerdeki ciddiyeti kalmadı.

Müslümanların iki yakalarının bir araya gelmemesi, başlarında menfaatçi grupların olmasından. Bu durum hem bölünmeye neden oluyor, hem de eskisi gibi Müslümanlar ne camilere yardım ediyorlar, ne de cuma günleri bağış toplama sergilerine. Hocalar cemaate “Pamuk eller ceplere” dediklerinde, eller ceplerden boş çıkıyor!..

Sizce bu neden ileri geliyor?

Bir İslam devletinin ve halifenin olmamasından.

Halife olarak Cemalettin Kaplan kendini ilan etmiş, İslam devletlerini kendisine ‘biat’ etmeye, halife makamını tanımaya çağırmıştı, değil mi?

İlan etti de ulemalar bir araya geldiler: “Halifenin toprağı olması lazım.” dediler. Toprak ve asker olmayınca halife olmasını caiz görmediler. Hocama sorduğum zaman “Siz askersiniz, Anadolu da bizim toprağımız.” diyordu.

Almanya’da var olan İslam kuruluşlarında aradığınızı bulamadığınızı söylüyorsunuz. Şimdi ne düşünüyorsunuz, bir kararınız var mı?

Şimdiden sonra ben bir teşkilat kuracak durumda değilim. İslam’a hizmet etmek için, günahlarıyla, sevaplarıyla İslam’ın ruhuna aykırı olamayan kurumlarda hizmetimi sürdüreceğim.

Cemalettin Kaplan’ın cemaati ile Milli Görüş cemaati arasında ne gibi fark var, ikisini de gördünüz?

Çok fark var. Cemalettin Kaplan’ın cemaatinin içinde hanımlardan ve kızlardan işte çalışan cemaat bulamazsınız. Milli Görüş’te çalışan çoktur. Milli Görüş’te takva “Günahtan sakınma, Allah’tan korkma” yaşantısı yok. Cemalettin Hoca’nın cemaati İslami giysilere uyarlar ve takva yaşamaya gayret ederler. İçine kapanmış bir cemaattir. Hocamın cemaati dünyayı tanımaz.

Milli Görüş Türkiye’de partiye yardım eder, Hoca’nın cemaati de Anadolu Federal İslam Devleti’ne yardım eder.

Hem işçi, hem de hoca olarak yıllarınız, gençliğiniz Almanya’da geçmiş. Bu ülke size ne verdi, sizden ne aldı?

“Nefsimin ne istediğini size söylersem!..”

Şahsıma göre sağlığımı aldı. Dinimden bir şey alamadı. Bunun nedeni de, kendimi methetmiş olmayım, temiz arkadaşlarla düşüp kalktım. Bir de din adamı olduğumdan. Hep onlara namaz kıldırdım. Onların önüne düşüp kötü yollara gidemezdim. Hem onları, hem de kendimi Allah’ın izniyle korudum.

Bekâr yaşadığınız yıllarda Alman kadınlarla tanıştınız mı?

Asla! Rabbim beni korudu. Böyle bir hataya düşmedim. En erken zamanda çocuklarımı ve ailemi Almanya’ya götürdüm.

Hocaların çevresinde şeytan çok olur dediniz. Sizin çevrenizde de şeytanlar olmadı mı?

Nefsimin benden ne istediğini size söylesem, siz benim yüzüme bakmazsınız. Nefsin istediğini yapmadıkça da Allah affediyor. Nefisle mücadele etmek günah değildir. Onun istediğini yaparsan şeytanın kucağına düşersin. Benim bu korunmam benim gücümden değildi, Rabbimin gücü beni korudu.

Nefsi bastırmanın insan sağlığına zararlı olduğu, konunun uzmanı olanlar tarafından söylenir. Siz bu konuyu nasıl yorumluyorsunuz?

Dini yorumlayan ulemalar, zinaya düşmemek için mastürbasyonu caiz görür. Zina fiili çok ağır. Dinimiz aklı baliğ olan kimseleri evlendirmenin gerekli olduğunu emreder.

Almanya’da bazı kültürleri de öğrendik. “Gâvur” deyince, bunlar nasıl diyorduk. Bunun manasını da tam olarak bilmiyorduk. Gelip gördük. İslam’ın birçok güzel şeylerini almışlar.

Erkek Alman arkadaşlarınız oldu mu?

İşyeri dışında, aile ile bağlarım olmadı.

Bazı camilerde, gruplar arasında Almanya’da günaha girmeden yaşamanın zor olduğu söyleniyor. Sizin görüşünüz nedir?

Yanlış, peygamberim sözünü dinleseler öyle demezler. Gençlere “Evlenin”, evli olmayanlara da “Oruç tutun” diyor. Ben içkiye, zinaya düşmeyen çok arkadaşlar tanıyorum.

Anılarınız çoktur, bunlardan birkaçını anlatır mısınız?

Köln’de işçi yurdunda bekâr kaldığım sırada Konyalı arkadaşlarım vardı. Pazar gelsin istirahat edelim, diye gözlerdik. Almanya’nın şaşaalı yaşamına kapılan birçok arkadaş “Pazar gelsin de içelim, kadın getirelim” derlerdi. Bizi rahatsız ediyorlar, sabahlara kadar uyumuyorlardı. Bir gün bu durum canıma tak dedi. Allah affetsin, sabaha karşı cebime ekmek bıçağını alıp üst kata çıktım. Hoca olduğumu da biliyorlardı. Sarhoşların hepsi birden ayağa kalktı. “Hocam buyur, hocam buyur” dediler. O zaman sigara içiyordum. “İlle bir sigaramızı yak hocam. Seni rahatsız ettiğimizi biliyoruz. Yoldan çıkmışız. Allah bizi affetsin, sen de bizi affet.” dediler. Oraya neredeyse adam öldürmek için gitmiştim. Onların o güzel davranışları benim öfkemi yatıştırdı. Bir hadiseden kurtulmuş oldum. Sarhoş da olsa bazılarının çok iyi davranışları oluyor.

İki göz odalı evde beş çocuk!

1974’te Köln’nün Ostheim semtinde eski bir fabrika evinde oturuyordum. Ev iki odalı, banyolu idi. Beş çocukla buraya sıkışmıştık, 220 Mark kira ödüyorduk.

Öğlen vardiyesinde çalışıyordum. Gece saat birde eve geldiğimde kapıyı çaldım, çocuklarım evde yoktu. Halbuki ben eve gelmeden hanım yatmazdı. Aynı binada oturan hemşehrim Ramazan Alkan’ın kapısını çaldım. Açtılar, çocukları orada görünce yüzümü biraz ekşiterek, bu saatten sonra niye komşuyu rahatsız ediyorsunuz, dedim. Onlar da “Başımıza geleni sorma” diyerek olayı anlattılar. Üstümüzde iki sarhoş Alman oturuyordu. Bunlardan biri akşam saat dokuz sularında bizim evi kendi evi sanarak anahtarla açmaya çalışıyor. Hanım tek kelime Almanca bilmiyor. Kapıyı açınca karşısında Almanı görüyor. Korkudan ağlayan çocuklarla komşuya kaçıyorlar! Bunu duyunca tepem attı. Gencim, otuz beş yaşındayım. Kâfir nasıl olur da benim evimi basar, dedim. Bıçağı kaparak yukarı çıktım. Kapıya dayanarak yumruklamaya başladım. Alman kapıyı açtı. Onun konuşmasına fırsat vermeden yumrukla vurmaya başladım. Sonra bıçağı göstererek, keseyim mi seni, dedim. Yapmış olduğu hatayı anladı “Kollege Schlagen egal, aber messer ganz Schlecht” (Arkadaş, vurmak normal ama, bıçak oldukça kötü!) dedi.

Almanya’da en büyük zararı bunlardan gördüm. Allah’tan mı ne, girdiğim evde sarhoş vardı. Polise telefon ediyordum geliyordu. Ya yaş günlerinin olduğunu ya da bayram olduğunu söylüyorlardı. Polis de bırakıp gidiyordu. Bunu defalarca tekrarladım. Polis benden bıktı. Artık öyle oldu ki, polise telefon ettiğimde benim olduğumu anlayınca telefonu kapatıyorlardı.

Niye kirası ucuz evlerde oturuyordunuz?

Efendim bunun nedeni, madem ki bu Almanya’nın kahrını çekiyoruz Türkiye’ye döviz götürmek, çocuklarımıza bir şey bırakmak için bu ucuz evlerin sıkıntısını çekiyordum. Böyle evlerde oturanlar da geliri düşük olan Almanlardı.

Bir şeyler de bıraktım, elhamdülillah. 1986’da çocukları Türkiye’ye geri yolladım. Kızları Türkiye’den evlendirdim. Oğlanları İmam Hatip’e yatılı olarak verdim. Biri üniversiteye gitti, öğretmen oldular. İkisi de Refah Partili. Hiçbirini bu Almanya’da çalıştırmadım. Bununla övünüyorum.

VULKAN TERSANESİ’NİN
SOYUNMA ODASINDA BAYRAM NAMAZI

Hasan Kızılkaya ile Bremen kentinin “Vegesack” yöresinde bir lokalde görüşüyoruz. Bizim tanışıp görüşmemizi sağlayan onun eski iş arkadaşı; eski diyorum çünkü ikisi de emekli olmuş, benim de dostum olan Mevlüt Şenokur. Hasan Kızılkaya ile bu ilk ve son görüşmemiz olmadı. O yörede konakladığım günler içinde geçmişi üzerine defalarca görüştük; ünlü Vulkan gemi tersanelerinin en güçlü canlı tanığı olduğu için. Yaşadıklarını, gördüklerini, gelişmelerin nasıl, neden merkezinde olduğunu bir bir anlattı. Geçmişini anı olarak bir daha yaşadı, zaman zaman duygulandığı anlar da oldu. Herhalde hep içinde taşıdığı bir özlemin ifadesi olacak ki önce köyünden başladı:

“Zonguldak Beyciva Karadere köyü doğumluyum. Ailem rençperdi. Yedi kardeştik. Anam babam okur yazar değildi. Ben ilkokulu bitirdim, ondan sonra Kur’an kursuna gittim. Kur’an kursunu bitirince, askerden sonra Almanya’ya geldim”

Almanya’ya gelme nereden aklınıza geldi, o zaman Türkiye’de çalışıyor muydunuz?

Çalışıyordum. Köyde, benden birkaç yaş büyük arkadaşlarım vardı. Onlar, ben askerde iken Almanya’ya yazılmışlar. Madenci olarak Almanya’ya, Ruhr bölgesine gitmişlerdi. Askerden geldikten sonra ben de İş ve İşçi Bulma Kurumu’na müracaat ettim. Birkaç ay sonra kâğıdım çıktı. Zonguldak ve İstanbul’da muamelelerim tamamlandı, on beş gün sonra Almanya’ya gideceğim söylendi. Gitmeden ailemle birlikte olmak için köye geri döndüm. Sayılı gün tez geçti. On dokuz yaşında evlenmiştim, bir de çocuğum vardı.

Ananızdan, babanızdan, eşinizden ve köyünüzden ayrıldığınız o anı anlatır mısınız?

Köylülerim hoca olarak köyde kalmamı istediler

Ayrılık anında babama, anama, çocuklara “Allahaısmarladık” dedim. Beni merak etmeyin, diyorum ama, gözlerimden yaşlar, dolu tanesi gibi akmaya başladı. Ev halkı da aynen benim gibi ağlıyordu.

Köylülerim, benim Almanya’ya gitmemi istemediler. Köyün hocası yaşlıydı. Benim, köy hocası olarak kalmamı istiyorlardı. Anam da, babam da gitmemi istemiyorlardı. Anam “Yavrum gitme gitme!..” diyordu. Ben, bir gidip göreyim, ondan sonra duruma göre hareket ederiz, dedim.

Ananız, babanız sizi, siz onları öptünüz, ya eşiniz ve çocuğunuz?

O zaman bir utanç hissi vardı insanlarda. Ananın, babanın yanında hanımı kucaklayıp öpemezdim. Başka bir odada olursa belki olurdu. Çocuk iki yaşında idi. Onu kucağıma aldım öptüm ayrıldım.

Uzun bir yolculuk olan Almanya yolculuğu başlarken yanınıza ne aldınız, cebinizde ne kadar paranız vardı?

Yanımda bir valizim, içinde giyeceklerim, yol boyunca yiyeceklerim ve Almanya’da on beş gün yetecek, konserve, kuru fasulye, sarma, ekmek, peynir gibi yiyeceklerimi de almıştım. Türk parası almadım, yola parasız çıktım!..

Ağlayarak İstanbul’a geldim. Yıl 1965. günlerden perşembe idi. Sirkeci’de trene bindim. Beni yolcu eden kimse yoktu. Herkesin yakınları uğurluyordu Başladım ağlamaya!.. Acaba dönsem mi, dönmesem mi... Tren hareket etmeden önce ineyim mi, inmeyeyim mi? diye kendi kendime böyle mücadele ediyordum. Halkalı’ya geldik, tren dursa da insem diye baktım. Balıkesirli bir arkadaşım vardı. Onun adı da Hasan idi. Onunla beraber gidiyoruz. O “Bırak inme beraber gideriz, çalışırız” diyerek beni ikna etti ama, ben durmadan ağlıyorum.

Bir kompartımanda kaç kişi vardınız?

Altı kişiydik.

Trende namaz kıldınız mı?

Hayır, Almanya’ya gelinceye kadar namaz kılamadık.

Trende, sizinle birlikte işçi olarak Almanya’ya giden kadınlar da var mıydı?

Vardı vardı başka kompartımanlarda.

Münih’e indiniz, oradan Almanya’nın içine dağıtım başladı. Sizi de Bremen’e yolcu ettiler, değil mi?

Evet, bizi de Bremen - Nord (Kuzey) trenine bindirdiler. Sabaha doğru Bremen’e gemi yapan tersaneye geldik. Trenden indik “Buradan içeri gireceksiniz” diyerek yol gösterdiler ve fabrikaya girdik. Hiç unutmuyorum kasım ayı idi, Almanya’ya kış gelmişti. Kar yağıyordu, yerlerde kar kalınlığı on beş yirmi santimi buluyordu, fırtına vardı. Baktım tersanede yükseklerde vatandaşlar çalışıyor, Almanlar çalışıyor. Ben bu durumu görünce; soğuk mu soğuk ve dışarıda çalışılıyor, kapalı yerde değil, tekrar moralim bozuldu. Neden geldim diye kendi kendime soruyordum.

Bizi teslim aldılar. Ömer adında bir tercümanın yardımıyla yatacak yerlerimizi yıkanacak banyolarımızı gösterdiler ve bize takım verdiler.

Yükseklerde açıkta çalışanları görünce yine geri dönmeyi düşündünüz mü?

Evet, evet, işe başladık. Soğuk, kar, fırtına devam ediyor. Şunu düşündüm: Türkiye’de çalıştığım işyerinden üç ay mazeret izni alarak gelmiştim. Türkiye’den o mazeret iznini kaçırmamak için, ben bir geri dönüş tren parası kazanayım ve hemen döneyim, dedim. Bunu aklıma koydum. Tren parasını kazandım ama, hâlâ buradayım!

Her yanıyla yabancı olan böyle bir ülkeye geldiğinizde, işyerinde ve dışında Almanlarla ilişki kurabilmek ve istemlerinizi daha etkili şekilde dile getirebilmek için Almanca kurslarına gittiniz mi?

Almanca kurslarına fabrika yollamıyordu. Gitmek isteyenler özel olarak gidiyordu. Camideki görevimi aksatmamak için gitmedim; milleti buraya topladım dağıtmayayım, diye.

İşverenin tuttuğu evlerde tek kişilik odalarda kaldığınız söylemiştiniz. Bu evlerde ne kadar kaldınız?

Ramazan ayında ilk teravih namazı

Bir sene kaldık. Ondan sonra fabrika içindeki tek katlı lojmanlara taşındık. Hatta personel şefi de bizim kaldığımız odalardan birinde kalıyordu. Türk işçisi olarak on sekiz kişiydik. Lojmanda birlikte yatıp kalkıyorduk.

Ramazanda teravih namazı kılabilmemiz için bir organize yapmam gerekiyordu. Yaptım, ilk defa oluyordu. Türkiye’den geleli bir yıl olmuştu. Namazı, şefe sormadan kılmaya başladık. Ayrı bir odada ve beş metre genişliğinde on sekiz kişi saf tuttuk. Ben kıldırıyorum. Teravih namazı sesli olarak okunuyor ya... Şef odasından bizim sesimizi duyarmış. Çünkü bitişik odada ailesi ile birlikte kalıyordu. Aramızdaki duvarın üzeri açıktı. O duvarın üzerine çıkar, bunlar ne yapıyor, diye bizim ne yaptığımıza bakarmış, Sabah iş başı olunca tercüman Ömer arkadaşı çağırıyor “Sizin bu arkadaşlarınız ne yapıyorlar? Gece sesli sesli bir şeyler yapıyorlar. Ben anlayamadım, onlara sorar mısın” diyor. Tercüman geldi bana şefin söylediklerini anlatmaya başladı. “Siz gece sesli bir hareket yapıyormuşsunuz, şef söyledi. Ne yapıyorsunuz?” dedi.

Yanıtınız ne oldu?

Aynen şunları söyledim: “Ömer Bey, biliyorsunuz biz Müslüman bir ülkeden geliyoruz. Dini icapları yerine getirmemiz için senede bir ay Ramazan orucumuz var. Bir ay Ramazan’da teravih kılınır. Burada Kur’an sesli okunur. Namaz da kılıyoruz. Şef bunun için rahatsız olmuştur.”

Ömer Bey, benim anlattıklarımı şefe anlatıyor. Makul karşılıyor, “Tamam anladım.” diyor. Hiçbir engelle karşılaşmadık; orada bir ay teravih namazını kıldık. Bizim tersanenin bulunduğu semtte Döküm Fabrikası’nın üç tane işçi yurdu vardı. Alt katları boştu. Orada da bayram namazı kıldığımız oldu.

Bayram namazında ne kadar cemaat olurdu?

Yurdun altı dolar, yüz elli kişi olurdu. Başka hoca olmadığı için bayram namazını da ben kıldırırdım.

Türkiye’deki usullerimizi takip etmek, yapmak için bayram namazından sonra arkadaşlar masaları dizerler; bayram şekeri, çikolatası, içeceği alıp getirilerdi. Tabii, bunlar için para toplardık. Bir taraftan da teypler, müzikler; Türkiye’deki bayramın havasını orada estirirdik.

Yine bir kurban bayramı arifesinde Ömer Bey “Bayramda ne yapalım?” diye sordu? Burada kurban kesecek halimiz yok ama, para toplasak da bir kurban kessek şurada. Ramazan bayramında yaptığımız gibi burada bir şenlik yapalım, dedim. Aynen böyle. “Olur” dedi. 5’er Mark para topladık. Tercüman arkadaş veterineri de aldı yanına gittik iki tane kurban kestik. Veteriner, sağlıklıdır, diye mühürledi. Yurda getirdik. Kurban bayramı namazından sonra arkadaşlar etleri parçalayıp pişirdiler. Görev verdiğimiz arkadaşlar yemekleri yaptılar. Öteki arkadaşlar da sandalyeleri, masaları hazırladılar. İlk kurban bayramımız da işte böyle oldu. Kimsenin kadını yoktu!.. O zaman yeniydik, hep erkektik. Kimse kadınını getirmemişti ki.

Vakit namazlarını nasıl kılardınız, yine cemaatle mi?

Bulunduğumuz yurtların salonlarında ya da kendi odalarımızda kılardık.

Biraz da dağınık bir şekilde namaz kılmanız ne kadar devam etti?

1965’ten, 1968’e kadarki geçen süre önemliydi. Bizim sayımız çoğaldı, fabrikaya yeni gelenlerle birlikte. Yurtlardan evlere çıkanlar olunca yurttaki vatandaşlarımız biraz azalmaya başladı. İş çoğalmaya, işyerleri sayısı artmaya başladı bu dönem içinde.

1967’de işveren kriz olduğunu söyleyerek, bazı işçi arkadaşları Türkiye’ye geri yolladı. Sonradan tekrar geri geldiler, başka. Ben de bu kriz döneminde bir aylığına izinli olarak Türkiye’ye gittim. Arkamdan çıkış kâğıdımı yolladılar. Nasıl olsa çıkış verildi, diye üç ayı memleketimde tamamladıktan sonra Almanya’ya geri döndüm ve tekrar aynı firmama işbaşı yaptım.

Sözünü ettiğiniz yıllarda Bremen’in başka yörelerinde mescit şeklinde namaz kılınacak yerler ve hocalar var mıydı, hatırlıyor musunuz?

Ne hoca vardı, ne de mescit. Bremen’in başka bir semti olan Bremenhafen’da hoca ve mescit sıkıntısı çekiyorlardı. Burada, sahipleri İstanbullu olan Türklerin bir lokali vardı. İşleten arkadaşlar bir gün bana gelip “Ramazan geldi, lokalin bir tarafını ayırsak burada namaz kıldırabilir misin?” dediler. Ben de, “Bulunduğum yerdeki arkadaşlar razı olursa gelirim, olmazlarsa gelemem. Çünkü ben size gelirsem oradaki vatandaşlar hocasız kalacaklar.” dedim. Benim gitmeme bizim arkadaşlar razı olmadılar. O seneki Ramazan’ı, yine benim bulunduğum tarafta geçirdik.

1968’de Vulkan’a geldim. Bu da başka bir tersaneydi. Fabrikanın içinde ve dördüncü işçi yurdu olarak tanınan yerde kaldım. Orada kalan vatandaşlara namaz kılmaları için yurdun içinde ayrı bir yer ayrılmıştı. Ufaktı, cemaatle ancak; on kişi namaz kılabiliyorduk. Bayram namazlarında da işçilerin soyunma yeri olan büyük bir salonu vardı. Personel şefi Juck’e yalvararak dolapları bir tarafa çektirdim ve orayı bayram namazı kılmak için hazırladık.

Yüz Türkiyeliden düzenli namaz kılan on kişi

Yüz Türk çalışıyordu. Bayram haricinde düzenli namaz kılan on kişi vardık. Her zaman da kılamıyorduk. Gemi inşaatı, yapımı ağır işti. Yükseklerde çalışıyorduk. Mehmet adında bir arkadaşımız iskeleden düşüp öldü! Çocukları da buradaydı, ne yazık ki cenaze ile birlikte döndüler.

Vulkan tersanelerinde işin ağır olduğu kadar bir de akort sistemi ile çalışıldığı söyleniyor, doğru mu?

Evet, akort dolduramayan maaş alamıyordu. Bu akort çalışanın seri çalışmasına bağlıydı.

Akordu doldurup doldurmama nasıl anlaşılıyordu?

Cetveli vardı, ona bakıyordum, akort verilmiş mi verilmemiş mi kontrol ediyordum.

Akort yazımında ya da hesaplamasında bazı yolsuzlukların yapıldığını da duydum, gerçekten böyle olaylar oluyor muydu?

Haliyle; adam yüz saat yapıyor, seksen saatini işverene veriyor. Bunu ispat edemiyorsun. Özellikle Türk arkadaşlarından şikâyetimiz çok olurdu. Almanca bilen eski arkadaşlardan bazıları, işverene yaranmak için kendi vatandaşının saatini işverene peşkeş çekerdi. O zaman huzursuzluklar çok olurdu. Almanca olmayınca sesini çıkaramıyordu mağdur olanlar. Zaten sana kazık atan kendi vatandaşın oluyor. O kazık atanlar bizden sonra ya da bizimle gelenlerin içinden çıkıyordu. Onlar sonradan akortçu oldu, Almanca kursuna gittiler. Öyle öğrendiler. Bizimkilerden görerek Alman da yapmaya başladı. İzne gittiklerinde içki getirirler, rüşvet verirlerdi usta başlarına, görevlilere.

Soyunma odasında bayram namazı

Ufak tefek kızaklar vardı. O kızaklarda çalışırken kaytarır, yakında olan yurdumuza gider namazımızı kılardık. Ramazan’da öğlen paydosunda namaz kılmak isteyen arkadaşlar gider yurtta namaz kılardı. Üç dönem Ramazan ve Kurban Bayramı’nı, soyunma dolaplarını geri çekerek yer açıp kılmıştık.

Aranızda yaşamını kaybedenler olduğunda ne yapardınız? Almanya’da mı toprağa verirdiniz, yoksa Türkiye’ye mi yollardınız?

Cenaze olduğu zaman kendi aramızda para toplardık. Cenazeyi ben yıkar ve kefenlerdim. Alman cenaze firmaları ile Türkiye’ye yollardık. Sahipsiz olan cenazeleri buraya, Alman mezarlığına defnederdik. Daha çok iş ve trafik kazalarında ölürlerdi.

Türkiye’ye yolladıklarınızda, uçaklara ne kadar para öderdiniz?

Kilosuna göre para alırlardı. Bu nedenle şişmanlar daha çok para tutardı. 5000 ile 6000 Mark dolaylarındaydı.

Türkiye kökenli işçilerin gemi tersanelerine gelmeleri her yıl artınca işçi yurtlarında ve namaz kılanlar arasında ne gibi değişiklikler oldu?

Beş yurt yapıldı. Hepsi Vulkan Tersanesi’ne aitti. 1380 vatandaşımız çalışıyordu. Başka bir deyişle 1380 vatandaşım beş yurdu, Almanca ‘heim’ı vardı. Beş yurtta tek imam ben vardım. 1380 kişinin bir ibadet yeri olması lazımdı. Ben bunu düşünüyordum; ne yapsam, diye. Personel şefine giderdim, fabrikanın tercümanı Selahattin Demirtaş vardı, ona gider, bize bir ibadet yeri lazım. Her yurtta birer oda namaz kılmak için var ama, o sadece vatandaşların vakit namazlarını kılabilmek için. Bunun bayram namazları, cuma namazları var. Bu nedenle o bir oda küçük geliyor.

Vakit namazlarını kılanların sayısı ne kadardı? Beş yurtta 1380 kişi kaldığına göre, her halde bu sayıya göre vakit namazı kılanların sayısında da artış olmuştur, diye düşünüyorum. Ne dersiniz o günlerin tek hocası olarak?

Yoktu!.. Günlük beş vakit namazını kılanların sayısı onu geçmezdi. ‘Namaz kılıyorsunuz’ diye kapılara tekmelerle dahi vururlardı!

Kim vururdu?

Vatandaş vururdu ‘Bizi rahatsız ediyorsunuz’ diyerek. Ama şimdi o arkadaşlar beş vakit namazı kaçırmıyorlar. Beş yurtta kalan arkadaşlar var ya dinamik, genç en fazla 25-30 yaşlarında idi. Otuz yaşında olan çok azdı. Adem Ağa vardı otuz yaşında, bir de Konyalı Rıza vardı otuz yaşında. Hep bizim emsal 25-26 yaşlarındaydık.

Üçüncü yurdu bayram ve cuma namazları için ayırdık. Onun büyük bir salonu vardı. O salonda bayram namazını kılmaya başladık.

Kalıcı bir yerin olması için üçüncü yurdun salonunu seçtiniz ve cami yapılıncaya kadar burada kıldınız öyle mi?

Evet, hatta bu yurtta ilk cuma namazını üç kişi ile kılmıştım.

Hoca olarak, genç işçiler arasından cemaati toplamada ne gibi rolünüz oluyordu?

Yurtlara gider tık tık kapılara vururdum; arkadaş kalk bugün cuma. Cuma namazında bana cemaat ol, derdim. Zorla kaldırırdım arkadaşları. İlk cuma ve bayram namazı için kendim ilan yazar yurtların ilan tahtalarına asardım.. Köln Radyosu’na da durumu bildirirdim.

Nasıl bildirirdiniz?

Bremen Vulkan işçi yurtlarında bayram namazı kılınacak. Duyan duymayana haber versin, diye yazılı bildiri gönderirdim. O zaman fotokopi makinesi olmadığı için ilanları elimle yazardım. Adamlar yayın yapardı. Buna Allah şahit. Benim bu çalışmalarımı bazı arkadaşlar biliyor ama, şimdikiler bilmiyor.

Cami yapma çalışmaları nasıl ve ne zaman başladı?

Yurtlardaki salonlar da bize dar gelmeye başlamıştı. Duyulduktan sonra Bremen’in başka bölgelerinden de namaza gelmeler başlamıştı. Bu yıllarda Bremen ve çevresinde çalışan Türkiye kökenli işçilerin sayısı 30 bin dolaylarındaydı.

Bir gün namazdan sonra cemaate “Bir dakika” dedim. Selahattin Ağabey de bayram namazına gelirdi. “Ona, sizin bir dakikanızı alacağımı söyledim” ve konuşmaya başladım: “Buradaki cemaatin namı hesabına söylüyorum. Burada 1380 Türk var. Bu sayı bir köyün, bir kasabanın nüfusu kadardır. Bir köyün, bir kasabanın ibadethanesi olmaz mı? Biz senden bir ibadet yeri istiyoruz. Bunu en yakın zamanda işverene söyleyeceğiz.” dedim. Selahattin Ağabeyin o taraklarda bezi olmadığı için bizi oyalardı. “Namazdan sonra sen bana gel de konuşalım, edelim falan filan!” derdi. Namazdan sonra giderdim “Yarın gel, öbür gün gel” der atlatırdı. Yine sağ olsun, bazen desteklerdi. Personel şefine giderdik, bizi olumlu karşılardı. Ben devamlı takip ediyor, sıkıştırıyordum. Altımda arabam da yoktu, bisikletle gidip geliyordum. ‘Bisikletli Hoca derlerdi!’ Hâlâ da öyle. Ben 1965’te gelip nasıl bisiklete bindimse hâlâ bisikletle dolaşıyorum.

1974’te işyeri işçi temsilcisi olan Kadir ve Hüseyin’e başvurdum. Kurban Bayramı yaklaşıyordu. Yine İşyeri İşçi Temsilcisi Alman Kalweit’a ile görüştüm. Adam bizim Türk arkadaşlardan önce “Peki, ben istediğiniz camiyi yaptıracağım.” dedi. Benim tarifim üzerine yapılacak caminin kıblesi ne tarafa geleceği planları hazırlandı. Fabrika yönetimi harekete geçti. Hemen caminin yapımına başlandı. Yurtların yanı başında, fabrikanın kendi yeriydi caminin yeri.

Sizden para aldılar mı?

Almadılar, o dönemin parası ile minaresiz 100 bin Mark’a mal olmuştu. 24 Aralık 1974’te caminin açılışı yapıldı. Bizim bölgeden 300’e yakın vatandaşımız katılmıştı açılışa. Adı: Bremer Vulkan Camisi oldu. Soğuk su, sıcak su, kalorifer, gaz, tuvaletler ve abdest alacak yerlerin tüm giderleri firmaya aitti. Hemen şunu da ekleyim bundan 15 sene önce adını değiştirdik Eyüp Sultan Bahçe Camisi koyduk.

Milli Görüş girince bölünme başlıyor

Cemaat olarak bu cami içinde kaç yıl birlikte kaldınız, bölünmeler, gruplaşmalar oldu mu?

Sonradan sonradan ayrılmalar, gruplaşmalar oldu. 1960’tan sonra Türkiye’de işbaşına gelen hükümetlerde bölünme olunca, haliyle bu yurtdışına da sıçradı. Buraya sıçramalar çoğunlukla Refah Partili oldu. Burada vatandaşı başı boş buldular. Öğretmen yok, imam yok.

1974’ten öncede ayrılık vardı ama, o kadar değildi. 1978’e kadar birlikteydik. Bu tarihte bölünme başladı. Bilemiyorduk ki, bir bakıyorsunuz üç beş kişi bir araya gelmiş, bir yerden yer tutmuş. Orada birleşmiş cemaat halini almış. Sonra da tamamen bölündüler.

Birlikte olmak için vaaz veriyor muydunuz?

Tabii tabii, bölünmemeleri için çaba sarf ediyordum. Ama cemaat dinlemiyordu. Başka taraflardan cemaat kışkırtan oluyordu. O şekil ayrılıyorlardı.

Bu durum karşısında cami bugüne kadar ayakta kalabildi mi?

Cami durmuyor artık. Fabrika iflas edince, bir Türk arkadaş beş işçi yurdunu ve camiyi birlikte fabrikadan satın aldı. Bu kişi eskiden işçi temsilcisiydi. Böyle satılınca cami de oradan kalkmış oldu. Çünkü bu arkadaş, eskiden olduğu gibi caminin tüm giderlerini karşılamayı kabul etmeyince, bir de kira isteyince cemaat kabul etmedi. Bu nedenle oradan çıkıldı, başka bir yerde cami alındı. Şimdi ibadetler satın alınan ve yeniden inşa edilen camide yapılıyor.

Cami kaç yıl açık kaldı?

1974’ten 2000 yılına kadar açık kaldı. Tarihi cami sahipsiz kalınca gördüğünüz gibi harabeye döndü.

Sizce bölünmelerin, ayrı ayrı camilerin açılmasının nedeni ne?

Dış mihraklar tarafından yapılıyordu. Vulkan Camisi’ne Türkiye’den gelenler oluyordu, cemaatin yakınlarından. Konuşma yapmak için minbere davet ediyorduk. Konuşmaya, namazdan, oruçtan ve hacdan başlıyorlardı. Cemaatin dikkatini çekmeye başladıktan sonra, başlıyorlardı kendilerinin, Erbakan’ın görüşlerini anlatmaya. Hiç tepki gösteren olmazdı.

Burada, bir tarihte bizzat içinde bulunduğum bir gelişmeyi anlatayım: 1978’de Bremen’de bir yatsı namazında bulunmuştum. Eski bir lokalin bodrum katında namaz kılındı. Kadir Mısırlıoğlu gelmişti. Üç kişilerdi. Vaaz dinleyeceğiz, diye ilgi duyan Türkler gelmişti. Çantalarından bir proje çıkararak duvara astılar. Astıkları, arsa satış projesini gösteriyordu. İstanbul’un Anadolu yakasında satılık, hesaplı arsaların olduğunu, asılan plan üzerinden örnekler vererek anlattılar. Oradakilere satmak için dil döküyorlardı. Hatırladığım kadarıyla alan çıkmamıştı.

Milli Görüş tarafından lokalin altı cami olarak kullanılıyordu.

Ramazanlarda Türkiye’den hoca getirttiğiniz oluyor muydu?

Kimi Ramazanlarda Türkiye’den hoca istiyorduk. Hoca geldiğinde bir ay kalıyor, aylığını cemaat veriyordu.

Hocalarla ilgili anınız varsa anlatır mısınız?

1977’nin Ramazan ayında Türkiye’den bir hoca çıkıp geldi. Bizim fabrikada çalışan bir iş arkadaşım kardeşi idi. Diyanet’te görevli olduğunu söylemişti. Dini konular üzerine konuşmaya başladı. Konuşmasının sonunda aynen şunları söyledi: “Türkiye’de otuz hatim ben, otuz da benim hanım yaptı. Anasının babasının ruhuna hediye etmek isteyen varsa satıyorum. Hediyesi 50 Mark’tan başladı 150 Mark’a kadar çıktı. Alanlar oldu.

Bu durum karşısında hoca olarak düşünceniz neydi?

İmkân var mı, kazanç için hatim satılır mı?

Öyleyse neden müdahale etmediniz?

Ben, almayın böyle bir şey yok dedim ama, cemaat dinlemedi aldı. Bir sonraki yılın Ramazan ayında yine geldi. Teravih kıldırmasına, konuşma yapmasına artık vermedim.

Türkiye’ye temelli dönmeyi düşünüyor musunuz?

Allah kısmet ederse dönmek istiyorum. Burada 50 sene kalsak vatan özlemi bitmez. Buranın parasına puluna bakıp da vatanı terk edemeyiz.

Almanya’da vatandan daha çok kalmışsınız?

İyisiyle kötüsüyle vatan vatandır. Hükümetler iyi olsun, kötü olsun ben vatanımdan vazgeçmem. Benim çocuklar burayı hiç sevmediler. Arada sırada giriş çıkış yapıyorlar. İkisi de Türkiye’ye döndü. Hiç birimiz Alman vatandaşı değiliz.

Hasan Hoca, size son bir sorum, Almanya’ya gitmeden önce, Almanya üzerine ne kadar bilginiz vardı?

Benden önce Almanya’ya giden ve köye izne gelen arkadaşlar Almanya’yı şöyle anlatıyorlardı: “Almanya’da su yok. Su yerine bira içmek zorundasınız.” derlerdi. Anam babam bunu duyunca endişeleniyordu. Anam, babamdan daha fazla dine düşkündü. Bana diyordu ki: “Oğlum gitme, orada namazını kılamazsın, ibadetini yapamazsın. Orada ne yapacaksın gavurların içinde” Onlara, Almanya’ya vardığımda nelerle karşılaştığımı size yazarım, demiştim. O bira olayını anlatan arkadaşların ibadetle ilgileri pek yoktu. Onlar mecbur bira içerlerdi. Allah var; ben hiç, içki ne ağzıma koymamışım. O bakımdan tereddüt etmiyordum. Buraya geldiğimde durumu görünce sevindim. Gördüm ki arkadaşların anlattıkları gibi değilmiş. Bremen ve çevresinin suyu çok güzeldi.

Bremen, Vulkan Tersanesi işçileri

VULKAN’IN YÖNETİCİLERİ HAS KATOLİK!

Kadir Özkol 1966’da Bremen Vulkan’a kalifiye (tesviyeci) işçi olarak gidiyor. Sanat Enstitüsü mezunu olan ve kırk üç yıldır Bremen’de yaşayan Kadir Özkol artık bu ülkeyi yurt seçmiş. Almanla evli olan Kadir Özkol’la, eşinin ailesinde kalan evinin bahçesinde muhabbet ediyoruz. Vulkan tersanelerinin emektarlarından. Tersanelerdeki toplam 5800 işçinin 1380’ninin Türkiye kökenlilerin olduğu bu işyerinde uzun yıllar çevirmen olarak çalışmış ve iş dünyasındaki gelişmeleri yakından izleme olanağı bulmuş. Tanık olduğu olayları, gelişmeleri şöyle özetliyor:

“Türkiye’den Bremen Vulkan’a 23 kişiden oluşan bir kafile gelmiştik. Geldiğimizde bizden önce gelen yirmi bir kişi vardı. Toplam kırk dört kişi olmuştuk. Sayımız az da olsa namaz kılmak isteyen arkadaşlar vardı. Birlikte namaz kılınacak mescit gibi özel yer yoktu. Bizimkiler boş buldukları yerlerde, televizyon odalarında namaz kılıyorlardı. Vulkan’ın yöneticileri has Katolik idi. İslamiyet’te beş vakit namazın olduğunu bilmiyorlardı. İşyerinde namaz kılanları görünce “Bunlar ne yapıyor?” diye soruyorlardı.

O yıllar Vulkan çok para kazanıyordu. Vulkan Camisi’nin yapımına böyle bir ortamda para verildi ve yapıldı. O zaman Vulkan’ın kapısından çıkınca iş verecek çok firma vardı. İşveren de işçisinin elinden tutmak zorunda kalıyordu. Bu nedenle ellerinden geldiği kadar işçilere ne gerekiyorsa yapıyorlardı. İşçinin değeri vardı, aranıyordu Vulkan’da işçi kredisi vardı. İşçiyi elinde tutmak için 3000, 4000 Mark faizsiz kredi verdikleri gibi kömür parası da ödüyorlardı.

Vulkan Camisi o yıllarda hiçbir yere ait değildi. Türkiye’den hocalar ’80, ’82 ve ’84 yıllarında gelmeye başladılar. Diyanet 1980’li yıllarda ataşelik kanalıyla hoca yollamaya başladı. Bu da şöyle oldu: Hasan Hoca, hem çalışıp, hem de namaz kıldırmada sıkıntı çekiyordu. Ramazanda bir ay alıyordu. Çevresindekiler baktılar ki olmuyor. Bremen’de ataşeliğe giderek “Bizim de bir hocaya ihtiyacımız var. Gelin görün karar verin.” dediler. Ataşelikten gelip görüyorlar. Bunun üzerine Türkiye’den hoca geldi. İşçi yurdunda kalan hocaların maaşını cemaat öderdi.”

KADIN İŞÇİ LOJMANINDA
HER CUMA AKŞAMI KUR’AN!..

“Amasya’ya bağlı Maden köyünden bir kız tütün tarlasında komşumuzdu. Güzel bir kızdı. Mani söylerdi. Annesinin babasının haberi olmadan Almanya’da çalışan bir Türk’le tanışıp onunla Almanya’ya kaçtığını duyduk. Bu kaçış çok acı oldu. Annesi günlerce ağladı. Genç kızı olan ailelere bir korku düştü, bizim kızlar da kaçabilir, diye. Bir süre kız çocuklarını yalnız tarlaya salmadılar. Annem bana güvenirdi ama, yine de bu olay üzerine “Sen de sakın bir cahillik yapma” diyordu. Tarlalarda en büyük dedikodu bu kaçıştı. O kız kaçmasaydı, ben de Almanya’ya işçi gittiğini duymayacaktım. Kaçış benim gelmeme neden oldu.” (3) Naciye Uğurlu 1973’te Almanya’ya, Nürnberg kentindeki Grundig Firmasına gidiş öyküsüne neden olan olayı böyle anlatıyor. Onunla söyleşimizi, Almanya’ya ilk geldiği yıllarda dinin kendisini, çevresindeki kadın işçileri ne ölçüde etkilediği ve bunu etkileyen faktörlerin ne olduğu üzerinde konuşuyoruz.

Geldiğiniz ilk yıllarda kadın işçi yurdunda namaz kılan kadınlar var mıydı?

Almanya’ya ilk geldiğimizde, 1980’le karşılaştırırsak hiçbir kadının başı kapalı değildi. Hiçbir kadında bugünkü gibi bilinçli bir şekilde dini eğilim yoktu. Ben kendimden konuşacak olursam, Almanya’ya gelmeden önce yaz tatillerinde Kur’an kursu değil de, mahalle aralarında hocalar vardı. Onlara, biz boşta kalmayalım, eski yazıyı öğrensinler, diye anneler babalar gönderirlerdi. Ben de birazcık Kur’andan bazı ayetleri rahatlıkla okuyabiliyordum.

Almanya’ya yalnız geldiğim için bir sığınma olarak düşünüyorum, ama o zaman öyle düşünmüyor muydum, bilmiyorum. Bir sığınma, bir yerden güvenerek tutma!

Bir genç kız olarak Almanya’ya ilk geldiğinizde nasıl bir duygu içindeydiniz? Yabancı bir ülke, yabancı kadın işçiler yurdu…

Türkiye’den yola çıktığımda üzerime para da almamıştım. Nereye gittiğimin belki farkında bile değildim. On dört katlı ve her katta yirmi dört odası olan, Grundig Fabrikası’nın yurdunda kalıyordum. Her odaya ikişer kadın yerleştirmişlerdi. Her gün işe gitmek için karşılıklı iki yurttan üç yüz kadın çıkıyordu. Çoğu Türkiye kökenliydi, biraz da Yunanlı kadınlar vardı. Bunlardan hiçbirinin başı kapalı değildi.

Almanya’ya geldiğimde benim için yalnızlık güvenilmez bir yaşamdı. Daha Türkiye’de iken, kadınlar açısından Almanya bize çok olumsuz anlatılmıştı. Öyle ki, ben kadın olarak ne kadar hareketlerime dikkat edersem edeyim, anlatılanlara bakılırsa yaşamımın yanlışlıklarla sonuçlanacağı korkutucu bir şekilde söyleniyordu. Örneğin, bir kız çocuğu dışarıya çıksa buradaki erkeklerin hemen ona saldırabileceği ya da kendisinin ahlakının bozulacağı, Almanya’ya gelen yabancıların değil de, Alman olarak yaşayan kadınlarının ahlaki yaşamının bozuk olduğu kanısı vardı bizim oralarda. Tabii biz de böyle bir korkuyla büyütüldüğümüz için buraya gelince dışarı çıkmaya korkuyordum.

Peki, Almanya’daki yaşam biçimi ta sizin oralara kadar nasıl ulaşmış?

Amasya’nın Gümüşhacıköyü kazasından geldim. Buraya bu korkunun ulaşma nedeni de, aslında bizim halkımızın bilinçsiz bir şekilde bu ülkeyi suçlaması bence. Bizden önce Almanya’ya gelen arkadaşlar li olarak Türkiye’ye döndüklerinde, giysileriyle, görünümleriyle oradaki insanların görmedikleri bir görünümde olmaları nedeniyle insanları ürkütüyorlar, korkutuyorlar. Bu yüzden onlara iyi niyetle bakılmıyor. Mini etekli geliyor. Örneğin kollarının yarısı bilezik, mini etekli!

Onlar Almanya’ya geldiklerinde kendi ortamlarındaki geleneksel giysilerinin dışına çıkıp da, değişik Almanya’ya kendilerini uydurmuş gibi mi gösterdiler sizce?

Ben geldiğimde Almanya’da öyle bir giyim kuşam yoktu. Önyargılar, bizim halkımızın yurtdışına çıkmamasından kaynaklanıyordu. İnsanların hepsini aynı kefeye koyarak ‘Vay işte Almanya’ya giden şöyle olur, böyle olur. Yoldan çıkar; orospu olur!’ Ne bileyim, iyi bir kadın gözüyle bakılmıyordu. Erkekler de aynı şekilde suçlanıyordu. Böyle bir ortamın içinden Almanya’ya gelip de korkmadan hareket etmek olanaksızdı. Mutlaka korkuluyordu!..

Almanya’yı gelip gördünüz. Kasabada konuşulanlarla burada gördükleriniz arasında bir benzerlik var mı?

Korkmam nedeniyle her cuma akşamı Kur’an okuyordum

Almanya’ya gelip lojmana yerleştiğimde benim ilk gözüme takılanlar da aşağı yukarı Türkiye’de görüldüğü gibi aynı kıyafetlerle karşılaştım. Beni çok korkuttu. Bir oda arkadaşım vardı. Kendisi Çorum’dan gelmişti. İşten geliyordu, çizmeleri de kadar çekiyor, mini eteğini giyiyor, aşırı derecede bir makyaj ve gece kaldığı odayı terk ediyor, sabaha karşı geliyordu. Bu bana oradaki duyduklarımın doğru olduğunu gösteriyordu. Yaşamı gözümle görüyordum. Evin bir tek kızı olarak, “Benim kızım da gider Almanya’da orospu olur.” gibi ailemin korktuğu sorunlarla karşılaşırım korkusuyla, her cuma akşamı oturduğum yerde Kur’an’dan bir parça okuyordum. Onu okuduğum zaman kendimde bir rahatlama hissediyordum. Her perşembe günü akşamı hayırlı bir akşam olması nedeniyle yasin okuyup yatıp, kendimi o şekilde teselli ediyordum. Benim ailemden aldığım dini terbiye idi. Yoksa herhangi bir yere bağlılığım yoktu. Aşırı dincilik açısından da değildi bu davranışım.

Namaz kılıyor muydunuz?

Kur’an okuduktan sonra iki rekat kılıyordum. Özellikle Tanrı’dan yardım diliyordum; beni koru, kurtar, yanlış yollara düşürme, diye dua ediyordum. Benim dine yaklaşımım böyleydi.

Siz bunları yaparken arkadaşlarınız da size eşlik eder miydi, onları da çağırıyor muydunuz?

Kur’an’ı kendim okuyordum. Kimseyi çağırıp birlikte okuma ihtiyacı duymuyordum. Fakat odamın karşısında Aydınlı bir arkadaş vardı. O Kur’an’ı güzel okuyan biriymiş. Banyolarımız odalarımızın dışındaydı. Ben bir gün abdest alıp içeri girdiğimde ‘Ne yapıyorsun?’ diye sordu. Kur’an okuyacağım dediğimde “Ben de okumayı çok istiyorum ama, beni bir dinleyen olsa.” diye söyleyince, “Sen oku ben dinleyim, ben okuyayım sen dinle.” dedim. Onunla böyle bir karşılıklı okuduk, birbirimizi dinledik. Daha sonra o bıraktı. Ben birkaç yıl devam ettim; ta ki evleninceye kadar.

Evlendikten sonra bir gün bayram ziyaretine gitmiştik. Büyüklerin elini öpmek adet ve töre olduğundan yaşlı bir insanın elini öpmek için elimi uzattığımda elini vermedi. Bu bende rahatsızlık ve tepki uyandırdı. Bunun nedenini araştırmak için eşim yardımcı oldu. Dedi ki “Kur’an’da böyle bir şey varsa, okuyup anlayalım, insanı suçlamayalım.” Kur’an’ın Türkçesini alıp okuduk. Ben her okuduğumu insanlığa huzur getireceğini, insanlığa yararlı olacağını düşünerek, Arapçanın tam manasını bilmediğimden, ‘Amin’ dediğimde mutluydum.

Aslında ben ‘amin’ demenin hiçbir anlamı olmadığını, Kur’an’ın Nisa süresinde kadınların aşağılanmasını Türkçesinde okuyunca anladım ve elimi eteğimi çektim. Arapça okumaktan vazgeçip, kendimi koruyacak aklımın ve fikrimin olduğunu, bir başkasının korumasına ihtiyacımın olmadığını düşünüp, o yenilgilerden kendimi sıyırdım, kurtuldum.

Tanıdığınız Türkiye kökenli işçiler arasında hoca var mıydı?

Hoca var mı diye hiç soruşturmadım, ihtiyaç da duymadım. Biz geldiğimizde cami yoktu. Camiler sonradan ortaya çıktı. Camiler, tarikatlar ortaya çıktıktan sonra ben çok rahatsız oldum.

Üç çocuk tarikatlara teslim!

Denizlili komşularım vardı. Ben o zaman evliydim. Onlardan bana bir gün bir teklif geldi. Avusturya’dan bir bayanın geldiğini, çok iyi insan olduğunu söyledi evin hanımı. Merak ettim, bu bayan kimin nesidir diye, çağırdıkları için gittim. Onu görünce şaşırdım. Başındaki eşarbın kalitesi beni çok rahatsız etti. Üzerine giydikleri de oldukça kaliteliydi. Ev ev gezip insanları kendilerine bağlayarak örgütlediler. Ben, o komşumu uyararak, “Bu insanlara yaklaşmayın. Bakın bu insanların sırtındaki elbiselerin kalitesine! Belki sizin, o mağazalara gitme şansınız bile yok ama, onlar dini kullanarak paralarınızı alıyor. Kaçının, çocuklarınızı bunlardan koruyun.” dedim. Onların dini inançları çok güçlü ve körü körüne inandıkları için kendilerini o kimselerden alıkoyamadılar, onlardan uzaklaşamadılar. Üç çocuklarının üçünü de bu dincilerin eline teslim ettiler. Çocuklar bu yüzden Nürnberg’de meslek okuluna gidemediler. Büyük kız, tarikatın Nürnberg’deki mescidinde eğitim aldı, kapandı. Küçük kızı da tarikatın Türkiye’deki yatılı tarikat evine yolladılar. Orada kapalı bir mekânda iki yıl eğitim gördükten sonra hoca olarak Almanya’ya getirildi. Oğlan Avusturya’da eğitildi, imam oldu, Köln’e gitti.

Kız çocuklarını akraba çocuklarıyla evlendirdiler, aynı düşüncede oldukları için. Erkek çocukları üç evlilik yaptı, ama üçünde de mesut olamadı. Tarikatçıların yaşamı, çalışmaları buradaki insanları bozuntuya uğrattı. Aradan yıllar geçtikten sonra bir ara çocukların annesiyle görüştüğümüzde yaptıklarında pişman olduğunu söyleyerek, “Zamanında senin sözünü dinlemedim. Çocukları tarikata karıştırdık hayatlarıyla oynadık.” diyordu.

Kur’an öğrendiğinizden bu yana aklınızda ne kaldı, pişmanlık duyduğunuz oldu mu?

Ben Kur’an’ı okuduğumdan pişmanım dersem yalan konuşmuş olurum. Kendimi rahatsız edecek derin bir hoca değildim. Nitekim, belirli surelerin dışında da bir şey okumuyordum. Benim geldiğim zamanla şimdiki zaman arasındaki değişimi soracak olursanız, ben kendimi dünyada yaşayan şanslı insanlardan birisi olarak görüyorum. Evliliğimde karşıma çok iyi bir insan çıktı. Onun, benim ufkumu açması bana büyük bir mutluluk verdi. Ben de buna hazırmışım ki, o yolda yürümeyi kabul ettim. İyi ki Avrupa’ya gelmişim, iyi ki ben bu gibi meselelerle karşılaşmışım; neyin yanlış, neyin doğru olduğunu öğrenme şansım oldu.

Türkiye’ye izne gittiğinizde, aileniz Kur’an okuyan kızları olarak, değiştiğinizi görünce, tepki gösterdiler mi?

Kişilik olarak Avrupa’da hiçbir değişime uğramadım. Kılık kıyafet bakımından, dışarıya çıkma bakımından hareketlerimde kendimi kontrol eden biriydim. Bundan dolayı benim ailem bir rahatsızlık yaşamadı. Annem bana “Sen Kur’an okumuyor musun?” diye sorduğunda, “Hayır okumuyorum, sen okuyorsun sana da karışmıyorum.” demiştim. “Kızım günahtır.” deyince, “Anne günahı da bana, sevabı da bana, sen rahatsız olma.” derdim. Yani ailemden bana herhangi bir baskı yok. O, bana baskı ile okutulan bir şey değildi, anlatabiliyor muyum? Ben, insanların, dine körü körüne inanmasına karşıyım. Ama onun da bir faydası varsa, onlardan da faydalanmasına karşı değilim.

Oruç tutuyor musunuz?

Almanya’ya gelmeden önce tutuyordum. Almanya’ya geldikten sonra ilk gelen Ramazan ayında oruca başladım. O gün işe gittiğimde başım çok döndü. Düşecekmiş gibi oldum. Ve orucumu bozdum. Ondan sonra bir daha oruç tutmadım. Çünkü çalışma hayatımda bazı şeylerin gitmediğini gördüm.

Kaç vardiya çalışıyordunuz?

Normal çalışıyordum; sabah yedide işe başlıyordum saat on altıya kadar çalışıyordum.

O yıllarda cami yaptırmak için para toplayanlar var mıydı?

Hatırladığım kadarıyla Iğdır’dan iki hoca bir kadın arkadaşı ziyarete gelmişlerdi, kaldığım lojmana. Özellikle Iğdır’da yapılacak bir camiye bağış için gelmişlerdi. Bizde gelen konuklara, adettendir, töredendir şeker ve kolonya ikram edilirdi. Kolonya ikram ettik. Genç olan hoca şekerimizi aldı, yaşlı olan almadı. Niye almadığını sorduk. Almanya’da olduğu için “Bunun içerisinde domuz yağı vardır. Günahtır yiyemem.” dedi. Arkadaşla odadan çıkıp mutfağa gittiğimizde hocanın bu tavrına tepkimiz şu oldu: “Vay namussuz! Şekeri yemiyor da buranın etini, ekmeğini nasıl yiyor.” diye söylendik. Bu adam Türkiye’den gelirken etini, ekmeğini birlikte mi getirmişti? Madem buranın şekerini yemiyor, camisine de ne para vereceğiz. Bu da ‘gâvurun’ parasıdır! deyip para vermedik. Onlar da çekip gittiler. (Bu sözleri yüzlerine karşı söylemedik) Daha sonra Iğdırlıların hocaları turist olarak getirdiklerini duymuştuk.

ABDESTİMİ ALIR NAMAZIMI KILARDIM

Mustafa Öztürk Sinop’un Türkeli kazasının Karabey köyünde doğuyor. Köy yüz hanelik, iki mahalleden oluşuyormuş. Kazaya uzaklığı sekiz kilometre. Ailesi tarımla uğraşıyor. Mustafa da tarımda çalıştığı sırada Almanya’ya gitmiş. “Sabanı bıraktım buraya, Avrupa’ya geldim” diyor konuşmasının arasında.

Köy dalgalı bir arazının üzerine kurulmuş. Mustafaların arazilerinin toplamı yüz elli dönüm. Mustafa “Bir babanın bir oğluyum, iki de kız kardeşim var. Ailem amcamın kızıdır. Onların malı da bende! Ben ekip biçiyorum” diyor.

Sizin köyden Almanya’ya kaç kişi geldi?

Hesap et, ben bir kişi geldim şimdi sekiz kişi oldum. Bizim köyden yüz kişi vardır. Köyde adam kalmadı, ihtiyarlar kaldı. Ben de ihtiyarladım ama, gidemiyorum.

Neden gidemiyorsunuz?

Buradan dönmek kolay olmuyor. Yaş ilerledi, ben buradan emekli olmak istiyorum.

Almanya’ya geliş nedeniniz neydi?

1968 yılında Avusturya’ya turist geldim. Orada bir yıl çalıştım. Oradan burada olan tanışlara istek yaptırdım. 1969’da Almanya’ya bir inşaat firmasına geldim.

Türkiye’den ayrılışınızda ne kadar yurtdışında kalacağınızı düşünüyordunuz?

Ne kadar kalacağımı kestiremedim. Yalnız bu tarafa gelince durum değişti. Alman hükümeti, yarın yabancılar yurduna dönsün sözünü söyleyebileceğini düşünerek hareket etmişimdir. Yani hiç lüzumsuz harcama yapmamışımdır. Yarın dönecek gibi hazırlıklı olmuşumdur. Paranın nerede lazım olacağı belli olmaz. Paraya önem verdim ve yatırım yaptım. Çocuklarımın da hiçbir yere muhtaç olmaması için asla fuzuli masraf yapmadım. Kazancıma sahip oldum.

Köyde bir fırın yaptırdım. Merkez Bankası’nda param var. İstanbul’da bir arsam var. Belki çocuklara lazım olur, diye aldık. Bunlar hep çalışma gücüyle oldu.

Çalışıp para kazanmışsınız ama, yine de şunu soracağım, Almanya sizden ne kadar aldı, size ne kadar verdi?

Almanya benden büyük bir kâr sağladı. Vergi dairesine para ödedim. İşyerinde kendimi yıprattım iş sahipleri kazandı. Kazancımın yarısından fazlası Almanya’da kaldı. Maddiyattan bir şeyler yaptıysam da ömürden kaybettim, yani ihtiyarladım.

Çok yaşlı görünmüyorsunuz?

Öyle mi, ben kırk yaşımda Avrupa’ya geldiğim zaman başımda ak yoktu. Ben çok serbest büyüdüm. Şimdi ağrılar her taraftan telefon çalıyor.

Çalışma koşulları nasıldı, işiniz ağır mıydı?

Çalışabiliyorum, o işte daha da on sene çalışabilirim. Tozlu, döküm içinde çalışıyorum. Günde on tane maske değiştiriyorum, toz yutmamak için. Gözlüksüz, kulaksız çalışamıyorum.

Bu memlekette yıllardır çalışıyorum. On iki yıl günde on saat çalıştım. Şükür Allah’a bir romatizma var, bir de mide ağrısı.

Boş zamanınızda ne yapıyorsunuz, ne ile meşgul oluyorsunuz?

Bekâr adamın boş zamanı olur mu. Çamaşırımı yıkarım, yemeğimi yaparım. Ondan sonra insan yorulur yatar. Abdestimi alırım namazımı kılarım.

Hanımınızı hiç yanınıza getirmediniz mi?

Köy tarafını yalnız bırakamadım. Evde sakat kız çocuğu var, ona bakıyor. Yani evli-bekâr. Evlendi boşandı! Değme yere gitmiyor. Bana ‘Ekmeğimi veremezsen haber ver.’ diyor. Çocuğun biri İmam Hatip’te okuyor. Onu bu tarafa getirmeyi düşünmedim. Bunlarla beş çocuğum var.

Hanımınızdan ayrı kalmanız zor olmadı mı?

Ayrı kalmak Müslüman’a layık bir durum değil. Çok zor oldu.

Canınız kadın istediğinde ne yapıyordunuz?

Şimdi, hiçbir tarafa yakınlık vermiş değilim. Abdestimi alır namazımı kılarım. Hiçbir kötü yola gittiğim olmadı. Şu anda da yaş ilerledi. O orada, ben burada! Eskiden çalıştığım yer olsaydı, belki kötü yola gitmiş olurdum. Nürnberg’de sekiz yıl çalıştım. Firmada çalışanların yarısı kadındı. İşçi yurdu da öyle. Onlardan ayrı kalmak kolay değildi. Yakayı bir ele verseydim dönmek zor olurdu.

Almanya’ya geldiğinizden memnun musunuz?

Maddiyata dayanırsa memnunum. Maneviyata kaldıktan sonra memnun değilim.

Neden memnun değilsiniz?

Ayrılık!.. Aile yaşantısından mahrum kaldım. Ben burada, hanım orada.

Almanya’nın neyini beğeniyorsunuz?

Bilhassa Almanlar işyerlerinde kendi malları gibi iş aletlerini koruyorlar. Hilesiz mal yapıyorlar. Kalite için gereken masrafı harcıyorlar. İnsanlık yönleri iyi. Bir insan iyiliğini kendisinde arayacak. İyi kimseyi takdir ediyorlar.

Alman kadınlarını nasıl buluyorsunuz, beğeniyor musunuz?

Benim karılarla ilişkim mi var ki bileyim! Alman gençleri perişan bir durumda.

Başka bir diyeceğiniz var mı?

Başka bir diyeceğim yok.

FRANSA’DAN ALMANYA’YA PARA KARŞILIĞI İSTEK

Rıza Yıldız, Yozgat’ın Sorgun ilçesine bağlı Çayözü köyünde 1945’te doğup büyümüş. “Köyümüzden 1960’lı yıllarda başlayan göç, kırk yıldır sürüyor” diyor. Kendisi de bu göçün içinde olanlardan. Göçün nedenini şöyle anlatıyor: “Ben de, köyün diğer çocukları gibi çok ağır şartlar altında yağmurda, karda, çamurda, sıcak yaz günlerinde kimi zaman yalın ayak, kimi zaman çarık giyerek koyun kuzu otlatıp, bağ bostan bekledim. Tavukları, kuşları kovalayıp, çelik çomak oynayıp, helle ve tarhana çorbası içip, yufka ekmek, bulgur aşı yiyerek büyüdüm. 1959’da ilkokula başladım. Başarılı bir öğrenci olarak bitirdim. Yoksulluk yüzünden daha fazla okuyamadım. 1959’da 14 yaşında harman kalkıp da, bağların üzümü toplandıktan sonra, üstü açık bir kamyonla ilk defa Ankara’ya çalışmaya gittim.” diyor. İster iç göç olsun ister dış, bir defa göçe başlandığında, kuşlar gibi rahat konaklanacak yer buluncaya kadar göç devam eder. Rıza Yıldız, bir defa yuvasından çıkmıştır; göçü sürdürür ve 1971’de Fransa’ya gider. Yaşı yirmi beş. Bir atölyede çalışmaya başlar.

Hangi amaçla Fransa’ya işçi olarak gittiniz?

Yıl 1971 idi. O günlerde Ankara’da sıva işleri alıp yapıyordum. Amacım Almanya’ya gidip çalışıp bir sıva makinesi alıp Türkiye’ye dönmekti. Türkiye’de onu övüyorlardı. Ama, Almanya kapıları kapanmak üzere idi; işçi almıyordu. Aklımda olan Fransa’ya gidip oradan Almanya’ya geçmekti. O nedenle Fransa’ya gitmek için harekete geçtim, İş ve İşçi Bulma Kurumu’na başvurumu yaptım. Kısa bir süre sonra Fransa’ya işçi olarak istek kâğıdım çıktı. İstanbul’daki Fransa İrtibat Bürosu’na giderek kumanyamı, evraklarımı ve yol planımı alarak yola koyuldum ve böylece kara trenle uzunca bir yolculuktan sonra Fransa’ya ulaştım. Firmama teslim oldum, işbaşı yaptım ve çalışmaya başladım.

Çalışanlar arasında sizden başka Türkiye kökenli işçiler de var mıydı?

Olmaz olur mu? Üç arkadaş olarak bir köyde kalıyorduk. Başka firmalarda çalışan Türklerin olduğunu söylediler. Onları görmeye gittik. Bayağı kalabalıktılar. Şereflikoçhisarlılar vardı, onlarla tanıştık; gitmeler gelmeler oldu. Memlekette olanları, gelişmeleri konuşturduk. Onlar da ip yapılan bir firmada çalışıyorlardı. Benimki hızar kereste atölyesiydi. Aynı zamanda çatı işleri yapıyorduk.

Bir gün arkadaşlardan biri heyecanla geldi. Almanya ile ilgili bir haberi olduğunu söyleyerek: “Almanya’da bizim yakın bir köylü var. Adam çok dürüst bir insan. Beş vakit namazına beş vakit daha katıyor. Fransa’dan Almanya’ya istek yapıyor.” dedi. Benim bir senem dolmuş, kontratımın süresi bitmişti. Geçebilirsem Almanya’ya gideyim, dedim. Bir gün bu adamın Almanya’dan geldiği haberi geldi. Adamın yanına vardık. Salon gibi arkadaşların yattığı bir yerde toplandık. Hoş beş ama, adam vakitli vakitsiz namaz kılıyor. Namazla göz boyama gibi bir durum var. Bana göre öyle.

Bizim oralarda o zamanlar hoca ve cami olmadığından herkes normal yaşantısına devam ediyordu; gündüz çalışıyorlar, akşam eve geliyorlardı. Böyle bir durumu ne görmüş ne de karşılaşmıştım.

Adamın konuşmasından aklınızda neler kaldı?

Allah’ı hiç dilinden düşürmüyordu. “Allah’ın izniyle bu işi beceririz, Allah’ın izniyle yaparım!.. Allah’ın izniyle bu işin üstesinden gelirim!..” diyordu.

Kaç kişi katılmıştı?

Otuz kırk kişi katılmıştı. Katılanların hepsi Almanya’ya gitmek istiyordu. Bu toplantıda adamın konuşmasından sonra istek için üç kişi çıktı. Bunların parasını aldı.

Almanya’ya bir istek yapmanın fiyatı ne kadardı?

Tahminen 3000 Frank’tı. Adam, ilk önce bunun yarısını alıyordu.

Herhalde bu isteği yaptıran aracı kayıtlı kuyutlu yaptırıyor ama, arada para elden ele (rüşvet!) gidiyordu. Bunu nasıl yaptırdığı konusunda bilginiz var mı?

Adam Almanya’da bir fabrikaya gidiyor; bu herhangi bir fabrika da olabilir, bildiği bir fabrika da olabilir. “Elimde üç kişi var, firmanızda işçiye ihtiyaç var mı, alır mısınız?” diyor. İşçi almada yetkili kişi ‘Var’ diyerek imzalıyor anlaşmayı. O kâğıtlar Fransa’da çalışan işçiye yollanıyor. Bana da öyle oldu, ama konsolosluk aracılığıyla. Fransa’daki konsolosluğuna gönderiyordu. Ondan sonra Fransa’daki konsolosluktan bir davetiye geliyor o işçiye, ben de öyle geçtim. Ondan sonra Alman konsolosluğuna geliyor. Görevliler kontrol ettikten sonra işçinin vizesini veriyor. “2 Şubat tarihinden itibaren Almanya’ya gitmeye hazır ol!” diyor. O şekil yolluyor.

Para veren üç kişinin isteği oldu mu?

Evet, o üç kişinin kayıtlarını yaptı etti ve iki üç ay içinde onları Almanya’ya geçirdi. Bunun üzerine, Almanya’ya gidiş olanağı arayan herkes daha çok kanat etti, bu adam bu işi yapıyor, diye. Ne kadar olduğunu bilemem, bilirim dersem günah sahibi olurum; çokları ona para verdiler, ama ben hiç aklımdan geçirmedim. Buna para kaptırmadım. Bu adam bir fırıldak çeviriyor, dedim. Aklımda kaldığı kadarıyla on beş kişinin parasını aldı paraların üzerine yattı. Hiçbirinin de kâğıdı çıkmadı! Para verenler bir hak iddia edemediler. Senet yok, kefil yok ve adamın izi yoktu! Sanıyorum, adam kendini tanımayan Türklerin olduğu başka bir bölgeye gitti. Çünkü Fransa’da iyi bir kaynak bulmuştu.

Bu kişi, herhangi bir teşkilata, cami derneğine bağlı olduğunu söylüyor muydu?

Hayır, o adam hocaymış. Biz de adama hoca diyorduk zaten.

Toplantı sırasında, konuşmasına ara verip namaz kılması, Almanya’ya gitmek için bir olanak arama içinde olan insanları nasıl etkiliyordu?

“Benim namaz saatim geldi.” diyerek içeri odaya gidiyordu. O zaman bunu izleyenler “Bu abdestli, namazlı, inançlı bir adam. Bize hiçbir şey olmaz. Bu bize oyun oynuyor, dememiz mümkün değil.” diyorlardı. Herkes böyle bir inanıştaydı!

Siz nasıl Almanya’ya gittiniz, kim istek yaptı?

Beni Almanya’daki akrabam getirdi. Bahçe işçisi olarak istek yaptı, 1973’te Wuppertal kentine geldim.

O dönemde Wuppertal’da mescit ya da cami var mıydı?

Hiçbiri yoktu, birkaç defa bayram namazını bir ardiyede kıldık. Gelen cemaat otuz kişi dolaylarındaydı. Daha sonraki yıllarda bu sayı giderek arttı, seksene ulaştı. Namazlarda küçük salonlara sığmayacak kadar cemaat vardı. Tam bu yıllarda Wuppertal’da cami açma dönemi başladı.

Dernekler olmadan önce insanlar hep birbirlerine gidip gelirlerdi, Anadolu halkı. Alevi, Sünni, Kürt ayrımı yoktu. Hanımlar börek, çörek yaparlardı, bizde ocak başı sohbeti yapardık. Yakın köylü, tanış ve nereli olursa olsun egal! (normal...) Erzincanlı, Sivaslı ve Yozgatlı fark etmiyordu. O gençlik yıllarımızda otururduk, yenilir içilirdi; hanımlar bir yerde, aynı odanın içinde. Onlar kendi aralarında dertleşip memleket hasretini konuşurken, biz de içki yudumlardık. Böyle de günlerimiz oluyordu.

Camiler, dernekler kurulunca insanlar birbirinden koptu

Bana göre, camiler ve dernekler kurulduktan sonra insanlar birbirinden koptu, şimdiki durum oldu. Neden böyle oldu, bilemiyorum? Ondan sonrada bir kirli el geldi, herkesin camiye gitmesini mecbur eder gibi Wuppertal’da bir gelişme oldu. Buraya ilk önce Milli Görüş ve Kadiri tarikatı el attı.

Özellikle tarikatlara bağlı camilerde kadınların, kızların başlarını zorla kapatma baskısı olduğunu söyleyebilirim. Benim eşim çalıştığı işyerinde tanık olduğu bir olayı şöyle anlatıyor: “Bir Kayserili hanım var. Çok da güzel, cicili bicili bir hanım. Sabahları işe geldiği zaman gözleri böyle kıpkırmızı idi. Yani ağladığı belli oluyordu. Bir gün dayanamadım, senin derdin nedir, diye sorunca ‘Bizim herifte bir hastalık var. Uzun yıllar istirahata ayrılınca, adam kendini camiye verdi. Her gün gelip diyor ki, sen başını kapatacaksın! Sen kapanacaksın, ben kapanmayacağım, derken evimizde bundan dolayı huzursuzluk oluyor, kavga da bu yüzden oluyor’ dedi.”

Sonra kadın kapandı hacca da gitti. Eskiden el sıkan, merhaba, diyen kadının şimdi elini sıkamıyorsun. Sen bakınca başını başka yere çeviriyor.

Böyle davranışlar ne zaman başladı?

1977-1980’li yıllarda olabilir. Ondan önce birbirimize bağlılık ve güven vardı. O güven ortamı şimdi kalmadı.

“NASIL OLDU YOLUM DÜŞTÜ KÖLN’E?..”

Federal Almanya’da Türkiye kökenli işçilerin göç tarihinde Köln’ün önemli bir yeri vardır. Nasıl oldu da çoklarının yolu düştü Köln’e? El kapısı; Ford Otomobil Fabrikası, Cam Fabrikası, Kablo Fabrikası, Traktör Fabrikası ve Çikolata Fabrikası ekmek kapısı, aş kapısı oldu!.. Birden bine, binden on binlere ulaştı Köln’den geçenlerin, konaklayanların ve Kölnlü olanların sayısı!.. Türkiye’nin her yöresinden; Türk, Kürt, Laz, Ermeni, Sünni, Alevi, Arap, Süryani tüm renkleriyle göç almıştır Almanya’nın bu tarihi kenti. Geri dönmek üzere geldiler, geldiler de dönemediler!.. Emekleriyle, kültürleriyle kaldılar; hem aldılar, hem de verdiler.

Türkiye kökenlilerin tarihinde çok önemli gelişmelerin ilk tohumları 1960’lı yılların başından başlayarak bu kentte atılmıştır. İlk mescit burada açılmış, Çalışma Bakanlığı, din hizmetlerini de sürdürmek için, İlahiyat ve Yüksek İslam Enstitüsü mezunu olanlardan ‘Sosyal Hizmet Ataşesi’ adı altında uzmanlar yollamış. Ünlü Köln Dom Kilisesi’nde ilk bayram namazı kılınmış ve Türkiye kökenli İslam kuruluşlarının ilk bölünmeleri buradan başlamıştır. Bu özellikler nedeniyle, Avrupa’da da aynı çizgide İslamcı kuruluşların oluşmasına öncülük eden, Almanya’da Türkiye kökenli üç büyük İslam kuruluşunun, İslam Kültür Merkezleri Birliği (İKMB)’nin, İslam Toplumu Milli Görüş (İGMG)’ün ve Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB)’nin genel merkezi Köln’de bulunuyor.

“Vay başımıza gelenler!..”

“.... Yirmi üç yaşındaydım. Babam ölmüştü. Anam Almanya’ya gideceğimi duyunca çok ağladı. ‘Oğlum gel gitme... Dönemezsin, gelemezsin... Elin gavurlarının arasında işin ne. Bunu nereden çıkardın? Vay başıma gelenler. Sen kafaya koymuşsun, yap yapacağını. Orada perişan olma. Bize yaz, burada tarlayı satar seni geri getiririm’ demişti” diyor Sami Yaldır. Anasını da nasıl razı ettiğini şöyle anlatıyor: “Köyümüzde Şükrü Amca adında bir adam vardı. Birinci Dünya Savaşı’nda Balkanlar’da Almanlarla birlikte askerlik yapmış. Anama ‘Almanlar iyidir’ dedi de onu razı etti” diyor.

Sami Yaldır Niğde’nin Aksaray kazasına bağlı üç yüz hanelik Saratlı köyünden. Alevi Bektaşi köyü olan Saratlı’da cami var, Cemi evlerde yapıyorlar. Sami Yaldır’ın dedesi hem hoca, hem de dede; her ikisini de birlikte götürüyor.

Rençberlik yapılan köyde Sami Yaldır orta halli bir ailenin sekiz çocuğundan biri. Köyde ilkokulu bitiriyor, Ankara’ya gidiyor araba tamircisi oluyor. Almanya’ya işçi olarak köyden 1962’de ilk giden Sami Yaldır oluyor.

Kırk yedi yıldır Almanya’nın Köln kentinde ve Kuzey Ren Westfalya eyaletinde renkli bir yaşantısı olan Sami Yaldır, başlı başına canlı bir tarih. Bu uzun yolculuk üzerine söyleşimizde, başlangıcından bugüne kadar uzanıyoruz.

Almanya’ya gitmek nereden aklınıza geldi?

Ben Ankara’da çok yaşadım, günlerim hep bu şehirde geçti. İşçi alındığını gazetelerden okudum. Şansımı bir deneyim, deyip çıktım yollara.

Yolculuğunuz nasıl geçti?

Uçakla gittik.

Uçakta kaç kişiydiniz?

130 kişiydik. Hepimiz Köln Ford Fabrikası’na gidiyorduk. İlk defa uçağa bindiğimiz için hepimiz korktuk. Konuşamadık bile, sesimiz çıkmadı. Hostesler geliyor yemek veriyordu ama, iştahımız kapanır gibi oldu! Pilot “Şu kadar yükseklikte, şu hızda uçuyoruz.” deyince herkes sustu!

Aranızda kadın işçiler de var mıydı?

Hiç yoktu.

Uçak yolculuğu sırasında ağlayan oldu mu?

Olmaz olur mu! Birçokları ağladı. Anaları, çocukları geride kalmıştı. ‘Gâvurlarla nasıl anlaşacağız?’ endişesi vardı. Herkes böyle kendi arasında fısıldaşıyordu. Geldik, düşündükleri, korktukları kadar değildi. Köln-Bonn Havaalanı’na, ilk kuşaktan gelen biz olduk. Havaalanına indik üç otobüs geldi. Bizi otobüse aldılar Köln’ün dışında bir yerleşim merkezinde işçi yurtları olarak tutulmuş, hazırlanmış ikişer katlı evlere götürdüler. Alman’la evli Güven adında bir tercüman geldi bizi yerleştirdi.

Kaldığınız odaların durumu nasıldı, ihtiyaçlarınızı ne şekilde gideriyordunuz?

Biz ev kirası vermiyorduk. Odalar iki, üç kişilikti. Tek mutfak vardı, burada yemeklerimizi pişirip, masada oturup yiyorduk. Bir tek banyo vardı. Sıra ile banyo yapıyorduk. Yememizi, içmemizi iki gün firma karşıladı.

İş başı yaptığınızda nasıl bir işle karşılaştınız?

Cuma günü geldik, pazartesi günü işe başlattılar. Akan banda verdiler. Ağır bir işti. Bilmediğim bir işti, bant durmadan yürüyordu. Yetiştiremediğimde bana düşen parça geçip gidiyordu, dönüp bir daha geliyordu. Ama bu defada parça çift geliyordu. Usta başı tercümanı alıp geliyor konuşuyor, bir sürü laf ediyordu “Niye ağır çalışıyor, niye beceremiyor?” diye. 1966’ya kadar bu bantlarda çalıştım. Oradan kaynak işine geçtim. Günde sekiz saat çalışıyordum.

Ford’da, geldiğiniz ülkedekinden oldukça farklı gelişmiş iş koşullarıyla karşılaştınız. Alışılmamış ağır çalışma koşulları, yabancılık, dil bilmeme, mesleksiz yardımcı işçi olma, bu ağır iş koşullarını daha da ağırlaştırıcı nedenler arasındaydı. Bunun sağlığınız üzerindeki baskısını ve etkisini anlatır mısınız?

Evet, insanların bantlarda anası ağlıyordu. Üç vardiya çalışırdık. Çoğu arkadaş sık sık hastalanırdı. Kendilerine bakamıyorlardı. Mideden hasta olanın da sayısı az değildi. Dr. Mehmet Akgün ile Dr. Tokgöz Ford Fabrikası’nın doktorlarıydı. O zaman İşyeri Hastalık Kasası (Betrip Krankenkasse) vardı. Dr. Tokgöz hastalığa çıkan işçileri denetlerdi, bir haftayı geçince. Hastanın yatağında olup olmadığını kontrol ederdi. Yatağında bulamadıkları hakkında rapor tutar, eğer hasta yatakta olmadığının zorunlu nedenini ispat edemezse, hastalığa çıktığı günlerin parası kesilirdi. Ama Dr. Mehmet Akgün efendiydi, bunu o yapmazdı

Türkiye kökenlilerin sayısı ne kadardı?

Bizim geldiğimizde çok Türk yoktu.

Gelişin ilk aylarında, yıllarında namaz kılıyor muydunuz, kılanlar nerede ve nasıl kılıyorlardı?

Dedem 117 sene yaşadı. Arapça ve Farsça biliyordu. Ben ondan Kur’an’ı öğrenmiştim Ben her gün gitmiyordum, kılmıyordum. Bayramdan bayrama, arada bir de cuma namazına giderdim. Köln’de Ford’un ‘Monheim’ adında bir işçi yurdu vardı. Bunun altında büyük bir yer döşenmişti. Cumaları Mehmet Ali Karaman namaz kıldırıyordu. Hemşehrim Mehmet Lal da o yurtlarda kalıyordu. O da cuma namazı kıldırmaya başlamıştı. Aramızda hoca çoktu. Bir de Bursalı vardı, üçkâğıtçı, o da namaz kıldırıyordu. Adını bilmiyorum. Dürüst bir adam değildi. Ama ‘Hocayım’ diye geçiniyordu insanların arasında.

Herhalde kaldığınız işçi yurdu küçük olduğu için orada namaz kılınmıyordu, değil mi?

Yok, bizim işçi yurdu da büyüktü. Bizim yurt 1000 kişilikti. Fakat namaz kıldıracak yer yoktu. ‘Monheim’ bize yakın, iki kilometre idi.

Ford’un içinde iş saatinde vakit namazını kılanlar oluyor muydu?

İlk yıllarda çalışan makinelerin arasında namaz kılanlar olurdu. İşçinin biri namaz kıldığı sırada iş kazası geçirince idare tarafından iş yerinde namaz kılma yasaklanmıştı. Ama, insanlar o zaman, bu günkü gibi dine fazla düşkün değildi. Herkes genç idi, karı kız peşindeydi.

Siz geldiğinizde dayalı döşeli namaz kılınacak yer var mıydı?

Mehmet Ali Karaman: “Alevilerin kestiği yenmez!”

Geldiğimde yoktu. 1965’te Köln Mülheim semtinde bir işçi yurdunda ‘Steinheim’ adında namaz için döşenmiş bir yer vardı. Bir Kurban Bayramı’nda oraya gittim. Cemaat çoktu, merdivenlere kadar döşenmişti. Mehmet Ali Karaman konuşması sırasında “Alevilerin kestiği yenmez.” dedi. Malatya Fethiyelilerden namaza gelenler vardı. Serkis onlardan biriydi. Dürüst bir oğlandı. Gitti hocanın yakınına “Pezevenk sen nasıl öyle konuşursun?” diyerek, ona ana avrat küfür etti. Yine Malatyalı arkadaşlardan biri silahını sakladığı yerden alarak yurdun içinde başladı havaya sıkmaya. “Dağılın gidin, böyle bayram namazı olmaz.” dedi. Herkes dağıldı, gitti. Bayramlaşma da kalmadı.

Mehmet Ali Karaman özür diledi mi?

Ne özür dilemesi, gitti kayboldu. Ondan sonra Köln Radyosu’nun Türkçe yayınlarına çıkmaya başladı, cuma günleri Kur’an okurdu.

Böylesi davranış milleti birbirine düşürmekti. Biz kendi memleketimizden kalkıp elin memleketine gelmişiz ekmeğimizle uğraşıyoruz. Daha gelmeden fitne oluyor. Okumuş bir din adamının konuşacağı laf değil. Ben kırk yedi senedir Almanya’dayım. Hiçbir papaz daha bana gelip de “Müslümansınız, bizim emrimizde çalışıyorsunuz, burada yaşıyorsunuz, yiyip içiyorsunuz kiliseye gelin.” diyen olmadı. Bizimki namaz kılar Allah’ı suçlar, abdest alır vatandaşı suçlar!

Tarihi Köln Dom Kilisesi’nde yankı uyandıran bayram namazı!

Tarihi Köln Dom Kilisesi’nde 3 Şubat 1965’te kılınan bayram namazına siz de gitmişsiniz. Temeli 1248’de atılan ve tam 632 yıl sonra bitirilen Almanya’nın ikinci, dünyanın ise üçüncü büyük kilisesine nasıl girebildiniz, buna kim önayak oldu da bayram namazı kıldınız?

Kaldığımız işçi yurdundaki arkadaşlar “Ramazan bayramı namazı kılınacak.” dediler. Nerede kılınacağını sorunca Dom Kilisesi’ne gideceklerini söylediler. Dom İdaresi’nden gidip müsaade alınmıştı. Cemaat olduk, gittik bayram sabahı. Herkes seccadesini, havlusunu getirmişti. Kilisenin içinde ezan okundu, sabah namazını kıldık, bayram namazı kılındı ve ilahiler okundu. Çıktığımızda, Dom Kilisesi’nin önünde çok insan görünce, yahu yoksa bizi dövecekler mi diye, korktuk. Çünkü o zaman Almancamız çok azdı. Halbuki kapıya birikenler turistler ve meraklılarmış.

Hıristiyan dininin ibadethanesi olan Dom Kilisesi’nde bayram namazı kılınmasına aranızda karşı çıkanlar olmuş muydu?

Oldu. Bu tartışma daha işçi yurdunda iken başladı. Kimisi, resimlerin, heykellerin olduğu yerde kılınmayacağını söylüyordu. Bazıları da bu nedenle bayram namazına gelmediler.

Bayram sabahı, yapısı ve içeriğiyle bakımından camiye benzemeyen Dom Kilisesi’ne girdiğinizde nasıl bir duygu içindeydiniz?

İnsan o an ürperiyor. Çünkü alışageldiğimiz cami gibi değil. İçimden, “Acaba yanlış mı yapıyorum?” diyordum. O dönemde dine daha sadıktık. Abdestsiz bir şey alsak elimize, çarpılacağız diye korkuyorduk. Şimdi adam alıyor eline Kur’an’ı ‘haşa’ sokağa atıyor. Bizim dönemimizde Kur’an’ı açıp kapamak, abdestsiz ele almak yoktu! Yanına varamıyorduk. Öyle duygular vardı.

Namaz kılarken kapıya bir nöbetçi koymuş muydunuz?

Bizden yoktu ama, papazlardan bir görevli vardı.

Kilise idaresinden bayram namazı müsaadesini kimin aldığını biliyor musunuz?

Aramızda Adanalı bir tercüman vardı. O adam bunun için çok mücadele etti.

Dom Kilisesi’nde bayram namazının kılındığı duyulduğunda Ford’un işçi yurtlarında kalan işçiler nasıl tepki gösterdiler?

Kimi doğru buldu, kimi yanlış. Bana ‘Sen de kilisede namaz kıldın mı?’ diyenler oldu. “Kıldım ne var?” dediğimde “Kabul olmaz, cezasını çekersin.” demişlerdi.

O yıllar haliyle siz de gençtiniz, namaz kılan arkadaşlarınız da gençti. Belki birçoğu da bekârdı Alman kadınlarıyla, kızlarıyla ilişkileriniz ne düzeydeydi, arkadaşlık yapanlarınız var mıydı?

Şimdi, açık konuşayım; Almanlar genellikle iyi insanlardı. Şöyle, birahanelere gidiyorduk. Orada zaten herkes birbirleriyle tanışıyor. Bizim geldiğimiz sırada Almanya’da herkesin bir sıkıntısı vardı. Ben geldim bir sene sonra araba aldım. Onunla işe gidiyordum. Yolda giderken beraber çalıştığım Almanları yakalayıp götürüyordum. Adam yirmi fenik verip tramvaya binmiyordu. Saatlerce yaya gidiyordu.

O zaman kadın daha çoktu. Erkekten fazla kadın vardı. Birahaneler doluyordu böyle!..

İşçi yurtlarına Yunanlılar ve İtalyanlar kadın getirirlerdi. Ama yurdun içine sokamazlardı, yasaktı. Onlar, karavan tipinde bir arabanın içinde çalışırlardı. İhtiyacı olan oraya giderdi. Sıraya girerlerdi. Bir seans 20 Mark idi. Daha ziyade, para biriktirmek için yurttan dışarı çıkmayan arkadaşların işine gelirdi. Namaz kılmaya da giderlerdi!

Kilise idaresi: Ayrıcalıklı bir durum değil!

Basının da ilgisini çeken kilisede bayram namazını Köln Express gazetesi şöyle veriyor: “Dün saban Köln Dom Kilisesi’nde alışılmamış bir sahne görüldü. Yaklaşık 400 misafir Türk işçi Ramazan ayının sona ermesi nedeniyle, kilisenin Kuzey tarafında kendilerine ayrılan bölümde yerlere serdikleri kilimler üzerinde namaz kıldılar, dua edip, ilahiler okuyarak bayramı kutladılar. Basına açıklama yapan Dom idaresi: ‘Bu ayrıcalıklı bir durum değil; Köln’deki kiliseler birçok kez Müslümanlara kapılarını açmışlardır. Yunan Ortadoks Kilisesi’ne bağlı olanlar da Köln kiliselerinde ibadetlerini yapmışlardır.’ dedi.” (Köln Express gazetesi 4 Şubat 1965)

Dom Kilisesi’nde bayram namazı, Köln, 1965

Bu arkadaşlarınız cumartesi pazar günleri ne yaparlardı?

Yurtta arabası olan arkadaşlar vardı. “Belçika’ya gezmeye gidelim.” diyerek yurttaki arkadaşları arabalara bindiriyorlardı. Bu arkadaşlarımızdan bazıları giderken yolcuların eline birer teyp veriyorlardı; teypli radyo. Gümrükten geçerken hepsinin elinde birer teyp!.. Gümrükten geçince herkesin elindeki teypler toplanıyordu. Arabanın sahibi arkadaş teypleri, gittikleri şehirdeki Türklerin olduğu işçi yurtlarına götürüp satıyorlardı. Öbür arkadaşlar da Belçika’daki işlerini görüyorlar, kadınlara, genelevlere gidiyorlardı. Belirlenen bir saatte ise toplanıp Köln’ne geri geliyorlardı.

Peki, Köln’de genelev yok muydu?

Vardı, Köln’de olmaz olur mu! Oraya girmek için öbürü, başka bir tanıdığı görecek diye çekinirlerdi, utanırlardı. Bizim milletimiz bir çeşit millet!

Belçika’ya gidip gelenlerde ne gibi değişiklikler olurdu?

Belçika’yı överlerdi.

Katolik kızıyla evlilik

Siz ne yapardınız?

Benim arkadaşım vardı Alman. Bugünkü eşimle 1964’te tanıştık Bir sene öyle gezdik, bir sene sonra nişanlandık. 1965’te Türkiye’ye götürdüm, 1966’da evlendik. Eşime, nüfuz cüzdanı çıkarttım, Türk pasaportu aldım. Çifte vatandaş oldu.

Katolik miydi, Protestan mıydı?

Katolik idi. Ailesi, annesi babası razı olmamıştı. Kızın babası Köln’nün merkezinde bir lisenin müdürüydü. Evlerinin yakınında bir kilise yapılıyordu. Ona çok katkıda bulunan bir adamdı. Koyu bir Katolik idi, çevresi de öyle. Kın bir Müslüman’la dolaşmasını ve evlenmesini gururuna yediremedi. Biz evlendikten üç ay sonra adam vefat etti. Ölümünü buna bağlıyorum! Ben aralarına girince ne kadar olsa gocundular. Bazı konular geçti; siz yanılıyorsunuz’ dedim.

Benim eşime çok çektirdiler. Ben de “Bırakmayacağım.” dedim. O da “Bırakmayacağım!” dedi. Mücadele verdik, uğraştık. Bana “Katolik olacaksın, bir sene Dom Kilise’ne gideceksin.” dediler. Tercüman yardımıyla konuşuyoruz. Dedim “Siz ne yapıyorsunuz, kendiniz Katolik oldunuz mu ki, beni oraya gönderiyorsunuz?” Orada papaz da vardı. Bana “Sen ne demek istiyorsun?” dedi. “Katolik olsaydınız, İsa’nın sözlerini kabul ederdiniz, insanlara daha saygılı, daha inançlı davranırdınız. Onları kendi haline bırakırsınız yollarını bulurlar.” dedim.

“Peki, siz evlenirseniz eşin ne olacak, hangi dini seçecek?” diye bana sorduklarında, “Kendisi bilir. Ben ona Kur’an’ı da getiririm, İncil’i de. Türkçe, Almanca hepsi var. Zaten Katolik olarak da yetişmiş. Neyi münasip görüyorsa oraya dönsün. İlla sen Müslüman olacaksın, diye kafasına bitip de kuru ağacı büktüremem.”

Eşinizle birbirinize aşık mıydınız?

Tabii, birbirimizi sevdik. Hâlâ beraberiz, kırk beş sene oldu. İki kızımız var.

Eşiniz Müslüman, siz de Katolik olmadınız öyle mi?

Yok canım, benim eşim benden daha Müslüman. Ben hiçbir zaman onu zorlamadım.

Eşin babası neden Müslümanlara karşıydı?

Katolik olmayanlar dinlenmez, gibi bir anlayışları vardı. Şimdi bunun o kadar üzerine gitmiyorlar.

Gergin bir nişanlılık dönemi geçirip evlendikten sonra akraba olarak birbirinize gidip geliyor muydunuz?

Gidiyorduk, kaynana ile görüşüyorduk. Eşimin anneannesinin evinde kaldık. Daha sonra o evi de ben satın aldım. İki bacısı vardı, onlar da bize karşı soğuk duruyorlardı. Ama, çocuk olunca arada bir gelip gidiyorlardı.

Evinizde kaç dil konuşuluyor?

Türkçe ve Almanca.

Artık yarı Alman’sınız. Almanya’yı sevdiniz mi?

Almanya bana her şeyi verdi, benden çok şey de aldı. Yine de köyü, doğduğum yerleri, töremizi geleneklerimizi özlüyorum. Geçen yıl memlekete gittim, üç ay köyde kaldım. Fakat eski töre, eski karakter, eski saygınlık, eski güzellik kalmamış. Köyler bile dejenere olmuş, bozulmuş. Köyde sosyal yaşam bitmiş. Eskiden olan olmayana veriyordu; şimdi yok!..

Dom Kilisesi’nde bayram namazından çıkan işçiler, Fotoğraf: Mümtaz Doğanay

YAŞAYANLARIN ANILARINDAN ALINTILAR

Köln Ford Otomobil Fabrikaları ve Türkiye kökenli işçiler deyince akla neler neler gelir!.. Olayın neresinden bakarsak bakalım, Türkiye’den ardı arkası kesilmeyen o büyük göçün göçmen işçileri, ABD ortaklı bu işyerlerinde neler yaratmadılar ki… Güçleriyle, kültürleriyle yoğruldular dönen bantların içinde, alışık olmadıkları işçi yurtlarının dört duvarı arasında. Yılları içine alan bu öykü bir solukta anlatılacak gibi değil. Ama anlatıldıkça anlatılır, ağızdan ağıza yayılır, kulaktan kulağa duyulur gider!..

Köln Ford Otomobil Fabrikaları’nda 42 değişik ülkeden işçi çalışır. Bunların içinde Türkiye kökenli işçilerin sayısı 1973-1980 dönemi içinde 12 bin 550 ile en yüksek seviyeye ulaşır.1 1984’ten beri Köln Otomobil Fabrikaları İşyeri İşçi Temsilcisi olan Cafer Pörtlü o dönemde Köln Ford Otomobil Fabrikaları’nda toplan çalışan işçi sayısının 28 bin olduğunu söyleyerek “Bu sayının üçte biri Türkiye kökenli işçilerdi. Almanya’da hiçbir fabrikada bu sayıda Türkiye kökenli işçi olmadığı gibi Avrupa’da da yoktu.” diyor. 37 yıldır Köln Ford Fabrikaları’nda deneyimli işçi ve işçi temsilcisi olarak çalışan Cafer Pörtlü şunu da vurguluyor: “Bantlara şöyle bir bakıldığında Alman görülemezdi. Hep yabancıydı, yabancılar arasında da Türkiye kökenliler ağırlıktaydı. Bantların devri yükseltilmiş, verim artırılmıştı ama, iş koşulları çok ağırdı!”

Salih Güldiken

Önce Köln Ford Fabrikaları’nda yıllarca işçi olarak çalışmış, IG Metal Sendikası listesinden işyeri işçi temsilcisi olarak seçilmiş. Ford Fabrikaları Almanya’da en çok yabancı çalıştıran kuruluşlar olduğu için Alman ve Türk işçiler, “Bu kadar yabancı çalışıyor, denetimde de bir yabancı bulunsun.” demişler. Salih Güldiken başarılı çalışmalarından dolayı, 1978’de yapılan denetim kurlu seçiminde aday olarak gösterilince seçilmiş. Böylece Almanya’nın çeşitli yörelerinde kurulu Ford Otomobil Fabrikalarının Denetim Kurulu üyeliğine kadar yükselmiş.

Mart 1962’de Köln Ford Fabrikaları’na ilk gelenlerden biri olduğunu söyleyerek, bantlarda çalışırken çektiği acı sıkıntıları hiç unutamadığını belirtiyor ve o koşulları şöyle dile getiriyor: “8 Mart 1962’de Ford’da işbaşı yaptık. Bizi hemen banda, ünlü ‘Y’ hallesine verdiler. Bu hallenin özelliği son montaj yeri oluşu. Arabaların bitimi bizim elimizden geçiyordu.

İlk kez bantta işçi olarak çalışıyordum. İş zordu. Bandın akımına ayak uydurmak çok zor oluyordu. İki haftalık işçiydim; bizi bantların hızı o kadar etkilemişti ki, soyunma odalarının hemen yanı başında yıkanma yerleri vardı. Burada arkadaşlarla yan yana yıkanıp yüzümüzü sabunlarken, ben yanımdaki arkadaşı itiyordum, benim sağımdaki de beni itiyordu.

Arkadaşım “Beni niye itiyorsun.” diyordu, ben de beni itene aynını söylüyordum. Robotlaşmıştık; bantta çalışıyormuş gibi farkında olmadan hareket ediyorduk. Gerçekten bakıyordum ki hem ben yürüyordum, hem de öteki arkadaşlar!.. Bu yürümede herkesin belirli bir sınırı vardı. Kimi üç metre, kimi beş metre yürüyordu. Ben de üçle on beş metre arasında işimi bitirmek zorundaydım. Bitiremezsem, benden sonra gelecek arkadaş ve ondan sonra gelecek de işini bitiremeyecekti. Bu nedenle verilen süre içinde herkes canını dişine takarak bitirmek zorundaydı.”

Salih Güldiken’le Köln’de Ren Nehri’nin kıyısında onlarca kiracının yaşadığı çok katlı bir yapının onunca katında, gösterişsiz şekilde döşeli evinde konuşuyoruz. Ren Nehri, kuş bakışıyla ayaklarım altında. Su durmuyor, akıyor!.. Ömür de öyle. Salih Güldiken emekli. Giden gün ömürdendir, deyip geçmişi anıyoruz.

Bu ağır çalışma sistemi boş zamanlarınızı nasıl etkiliyordu?

Yolumuz uzaktı. Kaldığımız işçi yurdundan işyerine otobüsle gider gelirdik. İş dönüşü herkes uyurdu. Dinlenelim, diye hafta sonunu dört gözle beklerdik. Bu çalışma sistemine dayanamayan çoğu arkadaşlar kaçtılar. Kimi üç dört haftalık iken Türkiye’ye döndü, hasta olanlar oldu.

Kaçanların, çıkanların yerini kimler dolduruyordu?

Türkiye’den her hafta elli ile yüz arasında işçi geliyordu. Gidenlerin yerini bunlar alıyordu. Bantlardan ne kadar çıkış oluyorsa , Türkiye’den fazlası geliyordu. Demek ki Türk işçilerinden randıman alıyorlardı. Bir ara öyle oldu ki, trenle yolculuk uzuyor, diye Türkiye’den uçakla işçi getirmeye başladılar.

Siz geldiğinizde bantlarda hangi ülkenin insanları çalışıyordu?

İtalyanlar çoktu. Biz geldikçe onlar ayrılmaya başladılar! Çalışan Almanlar da ya usta, ya da usta yardımcısı oldular.

Köln’deki Ford Araba Fabrikaları’nda üretimin kaçta kaçı Türkiye kökenli işçilerin elinde idi?

Üçte biri.

Şefik Karagüzel

Köln Ford Otomobil Fabrikaları’na ilk gelen dokuz işçiden biri Şefik Karagüzel. 1961’de geliyor. Türkiye’den araba motoru ustası olduğu için Ford’da motor kısmında çalışmaya başlıyor. Ama, tekniği ve motoru çok sevdiği halde verilen iş onu açmıyor. Bunu şöyle anlatıyor: “Ben Türkiye’de, yoksul ülke olduğumuz için eski motor tamir etme üzerine yetişmiştim. Ford’da yeni motor imal ediliyordu. Bu yüzden yaptığım işten zevk almıyordum. Hazır parçayı alıp takıyorduk. Ben itiraz edince arabaların bakımının yapıldığı kısma verdiler.” Burada üç yıl çalışıyor.

Almanya ile Türkiye arasında İş gücü Anlaşması imzalanmasının ardından işçi akımı başlayınca, Köln Otomobil Fabrikaları’nda yoğunlaşan Türkiye kökenliler için Ford müessesince, kentin çeşitli yörelerinde kiralanan binalar işçilerin kalacağı yurtlar haline getirilir. Ford’un 1974 verilerine göre, bu yurtların sayısı 36’ya, bu yurtlarda kalan Türkiye kökenli işçilerin toplam sayısı ise 8000’in üstüne çıkar. 2 Böyle bir gelişme, yabancı bir ülkede duyguların daha da etkili olacağının, çeşitli sıkıntıların bunu tetikleyeceğinin bilincinde olan İslamcı akımlar yavaş yavaş harekete geçerler. Yayılma, propoganda yapma birkaç yoldan yapılır. Bunların içinde Türkiye Çalışma Bakanlığı’nın yolladığı Sosyal Hizmet Ataşeleri, din görevlileri olduğu gibi, kimileri de Türkiye’den, işçiler arasında işçi olarak gelmiş ve çeşitli medreselerde eğitim görmüş bazı tarikatların müritleridir.

O dönemde kendisi de Almanya’da bir din görevlisi olan Türkobalı Osman Erkmen ‘Garp Hizmeti’ adlı kitapta topladığı anılarında şöyle diyor:

“Türk işçilerini çalıştıran her firmanın, işçilerin ikametlerine tahsis ettiği yurtlarda da umumiyetle birer mescit bulunur. Bu mescitlerde işçilerim arasından seçilen fahri imam ve hatipler (fırsat buldukça) nöbetleşe vazife görürler. Türk Çalışma Ataşeliklerinde vazifeli resmi “Din Görevlileri” de Türk işçilerini yurtlarında ve mescitlerinde ziyaret ederek onlara dini telkinde ve nasihatte bulunur. Onların hasta olanlarını hastanede ve mahkûm olanlarını da hapishanelerde ziyaret ederler. Bu resmi din görevlileri Almanya’nın Bonn, Berlin, Essen, Köln, Frankfurt, Münih, Hannover, Hamburg, Stuttgart ve Nürnberg Çalışma Ataşeliklerinde bulunurlar. Ayrıca, Belçika, Fransa, Hollanda, Danimarka ve Avusturya’da da birer Din Görevlisi bulunur.”3

Şefik Karagüzel ile söyleşimizi sürdürürken, Köln Ford Otomobil Fabrikaları’nda Türkiye kökenli işçilerin hem sayı bakımından, hem de üretimde oynadıkları rol bakımında etkileyici bir konuma geldiklerini, olayların içinde yaşamış canlı bir tanık olarak ortaya çıkan bir sorunun altını çiziyor: “Türkiye kökenlilerden önce, Köln’de olan yabancı işçilerin hepsi Hıristiyan idi. Bunların Almanya’daki sosyal yardım teşkilatlarıyla bir sorunları yoktu. Türkiye’den gelen işçilerin hepsi Müslüman olduğu için, Hıristiyan olan bu sosyal kuruluşlarla sorunlar çıktı, bizimkiler verilen hizmetleri reddettiler. O güne kadar işçi yurtları Ford Personel Dairesi’ne bağlıydı. Bunun üzerine Sosyal Gençlik Teşkilatı (Jugendsozialwerk) kuruldu. Köln Ford işçi yurtları bu teşkilata devredildi; Türkiye kökenli işçilerin sorunlarıyla bunlar ilgilenmeye başladılar. İşte ben de bu teşkilatta çalışmaya başladım.”

Sabri Sözeri çok sert fetvalarla ortaya çıkmıştı

Sosyal Gençlik Teşkilatı’nda ne olarak çalışmaya başladınız?

Köln Ford Otomobil Fabrikaları’nın işçiye ihtiyacı vardı. Her hafta Türkiye’den akın akın işçi geliyordu. Bunlara yatacak yerler lazımdı. Mevcut işçi yurtları yetmiyor, yeni yeni yurtlar açılıyordu. Ben Ford’a bağlı bu yurtlarda gezici müdürdüm.

Binlerce işçinin kaldığı bu yurtlara kimler gelip gidiyordu, herhalde bu kadar insan kendi haline bırakılmıyordu? Sizin anılarınız, karşılaştığınız ilginç olaylar vardır.

Nerede noksan varsa gidip orayı düzeltiyordum, izne çıkan idarecinin yerine bakıyordum. İhtilafları çözüyordum; benim olduğum yerde kavga dövüş olmazdı. İlk karşılaştığım olaylardan biri beni çok şaşırtmıştı. Bir gün işçi yurduna gittiğimde ne göreyim; işçiler çiçek yağlarını pencerelerden aşağıya fırlatıyor, kapıcı İtalyan da çuval almış onları topluyor! Ne olduğunu sorunca öğrendim ki; T.C. Bonn Büyükelçiliğinde bulunan Sosyal Hizmet Ataşesi Sabri Sözeri Hoca’nın cuma vade, çiçek yağlarında domuz jelatini olduğunu söyleyerek, yenmesinin caiz olmadığını açıklaması neden olmuş bu tepkiye.

Bu nedenle işçi yurtlarında onun konuşmasını istemiyorduk. Çünkü işçilerin aklını karıştırıyordu. Ben işçi yurdu müdürü olduğum yerlerde onu konuşturmuyordum. Çok iyi ilişkimiz olduğu halde konferans yaptırmıyordum. Sabri Sözeri çok sert fetvalarla ortaya çıkmıştı. Bir mescitte vaaz verirken, “Ağzınızdaki dişi yaptırmadan önce abdest almak zorundasınız. Yoksa ömrünüzün sonuna kadar abdestsiz kalırsınız; yapılan dişin altına su değmediği için abdest alınmış olmaz!” demişti.

Sosyal Hizmet Ataşesi olarak Sabri Sözeri’nin geri alınması için Türkiye Hükümeti’ne şikâyette bulunduk. Geri alında ama, AP’den milletvekili seçildi, bu defa milletvekili olarak Almanya’ya geldi dolaştı, vaizlerde bulundu.

İşçilerimiz dini Hıristiyan olan bir ülkeye, dini İslam olan Türkiye gibi bir ülkeden geliyorlardı. İki kültür arasında kalışın sancıları vardı. Gözlemlerinize göre, özellikle iş alanı dışında, bu dışarıya nasıl yansıyordu, nasıl bir davranış ve tedirginlik içindelerdi? Neye gereksinim duyuyorlardı?

O zaman verilen fetvalar işçilerimiz arasında çabuk yayılırdı. Türkiye’den gelen işçiler güçlü kuvvetliydi. Tren İstasyonundan aldığımızda yetmiş, seksen kilo ağırlığında ve bakımlıydı.

Mehmet Alemdar seksen kiloydu. Zayıfladı, elli beş kiloya düştü! Domuz eti ve haram yemekten korktuğu için etsiz kuru fasulye ve patatesten başka bir şey yemiyordu. Bir gün yarı ciddi yarı şaka oturdum onun haberi yok iken, Almanya’da yiyeceği yemeklerin listesini çıkararak mektupla Ankara’da bir arkadaşıma yolladım. Ona, mektubu Mehmet Alemdar’ın adresine yollamasını rica ettim. Bir hafta sonra mektup geldi. Mehmet, bana “Seni bugün yemeğe, tavukçuya (Wienerwald) götüreyim.” dedi. Gittik, Ankara’dan Diyanet İşleri’nden mektup aldığını ve yenecek helâl yemeklerin listesini bana gösterdi. Ben yarım tavuğun yarısını yiyinceye kadar, o bütün tavuğu bitirdi. Çünkü günlerdir açtı. Bundan birkaç gün sonra “Mektubu ben yazdım.” dedim ama inandıramadım. Ankara’dan postaya verildiğine dair üzerinde posta pulu vardı. Ona inanıyordu. Dinine çok bağlı bir arkadaştı.

Hocaların konuşmaları, telkinleri çok etkili olduğunu söylediniz. Bu nasıl bir etki idi ve hocalarla nasıl ilişki kurarlardı?

“Biz nerede namaz kılacağız?”, “Ben nerede yemek yiyeceğim?” gibi sorular en çok sorulanlar arasındaydı. İşçi yurdunda önde gelen insanlara sorarlardı. Dini sözler aranıyordu.O nedenle bu tip ihtiyaçlar ortaya çıktı. Türkiye’den hocaların verdiği fetvalar işçiler arasında etkili oluyordu. Almanya’dan mektupla, Türkiye’ye köydeki hocaya, ya da ilişkide oldukları tarikata yazıp soruyorlardı. Müftülüklere yazıyorlardı. En çok yemek ve dini konular soruluyordu.

Yıl 1964. Müdürü olduğum 325 kişilik bir işçi yurdunda ilk mescidi ben açtım. Bodrum kattaki pinpon salonunu düzenleyerek namaz kılınacak hale getirmiştim. İşçiler arasında bazı fanatik tipler vardı. “Buranın ‘Beratı’ yok namaz kılınmaz” dediler. Bonn’a elçiliğe gittim ‘Berat’ın ne olduğunu sordum. “Müsaade” dediler. Din görevlisi Osman Bey’den, ‘Müsaade edilmiştir’ mühürlü yazısını alınca getirip işçi yurdunun kapısına astım! Bunun üzerine orada namaz kılmaya başladılar.

Yılmaz Esen

Köln’de yaşayan Türkiye kökenliler arasında en eskilerinden, en çok tanınanlardan biri Yılmaz Esen. “Federal Almanya’ya gitmek için o zaman İstanbul İş ve İşçi Bulma Kurumu ile çalışan Alman İrtibat Bürosu’na başvuruda bulundum. Almancam oldukça iyiydi. Benimle konuşan Alman yetkili ‘Bir firma bizden iki bin kişi istedi, sizi onlarla yollarız. Nasıl olsa bu kadar insanın bir tercümana gereksinimi olacaktır’ dedi. Gereken işlemleri tamamladıktan sonra 250 kişi ile topluca İstanbul’dan trenle 15.10.1962’de yola çıktık, 18.10.1962’de Köln’de olduk. Bir iki gün içinde de Ford Otomobil Fabrikaları’na işbaşı yaptık” diyor.

1934’te Mardin’de doğan, önce Köln Ford Otomobil Fabrikaları’ndaki çalışmalarıyla ardından yaşamında önemli bir yeri olan Almanca öğretmenliği ve açtığı dil okullarıyla ün yapan Yılmaz Esen, daha çocukken Almanca ile nasıl tanıştığını şöyle anlatıyor:

“Almanca öğrenmeye, 1941’de ilkokula gittiğim yıl başladım. Türkçe okuma yazmayla beraber, Almanca okuma yazmayı evde öğrendim. Ablam Alman Lisesi’ne gittiği için her gün evde Almanca konuşuyor, müzik dinliyordu. Ben de çocuk değil miyim, onu taklit ediyordum. O da bana yardımcı olunca, Almanca’yı hem konuşmaya, hem de yazmaya başladım. Ortaokulda yabancı dilim Almanca idi. Sınıfın en iyisiydim. Bütünlemeye kalan arkadaşlara ders veriyordum.”

Onunla söyleşimiz, Köln Ford Otomobil Fabrikaları’ndaki geçmiş anıları üzerine oldu.

Almanya’ya ilk yolculuğunuz sırasında gerek Türkiye’de ve gerekse Almanya’da, bu kadar da olmaz, diyebileceğiniz olaylarla karşılaştınız mı?

Evet, bir arkadaşımız kırılan parmağı ile Almanya’ya kadar gelmişti!

Nasıl oldu, yolda mı kırılmıştı?

O zaman Ankara’da Alman İrtibat Bürosu yoktu. Arkadaş Ankara’da işlerini bitirdikten sonra, İstanbul’daki büroya gelmek üzere otobüse binerken parmağı kapıya takılarak kırılıyor. Kendisini Almanya’ya yollamazlar korkusuyla bunu hiç kimseye söylememiş. Ford’a gelince arkadaşları söyledi. Hastaneye götürüldü, parmağı kangıren olduğu anlaşılınca kestiler!.. Biraz daha gecikseydi kolu gidebilirdi. Bu olay onu çok korkuttu. Parmağından değil, Türkiye’ye geri yollayacaklarından korkuyordu! Bunun için ağladı, sızladı. İyi olduktan sonra yardımcı olduk; Ford’a ilk giren marangoz oldu.

Ford’da işbaşı yaparken, hangi işi yapmak istediğinizi belirtme ya da istediğiniz, sevdiğiniz işte çalışma olanağınız var mıydı?

Ben dahil hiçbirim dünyadan haberi yoktu. Nereye verilirse oraya başlıyorduk. Birlikte geldiğimiz arkadaşların bir bölümünü bantlara, bir bölümünü de preslere vermişlerdi. Bu nedenle benim şansıma da bant çıktı. Ustabaşı beni hem tercüman olarak kullanmak, hem de bantta çalıştırmak istediği için kendi bölümümden ayrılmamdan yana değildi. Almancam olmasaydı beni perişan ederlerdi. Bir gün büroya giderek elektrikçilik istedim. Almanca konuştuğumu görünce “Sizi büroda çalıştıralım.” dediler. Banttan kurtuluşum böyle olmuştu.

Siz geldiğinizde bantlarda kimler, hangi ulustan işçiler çalışıyordu?

İtalyanların sayısı azdı. Daha çok Doğu Almanya’dan kaçanlar çalışıyordu. Arkadaş canlısıydılar. Tam Türk gibi cömert insanlardı. Sigara, kahve ikram ederlerdi.

Ford, o zaman Türkiye’de kadın işçi de alıyor muydu?

Hayır, Ford hiçbir zaman Türkiye’den kadın işçi getirmedi. Buradan başvuranları aldı.

Almanlarla Türkiye kökenli işçiler arasında daha çok hangi konular tartışmaya neden olurdu?

Fazla mesai. “Neden Almanlara var da bize yok” derlerdi. Bu yüzden çokları bantta çalışmak istemezdi. Çünkü bantlarda fazla mesai yoktu.

Ford yöneticilerinin Türkiye kökenlilere karşı tavırları nasıldı?

Oldukça iyiydi. Türkiye’den gelen işçilerin çalışmalarından memnun oldukları için o kadar insan getirdiler.

Bize karşı resmi makamların davranışları da gayet iyiydi. Bir örnek vermek istiyorum: Ailemi buraya getirmek için bir ev tutmuştum. Ev sahibi beni dolandırdı, evi vermedi. Şikâyet etmek için polise gittim. Memur asık bir suratla “İtalyan mısın?” diye sordu. “Türk’üm” deyince birdenbire yüzü değişti. Gülümseyerek, oturmam için bir koltuk gösterdi, bana yardımcı oldu.

İşçilerim günlük yaşamları nasıldı?

Aynı bugünkü gibi kendi içlerine kapalıydılar. Hep birbirleriyle alışveriş ediyorlardı. Benim gibi Almanca bilenlerin sayısı azdı. Bunların bir kısmı da vatandaşa yardımcı olmuyordu, işlerini büyük paralar karşılığı yapıyorlardı. Benim vatandaşlar arasında sevilmemin nedeni, işlerini çok az, uygun bir fiyatla yapışım ve neticelendirmemdir.

Siz Ford’a geldiğinizde, tüm işçilerin katıldığı ilk işletme toplantısının ne zaman yapıldığını ve burada neler konuşulduğunu anımsayabiliyor musunuz?

Sanki savaş olacaktı!

Türkiye kökenliler için ilk ayrı işletme toplantısı 1963 yılında yapıldı. 2000 bin kişi katılmıştı. Zaten o an Ford’da olan vatandaşlarımızın sayısı da o kadardı. Ben divandaydım ve toplantıyı yönetenlerden biriydim. Sanki savaş olacakmış gibi sinirli bir hava vardı. Akıllarına gelen her şeyi anlatıyorlar, zaman zaman bağırıp çağırıyorlardı. Türk usulü tuvalet, Türk usulü yemek istiyorlardı.

O zaman Köln Merkez İstasyonu’nun önünde çeşitli ülkelerin bayrakları asılıydı. Bu bayraklar arasında Türkiye bayrağı da vardı. Toplantıda biri kalktı, bizim bayrağın çok eski olduğunu söyleyerek “Yenisini almak için ben 10 Mark veririm.” deyince bir başkası “Ben 50 Mark veririm.” demişti. İşletme toplantısında buna benzer konular tartışılıyor, birden ortalık karışıyordu.

İşçiler arasında dinle ilgili ne gibi gelişmeler, gruplaşmalar vardı o yıllarda?

1966’da Ali Naili Erdem’ın Çalışma Bakanı olduğu dönemde Bonn’a ilk defa Sabri Sözeri Sosyal Hizmet Ataşesi olarak tayin edildi. Aynı dönemde Ford’da tercüman olan Sümer Akat’ın bana anlattığına göre, aynı partiden yakın arkadaş oldukları Ali Naili Erdem’le bir görüşmesi sırasında “Bize bir din görevlisi gönderin.” deyince Erdem’in yanıtı şu oluyor: ‘Sen merak etme Almanya’daki papazlarla tartışabilecek kapasitede olan bir din adamı göndereceğiz.” Herhalde bu Sabri Sözeri olsa gerek. Sözeri kendisinden söz ettiren bir görevli idi.

İlk geldiği günlerde, çevreyi tanımak ve kendisini tanıtmak amacıyla Köln ve çevresindeki mescitleri dolaşıyor. Köln Ford Otomobil Fabrikaları’nda çalışan işçi yurtlarını gezerken birinin bodrum katındaki, mescit olarak kullanılan yeri gezdiği sırada, duvarda böcekleri görünce namaz kılanlara “Bunları öldürmeyin günahtır!” diyor.

Ford’un fabrika doktoru, 1964’te Almanya’ya gelen Dr. Akgün Toksöz idi. Oda İşçi yurtlarını ziyaret ederken, mescit olarak kullanılan ve genellikle bodrum katlarda bulunan namaz kılınan yerlerin rutubetli olduğunu, duvarlarında haşaratların çıktığını görünce bunların temizlenmesini, öldürülmesini söylüyor. İşçilerden “Biri günahtır.” diyor, nedeni sorulunca da Sabri Sözeri’nin söylediği ortaya çıkıyor. Dr. Toksöz bunun üzerine Personel Dairesi’ne durumu bildiriyor. Personal Dairesi de, yurtların yönetimini üstlenmiş Sosyal Gençlik Teşkilatı’na talimat vererek, Sabri Sözer’in yurtlara girmesinin yasaklanmasını istiyor.

Yabancılar Dairesi Sorumlusu Peter Schunemann’a başvuran Sabri Sözeri yasağın kaldırılmasını istiyor. Bunun sonucu, Sözeri’nin öyle konuşmalar yapmaması şartıyla yurtlara girmesine veriliyor.

Münir Altınışık

Köln Ford Otomobil Fabrikaları’nda en uzun çalışanlardan biri. 1964’te, daha yirmi dört yaşında iken Kırşehir’den çıkmış, kendisi gibi aynı kaderi paylaşanlarla Almanya yolcusu olmuş!.. Gitmiş, çokları gibi bir daha da geri dönmemiş. Almanya’yı yurt eylemiş, ama çıktığı toprakların özlemini hep içinde taşımış Münir.

Almanya’da bu kadar uzun kalışını şu anlamlı deyişiyle dile getiriyor: “Almanya’da deyim yerinde ise tam kırk dört yıl askerlik yaptım! Bu memleket bizi limon gibi sıktı. Genç olduk, paramız olmadı, yaşlandık paramız oldu ama evimizde yarım kilo hap var!..”

Ya iş koşullarınız?

Hiç sorma; çok zordu. Terletici sistem idi. Benim kısımda çalıştığım süre içinde on yedi kişi emekli olmadan öldü! Çoğu Türkiye kökenliydi. İnanın, parça sayısı bizi perişan etti.

Üç vardiya çalışıyorduk. Her işçinin kendi vardiyasında normal olarak üç yüz parça yapması gerekiyordu. Sabahçı bunu yapmışsa, öğlenci de bunu yapmak zorundaydı. Örneğin, 300 değil de 290 yaparsa ustabaşı neden 300 yapmadığının hesabını sorar, baskı yapardı. Onu, yapabileceği başka bir makineye verirdi. Üçüncü vardiyada çalışan 310 yaparsa, aynı vardiyada bu sayıyı tutturamayan işçiye de “Sen neden yapmadın?” diye üzerine gidiliyordu, sıkıştırılıyordu. Ayrıca, mesai saati içinde kimin kaç parça yaptığını biz bilemiyorduk, bunu kontrol eden usta başları biliyordu. Bu sistem bir yerde işçileri birbirine düşürüyor ve çok kavga oluyordu. Çalışanların yüzde doksanı Türkiye kökenliydi.

Alman bir işçi arkadaş “Türkler geldi benim işim zora girdi. Türk arkadaş genç, 300 parça yapıyor. Benden de 300 istiyorlar. Yaşlıyım yapamıyorum!..” diyordu. İşçiler arasında rekabet, hızlı çalışmayı, baskıyı artırıyordu.

Ham madde bize geliyordu. Biz onu işliyorduk arabaya takılacak hale getiriyorduk. Benim çalıştığım makine tam otomatikti. Üç dakikada iki parça yapıyordum. 39 yıl aynı işi yaptım.

Çalışma koşullarının ağır olduğunu, işçilerin sağlığını oldukça etkilediğini, hâlâ onun izleriyle yaşadığınızı söylüyorsunuz. Yatıp kalktığınız yerler nasıldı, dinlenebiliyor muydunuz?

Eski domuz ahırlarında geçen beş yıl!

Bizi eski domuz ahırlarına yerleştirdiler! Köln’nün bir kıyısına düşüyordu. Ağaçlar arasında yan yana, karşı karşıya yapılmış ahırlardı. Biz gelmeden önce biraz düzeltmişlerdi. Değişiklik sadece pencerelerdeydi; bunları birkaç santim büyütmüşlerdi. İki somya üst üste yerleştirilmişti, ortada bir kişinin döneceği kadar bir boşluk vardı. Banyosu yoktu, gidip başka bir işçi yurdunun banyosunda yıkanıyorduk. Yakınında bir göl vardı, fazla sıkışırsak göle gidip çimiyorduk! Ailenin oturacağı bir yer değildi. Aylık kira olarak adam başı 40 Mark ödüyorduk. Kırıkkale’de asker iken bir içtima sırasında komutan “Bu topluluğu bir daha göremezsiniz.” demişti. Almanya’ya gelince gördüm!.. Bu eski domuz ahırında toplam 350 Türkiye kökenli işçi kalıyordu. 1964’ten 1969’a kadar burada kaldık. Biz çıkınca boşaltıldı, şimdi de at ahırı oldu, koşu atları kalıyor. Dört kişi kaldığımız o küçük oda gibi yerde şimdi tek at kalıyor!

Türkiye’nin çeşitli kent ve köylerinden gelen ve eski bir domuz ahırında aynı yaşamı paylaşan insanlar arasında namaz kılmak isteyenler de var mıydı?

İlk dönemlerde çok azdı. 350 kişi arasında kılanların sayısı birkaç kişiyi geçmiyordu. Mescit haline getirdikleri bir odada kılıyorlardı. Ben vardiya çalıştığım için günlük namazı kılamıyordum. Camiler yoktu. Bir bayram namazını yatıp kalktığımız yerin koridorunda betonun üzerinde kılmıştık. İşyerinde namaz kılanları, kaytarıyorlar, diye ustalar vermezdi. Bazı arkadaşları, işyerinde namaz kılma yüzünden başka halelere verdiler. Doğrusu kaytaranlar da vardı. İnsanlar yaşlanınca hem hocalar, hem de namaz kılanlar çoğaldı.

Ford işçileri 1964’ten 1696’a kadar eski domuz ahırında kalıyorlar .

1 Ford, NM/LL-21 – 13.11.73

2 Ford, NM/LL-22 – 29..3.74

3 Türkobalı Osman Erkmen, Garp Hizmeti, s.110, 1968-1974

ikinci bölüm

Almanya’da Dünden Bugüne
Türk İslam Kuruluşları

İSLAMİYET’İN
YÜKSELİŞİ İLE BAŞLAYAN GELİŞME

İslamiyet dünyada en parlak dönemlerinden birini yaşıyor. Nerdeyse son 50 yıldır gösterdiği yükseliş kaygı ile izleniyor. Akla ister istemez şu soru geliyor; yükselişin nedeni ne? İmamlara göre “İslam dünyayı sarıyor; bu Allah’ın bir emri. Dünyadaki canlı cansız varlıkların tek sahibi Allah’tır. O dilediği gibi yapar!” Bu görüşü kendi dünyasıyla baş başa bırakırsak, İslamiyet’te görülen geçici bu yükselişin emperyalizmin payını dikkate almayan İslami açıklamalar bir yana, bizce geçici olan yükselişinin nedenlerini şu birkaç ana başlık altında açıklayabiliriz:

Başta ülkeler arasında ekonomik ve politik alanda görülen dengesiz gelişmenin faturası geri kalmış ülke haklarına çıkarılması, silahlanmanın getirdiği yükün altında yığınların yoksullaşması, bölgesel savaşların, çatışmaların getirdiği yıkım ve bunalım, sosyalist sistemin çöküşüyle ortaya çıkan boşluk ve umutsuzluk kasırgasının dalga dalga yayılması. Bunları daha da uzatabiliriz, ama kanımca en önemli faktörlerin başında bunlar geliyor.

Emperyalizmin zorbalığının isyan ettiriciliği; sosyalist, anti-emperyalist demokratik tutumlar ve dayanaklarındaki gerileme koşullarında bu zorbalığa karşı çıkışın, kendisine en azından Avrasya’da İslami bir yol edindiği görülüyor

İslami akımlar içindeki tartışma ve ayrışmaların da anlaşılabilmesi için özellikle Amerikan emperyalizmi, emperyalizmi hedef alan İslami yönelimi bölmek ve etkisizleştirmek üzere “Ilımlı İslam” adını taktığı Amerikancı bir İslamın önünü açarak destekleyip geliştiriyor.

Bir olayın şokunun etkisinden kurtulmadan başka bir olayla karşılaşıyor insanlar. Hızla gelişen olaylar toplumsal bilincin önüne geçti. Olayların etkisi altındaki yığınların birden yoksullaşması ya da kültürel düzeyin düşük oluşundan dolayı yaşadığı topluma yabancılaşan kesimlerin bu durumdan kurtulma yollarını ararlarken, yüzyılların deneyinin mirasçısı olan ve çoğu ülkelerde devletçe korunan İslami akımların, kuruluşların pençesine düşüyorlar.

Biz, bugün bunun somut bir örneğini Federal Almanya’da görüyoruz. 50 yıldır bu ülkede yaşayan vatandaşlarımız arasında varlığını koruyan din istismarcısı siyasal İslamcı kuruluşlar hiçbir dönemde bugünkü kadar güçlenmiş değillerdi. İnsanlarımız arasında örümcek ağı gibi yayılan bu kuruluşlar, sadece dini gereksinmeleri karşılamak için değil, gelecekte Kur’an’a dayalı bir şeriat devletini kurmak için de çalışıyorlar.

1968-1970 yılları arasında Federal Almanya’daki cami sayısı üçü geçmiyordu. Hem İslamiyet, hem de siyasal İslamcı akımlar çok ağır gelişiyordu o dönemlerde. Berlin, Münih ve Aachen kentlerinde kurulan ve minaresi olan cami dernekleri vardı. Berlin hariç, bunlar da, Mısırlı Müslüman Kardeşler’in, bu kökten gelerek Federal Almanya’da okuyan öğrencilerin aktif olduğu camilerdi.

O yıllarda, çoğunlukla Türkiye’nin az gelişmiş yoksul, kırsal yörelerinden, -bu yapı nedeniyle buralar güçlü dini inançların etkisi altında olan yerlerdi- gelen vatandaşlarımız ibadetlerini kaldıkları işçi yurtlarında kimi fabrikaların tahsis ettiği salonlarda yaparlardı.

Bugün Federal Almanya’nın her köşesinde camiler var. Arsalar alınıp lüks camiler yapılıyor, eski ardiyeler, iflas etmiş fabrikaların binaları onarılarak cami haline getiriliyor. Bu amaca yönelik olarak harcanan paralar yüz milyonlarca Mark ve Euro’ya ulaşıyor.

Camilerin giriş bölümlerinde meyve, sebze, zeytin, ekmek ve video kasetine kadar her şey satılıyor. Bunlar dışarı fiyatıyla aynıdır. Bazı maddeler dışarıdan daha pahalıdır. Faiz almak, fazla kâr etmek haramdır derler cami hocaları, ama bu anlayış, buralarda geçerli değildir. Cami üyesi olmak sıradan vatandaş için kârlı bir bağlılık değildir, ama işini bilen için köşeyi dönmenin, zengin olmanın bir yoludur. Gözü açık olan bir bakkal dükkanı açar; biraz da camide tanındı mı, cemaat oraya “Din kardeşimiz” deyip akın etmeye başlar. Bir de cami hocasıyla arayı bulmuşsa, cuma günü duyurusu da yapılır. Bu nedenle Almanya’nın her tarafında camilerin açtığı bakkalların müşterileri çoktur. Tatil, bayram günü tanımazlar; cumartesi, pazar günleri de açıktırlar. Bu günler her taraf kapalı olduğu için alışveriş yapan müşteriler arasına ihtiyacı olan Almanlar da girer. Bizimki ‘Gâvur!’ deyip elinden su içmez, ama Alman’ın parasını alınca sevinçten sakalını sıvazlar!. Bu bakkallardan bazılarında “Helal et” adı altında Arjantin’den Avustralya’dan gelen dondurulmuş etler satılır. Bunun da ötesine geçildiği görüldü. Helal Gıda Sertifikası sahibi olan İtikat adındaki İslamcı firmanın sucuk, salam ve sosislerinden domuz eti çıkması (Kasım 2000) Türkiye kökenliler arasında epey yankı uyandırmıştı.

AVRUPA MİLLİ GÖRÜŞ TEŞKİLATLARI

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları (AMGT), bu adla, Köln Mahkemesi Cemiyetler Masası 9098 Tescil numarasındaki kayıtta, resmen 20 Mayıs 1985’te, Köln’de kuruluyor. Yedi kişiden oluşan kurucular ve aldıkları görevler şöyle: Osman Yumakoğulları (Başkan), Ali Yüksel (İkinci Başkan), Ziya Kayadelen (Sayman), Mehmet Ali Cengizgil (Sekreter), Ergün Ertem (Üye), Ali Hikmet Saral (Üye), Ömer Faruk Altınkaya (Kültür işleri sorumlusu).

Ama Milli Görüş Hareketi bu tarihten başlamış olmuyor. Bu, 1961’de başlayan Türkiye’nin Almanya’ya işçi ihracıyla birlikte İslami yaşamın bir yanı olarak geliyor bu ülkeye.

Yabancı bir ülkede yalnızlık korkuya dönüştükçe dini inançlar da daha çok hatırlanır ve aranır hale geliyor. Tek tek bireyler zaman içinde küme küme cemaatlere dönüşüyor. Böylece bir süre örgütlenmenin saf yapısı bu konumunu koruyor; ayrım olmaksızın herkes aynı saflarda, içlerinden çıkan aynı hocanın arkasında namaz kılıyor.

1970’in ilk yıllarında Türkiye’den, özellikle kırsal kesimden kooperatifler aracılığıyla işçi akını başlıyor. Nitelik ve nicelik bakımından bu akın, 1960’lı yıllarda gelenlerden daha farklı bir özellikle Almanya’da çalışma yaşamına giriyor. İçlerinde fabrikada hiç çalışmayanlar, sendikal yaşamı tanımayanlar ağırlıkta. Yörelerinin gelenek ve törelerini yansıtıyorlar. Mescitlerin cemaatleri, derneklerin üye sayıları giderek artıyor. Arttıkça gruplaşmalar, tartışmalar başlıyor.

Köydeki, kasabadaki şeyhinden el alanlar, kendilerine göre İslam’ı çok iyi bilenler, doğrusu yarım hocalar dönemi yaşanıyor. 1970’li yılların ilk yarısında siyasi liderlerin, tarikatların bir uzantısı olarak bölünmeler ve gruplaşmalar başlıyor. Bu akımların içinde en hızlı gelişen iki teşkilat görülüyor. Süleyman Hilmi Tunahan’ın taraftarlarının oluşturduğu (İslam Kültür Merkezleri) ile Necmettin Erbakan ve çevresinde, onun deyimi ile ‘din önünde gelişip’ büyüyen Milli Görüşçüler.

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları kısaca 25 yıllık bir sürecin sonucu 1985’e damgasını vuruyor. Buna bir sıçrama da denebilir. Bu akımı iki olay sürekli güçlendirmiştir. Biri Federal Almanya ve Avrupa’daki Türkiye kökenli işçiler; gelişmenin en can alıcı malzemesi, yeri geldiğinde örneklerden göreceğiniz gibi, bu akımdan çıktı. İkincisini ise kendi içinde ikiye ayırmak gerekiyor. Biri Diyanet İşleri Başkanlığı’nın çok yönlü paralel bağlantısı, öteki de Türkiye’de siyasal yapının içinde yer alma; olanakları iyi kullanma, etkileyici rol oynama.

Saldırgan içerikli çok yönlü eylemler

Burada hemen akla bir soru geliyor: Milli Görüş, Avrupa Milli Görüş adını alıncaya kadar geçen süreç içinde yok muydu? Vardı; aşağıdaki şu örneklerde de görüleceği gibi, çeşitli adlar altında açılan mescitler, dernekler, dernekleşme hazırlıkları içinde olan çalışma grupları bulunuyordu. Türkiyeli işçilerin yabancı bir ülkedeki çalışma ve yaşam koşullarının yarattığı psikolojik gerginliği de hesap ederek onları yanlarına çekebilmek amacıyla, Milli Görüş’ün radikal yöneticileri oldukça saldırgan içerikli duyurular yayınlıyorlar, konuşmalar yapıyorlar, mahalli gazeteler çıkarıyorlardı.

Sovyetler Birliği’nin Afganistan’ı işgali nedeniyle Avrupa Milli Görüş Teşkilatları Umum Merkezi-Köln imzasıyla çıkarılan duyuruda Afgan cephesinde savaşmak isteyen gençlere, bir an evvel “Afganistan’da Allah yolunda savaş veren kardeşlerimizi Moskof’un kan kusan ateşinde mi bırakacağız?” denilerek savaşa katılma çağrısı yapılıyordu:

“İslam’ın yeniden dirilişi ve yiğitçe sesinin yeniden yükselmesi emperyalist süper güçleri dehşete düşürmüştür. Bu güçler, sömürü emellerini engelleyen ve canlarına ot tıkayan Müslümanları yok etmek için vahşice saldırıya geçmişlerdir.

‘Ya zafer, ya cenneti kazanacağız. Savaşımız bu neticeden birisini kazanana kadar devam edecektir. Kalbimizde en ufak bir korku yoktur.’ diyen Afganlı mücahitlerin erişecekleri bu iki büyük mertebeden birine bizler de erişmek istiyorsak bütün gücümüzle bu yiğit İslam savaşçılarına katılalım ve yardım edelim... Yılmayalım, yeise kapılmayalım. Kendilerinden sayı ve teçhizat yönünden kat kat üstün olan kafirleri perişan eden BEDR savaşçıları nasıl zafere ulaşmışsa, Allah (C.C.) ın nizamını hâkim kılmak için cihat eden Afgan Müslümanları da inşallah zafere ulaşacaklardır. Zafer, mutlaka Allah (C.C.)’ın ipine sımsıkı sarılanların ve inananların olacaktır.

Not: Afganistan’a gidip bizzat cephede savaşmak isteyen kardeşlerimiz Avrupa Milli Görüş Teşkilatları Umumi Merkezi Flore Str. 33-35, 5000 Köln 60 adresine müracaat edebilirler.”

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları

Umum Merkezi - Köln

Artık yeter!

“Hainleri ve maskeli din düşmanlarını tanıyalım”

Yanlış görmüyorsunuz; bir tam sayfa duyurunun başlığı aynen böyle; provoke eden, şiddeti tetikleyen bir üslup. Bir İslam kuruluşu, bir İslam kuruluşuna işte bu sözlerle saldırıyor. Nedeni ise Almanya’daki Müslümanları temsil etme sorunu, ama ucu çıkara dayanıyor!.. Karşı tarafı hain ilan eden taraf bunu şöyle açıklıyor: “Almanya’daki Müslümanları kendilerinin temsil ettiklerini, kilise ve Yahudi uyruklu mason locaları desteğinde Alman makamlarına kabul ettirmek isteyen bu İslam düşmanı hainler, bu kanalla Almanya’da çalışan her Müslüman’dan ayda 40-50 Mark resmi vergi (Din vergisi M.G.) almak istemektedirler.”

Ulaşabildikleri her yerde, Ford Fabrikalarının işçi yurtlarında ve mescitlerde dağıtılan bu duyuruda, bakın o ortamda daha neler neler söyleniyor ve şeriat yolunda birleşme çağrısı dahi yapılıyor:

“Almanya’ya geldiğimiz günden beri sizleri maddeten soymak ve manen parçalamak isteyen Süleymancı denen hainlerin pençesine düşmemek için şuurlu bir gayret sarf ettiğinizi biliyoruz. Ancak; bu soyguncu grup her fırsatta, masum vatandaşlarımızı zehirleyerek, onların malından ve imanından kalleşçe istifade etmek için sinsi sinsi çalışmaktadırlar. Vesikalarıyla da ispatlandığı gibi, sinsi faaliyetlerini bugüne kadar kilise ile işbirliği halinde devam ettiren bu hainler, şimdi de, Yahudicilerce kurulan mason localarının da desteğini alarak Alman Hükümeti vasıtasıyla, Almanya’da çalışan her Müslüman’dan zorla kilise vergisi gibi vergi almak istemektedirler.

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları olarak sizlere zaman zaman bu ciğeri beş para etmez hainlerin durumunu bildirmiştik. Yine de hatırlatıyoruz, bunlara bel bağlamak, bunların peşinden gitmek büyük bir gaflettir. Bu gafletin sonu hüsrandır. Şayet bu zararlı haşerelerin karşısına Avrupa Milli Görüş Teşkilatları olarak çıkmamış olsaydık, vatandaşlarımızın çoğu zehirlenmiş olacaktı. İslam düşmanı olanlarla işbirliği yaparak Müslümanları resmen soymak isteyen bu haşarat topluluğu on senedir aziz milletimizi çeşitli yollarla parçalamış, çocuklarım cahil yetişmesi için ne lazımsa yapmışlardır.

Bu hainlerin arkasından giden aldatılmış kardeşlerimize bu yazıyı mutlaka okutunuz. Allah (C.C.)’ın değil de Yahudilerin ipine sımsıkı sarılan bu İslam düşmanlarının bütün oyunlarını daha da açıklığı ile vesikalandırarak ispata hazırız. Yaldızlı laflarına aldanmasınlar. Allah yolunda hangi cihadı yaptıklarını sorsunlar. İcraatlarına baksınlar.

İnanınız, kandırılmış birkaç Müslüman da bunların arkasından gitmese hepsi iyot gibi açıkta kalacaklar. Bilmeden bu hainlerin arkasından giden kardeşlerimiz bize, gücenmesinler. Biz, peşlerinden gittikleri kimselerin ihanetlerini onlara bildiriyoruz ki vebalden kurtulalım. Gaflet içinde bulunan kardeşlerimiz uyansınlar artık.

Hak ile batılın savaşı son safhaya gelmişken, hâlâ batıl ile işbirliği yapan bu hainleri destekleyenlerin elbet dünyada da ahrette de hesapları büyük olur.

Ey kardeşim!.. O gün gelip çatmadan Allah (C.C.) için şeriat yolunda buluşalım, birleşelim ve kenetleşelim.”

Köln İslam Merkezi

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları

(Ocak 1980)

‘İslam hukukunda kanuni sayılan kaynaklar!..’

1969’da Türk İslam Birliği adıyla Braunschweig’de bir cami derneği kuruluyor. Kimi Milli Görüşçüler, bunu, Milli Görüş’ün ilk kuruluşu olarak kabul ediyorlar. 1974’te Köln’de, Köln İslam Merkezi adıyla yeni bir cemiyet kuruluyor. Milli Görüş’ten bir kaynağa göre bu cemiyet 1985’e kadar bu ad altında çalışıyor, o tarihten sonra Avrupa Milli Görüş Teşkilatları (AMGT) adını alıyor.

Köln İslam Merkezi’nin üç sayfalık tüzüğü geleceğe yönelik önemli ipuçları veriyor. Bu kuruluşun tüzüğünde amacı şöyle açıklanıyor:

1- İslam’da bütün insanlar için garanti edilen inanç hürriyeti hukukunun muhafazası meyanında cemiyet, insanlara İslam’ın ilahi hükümlerini öğretmek için çalışır.

2- Cemiyet, İslam’ı vazifeleri ifa etmek için gayret eder; Kur’an ve sünnet (Peygamberimiz Hz. Muhammet’in (S.A.V.) söz ve fiillerle olan emirleri) prensiplerine göre çalışır.

3- Bu gayeye ulaşmak için cemiyet hem Köln ve çevresinde, hem de ihtiyaca göre bütün Almanya ve Batı Berlin’de camiler ibadet yerleri, İslam Kültür Evleri, okullar ve ana okulları tesis eder.

4- Ayrıca cemiyet üyeleri ve ailelerinin sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını karşılamak da cemiyetin önemli vazifeleri arasındadır.

5- Köln İslam Merkezi e.V. mümkün olduğu kadar İslam’ı teşekkül ve gruplarla sıkı kardeşlik ve koordinasyon halinde müşterek çalışmaya önem verir. Ortaklık anlaşmaları bu cümledendir.

Görüleceği gibi gelecekteki Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nın altyapısını oluşturacak bir içerik taşıyor amaç maddesi. Almanya gibi yerde, bir İslami kuruluş olarak esas amacı, Kur’an’ın ve Sünnet’in emirlerine göre, tüm Almanya’da camiler, okullar açmak bir görev ve ‘farz’ olarak kabul ediliyor. Böyle olunca ön yüzü cemiyet, arka yüzü İslamcı parti mi sorusu geliyor insanın aklına. Milli Görüş, Avrupa Milli Görüş Teşkilatı olduktan on bir yıl sonra belirli aşamalarla işte bu çatının üzerine yapılanıyor.

Alman Cemiyetler Yasası’na göre, cemiyetin feshi halinde mallarının kime kalacağı tüzüğün sonunda belirtilir. Bundan ötürü de tüzükte “Cemiyetin feshi halinde mülkü, Münih Güney Almanya İslam Birliği’ne kalır.” deniyor. Demek ki o yıllarda Münih’te de aynı doğrultuda ve aynı amaçlarla çalışan bir kuruluş bulunuyor.

Tüzükte dikkati çeken başka bir madde var. Cemiyetin parasal kaynakları ve taşınmaz mal varlığı üzerine sekci maddede şöyle deniliyor: “Cemiyetin geliri, nakit para ve tabii maddeler (toprak mahsulleri, gıda maddeleri, ham maddeler) yanında üye aidatları, bağışlar, hediyeler ve İslam Hukukuna göre, kanuni sayılan diğer bütün kaynaklardan temin edilebilir.”

İslami hukuka göre kanuni sayılan kaynaklar nelerdir? Ucu açık ve isteyen her yönetim çıkarına göre yorumlar. Üzerine bir de fetva verilirse karşı çıkmaya kimin gücü yeter! Yeter, yeter, ama dinsizlik damgasını yemeyi, cemaatten uzaklaştırılmayı kim göze alırsa. Bu olmuştur da! Emekli bir müftü, İslami hukuka göre kanuni kaynakları kısaca şöyle tanımlıyor: “Koyunu aldatmak için avuca koyulan tuza benzer!.. İlk akla gelen fitre, zekât, geri dönmeyecek borç para, para karşılığı hac, paralı hatim, hatta bir zaman bu teşkilatta her cuma günü kendilerine bağlı bütün mescit ve camilerde toplanan ‘süvari parası’ da bunun içine girebilir!..”

Hamle

“Allah ve Resulü’nün Yolunda Yıkılmaz Azimle!”

Berlin’de Türk Kültür ve Yardımlaşma Derneği’nin periyodik aralıklarla çıkan organı HAMLE’nin Nisan-Mayıs 1973 tarihli sayısında üç sütün üzerine atılmış ve büyük harflerle yazılmış manşette şunlar okunuyor:

“Müslümanlar! İdaresi tamamen elinizde bulunacak olan sanayi-zirai-ticari şirketler kurunuz.”

Teknik bakımdan amatörce hazırlanmış olan HAMLE’de haber az, ‘Müslüman Türk’ kurgusu içinde yorumlar çok. Bu yorumlar sıradan birinin elinden değil, bilinçli şeriatçı ellerden çıkmış. Örnek olarak “Müslüman Türk” başlıklı yazıdan birkaç paragrafı buraya alıyorum:

Müslüman Türk

“Derneğim kuruluş gayesi yurtdışındaki Müslüman Türklerin birlik ve beraberlik içinde bütün müşküllerine karşı durmaları ve ihtiyaçlarını aynı beraberlikten kuvvet alarak kolayca çözmeleridir.

Komünizm, Siyonizm gibi Müslümanlığımıza ve Türklüğümüze durmadan saldıran bütün “İZM”lere ancak iman ve ihlasla kurulmuş birlikler karşı koyabilir. Her nerede olursak olalım Müslüman Türk adetlerimizi yitirmeden devam ettirdiğimiz müddetçe kurtuluşumuzun yaklaştığını söyleyebiliriz. Aksi takdirde bütün bunları unutur, her gittiğimiz yerde ‘Zaman sana uymazsa, sen zamana uy’ sahte sözüne kanarak mukaddesat ve milliyetimizi kaybedersek, o zamanda mahvımıza doğru yaklaşıldığını görmüş oluruz.

Maalesef bugün durumumuz bu civardadır. Bir milyona yakın Türk’ün bulunduğu Almanya’da ve diğer ülkelerde ancak cüzi bir miktarımız ayrı, diğerlerinin hep kendi benliğinden kopmakta olduğunu görüyoruz.

Hıristiyanlar, hatta dinsizler gibi yaşayıp da Müslümanlar gibi idare olunmamızı isteyemeyiz.

Muhterem Müslümanlar!

Şerlilere mani olabilmemiz için bir araya gelmemiz, cemaat halinde bulunmamız, cem olmamız lazımdır. Toplulukta hayır vardır. Ayrılık azaptır.

Güzel vatanımızı Orta Asya’yı, Kırım’ı, Kafkas’ı, Azerbaycan’ı ve diğer topraklarımızı sadece gafletimiz ve bir araya gelmememiz yüzünden kaybettik. Birbirimizle didişmemiz, birlik olmamamız, dağınık ve zayıf kuvvetler halinde kalmamız, tekleri bir araya getirip bütün olmamamız yüzünden o güzel illeri kaybettik. Elimizde kalan son vatan parçasını da komünistler, masonlar, kozmopolitler düşmana peşkeş çekmeden uyanalım. Ve birlik olalım. İslam’dan başka gayesi olmayan İslami eserleri ve gazeteleri destekleyelim ve yaşatalım.

Derneğimiz sizleri çatısı altında görmekle gurur duyacaktır. Geliniz gücümüze güç katınız.”

Sekiz sayfalık gazetede, cemiyetin rutin çalışmalarını ile birlikte Berlin’de namaz kılınacak yerler de açıklanıyor:

“Türk Kültür ve Dayanışma Derneği kardeşlerimize sunar:

* Kur’an kursları.

* Almanca dersleri

* Sohbet toplantıları

* Dini, milli kitaplar

* Çocuk hikâyeleri

* Romanlar

Berlin’de namaz kılınan yerler:

1- Türk Şehitliği

2- Berlin 61, Hilhelmstr.9

3- Berlin, Mariennenplatz

4- Berlin , Puttbusserstr. 50 (Kur’an kursu)

5- Berlin Mehmet Akif Camisi.”

Sonunda şu cümleler düşüyor bir sayfanın bitimine:

“Necip Fazıl Kısakürek Milli Gazete’de. Milli Gazete okuyunuz. Adresi: Cağaloğlu-İstanbul.

Pastadan daha fazla pay almak

Almanya’nın her tarafına ayrık otu gibi kök salan Milli Görüş her türlü olanağı kullanıyor. O dönem Almanya, bugünkü gibi İslam diniyle yeterince yakından tanışmadığı ve bu şekilde karşılaşmadığı için, yabancı işçi ile gelen bir boş zaman uğraşısı gibi dar bir çevreyle sınırlı kaldığı düşünülüyordu. Açıkta kurban kesme gibi bazı olaylar olsa da fazla kamuoyuna yansımıyor, kendi çevresi içinde kalıyordu. Bu nedenle Milli Görüş gibi Türkiye’den ihraç edilen akımlar herhangi bir kontrolle karşılaşmadan serbest ortamda istedikleri gibi konuşuyor, Türkiye’den gelen destekle, bugünleri daha o günlerde gördüklerinden, pastadan daha fazla pay almak için yatırım yapmaya çalışıyorlardı.

Almanya’da, Türkiye kökenli işçiler için çalışma ve yaşam koşulları ne kadar sert ve acımasızsa, Milli Görüşçüler de onları tam o hallerinden yakalamak, saflarına çekmek için sert ve isyankâr dil kullanıyor, kurtuluşu İslamiyette ve Türklükte görüyordu. İşte bunun birçok örneklerinden birkaçı:

Aşağıda Vaaza Davet duyurusu. Hessen Eyaleti’nde Frankfurt ve çevresindeki kentlerde açılmış farklı adlar taşıyan ve hepsi de Milli Görüş renkli dinci kuruluşlar. Aynı duyurunun arka sayfasındaki Dua ise Frankfurt’ta Milli Gazete ve Milli Görüş adıyla yapılıyor.

VAAZA DAVET

“Müslüman Türkiye’nin Almanya’daki masum evlatlarının manevi değerlerini senenin on iki ayı tiyatrolar, konserler, folklor ekipleri getirerek tahrip için gece gündüz demeden çalışan küfür cephesine karşı bütün bir senenin sadece Ramazan ayında Avrupa’daki bir milyona yakın Müslüman’a vaiz ve müftü gönderen, on bir ay vaaz kürsülerini boş bırakan Diyanet’in bu ihmalini telafiye gayret eden cemiyetlerimiz İstanbul’daki ateşli vaazlarıyla şöhret bulan, müminleri ihlas ateşine gark eden muhterem Hocamız Hacı İbrahim Kaya Efendi, cemiyetlerim daveti üzerine Frankfurt’a teşrif etmiş olup 20 Temmuz Pazar (1975) günü öğle namazını müteakip Hamidiye Camii Şerifi’nde ilk vaazını vereceklerdir.”

Organize eden cemiyetler:

Frankfurt İyi Ahlak Cemiyeti

Hanau Türk Milli Ahlakını K. Derneği

Asslar İyi Ahlak Cemiyeti

Aschaffenburg İbadet ve Kültür Cemiyeti

Milli Görüş’ün Akıncıları

Batı Berlin, Milli Görüş’ün Almanya’da ilk örgütlendiği kentlerden biri. 1974’de Milli Görüş adıyla aylık bir gazete çıkıyor. Başlığın altında Erbakan’ın sık sık tekrarladığı şu sözleri yer alıyor: “Hak geldi, batıl zail oldu.” Sekiz sayfa çıkan bu gazetenin bütün yazıları Türkiye’den Milli Selamet Partisi (MSP)’nden devşirme. Berlin’de çıkan gazetede, Berlin ve Almanya üzerine tek bir satır yazı yok. Türkiye’den Almanya’daki Türkiye kökenli işçilerimize MSP’nin şeriata yönelik, uzun amaçlı olarak dünyaya açılma, siyasi propagandası yapılıyor. Milli Görüşçüler Berlin’de, Türkiye’nin bir kentinde yaşıyorlarmış gibi çalışıyorlar. Türkiye’den aldıkları talimatla akıncılığı yaymaya soyunuyorlar. Almanya’da 1980’li yıllarda AMGT Genel Merkezi’ne bağlı 15 bin kişilik Akıncı Gençlik Teşkilatı’nın temeli, 1970’lerde işte böyle atılıyor.

Her ne kadar gazetenin bir köşesinde şunları söyleseler de, yine diyeceklerini diyorlar!..: “Biz, hiçbir siyasi partinin organı değiliz. Hiçbir parti ile organik bağımız yoktur. Fakat bu demek değil ki; hiçbir siyasi görüşe sahip değiliz. Bizim görüşümüz vatanımızı en kısa zamanda muassır milletler seviyesinin üzerine çıkaracağına inandığımız, milletimizi maddi ve manevi yönden kalkındıracağına güvendiğimiz, hak yolda ve hakkın yanında olan, iki günü aynı olan zarardır, diyen ‘Milli Görüş’tür.” diyorlar.

Akıncı başlığı altında S.E. Çakırgil imzasıyla bir yazı yer alıyor. Akıncılığın uzun uzun anlatıldığı bu yazıda, 13. yüzyıldan beri İslam ordularının ‘küffar’ üzerine atılan, ileri karakolluk vazifesi yapan keşif ve yıldırma hareketlerine girişen hafif süvari birlikleri olduğu belirtiliyor ve şöyle devam ediyor: “Her ileri atılan hafif süvari birlikleri akıncı değildir. Bir müfrezenin akıncı sayılabilmesi için mutlak bir disiplin ve itaat içinde hareket etmesi lazımdır. Her akıncı boyunun başında bir akıncı beyi vardır. Beyler de kendilerinden üst beylere bağlıdırlar. Bu bağlılık şu düstur içinde ifadesini bulur: Baş başa bağlı, şeriat Resul’ün, Resul ise Allah’ın... Yani akıncı tevhid akidesini esas alır. Esasen bu akideyi kabul etmeyen, her türlü hareket çetecilik veya haramilik sıfatına bürüneverir. Bu sebeple akıncı, bulunduğu yeri ve kendisine hayat veren akıdenin inceliklerini iyi bilmelidir. Ve her Müslüman bir bakıma akıncıdır. Akıncı olmak zorundadır.

Vatan anlayışı inançlarını hâkim kılabildiği toprak parçasıyla sınırlıdır. Ve cihanşümul İslam davasının akıncısına göre elbette ki bütün kainat akıncının vatanı olmaya namzettir. Çünkü akıncının davası İlâ-yı kelimetullah’tır (Allah’ın sözünü yüceltmek); Sancağı Kelime-i Şahadet’dir.”

Batı Berlin’e Türkiye kökenli olarak ilk Milli Görüş’ün (Akıncılar) girişi ve gelişmesi, Diyanet de içinde olmak üzere farklı düşünen dinci, siyasal İslamcı akımları, kuruluşları da uyarıyor. Kendilerinden olmayanlar onu örnek alıyor; ancak dini temelde değil, hac, zekât, fitre ve süvari parası gibi çıkar temelinde!.. Bunun sonucu radikal Milli Görüşçüler içinde ve dışında, çıkar ve şeyhlerin zamanla araya girmesiyle guruplaşmalar giderek yayılıyor. İbadet kapısı rant kapısına dönüşüyor. Türkiye’den Batı Berlin’e gelen işçi sayısı da arttıkça birden fazla camisi ve mescidi olanlar da çoğalıyor.

Batı Berlin’de 1959’da yaşayan Türkiye kökenlilerin sayısı 200 iken, 1971’e gelindiğinde bu sayının 54.000’e çıktığını, 1987’de ise 110.000’e ulaştığı görülüyor. Berlin Senatosu Uyum ve Göç Görevlisi’nin verilerine göre halen Berlin’de en az 116.000 Türkiye vatandaşının yaşadığı, Türkiye asıllı olanların sayısı ise bunun çok üstünde olduğu belirtiliyor. Çünkü yıllardır Federal Almanya’da vatandaşlığa geçiş rakamları itibarıyla Berlin en önde gitmektedir. Aynı gelişme dini kuruluşların gelişmesinde de görülüyor. Bu kentte 80 kadar cami ve mescit bulunuyor. Bunun 53’ü Türkiye çıkışlı. Bunun içinde Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB)’nin 11, İslam Toplumu Milli Görüş (İGMG)’ün 12, İslam Kültür Merkezleri Birliği (İKMB)’nin 8. Artı kalanlar ise Nurcular gibi çeşitli tarikatlar ve bağımsız cemaat grupları.

Sola karşı dini kullanarak yapılan ağır tehdit!

Federal Almanya’da gerek Alman halkı, gerekse Türkiye’den gelen işçiler ve öğrenciler arasında, dünyada solun yükselişine paralel olarak sol ve sosyalist grupların artışıyla, Alman sendikalarında, sivil toplum örgütlerinde barıştan yana, silahlanmaya karşı eylemler de ivme kazanmaya başlar. Buna karşı Milli Görüş ve ona yakın benzeri gruplar arasında, işin içine Mısır Müslüman Kardeşler’in Münih kanadı da girince, hızlı bir radikalleşme kendini gösterir.

Ortam müsaittir; Köln gibi Türkiye kökenli işçilerin bulunduğu büyük kentlerde işçilerin toplu halde yaşadığı işçi yurtlarını dolaşan, alanlarında uzmanlaşmış İslamcı gruplar ve militanlar, onların hangi konuda duyarlı olduklarını bildikleri için hem propagandalarını yaparlar, hem de yazılı yayınlarını bırakırlar, duyuru tahtalarına afişlerini, çağrılarını asarlar. Bütün bunları Allah adına yaptıklarını söyleyerek, siz bu tür eylemlerine karşı kendilerini korumaya almış olurlar. Yurt görevlilerinden ya da yurtta kalan onlar gibi düşünmeyen işçiler arasında buna karşı çıkan olursa “Allah’ın dinine karşı geliniyor” diye sert tepki gösterirler; bu söylentiyi abartıp işçiler arasında yayarak yandaşlarına yandaş katmaya çalışırlar.

Aşağıda, Almanya’da Türkiye kökenlilerin Köln’nün merkezinde ilk açtığı Barbarossa Mescidi çevresinde kümelenenlerin çıkardığı ve dağıttıkları duyuru bunun somut bir örneği:

‘İslam kumandanını bekliyor!’

“Muhterem Kardeşimiz

Dün dört kıtada at oynatıp krallara taç giydirirken, bugün ezeli düşmanların seni uşak durumuna düşürmüştür. Türk’ün kısa zamanda düşmanlarını tanıması ve onu teşhir etmesi hainleri zehirli sıtma hastalığına yakalatmıştır. İşte bu hastalığın belirtileri olarak şehitler yurdundaki Ermeni piçleri ve Rum kopilleri senin asil himayenden yüz bularak şimdi işi azıttılar. Kaçan düşman nasıl ki geçtiği yerleri yıkar ve yakarsa, işte bunlar da kaçıyorlar. Bu gürültü ve patırtılarının sebebi budur.

Evet kardeşim, düşmanların kaçıyorlar. Çünkü gelen İslam! Anadolu’yu lif lif en uzak noktasından en yakın bucağına kadar tutuşturan İslam mefkuresi elden ele ulvi gayeye doğru yoldadır. İslam ana caddeye çıktı, kumandanını bekliyor.

.... Bizler ecdadımızın yolunda Allah (C.C.) davasının bekçileriyiz. Dini mübini (Kutsal kitabımıza göre) İslam için ölürsek şehit, kalırsak gaziyiz. Ay yıldızlı bayrağımıza orak çekiç taktırmamaya aht ettik. Dünkü Kanlı Pazar’dan ders alamayanlara kardeş Endenozya’yı hatırlatırız. Buradaki komünist uşaklarına da, Barbarossa Mescidi’ne yaklaşmamalarını ve mescidin duvarlarını pis afişleriyle kirletmemelerini ihtar ederiz.

Biz bugüne kadar sustuksa, anlamı sükutumuz çok manalıdır. Size ve zihniyetinize karşı buğuz ederek geldik. Gürültü etmedik ama, gözlerimizle konuştuk.

Kardeşim, vatanında Türk’ü birbirine düşüren ihanet yuvalarının kökünü kurutmak ve müsebbiplerini eşek cennetine göndereceğin günün arifesindesin. Hazır ol!.. Buraya ekmek kavgası için gelen kardeşlerini sosyalizm, refah ve sosyal adalet yalanları ile birbirine düşürüp huzurunu kaçırmak isteyenleri ‘heim’larına (işçi yurdu) yaklaştırma. Afiş ve bildirilerini yırt ve kardeşlerinin yırtmalarını temin et.

Zafer Allah’a inanlarındır.”

Almanya Türk Birliği

Köln Şubesi / 8.3.1971

Köln Barbarossa Mescidi

1966’da işçi olarak Köln kentine gelen Artvinli ilkokul öğretmeni Sabri Surat, Barbarossa Mescidi ile ilgili anısını şöyle anlatıyor:

“Türkiye’de iken yaşantım din ekseninde olduğu için Köln’e gelişimin haftasında, bu kentte ilk açılmış olan Barbarossa Mescidi’nin adını, benden önce gelenlerden duyunca sora sora arayıp buldum. Cemaatin hareketli, istekli ve oldukça arzulu olduğunu gördüm. Yaşayan gurbetçilerin çoğu din eğitimini almayan, fakat Türkiye’de dinini yaşamış insanlardı. Çevrelerine baktıklarında İslam’ın dışında bir yaşantı olduğundan kendi dinlerini, inançlarını muhafaza etme açısından bir cemaat olma şuuru başlamıştı. Ben de, bir işin ucundan tutmak ve hizmet etmek için üye oldum, ardından mescidin idare heyetine girmek suretiyle onlara yardımcı olmaya çalıştım. Böylece, Köln’deki Müslümanların cemaatleşmesinin çekirdeği Barbarossa Mescidi’nde atılmış oldu. O zamana kadar Köln’de tek mescitti.”

Mescidin, Köln’ne gelen Din Ataşesi Dr. Sabri Sözeri’in yardımı ve teşvikiyle açılmış olduğunu söyleyen Sabri Surat’ın, “O zamanlar cemaatin ne gibi sıkıntıları vardı?” şeklindeki soruma yanıtı şu oldu: “Gelen işçilerim çoğu ailesiz gelmişti. Cami cemaatinin yüzde 90’nının ailesi Türkiye’de idi. O zaman mescidin 80 üyesi vardı. Bunlar işçi yurtlarında vakitlerini geçiriyorlardı. Dine duyarlı olmaları nedeniyle bu konu üzerine yapılan sohbetlere katılıyorlardı. Arada bir düzenlenen konferansları dinlemek amacıyla mescide geliyorlardı. Çarşıya çıkmada çekingenlerdi; çünkü dil bilmiyorlardı, yer yurt tanımıyorlardı, öğrenmeye de ilgisizlerdi.”

MALINI, CANINI VEREN CENNETİ SATIN ALIR!..

Bu örneklerden yola çıkarak 1970’lerden 1990’lara gelindiğinde, geçen o yıllarda Milli Görüş, Federal Almanya’da ektiğini biçmeye başlamıştı. Mescitlerden yer yer yazılı ve sözlü çıkan radikal sesler, şeriat çığlıkları artık yirmi yıl sonra ete kemiğe bürünmüş, önce Türkiye’de ve ardından dünyada Türkiye merkezli İslam devletini kurmaya soyunduklarını Avrupa’nın göbeğinde ilan etmeye başlamışlardı. Bunun adını da “Adil Düzen!” koymuşlardı. AMGT’nin üst düzey yöneticilerinden biri ile bir görüşmemiz sırasında “Türkiye’de yasalar vermediği için Adil Düzen, diyoruz. Aslında söylemek istediğimiz bu değildir, şeriat düzenidir. Bunu sadece Türkiye için değil, tüm dünya için savunuyoruz.” diyordu. İşte bunun çarpıcı bir örneği 19 Mayıs 1991’de AMGT’nin Köln’de yaptığı 7. Genel Kurulu’nda yapılan açış konuşmasında görülüyor.

Köln kentinin ünlü Spor ve Sergi Sarayı’nda ‘Genel Kurul!’ adıyla yapılan, Almanya ve Avrupa’nın çeşitli kentlerinden yaklaşık 10 bin kişinin, bunun yarısına yakını kadın ve gençlerden oluşuyordu, katıldığı genel kurulda, Milli Selamet Partisi (MSP) eski Bolu Milletvekili ve AMGT Yönetim Kurulu Üyesi Harun Aytaç, divan başkanı olarak yaptığı açış konuşmada öyle açıklamalar yaptı ki, tekbir sesleriyle inleyen salonda kendini tutamayarak bu teşkilatın içyüzünü dışa vurdu. Bir söylemediği, haydi İslam devrimi şu andan itibaren başlamıştır, sözleri kaldı!..

Harun Aytaç, adını söylemediği bir ayetten alıntı yaparak Arapçasını ezbere kısa kısa okudu, ama çevirisini ise bir hayli uzattı. Ayette olmayan yorum ve açıklamalarda bulunması dikkati çekti. O hengâmede akla kara birbirine karıştı. Dolduruşa gelen cemaat yerinde duramaz halde tekbir getiriyor, “Bu davada biz de varız”, “Feda olsun canımız!” sözleri salonun dışına taşıyordu.

Harun Aytaç, durmadan tekrarladığı, sloganlaşmış biçimdeki konuşmasında kırık tümcelerle aynen şunları söyleyerek cenneti pazarlıyordu:

“Aziz kardeşlerim bütün konuşmaların özü olan ve bize gerçek hedefi gösteren bir ayeti celileyi okuyor ve tercümesini yapmak suretiyle bugünkü çalışmalarımızı bu ayetin ışığı altında başlatmak istiyorum.

Allahu Zülcelali Hazretleri, bütün insanlara ve hususiyle insanlara mesaj gönderiyor. 1400 küsür seneden beri gelen bu mesajı beraberce yeniden okuyor, inancımızı, imanımızı ve cihat ruhumuzu bir defa yine beraberce AMGT kongresinde tazelemek istiyoruz.

Şüphesiz, kuşkusuz Allah müminlerin malını ve canını satın aldı. Allah canımızı ve malımızı bizden satın almıştır. Bunun manası şudur:

Allah satın almak istiyor. Kesinlik ifade etsin, diye özellikle zikredilmiş. Ve Mevla canınızı, inananların malını ve canını satın almıştır. Ne karşılığında? Cennet karşılığında satın aldı.

‘Cennet ucuz değil, cehennem lüzumsuz değil’

Anlayacağınız şudur: Hakkın hâkimiyeti için yeryüzünde doğrunun hayata hâkim olması için, doğrunun ferdi hayatımıza, devlete hâkim olabilmesi için, bu hâkimiyetin kurulabilmesi için iş lafla olmuyor, sözle olmuyor. Hakkın hedefe ulaşması, doğrunun hâkim olması, adil düzenin gelebilmesi için Allah’ın ortaya koyduğu iki şart var:

a) Birinci şart önce adil düzenin hakim olabilmesi için canımızı istiyor. Canınızı vereceksiniz.

b) Arkasından mallarınızı vereceksiniz (Tekbir!..) Eğer bu dünyada doğrunun yürür hale gelmesi için, yeryüzünde küfür düzenlerinin yıkılması için, yeryüzündeki köle rejimlerinin kaldırılabilmesi için, inanan bir millet önce canını ortaya koyar. Canı ile malını ortaya koyarsa Allah dünyada onları mücahid olarak ilan ederken, can ve mal karşılığında mükafat mı istiyorsunuz, mükafat mı istiyorsunuz?(tekrar!) Ödül mü istiyorsunuz? ‘Canınızı ve malınızı verirseniz bunun karşılığında cennet var’ buyuruyor Cenab-ı Hak!.. Cennet ucuz değil, cehennem lüzumsuz değil denmiştir.

Aziz kardeşlerim, cennet ucuz değil, neden? Cennet karşılığında can vereceksin, cennet karşılığında mal vereceksin! Bu iki şeyi vermeden hedefe ulaşmamız mümkün değildir.

Cenab-ı Hak canını verenleri şöyle tasvip ediyor: Cenneti vereceğini şöyle garanti ediyor:

‘Canını vermeye hazır olanlar, onlar Allah yolunda savaşırlar! Öyle savaşırlar ki pervasızca canlarını ve hayatı istihkar ( hor görme, aşağılama) edercesine savaşırlar. Savaşırken karşıdaki düşmanı boğarlar!..’

Salonu hıncahınç balık istifi gibi dolduran erkek kardeşlerimizle, hanım bacılarımızla beraber ifade ediyoruz, dışarıdan aldığımız habere göre, bu salonda bulunan insan selinin üç katı, dört katı dışarıda. 40 bine yakın insan bu kongreye gelmiştir. (Tekbir!.. Tekbir!..)

Aziz kardeşlerim, Allah nizamının, doğruyu hâkim kılma konusunda o yolda öldürürler. Mevla garanti veriyor. ‘Ey kullarım, acaba canını malını verirsen karşılığında cennet olur mu olmaz mı?’ Allah Zülcelalın bu hak ve gerçek olan sözüdür. Öyle bir hak ki, öyle bir söz ki; Allah üç tane dolu, üç tane seven, üç tane delili; güçlü Semavinin üç delili; üç kitapta da cenneti vereceğini vaat ediyor. Tevrat’ta bu söz haktır, İncil’de bu söz yine yazılmıştır, Kur’anı Kerim’de söz vermiştir.

Cenab-ı Allah şart koşuyor; kim ki onun verdiği sözü yerine getirirse, Allah ile yapmış olduğunuz bu alışveriş size mübarek olsun. ‘Bu alışverişten dolayı mücadeleler sizin olsun’ diyor Cenab-ı Hak. İşte gerçek kurtuluş budur.”

RAPORDAN TEŞKİLATLANMA ÇALIŞMALARI

Tırnak içinde bu etkinliğe “Genel Kurul!” deniyor, ama normal bilinen cemiyetler masasının öngördüğü, Türkiye’de de aynısının yapıldığı delegeli, seçimli, tartışmalı genel kurul değil. 40 bin kişiyle genel kurul olur mu hiç? Bu Milli Görüş usulü bir genel kurul. Aslında bir şov, gövde gösterisi. Amaç, daha çok gelir elde etme, daha çok üye kazanma ve daha çok seslerini duyurup çevrelerindeki sempatizanlara sempatizanlar katma. Bunların kongreleri bölgelerde daha çok atama yoluyla, danışma yoluyla yapılıyor. Görünürde demokrasi isterler, ama kendi içlerinde bunun adı bile geçmez. Ayrıca biraz daha dürtükleyince “Dinde demokrasi olmaz” da diyebilirler ve Allah’a şirk koşma biçiminde yorumlarlar!

Bu genel kurulda, Genel Sekreter Ali Yüksel’in okuduğu 18 sayfalık Faaliyet Raporu’nda teşkilatlanma üzerine şu verilere yer verilmiş:

“Teşkilatımız, sizlere geçen yıl da arz ettiğimiz gibi Almanya’da 12 bölge, Almanya dışı Avrupa’da 11 ülke ve bölge, Avrupa dışı Avustralya, Kuzey Amerika ve Afrika’da 4 ülke olmak üzere 27 ülke ve bölge teşkilatlarından oluşmaktadır.

Binaenaleyh, geçen yıla göre Almanya’da iki bölge artışı (Ruhr ve Stuttgart) ve ABD de teşkilatlanarak ülke ve bölge bazında artış göstermiştir.

Cemiyet ve cami bazında ele alacak olursak; geçen yıl 307 idi, bu yıl 372 olup, 65 cami ve cemiyet artışı. Müteşebbis heyet olarak geçen yıl 69 idi, bu yıl 115’e yükseldi.

Şubelerimizde üye sayısı 18.543 idi, şimdi 22.403’e yükselmiş bulunuyor.

Genel merkeze direkt aidat ödeyen üye sayımız geçen yıl 6499, şimdi ise 10.054’e çıkmış olup, bir yıl içerisinde 3555 üye artışı olmuştur.”

“Geleceğimizi emanet edeceğimiz gençlerimize ne kadar ehemmiyet versek azdır. Bundan dolayı teşkilatımız kuruluşundan bu yana gençlerimize ayrı bir değer vermiş, idare heyetleri içerisinde ayrıca çalışma grupları oluşturmaları teşvik edilmiştir. Ayrıca teşkilatlanmaları yönünde gayret sarf edilmiş ve gençlerimiz gece gündüz çalışarak aşağıdaki göğsümüzü kabartan, iftihar edebileceğimiz neticelere ulaşmıştır:

Geçen yıl, 290 olan teşkilat sayısını 320’ye, 2757 olan idareci sayısını 3221’e, 132 olan müteşebbis heyet sayısını 146’ya, 12.643 olan toplam genç sayısını 14.892’ ye yükseltmişlerdir.

Merkezde ve bölgelerde yaptıkları eğitim programları, bilgi yarışmaları ve gençlik günü programları ile bu başarıya Yüce Allah’ın izniyle hak kazanmışlardır. Allah’tan başarılarının devamını diliyorum.”

Gençleri maceralı yolculuğa sürükleyenler

Yukarıdaki rakamlarda da görüldüğü gibi Avrupa’da 15 bine yakın genç Milli Görüş’ün yönetimi altında. Federal Almanya, Belçika, Hollanda, Fransa, İngiltere, Avusturya, hatta İskandinav ülkeleri olan Danimarka, İsveç ve Norveç’e kadar uzanabiliriz. Bunlar, bu ülkelerdeki Türkiye kökenli işçilerin çocukları. “Laik Türkiye dense de!..”, resmi dini İslam olan ve kimliklerde ‘Dini: İslam’ yazılan, geçmişten bu yana daha ziyade dini ağırlıklı partilerin hükümet olduğu böyle bir ülkeden gelen işçilerin sosyal, ekonomik ve kültürel sorunlarının bir sonucudur bu manzara. Bu gençleri, onlar ve yine onlar bu maceralı yolculuğa sürükledi. Milli Görüş önce ana babalara el attı, daha sonra çocuklara; çocukluk ve ergenlik çağlarındaki özlemlerine gösterdiği yaklaşımla onları derleyip toparladı, ‘Allah’ın yeryüzündeki Hizbullah’ı’ olarak eğitip yetiştirerek bu hale getirdi.

Milli Görüş yöneticilerinin, Türk devletinin kucağında yetiştiğine hiç ‘hayır’ denebilir mi? Bugün Türkiye’de dokuz yıldır devam eden AKP’de ve hükümeti içinde, Tayyip Erdoğan başta olmak üzere, dünün Hizbullahı (Mücahidi) olmayan, o yollardan geçmeyen ve aynı duyguları taşımamış kaç kişi var acaba?

Aşağıdaki duyuru, buna, tehdit mektubu da diyebiliriz; Milli Görüş teşkilatlarında eğitilen, kendilerini ‘Milli Görüş Erleri’ olarak tanımlayan cemaatin çocuklarının yazdıkları bir duyurudur. Sanki bir İslam devrimi duyurusuymuş gibi, Milli Görüşçü olmanın ne olduğu açıklanıyor, kendileri gibi düşünmeyenlere gözdağı veriliyor ve bunlara karşı her türlü mücadele verileceği belirtiliyor.

Bu duyuru, Milli Görüş üzerine yazdığım yazılarımdan dolayı 2007’de, yine bu teşkilat tarafından tehdit edildiğim günlerde benim adresime geldi. Duyuruyu okuduğunuzda, bunların Milli Görüş hareketinin içyüzünü, bir daha nasıl dışa vurdukları, kendilerine nasıl güvendikleri görülecektir.

MİLLİ GÖRÜŞ ERLERİ GELİYOR

9 Ocak 2007

Milli Görüşçü; ilahi hükümlere aykırı, ideoloji, doktrin, sistem, düşünce ve yönetim şekillerini reddederek, Allah’ın hükümleriyle yönetilmeyi ister… Milli Görüşçü; küfrün her türlüsüne karşı eliyle, diliyle ve kalbiyle mücadele etmeyi vazife bilir… Milli Görüşçü; cihadı, hem küfre karşı, hem de nefsine karşı yürütür. Hareketi hep hakka doğru, hak için, hakça harekettir… Milli Görüşçü; soyunu inkâr etmez, soyundan dolayı utanmaz, ama soyu ile de övünmenin İslam’a aykırı olduğunu bilen, insanlığı bir targın disperi gibi müsavi olarak gören ve üstünlüğün takvada olduğuna inanan şuurlu insandır. Kavim, kabile ve bölge taassubuna karsı savaşan, Allahın adını yüceltme uğruna can veren insandır… Milli Görüşçü; inandığı hak yolda yorulmadan, sıkılmadan, bezmeden, zorluklara göğüs gererek sabırla ve sadakatle yürüyendir. Milli Görüşçü’nün amacı, aracı, davası, kimliği ve hedefi İslam’dır. İslami bir toplum oluşturmak; İslam’ı hayat sistemi olarak benimsetmek için çaba sarf eder. Fitne kalmayıncaya ve din Allah’ın oluncaya kadar savaşmaktır. Milli Görüşçü; hakkı üstün tutan dünya görüşüne inanan, adil düzen kurmak ve bütün insanlığı kurtarmak için, bütün gücünü seferber eden mücahid Müslüman’dır.”

YÖNETİCİLERİ HİZBULLAH (MÜCAHİT) YETİŞTİRME EĞİTİMİ

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları (AMGT)’nın Faaliyet Raporu’nda açıklanan çarpıcı örneklerden biri de, beli bağlı, gözü pek Hizbullah (mücahit) yetiştirmek için her kademede ve her aşamada yapılan eğitim çalışmaları. “İslam devrimi”ni amaçlayan bu tür çalışmaların raporda özetle verildiği düşünülürse, açıklanmayan bölümün ne olduğunu her okuyan ve dinleyen ancak; kendi bilgisi, inancı kadarıyla algılayabilir! İşte bu kurgu ile hazırlanmış böylesi bir raporun içinde yer alan eğitim çalışma programının özeti:

“Gerek teşkilatımızın mevcut elemanlarını, gerekse yeni katılacak elamanların eğitimi ile, kız ve erkek çocuklarım yetiştirilmesi için planlanan eğitim programı aynen tatbik edilmiştir. Bu faaliyetlerimizi şöyle özetleyebiliriz:

1- Kız çocuklarımızın (Yaz tatili değerlendirme eğitimi) 18 Haziran-28 Temmuz tarihleri arasında Berkamen kasabası İslam Kız Koleji’nde yapıldı. 80 kadar müracaat olmasına rağmen yer darlığı nedeniyle 35 kişi katılabilmiştir. Velilerin ısrarlı talebi üzerine aynı kurs 1991 yaz tatilinde 200 kişilik planlanmıştır.

2- Hanımlar için eğitim öğretmeni kursu 25-27 Eylül 1990 tarihleri arasında 25 kişinin katılımıyla, hanım eğitim öğretmeni yetiştirme kursumuz genel merkezimizde yapılmıştır.

3- 1 Mayıs 1991’de 300 kişinin iştirakiyle bütün Avrupa genelinde şube başkanı bacılarımız için teşkilat eğitim çalışması genel merkezimizde yapılmıştır.

4- Yönetici ve üyeler semineri (1 Nolu Temel Eğitim) 27-28 Ekim 1990 tarihleri arasında genel merkez salonunda yapıldı. Bu eğitime:

Merkez icra heyeti üyeleri

Eğitim öğretmenleri

Hanım öğretmenler

Üniversiteliler temsilcileri

Bölgelerden tespit edilen hoca efendiler iştirak etmişlerdir.

Yönetici ve üyelerin eğitimi:

Yönetici ve bütün üyelerim katıldığı Temel Esaslar Eğitimi, eğitim öğretmenlerimiz tarafından ikili gruplar halinde anlatıldı. Ve bütün bölgelerimizi kapsayan dört haftalık seminer programı 28 Ekim 18 Kasım 1990 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Toplam 3000 yönetici ve üyemiz eğitimden geçirilmiştir.

2 Nolu Teşkilat Temel Eğitimi:

17-18 Kasım 1990 tarihlerinde genel merkezimizde yapıldı. Bu eğitime, 1 nolu eğitime iştirak eden:

Merkez icra heyeti üyeleri

Eğitim öğretmenleri

Hanım öğretmenler

Üniversiteli bölge temsilcileri

Bölgelerden tespit edilen hoca efendiler katılmışlardır.”

Milli Görüş yoğun bir biçimde eğitim çalışmalarını sürdürürken bunu çeşitli yayınlarla desteklemiştir. Bu süreçte Almanya ve Avrupa ülkelerinde çocuk, ergen, yaşlı binlerce Türkiye kökenli insan dini yayınlar okur hale getirilmiş, okul çağındaki çocukların cami hocasından sonra ilk karşılaştığı ise bu kitaplar olmuştur. Bu yaşları küçük çocuklar henüz dine ve inanca dair bilgilere ve bunları yargılama yeteneğine sahip olmadan, bir dayatma olarak, siyasal İslam’la, şeriat ve şeriatçılıkla tanıştırılıyorlar. Bilgilenmeden ve tartışmadan inanmaya yönlendirilen küçük çocuklar, daha bu yaşlarda yaşamlarında haklarını arayamayacak, isteyenin istediği şekilde onları savaşa, adam öldürmeye sürükleyebileceği konumlara sürükleniyorlar. Faaliyet Raporu’nun “Neşriyat faaliyet ve hizmetler” bölümünde şunlar anlatılıyor:

“Biz Müslümanlar; peygamberine ilk vahiy olarak ‘Oku!’ diye ayet inen bir ümmetiz. Bu hakikatin şuurunda olanların kuruluşu olan teşkilatımız elbette okumaya, okutmaya ve okunacak olan kitaplara gereken önemi vermeliydi. Bundan dolayı telif ve tercüme kitaplar bastırılmıştır. Bunlar şunlardır:

1- Günümüz Mücahitlerine Seçkin Hadisler (Ekrem Doğanay)

2- İslami Bilgiler Ders kitabı

3- Kur’an Elifbası

4- Zühd ve Takva kitabı (Ebu Bekir b.Amr) çeviri Sefer Ahmedoğlu

5- Öğrenimin Yolu (Ez Zernuci) çeviri Mustafa Efe

1989 yılında AMGT olarak Almanya ve Avrupa’daki insanımıza yönelik ilk kitap fuarını düzenledik. İkinci kitap fuarını 1990 yılı Ekim ayı ortasında gerçekleştirdik. Artık geleneksel hale getirdiğimiz ikinci kitap fuarı bir yıl öncesine nazaran büyük bir teveccüh oldu. Birinci fuara 41 yayınevi katılmış ve iki tır dolusu kitap satılmış iken, ikinci fuara 63 Türkiye’den, Almanya’dan da 4 yayınevi katılmış ve 3500 çeşit 7 tır kitap satılmıştır. Bir yıl önceki fuara nazaran izleyiciler üç misli artmış ve 30 bine ulaşmıştı.”

AMGT’NİN AMACINA UYGUN OLAN
DEVLET İLİŞKİLERİ

AMGT Genel Merkezi’nde sadece teşkilat kademelerine ve sorumlu birim başkanlarına verilen 1991-1992 Çalışma Dönemi Faaliyet Programı’nda önemli ayrıntılar yer alıyor. Dönemin AMGT Genel Başkanı Osman Yumakoğulları imzasıyla çıkan programın sunuşunda, Avrupa ülkelerinde, çeşitli ülkelerden gelen 30 milyon göçmen Müslüman’ın yaşadığı, bunların sosyal, hukuki, dini, insanı problemlerinin olduğu ve bu sıkıntıların çözüm beklediği yazılıyor: “AMGT olarak, değişen dünya şartlarını göz önünde bulundurarak, içinde yaşadığımız Avrupa ülkeleri ile sıkı bir işbirliğine girmenin yararlı olacağına inanıyoruz. Faaliyetlerimiz daha kapsamlı ve programlı bir temele oturtulacaktır. Bu çerçeve içinde ilk defa 5 yıllık bir program yapılacaktır” deniyor.

Milli Görüş’ün 1990’lı yılların başında başlayan, kendi ideolojisi doğrultusunda dünyaya açılma kararı, bunu yaşama geçirmek için yapılan plan ve programlar doğrultusunda yayılmaya başlaması, amacı olan dünya İslam hareketi içinde yer almasına, ivme ve güç kazandırmıştır. Kadro yetiştirmek için ciddi bir şekilde yatırım yapan bu hareket aynı zamanda Türkiye’de 1973 genel seçimlerinde Milli Selamet Partisi (MSP)’nin bir dönem hükümet ortağı olmasına ve AKP’nin tek başına iktidara gelmesine yol açan gelişmeleri doğurmuştur. Bir başka bir deyimle; ana rahmine atılan tohum tutmuştur.

AMGT Teşkilatlanma Başkanlığı Faaliyet Programı’nda, 1985-1991 yılları arasındaki teşkilatlanma çalışmalarında yıllara göre teşkilat, üye ve cemaat sayılarının artışı veriliyor. Buna göre:

Teşkilat Üye Cemaat

1985’te 163 9344 33890

1986’da 180 9765 36460

1987’de 214 13970 54590

1988’de 229 16184 55835

1989’da 227 18837 56515

1990’da 372 22482 59546

Sürekli artarak, yükselişi gösteren yıllara göre gelişmenin nasıl katlana katlana arttığı, insan malzemesinin ise bu eylemde nasıl kullanıldığı ve yönetildiği aşağıda birkaç tümcenin içinde bile kendini gösteriyor:

“Teşkilatların kendi kendine yeterli olması ve dışa açılması, genel merkeze daha fazla destek sağlanması yolunda da gerekli tedbirler alınacaktır.

Türkiye’den gelen vatandaşlarımızın oturdukları her bölgede, her teşkilat çevresinde yeni mescitler açmak, cemiyetler oluşturmak, Türkiye’den gelen Müslümanların dertleriyle ilgilenmek.

Genel merkez icra heyetindeki her üye, mesulü bulunduğu bölge veya bölgelerin düzenli ve aktif çalışmasını takipten sorumludur.

Bölge icra heyetindeki her üye ise, bölge başkanınca görevlendirildiği cemiyetlerden ve yeni kurulması icap eden cemiyet bölgelerinden sorumlu olacaktır. Cemiyet idare heyetindeki üyelerden her biri, cemiyetteki esas görevinin yanı sıra, mesul olduğu mahallelerde oturan Müslümanlarla diyalog kurar ve onları davamıza kazandırmaya çalışır. Diğer taraftan cemiyet olmayan yerlerde yeni cemiyet çalışmasına zemin hazırlar.

Bu hizmetlerin yürütülmesinde temel esas, bütün Avrupa’da Türkiye’den gelen vatandaşlarımızdan mesul oluşumuzdur. Bundan dolayı bütün Avrupa yukarıda belirtilen esaslar dahilinde bölgelere, cemiyet bölgelerine, iskân bölgeleri ve işletmeler olarak sorumluluk sahalarına taksim olunmuştur. Öyle ki, Avrupa’nın her yerindeki Türkiye’den gelen her bir vatandaşımızdan, teşkilatlanma bakımından kimin sorumlu olduğu belirlenmiştir.

Bu yüzden, genel merkez icra, bölge icra, ve cemiyet idare heyeti üyelerinin her birinin bir hizmet görevi (birim) bir de teşkilat görevi vardır.”

Sovyetler’in yıkılışında Milli Görüş’ün etkisi

Programda Dış Münasebetler ve Yan Kuruluşlar Başkanlığı başlığı altında, Almanya ve Avrupa’daki tüm dini kuruluşlarla, siyasi partilerle, basın yayın organlarıyla, akademisyenlerle ilişkiler kurulacağı belirtilirken, özellikle ülkelere yönelik ilişki kurma bağlamında yapılacak girişimler bir bir şöyle sıralanıyor:

“Sovyetler ve Balkanlar’da ortaya çıkan yeni durum sonunda, Sovyetler’deki Müslüman Cumhuriyetlerle yakın temas kurmak mümkün olmuştur ve merkezimizde buraya yönelik olarak oluşturulan bir masa ile faaliyetlere süreklilik kazandırılmıştır. Bu ilgi alanı bütün Sovyet İslam coğrafyasına yayılacaktır.”

Sosyalist sistemi çökertmek için Sovyetler Birliği’nin yıkılışında içten ve dıştan yapılan saldırılardan söz edilirken dini bağlamda Vatikan’ın da adı geçer. Ya İslam dünyasına bakıldığında İslamcı sermaye Yeşil Kapitalizme dönüşünce, yeşil olmayan kapitalizmle olan aradaki fark ekonominin yasası gereği ortadan kalkıyor. Halkının büyük çoğunluğu Müslüman olan Orta Asya ya da daha geniş olarak Avrasya’da ise, din istismarcısı siyasal İslamcı akımlarla şeyhler, krallar ve otokratların elinde. Hele “Ilımlı İslamcı”larla Amerikan emperyalizmiyle işbirliği halinde, İslamiyet tekellerin ve kapitalizmin hizmetine koşuluyor. İslamcı akımların öngördüğü, İslam ülkelerindeki yaşanmakta olan kapitalizmle Amerikan ya da Fransız kapitalizmi arasındaki fark ekonominin yasası gereği ortadan kalkıyor. Geçmiş tarihte var olan dinler savaşının yerine bu kez dünya nimetlerini paylaşım savaşı başlıyor.

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları, dayandığı tabanın ekonomik, sosyal ve kültürel yapısını göz önüne alarak, bu paylaşım savaşında bunlar üzerinde etkili olmak ve güç olarak yararlanmak için İslam dinini yedeğine almış; yeri geldiğinde kullanıyor. Bu nedenle başta Sovyetler Birliği olmak üzere sosyalist ülkelerdeki Müslümanları, Milli Görüş’ün içinde olduğu dünya kazandı. Sadece Sovyetler’deki Müslümanların sayısı 20 milyonun üstünde. Bunu faaliyet raporlarında da belirtiyorlar. Kendilerine güvenerek rahat bir şekilde sırası geldikçe şunu söylüyorlar: “Komünizm yıkıldı, kapitalizm yolcu, dünya İslam’ın olacak, Müslümanların yüzü gülecek!..”

1991-1992 Faaliyet Programında çeşitli ülkelerle sürdürülen ve kurulmak istenen yeni ilişkiler üzerine açıklayıcı veriler şöyle devam ediyor:

11 İslam ülkesine açılıma devam...

“Bu yıl içinde Çin Müslümanları ile de daha yakın bir ilgi kurulması prensip olarak kabul edilmiştir. Başından beri sürdürülen Afganlı kardeşlerimizle olan ilişkimiz bu yıl da geliştirilerek sürdürülecek ve bu ilgi alanı Hindistan, Bangladeş’e doğru genişleyerek devam edilecektir.

Ayı şekilde hac dolayısı ile Suudi Arabistan, buradaki Türk işçi ve öğrencileri ile ilgimiz, Filistin ve Irak’ta yaşanan olaylar dolayısı ile bu bölgedeki Müslüman kardeşlerimizle ilgimiz devam edecektir. Bu konularda mevcut durum, çalışma alanları konusunda yeni bir program üzerinde temaslarımız sürdürülmektedir.

Yine Libya ile de buradaki Türk işçileri ve gelişmeler doğrultusunda ilgimiz sürdürülürken, Mısır’daki öğrenciler, Mısır ve Sudan’daki İslami hareket, Tunus ve Cezayir çizgisinde meydana gelen olaylar doğrultusunda ilgimiz artarak devam etmektedir. Yugoslavya, Bulgaristan konusunda, Yunanistan’daki kardeşlerim durumları konusunda da titiz bir politika izlenmektedir. Aynı şekilde Ege ve Kıbrıs’taki haklarımız açısından da AMGT olarak ciddi bir politika izlenmektedir ve izlenecektir.

Bu ilişkilerin sadece teşkilat yönetimi düzeyinde kalmaması ve tabana yayılması için, çeşitli kültürel-turistik çalışmalar organize edilecektir.

Öteki Müslüman azınlıkların ve Avrupa’daki İslam’ı cemiyet ve kuruluş temsilcileri bir araya gelerek ortak politikalar tespiti ve ortak etkinlikler düzenlenmesi yönünde çalışmalarımıza bu dönemde hız verme kararındayız.

AMGT gençliği olarak, AMGT hac organizesi sorumluluğu altında yıl başında umre ve hac kafileleri düzenleme, turizm programları, çeşitli gezi ve izcilik programları da gündemimizde yer alan öncelikli konular arasındadır.”

AMGT, Yeşil Kapitalist Dünya İslam Devleti’ni, gönül verdiği partiyle, ütopi de olsa, kurmayı içinden geçirdiği için önüne çıkan her türlü olanağa, takiye yaparak yaklaşıyor, değerlendiriyor. Bu amaç için sol konumda olanları şaşırtıcı şekilde kıvrak hareket ediyor. Hem kendi sağındaki, hem de solundaki kuruluşlarla işbirliği yapmak için yoğun çaba harcıyor. Sola karşı bir yere kadar hoşgörülü davranışı, iki yüzlü oluşlarının farkında olmayan çoğu insanlar üzerinde etkili oluyor. Bu yöntemle onları saflarına çekebiliyorlar. Üst yöneticilerden biri “Bize en iyi kadrolar soldan geliyor” demesi böyle ikili bir politikanın yürütülmesi sonucudur. Federal Almanya’da kurulu Türkiye kökenli kuruluşlarla ilişkilerine faaliyet programında yer vermeleri ise bu örneklerden biridir. Şöyle deniyor:

“Yine Avrupa’da bulunan sağ ve sol Türk kuruluşları ile başlatılan teşkilatlar arası diyalog genişletilerek devam etmektedir ve edecektir. AMGT olarak bütün teşkilatlarla iyi ilişkiler ve diyalog kurmak amacındayız. AMGT, GDF (Göçmen Dernekleri Federasyonu) ve HÜR-TÜRK arasındaki ilişkiler devam etmektedir. Avrupa Türk Toplumu Konseyi çerçevesinde de çalışmalarımız devam etmektedir.”

üçüncü bölüm

Haberler ve Söyleşiler

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları üzerine, bu konu ile ilgili uzun süre Almanya ve Avrupa’da yaptığım araştırma süreci içinde, Cumhuriyet gazetesine yazdığım haber ve söyleşilerden bir bölümünü, tarihsel gelişmeye ışık tutacağı düşüncesiyle buraya aynen alıyorum:

EĞİTİM ADI ALTINDA DİN ADINA
SİYASAL BEYİN YIKAMA

İslam Toplumu Milli Görüş (İGMG), şeriata ve paraya dayalı iki temel çalışmasını çok yönlü olarak Almanya’da sürdürüyor. Milli Görüş’ün Berlin kalesi olarak bilinen ve Nail Dural başkanlığındaki Berlin İslam Federasyonu’nu, Alman Federal İdare Mahkemesi’nin 23 Şubat 2000’de yaptığı oturumda dini cemaat olarak kabul ederek eyaletteki ilkokullarda İslam din dersi vermesini onaylamasının ardından, Milli Görüş’ün Almanya genelinde özellikle çocuklara, gençlere ve kadınlara yönelik yeni örgütleme çalışmaları içinde olduğu belirtiliyor. Federal İdari Mahkeme’nin, İslam Federasyonu lehine aldığı kararın, uzun zamandır teşkilat içinde rahatsızlıkların, kıyımların sürdüğü, bir yıldır genel başkan seçilemediği için atama yoluyla genel sekreterliğe getirilen Necmettin Erbakan’ın yeğeni Dr. Mehmet Sabri Erbakan’ın baskı uygulayarak yönetebildiği Milli Görüş’e ivme kazandırdığı belirtiliyor. Milli Görüş’te, Erbakan kliğine muhalif kanat içinde yer alan deneyimli bir hoca, “İslam Federasyonu Milli Görüş’ün bir yan kuruluşudur. Federal İdari Mahkeme’nin kararı, Milli Görüş açısından çok önemli bir döneme rastladı. Sizin de izlediğiniz gibi teşkilat kaynıyor. Okullarda din eğitimi kararı, Almanlarla bir anlaşmanın sonucudur diye düşünüyorum. Merkezin elinde tutacak dal sadece bu kalmıştı’’ diyor.

Yeşiller’in eski Berlin Eyalet Milletvekili İsmail Koşan, İslam Federasyonu’nun çocukları ellerine geçirdikten sonra da onların analarını babalarını etkileyeceğini belirterek şöyle diyor: “Bu gelişmenin sonucu, Milli Görüş perde arkasından insanları sünger gibi çekip alacak. Bizlerin politikacı olarak yapamadığını onlar mahkeme yoluyla yaptılar. Türkiye Cumhuriyeti’nin Almanya’daki temsilcileri yanlış bir politika güttüler. Almanya’yı yeterince tanımadıkları için yabancılar politikası yapıyormuş gibi görünen kişilere yaklaştılar. Bunların bir şeyler yapacağını düşünüyorlardı. Bu yanlıştır. Türkiye hükümeti en kısa zamanda taraf olarak bu alanda aktif rol almalıdır. Çünkü bu sadece Berlin İslam Federasyonu sorunu değil, dinin politikaya tesir etmesi sorunudur.’’

İsmail Koşan, Almanya’daki Türkiye kökenli İslam kuruluşlarının hepsinin de birbirleriyle ilişkilerinin olduğunu belirtiyor. Böyle bir gelişmenin sonucu ne olabilir sorumuza şu ilginç yanıtı veriyor: “Almanya toplumsal bir değişime uğrayacak. Türk-İslam toplumundan söz edilecek. Etnik azınlıkların yerine dini azınlıklar gelecek. Türklerin, Arapların, İranlıların yerini İslam toplumu alacak. Bütün partiler bunu destekliyor. Şimdi partiler Milli Görüş’le nasıl ilişkiye geçeceklerini düşünüyorlar. Çünkü bu kesim gelecekte oy potansiyeli olarak görülüyor!..’’

Demokratik Sosyalizm Partisi Berlin Milletvekili (PDS) Giyasettin Sayan, Alman hükümetinin Almanya’da yaşayan yabancı kökenlileri kaynaştırma politikasının olmadığını, devletin tüm din derslerini denetleme hakkı olduğu halde denetlemediğini belirterek “Bu konuda bizim partinin bir kararı var. Çocuklara 12 yaşına kadar verilecek her türlü din dersine karşıyız. Çünkü iradeleri dışında bu bir dayatma oluyor. 12 yaşından sonra çocuk isterse din hakkında bilgilenme hakkına sahip olur’’ diyor.

Çocuk kulübünde 3000 çocuk!

Çocuklar ve gençler arasında şeriat içerikli çalışmalarını yoğunlaştıran Milli Görüş’ün, Almanya’da 350 cami derneğinde çocuk kulüpleri adı altında yeni bir örgütlenmeye gittiği belirtiliyor. Merkezi Köln’deki bulunan çocuk kulüplerine 3 binin üstünde 4 ile 12 yaş arasında çocukların kaydedildiği söyleniyor.

Milli Gazete’nin 22 Şubat 2000 tarihli Avrupa baskısında çıkan “Freiburg’da Çocuk Kulübü Faal’’ başlıklı bir haberde, IGMG Freiburg kenti bölgesinde çocuk kulübü faaliyetlerinin yoğun bir şekilde devam ettiği belirtildi.

İslam Toplumu Milli Görüş’ün devamlı eğitim merkezleri olarak en çok tanınan ve teşkilat içinde hoca atamaları ve harcamalar yüzünden sert tartışmalara neden olan 1986’da açılan Dortmund yakınlarındaki Bergkamen Kız Koleji, 1992’de Belçika’da açılan İbn-i Sina Enstitüsü ve Berlin İslam Koleji, Daun kentinde yeni açılan eğitim ve kamp merkezi, Almanya genelinde zaman zaman açılan yüzlerce eğitim kamplarından bazıları. Buralar çeşitli adlar altında, genç beyinleri çağdaş sisteme karşı eğiten, şeriat devlet yapısını esas alan merkezler. Eğitim merkezlerinde ve kamplarda Milli Görüş’ün, 1997’den 2000’in sonuna kadar geçerli Gençlik Kolları Merkezi Çalışma Programı dahilinde eğitim yapılıyor.

Dört seviye verilen derslerin cihat bölümünde A. Zeydan’dan Davetin Esasları, Saidi Nursi’ den İhlas Risalesi adlı kitapları işleniyor. Programda seviyeler şöyle anlatılıyor: İlk seviye; henüz İslami bilgisi az veya hiç olmayanların takip edeceği seviye. Orta seviye; ilk seviyeyi bitirenler ve imam-hatip mezunlarının takip edeceği seviye. Yüksek seviye; orta seviyeyi bitirenler ve ilahiyat mezunlarının takip edeceği seviyeler. Üstün seviye; yüksek seviyeyi bitirenlerin takip edeceği seviye.

LAİKLERDEN HESAP SORULACAK

Avrupa’daki teşkilatlarını Köln’deki merkezinden yöneten İslam Toplumu Milli Görüş (IGMG), Türkiye’deki şeriat karşıtı kurumları, kişileri hedef gösteren yeni bir saldırı başlattı. Teşkilatın yıllardır örgütlenme, para kazanma ve beyin yıkama aracı olarak kullandığı Milli Gazete’nin, Frankfurt’ta Avrupa için özel hazırlanan sayfalarında Türkiye’de irticaya ve şeriata karşı olmanın hesabının sorulacağı belirtiliyor.

Avrupa Genel Müdürlüğü görevini, IGMG Genel Başkanvekili Dr. Yusuf Işık’ın yürüttüğü Milli Gazete’de, İran yönetimi ile iyi ilişkileri bulunan Selahaddin Eş , S. Muradbeyli takma adıyla her gün yazı yazıyor. 1980 yılında Türkiye’den İran’a kaçan Selahaddin Eş, yıllarca yaşadığı bu ülkede Türkçe yayın yapan bir radyoda çalışmış.

Genel Sekreterlik görevini Necmettin Erbakan’ın yeğeni Mehmet Sabri Erbakan’ın yürüttüğü Milli Görüş, tüm çalışmalarını Erbakan’ın mahkûmiyeti üzerine yoğunlaştırmış durumda. Teşkilat, “IGMG İnsan Hakları Masası’’ gibi birimler kurarak taraftar toplamaya çalışıyor.

Milli Gazete’nin 5 Eylül 2000 tarihli sayısında yayımlanan bir yazıda, bu kampanyaya yanaşan kimi sol eğilimli kişi ve kuruluşların bu tutumu üzerine, “Müslümanlık irtica sayıldığına göre biz mürteciyiz. Laikler bizi kendilerine yakın buldukları zaman korkmalıyız’’ uyarısı yapılıyor. Teşkilat, Türkiye’nin yurtdışındaki bazı temsilciliklerinden de destek görüyor.

Bunların başında, 8 Haziran 1998’de Bonn Büyükelçisi olarak göreve başlayan ve geçen günlerde görevi sona eren Türkiye Cumhuriyeti Berlin Büyükelçisi Tugay Uluçevik geliyor.

Tugay Uluçevik’in, daha önceki büyükelçilerin yapmadığını yaparak Milli Görüşçüleri ziyaret etmesi dikkat çekiyor. Bu ziyaretler Milli Gazete’de de haber olarak yer alıyor.

MİLLİ GÖRÜŞ’ÜN
TÜRKİYE’NİN GÜNDEMİNE OTURUŞU

7 Nisan 2003

AKP’nin iktidara gelmesiyle Milli Görüş tekrar Türkiye’nin gündemine oturdu. Bu konuda yapılan tartışmalara, açıklamalara, eleştirilere bakılırsa sorun kısa sürede öyle kolay kolay çözüleceğe benzemiyor. 1950’lerden beri yaklaşık 53 yıldır, üç kez de askeri darbe yaşandığı halde, bugün gelinen durum ortada. Yıllarca devlet yönetimine ortak olan Milli Görüş son seçimde tek başına iktidara geldi; şimdi din istismarcılarının, siyasal İslamcıların en güçlü silahı olan “takiye”yi kullanarak erkini kurmaya çalışıyor. Toplumun çeşitli kesimleri rahatsız, kuşkulu. “Niye böyle oldu?” sorusuna yanıt aranıyor. Olaya sağlıklı yanaşanlar yok değil; ama önemli bir kesim, sistemden çıkarı olanlar, bir şeriat düzeni gelse de ona uyum sağlamada aynı kıvraklığı gösterecekleri için, yama yapma yöntemiyle mevcut politik yaşamın açığını kapatmaya çalışıyorlar.

Türkiye’de, dini kullanarak dünya işlerini yürütmeye, palazlanmaya ve egemen olmaya çalışanlar, uzak erimli amaçları olanları ehlileştirerek krizden sıyrılmayı yeğliyorlar.

Sorun devletin yapısından kaynaklandığı için her yönetime gelen kendine göre zararlı çıkışları, kendi çıkar sınırları içinde budamakla yetindi; sorunun temeline inilmedi. Ayrıca, mahalle muhtarlarından siyasetçilere kadar önemli bir kesim menfaatleri doğrultusunda halkı yönlendirmede din istismarı yapmaları da böyle bir gelişmeye ivme kazandırdı. Sonuçta; din istismarcısı Amerikancı, ılımlı İslamcı tekellerin yeni mevziler kazanması ve güçlenmesiyle bugüne gelindi. İşte bu gelişmeden Almanya başta olmak üzere Avrupa’da yaşayan Türkiye kökenli vatandaşlarımız da paylarına düşeni aldılar. Dış ülkelerde yaşayan Türkiyelilerin önemli bir bölümünün dolaylı ya da doğrudan dini duyguları istismar edilerek, Amerikancı İslami neoliberal şirket türü örgütün finansal bakımdan olduğu kadar örgütsel bakımdan da dayanağı haline getirildi.”

Milli Görüş’ün idelojik malzemesi Türkiye’den gitti

Milli Görüş Avrupa’da yoktan var olmadı. İdeolojisi ve malzemesi Türkiye’den gitti. Türkiye ile Federal Almanya arasında İşgücü Anlaşması 30 Ekim 1961’de imzalanışının ardından bu ülkeye hem işçi ihraç edildi, hem de din istismarcılığı. Bunu öteki Avrupa ülkeleri izledi. F. Almanya’ya gidişin ilk yıllarında işçiler arasında dini duygu ve eğilimler, genç oluşlarının etkisiyle de o kadar güçlü değildi. Namaz kılmak isteyenler kaldıkları işçi yurtlarında üç beş kişilik gruplar halinde bir odada kılıyorlardı. Bu dönemde kurulan dernekler dini içerikli değil, sosyal içerikliydi. Ama ’60’lı yılların sonuna doğru kırsal kesimden de işçi akını başlayınca bu konuda belirli bir hareketlilik başladı. Namaz kılanların, oruç tutanların sayısında giderek artış görülüyordu.

Gurbet duyguları, toplu halde işçi yurtlarında yaşamalar, Almanca bilmeme, 24 saatlik yaşam diliminin fabrika ve işçi yurdu ile sınırlı oluşu dini duyguların güçlenmesini de tetikliyordu. Bu gelişim siyasal İslamcı kuruluş ve akımların devreye girmesi için uygun bir zemin oluşturuyordu. Korku, işçileri arayışa ve bir yerlere sarılmaya itiyordu. Öyle de oldu. 1968-1974 yılları arasında Essen ve Köln kentlerindeki Türkiye Cumhuriyeti Çalışma Ataşeliklerinde din görevlisi olarak çalışan Osman Erkan anılarını anlatan “Garp Hizmeti” adlı kitabında Almanya’da İslam dininin çok ağır geliştiğini belirterek şöyle diyor: “Almanya’da İslam dininin yayılması için yapılan halihazır faaliyetlerden biri de büyük şehirlerde kurulan İslam cemiyetleridir. Bu cemiyetler, Berlin, Münih, Aachen, Viyana vs. de faaliyet göstermektedirler. Yavaş da olsa faaliyetleri yürümektedir.

Avrupa’daki Türk işçilerinin bazıları İslam dininin haram kıldığı, yasak ettiği çirkin işleri yapıyorlar. Kavga ve gürültüleri eksik değil. Bu gibi kimseler elbette İslam elçileri olamazlar. İslam’ın propagandasını yapamazlar. Bilakis Müslümanlığı onların şahsında yanlış değerlendirmeye kalkışan Almanlara karşı çok kötü örnek oluyorlar.”

Erkan, Avrupa’daki işçilere Türkiye hükümeti tarafından nasıl bir dini hizmet götürüldüğünü de şöyle açıklıyor:

“Türk işçilerini çalıştıran firmaların işçilerin ikametlerine tahsis ettiği yurtlarda umumiyetle birer mescit bulunur. Bu mescitlerde işçilerim arasından seçilen fahri imam ve hatipler nöbetleşe vazife görürler. Türk Çalışma Ataşeliklerinde vazifeli resmi Din Görevlileri de, Türk işçilerini yurtlarında ve mescitlerinde ziyaret ederek onlara dini telkinde ve nasihatte bulunur. Onların hasta olanlarını hastanede ve mahkûm olanlarını da hapishanelerde ziyaret ederler. Bu resmi din görevlileri Almanya’nın Bonn, Berlin, Essen, Köln, Frankfurt, Münih, Hannover Hamburg, Stuttgart, Nürnberg Çalışma Ataşeliklerinde bulunuyorlar. Ayrıca Belçika, Fransa, Hollanda, İsviçre, Danimarka ve Avusturya’da da birer din görevlisi bulunur.”

Nereden Nereye Gelindi
HANGİ KURULUŞ NE KADAR GÜÇLÜ?

Türkiye’den Almanya’ya işçi akını sürdükçe buna paralel olarak dernek adı altında kurulan, cemiyetler masasına kayıt olarak resmiyet kazanan ‘cami dernekleri’ çoğalır; çok sayıda Türkiye çıkışlı dinci akımlar ve tarikatlar boy göstermeye başlar. Türkiye’de hükümetler değiştikçe bu akımlar dönem dönem kendilerine yakın, ya da aynı görüşte olan hükümet üyelerinden destek görürler. 1978’de kurulan ve merkezi Frankfurt’ta bulunan Avrupa Demokratik Ülkücü Türk Dernekleri Federasyonu (ADÜTDF)’na bağlı bazı mescitlere Türkiye’den maaşlı din görevlileri atanır. Almanya ve Avrupa’daki siyasal İslamcı akımlar içinde Türkiye hükümetlerinden destek görmemiş tek bir teşkilat yok gibi. Bu teşkilatlar içinde Diyanet İşleri Türk İslam Birliği’nden sonra en güçlü teşkilat eski adıyla Avrupa Milli Görüş Teşkilatları (AMGT) yeni adıyla İslam Toplumu Milli Görüş (IGMG). Yapılan bir araştırmaya göre, Almanya’da yaşayan Türkiye kökenli Müslümanları DİTİB’in temsil etme oranı yüzde 72,1, IGMG’nin yüzde 8,3, İslam Kültür Merkezleri Birliği (İKMB)’nin yüzde 4,50, ADÜTDF yüzde 0,7, Nurcular yüzde 0,4, Kaplancılar yüzde 0,3, Avrupa Nizami Alem Federasyonu ise yüzde 0,1.

Milli Görüş’ün paravan adı

Bu kuruluşun önemli bir özelliği ilk kez Avrupa Milli Görüş Teşkilatları adını almış olması. Bu tarihe kadar Almanya’nın çeşitli kentlerinde aynı çizgide kurulan dernekler “İslam Birliği”, “Türk İslam Birliği”, “Avrupa Türk Birliği” gibi adlar altında kuruluyor. Kendi deyişlerine göre, ‘din kökenli’ bir milliyetçiliği savundukları için, Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nın Almanca karşılığı olan (Vereinigung Nationele Weltsicht in Europa) şeklinde çevrilmesi gerekirken, kuruluş belgeleri şu şekilde çevrilmiş olarak Cemiyetler Masası’na veriliyor: (Vereinigung der neuen Weltsicht in Europa). Bunun Türkçe karşılığı ise Avrupa Yeni Dünya Görüş Birliği. O günden bugüne kadar Milli Görüş’ün adı resmi kayıtlarda hep böyle geçiyor. Adının açıklanmasını istemeyen, 1985 öncesi önde gelen teşkilat yöneticilerinden biri, ‘Milli Görüş’ adının her zaman paravan ad olarak kullanıldığını, tescil edilmediğini itiraf ediyor.

Milli Görüş üç ayaklı bir kuruluş

Kuruluşundan beri üç ayak üzerine oturan Milli Görüş’ün bu yapısı, öteki siyasal İslam kuruluşlarından çok farklı bir gelişme göstermesini, çok boyutlu bir konuma gelmesini sağladı. Milli Selamet ile başlayan Saadet Partisi ile noktalanan Erbakan güdümlü partilerin Avrupa’da en güçlü kalesi olan Milli Görüş çalışmalarını, adı konmamış bir siyasi parti gibi siyasal, örgütsel ve ekonomik bazda ve dinci ideoloji bağlamında sürdürdü. Parti değildi, Alman yasalarına göre dernek olarak kurulmuştu; ama Erbakan’ın Avrupa partisi gibi çalışıyordu. Erbakan ve kadrosu Almanya ve Avrupa topraklarını Türkiye’den daha rahat kullanıyordu. Erbakan Türkiye’de konuşamadığını Almanya’da konuşuyordu; İslam dünyasını Köln’den yönetmeye kalkıyordu.

19 Mayıs 1991’de Köln’de yapılan Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nın 7. Genel Kurulu’na katılan Necmettin Erbakan, Avrupa’nın çeşitli kentlerinden ve Türkiye’den katılan yaklaşık 15 bin müridi önünde yaptığı konuşmada: “Okunan raporlardan verilen izahatlardan gördüğümüz gibi Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nın Almanya’da 12 tane bölgesi bulunuyor. Almanya dışında Avrupa’da, Avustralya’da, Asya’da; ayrıca AMGT, hakikaten bugün bütün dünyayı kuşatan 27 bölgede çalışma yapan bir teşkilat haline gelmiştir. Geçen sene Umumi heyet toplantısı yapıldığı zaman Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nın 307 tane mescidi vardı. Şimdi raporda duyduk bugünkü mescit adedi 372’ye çıkmış. Demek ki bir yıl esnasında 65 cemiyet ve yeni mescit açıldı. Bir yılda mescit adetlerini yüzde 20 artırmıştır. Bu Allah’ın lütfü ile gayretli, başarılı bir çalışmadır.” diyor. ‘Komutan’ olarak takdim edilen Erbakan konuşması sırasında, AMGT’nin camilerinde cuma namaz kılanların sayısının 80 bini bulduğuna değinerek sözü, doğrudan Milli Görüş’ün Köln merkezine aidat ödeyen üyelere getiriyor: “Aidat ödeyen üye adedi geçen sene 18 bin 543 iken bu sene 22 bin 400’e çıkmış. Yani üye aidatı bir yılda yüzde 25 artmış. 4000 yeni üye ilave edilmiş. Yani her hafta 80 tane yeni üye şuurlanıyor; ‘bu davaya ben de para katkısında bulunarak tam asker olacağım.’ diyor.

“Mücahit Erbakan! Bu davada biz de varız; emrindeyiz komutanım” diyerek slogan atan binlerce militana Erbakan şu üç görevi verdiğini açıklıyor: “ a) Avrupa’daki 30 milyon Müslüman’ın hizmetlerini çok daha şümullü bir şekilde planlı, programlı yapacak döneme bir an evvel girin. b) Bütün Müslüman ülkelerden gelen kardeşlerimize siz burada AMGT olarak şunları öğretmekle, hakikaten öğretmenlik yapın: “En güzel teşkilat örneğini verin. Bugün dünyada AMGT gibi yıllık faaliyetini planla, programla yürüten, şuurlu adımlar atan teşkilat olsa olsa ancak Türkiye’de Refah Partisi var. İftiharla söylüyoruz ki, AMGT’nin bu çalışması başka ülkelere örnek olacak durumdadır. Disiplin örneği verin. 30 milyon Müslüman’ı kucaklayın. Ve uzlaşma içerisinde bütün Müslümanlarla kardeş olarak çalışma şuurunu verin. Adil düzen fikrini bütün Müslümanlara öğretin.”

AMGT Kadın Kolları Genel Başkanı Güleser Topuz’a verilen belge

Erbakan’ca Almanya’nın merkez oluşunun nedeni?

Erbakan kendisini dünya Müslümanlarının lideri, Milli Görüş’ü de onun emirlerini uygulayacak, önce Türkiye’de sonra dünyada İslam devletini kurma mücadelesinde öncü rol oynayacak Milli Görüş’ün merkezi olarak neden Almanya’yı seçtiklerini de şu ilginç sözleriyle anlatıyor: “Orta Asya’dan kalkan uçak Frankfurt’a geliyor, Türkiye’ye gitmiyor. Afrika’dan kalkan uçak da Frankfurt’a geliyor. Öyleyse bütün dünya Müslümanlarının kolayca toplanacağı bir yer burası. İşte biz burada temenni ediyoruz ki, AMGT yeryüzündeki 80 tane Müslüman topluluğa disiplinli, şuurlu çalışma, adil düzen şuurunu aşılama bakımından örnek olsun.” O günün koşulları içinde, salondaki yığının kendisine tapacak kadar ileri götürdüğü gösterinin etkisiyle, Erbakan o güne kadar konuşmalarında çok sık değinmediği, sadece iç teşkilatlanmaya yönelik yarı gizlilik içinde yapılan eğitim çalışmalarında üzerinde durulan İslam Devrimi’ne giden yoldaki aşamaların üzerindeki gizlilik örtüsünü aralayarak aynen şunları söylüyor: “Temennimiz nedir biliyor musunuz? Bizim eskiden beri üç tane kelimemiz vardır: a) Milli Görüş: Saadet nerede bunu göreceğiz; bunun adı Milli Görüş. b) Milli Şuur: Buraya ulaşmak için ne yapılacak? Bunu tespit edersek bunun adı Milli Şuur. c) Milli Hamle: Onu fiilen yaparsak bunun adı Milli Hamledir. Biz istiyoruz ki, Türkiye, tüm İslam alemi ve insanlık için Milli Hamle’nin merkezi olsun. Adil düzen bir an önce orada kurulsun ve herkese örnek gösterilsin. Böylece sadece Avrupa’daki 30 milyon Müslüman’a değil, Türkiye’deki 65 milyon Müslüman’a değil, 1 buçuk milyar Müslüman’a da değil, 6 milyar insanın hepsine en hayırlı hizmeti yapalım.”

Erbakan konuşmasının sonunda salonda oturanları ayağa kaldırarak “Hazır olun! Söz vereceğiz ve siperlerimize dağılacağız” dedi. Hep bir ağızdan şu yemini ettiler: “Milletimiz ve bütün insanların saadeti ve selameti için, bugünkü köle düzeninin bir an evvel yıkılması için, ‘adil düzen’in bir an evvel kurulması için tüm gücümüzle çalışacağımıza söz veriyoruz. Gazanız mübarek olsun.”

Milli Görüş’te gerçek amaç hep başka kelimelerle anlatılır. İslamiyet’i tanımayanlar, Milli Görüş üzerine yeterince bilgisi olmayanlar, kulaktan dolma bilgilerle yetinenler onu anlamakta güçlük çekerler. İlahiyat fakültelerinde, Yüksek İslam Enstitülerinde yetişmiş, Diyanet İşleri’nde pratiğini yapmış, pişmiş kadrolara sahiptir Milli Görüş. Milli Görüş üst düzey yöneticilerinden biri ile ikili görüşmemizde, “Türkiye’de yasalar elvermediği için “adil düzen” diyoruz. Aslında söylemek istediğimiz bu değildir, şeriat düzenidir. Bunu sadece Türkiye için değil, tüm dünya için savunuyoruz” diyor.

Erbakan 1973’te Münih’de cami cemaatiyle, fotoğraf: Yılmaz Akkar

‘Emir komuta anlayışıyla çalışırız’

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nda 14 yıl görev yapmış, Almanya’nın Kuzey Ren Westfalya Eyaleti’nde 7 yıl bölge başkanı olmuş eski müftülerden Fikri Emanet, Milli Görüş’ten neden ayrıldığını şöyle anlatıyor: “Ayrılmama, bu teşkilatın İslam prensiplerine göre çalışmaması neden oldu. En önemli ayrılık bu. İslam’ı usullere göre hiçbir yönetim yok. İslam’a göre, yanlışlıklara muhalefet etme hakkı vardır. Ama AMGT’yi ellerinde tutanların demokratik bir tartışmaya bile tahammülleri yok. Teşkilatı, İslam’a uygun olmayan yöntemlerle yönettikleri halde, dışarıya karşı İslami görünüm içindeler. Askeri bir terim olan “Emir komuta anlayışıyla çalışırız.” diyorlar. Askeri mantık. Bunlar Erbakan’ın askerleri. İslam da mutlak itaat yüce Allah’adır. Hz. Peygamber’e bile itaatin konuları Kur’an da belirlenmiştir. Emir’e (Başkan) itaat sadece maruf olan konulardadır. İslam da dayatmacı bürokratik bir mekanizma yoktur. Allah korusun, bunlar bir iktidara gelirlerse kimseye hayat hakkı tanımazlar.” Bu söyleşiyi yaptığımızda AKP daha yoktu.

AMGT’de bilimin bir ölçü olmaktan çıktığını, daha çok bir aile şirketi gibi çalıştığını belirten Fikri Emanet’e, “Bunları AMGT’de görevli olduğunuz zaman görmediniz mi?” şeklindeki soruma yanıtı şu oldu: “Faydalı çalışmalar yapacağımıza inanıyordum. Mücadele vererek temiz kalmaya özen gösterdim. Ama tertemiz kaldım da diyemem. Çünkü bana birtakım emirler veriyorlardı. Bütün emir paradır. Çanta elinde dolaşacaksın. Bu yüzden Osman Yumakoğulları ‘Parasal konularla ilgili görevi ihmal edersen haddini bildiririz’ diye beni tehdit bile etmişti. Bunların hepsine karşı dursam da bazılarını yapmak zorundaydım. Ben, daha çok Almanya’daki insanlara hizmet vermek istiyordum. Mali olanakları buradaki insanların sorunlarını çözmede kullanalım diye direndim. Onlar ‘Türkiye’yi kurtaramazsak buradakiler de kurtulamaz’ diyerek, mali olanakların hepsini yukarıya verdiler. Avrupa önemli bir finans kaynağı idi. Erbakan’ın misyonu tamamen ekonomikti. İslami bir araç olarak kullanıyordu. ‘Avrupa bizim arkamızda olmazsa Türkiye’deki teşkilatımız ayağa kalkamaz’ deniyordu. Erbakan, AMGT eski Genel Başkanı Osman Yumakoğulları’na bir toplantı anında “Seni Avrupa’ya sadece maddi yardımları bize kanalize etmen için yolladık.’ demişti.”

HOLDİNGLER
VE MİLLİ GÖRÜŞ’ÜN PARASAL GÜCÜ

Bir yanıyla Milli Görüş’te dev bir şirket görünümü var. Güçlü teşkilat yaşamının temelinde, iç çatışmaların, bölünmelerin altında parasal sorun yatıyor. Milli Görüş Almanya’da bir örneği olmayan, Alman Dernekler Yasası’na göre, derneklerin ticaret yapamayacakları için teşkilata bağlı kişiler adına şirketler, holdingler kurduran bir teşkilat. Bu bağlamda kurulan şirketlerin sayısı 10’u geçiyor. İlk kuruluş Görüş Holding ile başlamıştı. Örneğin, Selam Gıda Maddeleri ve Video Şirketi, Hac Organizasyonu, Mevlana Sucuk ve Salam Şirketi, Çınar Cenaze Şirketi, Royal Holding, şirketler grubunun en büyükleri.

Almanya ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde faaliyet gösteren, para toplayan İslamcı holdingler de Milli Görüş’e çeşitli biçimlerde destek verdiler. Özellikle Ramazan aylarında bu desteklerini görünür şekilde artırdılar. Açık destek verenler arasında Slim Holding, Asri Holding, Büyük Selçuklu Holding, UTM Holding, Noya Holding, Osmanlı Holding, Büyük Grup Holding, Endüstri Holding, Sayha Holding, Gap Holding, Kamer Holding, Kaldere Holding, İşlem Holding, Rota Holding, Kaşıkçı Holding, Apitaş Holding, Hamatek Holding, Tuğra Holding, Kübra Holding ve Jet-Pa bulunuyordu. Bu holdingler Milli Gazete’nin Avrupa baskısına sürekli ve çoğu kez tam sayfa ilan verdiler, Milli Görüş’e bağlı kuruluşların düzenledikleri çeşitli toplantıların giderlerini karşıladılar. UTM Holding Milli Gazete’nin Avrupa genelinde başlattığı abone kampanyasına destek verirken, Noya Holding Milli Görüş’ün Köln Bölge Teşkilatının 5. Genel Kurulu’nun giderlerini karşıladı. Endüstri Holding Milli Görüş’ün Güney Bavyera’da düzenlediği Kur’an-ı Kerim yarışmasını finansa etti. Milli Gazete’nin 21 Ekim 1999 tarihli Avrupa baskısında, Milli Görüş’ün Gençlik Kolları Genel Başkanı Mehmet Şenel yaptığı açıklamada, 16 Ekim 1999’da Düsseldorf kentinde gerçekleştirdikleri Avrupa 4. Gençlik Günü ve Kültür Şöleni’nde yapılan bilgi yarışmasında dereceye giren gençlere hediye veren holdinglerin bazılarının adlarını ve verdikleri hediyeleri şöyle sıralıyordu: “Kombassan Holding (3 umre), Kaldere Holding (3 umre), Selamet Mamülleri (3 bilgisayar), Asri Holding (3 hisse senedi), Sayha Holding (3 İsmil Kaplıcaları tatili), Tuğra Holding (1 bilgisayar), Hamateks Holding (6 halı), Gap Holding (24 kazak), Sebil Holding (1 umre) ve Rota Holding (4 takım seti).”

Almanya’daki taşınmaz mallarının tutarı

Milli Görüş’ün sadece Almanya’daki gayrimenkullarının tutarı 1 milyar Euro’ya yaklaşıyor. 93 cami derneğinin mülkiyeti teşkilata ait. Bütün mal varlığı, 1994’te Köln’de Ali Yüksel (Başkan), Mehmet Sabri Erbakan (Başkan Yardımcısı), Osman Yumakoğulları ve Ali Hikmet Saral tarafından kurulan Avrupa Cami Yapma ve Yaşatma Birliği’nin üzerine geçirilmiş durumda. Şimdi bu birliğin sorumlusu Erbakanların damatları olan Mısır asıllı Alman vatandaşı İbrahim El Zayad. Milli Görüş güçlü gelir kaynaklarına sahip. İslam dininin gereklerine göre toplanan fitre ve zekâtlardan, kurban parasından, cenaze firmalarından, marketlerden gelen gelir milyonlarca Euro’yu buluyor. Her yıl Ramazan ayında Milli Görüş’ün Dini İstişare Kurulu yaptığı açıklamada “İslam dininin beş temel esasından biri zekâttır. Ramazan ayında vermenin sevabının kat kat olacağına inandığımız için, zekâtın bu mübarek ayda verilmesini tavsiye ediyoruz. Ramazanınızı tebrik eder, zekâtlarınızı, Milli Görüş Zekât ve Fitre Komisyonu’na vermenizi hatırlatıyoruz. Bu konuda gerekli titizliği göstermenizi bekliyoruz.” diyor, altın ve gümüşten alınacak zekâtın yabancı ülke para birimlerine göre ne kadar verileceği şöyle belirtiliyor: “Milli Görüş, Avrupa ve Amerika ile Avustralya’da yaşayan Müslümanların ödemesi gereken asgari miktarı yandaki tabloda olduğu gibi tespit etmiştir. Allah’ın rızasını kazanmayı umanlar elbette ki, kendilerine en uygun olanı yapacaklardır.”

Zekât ve fitreyi öteki siyasi İslamcı akımlara kaptırmamak amacıyla, Avrupa’da cami cemaatlerindan “Faizsiz kâr payı ortaklığı!” adı altında para toplayan ve çoğunluğu Milli Görüş yanlısı olan İslamcı holdingler ortaklarının zekâtını dağıtamıyacakları doğrultusunda Dini İstişare Kurulu tarafından uyarılarak aynen şöyle deniyor: “Ticari müesseseler ve şirketler, kendi ortaklarının zekâtlarını kendiliklerinden dağıtamazlar. Zekâtı ancak İslami devlet veya zekât toplama ve dağıtma organizesi yapar, bu konuda devletin görevlerini üstlenmiş olan Milli Görüş ve aynı gayeyi gözeten kuruluşlar toplar ve dağıtır.”

Cami cemaatinde altın ve gümüşün çok olduğunu söyleyen Milli Görüş’ün İlahiyat çıkışlı eski yöneticilerinden biri, Milli Görüş’e zekât düşmeyeceğini belirterek, Milli Görüş’ün yurtdışından elde ettiği zekât ve fitre gelirinin 5 milyon Markı (250 Milyon Euro’yu) aşabileceğini söylüyor.

32 yıldan beri Avrupa’da hac organizasyonu yapan Milli Görüş’ün yıllık hac ve umre geliri yapılan hesaplara göre ortalama 4 milyon Euro’dan aşağı düşmüyor. Alman hükümetinden takiye yaparak eğitime destek amacıyla alınan paralar da milyonlarca Euro’yu buluyor. Berlin’de Milli Görüş’e yakınlığı ile bilinen İslam Kadınları Birliği (Cemiyet-i Nisa e.V.) açtıkları çocuk yuvasının giderleri için 1987’den beri Berlin Senatosu Eğitim Bakanlığı’ndan para alıyor. Yapılan açıklamalarda şimdiye kadar yaklaşık 10 milyon Mark ödendiği belirtiliyor. Geçen yıl ödenen para 1 Milyon 200 bin Mark.

Milli Görüş’te çok evlilik ve para sorunu

Milli Görüş’te erkeklerin birden fazla evliliği hep sorun olarak devam etti. Kimi hocaların camilerde çok evliliğin sünnet olduğunu söylemesi, cemaati özendirici konuşmaların yapılması, birinci eşleri razı ederek ikinci, üçüncü eşlerin hoca nikâhı ile alınmasını tetikledi. Hac mevsiminde dul kadınların hacca yalnız gidemeyeceği doğrultusunda fetva verilmesi hac yolunda hoca nikâhlı evlilikleri artırdı. Bu konuda tabandaki cemaatten çok teşkilat yöneticilerinin ve hocaların daha başarılı olduğu görülüyor. Almanya’ya eşsiz giden hocalardan ikinci eş edinenlerin sayısı az değil. Milli Görüş’teki bu özel yaşam biçimi bir başka alanda da oldukça işe yarıyor. Çok evlilik parasal sorunu dışa yansıtmada araç olarak kullanılıyor.

Türkiye’den Erbakan’ın para istemine sıcak bakmadığı yakınları tarafından belirtilen Milli Görüş’ün Genel Başkanı Ali Yüksel, bu nedenle 1999’da üçüncü evliliği ileri sürülerek yapılan baskı sonucu görevinden ayrılınca, yerine Necmettin Erbakan’ın yeğeni olan Dr. Mehmet Sabri Erbakan getirilmişti. Uzunca bir süredir teşkilat içinde süren gruplaşmalar, Mehmet Sabri Erbakan’ın teşkilatta yeniden yapılanma girişimleriyle tırmanan gerginlik, Milli Görüş’ün can damarı olan parasal güç silah olarak kullanılmaya başlandı. Diyanet çıkışlı eski bir müftü olan ve uzun yıllar Milli Görüş’un Almanya camilerinde gezici vaaz olarak görev yapmış hoca yakından izlediği bu konuyu şöyle anlatıyor: “2003’ün başında Mehmet Sabri Erbakan, Avrupa teşkilatında bir revizyon yapma hazırlığı içinde idi. Bu uygulamada eski cemiyet başkanlarından bir kısmını görevlerinden uzaklaştıracaktı.Bunlardan 10’u genel merkez çevresindeydi. Amacı daha genç ve eğitimli gençleri yönetime getirmekti. Şeriat yolundan taviz vermeden, Milli Görüş’e karşı Almanya’da ve Avrupa’da oluşan olumsuz imajı yok etmek istiyordu. Karşı grup harekete geçerek alttan alta teşkilat içinde para toplamama kampanyası yürüttü. Bu gurubun önde gelenleri arasında Sefer (Malak) Ahmetoğlu, Hasan Damar, Yavuz Çelik Karahan, Abdurrahman Dizman ve Recep Çınar var. Bundan bir süre önce bölge ve teşkilat yöneticileri Avrupa genelinde Fransa’da yaptıkları toplantının sonucunda “Avrupa’dan Türkiye’ye para yok” kararını çıkardılar. Genel merkeze para akışı durunca Türkiye’ye, Erbakan’a da para eskisi gibi gitmemeye başladı. Necmettin Erbakan Mehmet Sabri Erbakan’ı çağırarak bunun hesabını soruyor. O da sorunlar olduğu için para toplanamadığını söylüyor. Necmettin Erbakan’ın da ‘Bir daha Erbakan olarak karşıma çıkma; mühürleri bırak git’ dediği belirtiliyor.”

Mehmet Sabri Erbakan’ın görevinden alınması, basına aşk sorunu olarak yansıdı; evli olduğu halde bir Alman bayanla birlikte görüldüğü açıklandı. Eski müftü buna şu tepkiyi gösteriyor: “Köln, Düsseldorf meyve ve sebze hallerindeki zengin İGMG’lilerin hepsi üç evlidir. İki üç evli olmayanlar hanımı güzel olanlardır. Onlar, hanımları duyarsa kendilerini bırakır korkusuyla bir ile yetiniyorlar. Biz hocalar olarak cemaatin önünde dört defa evlenmenin sünnet olduğunu söylüyoruz. Cemaatin ilgisini çekiyor. Şeriat gereğince üç hanımla evli kişiye nasıl cephe alınır. Asıl sorun karı sorunu değil, para sorunudur. Bir ara Erbakan yılda genel merkeze 500 milyon Mark girdiğini söylemişti. Sadece Köln’deki merkeze özel aidat ödeyenlerin sayısı 5500.”

Erbakan’dan Erdoğan’a Milli Görüş

İslam Toplumu Milli Görüş sıkıntılı günler yaşıyor. Özellikle 11 Eylül ikiz kulelerin vuruluşundan bu yana Alman Anayasayı Koruma Örgütü’nün Milli Görüş üzerindeki denetimini izlemesini artırmasıyla başlayan baskı devam ediyor. Radikal bir potansiyele sahip olarak görülüyor, şimdiye kadarki eylemlerinden, uluslararası birçok siyasal İslamcı akımlarla sürdürdüğü ilişkilerden, çok sayıda holdingle içli dışlı olmasından dolayı. Bu gelişim Milli Görüş’ün Alman yetkililerle ilişkisini sıfırlamış durumda. 11 Eylül öncesinden daha fazla gizliliğe geçtiği belirtiliyor. İzleme zorluğu çıktığı için bu tutum Almanları daha da kuşkulandırıyor. Alman yasalarına göre bu ülkede şeriatçı olmak suç değil, şiddete başvurmak suç. Milli Görüş şimdiye kadar bu ortamdan yeterince yararlandı, teşkilat her olasılığa karşı hazırlandı.

Bununla birlikte 2000’li yılların başında Tayyip Erdoğan’ın Türkiye’de yükselişe geçmesiyle Milli Görüş’te yaşanmaya başlayan iç sorun; Erbakan-Erdoğan çekişmesi ciddi bir boşluk yarattı. Hocalar, artık kimsenin kimseyi dinlemediğini belirtiyorlardı. Milli Görüş’ün üst düzey yöneticileri Erbakan’ın emriyle geleneksel yapıyı ayakta tutmak için direniyorlar. Cemaatin yüzde 90’ının Tayyip taraftarı olduğu söylendi. Türkiye’deki gelişmeler, AKP hükümetinin tutumu Milli Görüş’ün geleceğini de belirleyecekti. Milli Görüş’teki orta yolcular sürtüşmeyi kanlı bıçaklı hale getirmemek, ‘dış düşmanlara karşı!’ zayıf düşmemek için “Erbakan Emirimiz, Tayyip onun öğrencisi. İkisi de bizim. Onların karşılıklı çıkışlarına bakmayın. Gelecekte yine birlikte olacaklardır.” biçiminde propaganda yapıyorlardı. O dönemin bir özelliği de şuydu: Gayrimenkullar bakımından Erbakan, cemaat bakımından da Tayip Erdoğan avantajlıydı. O nedenle orta yolcuların görüşleri pek yabana atılacak gibi değildi.

Ama, Erbakan artık yok. AKP, on yıllık iktidar süreci içinde Milli Görüş’ü sessiz sedasız safına çekti ve etkisiz hale getirdi. Almanya ve Avrupa’nın öteki kentlerinde, teşkilatın iki yüze yakın üst düzey yöneticileri çeşitli kuruluşlarda örneğin; Türk Hava Yolları’nda, Türkiye’nin dış temsilciliklerinde, bankalarda, bakanlıklarda yüksek ücretle önemli yerlere getirildi.

AKP’nin girişimiyle 2004’te Köln kentinde kurulan Avrupa Türk Demokratlar Birliği (UETD)’nin genel merkezinin açılışını 6 Kasım 2005’te Tayyip Erdoğan yaptı. Almanya Başbakanı Gerhard Schröder de bu açılışa onur konuğu olarak çağrılıydı. Ren Nehri’nin kıyısında geniş bir arazi üzerine kurulu tarihi Villa Turca’da yerleşik Avrupa Türk Demokratlar Birliği’nin Genel Başkanı olan Hasan Özdoğan, yıllarca Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nda en üst düzeyde görevli olan üç kişiden biriydi. Bu üçün ikisi Osman Yumakoğulları ve Ali Yüksel.

AKP’nin Avrupa’da yan kuruluşu olan Avrupa Türk Demokratlar Birliği’nin Avrupa’nın birçok kentinde 50’yi aşkın teşkilatı var. Bu kuruluşların yöneticileri Milli Görüş saflarında yetişerek gelenler. Sadece kadro gelmiyor; Almanya, Hollanda, Belçika, Avusturya, Fransa ve Danimarka gibi ülkelerde siyasal İslamcı sermaye de AKP’nin eline geçiyor.

Almanya’daki ömrünü canıyla malıyla Milli Görüş’te geçiren kıdemli, eski bir maden işçisi C.H. diyor ki: “Tayyip Milli Görüş’ü bitirdi. Sadece adı var! Cemaate, Cehenneme odun olmuş gidiyorsunuz, diyorum ama beni dinleyen yok. Vallahi, Allah’a inanmıyorlar, Tayyip’e inanıyorlar.”

Ayrıymış gibi görünen Milli Görüş yöneticileri AKP iktidarının sunduğu nimetleri paylaşınca, Erbakan’ın din dibinde ettikleri Milli Görüş yeminini unutuyorlar.

Teşkilattan uzaklaşan bir hocanın itirafı:
“ALMANYA’DA CİHAT EĞİTİMİ GENİŞ BOYUTLU”

Milli Görüş’te cihat eğitiminden geçmiş ve teşkilattan uzaklaştırılmış bir hoca ile konuşuyoruz:

“Milli Görüş’ün önde görülen bir yüzü vardır. Liberal ve demokrat görünür. Bu vitrindir. Arkasında askeri eğitim biçiminde eğitim yapılır. Bu eğitim camilerde yapılmaz. Sıradan insanlar girmesin diye gözlerden uzak ormanların içinde bulunan Almanların gençlik dinlenme evlerinde yapılır. Cihat eğitiminden geçmemiş olanların patates dininden olduğu söylenir. Örneğin, Diyanet’in camilerinde namaz kılanların sadece yatıp kalkmaktan ibaret olduğu ileri sürülerek patates çuvalına benzetildiği için patates dininden oldukları söylenir. Bu terim Erbakan’ın gizli temel eğitim notlarında vardır. Bu eğitimden geçmiş olanlar arasında, evlerini bile hemen teşkilatın emrine verebilecek militanlar vardır. Onları, istendiği zaman canlarını verecek duruma getiriyorlardı” diyor.

Siz de bu eğitimden geçtiniz mi?

Geçtiniz mi sorulur mu, hepsini yaşadım, gördüm.

Demek ki sadece ilahiyat fakültelerini, imam hatip okullarını bitirmek yetmiyor?

Yeter mi; cihat Almanya’da çok geniş boyutu ile veriliyor. Bu eğitim Türkiye’de de var; ama özel dar bir kadronun içinde yapılır. Türkiye’de korkuyorlar, Almanya’da zemin uygun. “Organize bir teşkilatın eğitim rehberi” bölümünde şöyle deniyor: “Yıllardır materyalist eğitim sistemiyle eğitilen, basın yayınla, tüm kitle iletişim araçlarıyla, İslam dinini sadece ibadet yapmak şeklinde yorumlamak sureti ile beyinlere enjekte eden mevcut sistemlerin beyin yıkama metodu tutmuştur. Dolayısıyla 30 yaşın üzerindeki nesil ister istemez, başka alternatif kendisine anlatılmadığı için mevcut düzenlerin hararetle savunuculuğunu yapabilir. Öyle ki dinini savunmada göstermediği gayret ve çabasını bu tür sistemleri savunmada gösterebilir. Dinden çıkma pahasına da olsa bu inadında ısrar edebilir.”

Erbakan’ı nasıl tanıyorsunuz?

Çok değişik, güçlü hayal gücü olan bir insan. Yerine göre İslam’ı yaşıyor, yerine göre de kıvırıyor. İslam’da değişen bir şey yok. O İslam dinine dayanarak politika yapıyor. Önce İslam’ı savunuyordu, şimdi de demokrasiyi savunuyor. Bu ikiyüzlülük. İslam’ın demokrasi ile buluştuğu yerler var, buluşmadığı yerler var. Bir Müslüman demokrasi içinde de yaşayabilir. Asıl olan Kur’an’da adaleti sağlamaktır. Demokratik yöntemler içinde bunlar yapılabilir; ama adamlar işlerine gelmediği için yapmıyorlar.

Milli Görüş yöneticilerinin şu an hakkınızda ne düşündüklerini biliyor musunuz?

En büyük fitne!

Milli Görüş’te bu denli kişiye tapma nereden kaynaklanıyor?

Yıllarca bunun eğitimi yapıldı. Kişiye tapmanın nedenleri arasında ticaret var, karşılıklı ilişkiler var, teşkilatın kendi içinde evlilikler var. Erbakan’ın müridi, Erbakan’ın başka bir müridiyle evlenir. O Cihat Emir’i. Kesinlikle değişmez; çekilirse toplum dağılır.

Teşkilattan uzaklaştırılan ve şimdi işsiz olan hocanın söyledikleri böyle. Milli Görüş tepeden tırnağa kadar her yaşta kadroları eğiterek “Allah’ın yeryüzünde hâkimiyetini kurma” amacıyla Hizbullah yetiştiriyor. 1998’de “Yatılı ve Gündüzlü Yaz Kursları” adı altında 46’sı Almanya’da olmak üzere Fransa, Belçika İsveç, İsviçre ve Avusturya’da 7 bin, 2000 yılında ise Avrupa’nın çeşitli kentlerinde düzenlenen yaz tatil kamplarında 14 bin çocuk ve genç eğitimden geçirilmişti. 2001’deki kurslara ise yine binlerce çocuk ve genç katılmıştı. Bu konuda önemli bir işlev gören ve camilerde dağıtılan Milli Gazete’nin Avrupa baskısının Mart ve Nisan aylarında (2003) çıkan bazı kurs çağrılarını örnek olarak okuyabiliriz:

Kurs çağrıları:

“İGMG Güney Bavyera Bölgesi Kadın Kolları Aile ve Gençlik Yatılı Eğitim Seminerine Davet. Haydi hanımlar genç kızlar; tecrübeli eğitimci, pedagog ve doktorlar tarafından seminerler ve gençlere özel etkinlikler yapılacaktır. Katılım yaşı 15 yaşından yukarı. Tarih 18,19,20,21, Nisan 2003 arası.”

Başka bir çağrı Kuzey Ren Westfalya Eyaleti’nden: “IGMG K. Ruhr/Lage Şubesi Ostern (Paskalya tatili) Kur’an kursu. Ostern tatilini değerlendirmek için bizi arayın. İslami bilgilerin verileceği kursumuzda kız öğrencilere bayan eğitmen, erkek öğrencilere de erkek eğitmen ders verecektir. Katılım yaşı: Birinci gruplar karışık 8-11 yaş arası, ikinci genç kız öğrenciler 12-18 yaş arası, üçüncü grup erkek öğrenciler 12-18 yaş arası. Katılım ücreti 20 Euro.”

Hessen Eyalti’nden bir çağrı da şöyle: “Hessen İslami İlimler Kız Koleji Osternferien (Paskalya tatili) Kursu. Uzman öğretmenler yönetiminde; Kur’an-ı Kerim, Akaid-İbadet, Hadis, Fıkıh, Siyer, Ahlak, Almanca din derslerinden oluşan Osternferien kursumuza çocuklarımızı bekliyoruz. 10-15 yaş grubu çocuklarımız için yapılacak olan kursumuz 6 – 18 Nisan 2003 tarihleri arasında yapılacaktır. Kayıtlar dolmak üzere, acele ediniz!.”

Bir çağrı da Köln bölgesinden: “İslam Toplumu Milli Görüş Köln Bölgesi Eğitim Başkanlığı Ostern tatili yatılı kursları. “Dinlenerek, eğlenerek öğrenme fırsatı!.. Başta Kur’an-ı Kerim olmak üzere temel İslami Bilgiler. Değişik aktiviteler: Kicker, tenis, futbol turnavaları, yüzme, gezi. Yarışmalar: Ezan okuma, güzel Kur’an okuma, hutbe okuma, fıkra ve hikâye anlatma, şiir okuma ve bilgi yarışmaları. Öğrencilerin yaş ve bilgi seviyelerine göre sınıf sistemi. Uzman eğitimciler nezaretinde yavrularımıza sunulan bu fırsatları değerlendirelim. Yaş grupları: 9-13 (01.01.90-01.05.94) doğumlular.”

IGMG’nin Ingolstadt kentindeki teşkilatına bağlı Ayasofya adındaki caminin çağrısı: “Yatılı Kurs: Eğitim Başkanlığım Ostern tatili için tertiplemiş olduğu yatılı kurs programına kız ve erkek öğrenci alınacaktır. Uğraşı bizden, muvaffakiyet Allah’tandır.”

Kuzey Almanya Bölgesinde yapılan ortaöğretim semineriyle ilgili de şu haber veriliyor: “Kuzey Almanya Ortaöğretim birimi seri haline getirdiği yatılı eğitim seminerlerinin birisini daha gerçekleştirdi. Kuzey Almanya İslam Toplumu’na ait Seevethal (kız öğrencileri) Eğitim Merkezinde düzenlenen seminere 6 gençlik şubesinden 31 öğrenci katıldı. Cumartesi sabahı başlayıp pazar günü akşama kadar süren gençlik programında üç eğitimci tarafından verilen seminerlerde farklı konular işlendi. Gençlerin yazılı imtihana tabi tutulduğu programda dini ve milli konuların yanı sıra aktüel konular da ele alındı.” (11 Nisan 2003)

Milli Görüş mensubu

Kendini nöbet yerindeki asker yerine koymalıdır

Her yaşa göre geliştirilmiş eğitim programları bulunuyor. “Davetçiler - Üyeler - İdareciler ve Özellikleri” başlıklı programın girişinde Milli Görüş Teşkilatı’nda görev yapanlardan ne beklendiği, neleri öğrenmek zorunda oldukları, neyi ne için yaptıkları şöyle sıralanıyor:

• Cemaat halinde çalışan bir Milli Görüş mensubunun öncelikle teşkilattaki görevinin yerine getirilmesini kendisi için ciddi bir vazife olarak bilmesi ve ona göre hareket etmesi gerekmektedir.

• Milli Görüş Teşkilatı’nda görev yapan bir kişi kendisine düşen tüm sorumlulukları, hakkıyla yerine getirmeli, gerekirse daha fazla gayret sarf etmelidir.

• Milli Görüş mensubu bir kişi kendisini her yönden yetiştirerek teşkilattaki vazifesini en güzel bir şekilde yerine getirmeli ki, teşkilatta hedefine daha kolay ve daha çabuk ulaşabilsin.

• Milli Görüş Teşkilatı’nda çalışan bir üye bu çalışmasını yalnız Allah rızası için yapar; arzusu İslam’ın yeryüzünde hâkim kılınmasıdır.

• Milli Görüş mensubu bir Müslüman teşkilatının koymuş olduğu ölçülere riayet etmeli ki, çalışma zemini daha güzel ve kolay bir hale gelsin.

• Milli Görüş mensubu her bir ferdin İslami anlayışı tam ve kâmil manada olmalıdır. Yani her türlü bidat, hurafe ve bozulmalardan, geleneksel din anlayışından uzak olmalıdır. O İslam’ı Allah’tan indiği gibi bir bütün olarak kabul eden insandır.

• Milli Görüş mensuplarının, teşkilatın hedefinin gerçekleşmesi yolunda çok titiz ve hırslı olmaları gerekir. Çünkü bu teşkilat zaten o asıl hedeflere ulaşmak için kurulmuş ve fertlerde yine bu maksada hizmet için o teşkilatta yer almıştır.

• Milli Görüş mensubu her fert kendi nefsini Allah yolunda cihada hazırlıklı kılmalıdır. Cihadın mal ile ve can ile olabilmesi için öncelikle üye niyetini yalnız Allah için etmeli ve her an cihada hazır olacak şekilde kendisini yetiştirmelidir. Bu konuda Allah’u Teala şöyle buyuruyor: “Allah müminlerin canlarını ve mallarını cennet karşılığında satın almıştır (Tevbe 111).

• Milli Görüş Teşkilatları’nda yer almış her mücahit bilmelidir ki, cihadın en küçük mertebesi İslam dışı ölçülere karşı kalben buğuz etmek, en üstün derecesi ise Allah yolunda malını ve de canını ortaya koymaktır.

• Milli Görüş Teşkilatları’ndaki her bir mücahit, kendisini Allah yolunda fedakârlık etmeye hazırlamalıdır. Çünkü dava onun en kıymetli şeylerini istemektedir.

• Milli Görüş mensupları davada yürürken başa gelebilecek her türlü bela ve sıkıntıları bilerek yürümelidir ve bunun bir Sünnetullah olduğunu da bilmelidir. Dolayısıyla her mücahit kendisini sabırlı ve tahammüllü olmaya hazırlamalıdır.

• Milli Görüş Teşkilatları’nda yer almış bir iman erinin ve bir dava adamının en çok bağlı olduğu ve sevdiği şeyi İslam davası olmalıdır.

• Milli Görüş Teşkilatları’na mensup her fert kendini, nöbet başındaki bir asker yerine koymalıdır. Çünkü, İslam düşmanları gediklerinden cemaate sızarak İslami çalışmayı bozguna uğratmak ve dağıtmak için her fırsatı değerlendirmektedirler.

• Milli Görüş mensuplarının gönlü, İslam’ın geleceği için dopdolu olmalıdır. Bu uzun ve karanlık gecenin arkasından mutlaka nur ve aydınlık gelecektir.

• Milli Görüş amaç değildir; amaca ulaşmaya yönelik organize bir araçtır.

• İdeolojik diyalog geniş tutmalı, sıkıştırmamalıdır. Hareket şemsiye özelliğini, hangi şartlarda olursa olsun asla kaybetmemelidir.

• Hareket, çalışmalarının şartlarını, yöreye göre çok iyi tespit etmeli, gizlilik gerekiyorsa gizliliği en iyi şekilde korumalı, açıklık gerekiyorsa açıklığı en iyi şekilde kullanmalıdır.

• Hareket, halk üzerinde etkili olabilecek ifade tarzını kullanmalıdır. Hareketin demek istediği ile halkın anladığı arasında uçurumlar fazla olmamalıdır. Bu uçurum ne kadar az olursa mesaj o kadar iyi ulaşıyor demektir.

“Temel Esaslar ve Cihat”

Milli Görüş’te, teşkilat başkanlarına, yetişmiş olan gençlik ve kadın birimlerine verilen dersler, çocuklara verilen çeşitli kurslar, Erbakan’ın hazırladığı ve 1988’de Köln’de teşkilat yöneticilerine sunduğu “Temel Esaslar ve Cihat” adındaki ders programı esas alınarak veriliyor. Bu programın girişi aynen şöyle:

“Temel esaslar ve cihadı anlayabilmemiz için şu soruların cevaplarını bilmemiz gerekmektedir:

Niçin çalışıyoruz?

Ne yapacağız?

Nasıl çalışacağız?

Dünyada ve ahrette saadet bulmamız için cihat üzerimize farz kılınmıştır. Onun için çalışıyoruz. Cihadın nasıl bir farz olduğunu anlayacağız. Sonra da işin önemini kavrayacağız. Çünkü bizim davamız hak davasıdır. Vücudun (teşkilatın) tamamı çalışmıyor. Diğerleri serbest güreş yapıyorlar (TV, Basın - yayın ve Milli Eğitim). Biz ise kas güreşi yapıyoruz. O halde çok çalışmalıyız. Bugün dünyada beş önemli çizgi var:

1- Emperyalizmin çizgisi

2- Siyonizm çizgisi

3- İslami uyanış çizgisi

4- Dünya nimetleri kimin elinde olacak mücadelesi

5- Türkiye’nin siyasi çizgisi

Bizim meselemiz bizden olmayanı davettir. Biz bizden olmayanın evine gideceğiz. Teşkilatımıza mensup 3000 (şube icra heyetlerini kastediyor) kişi ev ziyaretleri yapmalı. Maddi ve manevi yollarla herkesi Milli Görüşçü olmaya teşvik etmeli. Her zamankinden daha müsait bir ortam içindeyiz. Cenab-ı Hakk’ın lütfü ile şartlar lehimize dönüşmüştür. Kendi kendimize İslam’ı yaşamak bir şeye yaramaz. Kur’an nizamını top yekûn yaşamak gerekir.

Kendimize göre değil, karşımızdaki insana göre konuşacağız. Konuşmalarımıza dikkat edeceğiz. Önce mantıki olacağız. ‘Arkadaş Milli Görüşçü olmaktan başka çare yok.’ Böyle inanabilmeli karşımızdaki insan, ikna olmalı.

Bugün sizin için üçüncü mafsalla nasıl konuşmamız gerekir, onu konuşuyoruz. Niçin Milli Görüşçü Olacağız? Bunu anlatacağız. “Ben Müslüman’ım” diyene manevi ispat yapacağız. “Ben Müslüman değilim” diyene maddi ispat yapmalıyız. Aksi dogmatik çalışma olur. Akli olarak ispat edilemeyen şeye dogmatik diyebiliriz. Kur’an dogmatik değildir. Kur’an her şeyin hikmetini duyuruyor. Akli metotlar kullanıyor. Kur’an sebep hikmet söylüyor. Sebep ve hikmetlerini anlayıp bilerek inanmaya tahkiki iman denir. Kevgirle su taşıyalım kap boş olmasın.”

Programda, “İslam dediğin zaman Kur’an nizamı kurmak gelir akla.” deniyor ve Milli Görüş’ün bunu nasıl gerçekleştireceği detaylı bir biçimde anlatılarak şöyle devam ediyor: “500’den fazla ayetle bu nizamı kuracaksınız; bu nizamı kurmak için gerekirse öleceksiniz. Yani cihat edeceksiniz diye bildirmiştir. Dünyada Kur’an nizamı olmadığı için zulüm var. O halde cihadı az yapmak suçtur. Hiç yapmamak en büyük suçtur. Bu nizamın kurulmaması için var olan partileri, Yahudi sisteminin bekçilerini desteklemek ise ihanettir.”

Siyasal İslam Refah Partisi, Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldıktan sonra eğitim çalışmalarını Avrupa ülkelerine kaydırdı. Söz konusu ülkelerdeki Türk temsilciliklerinin görmezlikten gelmesine rağmen Almanya’da Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) camilerinde görev yapan 440 resmi din görevlisinin gözleri önünde Milli Görüş’ün kamplarına katılan, bir ay süre ile eğitilen çocuk ve gençlerin sayısının 7000 dolaylarında olduğu hesap ediliyor.

Kamplarda ders veren hocaların içinde Diyanet’ten emekli olanların da bulunması dikkat çekiyor. Ayrıca Milli Eğitim Bakanlığı’nda çalışan siyasal İslam yanlılarının da lerini eğitim kamplarının açılışına denk getirerek turist görünümünde Avrupa’ya çıkıp kamplarda derslere katıldıkları iddia ediliyor. Milli Görüş’ün “yenilikçi’’ olarak tanınan eski yöneticilerinden biri, “Eğitim kamplarında ileriye dönük insan yetiştiriliyor. Dersler, Erbakan’ın hazırladığı ve 1988’de Köln’de teşkilat yöneticilerine sunduğu ‘Temel Esaslar ve Cihat’’ başlıklı ders programı çerçevesinde veriliyor.’’ dedi. Bu programda cihat şöyle tanımlanıyor: “a) İman ve niyet. b) Cihat emrine itaat. c) Verilen vazifeleri hakkı ile yerine getirmek. d) Tefrika yapmamak. Bunun için orduya asker olmak. e) Cihat yolunda nefes, zaman, mal, gerekirse can verebilmek. Önce bakarız ordu nerede? Ordu yoksa kurmak gerekir. Varsa ona asker olunur. Yani ümmete dahil olunur. Ümmet disiplinli bir ordu demektir. Milli Görüş bir ordudur. Avrupa Milli Görüş kolordudur!’’

“İmam komutan demektir”

Müminin cihat delisi olduğu denilen, Kur’an nizamı kurulması için cihatın en büyük ibadet olduğu belirtilen bölümde ise ümmet olma ve biat etme şöyle anlatılıyor: “Her zaman şu misali veriyoruz: Uçan daire ile dünyaya gelsek, bir de görsek ki Müslümanların arasına girmişiz. Namaz mı kılacağız önce? Hayır, bir kardeşimizi hemen cihat Emiri (Başkan) seçip ona biat edeceğiz ve orduya asker olacağız. Ümmet olacağız. Vazifen bitti mi? Hayır, yerine oturmadan vazifelerini programlayıp vakit ayırıp cihadını yapacaksın. Sen idareci olarak bunu belirlemesen ne evinde saadet olur, ne k namaz kılar, ne de bereket bulursun. Bugün bu vazife yapılmıyor. İmam komutan demektir. İmama uymadan namaz kılınırsa o kabul göremez. Demek ki: 1) Orduya asker olacağız. 2) Cihada tam vakit ayıranları tespit edeceğiz. 3) Ben ne kadar ayırabiliyorum, diye program yapacağız.”

Milli Görüş’ün Kuzey Ren Westfalya’daki yatılı bir okulunda Hoca Mehmet İslamoğlu tarafından işlenen derslerin konusu, İslam Nizamı başlığı altında şöyle sıralanıyor:

Mülk Allah’ındır.

Zenginlerin malında fakirlerin hakkı vardır.

Din devletten ayrılmaz, devlet dinin hizmetindedir. Ruh ceset misali.

Kanun koyan Allah’tır. İlahi Nizam ister. Hâkimiyet kayıtsız şartsız Allah’ındır.

• Hürriyet sınırlıdır.

• Rengi yeşildir.

• Fa her çeşidi haramdır, sömürü yoktur.

• Aşırı uçları kırarak orta bir sınıfın doğmasını sağlar.

• Kazancı harcamada da bazı kaidelere uymak zorunludur.

• İnsanlar iki sınıftır, inananlar ve inanmayanlar.

• Önce maneviyat sonra madde. (Ruh cesetten kıymetlidir).

MİLLİ GÖRÜŞ ULUSLARARASI ŞERİAT PEŞİNDE

İslam Toplumu Milli Görüş Teşkilatları (İGMG), İslam ülkeleri başta olmak üzere dünyanın çeşitli kentlerinde radikal siyasal İslamcı örgütlerle sürdürdüğü ilişkilerine bir yenisini ekledi.

Merkezi İngiltere’de bulunan ve üç yıldır Almanya’da faaliyet gösteren, Pakistan çıkışlı radikal, fanatik bir siyasal İslamcı akım olarak tanımlanan Hatminübüvvet (Peygamber mührü) adındaki teşkilatla İslam Toplumu Milli Görüş (IGMG)’ün yakın ilişki içinde olduğu belirtiliyor. Almanya’da, Pakistanlı Müslümanlardan oluşan Ahmediyecilerle kanlı bıçaklı olduğu belirtilen Hatminübüvvetçi militanların polisçe yakından izlendiği söyleniyor. Edinilen bilgilere göre, Almanya merkezi Hamburg kentinde bulunan Hatminübüvvet ile Milli Görüş aynı amaçta birleşiyorlar, dünyadaki insanları İslam bayrağı altında toplamak için çalışıyorlar.

Bu iki teşkilat arasındaki işbirliğinin ne kadar ilerlediğini gösteren bir başka örnek de Alman cemiyetler masasındaki kayıtlarda görülüyor. Hatminübüvvet’in kapanması ya da kapatılması halinde malvarlığının Milli Görüş’e devredileceği kuruluş protokolünde yer alıyor. Ayrıca Baden Württemberg Anayasayı Koruma Örgütü’nün raporuna göre de Milli Görüş, Pakistanlı radikal Müslümanlarla çalışıyor.

Beşinci Genel Kurul adı altında Milli Görüş’ün Köln Müngersdorf Stadyumu’nda yapılan Avrupa’daki siyasal İslamcıların gösterisinde, Suudi Arabistan’ın, üzerinde tevhit yazılı bayrakları kullanıldı.

Stadyumda asılı çok sayıda yeşil bayrak bazı Milli Görüşçülerin tepkisiyle karşılanırken, bu bayrakların yanı sıra Türk bayrağının da asılı oluşunun, bu durumun medyanın dikkatinden kaçmasına yol açtığı belirtiliyor.

Devletin resmi kuruluşu olan Anadolu Ajansı’nın bu olaya yer vermeyişi dikkati çekti. Milli Gazete’nin Avrupa baskısında günlerce toplantıya Necmettin Erbakan ve Merve Kavakçı’nın katılacağı duyrulurken son anda katılmayışları üzerine, genel sekreter M. Sabri Erbakan ‘ın, Türkiye’den gelmedikleri doğrultusunda ya da “Davet etmedik’’ şeklindeki açıklamalarının doğru olmadığını belirten genel merkeze yakın bir yetkili, Erbakan’ın Milli Görüş genel merkezinden toplantıyı izlediğini, Merve Kavakçı’yı da merkezin davet ettiğini belirtti.

Genel kurul diye yapılan Köln toplantısının genel kurul olmadığı ortaya çıktı. Toplantıyı izleyen genel merkez eski yöneticilerinden bir din görevlisi, bana yaptığı değerlendirmede şunları söyledi: “Tarihinde Milli Görüş’ün en kötü toplantısıydı. Bir anlamsızlık kokuyordu. Gelenler moral kırıklığına uğradılar. İdareciler korkak ve ürkektiler. Toplantıyı uzaklardan birileri yönetiyordu. Milli Görüş inişe geçti. Çünkü her adım çıkar ilişkisiyle ölçülüyor.’’

Erbakan’ın, Milli Görüş’ün 1990 yılındaki 6. genel kurulunda yaptığı konuşmasında yine en çok dikkati çeken şu sözleri oldu:

“Milli Görüşçüler olarak bu köle düzenini yıkmak ve yerine adil düzeni kurmak için var gücümüzle çalışmak mecburiyetindeyiz.’’

Dünya siyasal İslamcılar örgütü olarak kendini lanse eden Milli Görüş’ün, Köln Sergi ve Spor Salonu’nda yapılan 6. genel kuruluna Milli Gazete’nin Avrupa baskısında yayımlanan ‘Kongre ’90’ ekinde, Milli Görüş Teşkilatları’nın dayanışma içinde olduğu ve “seçkin konuklar” olarak sunulan şu teşkilatların katıldığı belirtiliyordu: Tunus Din İşleri Yüksek Meclis Üyesi Prof. Dr. Abdurrahman Ali Halif, Kuveyt Vakıflar Genel Müdürü Dr. Nadir Nuri, F. Almanya İslam Arşivi Daire Başkanı Alman asıllı Müslüman Dr. Muhammed Salim Abdullah, Libya İslama Çağrı Cemiyeti Avrupa Temsilcisi Ammar Abdüselam Heribe, Suudi Arabistan Bonn Büyükelçiliği Mazlahatgüzarı Abdullah Galel, İslam Tekafül Kurumu Genel Müdürü Mehmet Erdoğan Sergici, Yimpaş Yönetim Kurulu Başkanı Dursun Uyar, Afganistan Hizb-i İslam Avrupa Temsilcisi Abdüssabır Ahtari, Hizb-i İslam Siyasi Komite Başkanı Karyab Abdulkadir, Hizb-i İslam Avusturya Temsilcisi Nakibullah Halak, Hizb-i İslam Kanada Temsilcisi Muhammed Hasan Nuri.

Bavyera İstihbarat Örgütü:
MİLLİ GÖRÜŞ TEHLİKELİ ÖRGÜT

Alman Federal Anayasayı Koruma Örgütü tarafından izlendiği belirtilen Türkiye ve Arap kökenli aşırı İslamcı grupların, teşkilatların Alman iç güvenliğini tehdit ettikleri açıklandı.

Bavyera İstihbarat Örgütü’nün altı ayda bir kamuoyuna açıklanan son raporunda, “Aşırı İslamcılar” bölümünde, Kaplancılar, Hizbu’t-Tahrir ve Milli Görüş’e de geniş yer verildi. Milli Görüş raporda “aşırı İslamcı” bir kuruluş olarak adlandırıldı. Raporu açıklayan Eyalet İçişleri Bakanı Günther Beckstein, Avrupa merkezi, Köln’de bulunan Milli Görüş ile Türkiye’de hükümet olan AKP arasında bir yakınlaşmayı izlediklerini belirterek Dişişleri Bakanı Abdullah Gül’ün Türkiye’nin dış temsilciliklerine Milli Görüş ile ilişkiye geçmeleri konusunda gönderdiği yazıyı anımsattı. Bakan, “Bilindiği gibi birçok AKP milletvekili Milli Görüş kökenli. Bu milletvekilleri ile Milli Görüş yetkilileri arasında var olan canlı bir yakınlaşmayı takip ediyoruz. Milli Görüş Genel Sekreteri Oğuz Üçüncü’nün Gül ve Erdoğan’a destek teklifinde bulunduğunu biliyoruz.” dedi. Beckstein basın açıklamasında şunları söyledi: “Milli Görüş üyeleri için Alman pasaportunun önemi, normal bir Türk vatandaşının verdiği öneme göre çok daha kıymetlidir. Milli Görüş üyeleri Alman vatandaşı olmak için can atıyorlar. Çeçenistan’da ölen iki Türk kökenli Alman’ın da Milli Görüş’e yakın camilere gittiği belirlendi. Almanya gibi çağdaş bir ülkede yetişen, hatta üniversite mezunu bu kişilerin cihat ve şeriat kanunları için savaşa katılmaları çok kaygı vericidir.” (Cumhuriyet 02.12.2003)

Federal ve eyalatler düzeyinde bununla ilgili açıklamalar, kamuoyunu bilgilendirme ve hedefte olan kuruluşu, akımı ve yakınlarını ‘olumlu-olumsuz etkisi’ de bilinerek uyarmak amacıyla oluyor. Bunlardan biri de Baden - Württemberg İçişleri Bakanı Heribert Rech’in açıklaması. 10 milyon 758 bin nüfusu sahip, 1 milyon 200 bin göçmenin yaşadığı; bunun da 289 bini Türkiye kökenli olan eyalette, Bakan Rech’in imamlara yönelik yaptığı çağrıda şunlar yer alıyor:

“Sizlerden muhbirlik yapmanızı istemiyoruz. Polisi düşman olarak görmeyin. Onlara yardım edin. Biz, camilere baskın düzenlemekten asla vazgeçmeyeceğiz. Camilerde kin kusanları, potansiyel suikastçileri, onların sempatizanlarını arayıp bulmamız lazım. Önceleri cep telefonlarıyla haberleşiyorlardı. Şimdi en emin oldukları yer olarak camileri seçip orada buluşuyorlar. Ben şahsen caminin yolunu bilmem. Arapçadan hiç anlamam. Kilisenin ise kenarından dolaşırım. Ama yine de dürüst insanların rahatsız edilmesinden yana değilim. Bu nedenle dikkatli olmaları için uyarmak istiyorum!..” (7 Aralık 2004 Hürriyet)

ALMANYA VE AVRUPA’DA ŞERİAT KAMPLARI

İslam Toplumu Milli Görüş’ün “Eğitim 2000’’ adı altında, Avrupa’nın 252 kentinde açtığı kamp ve okullarda 14 bin genci eğiten IGMG, burada gençleri şeriatçı eğitimden geçiriyor. Okullardan 126’sı Almanya’nın Köln, Hamburg, Münih, Stuttgart, Berlin, Bremen, Hannover, Düsseldorf gibi 29 büyük kentinde çalışmalarını sürdürüyor. Avrupa’da çocuk ve gençleri bu kamplarda toplamaya yönelik yoğun bir kampanya yürüten IGMG’nin, yaşlanan cemaatin ve kadroların yerini, beyni yıkanmış genç kuşaklarla doldurmayı planladığı belirtiliyor. Kampanya, Milli Gazete ve Akit gazetelerinin Almanya baskıları aracılığıyla sürdürülüyor. Milli Gazete’nin 9.6.2000 tarihli sayısındaki okul duyurusunda şöyle deniyor:

“4 yıldır hafta sonu ve tatillerde yatılı olarak eğitim veren Frankfurt İslami İlimler Kız Kursu’nun, bu yaz tatilinde de 30 Haziran-30 Temmuz tarihleri arasında, tecrübeli hocaefendi ve hocahanımlar nezaretinde sunacağı dini, ilmi, sosyal ve kültürel dersleri sizlerin hizmetinde olacaktır. Kontenjanımız 56 öğrenciyle sınırlı olup kayıtların, zamanı geçirmeden yapılması önemle duyurulur. Kayıt şartları: a) 9-16 yaş grubu öğrenci alınacaktır. b) Kurs ücreti olan 450 DM kayıt esnasında ödenecektir. Gelirken getirilmesi gereken eşyalar: Bir adet yastık, yorgan ve yatak çarşafı, terlik, özel eşyalar, Kur’an-ı Kerim, defter, kalem, varsa temel bilgiler.’’

Aynı gazetenin 21.7.2000 tarihli sayısında çıkan duyuruda ise “IGMG Schwaben Bölgesi Revensburg Şubesi Yatılı Kız Kursu: 30.7.2000-1.9.2000 tarihleri arasında deneyimli eğitimciler eşliğinde verilecek olan bu kursumuza müracaat için acele ediniz. Kontenjanımız sınırlıdır.’’ deniyor.

Organize Holding, Deha Holding, Apitaş Holding, Osmanlı Holding, Söz-Pa Holding, Büyük Grup Holding ve Büyük Selçuklu Holding gibi çok sayıda İslamcı holding tarafından doğrudan ya da dolaylı olarak desteklenen kursların eğitmenleri, çoğunlukla Türkiye’den özel olarak getirilen, Diyanet’te ve Milli Eğitim Bakanlığı’nda görevde bulunmuş, yeşil pasaport sahibi emekli hocalar.

IGMG’nin Braunschweig kentinde 5 bin metrekare alan üzerine kurulmuş Eğitim ve Kültür Merkezi’nin kadrosunun başında eski müftü ve imam-hatip lisesi eski öğretmenlerinden Osman Fehmi Dursunoğlu bulunuyor. Eğitim merkezinin müdürlüğü ile Türkçe ve Kur’an-ı Kerim eğitmenliğini emekli öğretmen Muhittin Aykaç yürütürken, Fazilet Partisi milletvekillerinden Yasin Hatipoğlu, Lütfü Doğan, kapatılan Refah Partisi yöneticilerinden Şevket Kazan da siyasal İslam içerikli “İslami kimliğin geliştirilmesi’’ biçiminde sunulan eğitim etkinliklerine katılanlar arasında yer alıyor. IGMG’nin Almanya’daki en büyük eğitim merkezlerinden biri olan Braunschweig Eğitim ve Kültür Merkezi’ne, kendi verilerine göre her yıl çeşitli yaş gruplarından 247 kişi katılıyor.

14 bin gence siyasal İslamcılık eğitimi

IGMG tarafından Almanya, Avusturya, Hollanda, Belçika, Danimarka, İsviçre, Fransa ve İsveç’te camilerde açılan yatılı yaz kurslarında ve sürekli eğitim merkezlerinde eğitim gören 14 bin gencin 6171’ini erkek öğrenciler oluşturuyor. Milli Gazete’de “IGMG Yaz Okulları Çocuklarınızı Bekliyor’’ başlığıyla tam sayfa olarak yayımlanan ve cami ile derneklere asılan duyuruda kursların ders programı şöyle belirtiliyor: “a) Kur’an-ı Kerim ve Elif-Be, b) Ezber: Ayet, sure ve dualar, c) Din dersi: Temel Bilgiler 1-2, akaid, siyer, hadis, ilmihal, ahlak, d) Yerel lisanlarda İslam din dersi, e) Dini musiki; ilahiler, marşlar, şiirler, f) Spor, gezi, tiyatro.’’

Cami cemaatinden olmayan velileri etkilemek için bu, ders programının kamufle edilmiş biçimi. Kamplarda ders veren ve adının açıklanmasını istemeyen bir eğitmen, kurslarda din derslerinin yanı sıra siyasal İslam’ın da öğretildiğini belirterek şunları söyledi: “Almanya’da 30 yıl siyasi İslam anlatıldı. Milli Görüş hareketinin geldiği noktaya baktığımızda, demek ki anlattıkları İslam değilmiş. İnsanların duygularını sömürüyorlar, ceplerindeki paraları alıyorlar. Bu kamplarda teşkilata bağlı kalmak için adam yetiştiriliyor. Çocukların beyinleriyle oynanıyor; din deniyor, dinsizlik yapılıyor, Erbakan’a tapılıyor, ‘barış’ deyip çocukları savaşa hazırlıyorlar. Onları kendileri gibi düşünmeyenlere düşman etmeye çalışıyorlar.’’

Alman hükümeti, özellikle yalnız bırakılan, işsiz, mesleksiz gençlere yönelerek taraftar sayısını arttıran Milli Görüş’ün Avrupa üzerinde güçlenmesi üzerine, teşkilatı demokratik sisteme zarar verecek akımlar arasında sayarak yakın izlemeye aldı. Kuzey Ren Westfalya Eyaleti Anayasayı Koruma Örgütü’nün 1999 yıllık raporunda, Almanya’daki Türkiye kökenli İslamcı akımlar arasında sadece Kaplancılar ve IGMG’ye yer verilerek şunlar kaydedildi:

“IGMG, Türkiye’de kapatılan aşırı İslamcı RP taraftarlarının bir kuruluşu. Ardından FP kuruldu. IGMG’nin Kuzey Ren Westfalya’daki üye sayısı 7 bin 500. 22 Mayıs 1999’da Köln Müngersdorfer Stadyumu’nda yapılan yıllık toplantısına Almanya ve Avrupa’dan 35 bin kişi katıldı. 16 Ekim’de Düsseldorf’ta yapılan 4. Avrupa Gençlik Toplantısı’na da 6 bin kişinin katıldığı gözlendi. Türkiye’den Fazilet Partisi adına bir temsilci izledi.’’

IGMG yıllık raporundaki verilere göre, Avrupa’daki teşkilat sayısı 1091, şube sayısı ise 2137. Toplam idareci 17 bin 841, üye ve idareciler toplamı 83 bin 868.

MİLLİ GÖRÜŞ’TE RANT KAVGASI

Dini kullanarak Almanya’da ve Avrupa’da, cenaze firmasından holdinglere, hac organizasyonlarından fitre ve zekât komisyonlarına, paralı Kur’an kurslarından süvari paralarına kadar her alanda ticari kuruluşları olmakla tanınan ve yılda milyonlarca Mark kazanan İslam Toplumu Milli Görüş’ün (IGMG) bu defa cenaze firmasında rant kavgası başladı.

Müslümanlar Sosyal Birliği adı altında faaliyet gösteren ve merkezi Bonn’da bulunan Cenaze Vakfı’nın, avukat kanalıyla yaklaşık 3000 üyesine aidat ödeme emri çıkarttığı belirtiliyor. Buna sert tepki gösteren üyeler yanıltıldıklarını ileri sürerek, IGMG’nin Genel Merkezi’ni protesto ediyorlar ve “Camilerde üye yaparken bize, ‘Teşkilat olarak dünyadaki tüm mağdur insanlara yardım ediyoruz. Türkiye’de İslam davasını destekliyoruz. Bizi destekleyin. Devamlı aidat öderseniz ölüm parası alırsınız’ diye konuşmalar yaptılar. Bir defalık olmak üzere yardım ettik. Şimdi de iki yıllık aidat parası istiyorlar.’’ diyorlar.

Milli Görüş’ün, yakınlarını kaybedenleri de dolandırdığı iddia edildi. Milli Görüş Cenaze Fonu yöneticilerinin, cenaze sahiplerine formalitelerin yürütülmesi için imza attırdıkları, bu sayede sigortanın cenaze sahiplerine ödediği 2100 Mark’lık ölüm yardımını da Milli Görüş adına çektikleri ortaya çıktı. Bu şekilde çok sayıda ailenin mağdur olduğu ileri sürüldü. Recklihghausen kentinde oturan Mürüvvet Gül’ün Köln Savcılığı’na başvurusuyla ortaya çıkan olay cami çevrelerinde sert tartışmalara neden oldu. Mürüvvet Gül başvurusunda, eşinin dört yıl önce cenaze fonuna üye olduğunu, eşi vefat edince anlaşmaya göre cenazesinin Türkiye’ye getirildiğini belirterek şunları söylüyor:

“Anlaşmada, hastalık sigortasının ödeyeceği cenaze yardımının çekileceği yoktu. Cenaze yardımını almak için hastalık sigortasına gittiğimde paranın Avrupa İslam Birliği’ne gittiğini söylediler. Avrupa İslam Birliği’nin adamları çocuklarımdan birine hastalık yardımından vazgeçme kâğıdını imzalatarak cenaze yardımını çekmişler. Kendilerinden şikâyetçiyim.’’

Bu gelişme üzerine Müslümanlar Sosyal Birliği’ne tepki gösteren üyelerin bir bölümü vakıftan istifa ederek Köln’de İnsani Birlik adı altında yeni bir cenaze firması kuruyorlar. IGMG Genel Merkezi’nin, olayın dışarı yansımaması için gelişmeleri bastırmaya çalıştığı belirtiliyor. Merkezi Bonn’da bulunan Müslümanlar Sosyal Birliği’nin Başkanı, Milli Görüş’ün eski genel sekreter yardımcısı Hasan Özdoğan’ın Avrupa’da birliğin cenaze vakfına ve Hukuk Danışmanlık Servisi’ne 8000’den fazla üye katıldı. Üye giriş belgesinde 50 yaşın altındakilerden 105 Mark, 50 yaşın üstündekilerden 300 Mark ve 60 yaşını geçmişlerden ise 500 Mark kayıt ücreti alındığı belirtiliyor. Üyeler, ayrıca cenaze vakfının yıllık giderlerini ödemekle de zorunlu tutuluyorlar. Bu yolla milyonlarca Mark’ın toplandığı, vakfın fonunda biriken bu paraların başka amaçla kullanıldığı, üyeler toplu olarak bir Alman sigorta şirketine hayat sigortası yaptırılarak 60 bin mark komisyon alındığı, adlarının açıklanmasını istemeyen vakfın eski çalışanları tarafından belirtiliyor. Sürtüşmelerin ve huzursuzluğun bu nedenle ortaya çıktığı ileri sürülüyor.

Milli Görüş’ün bir yan kuruluşu olan ve 1976’da Avrupa Türk Birliği adıyla Braunschweig kentinde kurulan, 1985’te Köln’e taşınarak Avrupa İslam Birliği adını alan İslamische Union Europa; olayların üzerinde yoğunlaştığı bir kuruluş. Hasan Özdoğan’ın başkanlığında Milli Görüş’ün Genel Merkezi’nde çalışmalarını sürdüren Avrupa İslam Birliği, Refah Partisi’nin “gizli kasası’’ olarak tanımlanan Mercümek olaylarına adının karışmasıyla tanındı. Hatırlanacağı gibi, TBMM Mal Varlığını Araştırma Komisyonu tarafından da yakın takibe alınan RP’nin yurtdışından para transferlerinde Almanya ayağının, Uluslararası İnsani Yardım Örgütü (İHH), Avrupa İslam Birliği, Milli Görüş Teşkilatları, Bosna-Hersek Yardım Derneği ile Almanya İslam Arşivi, Sosyal ve Ekonomik Düzenler Araştırma Merkezi’nden, Karlsruhe’deki Postbank’ta, Uluslararası İnsani Yardım Örgütü adına açılan hesaba paraların aktarıldığı belirlenmişti.

Ayrıca Avrupa İslam Birliği’nin denetiminde çalışan ticari şirketlerin büyük boyutlarda kazanç sağladıkları söylentileri de çıkınca, Alman yetkililerin devreye girebilir korkusu sonucu, onun yerine şemsiye kuruluş olarak Köln Cemiyetler Masası’ndaki (AG Köln VR 10864) numaralı kayda göre Müslümanlar Sosyal Birliği Köln’de Milli Görüş’ün Genel Merkezi’nde kuruluyor. Birliğin merkezinin bir süre sonra Bonn’a taşındığı görülüyor. Dıştan gelecek denetlemelere karşı içi boşaltılan Avrupa İslam Birliği’nin cenaze vakfı üyelerinin tümü Müslümanlar Sosyal Birliği’ne devrediliyor. Üyeler, kendi olurları alınmadan bu işlemin yapıldığını söyleyerek bu tür uygulamalara karşı çıkıyorlar. Şimdi her iki kuruluş da Hasan Özdoğan’ın başkanlığında para toplamaya devam ediyor.

Milli Görüş’ten ayrılan hocaların başını çektiği ve çalışmalarını Dortmund kentinde sürdüren Türk-Hak, yayımladığı bir açıklamada Milli Görüş’ü bir aile şirketine benzetip cemaate para yardımı yapılmaması çağrısında bulunarak şunları kaydetti:

“Milli Görüş cemaati o kadar da saf değildir. Bir gün onlar da bu aile şirketine desteklerini keseceklerdir. Biz zaten Milli Görüş cemaatine değil, cemaati sömüren bu aile şirketine karşıyız. Bu uyanıklar, cemaatin haberi olmadan camileri Alman bankalarına ipoteğe vermişler, yüklü paralar çekmişler, bu borçlarını şimdi ‘Mazlumlara Yardım’ adı altında yine sizlerden topladıkları paralarla ödemeye devam ediyorlar.

Milli Görüş bu kez de Adana ve çevresinde meydana gelen depremde yakınlarını kaybedenler için Avrupa İslam Birliği ile beraber ‘Acil Yardım Kampanyası’ adıyla para toplamaya başlamıştır. Bu paraların nasıl toplandığı ve nereye gideceği bilinmiyor!’’

MİLLİ GÖRÜŞ’E DEVLET YARDIMI

İslam Toplumu Milli Görüş (İGMG)’ün, Almanya’nın başkenti Berlin’de devletten milyonlarca Mark yardım aldığı ortaya çıktı.

İGMG Berlin’de 12 camisiyle ve buna bağlı, siyasal İslam’ı esas alarak çalışmalarını sürdüren çok sayıda yan kuruluşlarıyla örgütlü. Milli Görüş’ün Berlin teşkilatına bağlı, Türkiye kökenlilerin yoğun yerleşim merkezi olarak tanınan Kreuzberg’de kurulu Kadınlar Derneği’nin (Cemiyeti Nisa) 1987’den beri Berlin Senatosu’ndan 11 yıl içinde yaklaşık 10 milyon Mark yardım aldığı belirlendi. Senato ayrıca Milli Görüş’ün denetimi altında bulunan İslam Koleji (İslamische Kolleg) adlı ilkokul için de 800 bin Mark teşvik yardımı veriyor.

İslami siyasetin ilk basamağı

Cemiyet-i Nisa’nın kadınlara yönelik eğitim çalışmaları için ve Berlin’de üç yerde bulunan Milli Görüş’e bağlı çocuk yuvalarının giderlerini karşılamak amacıyla bu yardımın yapıldığı belirtiliyor. Yuvaların hepsi de, Fazilet Partisi’nin amblemi olan Almanca yazılı ‘Ay’ adını taşıyor. Şöyle: Mondlicht (Ay ışığı), Mondsichel (Yarım Ay) ve Neumond (Yeni Ay). Yuvalarda Almanca konuşuluyor. Buralarda çalışanlar, hangi ülkenin vatandaşı olurlarsa olsunlar, Milli Görüş’ün amacına uygun olarak seçilmiş Müslüman görevliler.

Türkiye kökenli ailelerden gelen toplam 140 çocuk, 3 yaşından 7 yaşına kadar bu yuvalara devam ediyor. Yuvaya devam edilen süre içinde çocuklar şeriatçılığın ilk basamağına adım atmış oluyorlar. Çocuğunu bu yuvalardan birine yollayan bir veli, bunu şöyle itiraf ediyor: “Bizim evde veremediğimizi çocuklar yuvadan alıyorlar. ‘Ben Müslüman’ım’ diyebilecek bilgiye sahip oluyorlar.’’ Adının açıklanmasını istemeyen bir yetkili, “Milli Görüş’ün amacı çocuklardan çok velileri kazanmaktır. Çocukları, velileri üzerinden etkilemeye çalışıyorlar. Yuvalar devletin denetimi altında olduğu için bu taktiği uyguluyorlar.’’ diyor.

‘Batıla çalışmak ihanettir’

Yuvalarda yaşını dolduran çocuklar, İslam Koleji adındaki ilkokula kaydırılıyor. İlkokula devam eden çocuklara şeriat İslamcı siyaset sistemini içeren dersler, açığa çıkarsa devlet yardımı kesilir korkusuyla yeterince verilemiyor.

Adından da anlaşıldığı gibi okulun esas amacı siyasal İslamcı militanlar yetiştirmek olduğu için bu boşluğu doldurmak amacıyla, resmi tatil günlerinde çocuklar, Almanya’nın çeşitli kentlerindeki Milli Görüş’ün yatılı kamplarına götürülüyorlar. ‘Tatil gezisi’ görüntüsü altında bu kamplarda, Milli Görüş Eğitim Başkanlığı’nın hazırladığı, ‘Organize Bir Teşkilatın Eğitim Rehberi’ adındaki notların “Temel Esaslar ve Cihat” başlıklı bölümünden dersler veriliyor. Çeşitli metotlar kullanılarak günlerce verilen dersleri izleyen çocukların beyinleri yıkanıyor, birer Milli Görüş militanı haline getiriliyor. Bu notlarda cihat şöyle yorumlanıyor: “Cihat, Kur’an nizamını kurmak ve yürütmek için bütün gücümüzle çalışmak demektir. Cihat, yeryüzünde yaşayan herkes Müslümanlığı duysun, duyan Müslümanlığı öğretebilsin, öğrenen Müslüman olabilsin diye mücadele etmek demektir. Cihadın zamanı yoktur, miktarı yoktur. Cihadı az yapmak suçtur, hiç yapmamak en büyük suçtur, batıla çalışmak ise ihanettir, ilk eda edilecek ibadettir!’’ Notlarda çocuklara, Müslümanların ehli kitap kızlarla evlenmeleri tavsiye ediliyor, aksinin caiz olmadığı belirtiliyor; cihadın devletleşme dönemi işlenirken mücahitlerin görevleri üzerinde durularak “Teşkilat düzenine ve parti disiplinine girmiş; bilgi, şuur ve teslimiyet yönünden pişmiş ve yetişmiş askerler davanın anlaşılması, yaygınlaşması ve başarıya ulaşması için cepheye sürülür. Parti, vakıf, sendika, dernek, gazete gibi manevi ve siyasi cihat ordusunun değişik birim ve bölüklerinde görev alan mücahidler, insanımızı batıl sistemlerden ve zalim şahsiyetlerden kurtarmak üzere yoğun ve yorulmaz bir faaliyete girişirler. Müslüman halk giderek gerçekleri görmeye ve hakkın safına geçmeye başlar’’ deniyor.

Hıristiyan partiye üye kampanyası

Milli Görüş, kendi içinde Hıristiyanlığı ‘batıl itikat’ diye suçlarken, kimi camilerde hocalar Almanları “kâfir’’ sıfatıyla değerlendirirken, öte yandan da Alman Markı’nın gücüyle siyasal İslamcı çalışmalarını sürdürüyor. Bununla da yetinmeyerek üyelerini ve sempatizanlarını, Demokrat Hıristiyan Birliği Partisi (CDU)’ne üye olmaları için teşvik ettiği belirtiliyor. Berlin’de bir politikacı bu konu üzerine bilgi verirken, nüfusunun yüzde 30’u Türkiye kökenli olan Kreuzberg’deki Milli Görüş’e bağlı Mevlana Camisi’nin bu işi özendirdiğini belirterek “Cami ve çevresindeki aileler bilinçli olarak Alman vatandaşı olmaya teşvik ediliyor. Alman vatandaşı olanlar CDU’ya üye yapılıyor. İki yıldır sürdürülen bu çalışmanın sonucu üye olan Milli Görüşçülerin sayısı 120’ye çıktı. Bilindiği gibi Türkiye’de olduğu gibi, amaçları, sistemin kurumları içine girip söz sahibi olmak ya da onu amaçları doğrultusunda değiştirmek. Almanya’da şeriat sistemini kuramazlar, ama kurumlar içinde söz sahibi olabilirler. Hocalar toplantılarda yaptıkları konuşmalarda kendilerine yakın olan partilere gireceklerini söylüyorlar’’ diyor.

Berlin’de çok yönlü çalışan Milli Görüşçüler, Yabancılar Dairesi’nin tahminlerine göre kentte 5000 dolaylarında olan tüm cami cemaatinin önemli bir bölümünü etkileri altında tutuyorlar. Özellikle kadınlar, gençler ve çocuklar arasında sözlü, yazılı, görüntülü propaganda araçlarını yoğun bir şekilde kullanıyorlar.

Bunlardan biri, 1989’da kurulan ve Milli Görüş’ün bir şubesi olarak bilinen Alman Türk Televizyonu (TFD). Yayın sorumlusu, Endüstri Holding’in Berlin temsilcisi olan Süleyman Yılmaz. TFD’nin günde bir saatlik yayınlarında, camilerde para toplayan Fazilet Partisi yanlısı holdinglerin reklamları yapılıyor. Kanal 7’den alınan programlar yayımlanıyor.

Milli Görüş, Berlin’deki çalışmalarını iki düzeyde yürütüyor. Berlin kamuoyuna doğrudan Milli Görüş olarak çıkmıyor, tarafsız bir kuruluş gibi tanıtılan Berlin İslam Federasyonu adı altında çalışmalarını sürdürüyor. Bu federasyon bu görünümüyle Berlin’deki okullarda din dersi verme yetkisini mahkeme yoluyla kazandı. Federasyonun Başkanı, Nail Dural. Eski bir din görevlisi olan Nail Dural, Avrupa’da Milli Görüş’ün önde gelenlerinden. Berlin’de de Milli Görüş’ün bölge başkanı yardımcısı. Dural, Almanlara; Mevlana Camisi imamı ve Milli Görüş’ün para kasası olarak tanınan Yakup Taşçı, tabana yönelik çalışıyor.

dördüncü bölüm

Hollanda’da dinler ve vakıflar

HOLLANDA’DA DİNLER VE VAKIFLAR

Yaklaşık 16 milyon 500 bin nüfusu olan Hollanda dinler ve vakıflar ülkesi. Her renkten, her boydan, dilden ve inançtan insanlar yaşar. Türkiye kökenli Zeki Arslan da bunlardan biri. Ama o başka bir konumda ve alanında etkili. Merkezi Utrecht kentinde olan Hollanda Çok Kültürlü Kurum’un Eğitimden Sorumlu Koordinatörü. 1979’dan beri Hollanda’da yaşıyor. Arslan, ülke genelinde eğitim alanındaki uzmanlığı ile tanınıyor. Başarılı çalışmalarından dolayı bir de Kraliyet nişanı almış. Görevi başında bürosunda konuşuyoruz. Hollanda’yı avucunun içi gibi biliyor. Bildiklerini paylaşıyoruz:

“Hollanda’da dinsel konu anayasal bir haktır. Devletten kaynak alan 44 İslam okulu bulunuyor. Türkiye, Pakistan ve Cezayir gibi bazı ülkelerden gelenler bir federasyon çatısında birleşmişler. Gülen cemaatinden olanlar bunun dışında. Gülencilerin 10 dolaylarında yatılı kız-erkek yurtları var. Bunlar devlet kaynaklarından yararlanıyorlar.

Genel olarak baktığımızda bu okullar hem denetleniyor, hem de denetlenmiyor. Şöyle, devletten kaynak alanlar denetleniyor, yasalar çerçevesinde kurulanlar denetlenmiyor” diyor ve şu tümcenin altını çiziyor:

“Tarikatların kurduğu yurtlar denetlenmiyor; devletten kaynak almıyorlar; ancak belediyelerden, özel kaynaklardan alıyorlar. Bu tür Hollanda’da ne kadar yurt olduğu bilinmiyor. Bu nedenle Hollanda’da koşullar tarikatların gelişmeleri için çok elverişli.”

Anlattıklarınız oldukça dikkatimi çekti. Hollanda’da ne kadar okul var?

7400 ilkokul var. Bu okulların yüzde 70’i dinsel kimliği olan ve dini temelde eğitim veren okullar. Bunlar Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından finanse edilmektedir.

Hollanda’da çoğu okullarda dersler ibadetle başlar; kamu okulları hariç. Kamu okullarında din dersi verilmez. Velinin istemi olursa sadece ona verilir. Hollanda’da göçmen çocukların yüzde 47’den çoğu bu okullara gidiyor. İslam okullarına ilgi biraz da buradan kaynaklanıyor.

Bu uygulamada kim kazandı, kim kaybetti?

Sistem bu konuda sınıfta kaldı. İnsan potansiyeli yeterli şekilde oluşturulamadı; göçmen çocuklarının dilini geliştirmek için yılda 500 milyon Euro harcandığı halde.

HOLLANDALI MÜSLÜMAN
ABDULWAHİD VAN BOMMEL

Abdulwahid Van Bommel renkli kişiliği olan tanınmış Hollandalı Müslüman bir yazar. Amstardam’daki tarihi bir parkın kırathanesinde buluşarak hem tanıştık, hem de konuştuk Hollanda kültürüyle büyüyen biri olarak nasıl Müslüman olduğunu, bu oluşum sürecinde etki eden faktörleri, geçmişten başlayarak bugüne kadar, hiç de yorulmadan uzun uzun anlattı.

1944 Amsterdam doğumlu Bommel, nasıl bir aileden geldiğine değinerek “Hafif Hıristiyan idik. Koyu değildik, liberaldik. Dört kardeşim vardı” diyor. Üniversitenin edebiyat ve felsefe bölümünden ayrıldığını, beş yıl bir araştırma yaptıktan sonra yirmi üç yaşında Müslüman olduğunu söylüyor. “Ben tasavvufu seviyorum. Hangisi olursa olsun, o yönden İslamiyet’e yanaştım. Çünkü İslamiyet’in doğrudan doğruya Allah’la bağlantısı var. 1967’de Müslüman oldum” diyor.

Müslüman olduğunuz tarihte Hollanda’da Türkiye kökenli işçiler var mıydı?

Ben farkında değildim. Pakistanlıların Den Hag kentinde Ahmediye adında bir camileri vardı. Tek cami olduğu için Müslüman olduktan sonra oraya gidiyorduk. Bir cuma orada Kasım Kılıç adında bir Türk arkadaşla tanıştım. O beni Türkiye’ye, Nevşehir’e götürdü. İlk Ramazanı, otuz gün Türkiye’de tuttum.

İlk gidişimde Türkleri sevmedim. Ben, onların çok kaba insanlar olduklarını düşünüyordum; tarihten kaynaklanıyordu. Yavaş yavaş onlarla tanışıp kültürlerini ve Türkçeyi öğrenince önyargım yıkıldı.

Kasım beni Türkiye’de bıraktı, kendisi Hollanda’ya döndü. Arap ülkelerine gidip Arapça’yı öğrenmek istedim, ama olmadı. Mersin’de kaldım. Kaldığım otelde Nurcu bir arkadaşla tanışmamın sonucu dört buçuk ay Risalei Nur Medresesi’nde kaldım. Burada Türkçe’yi öğrenmeye, Kur’an kurslarına gitmeye başladım. Bir müddet sonra Buradan da İstanbul’a geçtim. Kemal Kaçar’la tanıştım. Kiremit Fabrikası vardı.

Bu tanışmanıza bağlı olarak nasıl bir gelişme oldu, sizi okuttular mı?

Evet, üç buçuk yıl İstanbul’da Süleyman Hilmi Tunahanlı taraftarlarının kurslarında okudum. Altı tekamül sistemi var; onu bitirdim. Hoca olmak için bunları okuyup geçmek gerekiyordu.

Hollanda’ya döndüğümde Kasım’ın arkadaşları ile tanıştım. Boş zamanlarında sığınacak ne dernekleri, ne de camileri vardı. Utrecht kenti belediyesi için çalışan bir sosyal kurum, Türk işçilerinin vakit geçirmeleri için üç katlı bir bina verdi. Üçüncü kat mescit oldu. Burada ben de Türk çocuklarını okutmaya başladım; yıl 1971. Bir yıl binayı kullandık, sonra yıkıldı. Bu defa yedi arkadaş bir araya gelerek, bağış topladık. (Almanya’dan da bağış veren oldu.) Büyük bir aile evi alarak orayı mescide çevirdik. Adı İslam Merkezi Vakfı idi. 1975’te, tüm Müslümanları bir çatı altında toplamak için bir federasyon kurduk.

Sizin kuruluşunuzdan önce şimdi var olan Türkiye kökenli İslam kuruluşları var mıydı?

İslam Merkezi Vakfı’nın kuruluşu

O zamana kadar Türkler arasında Diyanet, Milli Görüş, Süleymancı ve Nurcu yoktu.

Biz, umumi bir cemaate hizmet ediyorduk. Ramazan ayında kiliseleri kiralıyorduk. Yıllarca böyle idare ettik. Gelenler çoğalınca yerimiz küçük kaldı.

Vakfın kuruluşu ve çalışmaları Hollandalı yetkililer ve kiliseler tarafından nasıl karşılandı, tepkileri oldu mu?

İlk defa 1973’ten itibaren Kiliseler Konseyi ile temas kurduk. Onlarla diyalog toplantılarına başladık. Çok mühim idi. Hıristiyanlar İslamiyet’e çok olumsuz bakıyorlardı; “Burası Hıristiyan memleketi!” diyorlardı. Ama, devlet olgun yanaştı. Onların bakımından yabancıların burada kalması, Hollanda ekonomisi için önemliydi.

Vakfın dünden bugüne uzanan geliş sürecinde beklentinize uygun gelişmeler oldu mu?

Muazzam bir gelişme içinde; hem maddi, hem manevi. Tahminen 30 bin Türk çocuğunu okuttular; sırf din!.. Okul ödevlerine de yardımcı olundu.

İslam Merkezi Vakfı’ndan sonra hangi Türkiye çıkışlı İslam kuruluşu Hollanda’ya geldi?

Bizden sonra 1974’te Marakolular cami açtılar. 1970-1980 yılları arasında Türkler yoğun olarak gelmeye başladı. Aile birleşimi Türklerin cami açmasına, Kur’an kursları vermesine neden oldu.

Hollanda’da İslam dinini, resmi olarak hangi kuruluşun devlete karşı temsil etme yetkisi var. Yani Hollanda’da İslam dini resmen tanınıyor mu?

Hayır, Anayasaya göre tanınan hiçbir resmi din yok. Hollanda laik bir ülke.

Bir Hollandalı olarak Türkiye kökenli İslam kuruluşlarının ayrı ayrı oluşlarının, daha doğrusu bölünmelerinin altında yatan neden ne?

Eğer yarış halinde iseler bu güzel bir şey. Ama ne yazık ki birbirlerinin aleyhinde konuşuyorlar. Almanya’da, Hollanda’da dinler diyalog kuramıyorlar. Bilimsel ve kültürel çalışmalar camilerde zayıf kalıyor. Ancak; buralarda cami vazifesi görülüyor. O camilere “Vatana hasret camileri” diyorlar. Onlar bu nedenle, İslamiyet’e daveti yerine getiremiyorlar; camiler çayevi gibi kullanılıyor. Biz daha çok geçmişle övünüyoruz. Şu anki zamana, yaşama göre İslam’ın mesajını yaşayamıyoruz. Türklerin İslam’ın mesajını yaşayabilmeleri için kendi kültürlerini bilmeleri gerekiyor.

Hangi İslam kuruluşlarına daha yakınsınız?

Süleymancılara ama ben bu konuda onları da eleştiriyorum. Türk Müslümanlar yerinde saymayı seviyorlar. Ben böyle açık konuştukça “Sen Hollandalı kalmışsın; bizim gibi sabırlı değilsin, çok acelecisin.” diyorlar.

İslamcı kuruluşlar ve Kur’an kurslarının uyumun önünde engel olduğunu da söyleyenler var. Siz bu konuda ne dersiniz?

Bununla ilgili iki görüş ortaya çıkıyor. Biri, kendi kültürü içinde hoşgörülü bir insan yetişsin. O zaman daha rahat uyum sağlar, deniyor. İkincisi ise, Hollanda’nın kültürü ile beyni yıkandıktan sonra ancak uyum sağlayacağını ileri sürüyor. Ben ikisinin de faydalı yanlarını görüyorum, Hollanda devletini temsil eden biri olsaydım.

İnsanlar arasındaki farklılıkların faydalı olacağına inanıyorum. Tek kültürlü ve düşünceli olmak bir nevi çıkmaz sokağa girmek olur. Farklı din, farklı kültür birbirini geliştirir, ilham verici olabilir.

Devlet Hollanda’yı çok kültürlü toplum olarak kabul ediyor mu?

Evet.

Hollanda’nın dinsel oluşumunu anlatır mısınız, ne kadar din ve dini gruplar var?

Yüzün üzerinde din var. Katolikler çoğunlukta. Hıristiyanlar arasında tam yetmiş fraksiyon bulunuyor. Ateistlerin oranı yüzde elli; nüfusun yarısı.

Dini kuruluşlara kaç tür yardım edildiğini merak ediyorum. Çünkü Hollanda öteki ülkelere göre farklılık gösteriyor. Yardım derken şunu kastediyorum: Parasal, uzman, araç ve gereç yardımı. Bunu bir de sizden dinlemek istiyorum, ne dersiniz?

Yardım konusunda dönen dolaplar!

Dini kuruluşların dini çalışmalarına yardım verilmiyor; ancak sosyal faaliyetlerine, kültürel ve eğitim çalışmalarına yardım alırlar. Din için mümkün değil. Ama, dini çalışmaya yardıma ihtiyacı olanlar “Kültürel faaliyet yapıyoruz” diyerek yardım alabiliyorlar, ama az. Deyim yerindeyse bu masa altından oluyor. Şunun altını çizerek söyleyebilirim: Bu konuda çok dolaplar dönüyor. Yardım eden kuruluşlar: “Bu cami iyi faaliyet gösteriyor. Nasıl olsa her caminin, çocukların ahlakı üzerine tesiri vardır. Böyle bir çalışma ile eğitim daha güzel yapılıyor.” yaklaşımıyla biraz göz kırpıyor!

Hollanda’da toplam olarak ne kadar vakıf statüsünde faaliyet gösteren Türkiye çıkışlı İslam kuruluşu var?

400 dolaylarında, fazla da olabilir.

Kuşkusuz, Hollanda hükümeti dinleri denetliyor ve izliyordur. Bu konuda nasıl bir yöntem uyguladığı üzerine bilgi verebilir misiniz?

İstihbarat teşkilatının önemli bir bölümü Müslümanlara bakıyor. Onların gözünde aşırı Müslümanlar vardır; yüzde 5 de olsa.

İslam ülkelerinde konferanslar verdim. Benim hakkımda bir rapor var ama, ben korkmuyorum! Onlarla diyalog içinde olmak istiyorum. Şu ana kadar hiç olmadı.

İslam okullarında kız ve erkek çocuklarının ayrı ayrı ders görmesi, psikolojik olarak ne gibi olumlu ya da olumsuz etkisi olabilir?

Ekserisi olumsuz. Bilhassa erkek talebeler, ayrı okudukları için psikolojik olarak uyumsuzluk içinde olabiliyorlar. Olgun Müslümanlar arasında görüyoruz ki yüzde 50 insanlarımızı, zeki ve elverişli insan olarak değerlendiremiyoruz. Çünkü onları evlerimizde hapsediyoruz. Bu işler tek bir anlayış noktasında düğümleniyor; oda “Namus!..” Bu tür namus anlayışında suçu tamamen kadınlara, kızlara yüklüyorlar. Erkekler ise “Şeref!..” kazanıyorlar. Kadınlar biraz erkeklerle konuştuğu görülürse namuslarını kaybediyorlar.

Bizim arkadaşlar arasında bile bunları aynen söylüyorum. Ben, bazen kızlarla sohbet yapıyorum. Avrupa’da bulunan Müslümanlar geleneksel Müslümanlar. Kadınların el vermemesi tamamen ahmaklık. Kendi kendimizi insanlardan uzaklaştırıyoruz.

İslam okulları.

Benim kızlarım var. O okullara yollamadım. Bu okullarda yöneticiler dar görüşlü. Okulların temel düşüncesi ahlaksal. Bizim çocuklarımıza Hollanda okullarında domuz eti veriyorlar, yüzmeye gidiyorlar, diyerek İslam okulları açtılar. Bu nedenle amaçları eğitim değildi. Ayrımcılık;Avrupa’yı bir cehennem ateşi gibi görüyorlar. “Biz onları ateşten kurtaracağız” diyen otuz, kırk tane okul var. Hollanda’da dini ilkokulların sayısı sekiz bin. Yarısı Hıristiyan yarısı genel. İslam okullarının oranı ise yüzde bir, Hıristiyan okullarına göre. İlkokullarda altı yıl en önemli iki ders öğreniliyor. Bunlar da matematik ve dil. Az bir tarih ve coğrafya. Bu okullar, İslam okulları matematiği ve dili iyi yapıyorlar ki kontrölden geçsin. Fethullahçılar da nispeten aynı usulden gidiyor.

Ben, İslam eğitimine taraftarım. İslam psikolojisine dayanan 14. yüzyıl içinde binlerce insan yetiştik.

Hollanda Diyanet İşleri, Türk İslam Birliği’ni (DİTİB) nasıl buluyorsunuz?

Onlar çok farklı. Din görevlileri fena değil. Kültürlü, dikkat ediyorlar, okuyorlar, eğitim disiplini var. Süleymancıların, Nurcuların bazıları da böyle.

Takiyeyi kim nasıl yapıyor?

Bunu en çok Gülenciler yapıyor. Şiiler bunu fazla kullanmıyor. Şimdi söylediklerimi onlara da söylüyorum. Bütün İslamcı kuruluşlarla beraber çalışıyorum.

Son bir sorum, İslamcı kuruluşların geleceğini nasıl görüyorsunuz?

Şu anda bütün Türk cemiyetleri yerinde sayıyor. Ancak kendi kendilerini muhafaza etmeye çalışıyorlar. Komünikasyon üzerine eğitim görmeleri gerekiyor. Bizimkilerinin ekonomik kişiliği dinden önce geliyor.

AMSTERDAM’DA
DİN GÖREVLİSİNDEN ÇARPICI AÇIKLAMALAR

Türkiye kökenli İslamcı kuruluşların Avrupa’da ilgi gösterdiği bir ülke de Hollanda. Bu biraz da Hollanda’nın iç yapısından ve Almanya’ya yakın oluşundan kaynaklanıyor. Bunun çeşitli örnekleri yaptığım çalışma sırasında edindiğim verilerde, yaptığım görüşmelerde ve söyleşilerde çok net olarak görülüyor. Ayrıca burada şunu da vurgulamak istiyorum; Almanya’ya göre, Hollanda araştırma yapma konusunda daha rahat ve açık; yumuşak bir yaklaşım gösteriyor.

Mehmet Yürek, Amsterdam Fatih Cami Diyanet Vakfı Din Görevlisi. Onunla, çevreyi tanıyanları sora sora caminin oturma salonunda görüşüp tanışıyoruz. Cana yakın atak bir tip. Görevli olarak Hollanda’ya geleli bir buçuk yıl olmuş. 1974 Kayseri doğumlu. Hafız, Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi mezunu. Bir süre Konya’da müftülük yapmış. On üç yıldır Diyanet İşleri Başkanlığı’nda çalışıyor. Öğrenciliğe devam ettiğini söylüyor; İslam Tarihi master öğrencisi. Söyleşiye, günde beş vakit birlikte olduğu cami cemaatini sorarak başlıyorum:

Yabancı bir yurda; aynı zamanda buraya yabancı olarak yıllar önce gelen Türkiye kökenlilerin içine geldiniz. Daha çok onların neleri dikkatinizi çekti?

İlk bir ay cemaatle tanışmamızda Türkiye özlemi vardı. Davranışımda, giyinişimde, kendi gençlik zamanlarını anımsıyorlardı.

Bizden beklentileri var; daralmışlar. Her konuda bizimle konuşmak istiyorlar. İlk söyledikleri “Bizim çocuklarımız ne olacak, nasıl camiye çekeriz? Ananın, babanın istemediği yerlere gitmelerini nasıl engelleyebiliriz? Bunlarla sen ilgilen, arkalarını bırakma. Hem memleketlerini anlat, hem de dinlerini anlat bunlara.” diyorlardı.

Gelen cemaatiniz içinde hangi dini gruplar var, bunların cemaatler arası ilişkileri ve değerlendirmeleri nasıl?

Cemaatimiz arasında her gruptan olanlar var. Diyanet, Milli Görüş, Nurcular vb. Cemaatin yarısı diğer cami cemaatlerine önyargılı bakıyor. Bu bakışta iki neden rol oynuyor: Bir siyasi, ikincisi ise ekonomik. Güvendikleri yerlerin güvensiz çıkması; holdingler gibi. Örneğin, kimi “Diyanet tarafsızdır”, kimisi de “Devletçidir, diğerlerine güvenmiyoruz” diyorlar. Bir de, ilk geldikleri yıllardaki kamplaşmalardan kaynaklanıyor. Hemşerilik var, belli bir tarikata bağlılık var.

Daha önce cemaatler birbirine gidip gelmiyordu. Ama yavaş yavaş azalmaya başladı. Milli Görüş’ten bize gelenler, bizden onlara, öteki cemaatlere gidenler oluyor artık. Öteki cemaatlerden bana öğrenci gelmeye başladı. Ben de, benim öğrencilere, o cemaatlere yakın oturduğunuz cami varsa oraya gidin; siyasi görüşüne etki alanına girmeyin, dini öğrenin, diyorum.

Bu ülkede sizin de bildiğiniz gibi İslam okulları var. Bunların bu kadar bölünmüş olması nedeniyle bu okulları nasıl buluyorsunuz?

“Kendi çocuklarımı İslam okullarına değil, Hıristiyanların ve Yahudilerin bulunduğu okula yolluyorum!”

İslam okullarında bir başarısızlık var. Ama nedenlerini kavrayamadım. Ben kendi çocuklarımı İslam okullarına göndermiyorum; Hıristiyanların ve Yahudilerin bulunduğu okula yolluyorum. Hiç Türk yok; tek Türk benim çocuklarım. Din dersi verilmiyor.

İslam okullarında kaliteli öğretmen yok deniyor. Derslerde bunlar öğrencilere sahip olamıyorlar.

İslam okullarına hiç gittiniz mi?

Buraya ilk geldiğimde, çocuklarımı göndermek için dışarıdan inceledim.

Bu kadar çok vakıfların oluşunu nasıl yorumluyorsunuz?

İlk etapta maddiyat var. Birinci amaç o çarkın dönmesi.

Yoksa bunun altında, Hollanda Hükümeti’nin böl yönet politikası mı yatıyor?

Evet, böl-parçala-yönet anlayışı devam ediyor. Müslümanların belli bir çatı altında olmalarını Hollanda yetkilileri istemiyor. Bunu Diyanet’e yapmıyorlar; çünkü ben kültürümle geldim. Onun da işine yaramıyor. Asimilasyonla entegrasyon birbirine karışmış durumda.

Gülen hareketi konusunda neler düşünüyorsunuz, Diyanet’in bir din görevlisi olarak?

Onların takdir ettiğim yanları var. Avrupa’da hiçbir kuruluşun sahip olmadığı bir eğitim başarısına sahip. Parayı esirgemiyorlar, eğitimi tam yapıyorlar. Camimize gelip ibadetlerini yaparlar. Diyanet cami hocalarına yakınlar. Üniversite mezunu olmalarından dolayı; belli bir ortaklık noktası var.

Giderlerini kim karşılıyor, Hollanda hükümeti mi?

Hollanda hükümetinden fazla para aldıklarını sanmıyorum. Onlara parayı zenginler veriyor. Bazı konularda kapalı bir cemaat. Benim camiye gezmeye gelenlerin hemen hemen hepsi işadamı, akademisyen ya da öğrenci gençler idi.

Milli Görüş’le ilgili izlenimlerinizi de anlatır mısınız?

İnsanlar sömürülmüş, ekonomik konuda hayal kırıklığına uğratılmış. Çokları “Bizi batırdılar, kendileri de battı.” diyor. Türkiye’deki siyasi yapısını kaybetti. Ben de böyle görüyorum, buradakiler de aynı görüyor.

Buradaki Türkiye kökenli İslam kuruluşları altyapılarını kaybettikten sonra Diyanet’in cemaat bazında etki alanı genişledi. “Benim devletim ne yapıyorsa doğru yapıyor.” diyorlar.

Peki, sizce Diyanet’in hiç mi eksiklikleri yok?

Çok var!.. En başta eğitim konusu; cumartesi Pazar dini eğitim veriliyor ama, okul sistemi biçiminde değil. Küçük mekânlarda veriliyor, ya da hiç mekân yok. Hollanda’da 146 din görevlisi var. Hepsi seçme, hepsi üniversite mezunu. 20-30 tane müftü, vaiz olanlar var. Bunların yeterince değerlendirildiğini düşünemiyorum.

Cami-dernek yöneticileriyle ilişki ve uyum konusunda sorunlarınız oluyor mu?

Ben anlaşamıyorum. Çünkü yeteneksiz ve bilgisiz insanların yönetimde olması yüzünden yapılacak faaliyetler bilimsel düşünülemiyor. Buradaki din görevlilerini, Türkiye’den gelen bir işçi gibi görmekteler. Dernek yönetimi ile din hizmetlerini ayırt edemiyorlar; yetki kargaşası yaşanıyor.

Diyanet İşleri, Türk İslam Vakfı, derneklere müdahale edemiyor. Yönetimi görevden alsa, yönetici bulunamıyor. Çözüm, Türkiye’deki müftülüklerdeki gibi bir mutemet tarafından atama yoluyla buradaki cami dernekleri yönetilmez. İşler takip edilmezse kıyamete kadar bu sorun çözülmez. Dernekleri din görevlileri yönetirse o zaman kontrole alınır.

Diyanet sizden de rapor istiyor mu?

İsteniyor! Çok dernekle din görevlilerinin arası bu yüzden açılıyor. Çünkü din görevlisi raporunda Diyanet’e sıkıntısını yazıyor. Orası da bir biçimde buraya söylüyor. Dernek yönetimi de “Siz bizi sattınız, gammazladınız!” diyerek bize tepki gösteriyor.

Fatih Camisi, Amsterdam’da Hollandalılar ve Türkiye kökenliler arasında tarihi bakımından tanınmış bir cami. Aynı zamanda bu kentte en büyük bir cami; 2000 kişi alıyor. Mehmet Yürek’in anlattıklarından ve caminin belgelerinden şu tarihçe çıkıyor: 1923’te yapımına başlanan kilise 1927’de “De Zaaeir” adı ile Hıristiyan-Katolik Kilisesi, kentin en lüks kesimine hizmet vermeye başlamış ve 1975 yılına kadar da böyle devam etmiş. Almanya ve öteki Batı ülkelerinde olduğu gibi, bunların da hızla cemaati azalınca kapısına kilit vurmak zorunda kalmışlar. Satışa çıkarılmış. Önce birileri alıp halı deposu olarak kullanmış ama, bu da uzun sürmeyip kapanmış. O zamanlar Amsterdam’ın başka bir yöresinde Kalverstraat (sokak) da yine bir kilisede kiracı olarak ibadetlerini yapan Türkiye kökenli cemaat tarafından bu kilisenin alınmasına karar verilerek 1981 yılında satın alınmış. O dönemde yasal olarak kiliseler satın alınabiliyor. Bir milyon Euro’ya mal oluyor. Bir yıl sonra ibadete açılmış bu eski kilise, yeni cami.

Cami daha sonra Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Avrupa’da faaliyete başlaması üzerine Diyanet’e teslim edilmiş.

Kilisenin camiye çevrilişi sırasında, özellikle de Haçın indirilişi esnasında çok duygulu anlar yaşandığını söylüyor cemaat. Burada nikâhı kıyılanlar ilk yıllarda tepki göstermişler; beş altı yıl belirli aralıklarla gösteri yapmışlar. Ancak tekrar kiliseye çevrilemeyeceği ortaya çıkınca bundan vazgeçmişler. M. Yürek, “Şu anda herhangi bir sorun yok. Biz mahalleli ile davetlerde, iftarlarda buluşuyor ve o önyargıları yıkıyoruz. Bu nedenle tepki de almıyoruz.” diyor.

Bir hoca camiyi gezdirirken şunları anlatıyor: “Camim minberi eşine nadir rastlanan ahşaptan yapılmış el oyması süslerine sahiptir. Burada sizinle bir anıyı paylaşmak isterim. Bundan 10-15 yıl önce zamanın Din İşleri Müşaviri Sayın Hamdi Mert Bey camimizi ziyaret ederken rastlantı olacak ya, 20 sene boyunca kilise döneminde rahiplik yapan bir Hollandalı da içeri girer. Derken tanışırlar ve rahibin ağzından şu kelimeler dökülür: ‘Burası bizim elimizden bir kere cemaatsizlik yüzünden çıktı. Şu anda öyle bahtiyarım ki, bu mekânın yine bir inanca hizmet etmesinden. Lakin bir de tavsiyem olacak. Dikkat edin, bu mekân cemaatsizlikten sizin elinizden de çıkmasın. Eğer burası inanç dışında bir işe ev sahipliği yaparsa kahrımdan ölürüm!”

İSLAMCI TEŞKİLATLARIN
BOŞLUĞUNU DOLDURAN FETHULLAHÇILAR

Almanya ve buna yakın komşu ülkelerdeki Türkiye kökenli İslamcı kuruluşlar arasına en son girenlerden olan Fethullah Gülen hareketi, bugün niteliksel olarak en güçlü akım olmaya doğru tırmanıyor. Aynı amaç doğrultusunda, Avrupa’da İslamcı hareketin bir boşluğunu doldurarak dikkati çeken Fethullahçıların bu kadar hızlı yayılması, bu ülkelerdeki cami derneklerinin yapısından da kaynaklanıyor. İslamcı kesimin kadrolaşmasında öne çıkan Fethullah Gülen’e lojistik destek sağlayan cami derneklerine yönelik eleştiriler olduğu halde Fethullahçılar cami açmıyor. Başını Fethullah Gülen’in çektiği harekete biçilen görev, cami derneklerinden ya da Hollanda’da camilerin vakıf adı altında örgütlendikleri gibi vakıfların tabanından çocuk ve gençler içerisinden seçtiklerini çok yönlü eğitimden geçirerek, geleceğin kadrolarını hazırlamak, onları bulunulan ülkelerde aşama aşama önemli yerlere yerleştirmek.

Almanya, Hollanda, Belçika, Avusturya ve Fransa gibi Türkiyelilerin yoğun olduğu, aynı yoğunlukta camilerin olduğu ülkelerde Fethullahçıların çok sayıda okul, yurt ve dershanesi var. Bunların sayısı giderek artıyor. 1986-87 yıllarında Hollanda’ya giren Fethullahçıların Rotterdam, Utrecht, Tilburg, Den Haag ve Amsterdam kentlerinde yurtları, Zaandam, Dordrecht, Deventer ve Nijmegen’de dershaneleri var.

Nijmegen’deki Sema Vakfı dört yıl önce açılmış. Önlü arkalı geniş bahçeli; tellerle çevrili. Eski bir okul satın alınarak vakfa dönüştürülmüş. Vakıf iki bölümden oluşuyor. Bir bölüm 11-16 yaşları arasında, yüksek öğrenim gören gençlerden oluşuyor. Bu bölümde kalan gençlere üç haftada bir evlerine gitme izni veriliyor. Hafta arasında akşam saat 19.30’dan sonra dışarı çıkamazlar, dışarıdakiler de bu saatte yurtta olmak zorundalar. Tüm giderleri yurt tarafından karşılanıyor.

Yurdun mutfağında çalışan aşçı Bayburtlu. Görevliler arada bir yanımızdan ayrılınca onunla konuşma olanağı buluyorum. Adını sormuyorum, söz arasında geçmiyor da. Turist olarak Almanya’ya gelmiş, oradan da kaçak olarak Hollanda’ya geçmiş. Oturma ve çalışma izninin olmadığı için az para aldığını, kendi ayarındaki bir aşçının en az 2500 Euro maaşı olduğunu söylüyor.

Öğrenciler, cumartesi ve pazar günleri yurtta, ekonomi, dil, din ve Gülen’in kişiliğinde İslam’a bakış gibi çeşitli konularda ders alıyorlar. Bu bölümün kontenjanı 30 kişi. İkinci bölüm sınavlara hazırlık bölümü. Buraya katılan, alınan çocukların yaşı 8-11 arasında. Bu bölüme katılan çocukların sayısı 100’ün üzerinde. Süre iki yıl. Bunların içinde her akşam evlerine giden olduğu gibi yurtta yatılı kalanlar da var. Her iki bölüme de sınavla, test yapılarak öğrenci alınıyor. Daha çok derslerinde, okullarında başarılı olanlar alınıyor. 8-11 yaş grubunda üstün başarı gösterenler, 11-16 yaş grubuna, yükseköğrenim görenler grubuna alınıyor. Başarı gösterenlerin sayısı 30’u aşıyorsa bir eleme daha yapılıyor, 30 genç en başarılı olanlardan oluşuyor.

Araştırma yaptığım sırada, yüksek öğrenim gören gençlerin arasında olan ve Ağabey konumuna yükselerek 8-11 yaşları arasındaki çocuklara ders veren, birinci derecede vakıftan sorumlu olmayan Mustafa ve Ali ile sohbetimiz sırasında bu bilgileri edindim. 11-16 yaş grubu arasına girmekte başarılı olamayan çocukların sonucunun ne olduğunu sorduğumda da şu yanıtı veriyorlardı: “Yapacağımız fazla bir şey yok. Evlerine geri dönüyorlar!..”

Verilere göre 290 bin Türkiyelinin yaşadığı Hollanda’da vakıf adı altında çalışan 1400 dernek var. Neden dernek değil de vakıf adıyla kurulduğunu bir yöneticiye sorunca, “İşimize öyle geliyor. Çok daha kolay işlerliği var” demişti. Vakfın kuruluşunun şu üç aşamadan geçtiği belirtiliyor: a) Kuruluş, b) Para yardımı alınacak kuruluşlarla ilişkileri geliştirmek, c) Proje yapıp para almak. Geçen hükümet döneminde yabancılarla ilgili bakan olan Van Boxel Roterdam’da Fethullahçıların bir yurdunun açılışını yapıyor.

Fethullahçıların öğrenci teşkilatı Cosmicus

Cosmicus (Dünyalı) Fethullahçıların yüksek öğrenci teşkilatı. 1995’te Fethullah hareketinin ‘Hizmetkâr’larından Yusuf Alan, Ümit Taş, Turan Yazar tarafından Amsterdam’da kuruluyor. Şu anki başkanı Gürkan Çelik. Bugün Rotterdam, Utrecht, Nijmegen, Den Haag, Leiden, Brabant ve Twente’de şubeleri var. Şimdiye kadar bu teşkilatın saflarından mezun olmuş 500 öğrencinin geçtiği belirtiliyor.

Katoliklerin, belediyelerin ve girip etkileyebildikleri çeşitli vakıf gibi kurumların desteğiyle hızlı bir yayılma, büyüme görülüyor.

Hollanda’nın Rotterdam kentinde 2006-2007 eğitim yılında açılan Cosmicus Koleji ilk yılındaki 88 öğrenci sayısını, ikinci yılında 175’e çıkararak ikiye katlıyor.

Cosmicus Koleji’nin yazılı kaynaklarından edindiğim bilgilerde “Rotterdam’da (HAVO) (Üst düzey beş yıllık Orta öğretim), (VWO+) (Üniversite öncesi eğitim) eğitimi veriyor. Okul, disipline dayalı eğitim programı ile birçok velinin ve öğrencinin tercihi olmaya devam ediyor. Cosmicus Koleji, 2008-2009 eğitim yılında Rotterdam Belediyesi’nin tahsis ettiği, Hertsraat 1 adresindeki yeni okul binasında faaliyetlerine devam edecektir.” deniliyor.

Müfredat dışı birçok olanağın var olduğunun belirtildiği Cosmicus Koleji’nin bir açıklamasında şunlara yer veriliyor: “Öğrencilerin sanat, müzik, spor gibi alanlardaki yetenekleri geliştiriliyor. Okul, velilerin çocuklarının eğitim yaşamında oynadıkları rolün farkında. Velilere yönelik sunulan programlar ile eğitim yaşamının her alanına dahil edilen veliler, aynı zamanda okul tarafından kısa mesaj servisi yoluyla her konuda anında bilgilendiriliyor.”

Veliler de çocukları gibi eğitiliyor, ders veriliyor ama, farklı bir biçimde. Fethullah Gülen tanıtılıyor, kasetleri dinletiliyor, dini sohbet konulu görüntülü filmler gösteriliyor. Çocuğu kazanmak için böyle “çifte dikiş” atılıyor.

Cosmicus Koleji Müdürü Mehmet Cerit’in açıkladığına göre, Rotterdam Ticaret Merkezi’nde yapılan Bilim Fuarı’nı toplam 7000 veli ve öğrenci ziyaret ediyor.

Daha çok kolejin birinci ve ikinci sınıfına devam eden öğrencileri tarafından yapılan deneylerin sergilendiği etkinliğe ayrıca; Delft Teknik Üniversitesi, Leiden Üniversitesi ve Rotterdam Teknik Yüksekokulu ile Rotterdam Fen Bilimleri Merkezi gibi üst düzey eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler de katılıyor.

Bilim Fuarı ve benzeri etkinliklerin öğrencileri daha iyi motive ettiğine de değinen Cerit, geçen yıl Hollanda genelinde düzenlenen bilim ve olimpiyatlarda elde ettikleri başarının bu duruma iyi bir örnek olduğunu söylüyor. 4700 öğrencinin katıldığı biyoloji olimpiyatlarında Cosmicus Koleji’nde okuyan üç öğrencinin ilk 20’ye girme başarısını gösterdiğini, 8 bin öğrencinin ise matematik dalında yapılan yarışmaya katıldığını belirtiyor.

Fethullah Gülen hareketi Hollanda’da çalışan ve yaşayan Türkiye kökenliler arasında nasıl algılanıyor ve tartışılıyor? “Hababam Community” adlı çok dilli sitede Türkçe yapılan yazışma ve tartışmalardan birkaç örnek:

Velinin korkusu!: “Hocam, ilim etmek, millet ile iyi olmak tamam güzel. Ama hocam, bu İslam okullarına gerçekten gerek var. Okul çocuğu hamur gibi yoğuruyor. Bir okul vardır öğretmenler selam verir, az da olsa İslam öğretilir, mahremiyet ve hayaya yer verilir, namaz kılınır teneffüste. Ve bir okul vardır Avrupalı zihniyeti aşılarlar, biyoloji dersinde nasıl kondom takıldığını öğretirler ve okul diskosu olur. Hem tam o deli çağlara düşüyor bu ortaokul. Öğrenci neyi öğrenirse neyi yaparsa onun daha kötüsünü yapar birkaç sene sonra. Öğrenci o vakit diğerlerine bakar ve nefsin hoş geldiğini o da yapmak ister. Diyeceğim o ki, Nurcu kardeşlerim inşallah bunlara da biraz önem gösterir. Kırk senedir niye bekliyorsunuz?” (20.05.2009)

Bir başkası: “Cosmicus Kolejine karşı insanlar ne kadar önyargılı. Bu okulda çalışan insanlar talebelerini umursuyor. Diğer okullardaki öğretmenlerse genelde sadece ben maaşımı alayım, bana yeter mantalitesine sahip. Cosmicus Kolejindeki öğretmenler talebelerinin aileleriyle iyi bir bağa sahip.

Daha hâlâ millet, vay efendim içlerinde en zekilerini Nurcu yapıyorlar, onları cemaate katıyorlar falan demeleri çok saçma. Sonuçta o çocuklar bir cemaate katılmayı kendileri seçmiyorlar mı? İradeleri yok mu? Sizler Milli Görüş’ü falan seçince sorun olmuyor değil mi?” (29.05.2009)

Dayıdan yeğene: “Benim yeğenim oraya yazıldı. Bakalım, çok iyi olup olmadıklarını seneye göreceğiz. Gerçekten ilgileniyorlar mı, ailelerle çocuklarla?

Hacı arkadaşımın çocuğu da Cosmicus Koleji’ne gidiyor. Azimli, çalışkan olduğunu gördükleri çocuklar ile tek tek görüşüyorlar ve ‘akşam sohbetleri’ ne çağırıyorlar. Hatta iki çocuk arasında konuşma geçmiş. Biri diğerine demiş ki “Sen de gelsene akşam sohbetine”, diğeri “Ben çağrılmadım bu yüzden gitmem; çağrılmış olsaydım giderdim.” demiş. Yani demek istediğim şu: Eğer çocuklara iyi bir eğitim sunuyorlarsa, bunun yanı sıra kendilerine de faydası oluyor. Çocukları seçiyorlar ve kendi yollarında ilerletiyorlar. Böylelikle de büyüyorlar. Eh bunları yapabilmek için de çaba gerekiyor. Bu konuda Nur Cemaatine hayranım. Azimli ve çalışkanlar.” (29.05.2009)

Bir baba: “Benim çocuğum da bu okulda eğitim görüyor. Benim uzaktan yakından ne Nur cemaati ile ne de Fethullah Hoca ile bir alakam yok. Ama orada bulunan eğitmenler örnek alınacak ve saygı duyulacak insanlar. Bundan kimsenin şüphesi olmasın.

Veli olarak her konuda bilgilendirildiğimiz gibi her konuda da çocuklara ilgi ve alaka gösteriliyor. Benim oğlum okulunda, derslerinde başarı sağlıyorsa o okulda görevli olanların gayret ve çabası sayesindedir.” (26.04.2009)

Çapanoğlu: “Ben, okulun kaliteli olduğunu biliyorum. Eğer bir öğrencinin cuma günü cumasını kılabileceği okullara bu kadar önem verselerdi şu anki nesil bambaşka bir yerde olabilirdi. Mesela, ‘İbn Ghaldoun’ okulunu Araplar kurdu. Milli Görüşçülerden biraz da olsa destek almış bir kurumdur. Bu okullara gerekli destek verilmesi vaciptir. Çünkü okullarda büyüyecek olanlar bizim neslimizdir. Devlet böyle bir hürriyet veriyorsa bundan istifade etmemiz çok akıllıca olacaktır. Ben öyle ileri geri de konuşmuyorum; bizim beş öğrenci o okula gidiyor, okuldakiler ile samimiyetim vardır.” (18.04.2009)

Fethullah Gülen hareketi, 2009’da Hollanda’da Hükümet düzeyinde ciddi bir tartışma başlatmıştı. Uyum Bakanı Eberhard van der Laan “Fethullah Gülen taraftarları, tamamen uyuma yönelik çalışma yaptıklarını söylüyorlar. Biz ‘Uyuma engel oldukları ve üyelerinin beyinlerini yıkadıkları’ iddiaları ile devlet kurumlarından aldıkları yardımları da araştıracağız.” diyor. İçişleri Bakanı Piet Hein Donner’in ise buna karşı tepkisi “Hollanda için tehlikeli değiller” biçiminde idi. Sosyalist Partisi Milletvekili Saadet Karabulut yaptığı açıklamada: “Hakkında birçok iddia bulunan Gülen hareketinin hiçbir kontrole tabi olmadan kapalı kapılar ardında çocuk eğitmesi kabul edilemez.” diyordu.

Hollanda Uyum Bakanlığı’nın isteği üzerine “Hollanda’da Fethullah Gülen Hareketi” adıyla bir araştırma yapan Utrecht Üniversitesi Öğretim Üyesi Türkolog Prof. Martin van Bruinessen’in hazırladığı rapor Meclis İçişleri Komisyonu’na veriliyor. Bunun ardından İçişleri Bakanı Donner basına yaptığı açıklamada, “Fethullah Gülen Hareketi olarak adlandırılan grup, Hollanda’ya en iyi uyum sağlayan gruplardandır.” diyor. Meclis görüşmesinde Saadet Karabulut’un, bu tür eğitim kurumlarına verilen devlet yardımının kesilmesi için verdiği önerge reddediliyor.

Uzunca bir süre Hollanda kamuoyunu meşgul eden bu tartışmanın böyle sonuçlanmasından sonra İçişleri Bakanı Donner’in şu açıklaması dikkati çekiyor: “Hareketin içte muhafazakâr olması dini hürriyetler çerçevesinde değerlendirilecek bir konudur. Hareket ilk planda bir Türk hareketidir. Ancak; böyle olması kendi dışındaki topluluklarla iletişim kurmalarına engel değil. Hareket dışındaki insanlar bile, hareketi eğitim alanında başarılı buluyorlar. Bu kurumdan daha ne bekliyorsunuz? Toplumsal bir tartışmayı Hollanda’ya ithal etmeyelim.” diyor.

Kim ne derse desin Hollanda İçişleri Bakanı’nın yaptığı açıklama, takındığı tavır siyasi bir tutumdur. Fethullah Gülen hareketinin dünya genelindeki gelişimini ve amacını bilmemesi mümkün mü! Bakan aynı yolun yolcusu, aynı ideolojinin savunucusu. O, dinler arası diyaloğun ve Ilımlı İslam anlayışının Hollanda’dan sivrilerek su yüzüne çıkışını yansıtıyor.

BELÇİKA KATOLİK ÜNİVERSİTESİNDE GÜLEN KÜRSÜSÜ

160 bin Türkiyelinin yaşadığı Belçika’da İslamcı kuruluşlar arasında Fethullah Gülen hareketi ikinci sırada geliyor. İşadamlarını örgütlemiş durumdalar. Çalışmalarını onlar aracılığıyla sürdürüyorlar. Lise ve üniversite öğrencilerine yatılı kurslar düzenliyorlar, öğrenci yurtları açıyorlar. Bu ülkede görev yapan bir din görevlisi “Fethullahçı Nurcular Risale-i Nur üzerine dersler veriyorlar, Türkiye’den sık sık ziyaretçileri geliyor. Belçika’nın beş bölgesinde büyük binalar aldılar” diyor.

Kendi açıklamalarıyla işte bunun somut örneklerinden biri: “AB’nin göbeği Belçika’da en prestijli Katolik Leuven Üniversitesi (KUL)’nde Kültürlerarası Araştırmalar için”Fethullah Gülen Kürsüsü açıldı.” 8 Aralık 2010 tarihli Zaman gazetesinin Avrupa baskısında çıkan haber böyle başlıyor. ‘AB’nin göbeğine’ ve ‘En prestjili Katolik Üniversitesi’ne Fethullah Hareketi’nin girmesini bu şekilde duyurmaları, en önemli kalelere girmelerinin ötesinde, amaçları doğrultusunda yüksek eğitim kurumlarını ele geçirmenin ilk aşaması olduğunu anlatıyorlar.

Planlarını ise haberin devamında şöyle açıklıyorlar: “Fethullah Hocaefendi’nin fahri başkanlığında bulunduğu Brüksel merkezli Kültürler Arası Diyalog Platformu (IDP)’nun girişimleri sonucunda Fethullah Gülen Kürsüsü kuruldu. Kürsünün köklü Katolik Leuven Üniversitesi (KUL)’nde açılmasıyla Belçika’da ilk defa Müslümanlardan gelen bir inisiyatif ve maddi destek ile akademik çalışmalar gerçekleşecek.

İlk etapta beş yıllık bir sözleşme çerçevesinde birçok doktora çalışmaları ve konferansların düzenlenmesi planlanıyor. Ancak; zamanla bir misafir doçentin (KUL) ders vermesi de söz konusu. Kürsünün finansörlüğünü yapan (IDP) ise bir önceki gün imzaların atılmasıyla birlikte resmi olarak açılan Fethullah Gülen Kürsüsü’ne öncülük etmenin haklı gururunu yaşadı.”

(IDP) Başkanı Şerafettin Pektaş ise, Gülen Kürsüsü’nü, Belçika’da 10 yıldır yaptıkları faaliyetlerin bir uzantısı olarak gördüklerini itiraf ederek diyor ki: “Bu anlamda yeni bir şey yapmadık. Zaten daha önce farklı çerçevede farklı yaptığımız birtakım çalışmayı ve anlayışı bir üniversite bünyesine taşımış olduk.”

Katolik Üniversitesi Rektörü Marc Waer, çeşitli konuşmalarında ve basına yaptığı açıklamalarda Gülen Hareketi’nden beklentilerini dile getirirken önemli ipucu da veriyordu:

“Herkes kültürler arası ilişkilerden bahsediyor; bir sonraki yüzyıl kültürler arası ve dinler arası ilişkiler üzerine odaklanacağını söylüyor. Ancak; çokta fazla uzun vadeli çalışmalarda bulunmuyorlar. Bu kürsüde ilk etapta beş yıl boyunca ötekilerini dinleyerek üzerinde konuşulacak.” Waer, Gülen Kürsüsü’nün kuruluşuyla topluma çok önemli sinyal verildiğinin hissi içinde olduğunu söylüyor.

Gülen Kürsüsü’nü eleştirenlere Rektörden sert yanıt

Belçika kamuoyunda ve medyada yer alan eleştirileri de eleştiren Rektör Waer bir açıklamasında da aynen şöyle diyor: “Oluşan tepkiler ve duygular bir hassasiyetin olduğunu gösteriyor. Yani böyle bir kürsüye ihtiyaç var. Doğrusu, bu tepkilerin gelmesi beni biraz şaşırttı. Ama, yine de halkımızdaki İslamiyet konularına karşı hassasiyeti de küçümsememeliyiz. Bir de Gülen Hareketi’nin gizemli bir perdesi ve gizli ajandası olduğuna dair iddialara gelirsek, şunu söyleyebilirim ki, aynısını Katolik dünya için de söylüyorlar. Bunları, kesinlikle takmıyoruz! Biz üniversite olarak bunlara alışkınız.”

Gülen Kürsüsü Müdürü Johan Leman, bunun sadece Müslüman toplumuna yönelik bir mesaj içermediğini ve toplumun geri kalanına da hitap ettiğini söyleyerek şu açıklamayı yapıyor: “Akademik olarak birlikte çalışabildiğimizi gösteriyoruz; bu topluma verilen çok önemli bir mesaj. Bunu küçümsememek gerekiyor. Çünkü KUL, Belçika’da belirli değerlerin sembolü ve kendi bünyesinde İslami bir liderin ismine ve düşüncesine böyle bir kürsüde yer veriyor. Yani normal Katolik düşüncenin dışında bir şey bu! Çok önemli bir adım. Kürsünün yapacağı araştırmalar sonucunda toplumdaki ‘tek bir İslamiyet’ düşüncesi sarsılacaktır! Bu nedenle eğitim ve bilim bizim için de önemlidir.”

Gent Üniversitesi’nde kültürel çeşitlilik alanında araştırma yapan grupta yer alan eğitimci sosyolog Orhan Ağırdağ, kürsünün gösterildiği gibi masumane olmadığı görüşünde. Ağırdağ, “Leuven Katolik Üniversitesi’nin Gülen hareketine meşruiyet vermesi beni rahatsız ediyor.” diyor.
Hareketin, özellikle Belçika’da orta dereceli okulları olan Lucerna Kollejleri ile sorunu olduğunu belirten Ağırdağ “Bu okullarda sadece Türk orta sınıfı hedefleniyor. Neden en zayıf konumda bulunan göçmenleri de destekleyen eğitim sistemi kurmuyorlar? Bir de okul sonrası öğrencilere destek olma durumu var. Öğrencilerin takip edilmesi iyidir ama, maalesef arkasında siyasal bir gündem var. Gençler, Fethullah Gülen hakkında, kendi sosyal elitlerini oluşturma niyeti ile eğitiliyorlar ” şeklinde açıklama yapıyor.

Brüksel’le birlikte Flaman Bölgesi’nde dört şubesi bulunan ve uzun yıllar Belçika’da Lucerna Kolejleri adı altında orta dereceli eğitimde aktif olan Gülen cemaati için bu durum yüksek eğitim alanına giriş anlamına geliyor. Destekleyiciler, Gülen cemaatinin yüksek eğitim alanına el atmasında sorun görmezken, karşıtlar bunun Belçika’da Gülen cemaatini meşrulaştırma anlamına geleceğini söylüyor.

Lucerna Koleji’nin organizasyonuyla her yıl gerçekleştiren Flaman Bölgesi Okullar Arası Matematik Yarışması’na 2010 yılında 900 öğrencinin katılmasıyla gerçekleşiyor. Bu 900 öğrenciden 850’si Belçikalı. Yarışmaya, Flaman Bölgesi’nde 3000 farklı okuldan ilkokul son sınıf öğrencileri davet ediliyor.

FETHULLAHÇI HAREKETİN ALMANYA ÇIKARMASI

Fethullahçılar Almanya’da ilk kez Türk Alman Akademililer Birliği adı altında 1994’te Köln’de örgütleniyorlar. Süleyman Alıcı’nın başını çektiği bu girişim zamanla Köln ve yöresinde okul çocuklarının ev ödevlerine ya da zayıf oldukları derslere yardım amacını öne çıkararak “Diyalog Eğitim Merkezi” adı altında dershaneler açıyorlar. Bu şekilde açılan dershanelerin sayısı dört. Bu dershanelerde yüzlerce çocuk, genç, Fethullah Gülen’in görüşleriyle tanışma olanağı bulabiliyor. Köln’nün merkezindeki 6 sınıflı dershanede hafta içi saat 15.00’ten 20.00’ye kadar 140 çocuk ders görüyor. Çocuk başı ders ücreti 180 Euro. Dershanenin sorumlusu Türkiye’de bir yurtta kaldığı sırada Fethullah Gülen’le tanışmış ve böylece Fethullahçı kapıdan içeri girmiş. Eğitim Fakültesi’ni bitirmiş. Beş yıl önce doktora yapmak için Dortmunt’a gitmiş. Pedagog eğitimi gördüğünü söylüyor. ‘Hizmetkar’ olarak oradan da Köln’ne tayini çıkmış. Dershanede “Allah sevgisini, cennet sevgisini aşılıyoruz.” diyor. Çocukların velileriyle nasıl bir ilişki içinde olduklarını sorunca yanıtı şu oluyor: “Hafta içinde herhangi bir akşam evi uygun olan bir velinin evinde, çocukların anne babalarını çağırarak toplantı yapıyoruz. Dini konulara değiniyoruz, ev yaşamı üzerine konuşuyoruz. Bu toplantıları her hafta başka bir semtte düzenliyoruz.”

Okulda öğrencilerden neler isteniyor?

Gülen Hareketi’nin okullarına çocuklarını veren velilerden edindiğim bilgilere göre, çocuklara öğrenim süresince okulda nelere uyacakları ile ilgili yazılı bir belge veriliyor. Bu belgede yer alan uyarılardan bazıları şöyle: “Buluğ çağında; kurban kanına bakmayacaksın, kendi idrarına bakmayacaksın, karşı cinsten birine bakmayacaksın!”

Bir veli, Fethullahçıların Düsseldorf’taki okuluna ders yardımı almak için, bir tanıdığının tavsiyesi üzerine iki çocuğunu yollamaya karar veriyor. Çocuklar 9 ve 10 yaşlarında. Baba çocuklarını, gittikleri Alman okulundan daha başarılı olmak için yollamak istiyor.

Müracaat için gittiğinde okulda görevli olan kişi “Allah rızası için Stı ve Ailem dergilerine, Zaman gazetesine abone olacaksınız.” diyor. Veli bunlara abone olacak parasının olmadığını söylüyor. Zor durumda olan veli olmamak için direniyor. Görevli, adı geçen yayınlara abone yapmak için direnirken, veli “Ben, sizinle aynı görüşte değilim” deyince, o zaman bu okula neden geldiği soruluyor. Velinin verdiği yanıt: “Çocuklarımın Alman okulunda başarılı olmasını istediğim için buraya geldim” diyor. Abonelik nedeniyle görüşme anlaşmazlıkla sonuçlanıyor.

Bunun üzerine okul yetkilileri velinin peşini bırakmıyor. Birkaç gün sonra okuldan veliyi evden arayarak bir daha görüşmek için okula gelmesini istiyorlar. Bunun üzerine okula giden veliyle, bir dergiye abone olma koşuluyla anlaşıyorlar. Ama, iş bu kadarlıkla bitmiyor. Başarı gösteremeyecek durumda olan çocukları almadıkları için, almadan önce çocuğu da imtihan ediyorlar. Kontrol sırası velinin evine geliyor. Okulun öğretmenleri görevli olarak bir akşam velinin evine giderek bakıyorlar ve aile ile tanışıyorlar.

Veli, derse giden iki çocuk için ayda 280 Euro ödediğini söylüyor. Çocuklar derslere bir buçuk yıl devam ediyor. Veli, “Çocukların, onların okullarında fazla kalması doğru değil. Fazla kalınırsa içeriye, saflarına çekmeye çalışacaklarından kuşkum yok. diyor.

Gülen Hareketi’nin Almanya’da yayılışı

Fethullah Gülen hareketi Köln’de açıldığı o ilk yıllardaki gibi kalmadı. On yedi yıl içinde, Türkiye kökenli İslamcı kuruluşların Almanya’da merkezi konumunda olan Köln kentinden, ülkenin batısından doğusuna kadar yayıldı. Bugün Köln ve yöresinde dershanelere ve açılan özel liseye giden çocukların sayısı 1500’ün üzerine çıktığından, talebin ise yoğun oluşundan söz ediliyor.

Almanya’nın, yaklaşık 500 bin tirajlı haftalık Die Zeit Gazetesi’nin (13.08.2007) tarihli sayısında çıkan “Bir Elit Okul” başlıklı ses getiren tam sayfa yazının, Alman basını olarak şu yorumla başlayışı, Gülen Hareketi’nin Almanya’da tarihsel gelişiminin kaynağına ışık tutuyor: “İspanyol aileler daha 1970’li yıllarda veli derneklerinde örgütlenirken, Türk aileler ise geri dönme hayalleri kuruyorlardı. Bazı Türkler angaje de oluyorlardı; ancak bunlar çocuklarının kültürünü korumak için ilk önce camiler, Kur’an kursları ve Türkçe anadil dersleri ile ilgilenmeye başladılar. Türk eğitim dernekleri nispeten geç bir dönemde ortaya çıktı. Ancak bu dernekler her ne kadar geç bir dönemde ortaya çıksalar da büyük bir dalga haline geldiler. Bunların bir çoğu on yıl kadar önce Alp Saraç gibiler tarafından kuruldu! Alp Saraç Almanya’da başarılı olan Türklerden biri; üniversite öğrencisi olarak çocukların derslerine yardım etti.” Die Zeit’ın konuştuğu Alp Saraç, Köln’de Gülen Hareketi’nin açtığı özel lisenin başını çekenlerden biri.

Adı geçen bu yazıda, Gülen Hareketi içinde en tanınmış okul olarak anlatılan, Kuzey Ren Westfalya Eyaleti’nde Paderborn kenti yakınlarındaki Eringerfeld yöresinde bulunuyor. Yazıda bununla ilgili şu bilgiler yer alıyor: “Bu okulda ikişer sınıf halinde toplam birbirini takip eden dört sınıfta öğrenciler ders görüyor. Tüm Almanya’dan gelen öğrencilerin çoğu okulda yatılı kalıyor. Okulu destekleme derneğinde yer alan Emin Özel’e göre, Eringerfeld Okulu başarıyı yakalayınca, şu an karşı karşıya bulunduğu en önemli çelişkiyi de çözecek. Çünkü, bir okulda bir taraftan Türk çocuklarının eğitimleri için en uygun şartlarda eğitim ve destek görecek, diğer taraftan sadece kendi aralarında kalmayacaklar. Ayrıca, bölge yönetimi de okuldaki Türk kökenli olmayan öğrencilerin sayısını artırıcı plan ve projeler istiyor. Fakat, bu öğrenciler nereden gelecekler? Emin Özel bu soruya “Ben Alman aileleri anlıyorum. Hangi Alman aile çocuğunu, neredeyse öğrencilerinin tamamı Türklerden oluşan bir okula göndermek ister?” şeklindeki bir soruya yanıt verirken, kendi sorusunun cevabını da kendisi vererek: ‘Göndereceklerdir, çünkü biz daha iyi olacağız’ diyor.”

Die Zeit öğrencilerin okullarından memnun göründüklerini de kaydederek şu değerlendirmeyi yapıyor: “O bir Alman okulu. Dersler müfredata göre veriliyor, Almanca, teneffüslerde ve okul avlusunda da zorunlu. Din dersi yerine ahlak dersi veriliyor. Başörtülü bir öğretmen devlet okullarında olduğu gibi burada da çalışamaz. Okulda her uygulama Alman; sadece öğrenciler hariç.

Eringerfeld okulunun arkasında Regenbogen Bildungswerkstatt (Meslek Eğitim Atölyesi) derneği bulunuyor. İşadamı Emin Özel okulun finansmanı konusunda üç kaynaktan beslendiklerini belirtiyor. Özel, devlet yardımları yanında öğrenci başına yılda 5000 Euro yatılı okul parası aldıklarını, ayrıca kendisi gibi işadamlarının da okula maddi bağışta bulunduklarını söylüyor.

Fethullah Gülen hareketinin Köln’de yapılan ev toplantılarına katılanlardan bir baba anlatıyor: “Yegâne anlatılan konu, sahabenin hayatını dramatize edilmesidir. Bir anlamda bu duygu sömürüsü. En iyi para toplayan grup Fethullah Hoca grubu. Milli Görüş bunlar gibi hareket edemez. Sahabenin hayatı da biraz da ütopiktir. ‘Gençlik mahvoluyor. İslam yavaş yavaş beyinlerinden silinmeye başlıyor’ diyerek toplantıyı açıyorlar. İki saat sürüyor. ‘Bu anlattığımız sahabenin başına gelenleri sizlerin de başına gelmesini istemiyorsanız malınızla cihat etmeniz gerekiyor. Taahhütte bulunun.’ deniyor.

Bundan sonra Fethullahçılardan ya da zenginlerden biri el kaldırarak küsuratlı bir meblağ söylüyor. Örneğin ‘10000’ demiyor da ‘9999’ diyor. Rakam çoğaldıkça sevabı bol anlamına geliyor. Bunu örnek alanlar aynı minval üzerine söz veriyorlar. (Değişik miktar) Daha sonra vaat edenler yazılarak ‘Bizim adam size sözünüz üzerine gelecek’ deniyor.

Fethullahçılar halkla çalışmıyorlar. Ya akademisyenlerle ya da işadamlarıyla çalışıyorlar.”

Almanya genelinde yüz iki müşteri!..

Fethullahçı hareketin, Almanya genelinde en önemli merkezi Frankfurt’ta bulunuyor. Almanya’da dershanelerin, özel liselerin, okulların açılmasını, her türlü ders araç ve gereçlerinin hazırlanmasını, organize edilmesini, yönlendirilmesini sağlayan bu merkez, 2006’da kuruluyor. Bu hareketin bel kemiği olan kuruluşun adı Akademi Eğitim Danışmanlık Derneği. Akademinin Başkanı Hüseyin Karakuş’la, Frankfurt Kitap Fuarı sırasında uygun bir zamanda çalışma merkezinde görüşüyoruz. Yaptığım çalışmayı, yazar ve gazeteci kimliğimi belirterek açık konuşuyorum, ama, onun biraz tedirgin olduğu her haliyle belli oluyor. Bana, yaptıkları çalışmayı anlatmak ve anlatmamak arasında bir sıkışıklık yaşıyor. Bu durum karşısında onun ne kadar açık konuştuğunun kararı size kalsın.

Bu koşullar altında dernek ve çalışmaları üzerine bilgi almaya çalışıyorum. Diyor ki: “Akademi bir eğitim derneği. Temel amacı Almanya’daki eğitim kurumlarına danışmanlık, rehberlik yapmak. Bu ülkede eğitim konusunda bir iş yapılması gerekiyordu. Bunun yeterince yapılmadığını, deney aktarılmadığını gördük. Yapıyorlardı ama, bölük pörçük.”

Hangi kimliğinizle ortaya çıkarak böyle bir çalışmaya başladınız?

Biz dini kimliğimizle değil, insani yönümüzle ön plana çıkmak istiyoruz. Müslümanım, Hoca Efendi’yi seviyorum. Bunun saklanacak bir yanı yoktur.

Bir yayınınızda kendinizi tanıtırken Alman yasalarına uygun eğitim eksenli çalışma yaptığınızı belirttikten sonra müşterilerinize sunduğunuz hizmetleri şöyle açıklıyorsunuz: a) Eğitim semineri, b) Rehberlik hizmetleri, c) Eğitim danışmanlığı, d) Hukuk danışmanlığı, e) Doküman takviyesi, f) Eğitim materyalleri hazırlama, g) Üye kurumlar arasında tecrübe paylaşımı. Bu kadar başlıklı çok yönlü çalışmayı nasıl yaptığınız konusunda biraz bilgi verir misiniz?

Dört yıl önce kuruldu. Kurulurken, bize müşteri olacak kimler var, dedik? Şimdiye kadar tam 102 tane müşterimiz oldu. Eğitim yapıyorlar. Biz bunlara eğitim hizmeti veriyoruz. Dört tane zümre (grup) başkanımız var: Matematik, Almanca, Türkçe ve İngilizce. Eğitim kurumlarının öğretmenleriyle, müdürleriyle seminer yapıp, onları yetiştiriyoruz; hepsi bir şehirde olmadığından birikimlerini bir havuzda toplayıp, kullanılır hale getiriyoruz. Amaç daha etkili bir eğitim ve daha başarılı öğrenci.

Geçen yıl bizde müşteri olan eğitim derneklerinden eğitim desteği alan dördüncü sınıf öğrencilerinden yüzde 27’si liseye gitti. (Dördüncü sınıfta toplam 900 öğrenci vardı.). Bunların dışında yüzde 30’u Ortaokul’a (Realschule), yüzde 10’u Karmaokul’a (Gesamtschule), yüzde 27 ise Temelokul’a (Hauptschula) gitti.

Bizde başarılı aile, öğretmen, çocuk ve okulu var. Temel sorun çocuklara sadece ders takviyesi değil, eğitime ve okula motive etmekte. Bu nedenle çocukların önüne model koymaya çalışıyoruz. Eğitimde başarılı olmuş avukat ve doktor olanlar var.

Giderler velilerden mi alınıyor?

Takdir edilen bir şey koyulursa insanların önüne, fedakârlığı esirgemiyor.

Müşterilerin sadece Türk olması mı aranıyor?

Hayır, her gelen kabul ediliyor; Alman da olabilir, başka bir ülkeden de olabilir.

Ana babalara yönelik de eğitiminiz var mı?

Var, Ana baba okulu her ay mutlaka bir defa yapılıyor. Onlara rehberlik yapıp konuşmacıları yönlendiriyoruz. Eğitim içeriği taşıyorsa biz gidiyoruz. Önce konuşmacılar Türkiye’den geliyordu. Şimdi Almanya’da yetişenler katılıyor.

Velilerden Kur’an kursu gibi dini konularda yardım isteyenler oluyor mu?

Oluyor ama, kesin prensibimiz şu: Eğitimde din konusu apayrı. İkisi bir yerde olamıyor. Biz, bu tip tekliflerle gelenleri DİTİB camisine yolluyoruz.

MHP’den devşirme kadrolar

26 Aralık 2008’de Akademi Eğitim Danışmanlık Derneği (Merkez), Frankfurt Wolfgang Goethe Univerisitesi salonunda Matematik Yarışması izleyicileri içindeyim. Yarışmayı düzenleyen ve yöneten görevliler genç ve çok temiz giyimli kişiler. Yaş ortalaması 35-40. Aralarında sadece sahne düzenlemesinde yer alan bir kadın var. Çok iyi organize edilmiş; hiç eksik göze çarpmıyor. Dikkatimi çeken konuşmalarda Allah ve dini kelimeler kullanılmıyor. Sunucular gayet iyi Almanca konuşuyorlar. Zaten tek dil kullanılıyor. O da Almanca.

Görevliler birbirleriyle karşılaşırken ya da ayrılırken MHP selamı veriyorlar (kafa tokuşturuyorlar). Bu da benim dikkatimi çeken gelişmelerden biri oldu.. Gençliği MHP saflarında geçmiş (Türkeş döneminde) Almanya’daki MHP’lilerin gelişmelerini çok iyi bilen A. Bıyık bu konuda şunları söylüyor: “Türkeş’in ölümünden, Muhsin Yazıcıoğlu’nun ayrılışından sonra Fethullahçılar MHP’li küskünleri çektiler. Ayrıca Muhsin Yazıcıoğlu’nun arkasında da Fethullahçılar vardı.”

Salon dolu. Çocuklarla değil, onların ana babaları, yakınları, öğretmenleri ve meraklılar var. Matematik yarışmasının finaline katılan çocukların sayısı 40’ı geçmiyor. Bunlar da Almanya’nın 30 kentinden, yarışmaya katılmak için kayıt yaptıran 8200 öğrencinin içinden elene elene bu büyük finale katılmaya hak kazananlar. Dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci sınıfta eğitim gören öğrenciler. Bunlar arasından Almanya’nın en iyileri seçiliyor. Academy yöneticileri, böyle başarılı olan çocukların her zaman destekçisi olacaklarını söylüyorlar. Academy Matematik Komitesi Başkanı ve aynı zamanda lise öğretmeni olan Dr. Taner Ünal, bu konuda amaçlarını şöyle anlatıyor: “Burada en önemli amaçlarımızdan biri, çocukları matematik dersine motive etmek ve bu dersi sevdirmek. Çünkü genel olarak öğrenciler matematik dersini zor bir ders olarak görüyorlar.” diyor.

2009 yılının Şubat ve Mart aylarında Almanya’nın Berlin, Düsseldorf, Dortmund, Hamburg, Frankfurt, Köln, Mannheim, Münih, Stuttgart ve Tübingen kentlerinde bölge finalleri yapılıyor. 10 ayrı bölgede düzenlenen bu finallere binlerce ana, baba ve çocuk katılıyor.

DESTEK VEREN KURUM, KURULUŞ VE KİŞİLER

2008 Almanya Finali Seçici Kurul Üyeleri: Dr. Yaşar Bilgin (Türk-Alman Sağlık Vakfı başkanı, CDU Hessen Yönetim Kurulu Üyesi), Prof. Dr. Faruk Şen (Türk Araştırma Merkezi Vakfı Direktörü), Dr.Tadeusz Majda (Dünya Türkologlar Birliği ve Varşova Üniversitesi Türkoloğu), Prof. Hendrik (Mainz Johannes Gutenberg Üniversitesi Türkoloji Bölümü Başkanı), Prof.Dr. Jaklin Kornfilt (New York Syracuse Üniversitesi; Dil, Edebiyat ve Dilbilim Bölümü), Dr. Hadda Reindl-Kiel (Bonn Üniversitesi Oryantalistik ve Asya Dilleri Bölüm Başkanı), Dr. Halina Kobeckalte (Litvanya’nın Finlandiya Büyükelçisi, Türkolog).

Doç. Dr. İsmet Biner (Litvanya Vilnus Pedegoji Ünv. Öğretim Üyesi), Mikdat Karalioğlu (Sabah Avrupa Yayın Yönetmeni ve Genel Müdürü), Yüksel Özkasap (Ses Sanatçısı, Köln Bülbülü), Yusuf Polatoğlu (Halk Sanatçısı, Ozan), Vildan Keçecioğlu (Sanatçı) ve Yılmaz Asöcal (Müzik Firması Sahibi).

Kendi verilerine göre, (2007 ve 2008) yıllarında programlarının maddi boyutunu üstlenen kurumlar şunlar: “Küchen Planet, Einsamobile, Damla Baklavaları, Sebil firmaları ana sponsorlar olurken; Worldmedia AG, Türk Hava Yolları, Hotel Global, AGİF e.V, Final Ta, Hamidiye Kaynak Suları, Kobil, Öğer Türk Tur, Deutsch-Türkischer Unternehmerverband e.V., R+V Sigorta da diğer sponsorlar arasında yer aldı.”

Academy sitesinde 13.11.2008 tarihinde Dr. Taner Ünal ile yapılan ve İsmail Çevik imzasıyla yayınlanan söyleşide, üye ve müşterilerine yönelik nasıl çalışma yaptıklarını Dr. Ünal şöyle anlatıyor: “Acedemy Derneği, Avrupa’da faaliyet gösteren eğitim derneklerine, şirketlere ve kısmen de kişilere eğitimle ilgili birçok alanda hizmet veriyor. Avrupa Birliği projelerinde ortaklaşa çalıştığımız kurumlar ve bizden hizmet alan değişik ülkelerdeki müşterilerimizle (ABD, Avrupa, Asya ülkeleri ve Türkiye) global bir kurum olarak çalışmalar yapıyoruz.

Pangea, yaklaşık 180 milyon yıl önce tüm kıtaların ayrılmaya başlamadan önce birleşik kıta olan ‘Süper Kıta’ nın adıdır. Academy olarak düzenlediğimiz matematik yarışmasına bu nedenle Pangea adını verdik. Düzenlediğimiz matematik yarışmasına sadece Türk kökenli öğrenciler değil, başta Almanlar olmak üzere birçok değişik kökenden öğrenci katılıyor. Biz de gençleri matematik çatısı altında birleştirmek istiyoruz. Bu nedenle matematiğin birleştirme yanını öne çıkarıp Pangea adına karar verdik “Matematik Birleştirir / Matematik Verbindet!”

Matematik yarışması için de işbirliği yaptıkları kurumları şöyle açıklıyor: “Bilindiği gibi bu yıl Almanya’da Matematik Yılı ilan edildi. Biz de ‘Das Jahr der Matematik’e böyle bir yarışma organize edeceğimizi ilettik. Alman Eğitim Bakanlığı’nın bir oluşumu olan ‘Das Jahr der Matematik İnsiyatifi, bize logolarını kullanım hakkı verdi ve ayrıca kendi sayfalarında bizi tavsiye edilen yarışmalar arasına koydu. Başta Hessen Eyaleti olmak üzere, birçok eyaletin eğitim müdürlüklerini yarışma hakkında bilgilendirdik, onlar da görev alanlarında bulunan okulları yarışmadan haberdar ederek bize destek vereceklerini ilettiler. Bir de Almanya’nın değişik şehirlerinde eğitim faaliyetlerinde bulunan özel partner kurumlar var. Bunlarla da yarışma konusunda işbirliği halindeyiz.”

Bu anlatımlar, yazılanlar, övücü sözler Gülen Hareketi’nin sadece öne çıkan bir görüntüsü.

Sömürücü düzenin dönen çarkının dişleri arasında ezilen, kar topu gibi elden ele savrulan ve yoksullaşan en alttaki yığınların duygularını, gereksinmelerini kullanarak onlara el atıyor, sisteme adapte etmeye, sistemin içine çekmeye çalışıyor, aynı sistemin bir tarafı olarak. Maddi ve manevi destek almak için inanç özgürlüğünden söz edilerek birtakım kurum ve kişiler böyle yanıltılıyor ve sömürülüyor. Analara, babalara, geleceğin kuşağı çocuklara ve ergen gençlere ne gibi yöntemler uygulanıyor? Bu bir yüzü, ya arka yüzünde neler oluyor neler? Duyan ve görenler hayrete düşüyor. İşte örnekler:

Almanya’da Fethullah hareketi odalardan çıktı!

Almanya’da yaşayan eski müftülerden Fikri Emanet Almanya’da Fethullah Gülen hareketinin odalardan çıkarak teşkilatlanmaya başladığını söyleyerek, tanık olduğu gelişmeleri şöyle anlatıyor: “Türkiye kökenlilerin yoğunlukta olduğu Dortmund ve çevresinde, çocukları okutacağız, diyerek iki, üç odalı daireler kiralıyorlar. İki odasını çocukların ev ödevlerine yardım edecek şekilde düzenlerken, bir odasını da velileri ağırlamak için kullanıyorlar; onlara yakınlık gösteriyorlar, ikramda bulunuyorlar, çocuklarına yardım edeceklerini söylüyorlar. Nurcu geleneğinden gelen bu evlerin bazılarını gittim gördüm. Milli Görüş’ten bile çocuklarını bu odalarda okutanlar var. Bu odaları ilk önce destekleyenler esnaf takımı. Sonra yeterli öğrenci bulduklarında bedava ders veriyorlar, sayı çoğalınca para almaya başlıyorlar.”

İlahiyatçı Yazar Rüştü Kam, Almanya’da Fethullah Gülen hareketinin gelişmesini, bu ülkeye Türkiye’den gelenlerin çoğunluğunun Müslüman oluşundan kaynaklandığını söyleyerek “Çocuklarını iyi bir şekilde yetiştirmek istiyorlar. Nurcular dışında bir olanak görmedikleri için, orayla ilişki kurmak zorunda kalıyorlar. Gülen Hareketi ev kiralıyor ‘Gelin çocuklarınıza yardım edelim’ diyor. Bu iş yardımla başlıyor. Okul yükünü çocukların üstünden alınca ; orada ‘ağabeylerle’, ‘ablalarla’ tanışıyorlar. Ardından Zaman gazetesi veriliyor. Bir süre bedava, sonra abone olmak zorunda kalıyor çocuklar.” diyor.

Adının açıklanmasını istemeyen bir başka din görevlisi de, kadrolaşma alanında çeşitli yol ve yöntemlere başvuran Fethullah Gülen hareketiyle ilgili gözlemlerini şöyle anlatıyor: “Fethullahçı hareketin Almanya’da teşkilatlanması camilerde başladı. Oralara girip çalıştılar. Tabanlarını oluştururken her cami teşkilatından aldılar. Bu işin farkına varan camiler mesafe koydular. Ama DİTİB yakayı kaptırdı. Alevi toplumuna da, Yunus’un ve Mevlana’nın felsefesiyle yanaşmaya çalıştılar” diyor.

“Bana cenneti garantileyin 250 Euro vereceğim!”

P. A. Almanya doğumlu meslek eğitimi yapmış çalışan orta yaşlı bir kadın. Anlattığına göre sosyal bakımdan her konuda açık. P.A.’ya, bir arkadaşı telefon ederek “Peygamber efendim okulda Kutlu Doğum Haftası var sen de gelir misin?” diyor. Gittiğini söyleyerek gördüklerini anlatmaya başlıyor: “500’den fazla insan katılmıştı. Genç, açık kızlar çoktu; türbanlılar da vardı. Gençler kravatlı, temiz giysiler içindeydiler. Bunlar benim ilgimi çekti. Program güzeldi. Dini resimler, bahçeler, çiçekler gösterdiler.”

Bu etkinliği hangi kuruluş düzenlemişti?

Nur Cemaatinin düzenlediğini söylediler. Bir ara Zaman gazetesi de dağıtıldı. Bunların çeşitli çalışma grupları varmış. Her grupta 25-30 kadın bir araya geliyormuş. Salı, Çarşamba, Perşembe gibi günlerde böyle toplantılar düzenleyen kadınlarmış. Grup olarak evlerde toplanıp pasta yapıyorlarmış.

Bugün de pastalarla gelmişler. Hangi grubun pastasının daha güzel olduğunu seçmek için yarışma başladı. Ben öyle izliyorum. Ne ki, pasta yarışmasını açık artırmaya dönüştürdüler. Aslında, moda şovu gibi şov yapacaklarmış, en güzel pasta hangi grupta ise onlar ödüllendirilecekmiş. Ama, olmadı ‘Hayır, biz pastayı açık artırmaya koyacağız” dediler.

Normal bir pastayı ilk başta 50 Euro ile açık artırmaya koydular. En ucuz olanlar 50 Euro’ya gitti. Açık artırma yükseldikçe sunucu kadının vaatleri de yükseldi. En fazla birinci, ikinci ve üçüncüde başladı şöyle vaat etmeye: “Cennete gitmek istemez misiniz, Kevser suyundan içmek istemez misiniz, hayır etmek istemez misiniz?”

Siz de pasta açık artırmasına katıldınız mı?

Evet, ben de şartlı olarak katıldım. Nasıl mı, diyeceksiniz? En son birinci olan pasta 200 Euro’ya kadar artırılarak çıkarıldı. İnsanlarda değişik bir talep; nasıl bir talep olduğunu ben de anlayamadım. Ben, “Bana cenneti garantileyin 250 Euro vereceğim.” diye seslendim. “Peygamber Efendim yanında yemek yemek, aynı masada oturmak istemez misiniz?” dediler. “Bana, garantileyin, belge verin istediğiniz parayı vereceğim.” dedim; kendimi tutamadım.

Beni götüren arkadaş “Ne yapıyorsun, burada bu yapılmaz” dedi. “Saçmalıyorlar dedim. Pasta ile peygamber efendim yanına oturulacaksa hay hay 10 bin vereyim.” dedim. Ön sıralarda oturanlar, benim konuşmamın ardından geriye dönerek bana doğru bakmaya başladılar. Ben de tedirgin oldum.

Size laf atan, sataşan oldu mu?

Ben de, arkaya bakmaya başladım; Allah, Allah, kim dedi, diye! Arkadaş “Kız dayak mı istiyorsun, öyle söylenir mi?” dedi.

O pasta satıldı mı?

O da satıldı!

Başka neler konuşuluyordu?

Ülkeleri konuştular, anlattılar. “Afrika da şu kadar insan okutuyoruz. Türkiye’ye de yardım ediyoruz. Onlara neden sizin de hayrınız olmasın?” diyorlardı. Söylediklerine göre bu paralar kurslardaki çocuklara gidecekmiş. Okulları olduğunu söylüyorlardı.

P. A. gördüklerinden çok etkilenmiş. Öylelerinin Müslüman olamayacağını, bunu da söz açıldığında çevresine anlatıyormuş. 1960’lı yıllarda babasının Almanya’ya geldiğinde böyle olayları ne duyduklarını, ne de gördüklerini söyleyerek, katıldığı ‘Pasta açık artırma’ toplantısında hamile bir kadına yapılanları duygulanarak şöyle anlatıyor:

“Bir kadın para cüzdanını kaybediyor. Bulanlar sahnedeki görevliye veriyorlar. Kadını sahneye çağırdılar. Cüzdanını alırken içinde on Euro mu, yirmi Euro mu vardı, çıkardı cüzdanı veren görevli kadına verdi. Görevli kadın “Hayır, bunu istemiyorum. İçinde başka para da var, onu ver bize ” dedi. Ve konuşmasına devam ederek, “Çünkü içinde ehliyetiniz var, banka kartlarınız var. Bunları yeniden almaya kalksanız sizin için çok daha pahalı olur” dedi. Kadın hamileydi; şaşırdı acı acı bir baktı!.. Sesini çıkaramadı. Belki de demek istediği boğazında düğümlendi. O kadar insanın önünde çıkardı parayı verdi. Herhalde onun son parasıydı. İnsan Müslüman ise bunu anlaması gerekiyordu. Bu benim sinirime dokundu. O günden beri onlara tepkiliyim. Arkadaşım “Toplantıda gördüklerinden bu yana sen onlara gıcık oldun.” diyor. Ben de, “Bunlar Türkiye’yi savunmuyorlar. Toplantılarında bayrak takmıyorlar; sen de bunların peşine takılmış gidiyorsun.” dedim.

Gülen hareketinin arkasında Nurcu Cemaat

Köln’de yaşayan Eski Diyanet Emekli Müftüsü (Yazar) Nuri Yazar mesleği gereği Nurculuğu ve Gülen hareketini yakından tanıyor. Yazar, geçmişte İnegöl Müftüsü olduğu sıralarda Fethullah Gülen’i, Altın Nesil Konferans Serisi’nin bir uzantısı olarak, konferans vermek için İnegöl’e davet ediyor. Bu nedenle kaplıcalara gitmek için yer ayırttığını anlatarak “Fethullah Gülen’in bağış almadığını bildiğim için onun yerine, gelmişken kaplıcalara götürmeye karar verdim. Halk konferansının bitiminden sonra kaplıcalara gittik. Önceden onun için, içinde saunası olan özel bir yer ayırtmıştım müftülük olarak. Ama, nedense istemedi. ‘Yatsı namazından sonra dönelim, ben alışık değilim. Seni kırmamak için geldim’ dedi. Olur mu, zahmet edip geldiniz, dedimse de ikna edemedim, geri döndük” diyor. “Geçmişte bu kadar yakınlığınız olan Fethullah Gülen’le birlikte olmayı düşünmediniz mi?” soruma karşılık, Nuri Yazar da iyi bir vaaz veren hoca olarak buruk bir şekilde şunları söylüyor: “Fethullah Hoca’ya yakın bir yerde olabilirdim ama, o da benim işime gelmiyordu. Hocalığından üç kat fazla ağlaması vardı. Ben de bunu sevmedim.”

Deneyimli bir hoca olarak, o tür ağlamaların ne gibi faydaları, zararları var, cemaatler üzerinde bunun etkisi nasıl oluyor?

“Gülen’de ağlama sanatı var. Gayet güzel ağlamasını beceriyor. Bu da taraftar toplamada etkili olan bir araç. Bu mesleği bildiğim için söylüyorum.

Diyanet camiasında müftüler ve vaizler içerisinde aylık vaazlarında gözlerinde on damla yaş akanların sayısı iki elin on parmağı kadardır. Fethullah Gülen’in bir haftada yaptığı vaazda döktüğü gözyaşı birkaç kişiye abdest suyu olur! Bu bakımdan haftalık vaazı dertlere derman olduğu sanılır! Cemaat böyle anlar. Başka bir yanı da Saidi Nursi gibi bekâr olması. O sahada dedikoduya uğramamıştır. Bundan dolayı, mevcut liderler arasında onun kadar az töhmete uğramış biri yoktur. Bu yüzden bugüne kadar yerinin doldurulamadığını düşünüyorum.

Bu kadar din kardeşi olan Arap ülkeleri varken neden Amerika’da yaşıyor?

ABD onun sponsorluğunu yapmaktadır. Paralar oraya gidiyor. Arapçası vaaz edecek kadar değildir. O nedenle Arap ülkelerine gitmeyi denemedi. Ayrıca; gitse gitse Suudi Arabistan’a gider. Onlar da itikat bakımından Vahabidirler. Vahabilik ise bütün tarikatlara karşıdır.

Almanya’da Fethullah Gülen Hareketi içinde olanlar, konuşmak için toplantılarına ya da kitaplarınızdan okuma yapmaya sizi hiç davet ettiler mi?

Nur cemaatinde, Nurcu olmayan bir adamın, hocanın kitabını okutmak yasaktır. Saidi Nursi’nin kitabından başka okutulmaz. Nurcular, haftalık toplantılarında Risaleyi Nur’u okur ders yaparlar.

Bildiğiniz kadarıyla Fethullah Gülen hareketinin dönen çarkı parasal olarak nereye, kimlere dayanıyor?

Sanıyorum Almanya’da Milli Görüş kadar mal varlıkları var. Büyüklerini bilemem ama, onları destekleyen öyle dönerci, ekmekçi, bakkal falan değil; arkalarında paralarla oynayan kuyumcular var. Tanıdığım bir kuyumcu, benim yanımda Gülen hareketine 40 bin Euro yardım ettiğini söyledi. Nurcu cemaati, zekâtı en çok veren cemaattir. Adamlar, bu alanda önde gelenlerden seçilir. Gülen Hareketi arkasında bu cemaat vardır. Çünkü Fethullah Gülen aynı akımın içinde yetişmiştir.

Fethullahçı gözüyle camilere bakış

Alman Teolog Dr. Thomas Lemmen’in yaptığı araştırmaya göre, Almanya’daki 2500 camiden sadece 60’ının ölçülere uygun olduğu ortaya çıkıyor. Hollanda’da yaşayan ve bu gelişmeye Fethullahçılık gözüyle bakan Araştırmacı Dr. Zekiye Günen ise aynı hareketin yayın organı Zaman gazetesinin 21.8.2003 tarihli sayısının Avrupa baskısında çıkan açıklamasında, Avrupa ülkelerinin dine olan hoşgörüsü nedeniyle camilerde yapılan ticaretin denetlenmediğini, birçok camide suiistimallerin arttığını belirterek şöyle diyor: “Camilerde iyi niyetli başlayan yiyecek, kıyafet gibi ticari faaliyetler bir müddet sonra şekil değiştirebiliyor. Cami içinde vergisiz satışlar, kaçak ürünler ve uygunsuz pazarlıklar, önce Müslüman imajına, sonra Türk imajına zarar veriyor. Camilerin bir eğitim müessesesi olması gerekir. Avrupa’da milyonlarca kişi İslam’ı merak ediyor. Avrupa ülkelerinin, bizlerin cami oluştururken, işletirken sunduğu kolaylıklara rağmen biz, İslam’ı merak eden yabancılara yardım edemiyoruz.” Bu konularda yapılan araştırmalar, Fethullahçı Nurcu hareketin nasıl gelişip bu hale geldiğinin ciddi ipuçlarını veriyor.

Zaman gazetesi abone kampanyasında neler vaat ediliyor?

Fethullah Gülen hareketinin Almanya ve Avrupa’da en etkili, ajitasyon, örgütlenme, yayılma aracı Zaman gazetesi ve ekleri. AKP iktidarı döneminde özellikle DİTİB başta olmak üzere, öteki Türkiye kökenli İslamcı kuruluşların birçoğunun camilerine, bayi dağıtımı olmadığı için çeşitli biçimlerde abone yoluyla ulaşır. Kimin ne kadar toplu sayıda abone yaptığı sorulmaz, sorulamaz. O “Allah için giden paradır!”

Duisburg, Dortmund, Solingen, Köln, Berlin, Hamburg Stutgart ve Münih gibi büyük kentlerde Türkiye kökenlilerin yoğun oturduğu eski mahallelerde birçok posta kutusuna Zaman gazetesi atılır. Bu evlerde oturanlara abone olup olmadıklarını sorduğumda “Abone değiliz, kimin attığını da bilmiyoruz.” diyorlardı.

Posta kutularına ya da merdiven başlarına bırakılan bu gazetelerin ne kadarının okunup okunmadığının da arkasına düşülüyor, kendi haline bırakılmıyor. “Mutlu Yarınlar Kampanyası” sloganıyla sürdürülen Zaman’a abone günlerinde 10 Şubat 2006 tarihli gazetenin Avrupa baskısında “Kampanyam Tuzu Muhabbet Olsun” başlıklı yazıdaki şu cümleleri bir okuyun:

“Yüzlerce Zaman sevdalısının Avrupa çapında sürdürdüğü ‘Oku!’ emrini hayata geçirmeyi hedefleyen abone kampanyamız giderek hızlanıyor. Bu gidişlerinizi muhabbetle süslemeniz, abone melteminin sahiplenilmesini ve kalıcılığını artıracaktır. Kapıyı tıklayıp geçmeyin. Beşli, onlu davetler oluşturun. Maklubeniz, çiğ köfteniz olsun. Muhabbet abone yapmayla sınırlı kalmasın. Sonrasında da devam etsin. Çaldığınız kapılar artık sizin kapılarınız olsun. Bu güzel muhabbet şarkısı benden bize, bizden onlara. Onlardan tüm Avrupa’ya yayılsın. İstemez misiniz? Rabbim gayretlerinizi bereketlendirsin.”

Her yıl değişik adlarla Zaman’a abone yapma yarışmaları, kampanyaları tekrarlanır. Bu yarışmaların baş döndürücü kampanyası sırasında öyle ilginç gelişmeler yaşanır ki; bunlardan bazıları şu veya bu şekilde dışarıya, övünme amacıyla da olsa sızar. Örneğin, Berlin’de bir iş adamı yakın bir tanıdığına diyor ki: “Zaman gazetesine 50 abone yapana Fethullah Hoca Efendinin pijaması hediye edilecek!..”

Bu kampanya boyunca, deyimi yerindeyse Almanya elekten elenir gibi elenir. Kendi verilerine göre, 58 ülkede 25 dilde yayınlanan Zaman’ın Almanya’daki baskı sayısı ise 31 bin 702 dolaylarında. “Mutlu Yarınlar Kampanyası”nda Almanya üç gruba bölünüyor. (a) Grubu Şehirler, (b) Grubu Şehirler ve (c) Grubu Şehirler. Buna göre, Almanya genelinde toplam 79 kent, kasaba ve yerleşim merkezlerine, kadınlı erkekli, genç, yaşlı ekipler kurarak, kentlerde bölgeleri tanıyan yerel müritlerini ve camilerdeki taraftarlarını da devreye sokarak dağılıyorlar. Aynı yöntemle birkaç ay süren kampanya Belçika da, Hollanda da ve Fransa’da da devam ediyor.

Almanya’da, Frankfurt, Köln, Stuttgart ve Münih gibi büyük havaalanlarında dağıtılan Zaman sayısı 2200. Türkiye kökenlilerin yoğunlukta yaşadığı bazı büyük kentlerde elden dağıtılan Zaman’ın sayısı şöyle: Münih 998, Berlin 1872, Köln (merkez) 2370, Frankfurt 652, Hamburg 1948.

Avrupa’nın öteki ülkelerine gelince, Hollanda ve Belçika’da dağıtılan gazete 11 bin 500, Fransa’da, Fransızca ve Türkçe olarak iki dilde çıkıyor 10 bin 500, İsviçre’de 1750, Avusturya’da 4250, Danimarka, Norveç, Finladiya’da 4720 ve İngiltere’de ise İngilizce çıkan Zaman’ın abonesi 750.

Yıl 2011. Zaman Avrupa’nın abone kampanyası 2006’lardan çok daha farklı bir şekilde gelişiyor. “Ilımlı İslam ve Dinlerarası Diyalog”un, Fethullah Gülen hareketinin Türkiye ayağı Almanya önde olmak üzere Avrupa’da ciddi bir şekilde yükselmesine de neden oldu. Türkiye’nin yurtdışı bağlantıları, elçilik ve onun ötesine de geçerek önemli ölçüde bu hareketin eline geçti. Artık bu ilişki gizli kapaklı değil, çok açık şekilde yapılıyor. Almanya ve komşu ülkelerde Fethullah Gülen hareketinin her türlü etkinliklerine katılmayan Büyükelçi, Başkonsolos, Din Hizmetleri Müşaviri, Din Görevlisi kaç kişi çıkabilir? Bu neyi getirdi? a) Gülen hareketini Avrupa’nın tanımasına ve güveninin artmasına, b) Devlet olanakları kullanılarak hareketin kadrolarının gelişmesine neden oldu.

Zaman Avrupa’da “Evrensel Değerler Ekseninde Abone Kampanyası” nedeniyle E. Abdurrahman imzasıyla, kampanya üzerine çıkan 25 Şubat 2011 yazıda Gülen hareketinin ajitasyon ve örgütleme konusunda ulaştığı aşamayı gösteriyor:

“Sevgili referanslarım kampanyamız son demlerine gelmiş bulunuyor. Ama hâlâ hedeflerine oldukça uzak duranlar illerimiz var. Onların hedefi bir kere daha gözlerine kestirmeleri ve yeniden bir hedef muhasebesi yapmaları için taktikleri hatırlatmak istiyorum. Sokakları gezmek, evleri ziyaret etmek basit bir iş değildir. Bu zorluğu, emeğin mümkün olduğunca zayıf olması için tecrübeyle buluşturmak gerekir.

Zaman’ın okurlarına kazandırdığı en mühim özelliklerden biri ortak akıl ve ortak şuurdur. Ve aynı zamanda bunu kullanma becerisidir. Bu da yapılan işi bereketlendirir. Bugün size abone faaliyetlerinde imbiklerden süzülmüş, faydalı sonuçları görülmüş derin tecrübeleri aktarmak istiyorum.

1- Kampanyanın başarılı olmasının şartı referansların aboneye ikişerli gruplar oluşturarak çıkmasıdır. Bayanların olmadığı yerde başarının gelmeyeceği hususunun asla kulak ardı edilmemesi gerekir.

2- Gençliğin eğitiminde gayretleri dillere destan olan eğitimcilerin bal damlayan dilleri, mübarek elleri ve ayaklarının bitmeyen gayreti olmadan da olmaz.

3- Abone bekleyerek gelmez. Kaç grup oluşturdu sorusunun cevabı çok mühim?

4- Kapı kapı dolaşmak yerine, referansı alınmış adreslere gitmek daha verimli olacaktır.

5- Mazeret üretmek kampanyaya verilecek en büyük zarardır. Siz mazeret üretmeyin ve üretenleri de dinlemeyin. Mazeret üretenlere inat siz abone üretin, siz ligin zirvelerinde dolaşırken, mazeret üretenler sizi seyredip aşka gelsinler.

6- Yıllardan beri Zaman okuyan okurlarımızı da abone heyecanı kervanına dahil edelim. Onların çevreleri “Çevrem bitti” diyenler için bir dünya daha çevre olduğunun en büyük delili olacaktır.

7- Abone adaylarına ne anlatayım sorusu için en iyi formül o günkü gazeteden beğendiğiniz bir iki yeri okumaktır. Bunun haricinde “Zaman Ne Yaptı? Broşürü” (Olmayanlar bürolarımızdan isteyebilir) size ilaç gibi gelecektir. İnceleyenlerin “Zaman ne yapmamış ki” dediği broşür iyi anlatıldığı zaman aboneyi iknada en büyük yardımcınız olacaktır.

8- Gündüzleri hedef kişilere gitmek ve kapı kapı dolaşarak abone çalışması yapmak iyidir. Ama ondan daha iyisi akşamları size randevu veren dostlarınızın ya da abonelerim evlerine gidip o kişilerin dost, akraba ve arkadaşları ile bir araya gelmektir. Bu gecelere kültürümüzü tanıma zamanı, ya da sohbet zamanı adı verebilirsiniz.”

“Hac en iyi ticarettir!”

Bu kampanya sırasında abone olan örnekler de sürekli günübirlik gazetede duyuruluyor. Özel eğitimlerden geçirilerek yetiştirilip uzmanlaşmış ‘Hareketin Hizmetkârları’ tarafından abonelere ve daha abone olmamışlara çok etkileyici bir yaklaşımla, insanların dinsel duyguları üzerinde oynanıyor. İşte çarpıcı bir örnek: Zaman’ın Avrupa eki olarak da verilen aylık Ailem Dergisi’nin 183. sayısında “Hac atmaktır. Yılların üzerimizde bıraktığı kir ve tortuyu silkelemektir. ‘Atıyorum’ deyip bütün günahları elim tersiyle itmektir. Hac yatırım yapmaktır. ‘En iyi ticaret nedir?’ dense o soruya en iyi cevap ‘Hac’ olmalıdır. Hem üzerimizdeki borçları bırakacak, hem de bıraktığım fevkinde bir yükle geri döneceğiz... Bu ne güzel ticaret... Yatırımın en güzeli bu değil mi?” deniyor.

Sadece, 10 Şubat 2011 ile 28 Şubat 2011 tarihleri arasında Zaman’a abone kampanyası sırasında çıkan haberlerden birkaçı ise şöyle:

“Kasap Osman tüm personeli ile abone oldu”

“Zaman Gazetesi Evrensel Değerler Ekseninde abone kampanyasına destek veren Berlin’de Kasap Osman Marketi tüm çalışanları ile birlikte gazetemize abone oldular. Turgut Kaynar ve Murat Yumuşak tarafından kampanya çalışmalarına destek veren Kasap Osman yedi çalışanını da abone yaptı. Murat Yumuşak yaptığı abone sayısının 22 olduğunu ifade ederek ‘Durmak yok çalışmak var’ dedi”

“Zaman her eve ve işyerine girmeli”

“Almanya’nın değişik şehirlerinde ‘Backway’ ismi ile pastane ve fırın bayiliği veren Metin Temiz, abone kampanyamıza abonelikle destek verdi. Gazetenin insan ve toplum hayatındaki vazgeçilmez yerini kaliteli yazar kadrosuyla ve seviyeli yazılarıyla ancak Zaman doldurabilir. Her geçen gün gücüne güç katan Zaman her eve ve işyerine girmeli.’ Backway pastanelerine müşterilerinin istifade edebilmesi için bayilerini abone yaptıklarını belirten Temiz, çalışanlarını da abone olmaya teşvik ettiğini söyledi.”

Denge Market de kampanyaya katıldı

“Düsseldorf Mülheim An Der Ruhr’un tren istasyonunun kuzey tarafında bulunan Denge Market’in ortakları ve çalışanları da Zaman Gazetesi’nin Evrensel Değerler Ekseni’nde adlı abone kampanyasına ‘evet’ dedi. Denge Market ortaklarından Mustafa Öztürk ‘Günlük siyasi bir gazete olması dışında, maneviyatımıza da ışık tutan Zaman gazetesine herkesin abone olmasını temenni ediyoruz’ dedi.”

Nikâh masasından Zaman’a

“Gazetemiz abonelerinden Fatih Şems ile Emine şahin düğün merasimlerinde önce nikah defterini, daha sonra Zaman’a ikinci kere abone olmaya imza attılar. İlk imzayı aile kurmak için, ikinci imzayı da özellikle ailem sayfasıyla tüm ailelerin okuması gereken bir gazete olduğu için attıklarını ifade eden çift, ikinci gazeteyi cezaevi ya da bir başka sosyal kuruma göndereceklerini belirtti. Düğünde Bremerhaven Zaman Temsilciliği açtığı stantla gazetem bu yıl vereceği ‘Evrensel Değerler Ekseninde’ kitap serisini tanıttı.”

Kutlu Doğum’da Zaman Kampanyası

Almanya’nın Schleswig Holstein Eyalti’nde düzenlenen Kutlu Doğum programı Zaman’a abone kampanyası ile başlıyor. Bunun haberi şöyle veriliyor: “Eğitimci Celal Demirtürk’ün açılış konuşmasından sonra Zaman Kuzey Almanya Temsilcisi Metin Cavlak Zaman hakkında bilgi verdi. Beş yaşındaki Erva Yozoğlu’nun okuduğu “Yetim Kız” başlıklı şiir ve Zukunft Bildungsring e.V. (Geleceğin Eğitim Ağı) öğrencilerinin sema gösterisi davetlilerden yoğun alkış aldı. Zaman zaman gözyaşlarının aktığı programa katılan Hamburg Başkonsolosluğu Din Hizmetleri Ataşesi Doç. Dr. Ömer Yılmaz yaptığı kısa selamlama konuşmasında programın çok güzel hazırlandığını belirterek emeği geçenlere teşekkür edip, Müslümanların bulundukları her toplumda örnek toplum olması gerektiğini ifade etti.”

beşinci bölüm

Diyanet Türkiye’nin
Avrupa’da resmi din kuruluşu

DİYANET’İN AVRUPA TEŞKİLATI

Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) Federal Almanya’daki Türkiye kökenli işçiler arasına en son giren dini kuruluş oldu. Almanya’ya işçilerim ve ailelerinin gelişinden yaklaşık 25 yıl sonra, daha önce Türkiye çıkışlı İslamcı akımlar F. Almanya’ya kök salmaya başladıktan, yüzlerce mescit ve cami açtıktan sonra geldi.

Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) Türkiye’nin yurtdışında; üye, cemaat ve cami olarak en güçlü resmi dini kuruluşu. 5 Mayıs 1984’te, Alman Dernekler Yasası’na göre hukuken kuruluşu gerçekleştiriliyor.

12 Mayıs 1985’te Köln Kapalı Sergi ve Spor Salonu’nda, Merkez Camisi’nin açılış günü düzenlenen gösteriye Almanya’nın çeşitli kentlerinden ve komşu ülkelerden binlerce insan katılmıştır. DİTİB Yönetim Kurulu adına, açılış konuşmasını yapan Genel Muhasip Abdullah Uzunalioğlu Türkiye’den gelen konuklarını selamladıktan sonra konuşmasını şöyle sürdürmüştür:

“Birliğimiz yenidir. Her yeni, taze bir başlangıçtır, inanç, ümit ve ileri bir adımdır. Diyanet İşleri Türk İslam Birliği olarak, Federal Almanya’da yaşayan Türk-İslam toplumunun dini hizmet konularında ve kültürel sosyal çalışmalarda yanınızdayız. Din hizmetlerinin kendi çizgisinde, birlik ve beraberlikle, bütünü kucaklayan biçimde yürütülmesi prensibimizdir.

Toplumumuza İslam dini ile ilgili bütün sorunlarında yardımcı olmak, dini yönden aydınlatmak, camiler ve eğitim yerleri kurmak, Diyanet İşleri Başkanlığı kanalıyla din görevlisi getirtmek, Hac ve Umre organizesi yapmak, yabancı dil kursları açmak, himayeye muhtaç kabiliyetli gençlere eğitim ve doktora bursları sağlamak, diğer sosyal ve kültürel faaliyetlerde bulunmak gayemizdir. Böylece gayemiz, gönüllü olarak dini, hayri, sosyal ve kültürel hizmet vermek şeklinde özetlenebilir.

Kısa adı DİTİB olan, Diyanet İşleri Türk İslam Birliği olarak, aynı gayeye inanmış 380 derneği bünyemizde toplamış bulunuyoruz. Yeni bağlanmak isteyenlere de açığız. Ayrıca gayemize uygun çalışan diğer kuruluşlarla işbirliğine de hazırız. Bölünmeye ve ayrılmaya değil, bütünlüğe ve birliğe talibiz.”

Diyanete, devlete, bayrağa, İstiklal Marşı’na ve tarihi değerlere bağlı olduklarını dile getiren Abdullah Uzunalioğlu, “Almanya genelinde yapılmakta olan faaliyetlerimize merkezlik yapacak ve dışa karşı da bizi temsil edebilecek nitelikte bir külliyeye kavuşmuş bulunuyoruz. Binanın satın alınışı, Türkiye Diyanet Vakfı’nın desteği, Türkiye Diyanet Vakfı ve Diyanet İşleri Başkanlığı ile işbirliği yapan derneklerim, hayırsever cemaatim maddi ve manevi yardımları sonucu gerçekleştirilmiştir. En büyük dayanağımız, gönüllerimize yerleşen vazgeçilmez değerlerimizdir” diyerek konuşmasını şöyle sürdürmüştür:

“Ancak, başka bir kültüre sahip gayri Müslim bir milletin içinde bulunduğumuzu da unutmuyoruz. Alman milleti, kuruluşları ve devleti ile de dostça ilişkiler içinde uyum halinde yaşamamız gerektiğinin bilinci içindeyiz. Çalışmalarımız dışa açıktır.

Bugün hepimiz için çok manalı bir gündür. Sizlerin büyük ilgi ve coşkunuz, bugünü daha da anlamlı kılmıştır. Bilhassa binlerce kilometre ötedeki kutsal vatanımızdan teşrif ederek bize güç ve heyecan veren ve unutulmaz bir hatıraya sebep olan, sayın Devlet Bakanımız ve sayın Diyanet İşleri Başkanımıza özellikle şükranlarımızı sunuyoruz. Devletimizi ve Diyanetimizi bu hasret ülkesinde yanımızda görmek, bizleri mutlu etmiştir. Büyüklerimize refakat eden heyete de teşekkürlerimizi iletiyoruz. Bize anlayış ve yardımlarını esirgemeyen Alman yetkililerine de teşekkürler ediyoruz.

Muhterem büyüklerim ve kıymetli cemaatimiz!

Bu salondaki programdan sonra hep birlikte açılışında bulunacağımız külliye, işte yukarıda belirttiğimiz gayelerle kullanılacaktır. Cami ve bina sizindir, hizmet de sizin içindir. Gelecek nesiller içindir. Hayırlı olsun. Diyanet İşleri Türk İslam Birliği adına hepinize en derin saygı ve selamlarımı takdim ediyorum.

Yine bizi, hiçbir zaman yalnız bırakmayan Büyükelçiliğimiz, Başkonsolosluklarımız, Müşavirlik ve Ataşelik mensuplarına gönülden teşekkürlerimizi takdim ediyoruz. Günlerdir Federal Almanya’nın dört bucağından koşup gelen ve cami ile merkezim açılışa hazırlanması için gece gündüz fedakârlıkla çalışan arkadaşlarımıza hayır dua ediyor ve teşekkürlerimizi sunuyoruz..

Siz cemaatimizi de unutmuyoruz. Sizlerden Allah razı olsun. Gücümüze güç katan sizlersiniz. Federal Almanya’nın her yanından, Berlin’e kadar uzanan topraklardan, hatta Belçika, Hollanda ve Danimarka gibi komşu devletlerden gelip bugünümüze katıldınız, sevincimize sevinç kattınız, teşekkürler ederiz.”

Addullah Uzunalioğlu

DİTİB Yönetim Kurulu adına, Genel Muhasip

Köln – Messe Sporthalle, 12.5.1985

KÖLN FORD İŞÇİLİĞİNDEN DİTİB KURUCULUĞUNA

1960’lı yılların ilk yarısında Almanya’ya işçi olarak gelenlerden ayakta kalanlara rastlandığında, hele bir de merakla dinleyen olursa aklına gelmeyenler gelir; konuştukça konuşur, anılarını ve yaptığı işleri övünerek bir bir anlatır. Köln’de konuştuğum Mehmet Lal işte bunlardan biri.

Mehmet Lal, Niğde-Aksaray’a bağlı 80 hanelik Hocabeyli köyünden. 1964’te işçi olarak Almanya’nın Köln kentine Ford Fabrikaları’na gidiyor. Köyünden ilk çıkan “Almancı” değil. Daha önce gidenler köye izinli geldiklerinde onlardan duymuş Almanya’nın methini. Kendisinin Almanya’ya gitmesine neden olan köy sohbetlerini şöyle anlatıyor: “Almanya’ya 1962’de gidenlerden izne gelenler de vardı, kesin dönüş yapanlar da. Bunların heyecanla Almanya’yı anlatmalarını dinliyorduk. ‘Şöyle çalıştık, böyle çalıştık’ diyorlardı. Maden ocaklarında çalışıp dönenler ise yüzlerce metre yerin altında ayaklarda zor şartlar altında nasıl çalıştıklarını anlatıyorlardı. Uzaydan geliyorlarmış gibi bir çekiciliği vardı Almanya’nın. Ankara’da dükkânımız vardı; ticaretle uğraşıyordum. O zaman bir Mark üç Türk lirası ediyordu. O nedenle Almanya’yı tercih ettim.”

Mehmet Lal’ı, bir sabah güneş doğarken köyden anası babası eşi ve yakınları onu uzun bir yolculuğa uğurluyorlar. Anası ve eşi arkasından ağlayarak el sallıyor, gözden kayboluncaya kadar!.. İstanbul Sirkeci Garı’ndan başlayan üç günlük tren yolculuğundan sonra son durak olan Münih’e iniyorlar. Yıllarca sürecek yeni bir yaşamın başlangıç öyküsünü ondan dinliyorum:

“Münih’te misafirhaneye aldılar bizi. Yemek verdiler. Yüz arkadaştık, akşam bindik trene, sabah Köln Merkez İstasyonu’nda olduk. Peronda kahvaltı verdiler. Gözümüzün her gördüğü bize yabancıydı. Tren bekleyen yolcuların dikkatini çekmiştik, bize bakıyorlardı. Oradan otobüslerle Ford’a götürdüler. Orada bizi Tercüman olan Yılmaz Karahasan karşıladı. Büyükçe bir salonda bizi topladılar. Fabrikada nelere dikkat etmemiz gerekiyor gibi çalışma disiplinini, işçi yurtlarında toplu halde yaşam kurallarını, yiyeceklerden içeceklere kadar hepsi bize dört saat süre içinde anlatıldı. Ardından bizi, ‘Weidenpesch’ adıyla tanınan semtteki Ford işçi lojmanlarına götürüp yerleştirdiler. Pazartesi günü işbaşı yaptık.”

Mehmet Bey, İlk işbaşı yaptığınızda işiniz nasıldı?

Önce “V” Hailesi’nde ayak işlerine verdiler. Yürüyen bantlarda çalıştım. Bir süre sonrada kaldıraç kursuna yolladılar. Kursu bitirdikten sonra da arabayla kısımdan kısma parça götürüp getiriyordum.

Ford’un işçi lojmanlarında bir odada kaç kişi kalıyordunuz?

Bir kişilik, iki kişilik, üç kişilik ve dört kişilik odalardı.

Boş zamanınızı, tatil günlerinizi nasıl değerlendiriyordunuz?

O zaman 25 yaşında idim. Sağa sola gidip gezip tozuyorduk. Bir salon vardı orada oturuyorduk. Biraz da cami cemaati ile değerlendiriyorduk. Şimdi boşa geçen günlere acıyorum.

Herhalde, bekâr yaşadığınız dönemde Alman kadın arkadaşlarınız olmuştur?

Yok, benim yerim cami idi. Orada dini sohbetlerimiz olurdu. Ben de bu işin içerisinde olduğum için o tür şeylere kesinlikle yönelmedim.

Türkiye’de Kur’an eğitimi almış mıydınız?

Tabii, köyde tecvit okudum, Kur’an okudum. Geçen yaz bizim köyde doğru Kur’an okumada birinci oldum. Dedem de hoca idi. Din eğitimini dedeme borçluyum. Çok önem verirdi. Ben köyde imamlık da yaptım. Burada ihtiyaç olduğu zaman yapıyorum.

Almanya’ya gelişinizden ne kadar süre sonra yıllık izne gittiniz?

Bir buçuk yıl sonra. Bir de araba almıştım; bununla üç arkadaş Türkiye’ye doğru yola çıktık. Ben arabayı kullanıyorum, bir arkadaş arabanın buharlaşan ön camını durmadan siliyor, öbür arkadaş da haritaya bakarak yolu tarif ediyor. Ne var ki, düğmeyi yukarı kaldırıp da buharı kurutmayı bilmiyormuşuz! Ben işyerinde kaldıraç kullandığım için direksiyona az çok alışmıştım. Haritaya bakan arkadaşımız ‘Şu kara çizgiyi takip et!’ diyor. Pekiyi, diyorum takip ediyorum.

Vara vara vardık ki İtalya!..

Vara vara vardık ki İtalya!.. Ya biz Türkiye’ye gidecektik dedik, telaşlandık ve tekrar geriye döndük. Ters istikamete şöyle elli kilometre gittik. Yol sorduğumuz bir İtalyan bizi uyardı ‘Belgrad’ı takip edin’ dedi. Geriye döndük Belgrad’ın içine girdik. Oradan sora sora Sofya’yı takip ettik.

Demek ki harita da işinize yaramadı, öyle mi?

Elimizde bir kara çizgi var, ama şehirlerin adını bilmiyoruz. Sıkıntılı ve yorucu bir yolculuktan sonra Türkiye’ye ulaştık.

Hediye olarak yakınlarınıza neler götürmüştünüz?

O zamanları makbule geçecek hediyelikler malumdu; bir çanta radyo, naylon gömlek, eşe dosta jilet, hanımlara başörtüsü ve eşarp. Hepsini tam hatırlayamıyorum, ama buna benzer birkaç parça eşya.

İlk defa araba ile ilçeye ben gelmişim, başka gelen yok. Çok güzel bir yaptım. Akrabaları, tanıdıkları araba ile gezdirdim, istedikleri yere götürdüm. Dönüş çok buruk oldu tabii. Almanya’ya ilk gelişimde heyecan vardı ya, ikinci gelişimde o heyecan söndü, Almanya heyecanı. Araba ile gidince biraz da itibar edildi. O itibarı da görünce!.. Allah! Allah!

Kesin geri dönüşünüzü istemediler mi, kal gitme, diyen olmadı mı?

‘Biraz daha çalışırsan hanımını da götürürsün’ dendi. ‘Geri dön’ diyen olmadı.

Köln Ford Fabrikaları’nda ne kadar çalıştınız?

Üç buçuk yıl çalıştım. İkinci sene Ford’dan, çalışanlara yüzde 25 indirimli olan bir minibüs aldım. Bununla Türkiye’ye izne gittim. Biri buna talip oldu.‘Bu arabayı bana sat’ dedi. Tuttum arabayı sattım. O günün parası ile 25 bin Türk lirası kazandım. Bu çok para. Köln’e geldiğimde bir daha araba aldım. Onu da götürüp satınca dedim ki, ben çalışmayacağım ticaret yapacağım.

Bugün Köln de tanınmış orta boy iş adamları arasında yer alan Mehmet Lal ticarete böyle başlıyor. O dönemde Köln’de yaşayan ve eksportçuluk yapmakla tanınan Yılmaz Asöcal ile birlikte çalışıyor. Mehmet Lal, “Yılmaz Asöcal ile işe başladığım o ortamda plak satılıyordu. Daha çok Türklerin aldığı radyo, gazocağı, lüks lambası, halı, kilim, çakmak ve buna benzer şeyleri, hafta sonlarında minibüse doldurup işçi lojmanlara götürerek onlara satıyordum” diyor.

Mehmet Bey, hoca da olduğunuz için hem cami cemaatinin içinde olmuşsunuz, hem de ticaretle uğraştığınız için ibadetin dışında da onların yaşamını yakından tanımışsınız. Bu nedenle şunu sormak istiyorum: Köln’e ilk gelinen yıllarda, dinin işçilerimiz arasında etkin olup olmadığı ilgimi çekiyor. Ve bununla birlikte namaz kılmak isteyenler ibadetlerini nerede ve nasıl yerine getiriyorlardı?

İşçi yurdunda olduğumuz zaman odamızda ya da yurdun altındaki mescitlerde kılıyorduk. O zaman namaz kılanlar azdı, ’70’li yıllarda çoğaldı.

Biz geldiğimizde mescitler hazırdı!

Mescitler nasıl açıldı?

Mescitler biz geldiğimizde hazırdı; işçi yurdu yapmış. Otuz kırk metre büyüklüğünde bir odayı döşemişler. Yurda bizden önce gelenler vardı. Ford Fabrikası Türkiye’den gelenler için orayı kiralamış. Dört binada 1500 kişi kalıyordu. İki yurtta bir mescit vardı. Orada, kafa dengi arkadaşlar bir araya geldiğimiz zaman vakit geçiyorduk.

Vakit namazlarına gelen ne kadar genç vardı?

Camiye gelenlerin sayısı elli altmış kişi kadardı. Bayramlarda yurdun bütün katları açılıyor, hoparlör bağlanıyor, bütün katlara seccade, kilim seriliyordu. Cemaatle tam doluyordu.

Köln Radyosu’nda Mehmet Ali Karaman vardı. “Batı dünyasının fahri imamıyım.” derdi. O da gelir vaaz verir namaz kıldırırdı. Biz de organize yapardık, az çok imamlık yapmış arkadaşlarla. “Bir defa da bayram namazını Dom Kilisesi’nde kılalım.” dediler. Yurtlara duyuruldu. Gittik, heykellerin üzerine örtüler örtüldü. Buna kimin önayak olduğunu hatırlayamıyorum. Bir sonraki bayram namazında da spor salonunu kiralamıştık.

Fitre ve sadaka kime ve nereye verilirdi?

Burada sadaka ve fitre pek bilinmiyordu. Bilen kişiler memleketlerine para yolluyorlardı; orada kime verilmesini isterse ona veriliyordu.

Kurban bayramında kurban kesiliyor muydu?

O da yoktu!

Hacca gidenler oluyor muydu?

Yoktu, çünkü organize olunmamıştı.

Ramazan ayında Kur’an okumasını bilenler bir araya gelip okuyor muydunuz?

Mescitte okurduk.

Mescide gelen cemaat içinde rahatsızlık ve huzursuzluk olunca nasıl çözerdiniz?

Hiç rastlamadım. Mescidin bir adabı var. Buna uyar, namazını kılar, gider. Gurbette oldukları için insanlar bugünkü gibi değildi. Daha ziyade birbirlerine sımsıkı sarılıyorlardı.

Balkonda ezan okuma!

Bildiğiniz gibi bir süredir Almanya’da minareli camiler ve hoparlörle ezan okuma konusu tartışılıyor. O yıllarda ezan mescitlerin içinde mi, yoksa dışında mı okunurdu?

Yurtların olduğu bölgeler Köln’nün biraz dışına düşüyordu. Bu bölgelerde evler olmadığı için ezanlar hep balkonda okunuyordu. Yurtlar yedi, sekiz katlıydı.

İlk yılların eseri olan yurtların altında oluşan mescitlerin 1960’lı yılların sonuna kadar devam ettiği görülüyor. Bundan sonra nasıl bir gelişme başladı?

Tam tarihini hatırlayamayacağım, 1960’lı yılların ortasında Türkiye’de bir deprem oldu. Bu deprem nedeniyle bir mevlit okutulmak istendi. Sosyal Yardımcı Sabri Sözeri mevlit okutmak için 300 Mark kira karşılığı bir binayı tutuyor. Bize de “Mevlit var; bir yer kiraladık gelin.” dediler. Biz de toplandık gittik. Ne halı var, ne kilim var kupkuru yer. Ford’da çöpe atılan kartonlar vardı onları alıp getirdim de yere yaydık. Ondan sonra mevlit okundu. Kalabalıktı, belki 1000 kişi vardı. Bundan sonra o yeri mescit olarak devamlı kiraladık. Böylece ilk açılan ve bağımsız yeri olan mescitti.

Evet, ondan sonra ilk Milli Görüş adı altında bir cemiyet kurdular. Küçük bir yer kiralamışlar. Hatta beni de davet ettiler “Burada bir mescit açtık.” diyerek. Oraya namaz kılmaya gittik. Bu arada, Süleyman Hilmi Tunahanlı’nın taraftarlarından olan Harun Reşit Tüylüoğlu Köln’nün Nippes Mahallesi’nde İslam Kültür Merkezi (İKM) adında bir cami açıyor. Hem Milli Görüşçüler, hem de İKM Almanya’nın diğer şehirlerinde mescitler, camiler açmaya başlayınca kutuplaşmalar da başladı.

Bu gelişmeler karşısında Diyanet’te neler oluyordu?

DİTİB neden ve nasıl kuruldu?

Diyanet de burada bir yer açmak istedi. Lütfi Şentürk Hoca burada müşavirdi. Bir vakıf kurmak istiyordu. Vakfın iznini alabilmek epey zordu. Başvurulduğunda Alman makamları karşılık istiyorlardı. “Siz de bize Türkiye’de vakıf kurma statüsünü tanırsanız, biz de size veririz.” diyorlardı. Biz Bonn’daki büyükelçiliğimizle görüştük. “Biz onun altından kalkamayız.” dediler. Dernek statüsünde bir kuruluş kuralım. Vakfa yakın, tüzük biraz daha geniş kapsamlı olsun, dediler.

DİTİB kurulmadan önce bir bina almamız icap etti. Bina ararken şimdiki yeri gördük; ‘Satılık’ yazılı tabela asılıydı. Baktık camiye uygun, arkasında da beş dönüm arsası var. Yedi ay gibi uzun bir pazarlık döneminden sonra 3 milyon Mark’a aldık. 2 milyon 800 bin Mark’ı Türkiye Diyanet Vakfı ödedi.

Binayı 1984’te aldık, 12 Mayıs 1985 günü açılışını Köln Spor Salonu’nda yaptık. Türkiye’den Devlet Bakanı ve Diyanet İşleri Başkanı geldi. Avrupa’daki bütün dini kuruluşları davet ettik. 30 bin kişi katıldı.

Köln Radyosunda çalışan Turhan Dikkaya caminin açılış haberini bir hafta boyunca verdi. Bunu Köln ve çevresi hep duydu. Açılıştan bir hafta sonrada Ramazanın birinci günü Mehmet Savaş Hoca’yı Türkiye’den davet ettik. Ramazan boyu o da vaaz verdi. O çok olgun. Vatandaşın anlayacağı seviyede vaaz verirdi. Net ve öz konuşuyordu. Onu dinlemek için vatandaşlar yüz kilometre uzaktan geliyorlardı. Böylece bugünkü DİTİB’i kurmuş olduk.

Bu çıkışın ardından Almanya’da DİTİB’e bağlı cami dernekleri açılmaya, Milli Görüş’ten, İslam Kültür Merkezleri’nden ve muallakta olan derneklerden DİTİB’e geçişler başladı. Bu zamana kadar mescitlerde, camilerde imam olmayan işçi arkadaşlar görev yapıyordu. Onlara üç beş kuruş para veriyorlardı. Ehliyetsiz imamların da yapacağı imamlık o kadar olurdu! Tabii bu nedenle Türk devleti de imam vermeye başladı. Dernekler genişledi, genişledi bu defada bina satın alma aşamasına gelindi.

DİTİB’in kurulduğu ilk yılda üye sayısı ne kadardı?

Hatırladığım kadarıyla 100’ün üzerindeydi.

DİTİB’i en iyi tanıyan ve her aşamada içinde olan siz oldunuz değil mi?

Kongre yaptık yönetim seçildi. Ben de yönetim kuruluna girdim. On beş sene yönetim kurulunda bulundum. Her iki senede bir seçim yapılıyordu. On beş sene başkan yardımcılığı yaptım.

Her gün cami dernekleri bina alıyor ve tapusunu DİTİB’e vermek istiyor ama, noter muamelesi yapmak için DİTİB’ten başkan ya da başkan yardımcısının orada olması gerekiyor. On beş sene gece gündüz koşturdum. Ticaretle uğraştığım için işimi çocuklara bırakıp gidiyordum.

Diyanet’in Almanya’da cami açmakta geciktiği söylenir. Bu konuda siz ne düşünüyorsunuz?

Devletin yurtdışına imam gönderme konusunda düşüncesi ve planı yoktu. Diğer kuruluşlar Almanya’da vatandaşlarımızı parçalamaya ve yanlış yönlendirmeye yönelmeleri Ankara’ya intikal ettirildi. Diyanet dedi ki ‘Bu böyle olmayacak biz buraya el atalım.’ Daha sonraları neler oldu, neler!.. Devletin vatandaşı olup daha sonra bağımsızca hareket edenler çok yanlışlar yaptı. Cemaati nerdeyse isyana kadar götüreceklerdi. Bir noktaya geliyor “Ey cemaat tekbir! Allaha ekler!” dendi mi sanıyorlardı ki iş bitiyor.

Bildiğiniz gibi Almanya Koordinasyon Kurulları oluşturuldu bir dönemde. Dışarıdan bakıldığında DİTİB ile yakın ilişkiler içinde olduğu görülüyordu. DİTİB varken bunun kurulmasının nedeni, amacı neydi?

Almanya Koordinasyon Kurulları ve DİTİB

O ayrı, bizim bir paşa Türkiye’den sorumluluğunu üstlendi. Her konsolosluk bölgesinde koordinasyon kurulu kuruldu. Genelde Almanya’daki toplantıları, mitingleri Koordinasyon Kurulları tertip edecekti. Yine omuzlayan DİTİB, bitiren ise onlar olacaktı. Biz DİTİB olarak birçok şeyi, -tüzüğümüz gereği- elimize bayrağı alıp bir yere çıkıp da protesto edemiyoruz. Çünkü DİTİB bir dini kuruluş. Örneğin, Bulgaristan Cumhurbaşkanı Bonn’a gelmişti. Bulgaristan’ı protesto yürüyüşü yapılacaktı, ama DİTİB öne çıksa olmuyordu. Düğmeye bir bastık; vitrinde Almanya Koordinasyon Kurulları gözüküyor. Bonn’da 60.000 kişi toplandı. Koordinasyon Kurulları bunları organize ediyordu. Baktık ki son zamanlar da bunlarda tek başlarına bir iş yapamıyorlar!

Başka bir örnek; zamanın Almanya Dışişleri Bakanı Gencher Türkiye’ye silah ambargosu koydu; bu silahlar PKK’ya karşı kullanılıyor gerekçesiyle. Bir protesto yürüyüşü yapılınca Dış İşleri Bakanı bir gün sonra istifa etti. Milli Görüş, Ülkücüler ve İslam Kültür Merkezleri ile bu gibi milli davalarda birleştik, birlikte yürüdük.

Almanya’da, her alanda en güçlü dini kuruluş DİTİB’mi oluyor?

Evet, 900 cami derneği, 700’e yakın din görevlisi var; yüksek tahsil görmüş. Eğer cemaati ikna edecekse, bu eğitimci hocalar edecektir. Yok sen sarı giydin, cüppe giydin, şuna benzedin, buna benzedin!.. Artık bunlar çok geride kaldı, demode oldu. DİTİB’in camisine şöyle bir bakıyorum, iki üç bin kişi var. Fidan gibi delikanlılar. Çoğu sigortacılık, avukatlık, doktorluk yapıyor. Yüksek tahsillinin sayısı çoğaldı.

DİTİB Danışma Kurulu üyeleri emekli olsalar da değiştirilemez!

DİTİB Danışma Kurulu, adı üzerinde demek ki çalışma sırasında danışılıyor, görüşü alınıyor. Teşkilatın ta başından beri içinde olduğunuz için buna neden ve ne zaman gerek görüldüğünü anlatacağınızı düşünüyorum. Ne dersiniz?

Danışma Kurulu beş kişiden oluşuyor; Diyanet İşleri Başkanı, Köln Başkonsolosu ve müşavirlerden oluşuyor. Görevi, DİTİB önemli ve kapsamlı bir karar alacaksa bunu önce Danışma Kuruluna sunuyor. Danışma Kurulu bunu inceliyor. Kanunlara, bizim tüzüğümüze ve kurallara aykırı ise “Bu olmaz, öyle değil şöyle yapalım.” diyor. Danışma Kurulu üyeleri emekli olduklarında yine görevlerini yapıyorlar. Tüzükte, “değiştirilemez!’ diye bir madde var. Adına gerek yok; DİTİB’e aşırılar gelir girebilir, perişan eder. O nedenle devlet, millet arasına bunlardan bir şey sokmayacaksın. Eğer DİTİB kurulmamış olsaydı Almanya’da çok yanlış işler yapılacaktı.

DİTİB de Rabıta’dan kadro almış mıydı?

Evet, Suudi Arabistan buraya 80 kişilik kadro verdi. Bu kadro 1980’den 1984’e kadar burada çalıştı. Rahmetli Hasan Aksay Hoca, telefon parasını ödeyememişti. O da 80 kişinin içinde idi. Devletin imkânı yoktu, tahsisat yoktu. Ödemeler kısıtlıydı. Biliyorsunuz Ecevit döneminde petrol krizi yaşandı.

Türkiye çıkışlı İslamcı kuruluşların amaçları aynı, ama ayrı ayrı teşkilatlar halinde oluşlarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

İslam Kültür Merkezleri’nin Türkiye’de disiplinli Kur’an kursları var. Şöyle: Rahmetli Süleyman Hilmi Tunahanlı Hoca, İstanbul’da medreseler kapandıktan sonra, o zaman 3000 medrese ve Kur’an kursu varmış. Medrese hocalarını davet ediyor. “Size vebali atıyorum; hepiniz en az bir talebe okutacaksınız. Bu talebeye de vebal atacaksınız, hazırlayacaksınız. O da bir talebe okutacak, okuttuğu talebe de bir talebe okutacak ve böyle zincirleme gidecek. 50’li sene gider, 50 sene sonra Allah’ın takdiri düzen değişir.” demiş. Dediği gibi düzen ne kadar değişti.

Bağ evlerinde, jandarmanın gidemeyeceği yerlerde talebe okutmuş. O talebeler de; Türkiye’dekiler olsun, Avrupa’daki talebeler olsun, hizmetleri vermek için buralara kadar gelmişler. Din eğitimi verilmeyince din kaybolur. İnsanların bu eğitimi alması gerekiyor.

Milli Görüş’te, onlar da biraz takva olan arkadaşlar. Camileri açalım hizmetleri devam ettirelim. Birisi bir türlü yapıyor, öbürü öbür türlü!.. Yukarıda yöneticiler arasında fazla bir görüş ayrılığı yok. Benim gibi biraz kültürü düşük olanlar diyelim, bunları kendi aralarında kıskanıyorlar. Aslında yarışacaksın. Kılık kıyafet konusunda Milli Görüşçü vatandaşlar biraz daha, ne bileyim ben, kravat takmayı abes görüyorlar. Bol paça şalvar ya da pantolon giyiyorlar. İslam’a göre, bilhassa namaz kılarken vücut azaların belli olmayacak. Şimdiki gençlere bakıyorum atlet de giymiyorlar. Eğildiklerinde bakıyorsun kıçına kadar açık. Günah tabii. İslam da ‘Fetrülavrat’ var. Göbekle diz kapak arası mutlaka kapalı olacak erkeklerde.

Burada İslamcı kuruluşlar arasında sürtüşme var demeyim de, daha doğrusu yarış diyeyim. Artısı da vardır, eksisi de.

Dinler arası diyalog

Dinler arası diyalog konusunu siz nasıl yorumluyorsunuz?

Dinler arası diaylog deyince işin bir felsefesi var. Cenab-ı Allah her şeyi tamamlamış. İnsanı insan olarak yaratmış. Sana ne düşüyor, tanımak düşüyor. Sen tanımıyorsan yanlış yaparsın. Çünkü bir insansın. Eğer içinde yanlış bir şey varsa oturup karşılıklı tartışacağız. Bir orta yol bulacağız. Sizinle diyaloğa girmezsem, sen de benimle girmezsen ikim de yanlışlığı devam eder gider. Adem Aleyhüselam’dan beri Cenab-ı Allah’ın göndermiş olduğu kitapların hepsinin adı İslam.

Bundan on beş yıl öncesine kadar Almanya’da DİTİB camilerinde kimi hocalar vaaz verirken, cemaate “Dikkat edin çevreniz küfürle çevrili!” diyordu. Birdenbire bu tür söylemlerde bir değişim oluşunun nedeni ne?

Önce kendinde arayacaksın. Onlarla nasıl diyalog kuracaksak, onun yolunu arayıp bulacağız. Bu masa ise bu masa, yoksa buna kasa dersem olmaz. Mevcut olanları tanımak gerekiyor, tanımlama değil, yanlış anlaşılmasın. Allah onu yaratmış, ama eksiklik var! Allah Allah, bakıyorsun kaş göz, kulak, burun, ağız hepsi bir. Eğitim vermemiş; sen onu eğiteceksin.

DİTİB KURUCUSU:
“1000 MARK VEREN CAMİLERE DİN GÖREVLİSİ”

Kütahya’nın Güveççi köyünden olan 1951 doğumlu İsmail Zengin mesleğine, daha çocuk yaşta iken köy hocalarından aldığı derslerle hafızlıkla başlamış ve Yüksek İslam Enstitüsü’nü bitirmiş. Çeşitli camilerde yedi yıl imamlık yapmış. Almanya’da Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB)’nin kurucularından olan İsmail Zengin, bu teşkilatın önde gelen kadroları arasında yer alıyor.

İsmail Zengin, görüşmek için epey uğraşı verdiğim ve peşini bırakmadığım din adamlarından biri oldu. Yıllardır araştırmadan edindiğim deneyim bana şunu göstermişti: Söyleşi yapmak için seçtiğim kişilerden kimileri mesleğinde ne kadar yükselmiş ise o yoğunlukta da bilgisi oluşu nedeniyle görüşmemek için bir o kadar zorluk çıkarıyor, halk deyimi ile ‘İpe un seriyor’ idi. Böyle bir süreç içinde karşılıklı direnişin bir noktasında baştan savma anlayışıyla söyleşiye oturunca, bu defada tutabildiği kadar takiye yöntemine başvuruluyordu. Bu başvurunun ölçüsü, uzun ya da kısa oluşu söyleşinin konusuna ne kadar hâkim olmamla paralel olarak yapılıyordu. İsmail Zengin de, aşağıda okununca anlaşılacağı gibi aynı yöntemi kullananlardan biriydi.

1976’da Almanya’ya gelişini, yörede madenci kenti olarak tanınan, Türkiye kökenli işçilerin yoğun yerleşim merkezlerinden biri olan Dortmund’da verilen işe yönelik çalışmaya nereden ve nasıl başladığını şöyle anlatıyor:

“Diyanet İşleri başkanlığı tarafından 1976’da bir imtihan açıldı. Yurt dışında Dortmund ve Çevresi Türk İşçileri Derneği iki öğrenciye hem burs vererek okutmak ve aynı zamanda da imamlık hizmetini yapmak üzere davet etmişler. Yapılan imtihanda ben ve arkadaşım kazandık.

Dortmund ve Çevresi Türk İşçileri Derneği’nde imam hatiplik görevi yaptım. Derneğin bulunduğu mekân 1973’te restore edilerek kiliseden camiye çevrilmiş; Protestan kilisesinin malı olan gayet güzel bir bina. Tek bir camiydi orada. Bu camide ben imam hatiplik görevinde bir ayı doldurduğum sırada arkadaşım Mehmet Akbay geldi. Bir süre onunla birlikte görev yaptıktan sonra o Türkiye’ye döndü ve geri gelmedi. O zaman yük benim omuzlarıma bindi. Dil öğrenmek için sabahları Almanca kursuna gidiyordum. Öğleden sonra talebeler geliyordu. Yüz kadar talebe vardı. Akşamla yatsı arasında da cemaate Kur’an ve dini vecibeleri öğretiyordum. Bu çalışmalar devam ederken, cuma günleri vaaz, cumartesi ve pazar günleri konferanslar devam ediyordu. O günlerde işçi yurtları vardı. En çok da işçi yurtlarında görev yapardım.

Bu yurtlarda ve barakalarda, cami haline getirilmiş o yerler gerçekten enteresandı. O günün insanları hocaya, din adamına susamış insanlardı. Bazen sabahlara kadar sohbet eder, konuşurduk. Bize yemek ikramında bulunurlar, sabahleyin çantalarını hazırlayıp doğru işe gidenler çok olurdu. Bu çalışmalar içinde devam ederken dernekler bir bir artmaya başladı.”

Cemaatin yaş ortalaması nasıl bir gelişim gösteriyordu?

Yaşlı insan çok azdı, hemen hemen hepsi gençti. Ben 26 yaşımda Almanya’ya geldim. O zaman 30, 35, 40 yaşındakileri yaşlı gibi görüyorduk.

Cami kime aitti?

Dortmund ve çevresi Türk İşçileri Derneği’ne aitti. Bağımsız çalışma içerisinde idi. Diyanet İşleri Başkanlığı ile işbirliği içinde çalışan bir cami idi. Ben, derneğin camisine geldikten sonra Diyanet Vakfı kitap ve takvim işini oraya benim adıma iki defa gönderdi. 1980’den önceki ’70’li yıllarda ( 1977, 1978, 1979), Almanya’da merkez olarak yayınların dağıtımını yapan iki yer vardı. Birisi Münih’te Motorstr.deki (Motor Sokağı) camiye kitap ve takvim gelir dağıtılırdı. (Bizim cami ‘Yeni Cami’ şimdi ‘Merkez Cami’ olarak geçiyor. Buraya gelirdi biz dağıtımını yapardık. O zaman benim teşriki mesai halinde olduğum 16 dernek vardı.

1000 Mark veren camilere din görevlisi dönemi!

Sizin döneminizde gelen hocaların, din görevlilerin konumu ne idi, maaşlarını, giderlerini kim ödüyordu?

1979’da Diyanet İşleri Başkanı Sayın Dr. Tayyar Altıkulaç Bey idi. Çeşitli konuşma ve yazışmalarımızda Almanya’daki camilerimize din görevlisi gönderdiği takdirde daha iyi hizmetlerin yapılabileceğini, buradaki toplumumuzun dinine, vatanına bağlı kalacağını vurguladık. Sağ olsun, 1000 Mark veren camilere din görevlisi gönderdi. İlk gelen din görevlileri de, benden sonra İsmail Erdoğan arkadaşımız Dortmund derneği camisine, İbrahim Top arkadaşımız ise Dortmund Camisi’ne geldi. Ve böylece ilk defa bu şekilde derneklere görevli gelmiş oldu.

Ondan sonra din hizmetleri müşavirlikleri ve ataşelikler kuruldu. İlk din hizmetleri müşavirimiz olarak Lütfi Şentürk Bey geldi. Ataşelikler kurulduktan sonra 13 ataşelik bölgesi belirlendi. Artık çalışmalar daha düzenli, daha sistemli bir şekilde devam etti.

1984 DİTİB’in kuruluşu

DİTİB kurulmadan evvel, Lütfi Şentürk hocamızdan sonra Niyazi Baloğlu hocamız müşavir olarak atandı. 1984’te 237 kadar dernekle DİTİB’i kurduk. Ben de kurucular arasında idim. O zaman Dortmund ve Çevresi Türk İşçileri Derneği, DİTİB’in binası alınırken 100 bin Mark katkıda bulundu.

1985’in 12 Mayıs’ında Köln’de spor salonu tutuldu. 25 bin kadar toplumla açılış yapıldı. İnsanlarımız çok susamış vaziyette geldiler, 13 Mayıs gününde. Alman kamuoyuna yönelik DİTİB’in merkezinde açılış yapıldı. O zaman Almanlar da çok ilgi gösterdi.

DİTİB merkez kurulduktan sonra ilk dönemlerde yeri kiralık olan camiler çoğunluktaydı. Tek tük camilerin mülkiyeti satın alınıyordu. Bu camilerin yönetimi, gelecekte ikinci, üçüncü kuşağın camilerin mülkiyetini almada sıkıntı duyabilir düşüncesiyle, “Biz birinci kuşak olarak camilerin mülkiyetini satın alalım. Mülkiyetini üzerimize aldıktan sonra, garanti altında olması amacıyla tapusunu da DİTİB’e verelim” dediler. Bu şekilde camiler satın alınmaya başlandı.

Bunlardan sonra üçüncü bir merhalede, kubbeli, minareli cami yapma hizmeti başladı. 130 kadar kubbeli, minareli cami var. İçinde konuştuğumuz bu cami de 1985’ten beri bu hizmetleri yapıyor. Fakat yeterli değil. Gerek hanımlarımıza, gerek gençlerimize, gerekse çocuklarımıza yaptığımız eğitim hizmetlerine ve ev ödevlerine yardıma, dersleri takviye kurslarına, anlayacağınız hepsine yetersiz. Bu nedenle bu binayı da bir an evvel yıkıp yerine aynen kubbeli, minareli güzel ve modern bir caminin yapılması çalışması da devam ediyor.

Dortmund’da yaptığımız ilk hizmetlerden bir tanesi de çocukların din eğitiminde yetişmesi. Kur’an öğrenmesi ve bunun yanında ev ödevlerine yardımlar işin içerisine girince, burada bir eğitim merkezine ihtiyaç olduğunu düşündük.

Dortmund ve Çevresi Türk İşçileri Derneği olarak 1986’da, bugün güzel hizmetler yapan; birçok kursları içerisinde barındıran ve folklor ekiplerinden tutunuz Almanca kursları, bilgisayar, saz kursları gibi kurslar yapılıyor. Dortmund Eğitim Merkezi’ni satın aldık. Buranın tapusunu DİTİB’e verdik. DİTİB restore ettirdi. Bugün Türkiye Cumhuriyeti’nin gönderdiği altı öğretmenle hizmet veriyor.

Dortmund ve Çevresi Türk İşçileri Derneği bugün ne durumda?

Cemiyet adını değiştirdi, DİTİB Türk İslam Cemiyeti oldu. Hizmetlerini de, DİTİB’e bağlı 884 camiden biri olarak devam ettiriyor. DİTİB’e bağlı derneklerin çoğunluğu cami derneği, arada birkaç spor ve veli derneği olsa da.

Almanlara yönelik diyalog çalışmalarını yıllar önce başlatmıştık. Kiliselerle ortaklaşa ‘Barış duaları’ adı altında toplantılar Dortmund ve Çevresi Türk İşçileri Derneği’nde yapılmıştı. Bugün de devam ediyor. Allah’a bin şükür, Almanya’da camilerde kalite arttı. Artık DİTİB bir marka haline geldi.

İlk geldiğiniz yıllarda, bulunduğunuz yöredeki vatandaşlarımız T.C.’nin hangi başkonsolosluğuna bağlıydı; din görevlileri var mıydı?

Essen Başkonsolosluğu’na bağlıydı. Benim geldiğim 1970’li yılların ikinci yarısında Çalışma Bakanlığı’nın yolladığı Sosyal Yardımcılar vardı; İlahiyat ya da Yüksek İslam Enstitüsü mezunu. Çalışma Ataşeliklerinde kalıyorlar, oradan hizmet veriyorlardı. Ramazanlık gönderilen hocalara onlar rehberlik yapıyorlardı. Benim geldiğim 1976’ya kadar böyle imam olarak, imam hatip olarak hiçbir kimse gelmemiş.

Alman din adamlarıyla ilişkileriniz nasıldı?

Hiç unutmuyorum, beni ilk defa bir papaz ziyaret etti. Adı Weisinger, iki metre boyunda idi. Biz, Almancayı fazla bilmememize ve yüzme bilmememize rağmen kendimizi denize attık! Alman toplumu ile kaynaşmaya çalışıyorduk. Birlikte diyaloglara giriyorduk. Örneğin, ibadet nasıl yapılıyor, onlar nasıl yapıyor, biz nasıl yapıyoruz? Onlar bizi ziyarete geliyordu, biz kiliseleri ziyaret ediyorduk. O günün insanı daha çalışkan, daha faal, birbirleriyle daha samimiydiler. Ne yazık ki bu samimiyet son zamanlarda yerini maddi sıkıntıya bıraktı. Euro’ya geçtikten sonra, toplum biraz daha maddi sıkıntılar içerisine girdi.

Hep DİTİB’de görev yaptınız değil mi?

DİTİB’in ilk kurucularından ve ilk genel sekreteri olarak görev yaptım. Bazen yönetimde oldum bazen olmadım. Bizim DİTİB’e hizmetimiz fahridir. Gerçekten Almanya’da cami derneklerimiz övgüye layıktır. Hele birinci nesil bu kadar imkânsızlıklar içerisinde, hiçbirisi dernekçilik okullarında okumadılar. Fahri olarak bütün varıyla, yoğuyla gece gündüz çalışarak, cumartesini pazarı çoluk çocuklarına değil de, camiye vakfederek çalıştılar ve bu camileri bu hale getirdiler.

DİTİB’in cemaat sayısı ve sempatizanları üzerine, araştırmanız yoksa da, tahmini bir sayı söyleyebilir misiniz?

Valla bu çok fazla! Ben aktif şekilde camileri geziyorum. Camiye, derneklere gelen yaşlılar ve gençler yoğunlukta. Yüzde itibariyle verdiğimde belki bu hissi olabilir. O nedenle istatistik yapmak lazım. Cemaatlerden birçokları aynen şunu söylüyorlar: ‘Biz DİTİB’e bağlı olan camilere gitmek istiyoruz. Türkiye’m, devletim gönderdiği din görevlileri tarafsız. Öyle camilerimiz var ki evlerimize yakın. Oraya da gitmek durumunda kalıyoruz. Ama gönlümüz DİTİB’in yaptırdığı bu camilerle beraber.’

Biz camilerimizde hiç ayrım yapmıyoruz. Hangi partiden, hangi zihniyetten, hangi ideolojiden olursa olsun herkese açık. Türk olması da şart değil. Yani hangi ırktan, hangi dinden olursa olsun camilerimize geliyorlar, hizmet görüyorlar.

Biliyorsunuz, bizler verilere dayanarak gerçekleri açıklamaya çalışırız. Bu içerikte yine bir sorum olacak. Cemaatiniz arasında kadınların, yaşlıların ve gençlerin oranı ne kadar?

Çoğu camilerimizde gençlik ve kadın organizasyonumuz var. Hanımlar cami hizmetlerine girdikten sonra camilerimiz daha derli toplu, daha düzenli, daha sistemli ve daha temiz bir duruma geldi.

Ama, maalesef kadınların oranı erkek cemaate göre çok az. Ramazan ayında 37 yerde vaaz ettim. Öyle camilerimiz var ki, erkek cemaatten fazla kadın cemaat vardı. Öyle yerler de vardı ki hiç kadın yoktu, ya da çok az vardı. Son zamanlarda kadın cemaatim daha çok bilinçlendiği, daha fazla camiye cemaate önem verdiği; erkek cemaatim de kadınlara daha fazla yer verdiğini, değer verdiğini görüyoruz. İnşallah bu oran gittikçe artacak.

Kur’an kursuna katılan çocukların ve gençlerin sayısı konusunda elinizde veriler var mı?

Dini bilgiler kursuna katılan çocukların oranı yüzde 40!

Son zamanlarda din eğitimi veren ya da dini bilgiler kursu Türkiye’deki gibi. Bizim burada resmen Kur’an kursu yok. Ancak dini bilgiler kursu var. Bunları da çocuklarımızın okul hayatına zarar vermemesi açısından cumartesi ve pazar günü ile sınırlıdır. Çocuklarım çoğunluğu bu günler geliyor. Çocukların sayısı gün geçtikçe artıyor. Benim tahminlerime göre, yüzde 30’u, yüzde 40’ı aşmıyor. Örneğin Dortmund’da 5000 kadar öğrencinin ancak 1000 kadarı kurslara gidebiliyor. O günlerde Kur’an kursları aleyhine yazılar çıkıyordu. O yazılarda Kur’an kursuna giden çocukların yüzde 70, 80’i okulda başarılı değil şekilde ifade ediliyordu. Ama bunlar yanlış!

Camilerde sadece dini bilgiler kursları yok, yardım kursları da var. Biz çocuklarımızın sadece camilerdeki dini bilgiler kurslarında başarılı olmasını istemiyoruz. Aynı zamanda okulda da başarılı olmasını istiyoruz. Bunun içinde aile eğitim seminerleri veriyoruz. Bunları da geçen sene Şubat ayında Prof. Dr. Mehmet Zeki Aydın Beyle 25 yerde aile eğitimi yaptık. Mesela okulda çocuklarım başarısı nasıl sağlanır? Anne babalar, çocukların okulda başarılı olmaları için ne gibi hizmetler yapabilirler? Çocuğun çalışma odasının olması lazım. Bu yoksa bir çalışma köşesinin olması gibi!.. Bunlar üzerine konferanslar verdik. Hâlâ daha yapıyoruz. DİTİB olarak insanım eğitilmesine sadece okullarda değil, yaygın eğitim olan camilerimizle, derneklerimizle, anne ve babaların eğitimine, hem çocukların, hem de kadın iletişim, erkek ve karı koca iletişime önem veriyoruz.

Türkiye kökenli İslamcı kuruluşların bu kadar çeşitli gruplara bölünmelerini siz neye bağlıyorsunuz?

Ayrımcılıklar hep menfaatten kaynaklandı

Benim geldiğim yıllarda bölünmüşlük çok daha sertti. Şimdi ise çok yumuşadı. Gruplar birbirlerini iyi anladılar. Bilinçlenildi. Eğitimin bunda çok rolü oldu. Türk toplumunda bazı şeyleri gözleri ile gördüler.

Eskiden “Diyanet İşleri Başkanlığı doğruları söylemiyor.” gibi çeşitli ifadeler kullanırlardı. Bir gün önce Ramazan, bir gün önce bayram gibi ayrımlar yapılırdı. Ama şunu ben bütün kalbimin açıklığıyla ifade edeyim ki, bu ayrımcılıklar hep menfaatten kaynaklandı; politik düşünceler, ideolojik fikirlerden kaynaklanan birtakım ayrılıklardı.

Ama, belki iyi niyetle, samimiyetle din hizmeti verebilmek için Kur’an’ı hizmet verebilmek için de camiler açılmış olabilir. İnsanların kalplerini, gönüllerini Allah’tan başka kimse bilmez.

Şunu ben o zamanlar çok tekrar ediyordum: Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından din hizmeti imamlar vasıtasıyla camilerde, bölünmeden, parçalanmadan devam ediyor. Almanya’da da aynı şekilde neden olmasın? Bunun için büyük çaba sarf ettik. Dinimiz bir, Kur’an’ımız bir, kıblemiz bir, vatanımız bir, tarihimiz bir; öyle ise bu birlik içerisinde niye ayrılalım? Almanya’daki işyerimiz bizi birleştirirken, camimiz niye ayrılsın? Bir bakıyorsun aynı mahallede iki cami. Ben buna üzülüyorum. Cami ihtiyacı olan yere kurulmalı, ihtiyaç olmayan yere kurulmamalı. Camiler birbirlerine bu kadar yakın olmamalı. Biz kurduğumuz camileri cami olmayan yerlerde yaptık. Bu camiler bu şekilde, Almanya’da birlik ve beraberliği temin eden din görevlileri sayesinde büyük hizmetler yaptılar.

Almanya’daki camilerle Türkiye’deki camiler aynı değil. Türkiye’de o kadar çok kuruluşlar, o kadar çok insana sosyal kültürel faaliyette bulunan yerler mevcut ki, camilerin kültürel ve sosyal hizmetler vermesine pek gerek kalmıyor.

Almanya’daki camilerimiz, vatandaşın lokallerde buluşma yeri, görüşme ve kültürel faaliyetlerin yoğun olduğu yerler. İnsanların birbirine kaynaştığı yerler. Onun için camideki sadece din hizmetinden ibaret değil. Camideki din hizmeti belki yüzde 10, 15’ini ifade ediyor. Bütün diğer hizmetler, sosyal ve kültürel faaliyetler yekûn teşkil ediyor. Derneklerimiz bu konuda devletim de gönderdiği liyakatli, iyi din görevlileri ile gerçekten rehberlik yapıyorlar.

Alman Devleti İslam dinini bugüne kadar resmen tanımadı. Camiler dernek konumunda açılıyor. Alman Hükümeti, İslamiyet’i DİTİB’in temsil ettiğini açıklarsa bu durum değişir mi?

Almanya’nın politikası bir noktada kendisini çok bağlıyor. Bizim buradaki insanımız da gün geçtikçe İslam’ı resmen kabul etmesi konusunda bir gayret içerisinde, derneklerimiz de aynı gayret içinde. Hatta bütün kuruluşlar bu konuda yoğun bir çalışma içinde. Önemli olan din dersinin de okullarda verilmiş olması. 1982’de Kuzey Ren Vestfalya Eyaleti’nde din dersi müfredat programını hazırlama komisyonu kuruldu. 1984’te ben de katıldım. Türkçe dersler içinde din dersinin verilmesi. Ama sonra da anayasaya göre, din dersinin verilmesi ve Almanca verilmesi şeklinde ifade edildi. Anayasanın 7. maddesi 3. bendine göre. Bu şekilde din dersinin verilmesi için bir muhatap kuruluş yine lazımdı. Buna en layık olan DİTİB kuruluşlarından biridir. İslam’ı resmen temsil etme noktasında da, sadece DİTİB değil, diğer kuruluşlarla da bir araya gelerek, resmen İslam’ı temsil etme yönünü hukuki olarak ele almak istiyoruz.

Yehova Şahitlerine, diğer küçük gruplara bu verildi. O bakımdan dini kuruluş olması devamlılık göstermesi gibi birtakım şartlar DİTİB’in birçok derneklerinde vardır. Bunun için de eyalet eyalet bu hizmetlerin olması gerekiyor. Bu hususta bizim çalışmalarımız inşallah olacak.

İslami kuruluşlar arasındaki ilişkiler ilk gelinen yıllardaki gibi sert değil, giderek yumuşuyor, dediniz. Türkiye’deki hükümet değişikliklerinin de bu süreci etkilediğini düşünüyor musunuz?

Almanya Koordinasyon Kurulları Bölge Başkanı!

Bu konuda fikir teatisinde bulunmak istemiyorum. Bunlar biraz politik şeyler. Haliyle Türkiyemizdeki yumuşamaların, birlik ve beraberliğin yansımaları olarak burada da aynı şekilde devam ediyor. Ben şunu görüyorum Demokrasinin ve cumhuriyet ilkelerinin insana kazandırdığı birtakım faziletler olmalı. Bu nimetler içinde her türlü fikre saygı göstermek lazım. Zaten dinimizde zorlama yok. Dinin tarifinde zorlama olmaması gereken bir tarif var. Şöyle: “Akıl sahibi insanların kendi istek ve arzularıyla Allah’ın gönderdiği ilahi kurallara uymaktır.” Allah niçin göndermiş? Dünya ve ahret saadetini temin etmek için gönderdiği kurallara uymak. Öyle ise bu kurallara ben isteğimle uyuyorsam, bir başkası uyar ya da uymaz!..

Bir dönem Almanya Koordinasyon Kurulları vardı. Bu kuruluşun içinde siz de yer aldınız mı?

Ben bizim bölgedeki kuruluşun kurucularındanım. Essen, Münster ve Düsseldorf şehrinden oluşan bölge için 1984’te kurulmuştu. Essen şehrinde Başkonsolos Cengiz Bey vardı. Onların teşviki ile ilk Essen bölgesi başkanı idim. 1990’a kadar Koordinasyon Kurulu Başkanı olarak bu hizmeti fahri olarak yürüttüm.

Bu kuruluşun amacı neydi?

Amaç şu idi: Politik birtakım hizmetler ya da lobi çalışmaları şeklinde düşünülmüştü o zaman. Tabii haliyle derneklerimiz bir araya geldiler. Sadece onlara başkanlık yapma değil koordine etme de vardı.

Bunun içinde sadece DİTİB’e bağlı dernekler mi vardı?

Yok, sadece DİTİB’e bağlı olan dernekler değil, birçok dernekler vardı. Örneğin spor derneklerinden veli derneklerine kadar, bazı dostluk ve Alman derneklerinden de vardı. Burada esas olarak insana daha iyi hizmet götürmekti. Başka kötü bir niyeti yoktu!

Milli Güvenlik Kurulu kararıyla kurulduğu biliniyor.

Ne bileyim artık, onlardan bir malumatım yok!

Koordinasyon Kurulları yöneticileri arasında başkonsolosluklarda da çalışanlar vardı, değil mi?

Konsoloslukta çalışanlar yoktu. Yani konsolosluk böyle bir hizmetin yapılmasını belki teşvik etmiş olabilir.

DİTİB varken acaba; böyle bir örgütlenmeye neden gerek duyuldu?

DİTİB dini bir kuruluş olduğu için dini olmayan bazı hizmetlerin de orası tarafından yapılması düşünülmüştür belki!..

Koordinasyon Kurulları üzerine çok söylentiler çıktı, yazılar yazıldı!

Bilmiyorum; ben 1990’da bıraktım. Bizim zamanımızda böyle bir şey düşünülmedi. Sadece Alman ve Türk makamlarıyla, buradaki toplumun daha güzel temsil edilmesi, daha güzel şekilde dertlerinin, sorunlarının çözülmesi noktasında hizmet etmekti.

Almanya genelinde kurulmuştu öyle mi?

Evet, Almanya genelinde kurulmuştu.

Şu anda da kuruluşları var mı?

Var, ama onlarla görüşmeniz lazım.

Almanya genelinde DİTİB camilerinde kadrolu ve kadrosuz din görevlilerinin sayısı ne kadar?

Benim dönemimde 480 din görevlisi vardı. Diyanet İşleri Başkanlığımız her isteyen camiye geçici görevli de gönderiyor. Şu anda 650, 700’e yakın din görevlisi olduğunu tahmin ediyorum.

DİTİB’i kurduğunuzda öteki İslamcı kuruluşlardan gelip katılan camiler de var mıydı?

Vardı, ama biz onlara şu şartı koştuk: Tüzüğünüzü ve adınızı tamamen bırakmış olarak, bizim adımızla bize gelirseniz olur, dedik. Biliyorsunuz Almanya’ya en son DİTİB geldi. Diğer dini kuruluşlarımız daha önce kurulmuşlar, hizmetlerini yapıyorlar. Biz kurulduktan sonra hizmetlerimize gelen birçok derneklere, biz aynı dava, aynı hizmet, aşk ve heyecanla, dinimize vatanımıza, milletimize hizmet vermek, hiçbir ayrım yapmamak kaydıyla kabul edenleri aldık.

Türkiye kökenli olmayan bir yabancı da DİTİB camilerine üye olabilir mi?

Müslüman olanlar ve Müslüman olmayanlar da olabilir; var da.

DİTİB YÖNETİM KURULU VE TÜZÜĞÜN İÇERİĞİ

Köln Sulh Mahkemesi’nin Cemiyetler sicili VR-8932 numarada kayıtlı DİTİB bu yasal başvuru ile birlikte yönetim kurulu şu adlardan oluşuyor:

Mehmet Lal (Başkan vekili)

Erdoğan Yüksel (Yönetim kurulu üyesi)

Sadık Tiryaki ( Sekreter)

Abdullah Uzunalioğlu (Sayman)

İsmail Zengin (Sekreter vekili)

Nuri Bilici (Sayman vekili)

Yedekler: Hilmi Canpolat, Dr Ayhan Atun

Hilmi Canpolat (hafız), Erdoğan Yüksel (işadamı), Abdullah Uzunalioğlu,
Niyazi Baloğlu (müşavir), İsmail Zengin (din görevlisi)

Sivil toplum örgütü açısından bakıldığında, kendilerini sivil toplum örgütü olarak gördükleri için bunu söylüyorum, bu tüzüğün kabul edildiği tarihten günümüze kadar hep üzerinde tartışılması zorunlu olduğu halde ama, ne yazık ki tartışılmadığı içinde günümüze kadar aynı konumunu korumuş; cemaat ve sempatizanlar 25 yıldır aktif ve sorgulayan bir üye yapısına kavuşamamıştır. Bu nedenle DİTİB’in, Almanya topraklarında yaşayan üyelerini, cemaatini ve yöneticilerini, Türkiye’nin yönettiği bir kurum oluşu hep devam etmiştir. Hatta atamalarla gelen ve değiştirilemeyen yönetim üstü Denetim Kurulu da bu gelişimin bir parçasıdır. Bunun varlığı zaman zaman gergin tartışmalara sahne olmuştur. Yeri geldiğinde bununla ilgili daha geniş bilgiyi ileriki sayfalarda bulacaksınız.

DİTİB’in merkez tüzüğü kendine bağlı olan cami derneklerine de uyarlanmış. Sadece adres ve yer değişikliği var. Amaç maddesinde özetle şunlar yer alıyor:

“Cemiyetin gayesini gerçekleştirmek için yapacağı çalışmalar şunlardır (Madde 3):

a) DİTİB çevresinde yaşayan Türk toplumuna ve diğer Müslümanlara İslam dini ile ilgili bütün sorunlarında yardımcı olmak, onları dini, sosyal ve kültürel alanlarda aydınlatmak, bilgilendirmek ve onlara yol göstermek,

b) Dini, sosyal, kültürel ve eğitimle ilgili faaliyetler için uygun mekânlar temin etmek, ibadethaneler oluşturmak, araç ve gereçler sağlamak, mevcut imkânları muhafaza etmek ve geliştirmek; özel veya tüzel kişilerce yapılacak bağışları kabul etmek,

c) Çevresindeki Türk toplumu ve diğer Müslümanların dini vecibelerini yerine getirmelerine yardımcı olmak üzere, Türkiye ve Almanya’daki ilgili resmi kurumlarla işbirliği yaparak din görevlileri ve uzman elemanlar temin etmek,

d) Türk ve diğer gençlerin, uyuşturucu maddeler başta olmak üzere her türlü zararlı akım ve alışkanlıklardan korumak ve kurtarmak, Alman ve Türk makamlarıyla işbirliği yaparak, çocukların genel eğitim ve özellikle din eğitimi ile ilgili problemlerinin çözümü için gayret göstermek, meri mevzuat çerçevesinde eğitim kurumları kurmak ve işletmek,

e) Çeşitli dinlere mensup insanların daha iyi anlaşmaları ve uyum içinde birlikte yaşayabilmelerini temin ve kolaylaştırmak için gerekli çalışmalar yapmak, ilmi ve kültürel toplantılar düzenlemek, araştırmalar yapmak, kiliseler ve diğer dini kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak, diyalog kurmak,

f) İlgi duyanların İslam dininin esasları ve gerçek hüviyeti hakkında bilgi edinmelerine ve aydınlanmalarına yardımcı olmak,

g) Cemiyetin faaliyet bölgesinde Türklerin ve Almanların faydalanabileceği kitaplıklar açmak, dokümantasyon merkezleri oluşturmak, üyelerine kaset, kitap, dergi, broşür, bülten ve takvim gibi basılı, sesli ve görsel yayınlar temin etmek.

Cemiyetin yürüteceği hizmet ve faaliyetler özenle riayet edeceği temel ilke ve prensipler şunlardır: (Madde 4):

a) Cemiyet, Alman ve Türk yasalarına saygılı olarak faaliyetlerini yürütmeyi ana ilke olarak kabul eder; hür demokrat bir düzene sadıktır.

b) Cemiyet; partiler üstü bir kuruluş olup, Almanya ve Türkiye’deki siyasi partilere karşı eşit uzaklıktadır. Kesinlikle politik ve ticari faaliyetlerde bulunmaz. a, bendinde yer alan yasalara aykırı faaliyetlere katılamaz, desteklemez, bu yoldaki basılı veya sesli yayınların cemiyete sokulmasına, dağıtılmasına propagandasına vermez..

c) Cemiyet, çalışmalarında, diğer din mensuplarına karşı İslamiyet’in de temel ilkelerinden olan sevgi, saygı, hoşgörü, tolerans ve dayanışma prensiplerine uygun olarak davranır; her türlü şiddeti ve şiddete çağrıyı kesinlikle reddeder. Bu kâbil davranışı tespit ve tevsik edilen üye cemiyetten ihraç edilir.

d) Cemiyet, çalışmalarında üyelerine eşit muamelede bulunur; hem üyelerine, hem de dışarıya karşı şeffaftır.”

DİTİB helali savunmaz, harama karşı çıkmaz!

Tüzük hafife alınacak, okuyanlara hoş görünmek için yazılacak bir belge, bir bildiri değildir. Peki, nedir tüzük? Bir kuruluşun amacını, örgütlenme biçimini ve üyelerin hak ve ödevlerini belirleyen, soyut kavramlar içermeyen bir belgedir. Şunu da söylemek gerekiyor, taraftır; o kuruluşun ideolojisinden bağımsız da düşünülemez.

DİTİB tüzüğüne bu açıdan bakıldığında söylenecek ve altı çizilecek önemli noktalar var. İşte bunlardan birkaç örnek:

Gazeteci araştırmacı yazar olarak yıllardır DİTİB’in çalışmalarını yakından izleyenlerden biriyim. DİTİB’in hocaları, din adamları kilise yetkilileriyle bir araya geldiklerinde İslam’ın barış dini olduğunu her fırsatta söylerler. ‘Barış’ deyip geçilir, ama bu nedir, nasıl elde edilir? Buna hiç değinmezler. Hiç uzağa gitmeyelim, cemaatinin ve üyelerinin hepsi işçi ve emeği sömürülen, mağdur olan insanlardır. Ama DİTİB yöneticileri helali savunmazlar, harama karşı çıkmazlar!

10 Eylül Dünya Barış günü gelir, DİTİB’in sesi çıkmaz, 1 Mayıs İşçi ve Emekçilerin Bayramı gelir yine aynı suskunluğunu korur. Tüzükte de görüldüğü gibi, bütün kötülüklerin kaynağı sisteme dokunmadan, bir kısır döngü içinde dönüp dolaşılır; savaşın, silahlanmanın, barışın adı bile geçmez. Dünya zenginliğini elinde tutan sömürücü güçler oldum olası savaşırlar, savaşsız yaşayamazlar. Savaşlar olur, insanlar kırılır, doğa yanar kül olur, göçler başlar.

Din bu mudur?.. İnsanlığın ortak ürettiği dünya nimetlerinin eşit bölüşümüne karşı çıkarak, el koyan güçlere, aynı amaçla daha çok kâr elde etmek için silahlanmayı sürdürenlere ve savaşları ateşleyenlere karşı sizin yerinizi, duruşunuzu merak ediyorum? Bir tarafta ezen, bir tarafta ezilen olduğunun farkında değil misiniz?

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI)’nün dünyada askeri harcamalar ve çatışmalarla ilgili yaptığı araştırmada 2008’de dünyada en fazla paranın harcandığı yıl olduğu ortaya çıktı. Bu yılda silahlanmaya 1.5 trilyon dolar harcandı. Silahlanma denince ilk akla gelen ABD oluyor. Türkiye devletinin yakın dostu olan bu ülke aynı zamanda en büyük silah üreticisi ve satıcısı. SIPRI verilerine göre, dünyada önde gelen 100 silah üreticisi 2007 yılında toplam 347 milyar dolarlık satış gerçekleştirmiştir. Bu 100 silah üreticisinin 44’ünü silah tekelleri oluştururken, bu şirketlerin satıştaki toplam payı ise yüzde 61’ aşmış durumda. Avrupa merkezli 32 şirketin 347 milyar dolarlık satıştan elde etti pay ise yüzde 31 olarak gerçekleşmiş. İhracatta Almanya’nın en iyi müşterisi Türkiye. Silah ihracatının yüzde 15’ini Türkiye’ye yapıyor.

Gelelim savaşın yıkımlarına. Birleşmiş Milletler Dünya Çocuk Fonu’nun (UNICEF) raporuna göre, Dünyada 1 milyardan fazla çocuğun yoksulluk, savaşlar ve AIDS salgın hastalığı yüzünden kötü koşullar altında yaşıyor, en temel haklardan bile yararlanamıyor. 1990’dan beri savaşta ölen 4.6 milyon kişinin yarıdan fazlasını çocuklar oluşturuyor

DİTİB’in ve bağlı olduğu Diyanet’in kılı kıpırdamaz. Ondan sonra da yoksulluk edebiyatı yaparak zekât, fitre alınır, bağış toplanır. Milyonlarca Euro’ya mal olan füze şeklinde minareli görkemli cami yapmakla övünülür. Vereceğim şu örneklerdeki gelişmeler sırasında gördüklerimden, duyduklarımdan yola çıkarak böyle bir gidişatın olası sonuçları ne olabilir, diye düşündüm? Düşündüm ama, bunu pek hayra yormam olanaksız. Çünkü sorunun temeline inilir, olaya halkların çıkarı açısından dürüştçe bakılırsa, Dinler Arası Diyalog şemsiyesi altında DİTİB’e önemli bir görev biçildiği görülür.

Uzun tartışmalardan sonra yapımına başlanan ve 25 milyon Euro’ya mal olan DİTİB Köln Merkez Camisi’nin 7 Kasım 2009’da temel atma töreni yapıldı. Törene davetli olarak camiyi sahiplenen Almanya’dan ve Türkiye’den birer heyet hazır bulundu. Türkiye’den Diyanet’ten Sorumlu Devlet Bakanı Faruk Çelik ile Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Bardakoğlu başı çekiyordu. T.C. Berlin Büyükelçiliği Din Hizmetleri Müşaviri ve aynı zamanda DİTİB Genel Başkanı olan Sadi Arslan yaptığı konuşmada Alman konuklarını tanıtarak “Kuzey Ren Westfalya Uyum Bakanı Armin Laschet’e, Köln’nün eski Belediye Başkanı Fritz Schramma’ya, yeni Belediye Başkanı Jürgen Roters’a, Ehrenfeld (Caminin bulunduğu yörenin adı) Belediye Başkanı Josef Wirges’e ve Cami İnşaatı Danışma Kurulu’na teşekkür ediyorum. Kamuoyunun ve siyasilerin desteği olmasaydı bu projeyi zor gerçekleştirirdik. Bu dostane ve yapıcı işbirliğini her düzeyde bundan sonra da devam ettirmek istiyoruz” dedi.

‘Kuzu postuna bürünen’ Alman kurtları ve Diyanet İşleri Başkanı!..

Diyanet İşler Başkanı Prof. Dr. Ali Bardakoğlu konuşmaya başladığında yaklaşık iki yüz metre ötede cami karşıtı Pro Köln adındaki aşırı sağcı 40-50 kişilik grup, bu nedenle trafiğe kapatılmış sokakta protesto gösterisi yapıyordu. Bardakoğlu’nun konuşmasında, protesto ile ilgili, yandaş medyanın verdiği haberde yer almayan bir kelimesi önemliydi. “Bu cami Almanya’daki Türklerden ziyade Almanya’nın başarısıdır.” dedikten sonra konuşmasına devam eden Bardakoğlu “Dışarıda buraya tepki gösteren kardeşlerimizi de tebrik ediyorum. Onlar özgürce kendilerini ifade ediyorlar. Tepkilerini bilmemiz lazım ki daha dikkatli ve özenli davranalım. Burada Hıristiyan’ıyla, Müslüman’ıyla bir arada olmak en güzel bir örnektir” diyordu. DİTİB’in çıkardığı basın bülteninde de Bardakoğlu’nun yazısız konuşması sırasında Yeni Nazi grubu olarak da tanımlanan Pro Köln akımına ‘kardeşlerimizi de!..’ demesi sözü yazılı metinde yer almadı.

Kuzey Ren Westfalya Uyum Meclisleri Birliği (LAGA) için Pro Hareketi ile ilgili araştırma yapan Alman gazeteci ve siyaset bilimcisi Dr. Frank Überall araştırma sonuçlarını açıklayan basın toplantısında özetle şu bilgileri vermişti: “Pro hareketi kuzu postuna bürünmüş kurttur. Alman Nasyonal Partisi (NPD) gibi aşırı sağcı partilerin izledikleri siyasi çizgiyi takip ediyorlar. Halkta aşırı sağcı düşünceleri geliştirip, yabancı düşmanlığı, eşcinsel ya da benzer diğer gruplara karşı halkı kışkırtıyorlar. Pro hareketlerine, Avrupa’daki aşırı sağcı partilerin maddi ve manevi katkıları da oluyor.”

Diyanet İşleri Başkanı Bardakoğlu Hıristiyan dini dünyasına daha şiirin görünmek ve dinler arası diyaloğun kurallarını uyduklarını, hem de fazlasıyla göstermek için Katolik, Protestan din adamlarının, siyasi parti temsilcilerinin karşısında ‘Kuzu postuna bürünmüş kurt’lara işte böyle yaklaşıyor.

Hem Almanya, hem de Türkiye tarafı, 16 bin metrekarelik bir kullanım alanı bulunan bu kapasitede bir caminin yapımından memnun görünüyordu. Törende yapılan konuşmaların, gelen dayanışma mesajlarının içeriği bu yönde idi. Konuşmalar yapıldı, mesajlar okundu. Federal Almanya Başbakanı Angela Merkel mesajında şunları söylüyordu: “Bu caminin yapılmaya başlanması, F. Almanya’ya gelmiş Müslümanların burayı vatan edindikleri anlamına geliyor. Bu ise uyum için çok önemli bir adımdır.”

Bu da başka bir alem. Halk dilinde “Dam üstünde saksağan beline vur kazmayı!” derler. Şimdiye kadar her seçim dönemine girildiğinde camiler uyumsuzluğun örneği olarak gösterilmiyor muydu? Her ekonomik krize girildiğinde işsizlerin sayısının artışının nedeni kapitalist sistemin kendisinden kaynaklandığı, o dönemde tekellerin kârlarına kâr kattıkları bilindiği halde, işsizliğe neden olarak yabancılar, özellikle Türkiye kökenliler gösteriliyordu. Bunu duygu bazında güçlendirmek ve Alman kamuoyunun dikkatini ana sorundan uzaklaştırmak için radikal dinci grupların hareketleri halka bilinçli bir şekilde yansıtılarak kullanıldı ve bu kurgu ile yabancı düşmanlığı az mı tetiklendi?

Bir dönem “Almanya Almanlarındır” sloganlarıyla aşırı ırkçı akımların tırmanışa geçmesiyle Batı ve Doğu Almanya’da yabancılar çok sayıda saldırılara maruz kalmışlardı. 23 Kasım 1992’de Köln’de ve 29 Mayıs 1993’te Solingen’de kundaklanarak yakılan Türkiye kökenlilerin evlerinde üçü çocuk olmak üzere sekiz insan yanarak öldü. Olaylar böylesi gelişmelerin sonucu değil miydi? Şimdi ne oldu birdenbire, neler değişti ki karşılıklı sevişmeler başladı?..

Kiliselerin boşluğunu DİTİB mi dolduracak?

Federal Almanya’da birkaç yıldır DİTİB’e bağlı yapımına yeni başlayan camilerde Almanlarla birlikte gösterişli temel atma törenleri, dinler arası diyalog rüzgârının etkisi ve itişi ile birlikte, yaklaşık on yıldan beri gelenek hale geldi. Özellikle Sadi Arslan’ın Din Hizmetleri Müşaviri olarak Almanya’ya atanmasıyla bunun daha da gelişerek vazgeçilemez bir biçimde sürekli hale dönüştüğü görülüyor.

Böyle temel atma töreninin en çarpıcı ve geniş açılımlı örneklerinden biri de Köln’deki Merkez Camisi’ninki idi. Seyircisi, bine yakın Türkiye kökenli cemaat ve meraklılar, sahnede temele harç atanlar ise Müslüman, Hıristiyan ve Yahudilerden oluşan on dört kişilik bir grup. Türkçe Almanca dualar edildi; DİTİB Köln Merkez Camisi’nin, kültür merkezinin bu eylemle, gelecek yeni temeli atılacak camilere örnek olacak şekilde, böylece başı bağlanmış oldu.

Gelişen olayları alt alta sıraladığımızda, emperyalizmin yeni dünya düzeni olan (Küreselleşme) F. Almanya’da, Avrupa’da yaşayanlar arasında yerli yabancı ayrımı yapmaksızın toplumsal yaşamın her alanında kendi yasalarını acımasızca dayatıyor. O nedenle bu gelişme pek hayra alamet değil.

İster istemez akla gelen DİTİB Almanya’daki ilerici akımın etkisini her bakımdan etkisizleştirmek için mi hazırlanıyor? Kiliselerin boşluğunu mu dolduracak, yani onların yapamadığını mı yapacak? Çünkü bu ülkede Türkiyelilerin nüfusu ve farklı farklı görüş ve düşünceleri giderek gelişiyor. Ekonomik, siyasal ve kültürel yapıda yer almaya başladılar. Her iki kültürü harmanlayarak gelişenlerin sayısı az değil. Yunan, İtalyan ve öteki ülkelerden gelen göçmenlerden farklı yanları bunlar. Artık iz bırakıyorlar, Alman vatandaşı olarak Almanya’ya sahip çıkıyorlar bir anlamda da. Genç, dinamik bir kesimi dini motifli ılımlı İslam, şimdi Almanya’da bazı partilerde görüldüğü gibi, toplumsal sorunlardan uzaklaştırarak, anti sosyalizmi geliştirip küreselleşmenin yedeğine takma işlevini mi görecek? Olmaz olmaz demeyin. Olmaz dediklerimizden nelerin olduğunu gördük ve yaşıyoruz.

DİTİB ve Diyanet partiler üstü değil

Yapıldığı tarihten günümüze kadar geçerli olan bu tüzükte, Diyanet’in Almanya ve Türkiye’de partiler üstü bir kuruluş olduğu, kesinlikle politik ve ticari faaliyette bulunamayacağı ileri sürülüyor. Elbette Diyanet siyasi parti değil ama, o siyasi partilerin!.. Şunları okuduğunuzda, bunları nasıl yazıp söylediklerine siz de şaşıracaksınız.

Diyanet İşleri Başkanlığı 3 Mart 1924 tarihinde 429 sayılı Kanun’la Başbakanlığa bağlı idari bir teşkilat olarak kurulmuştur.

Diyanet Haber’den (4 Mayıs 2009) bir haber: “Başbakan Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında 9 yeni üyenin katılımıyla gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısında devlet bakanlarının görev dağılımı belli oldu. Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan ise artık Devlet Bakanı Faruk Çelik sorumlu olacak. Bu değişikliğin camiamıza hayırlar getirmesi dileği ile....”

Türkiye’de çok partili sisteme geçildikten sonra hangi parti hükümeti kurdu ise Diyanet doğrudan onun yönetimine geçti. Bu ülkede tarikatlar ve çeşitli dini akımlar, hükümetlere dayanarak, onlardan beslenerek gelişip güçlenip hatta zaman zaman hükümet ortağı olmadılar mı?

2000 yılındaki bir araştırmam sonucu elde ettiğim bilgilere dayanarak, 75 bin camisi, 89 bin kadrosu ve 74 bin çalışanı olan Diyanet’te, ne kadar politikanın dışında kalma çabası verilse de, siyasi partilerin ağırlığının olmadığını söylemek olanaksız. Merkez teşkilatında müftü, vaiz, imam, Kur’an kursu öğretmeni, müezzin olarak çalışan, din hizmeti sınıfında görev yapan ve her partiden 800 kişinin çalıştığı belirtiliyor. Birinci sırada DYP (Doğru Yol Partisi), ikinci sırada ise MHP (Milliyetçi Hareket Partisi) geliyor. DYP’nin önde oluşunun nedeni, bu partinin iktidar olduğu dönemde Diyanet’e kadro verişinden kaynaklanıyor. MHP’nin kaynaklandığı taban ise imam hatip okulları ve ilahiyat fakülteleri. Çok sayıda imam hatip okullarının açılışı ve buraya giren çocukların yüzde 99’a yakınının yoksul ailelerden gelmesi ve MHP’nin, bu gençlere yönelik sürdürdüğü çalışması, onun Diyanet’teki etkisini artırıyor.

Bugün de aradan on yıllık bir süre geçtiği halde fazla bir değişim yok. Türkiye içinde ve dışında, yer yer eski kadrolar konumlarını korusalar da Diyanet ve DİTİB içinde şu üç hareket etken durumda: Birinci yerde Milli Görüş hareketi, ikinci güç Fethullah hareketi ve üçüncüsü ise AKP. Yıl 2010.

İlahiyat fakültelerinde, imam hatip okullarında istenilen düzeyde din adamı yetiştirilmediği vurgulanıyor. Nedeni, öğretim üyelerinin siyasallaşmasına dayanıyor. “İlahiyat fakültelerinde ilahiyatçı yetiştirilsin” sözleri Diyanet içinde seslendiriliyor. Bir görevli “Dini öğreten insanın devletle barışık olması lazım. Laik sistemi benimsemesi zorunludur” diyor.

CAMİLER RANT KAPISI HALİNE DÖNÜŞTÜ

DİTİB’in ticari faaliyetlerde bulunamayacağından söz edilirken, hür demokratik bir düzene sadık olduğu da bu tüzükte yer alıyor. Her iki konuya da nereden ve nasıl baktığınıza, olayın kendi içinde etken olan faktörleri değerlendirmenize bağlı.

DİTİB Sosyal Dayanışma Merkezi Teşkilat yapısı şemasına bakıldığında, Sosyal Dayanışma Merkezi Genel Müdürlüğü’ne bağlı Ticari İşletme (ZSU GmbH) yer alıyor. Bu ticari işletmeye bağlı şu kuruluşlar sıralanıyor: Cenaze Nakli ve Defin Hizmetleri, Seyahat Acentası (İata Acenteliği), Kitap ve Hediyelik Eşya Satışı, Bina Sigorta Hizmetleri, ve Taşra Teşkilatları. Bunlara bağlı birimler de şunlar: Cenaze Fonu Hizmetleri, Hac ve Umre Hizmetleri, Hayır Hizmetleri ve Muhasebe Hizmetleri.

Camiler sadece ibadet yapılan mekânlar olarak kalmadı. Yavaş yavaş rant kapısı haline dönüştü. Yukarıda da görüldüğü gibi, bu, çok çeşitli adlar altında yapılıyor. Ticaretin adı ‘hizmet’ kelimesiyle yumuşatılıyor, cemaate sunumun anlaşılması güç hale getiriliyor. Bu da takiyenin başka bir türü. Bir de burada olmayan, gösterilmeyen ticaret alanları var ki: DİTİB vekil hac, kurban, vekaleten kurban kestirme, fitre, zekât, cuma sergileri (Bir tür çarşaf açarak para toplama), parayla hatim indirme, bağış kampanyaları, takvim satışı… Bunların bir bölümünün dinin gereği olduğu ifade edilebilir, ama bu geleneksel uygulama hem tarihsel gelişme süreci içinde değişime uğramış, hem de bir menfaat aracı haline dönüşmüştür.

Adının açıklanmasını istemeyen bir din görevlisi “DİTİB’de çalışan personelin yüzde 90’ı ticaretle ilgili. DİTİB para ve ticaretin içine gömülmüş!” diyor.

Duisburg kentinde tanık olduğum çarpıcı bir örneği vermek istiyorum: Bu kentin, Türkiye kökenlilerin daha çok yaşadığı Polman yöresinde bulunan DİTİB’e bağlı Merkez Camisi’nin dernek yönetim kurulu başkanı ile sohbet ederken yanımızda iki de din görevlisi vardı. Meiderich yöresinde Hacı Bayram Cami din görevlisi Ahmet Ş., aynı yöreye yakın Polman (yörenin adı) Merkez Camisi din görevlisinin Türkiye’de de olması nedeniyle bu camiye cuma namazı kıldırmak için geldiğini söyleyerek konuşmasına, başkana dönerek şöyle devam etti: “Sizin buradan para çıkaramadım. 2000 Mark zor toplandı. Böyle olduğuna üzüldüm. Neden vermediklerini anlayamadım.” Başkan “Biraz daha sesini yükseltmen gerekiyordu. Bizim cemaat elini cebine sokar, ama boş çıkarır. Tam elini cebine soktuğu zaman ‘iğnelemek!’ gerekiyor. Eskisi gibi para çok atmıyorlar. Bizi izleyen din görevlisi “Bu camiden bir defada 30 bin Mark bile toplandığı olmuştur” dedi. Başkan, kendi aralarındaki konuşmalarını anlamadığımı sanmış olacak ki, bana dönerek “Dilenmek!..” dedi ve şunu ekledi: “Eskiden ellerini ceplerine sokunca yüz Mark’tan aşağı atmazlardı. Şimdi bozuk paralar atılıyor.”

Ahrete, cennete yatırım çağrısı!..

DİTİB’in Köln Merkez Camisi’nin temelini atma töreninde ilginç anlar yaşanıyordu. Dışarıda temel atma etkinliği devam ederken, 1000 kişilik dev çadırda kurulan sahnede İstanbul Müftülüğü’nden özel getirilen Merkez Vaizi Hoca Mustafa Akgül vardı. Bu alanda tanınmış hoca camiye para toplamak için yerinde duramıyor; sahnede dört dönüyordu. “Ahretten müzikler arz etmek istiyorum” diyor ve fon müziği ilahi başlıyor. Hoca coşuyor ve ahretle bağ kuran konuşmasını şöyle sürdürüyor: “Nefse ve şeytanın sözüne uymayın. ‘O kız evlenecek, çocuk okula gidecek. Masraflarımız var.’ diyerek şeytanın sözüne bakmayın. Bu yol Allah yoludur. İstanbul’da Sultanahmet ne kadar gurur veriyorsa Köln Camisi de öyle gurur veriyor.”

Son zamanlarda cemaatler arasında sıkça dillendiren bu sözler “Cennette yer edinmek” bakımından önemliydi. Apaçık cennet parselleniyordu, o kadar seyircinin gözü önünde!... Cennete yatırım çağrısı yapılıyordu. “Yok mu bileziği olan? Haydı sıraya!.. Hanımlar malınızı bağışlayın. Ahrette karşınıza çıkacak yardımı buradan yapın. Fatma Tınaztepe bileziklerini verdi. Allah razı olsun. Bilezik ve para verenler temele harç atmak üzere ileri gelsinler. Harç atarken fotoğraf çektirip çocuklarına hatıra bıraksınlar! Bir bilezik daha geldi. Ahrete gitsin bu bilezik!”

Hoca, çadırdaki cemaati hem etkileme hem de korkutma çabası içindeydi. Verene cennet ümidi, vermeyene cehennem! Hocanın her ağzından çıkan sözler, olumlu ve olumsuz olan bu duyuruları uyarıcı şekildeydi. 10 bin Euro’dan başlıyor, cemaatten ses çıkmayınca, bir süre direndikten sonra 5000 Euro’ya düşüyor, buna da verici çıkmayınca 1000 Euro’ya kadar düşüyordu; aynen haraç mezat satar gibi!

Cemaatin ekonomik durumu, bu kriz ve geçimin zorlaştığı ortamda, o kadar sözlere ve cennetten vaatlere karşın beklenen yoğun para akışı olmuyordu; Vaiz Mustafa Akgün, kulak ve göze aynı anda hitap ederek bütün hünerini kullandığı halde.

Din ataşelerine ek kazanç nasıl sağlanıyor?

Yakından tanıyanlar çok iyi bilir, DİTİB ve Diyanet İşleri Başkanlığı kapalı bir kutu. Kendilerine uygun olan, geçiştirici açıklamalar dışında bilgi alabilmek neredeyse olanaksız. Dev bir teşkilat olduğu için içlerinde sadece bulunduğu bölümü bilen, eşitsizliğe, adam kayırmaya tahammül edemeyen kişiler de doğal olarak kurum içinde bulunuyor. Teşkilat içindeki gelişmeler bu kanalla dışarıya yansıyabiliyor..

DİTİB bünyesinde vakıf adı altında bir kitap satış bürosu kuruluyor. DİTİB’in merkezinde faaliyet gösteren vakıf Türkiye Diyanet Vakfı’na bağlı. Yüzde 51 hissesi Diyanet Vakfı’na, yüzde 41’i de DİTİB’e ait. (Gizli ortaklık devam ediyor.) DİTİB’in Almanya’daki camilerinde ve derneklerinde kitap, hac malzemesi, din görevlilerinin kıyafeti ve takvim satılıyor. Bir din görevlisi diyor ki: “Diyanet duvar takvimi Türkiye’de Almanya için 180 ile 200 bin arasında basılıyor. Takvim önemli bir gelir kaynağı. Üç Euro’dan bizim cami 500 adet satardı. Merkezi yerlerde 1000’in üzerinde satan camiler vardı.

2003’te Din Hizmetleri Müşaviri olarak Almanya’ya tayin edilen ve aynı zamanda DİTİB Genel Başkanı olan Rıdvan Çakır gelince büronun fonksiyonunu zayıflattı. Farklı bir uygulamaya geçerek, Almanya’daki DİTİB’in tüm cami ve derneklerinde satılan Diyanet takvimini, kitap ve ansiklopedi dağıtımının satışını ataşeliklere devretti.” Türkiye’de takvimin nasıl hazırlandığı ile ilgili soruma şu çarpıcı yanıtı veriyor din görevlisi:

“Diyanet İşleri Başkanlığı takvimi hazırlıyor. İhalesini yapıyor. İhaleye katılan firmalardan hangisi uygun fiyat verirse ona veriliyor. Takvimin arkasına yazılan dini ve kültürel içerikli yazılar, kurum içerisindeki idareye yakın memurlara, hiçbir elemeye tabi tutulmadan verilerek, onlara ekstra bir kazanç temin ediliyor. Hacca da, yurtdışı teşkilatlarına da bu şekil personel görevlendirilmesi yapılıyor.”

Rıdvar Çakır’dan önce Köln’deki satış elemanı, yüksek bir tutarla burayı dolandırıp kayıplara karışmış. Bu büronun o zamandan beri çekiciliğini kaybettiği belirtiliyor.

Almanya’da 13 T.C. Başkonsolosluğu var. Her konsoloslukta bir din ataşesi bulunuyor. Takvimler daha önce 5 Mark’a satılıyor. Ancak Türkiye’den alış fiyatı düşürülünce 3 Euro oluyor. Ama Almanya’da satış fiyatı değişmiyor. Ataşelikler DİTİB cami derneklerine 2,50 Euro’ya veriyor, dernekler de 3 Euro’ya cami cemaatine satıyor. Görüldüğü gibi burada elden ele dolaşan hareket halinde yoğun bir alışveriş yapılıyor.

Ataşeler kendi bölgesindeki cami ve derneklerinden satılan takvim parasını topluyor. Her ataşe satılan, her takvim başına kendi payına düşen yaklaşık 40, 50 sent alıyor; geri kalan parayı da Köln’deki DİTİB merkezine yolluyor, ya da Türkiye’ye Diyanet Vakfı’na gönderiyor. Din grevlisi A.T’nin verdiği bilgiye göre “Türk bankalarında din ataşelerinin özel konto numaraları var. Almanya’da üç yıl kalan bir ataşe takvim gelirinden payına düşen “En az 24 bin Euro’yu ek gelir olarak alıp Türkiye’ye dönüyor.”

Adına ‘hizmet!’ denilen hac ticareti

DİTİB hac ve umre organizasyonlarına 1985’te başlıyor. 2006’da Federal Almanya’da DİTİB kanalıyla hacca gidenlerin sayısı 6900 dolaylarında. Diyanet İşleri Başkanlığı 2006 ‘Hizmete Özel’ istatistiğinde yurt dışında Hacca gidenlerin toplam sayısı ise 12.587. Yine aynı yılda, görevlilerden edinilen bilgiye göre, Hacca gidenlerde hiçbir azalma olmuyor, tam tersine kendilerine tanınan kontenjan doluyor. Fiyatlar 3000 Euro dolaylarında. Burada hemen akla bir soru geliyor: Hacca gidenlerin sayısında neden azalma olmuyor da artıyor?

Cuma ve bayram namazları hariç, vakit namazlarında birçok camide bir saf bile doldurulamıyor. Koşullar böyle olunca, hacca gidenlerin sayısında azalma olmayışı, bir gidenin bir daha gitmesiyle gerçekleşiyor. Peki, bu nasıl oluyor, en ucuzundan giyinen, en ucuzundan beslenen ve İkinci Dünya Savaşı’ndan kalmış sağlıksız evlerde oturan, Almanya’da ortalama yaşam standardının altında yoksul olan bu insanlar nasıl hacca, hem de bir değil, birkaç kez giderler? Bu gidenlerin içinde, aylık gelirleriyle geçinemediklerini Sosyal Daire’ye yazılı beyanda bulunarak ayda belirli bir miktarda para alanlar, ev kirası yardımı alanlar var.

Doğruyu söylemeyerek alınan bu yardım paraları biriktiriliyor ve hac organizasyonlarına yatırılarak hacca gidiliyor. Bu en ucuz hacca gidiş oluyor. Hac ticarete dönüşünce hocalar devreye giriyor. Sezon yaklaşınca ajitasyon başlıyor cuma hutbelerinde. Allah adına neler vaat edilmiyor ki, cennetten yer ayırmalara kadar. Cemaat dolduruluyor, tetikleniyor; para nedir ki, o topraklarda canını verecek kadar etkileşim oluyor; bu hac propagandası süresi içinde.

Ticaret bu. Bilindiği gibi hacca gitmenin İslam dinine göre birtakım kuralları var. Bu kurallar rant uğruna yok sayılırsa hacca gidenlerin sayısı elbette artar. Başta, hali vakti yerinde olmakla birlikte haccın öteki şartlarına sahip olan her Müslüman için yaşamında bir defa hacca gitmesinin farz olduğu kabul ediliyor. Kur’an’da Âli İmrân Suresi’nin 97. ayetinde haccın gücü yetenlere farz olduğu bildirilmektedir. Din önderleri bunu şöyle yorumluyor: “Hacı adayının, hacca gidip gelmeye ekonomik durumu müsait olması; temel ihtiyaçlarından başka, hacca gidip gelinceye kadar kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin sosyal durumlarına uygun geçimlerini sağlayacak kadar serveti bulunmasıdır.” Bu durum karşısında bu kıstaslara uygun olmayanlara hac farz değil.

Cemaatlerin ölüleri de para ediyor

Almanya’nın Köln kentinde yaşayan, DİTİB ve Milli Görüş gibi kuruluşlarda görev yapmış, kitaplarıyla tanınan eski müftü ve Yazar Nuri Yazar, birinci kuşak işçileri kastederek “Artık camilerde namazda sandalyelerde oturanlar çoğaldı; neredeyse bir saf dolduracaklar” diyerek, o acılı kuşağın sağlık durumu üzerine bir bilgi vermiş oluyordu. Oturup kalkamayan, insanlar sandalyelerde oturarak namaz kılıyorlardı!..

Nuri Yazar’a, camilerde hac kampanyası başladığında neden hocalar, yoksul cemaate haccın farz olmadığını, ya da bir defa gitmiş olana ikinci defe gitmesinin doğru olmayacağını anlatmıyor, diye sorduğumda aynen şu yanıtı verdi: “Hac Avrupa’daki camilerin geçim kaynaklarından biridir. Bu kaynağı kesenin şah damarını keserler! Hocalar vaazlarında cemaatin ve cami dernek başkanlarının tepkisini çekmemek için söylediklerinizi dile getirip anlatamazlar. Getirenin suyu ısınır. Hocalar ne yapsın, bir doğruyu söyleyip de bin tane düşman mı kazansın!..”

Hacca götürülen yaşlı birinci kuşaktan milyonlarca Euro kazanılırken, burada başka bir olgu da ortaya çıkıyor; ölüleri de para ediyor!.. Hocalar bu konuda da cemaati rahat bırakmıyor. Onlar da kendi paylarına düşeni alıyorlar, cenaze merasimlerinde.

1992 yılında kurulun DİTİB’in Cenaze Yardımlaşma Fonu’nun 170 bin üyesi var. 31-50 yaş arası olanlardan 60, 51-60 yaş arası olanlardan 75, 61-65 yaş arası olanlardan 150, 66-70 yaş arası olanlardan 300, 70 yaş üzerindekilerden ise 500 Euro bağış adı altında giriş parası alınıyor. Bu kuruluşun yıllık geliri 8,5 milyon Euro. Biriken paraları kim nasıl harcıyor? Bu konuda yeterli bir denetlemenin olmadığı da belirtiliyor. Kendi verilerine göre şimdiye kadar ölen üyelerinin sayısı 11.818.

Sadece DİTİB’de değil, genel olarak Almanya ve Avrupa’daki cami cemaatlerinde bir azalma gözleniyor. Yaşlılık nedeniyle Türkiye’ye dönenin, yaşamını yitirenin ve hasta olanın yeri arkadan gelen genç kuşak tarafından doldurulamıyor. Yaşadığı ülkeyi yurt edinen gençler çok çeşitli sorunlarla, uğraşılarla meşgul; ailenin geleneksel kültürünü taşıyanlar giderek azalıyor.

KENDİLERİNİ KENDİLERİ ANLATAN GENÇLER

Köln’de yaşayan M.O. iki defa hırsızlık suçundan, bir defa da borcunu ödeyemediğinden cezaevine düşmüş. Yıllarca oğlunun neye ihtiyacı olduğunu bilemeyen, onu ve yaşadığı ortamı tanımayan baba bu olayı da anlayamıyor; adeta şok oluyor. M.O. diyor ki: “Babam ‘Almanya’ya geldim geleli kapımı bir defa polis çalmadı’ derdi. Cezaevine ziyaretime gelirlerdi, ama babam içeriye girmezdi! Anneme, babamın nerede olduğunu sorduğumda ‘Utandı, içeri girmedi, dışarıda hapishanenin duvarının dibinde ağlıyor! ..’ derdi.

Babam Türkiye’de iken arada bir namaz kılardı. Annem çarşıya, sokağa çıktığında başına sadece eşarp bağlar kakülünü de önden çıkarırdı. Almanya’ya gelince değişmeye başladılar. Babam daha fazla dine sarıldı, annem tam kapandı. Ailem beni dine yaklaştırmaya çalışıyordu, ben uzaklaşıyordum. Sonuçta onlar daha çok dine sarıldı, ben daha çok dışarıya yanaştım!..”

Köln’de bir kablo fabrikasında işçi olarak çalışan ve içine kapalı bir kişiliğe sahip olan M.O.’nun babası Almanya’ya uyum sağlayamıyor. Sigara ve demli çaydan başka hiçbir içecek ağzına sürmüyor. Hep korku içinde yaşıyor. Milli Görüş Teşkilatı’na giriyor. Bu teşkilata çok para yardımında bulunuyor. Zaman zaman baskı yaparak M.O.yu teşkilata götürüyor, ama baba oğul bu konuda da hiç anlaşamıyorlar.

M.O. babasından yakınarak diyor ki: “Babam hep bildiklerini söylerdi. Ona göre söyledikleri doğru idi, tartışmaya gerek yoktu. Haklı olduğu çok yanlar vardı, ama yaklaşımı yanlıştı. Babam bir gün olsun bana yaklaşıp elini omzuma koymadı. Belki beş yılda bir elini omzuma attı, ama o da rüzgâr gibi gelip geçerdi. Ertesi gün sanki o baba değildi. Sanki hiç genç olmamıştı. Bana acısını, sızısını hiç anlatmadı. Ne derdini benimle paylaşır, ne de benimkini kendisiyle paylaşırdı. Ben gerçekten babamı tanıyamadım. Babaların her zaman paraları olur, çocukları isteyince verirler, diyordum. Ben hep böyle biliyordum.”

Gencim, beni hoca yapmaya çalışma

Bir başka örnek; Bonn kenti yakınlarındaki Siegburg Kapalı Gençlik Cezaevi’nde yatan Sivas doğumlu 27 yaşındaki Osman. Onunla cezaevinde yaptığım söyleşide en çarpıcı sözü “Evde bulamadığım huzuru cezaevinde buldum!..” oldu. O kendinin ve ailesinin, yaşam öyküsünü şöyle dile getiriyor:

“Babam Bonn’da tanınmış hocalardan biri. Şehirde ne yapsam Türklerin gözüne batıyordu. ‘Hocanın oğlu şunu yaptı, bunu yaptı’ diyorlardı. Herkes beni kötüleyince annem babam da onlardan utanarak, onlarla birlikte beni kötülüyorlardı. Madem siz bana öyle söylüyorsunuz diyordum ve onların istediklerinin tam tersini yapıyordum.

Onların yanında hiç değerim yoktu. Beni, yalnız üç yıl birlikte olduğum kız arkadaşım seviyordu. Onunla evlenmek istedim. Babam hoca olduğu için bırakmadı. ‘Alman hep orospu olur, nasıl evlenirsin!..’ dedi.

Avrupa gibi yerde insanın kız arkadaşı olmaz mı? Bu tabii bir şey. Yani, ben babamın sözlerine uymuş olsaydım elime tespih alıp milleti seyredecektim. Buradaki yaşantıya ters düşen bir davranış.

Israrla camiye gitmemi istiyorlardı. Bazen de para verip götürmeye çalışıyorlardı. Ben de kaçıyordum. Babamın aklına gitseydim zevksiz yaşayacaktım. Evde müzik bile dinleyemiyordum.

Babamın şu sözlerini dinleye dinleye bıkmıştım: Her ağzını açışta bana ‘Adam ol!’ diyordu. Bir gün cezaevinde görüştüğümüz sırada, rahatlaması için ona artık adam olacağımı söyledim. Yine öğüt vermeye kalkınca, ‘Gencim beni hoca yapmaya çalışma.’ dedim.”

Kur’an okumada Avrupa birincisi nasıl uyuşturucu bağımlısı oldu?

Berlin sokaklarında uyuşturucu bağımlısı iki kardeş. Bunlarla, uyuşturucu bağımlıları için ilk başvuru ve yardım merkezinde tanışıp görüşüyoruz. İleri yaştalar. Aralarında fazla yaş farkı olmayan bu iki kardeş Berlin’de ilk açılan Kur’an kursunu başarı ile bitirmişler. Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’na bağlı camide düzenlenen Kur’an okuma yarışmasında A. Avrupa birincisi, ezan okuma yarışmasında ise Ş. birinci olmuş.

Hep itilmiş kakılmış, dışlanmış gençler oldukları için ilişki kurmada zorluk çekiyorlar. Onların da kendi dünyalarının dışında, kendilerini anlayacak insanlarla konuşup sohbet etmeye ihtiyaçları var. Bu bağlamda söz sözü açtı; yaşam öykülerini gayet içten anlatmaya başladılar. Altı kardeş bir odada kaldıklarına anlatan A. “Çocukluğumuzu hiç yaşamadık. Okuldan geliyorduk; dinlenip nefes almadan Kur’an kursuna gidiyorduk, bir de ev işlerini sıra ile yapıyorduk. Hiç boş zamanımız kalmıyordu” diyor.

1980’de içkiyi bırakan babasını A. şöyle anlatıyor: “Birden dine döndü. Tövbe etti. Camiye gitmeye başladı. Saç sakal uzattı. Günahını affettirmek için camilere çok para verdi. İçki içtiği sırada bizi şişe ile döverdi, dine dönünce şeriat kılıcı ile dövmeye başladı. Bir defa beni dövdüğü sırada elini kırdı. Bunun üzerine ‘Daha elle dövmeyeceğim’ diye yemin etti. Bu defa da kablolarla dövmeye başladı.” Anlatırken bile babası karşısında duruyormuş gibi sinirlenen A.’ya neden dövdüğünü sorduğumda “Eve gelmekte gecikince, ev ödevlerimizi yapmayınca döverdi. ‘Şu... şu... duayı iki, üç gün içinde öğreneceksiniz’ diyordu. Ezberleyemedik mi basıyordu sopayı. İki kovaya su doldurup ellerimize veriyor, tek ayak üstünde durduruyor, kendisi de karşımıza geçip gazetesini okuyordu. Yorulunca ayağımızı yere bastık mı yanındaki sopa ile aniden pat küt vuruyordu” diyor.

Ş., Sosyal Daire tarafından tutulan bir küçük odada kalıyor. Sosyal Daire’nin yaptığı parasal yardımla yaşıyor. Aileleri yardım etmiyor. A., bir defa cezaevine düşmüş, beş hafta kalmış. Ş., cezaevine hiç düşmediğini söylüyor ve yaşama isyan eden bir kişilikle sözlerine şunları ekliyor: “Böyle giderse düşeceğim; kıriminal oldum! Bardak taşmak üzere... Hırsızlık da yaptım; en son bundan üç hafta önce ceket çaldım, yakalandım.”

“Kimi suçluyorsunuz” sorumu şöyle yanıtlıyor?:

“Bizi kullandılar. Evde çekiniyorduk, konuşamıyorduk. ‘Ayıp etme!’ ‘Konuşma’ sözlerini duya duya büyüdük. Bu yüzden çok kişi bizi kullandı. Baba sevgisi görmedik. Babamız bir gün bile bizi kucağına almadı. ‘Oğlum, yavrum’ diye çağrılmazdık; ‘Gel lan buraya’, ‘Eşek sıpası, hayvan oğlu hayvan’ sözleriydi bizim adımız. Yaşadığımızı aynen anlatıyorum. Babam camiye gidiyordu. Orada hocalardan dinlediklerini gelip evde uyguluyordu. Başını örtmesi için kız kardeşime çok baskı yapıyordu. Beni dövmeye başlarken ‘Allahüekber’ der, sakalları sinirinden kabarır, ileri geri gelir gider ve bana yüklenirdi. Baba değil, gözümüzde bir canavardı. Korkumdan elim ayağıma bağlanırdı. Araya kimse girmezdi. Olanak bulursam kaçardım.”

Tedirgin bir halleri vardı. Krizleri gelmeden uyuşturucu bulmak için sokağa çıkabileceklerini düşündüm. El sıkışarak ayrıldık. Ş. ve A. yan yana sokakta koşar adımlarla gidiyorlar. Bir rüzgâr gibi yoldan karşıdan karşıya geçerken arabalar onlara yol veriyor. Kapıları açık Türk dükkânlarının önünden fırlarken mis gibi pide kokuları yalıyor burunlarını. Ama onları hiç ilgilendirmiyor ekmek kokuları, çiçekçilerde insanlara gülümseyen renk renk çiçekler. Vakitleri yok. Bir korkunç hayalet var önlerinde. Eroin, şırınga ve duman!.. Nefesleri kesilircesine bir uçuruma doğru yaklaşmak üzere koşuyorlar. Çocukluklarında olduğu gibi el ele vermek istiyorlar, ama olmuyor!.. Kardeşlik duyguları da sönmüş, kararmış. Kim önce eroini yakalarsa bir nefes fazla çekecek. Hepsi bu kadar!..

Bu çarpıcı yaşam öyküleri anlatmakla, dinlemekle bitecek gibi değil. Bunu bilerek Türkiye’den, Almanya ve Avrupa’ya işçi göçüne bakmamız bize bir fikir verecektir. Çünkü aynı koşullarda göç edildi, aynı koşullarda göçmenlik yaşandı; yoğunluk ve ikili anlaşma bakımından Federal Almanya her konuda belirleyici oldu.

DİTİB’İN İSLAMİ AKIMLARLA İLİŞKİSİ

DİTİB’in kuruluşu öteki İslamcı kuruluşlarını olumsuz etkilemeye başlayınca karşılıklı sert tartışmalar başladı. Bu tartışmalar yıllarca devam etti. Nedeni, arkasında devlet gücü olan DİTİB’in diğer İslamcı kuruluşların tabanına el atması; yüzde 70’e yakın cemaati saflarına çekmesiydi.

1980 öncesi Diyanet’i savunan, dergisini okuyan ve satan Türk İslam kuruluşları artık onunla düşman kardeş oldular. Çatışmalar yoğunlaştıkça dini konular üzerine farklı yorumlar yapılıyor, çeşitli suçlamalar üretme çabası içine giriliyordu. Verilen çaba güçlü rakip karşısında ayakta kalabilme çabasıydı.

Cami ve mescit çevrelerinde dedikodular almış yürümüştü. Cemaatlerin dalgalanmasını ciddi olarak etkileyen bu dedikodularla birlikte camilerde verilen siyasal içerikli vaazlar ve satılan konuşma kasetleri de tansiyonu iyice yükseltiyordu. Çatışmayı sürdüren ekibin hepsi Diyanet çıkışlıydı. Türkiye’de gözlerini Diyanet’te açmışlar, onun camilerinde, hocalarının arkasında başlarını secdeye götürmüşlerdi. Şimdi kimisi Diyanet saflarında, kimileri de karşı saflarda mücadele ediyordu.

DİTİB’in Köln’deki ilk genel merkezi ve cami yapısı yıkılıp, aynı yere yeni çift minareli cami yapıldığı şu (2010) tarihe kadar var olan eskisi çok geniş bir saha üzerine kurulmuştu. En az 1000 kişi alacak camisi, sekreterlik büroları, gençlere meslek öğreten çeşitli atölyeleri, manavı, berberi, kahvesi ve kitaplığı vardı. Ayrıca kadınların ibadet etme yerleri de bulunuyordu.

Kitaplığında dini konuları işleyen, Türklüğü ve milliyetçiliği öven kitaplar, kasetler yer alıyordu. Burada çalışan görevli, “Diyanet’e ters düşmeyen yazarların kitapları satılıyor” demişti. Dünyaca ünlü Aziz Nesin, Yaşar Kemal gibi yazarlarım kitapları yoktu.

Siz şeriat düzenine karşı mısınız?

O döneme damgasını vuran T.C. Bonn Büyükelçiliği’nde Sosyal İşler Müşaviri olan Osman Nuri Gürsoy DİTİB’in de genel başkanı. Başkandan amaçlarını öğrenmek istiyorum, tüzükten de olabilir, diyorum, ama yazılı hiçbir belge göstermiyor ve şunu söylemekle yetiniyor: “Almanya’da Türk toplumuna hizmet vermek. Bu hizmet sosyal, kültürel, dini ve sportif amaçları içeriyor.”

Osman Nuri Gürsoy ile bu konuşmayı yaptığım 1989 yılı tarihi itibariyle DİTİB’in genel merkezinde çok sayıda personel çalışıyor. Maaşlarını çeşitli Alman kuruluşlarından alan 40’ın üzerinde kurs veren hoca var. Kendi ifadelerine göre bu kurslara katılan gençlerin sayısı 700. Federal Almanya Türk İslam kuruluşları arasında en güçlü olan bu teşkilatın daha o yıllarda cami sayısı 720. Bu cami ve cami derneklerinin 200’ünün mülkiyeti DİTİB’e ait. Camiler satın alınırken tapusu DİTİB üzerine yapılmış. 180 caminin daha yerini de almak için çalışmaların sürdüğü belirtiliyor. DİTİB’in aylık gelirinin ne kadar olduğu üzerine bilgi verilmiyor. Ancak; DİTİB’in Duisburg’daki camilerinden birinin başkanı “Ayda bir defa her camide para toplama sergisi açılır. 1000’er mark toplansa 7000 mark eder” diyor.

Osman Nuri Gürsoy’un verdiği bilgiye göre, DİTİB’in üye ve cami sayısı durmadan artıyor. Federal Almanya’da 90 bin üyesi, 350 bin ile 400 bin sempatizanı var. Üyelerinin yaş ortalaması ise kırk.

Gürsoy’la DİTİB üzerine yatığım söyleşiden ilginç olan bölümlerini buraya alıyorum:

Almanya’daki Türkiye kökenliler arasında İslam dinin gelişmelerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Din konusunda farklı yorumlar yaparak bölünmelere neden olan odaklar var. Bu toplumumuzun aleyhine olan bir durumdur. İnsanlarım bu konuda sıkıntıları vardır. Toplumumuzun şanssız olduğu bir noktadır. Halbuki İslam dini birleştirici bir dindir. Ama bölünme sorununu çözme arzusundayız. Yetişmiş elamanlarla bunun üzerine gitmek istiyoruz.

Gürsoy bunu söylerken, dini konuda Türkiye’de yüksek öğrenim görmüş din görevlilerinin Federal Almanya’daki Türkiye kökenliler arasında daha da yoğun çalışmaya başlayacaklarını anlatmak istiyor.

DİTİB’e üye camilerin bazılarında din görevlileri Türkiye’de şeriat düzeninin kurulmasını istiyorlar. Hatta bir din görevlisi benimle bu konu üzerinde konuşurken “Şeriat istemeyen kafirdir!” dedi. Görüşünüzü belirtir misiniz, ne düşünüyorsunuz?

Bunlar Diyanet İşleri’nin mensuplarıdır. Onun yasaları çerçevesinde hizmet veriyorlar. Böyle bir yükümlülük altındadırlar. Bu sorunuzu onlarla görüşerek tespit ettiğinizi tahmin etmiyorum.

Yani, din görevlilerinden şeriat isteyen yok diyorsunuz öyle mi?..

Benim ifade etmek istediğim şu: Diyanet çerçevesi dahilinde çalışanlar.

Siz şeriat düzenine karşı mısınız?

Siz soruyu buraya getiriyorsunuz. Ben din olayını görüşüyorum. Bu politik bir konudur. Beni aşan sorunlar. Diyanet İşleri Başkanlığı bu konuda açıklamalar yapıyor. Din olayını tartışan bir konumda olmak istemiyoruz. Tartışma uçurumları derinleştiriyor. Aklın kuralları çerçevesinde toplumumuzu aydınlatmak istiyoruz. Söylediğimiz dinin inanç kurallarına uysun diyoruz.

Şeriat ve irticanın ulaştığı boyut

Türkiye’de İslamcı akımlar cumhuriyet tarihinin hiçbir döneminde, şu son yıllarda gösterdikleri gelişmeyi gösterememişlerdi. Camilerde, İran’da Humeyni rejimi öncesi gösterilere benzer şeriat özlemi ağırlıklı toplantılar yapılıyor, devletin önemli kademelerinde İslamcı örgütler ağırlık kazanıyor, bu tehlikeli gelişmeye karşı çıkan bilim adamları öldürülüyor. Bunu, şu noktanın iyi anlaşılması bakımından anlatıyorum; Türkiye Cumhuriyeti’nin Federal Almanya’da dini çalışmalardan sorumlu memuru Gürsoy, şeriat düzenine karşı olduğunu söyleyemiyor. Söylemesine yasal hiçbir sakınca yoktur. Ama, o böylece şeriat düzeninden yana olduğunu açıklıyordu.

DİTİB 1990 yılının sonuna doğru Federal Almanya’nın çeşitli kentlerinde bir dizi konferanslar düzenledi. Konu “İslam’da ibadetin insan hayatı üzerindeki tesirleri” idi. Bu konferansların daha çekici olabilmesi için Türkiye’den kendi alanlarında tanınmış din adamları getirildi.

Türk konsoloslukları ve bunların paralelinde çalışan Türk derneklerinin de desteğiyle konferanslara çok sayıda Türkiye kökenli işçi katıldı. Bu konferanslarda yapılan konuşmalar ayrımcı, aynı inanışta olmayan insanları birbirine düşürücü, Alman halkına olumsuz bakışı artırıcı içerikteydi. Ama bu çok ince bir biçimde yapılıyordu.

Lohberg 850, Türkiye kökenlilerin oturduğu bir bölge. Bu küçük mahallenin karşısında maden ocağı var. Türkiyelilerin hemen hemen hepsi bu maden ocağında çalışıyor. Burası küçük bir Türkiye köyü. Burada bir cami daha var. İslam Kültür Merkezleri Birliği’ne bağlı. Bu camiye gelen cemaatin çok az olduğu söyleniyor. Yeni açılan cami ile arasındaki uzaklık 200 metre dolaylarında. İkisi de aynı sokakta.

Duisburg yakınlarındaki Dinslaken’a bağlı maden bölgesi ve işçi semti olan Lohberg’de DİTİB’e bağlı Selimiye Cami’nin 16.12.1990’da yapılan açılış toplantısında bir konuşma yapan Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı ve Türkiye Diyanet Vakfı Mütevelli Heyet Başkanı Halit Güler; “İslam geleceğin dinidir, gelecekte İslam’dır” diyerek, Kur’an’ın pek çok soruna çözüm getirdiğini, dünya ve ahretle ilgili değerlere nur kazandırdığını, zengin bir hizmet programı ve projesi olduğunu anlattıktan sonra aynen şunları söyledi: “Bölünüp birbirinize düşmeyin. Hz. Muhammedin bayrağı altında toplanın! Akıl var, Cenab-ı Hak bize akıl vermiş. Aklı olmayanın dini yoktur. Akıllı gibi görünüp de akılsız hale gelenleri ne yapalım? Hiç kimsenin dinsiz olmasını istemeyiz.”

Aynı konuda 23.12.1990’da Köln’deki DİTİB merkezinde konuşan Osman Nuri Gürsoy, her dinde ibadetin olduğunu; ancak İslamiyette ibadetin akla, ilme dayandığını, bu nedenle İslamiyet’in en yüce din olduğunu anlatırken, İslamiyet’te ibadetin önemi üzerine şunları söylüyor: “Dini manada, gerçek manada ibadet eden insan yaşıyordur. İbadet etmeyen insan hakikatte diri değil ölüdür. Fakat onun bile farkında değildir. Çünkü aklı, izanı, mantığı, yani yaratılışında var olan bu mekanizmalar durmuştur, mücevherler iptal olmuştur.”

Türkiye Almanya ve Avrupa’daki işçilerin sorununun çözümünü dinde gördü!

Kuzey Ren Westfalya Eyalet’inin kentlerinden biri olan Reinhusen’de bulunan DİTİB’e bağlı Eyüp Sultan Camisi’nde 24.12.1990’da bir toplantı yapıldı. Buraya DİTİB’in çevre kent ve kasabalardaki camilerinden cemaat getirildi. Konuşmacı Türkiye’den gelen Kayseri Müftüsü Necmettin Nursaçan idi. Toplantının açış konuşmasını yapan din görevlisi “Bu toplantıya katıldığınız için Allah sizden razı olsun. Burada küfrün içinde yaşıyorsunuz; etrafınız küfürle çevrilmiş. Topluca Allah’ın ipine sarılın!” dedi.

Küfür sözcüğü Türkçede, birinin bir başka birine sövmesi anlamına geliyor. Ama buradaki anlam başka. Örneğin, Federal Almanya’daki yaşam, İslam yaşam kurallarının dışında. Şeriat devleti yok. Üstelik dini de ayrı. Kadınlar, kızlar sokaklarda başı açık geziyor; yarı açıklar. Açıkta öpüşülüyor, çokları nikâhsız yaşıyor vb. İslam’a göre küfür etmek günah. Tüm bunları yapanlar da küfür edenler gibi günah işlemiş oluyorlar. Radikal İslamcılara göre, 80 milyonluk Federal Almanya’nın her tarafına gökten küfür yağıyor!.. Cemaat olarak Türkiyeli işçiler işte böyle bir küfrün içinde yaşayabilmeleri için, her olanakta onlara, Allah’a daha çok sarılmaları fetvası veriliyor.

Bu konuşmaları dinleyen cemaatin içinde bulunmuş olduğu bu ülkeye başka bir deyimle ‘Gurbeti sıla eylemiş!’ yere ısınıp uyum sağlayabilmesi, çocuklarına bu doğrultuda yardım edebilmesi, bir de İslam dininin esaslarına göre eğitiliyorlarsa, nasıl olanaklı olabilir ki?

Öteki Türk İslam kuruluşları da sürekli üye ve sempatizanlarını uyararak, F. Almanya’daki yaşantıya kapılmamalarını istiyor, onları durmadan korkutuyorlar. Allah’ın başlarına felaket açacağını, işlerinin iyi gitmeyeceğini söylüyorlar. Bu konuda cemaatlere çok korkunç ve onları ruhsal bunalıma itecek örnekler veriyorlar. Ne yazık ki bu tehlikeli gelişme Alman kamuoyuna yeterince yansıtılmış, bu nedenle nedenleri yeterince anlaşılmış değil.

Bu toplantının ana konuşmacısı olan Müftü Necmettin Nursaçan konuşmasını şu sözlerle bitirdi: “Allah’ı unutursanız, kendi kendinizi de unutursunuz. Almanya’da ‘Ne yiyip ne içecem, bugün nereye gidecem ve ne giyecem?’ diyenler gibi sakın olmayın. Allah’ı unutursunuz. En hayırlı ömür Allah yolunda geçendir. En değerli söz Allah’ı anlatan, onun kelamını anlatan sözlerdir. Şimdi burası cennet bahçesidir. Hz. Peygamber, ‘İlim meclisleri cennet bahçeleridir’ der.”

Örneklerde görüldüğü gibi, insanları çevresinden ve çağdaş bilimden daha da uzaklaştırıcı, onları içe kapanmaya itici, duygularını okşayıcı etkili sözler söyleniyor.

Diyanet ve devletin çözülmeyen din sorunu!

Federal Almanya, ekonomik nedenlerle Türkiye’den gelen birinci kuşak işçileri karşılarken, bunların geleceği için düzenlenmiş, iki sayfa Türkçe Almanca Çalışma Mukavelesi’nin dışında hiçbir plan yoktu. Sadece önlerini görecek kadar, yarı tutsak muamelesi yapılarak bir yıl, yetmedi en çok iki yıl bu ülkede kalış zamanı biçilmiş; işçi gereksimi olursa gelenler geri gider, yenileri aynı koşullarda gelir anlayışı vardı. Bunlar ikili anlaşmalarda da, yarı açık yarı kapalı bir şekilde yer almıştı. Soğuk savaşta, adı konmamış sıcak savaş kuralları uygulanıyordu. Her iki taraf da, hem Türkiye, hem de ana etken olan ve işini bilen Federal Almanya bunun uygulayıcısıydı. Biri satıcı, öteki alıcıydı.

Yapılan bu hesap uzun vadede diyalektik gelişmeye uymadı. İşçilerin genç, sağlıklı oluşu, aza kanaat edip çok çalışması, verilen her işi, rizikosu ne olursa olsun yapması; işverenler için vazgeçilmez işgücü haline gelmeye başlamıştı. 1950’lerden beri yabancı işçi alan Almanya, Türkiye kökenli işçiler kadar böyle göz dolduranına rastlamamıştı.

Kısıtlı kalış süresi süresiz kalış sürecine dönüşüyordu artık. Ama, ne yazık ki, böylesi ezici süreçten kalıcılığa geçiş de, yine işçilerin aleyhine işleyecekti. Bu gelişmede kalıcılaşmanın koşulları ağırdı. Kalıcılığı elde etmek için çalışma temposunu daha da artırma gerekiyordu. Bu aynı zamanda Alman işçilerle rekabet etmeyi, var olan çalışma düzenini bozmayı tetikliyordu. İki Alman işçisinin yaptığı işi, bir Türkiye kökenli işçi göze girmek, işini kaybetmemek için yapıyordu. Birbirinin içine geçen bu süreçler yıllarca sürdü. Birinci kuşak kök salmıştı; nüfus artıyor ikinci, üçüncü kuşağa doğru yol alınıyordu. Otuz, otuz beş yıl içinde yerleşik yaşam biçimine geçilmesi ile beraber bunun da kendi içinde sorunları yavaş yavaş baş göstermeye başlamıştı.

Türk devleti bu sorunun çözümünü birinci derecede dinde gördüğü için, her iktidar olan parti dini kullanmaya, zaten siyasallaşmış Diyanet’i etkisi altına almaya özen gösterdi. Kimi oy için, kimi parası için Avrupa yollarına düştü. Kimileri de, Türk milliyetçiliği ile girdi Almanya ve Avrupa’ya.

Bu gelişmeyi çok iyi izleyen İslamcı akım, böyle bir olanağı en iyi şekilde değerlendirmeye yöneldi. Türk hükümetinin desteğinde, bütün kurumlarıyla işçilerimiz arasına yerleşmek, var olan kuruluşlarını daha da yetkinleştirmek kararlılığı içindeydi. Amaç Allah adına İslamiyet’i güçlendirmek ve tüm dünyada onu hâkim kılmak.

Bununla ilgili birkaç örnekten birini, T.C. Bonn Büyükelçisi Dr. Onur Öymen 1991’in ilk gününde yayımladığı yeni yıl mesajında veriyordu. Öymen özetle: “Bugün Federal Almanya’daki vatandaşlarımızın gerek kültürel ihtiyaçları, gerek dini ihtiyaçları için sahip oldukları binalar ve imkânlar ihtiyacın çok altındadır. Türk tarihinin mimarisinin görkeminden etkilenen yeni ve büyük kültür merkezlerinin ve camilerin Federal Almanya’nın çeşitli bölgelerinde inşa edilmesi için Alman makamlarıyla ve vatandaşlarımızla el ele çalışacağız” diyordu.

Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Mustafa Said Yazıcıoğlu, Nisan 1989’da Belçika’da hizmete açtığı bir camide yaptığı konuşmada ise şu bilgiyi veriyordu: “Camilerimiz varlığımızın garantisidir. Siz vatandaşlarımızın dini vecibelerini yerine getirmede yardımcı olmak üzere yurtdışında şu anda 700 civarında din görevlisi hizmet vermektedir.” Bu din görevlilerinden 414’ü Federal Almanya’da DİTİB camilerindeki görevliler idi.

Diyanet İşleri Başkanlığı Başkan Yardımcısı Halit Güler Almanya’nın bir kentinde cami cemaatinin huzurunda yaptığı konuşmada diyor ki: “Birkaç yıl çalışıp döneriz, diye geldiniz. Ev aldınız, tarla aldınız, dönemediniz. Çocuklarınız büyüdü, bir kısmınız emekli oldunuz, ama yine gidemediniz memlekete. Gideceğiniz de şüpheli. Onun için buradaki genç kardeşlerim, yavrularım geleceğini teminat altına alacak hizmeti vermek ve müesseseleri de kurmak zorundasınız.” Müesseseleri derken, cami, mescit, kadın ve gençlik dernekleri gibi dini kuruluşlardan söz ediyor.

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Prof. Dr. Bozkurt Güvenç, 1994’te Federal Almanya’da ‘Türk kimliği’ konulu bir dizi konferans vermek amacıyla Köln’de bulunduğu sırada bir sorumu yanıtlarken “Almanya’daki, Avrupa’daki vatandaşlarımıza şimdiye kadar daha çok hacı hoca göndererek morallerini takviye etmeye çalıştık. Ama onların aklına, bilincine, bilgisine yardımcı olacak kaynakları sağlamalıydık.” diyordu.

ZEHRA YILMAZ
PROTESTAN DİN EĞİTİMİNDEN DİTİB’E GEÇİŞ

Zehra Yılmaz’ın yaşam öyküsü ülkeden ülkeye işçi göçünün tipik gelişimini yansıtanlardan biri. O, 1963 Ankara doğumlu. Daha kendisi kırk günlük iken babası, Ankara Sincan Şeker Fabrikası’nda çalıştığı sırada Almanya’ya işçi olarak gidiyor (1964). Bir yandan gurbet, öte yandan eşinden ve çocuklarından ayrı düşüşünün özlemi onun boynunu büküyor!.. Bu ayrılık uzun sürmeye sürmüyor ama, Almanya gibi bir ülkede daha kendisi yabancılık çekerken; yeterince çevresini tanıyamadan eşini ve çocuklarını 1965’te yanına alıyor.

Babası Duisburg’da ünlü Krupp Mannesmann Demir Çelik ve Thyssen İşletmeleri’nde yardımcı işçi olarak montajda çalışıyor. Zehra Yılmaz, ilk yıllarda ailesinin Almanya Türkiye arasında nasıl mekik dokuduğunu, iki arada bir derede kalışlarını şöyle anlatıyor söyleşimize başlarken: “Öteki işçilerim düşündüğü gibi biraz para kazanınca Türkiye’ye dönmek istiyorlar. Babamın amacı bu olduğu için Türkiye’ye hep birlikte izne gittiğimizde, annem küçük kardeşime gebe olduğu için üç çocuğa bakamayacağını düşünüyorlar. Hem de aynı zamanda gelecek yıl geri dönmeye niyetlendiklerinden, lerinin bittiğinde Almanya geri dönerken beni anneanneme bırakmışlar. Ama bir türlü Türkiye’ye geri dönemediler. Bu nedenle beş yaşına kadar Türkiye’de kaldım. 1969’da izne geldiklerinde beni tekrar Almanya’ya getirdiler.”

‘Gurbette gurbetçilik çekiyorduk!..’

“Ben nerede ise Duisburglu sayılırım” diyen Zehra Yılmaz, altı yaşından beri bu kentte yaşıyor. İlk geldiği yıllarda çektikleri sıkıntılar ve acılar belleğinde yer etmiş. “Babam montajda çalıştığı için Almanya’nın çeşitli bölgelerine uzak yerlere giderdi. İki, üç haftada bir eve geliyordu. Babamızı çok özlüyorduk; annemle baş başa kalıyor gurbette gurbetçilik çekiyorduk!.. Geceleri üç kardeş anneme sarılıp birlikte yatıyorduk” diyor.

O yıllarda nasıl bir evde yaşadıklarını sorarak karşılıklı muhabbetimizi bir camide sürdürüyoruz? Bu cami, Diyanet İşleri Türk İslam Birliği ( DİTİB)’nin Duisburg’un Marxloh yöresinde. Avrupa’da ikinci, Almanya’da en büyük cami olarak kabul edilen ve 7 milyon Euro’ya mal olan, bunun 3 milyon 200 bin Euro’sunu Avrupa Birliği Fonu’ndan ve Kuzey Ren Westfalya Eyalet Hükümeti tarafından karşılanan Merkez Camisi.

Bir oda hem yatak odası, hem de mutfak olarak kullanıyorduk. Açılır kapanır üç kauçuk vardı. Banyo yoktu annem bizi leğende yıkardı. Tuvalet dışarıda idi, öteki kiracılarla ortak kullanıyorduk.

Almanya’ya geldiğiniz o yıllarda Türkiye kökenlilerin sayısı bildiğiniz gibi azdı. Almanlarla, rastladınızsa bizim vatandaşlarla ilişkileriniz var mıydı?

1965’te geldiğimizde sokakta tek tük Türklere rastlıyorduk. Annem, nerede siyah saçlı birini görürse hemen gidip onunla selamlaşıyorduk. Öyle tanıdığımız insanlarla hâlâ arkadaşlığımız devam ediyor. Almanlarla iyi anlaşıyorduk. Babam oturduğumuz binanın bakıcısı, kapıcısı idi (Hausmeister). Komşularımız arasında yaşlı bir Alman bayan vardı. Onun alışverişini biz yapıyor, merdivenini siliyorduk. Böyle yardımlaşma içindeydik.

Babanız oruç tutar, namaz kılar mıydı?

Babam emekliliğin tadını çıkaramadan 63 yaşında kalp krizinden yaşamını yitirdi. Çok dürüst bir insandı. Çalışırken işi ağır olduğu için oruç tutmazdı. Onunla birlikte aynı yerde çalışan Türkler Ramazan ayında oruçlu oldukları için hastalığa çıkarlardı. Babam “Yalan söyleyerek yaptığım ibadet kabul olmaz.” derdi. Emekliye ayrıldıktan sonra hem oruç tuttu, hem de namaz kılmaya başladı.

Çocuk yuvasına gitme olanağınız oldu mu?

Öyle bir yerin olduğunu bile bilmiyorduk. Zaten geldikten bir süre sonra ilkokula başladım; bir kelime Almanca bilmeden. Yani atlıyorsunuz; ya alışacaksınız ya da boğulacaksınız. Çok şükür başardım. Almancayı öğrendim. Hatta öyle öğrendim ki anneme, babama başka velilere tercümanlık yapmaya başladım. Okula veliler geldiğinde beni çağırıyorlardı.

Okulda iki yabancı ağabeyimle bendim. 1974’e kadar orada okudum. Şimdi aynı okulda okuyan çocukların yüzde 8’i yabancı. “Şimdi çocuklar niye Almanca öğrenemiyor” diyorlar. Biz öğrenmeye mecburduk; Türk yoktu ki Türkçe konuşalım. Ama şimdi Alman yok ki Almanca konuşalım!..

Renkli bir öğrencilik dönemin geçtiğini, üniversitede Protestan din bilgisi bölümünü okuduğunuzu duymuştum. Nasıl oldu da Müslüman bir aileden gelen kız olarak bu bölümü seçtiniz?

Notlarım iyi olduğu için öğretmen anneme babama “Bu kızın liseye gitmesi lazım” dedi. Bunun üzerine kızların geldiği liseye başladım. Babam annem bu konuda rahat oldu. Ama bir sene sonra karışık oldu oğlanlar da gelmeye başladı. Burada da yine bir tek yabancı bendim.

Ben Almanlar arasında büyüdüm. Arkadaşlarım ve komşularımız hep Alman idi. Liseyi başarı ile bitirdim. Duisburg Üniversitesi’nde İngilizce, Almanca bölümünü okudum, ama bitiremedim. Çünkü gençlik çağıydı bu arada bir beyle tanıştım. Evlilik olunca ailem istemediği için ortalık biraz karıştı.

Aradan yıllar geçti. Okumayı çok seviyordum. Üniversiteyi yarıda bırakmam içimde bir yara gibiydi. Bu nedenle yıllar sonra da olsa tekrar üniversiteye başladım.

Protestan teolojisini okumaya etken olan faktörler

Sosyal alanda araştırmayı seven bir insan olduğum için ikinci olarak dört yıl Protestan din bilgisini okudum. Bunun nedeni de, ailevi sorunum beni düşünmeye meyletti. Yüzde yüz insanlara güvenemezsiniz, ben bunu yaşadım. Anneniz, babanız da olsa yeri geliyor sizi anlayamıyorlar. İnsanlar beşerdir. Çok sevdiğiniz eşiniz, o da size sırtını dönüyor. Kendimi çok yalnız hissettiğimde Allah’ı buldum, diyebilirim. Allah her zaman benim yanımdaydı. Hiçbir zaman bırakmadı. Her zaman ona güvenebilirim. Her zaman bana yardım etti. En iyi dostum Allah’tı; hâlâ öyle diyebilirim!..

Protestan din bilgisini okumaya karar verip başladığınızda çevrenizde ve sizin gibi öğrenci olan Protestan öğrenciler arasında yabancı biri olarak nasıl karşılandınız, tepkileri ne oldu?

O zaman anne baba evinde değildim, ayrı yaşadığım için pek ilgilenmediler. Zaten diyalogda faal olduğumu bildikleri için bunu okumamı olumsuz karşılamadılar. Almanlara gelince, başörtülü olarak ilk derse girdiğimde şok oldular! “Bu kız yanlış yere girdi.” dediler. Ben, “Yanlış değil, Protestan din bilgisi dersi değil mi?” diye sordum. “Evet” dediler. “Ben de burada okuyacağım.” dedim. Biri “Sen bunu okuduğunda dört yıl sonra başını açarsın.” dediğinde, “Onu Allah bilir.” diye cevap verdim. Profesörler ise gayet normal karşıladılar. Çok da memnundular. Protestan teolojisini pekiyi ile bitirdim.

Dinle tanışmanızda ailen ve çevren ne gibi etkisi ve yardımı oldu?

Ailem çok modern bir aile idi. Ankaralıyız, ama aslen göçmeniz. Babam 25 yaşında Yugoslavya’dan Ankara’ya gelmiş. Yugoslavya’da dinden uzak bir şekilde yetişmiş. Ben babamın emekli oluncaya kadar namaz kıldığını, oruç tuttuğunu görmedim. Tam tersine Alman işçileri gibi işten eve gelince yemeğini yer ve birasını alır televizyonun karşısına geçerdi. Annem karşıydı, ama babam içerdi. Annemin de namaz kıldığını görmedim. Sadece belirli günlerde kandillerde yasini teybe almıştı onu açardı, çocukları da çağırırdı, “Oturun siz de dinleyin.” derdi. Arapça olduğu için pek bir şey anlamazdık. O zamanlar camiler de olmadığı için küçük yaşta Kur’an kursuna gitme fırsatım da olmadı. Kız kardeşim sonradan gitti ama, o benden dört yaş küçüktü. Bana öyle nasip olmadı. Kur’an’ı yetişkin iken öğrendim.

Dinle ilk tanışmam şöyle oldu: Annemin çocukluk arkadaşı vardı. Bir gün bize ziyarete geldi. Karı koca bir oğlu, bir de kızları vardı. Kızı on üç yaşında. Hepsi namazlı abdestli. Çok hoşuma gitti. “Allah Allah ne kadar güzel.” dedim. Duyduğum kadarıyla, benim bildiğime göre, böyle yaşlılar, bir de köylüler daha dindar olur ve kapalı olur. Genç bir kız neden kılıyor falan?.. Onlar gittikten sonra anneme “Ben de namaz kılmak istiyorum.” dedim. Desteklemediler, ama karşı da gelmediler. Arada bir bizim kız hoca oldu, diye takılırdı. Ailede dine yaklaşmam böyle oldu, bir tek ben yaklaştım.

17 yaşında namaza başladım. Yine bir dini bilgim yoktu. Yani açıktım, kapalı değildim. Evliliğim yürümediği halde on sene sürdürdüm. Allah’a sığınarak huzur buldum. Yaşadığım sorunlar beni Allah’a götürdü. O nedenle çok kötü günler yaşadığım halde keşke demiyorum. Çünkü onları yaşamasaydım Allah yolunu bulamayacaktım.

Böylece dinle ilgilenmeye başladım. Namazı biraz biraz bilinçli olarak kılmaya başladım. Üniversite yıllarında birkaç ağabeyle tanıştım. Onlar da bana birkaç kitap tavsiye ettiler. Onları okudum, derken bir gün üniversiteye kapalı olarak gitmeye karar verdim. Bu da neden, dinimin bir emri olduğunu biliyorum ama, ben çok aşırı açık yaşadım. Mini pantolonlar falan çok açık giyiniyordum. Bu ailemde sorun olmuyordu. Babam hepsine müsaade ediyordu.

Birden alıştığım çevrede kapanmak çok zor oldu: Ama dedim ki, inandığım şey iyi, saklamama gizlememe gerek yok. Niye olduğum gibi görünemiyorum diye kendimi suçlu hissediyordum. İşte bir gün başımı kapatarak üniversiteye gittim. Almanlar normal karşıladılar. İlk önce, “Kocan mı zorluyor, baban mı zorluyor?” diye sordular. “İnancım gereği kendim yapıyorum.” deyince saygı ile karşıladılar. Merhabayı kesenler oldu. Biraz da sol çevresiydi. Onların düşman gördüğü imaja uydum ben. Anlayamadılar, hakiki olmayan arkadaşlıklar da yıkıldı o zaman. Bu şekilde İslam’la tanıştım ve Allah yolunu buldum.

Beni camiden soğuttular!..

Diyalog çalışmalarına ne zaman ve nasıl katıldınız?

Sorup araştırdım ilk diyalog çalışmalarına 1986’da Duisburg’da katıldım. Buradaki din dersi öğretmenleriyle Alman okullarında din dersi verenler, Müslüman çocukları görünce onlarla biraz ilgileniyorlar. Karşı tarafta da teolog falan değil, imam değil, Almanca bilen fabrika işçileri bir araya toplanıp birbirlerine dinlerini anlatıyorlar. Böyle bir toplantının okul idaresinde olduğunu duydum. Toplantının Almanca olması benim daha çok hoşuma gitti. O zamanlar Almanca dilini daha iyi biliyordum, çünkü üniversitede idim. Neden dili Almanca olan bir toplantıya katılmayı tercih ettim? Ramazan ayında arada bir camiye gittiğimizde, camilerdeki hocaların gençlere yönelik hitap etmeleri güzel değildi. Hep benim gibi açık kadınları, açık kızları suçluyorlardı. Vay günahkâr, vay yanacak, vay bilmem taş olacak, diyorlardı. Bir gittim, iki gittim ve anneme, “Ben bir daha gitmem, bunlar hep bizi suçluyor, orada benim ne işim var?” dedim. Gerçekten beni camiden soğuttular diyebilirim.

Camide soru sorma imkânı yoktu. Ezberliyorsun; söyleneni yapman gerekiyor. Ama neden camide soru soramıyoruz? Ve halen öyle devam ediyor. Ben bu eksikliği görüyorum. Almanların içinde olduğum zaman onlar anlatınca, kendi dinimi biraz eleştirebiliyordum. Bunu da şu nedenle yapmam gerekiyordu: Neden kadınlar böyle başörtü takacak, bilmem ne yapacak? Sadece Allah’ın emri de değil, gösterin dinde yerini; Allah bunu neden emretmiş bana öğretin. Ben öyle her şeyi araştırarak düşünerek yaparım. Ne diyorlar Almanca’da, “Kör taklit”. Ben bunu yaşamımda hiçbir zaman yapmadım; bilinçli bir şekilde her şeyi yaşamaya çalıştım. İşte o ortamda kendi dinimi daha güzel öğrendim.

Grubunuzun sayısı ne kadardı?

Yirmi kişi vardık. Üç ayda bir toplanıyorduk. Belirli bir konumuz vardı örneğin dinlerde kadın ya da dinlerde melekler, değişik olarak Allah nasıl biliniyor (Gotesbild). Böyle konulardı.

Bir Alman kadın bana “Kur’an’da başörtüsü hiç yazmıyor” dedi. Nasıl olur? Kur’an’ı hiç anladığım dilde okumadım ki kadına yazıyor, diyeyim. Bu durum karşısında utandım. Kadın Kur’an’ı Almanca olarak okumuş. Güya benim adım Müslüman, ama kadına bir cevap veremiyordum.

Kendi kendime dedim ki, Kur’an’da ne yazdığını ya Almanca ya da Türkçe olarak okuyacağım. Gerçekten Allah bize ne diyor, bir öğreneyim kadının söylediği doğru mu diye. Madem öyle bir şey yoksa neden milyonlarca kadın kapanıyor? Almanların sorularına cevap bulma mecburiyetinde kalarak araştırmaya, Almanca, Türkçe okumaya işte böyle başladım.

Hıristiyanlık ve dinler arası diyalog

Karşı tarafa, kendi yaptığı adetleri, töreleri, ibadetleri soruşturması gerektiği için soru soruyorsunuz. Diyaloğun güzel tarafı bu. Onlar da bize, ‘Neden namaz kılıyorsunuz, neden kadınlar başını örtüyor, neden hacca gidiyorsunuz?’ diye soruyorlardı. Biz bunları araştırıp cevabını bulma mecburiyetindeyiz. Bu yüzden diyaloğu çok seviyoruz. Çünkü aynı zamanda biz de görüldüğü gibi onlara soruyoruz.

Buraya her hafta birçok yöreden gelen Alman gruplarına camiyi gezdiriyorum. Bunların toplam sayısı yaklaşık 2000 kişiden aşağı değil. Bu ziyaretçilere yaptığım diyalog çalışmalarını anlatarak, diyorum ki: Diyaloğun önemli olanı sadece karşı tarafı tanımak değil, kendi dinini de tekrar bir araştırıp eleştirip tanımaktır. Bu arada onlara şunu soruyorum: Paskalya’da (Ostern) neden yumurtayı takıyor ve boyuyorsunuz? İnanın, şimdiye kadar bu soruma hiçbirisi cevap veremedi. Diyorum ki, Protestan teolojisi okudum cevabını ben vereyim.

İçinde bulunduğunuz her iki dini yeterince tanıma konusunda diyalog çalışmaları size yeterli geldi mi?

Hayır, üç ayda bir yaptığımız diyalog çalışmaları bana yetersiz geldi. Ben dinleri araştırmak istiyorum. Kendi dinimi kendim araştırdım, buradan, camilerden kitaplar alarak, Türkiye’ye gittiğimizde de. Kitap aldım. Hadisler, tefsirleri okudum, değişik olanları da. Şöyle camilerimizde sadece Kur’an dersi var, Kur’an’ı Arapça olarak okuyorsunuz ama, bunun dışında, yetişkinlere, araştırmak isteyenlere verilebilecek bir şey yok. Camilerde bulamadım. Her camiye, her cemaate de girmişimdir; Milli Görüş’ten tutun İslam Kültür Merkezleri’ne ve Diyanet’e kadar hepsine girdim, araştırdım, tanıdığım arkadaşlar vardı. İslam dinini üniversitede okuma olanağı olmadığı için ben kendim araştırdım. Hıristiyanlığı da bilmek istiyorum; şimdi diyalog diyoruz, ama, onlarda devamlı fark ettiğim şu: Kur’an’ı okumuşlar. Devamlı diyorlar ki, “Kur’an’da böyle yazılı, İslam’da bu böyle.” Allah Allah, diyorum, bunlar bizim dini bizden iyi biliyorlar. Tamam, ben kendi dinimi araştırdım ama, onların dinini niye bilmiyorum?

Baktım sadece sağdan soldan okumayla değil, gerçekten ben bunların bir dinini araştırmak istemem de Hıristiyanlığı okumama etki eden faktörlerden biri oldu. Dinler arasındaki diyalog ve karşılaştırma bölümünü okudum.

Üniversiteyi bitirdikten sonra onlar görev teklif ettiler mi?

Hayır, okumak serbest, herkes okuyabilir. Ama kiliselerde görev alma konusunda, kiliseler karar verir. Kiliselerde tek başına karar vermiyor, ta Vatikan’a, Papaya kadar gidiyor. Bu kilise Katolik kilisesiydi. Essen kentine bağlı. Ama ben papaz olmak için okumadım, rahibe olmak için de okumadım.

Ben Müslüman olarak şuna inanıyorum, tesadüf yok. Her şeyi Allah niyetinize, kalbinize göre size bir yol açıyor. Ben insanların sorunlarını araştırmak için okudum. Özellikle bizim gibi yabancıların burada sorunları var ama, neden? Bunları nasıl değiştirebiliriz?

Bakın bütün okuduğum alanları burada kullanamıyorum. Beş yıldan beri buradayım. Bayanlara sosyal danışmanlık yapıyorum, Almanca kursu veriyorum. Diyalog işleri en önemli konu.

Türkiye’deki diyalog anlayışı farklı, Almanya’daki farklı

Dinler arası diyalog derken, İslam ile Katolik dini arasındaki ilişki çok farklı anlaşılıyor. Dışarıda diyalog dendiğinde, sanki dinler kendi anlayışlarından vazgeçiyormuş; böyle bir yanlış anlaşılma var. Siz, burada DİTİB’in görevlisi olarak çalışıyorsunuz. Bu konuda DİTİB’in görüşü nasıl? Dışarıda pratikte yaptıklarınızla uyum içinde mi? Ankara’da Diyanet Köln’de DİTİB yöneticiler teorik olarak düşünüyorlar ama, tabandaki uygulamayla uyum içinde mi, değil mi nasıl anlaşılıyor?

Diyanet İşlerinden söz ettiniz; Türkiye’deki diyalog anlayışı farklı Almanya’da farklı. Neden? Türkiye Müslüman bir toplum. Halkın çoğunluğu Müslüman olduğu için diyalog diye günlük yaşamda bir konu yok. Üniversite okurken de diyalog bir konu olarak geçmiyor. İlahiyat okurken belirli dönem tarihi okuyorsunuz, Arap kültürünü okuyorsunuz, ama diyalog bölümü yok. Diyalog, Almanya’da, Avrupa’da azınlık olarak yaşayan bir din olarak diyalog birinci yerde geliyor. Türkiye’deki gibi burada çok farklı anlayışlar var. Buradaki toplumda da, biz diyalog çalışması yapıyoruz deyince, diğerleri farklı anlıyorlar. Yani diyalog çalışmasını taviz vermek, dininden vazgeçmek gibi anlıyorlar. Bu yanlış. Başka bir anlayışta, diyalog yapın karşıdakini Müslüman etmek için! Kendi dinini ona kabul ettirmek için. Bu da yanlış. Biz ikisini de yapmıyoruz. Ne taviz veriyoruz; kendi kültürümüzden, dinimizden vazgeçiyoruz, ne de başkasını zorluyoruz.

Bizim burada yaptığımız diyalog çalışması bence çok önemli. Çünkü medyaya bakalım. İslam dini şu anda ve son yıllarda Almanya’da ve Batı’da nasıl tanınıyor? Televizyonu açtığınızda nerede insan öldürülüyorsa, uçak kaçırılıyorsa, bomba yapılıyorsa hep ‘İslam!... İslam!...’ deniyor.

Bu yüzden bunu her gün yaşıyorum. Buradaki Hıristiyanlar ve Müslüman olmayanlar hem bizden, hem de İslam dininden korkuyorlar. Diyalog dediğimiz çalışma İslam’ın bugün olan güzelliğini göstermek. Tebliğ dediğimiz alan, başka bir şey değil. Biz kimseye, ileride bizim dinimizi kabul edin, en güzel din bizimki demiyoruz. Biz bunu biliyoruz ama dememize gerek yok. Bu yaşamda zaten örnek. Diyalog, tebliğ alanında, İslam’ı olduğu gibi tanıtmak. Bu yanlışlardan biraz ayırt etmek. Yanlış derken, tarihte olan ve yaşanan yanlışlar.

Örneğin, ben özellikle kadın konusu üzerine tarih kitaplarından araştırdım, çok yanlış şeyler girmiş. Kadınlar hakkında uydurma hadisler var. İşte kadını küçük düşüren, hor gören şekilde adetler bunlardan kaynaklanıyor. Halbuki İslam’la alakası yok. Şimdiki İslam’a mal ettikleri bu kötü hareketlerin biraz temizlenmesi gerekiyor bence.

Gelen gruplarda ben bunu görüyorum. Kafalarında bir soru işareti var. Önyargılılar; önyargılı olmasalar bile kafalarında belirli imaj var; soru işaretleriyle. Sonra biz burada yaptığımız işi anlatıyoruz . İnanın giderken hepsi, beni tebrik ediyor ve güler yüzle ayrılıyorlar buradan. “Biz İslam’ın böyle olduğunu bilmiyorduk.” diyorlar. Bu çok önemli. İslam’ı olduğu gibi göstermek ve Müslümanların yaptığı kötü hareketlere göre değerlendirmemek.

İslam dini Hıristiyanlaştırılma bulvarına çekiliyor!

İslam dini Hıristiyanlaştırılma bulvarına doğru çekiliyor. Bunu, yaptığım çalışmalarda edindiğim bilgilerden, gözlemlerimden çıkarak söylüyorum. Yaşanan süreç İslam dinini farklılaştırma sürecidir. Geçmişinde olduğu gibi, şimdi de vahşi kapitalizm tarafından yedeklenerek yoksullaşan yığınların düzene karşı tepkisini bastırmak için küresel düzeyde her alanda görev üstlenme gelişimi içine giriliyor. Bunun örneklerini de verebilirim. Şimdi, ‘dinler arası diyalog’ ve ‘ılımlı İslam’ şemsiyesi altında kiliseler taklit edilerek yol alınıyor. DİTİB başta olmak üzere birçok Türkiye kökenli İslam kuruluşu böyle bir saldırının etkisiyle yüz yüze gelmiş durumda. Bu konuda görüşlerinizi, yorumlarınızı dinlemek isterim, ne dersiniz?

Dediğiniz gibi aşırı yaklaşımlar oluyor. Çünkü kendimizi kanıtlamaya, kendimizi göstermeye mecbur tutuluyoruz. Devamlı İslam kötü ve tutucu gösterildiği için biz de tam tersine öyle olmadığımızı devamlı kendimizi kanıtlama zorundayız. Nerede bir etkinlik varsa, kendimizi güzel göstermek için hemen herkes orada; medya karşısında. Medya kullanmaya çalışıyor. “Biz insan düşmanı kişiler değiliz” diyerek aslında gerekmeyen yerlere de katılıyorlar. Bu da bir gerçek. Bilhassa örgütler kendilerini (İslam kuruluşlarını kastediyor) kanıtlamak mecburiyetinde kalıyorlar. Birini Anayasa Teşkilatı kontrol ettiği için (Milli Görüş), biri hep Türkiye’den bağlı olduğu için (DİTİB) herkese bir hata buluyorlar!..

Hıristiyanlara, siz neden şiddet kullandınız, neden Haçlı Seferi yaptınız? diye kimse soramıyor, söyleyemiyor. Onlar hiçbir zaman anlatmaya mecbur değiller. Ama bakın burada, her gün gazeteciler, dünyada bir yerde bir olay oluyor; Danimarka’da karikatür olayı gibi. Ertesi gün gazeteciler burada, “Neden İslam’da Şey..?” diye soruyorlar. Danimarka’da, Afganistan’da yapılandan bana ne? Ben mi suçluyum? Ama o yapan Müslüman ya! İslam adına yapılan her şeyi biz burada anlatmaya mecburuz.

Almanya’da Hıristiyanlık sekülerizm’den dolayı dinlikten uzaklaşmış sadece bir vicdan meselesi haline gelmiş günlük yaşamda yaşanmıyor. Papazlar ve bu doğrultuda eğitilmiş kişiler yaşıyor, ama normal halkın dinle ilgisi kalmamış. Aynısını bizden de bekliyorlar tabii ki. İslam’da kilise olayı yok. Bizde İslam hürdür. Allah’la kul arasında hiçbir şey yok. İhtiyacımız da yok. Bir sorunumuz olursa, bir günah işledikse başka bir insana, papaza gitmeyiz. Allah’tan tövbe dileriz. Bu Alman ve Avrupa sisteminde yürümüyor.

Benim bakış açım farklı. Kadınlar da bu hareket içinde bir yerlere gelsin diye devamlı desteklemişimdir. Alman toplumuna da bir şeyler verebilmek için çalışmaların Almanca da yapılmasını istemişimdir. Çünkü biz bu toplumun parçasıyız. Sadece bu toplumdan almak değil, ona vermemiz de gerekiyor.

Bu caminin içinde Eğitim ve Diyalog Merkezi’nin olduğunu bilmiyordum. Bu nedenle burada iş alırken pek gönüllü değildim. Çünkü yıllardan beri Diyanet ve diğer cami cemaatlerinde hep erkeklerin yönetiminde olduğunu biliyordum; hiçbir yerde kadınların yeri, adı yoktu. Ayrıca hep Türkçe çalışma yapıyorlardı, Almanlara yönelik hiçbir çalışma yoktu.

Böyle gönülsüz olarak buraya geldim. Baktım, kadınlar da yönetimde yer almış. Başkan Elif Hanım, işletme müdürümüz Zülfiye Hanım, yardımcısı da bir hanım. Halkla İlişkiler ve Medya görevlisi bir Alman’dı. İlk toplantı Almanca olarak yapıldı. Tamam bu işi destekliyorum diyerek kolları sıvadım.

Yaptığınız diyalog çalışmasıyla merkeziniz DİTİB’in yaptığı diyalog çalışması arasında ne gibi fark var?

Cami uzay merkezi gibi!..

Biz burada her gün sıradan insanlarla karşılaşıyoruz ve gerçekten gerekli bir çalışma yapıyoruz. DİTİB ile bizim bura arasındaki önemli fark şu: DİTİB merkezine her yıl Türkiye’den diplomat olarak gönderilen ve dört yıl için gelen devlet memurları var. Bunlar bizim gibi, sizin gibi ömrünü Almanya’da geçirmiş insanlar değil. Bunu nasıl ve nerede görüyorsunuz diye sorabilirsiniz? Anlatayım, işte en basit olay DİTİB’in Köln’de yapılan camisi. Hiç dikkat ettiniz mi, nasıl bir cami? Ben hiç beğenmiyorum. Bunu her zaman da söylüyorum. Çok modern. Cami şekli kalmamış. Uzay merkezi gibi bir şey!

Biz burada klasik bir cami yaptık. Çünkü kırk, elli yıldır burada yaşarken bunun özlemini çektik. Oradaki memurlar Türkiye’den geliyor ya! Türkiye’de camiden bol ne var. Hep klasik kubbeli Osmanlı camisi. Onlar mimarisi bu tür olan yapılardan bıkmışlar. Daha modern mimari bir tarz getiriyorlar. Aramızdaki düşünce farkı bu. O yüzden Köln’deki yapılan cami çok farklı. Ama İslam anlayışını temsil eden bir cami değil.

Köln merkezdeki insanları da anlıyorum. Almanca bilmiyorlar. ‘Dört yıl sonra geri gideceğiz’ diyerek öğrenmeye gerek görmüyorlar. Bunun dahası da var: Almanya’daki yaşamımızdan ve ne tür sorunlarımızın olduğundan da habersizler. Benim amcamın, ağabeyimin, dedemin derdini biliyorsunuz, araştırdınız. Ama Köln’dekiler bilmiyor. Bu nedenle Almanya’nın küçük şehirlerine tayin edilen imamların sadece namaz kıldırmak değil, buradaki cemaatin sorunlarıyla da ilgilenmeleri beklenir. Bilgileri konusunda bir diyeceğim yok. Türkiye’de yetişmiş, eğitilmiş dini bilgileri çok güzel olan akademisyenler.

Biz imamlarımızın burada yetiştirilmesini, burada üniversite okumalarını istiyoruz. Almanca olarak okusunlar ki İslam’ı anlatabilsinler. Camilerde görev aldıklarında buradaki insanların durumunu, sorununu bilerek onlarla ilgilenebilsinler.

Bunu da ancak; burada yetişmiş imamlar yapabilir.

Dinler arası diyalog birimi olarak, DİTİB Genel Merkezi’nde aynı doğrultuda çalışan birimle ilişkileriniz ne düzeyde?

Merkezde Bekir Alboğa adında bir görevli ve diyalog bölümü var. Üniversiteyi Almanya’da bitirdiği için dil sorunu yok. Merkez olarak onlar diyalog çalışmalarını daha üst seviyede politikacılarla, büyük kurumlarla sürdürüyorlar.

Biz diyalog çalışmalarımızı daha alt seviyede halk arasında yapıyoruz. Yaşadığımız yöre; işçisiyle, öğretmeni, öğrencisiyle, yaşlısıyla genciyle Türkiye kökenlilerin yoğunlukta olduğu bir yöre. Böyle bir yerde neden Almanlarla Türkler bir araya gelemiyorlar? Ben bunu yaşıyorum. Biz bunları bir araya getirmeye çalışıyoruz. Bence önemli olan da bu.

Şimdi bu soruyu ben size soracağım; neden gelemediklerini ve bununla ilgili deneylerinizi benimle paylaşır mısınız?

Almanlar Hıristiyanlardan, Hıristiyanlar

Türklerden korkuyorlar!

Almanlar Hıristiyanlardan, Hıristiyanlar Türklerden korkuyorlar! Birbirlerini tanımadıkları için kulaktan dolma bilgiler ve ön yargılar vardı. Ben eskiden Duisburg Halk Yüksek Okulu’nda çalışıyordum. Almanlar cami ziyareti yapmak istedikleri için bütün camilere ziyaret düzenliyorduk. O zamanda bu cami eski halindeyken de, Duisburg’un en büyük camisi olduğu için daha çok ziyaretçileri buraya getiriyordum. Bir anımı anlatayım: Benim üniversiteden profesörüm, Protestan din bilgisi bölümünden bir grup öğrenci ile bir camiye gitmek istediklerini; ancak camiyi bir müze gibi ziyaret etmekten yana olmadıklarını, namaza katılmak istediklerini söyledi. Üniversiteye yakın olan camileri tercih ediyordum. Bu camilerle ilişki kurup ne yapmak istediğimizi anlatınca, “Gelsinler, anlatın görsünler, ama namaz Müslümanlara ait bir ibadet. Namaz sırasında kenarda oturup bakabilirler; namaza katılmaları olmaz.” dediler. Şimdi çalıştığım bu camiye telefon ettim. Başkanlar dediler ki: “O nasıl söz, elbette katılsınlar, beklesinler. Bizim için bir mahsuru yok. İmana gelen olur!” dediler. Gelen üniversite öğrencileri namaza katıldılar.

Daha sonra üniversitede profesörle birlikte bir değerlendirme yaptık. Ne hissettiniz, nasıl buldunuz? dedik. Kimi kendisini çok huzurlu hissettiğini, kimi de sıkıldığını söyledi.

Demek istediğim, buradaki cemaat hep açıktı. Sadece bu caminin inşa edilişinden değil, daha önce de böyle diyalog çalışmalarına çok açıktı. Örneğin, 1990’lı yılların sonuna doğru Haçlı Seferleri’nin yıldönümü idi. Bu amaçla bir diyalog çalışması yaptık. Hıristiyan bir papaz gelerek, ilk defa bu camide İncil de okudu. Bir hafta sonra Türkiye’den bize bir hoca efendi gelmişti. Çok güze hitabesi olan hocaydı. O da kilisede Kur’an okudu, o da ilk defa idi. Böyle çalışmaları cemaat her zaman çok normal karşılıyordu. Açık görüşlü bir cemaatti. Şimdi de namaz vakti ziyaretçiler geliyor, alıştılar.

Alman toplumundan da Köln’deki camiye yapıldığı kadar Duisburg’daki bu camiye karşı tepki gelmedi. Bunun nedeni ise Duisburg tam tipik bir işçi kenti oluşu. Burada işçiler yıllarca madende beraber çalışmışlar. Bunu, maden işçisi olan Alman Wolfgang Köhler çok güzel ifade ediyor: “Bu caminin temeli gördüğünüz gibi değil, bin metre yerin altında. Kırk, elli yıl önce yerin altında biz beraber çalışıyorduk. Hıristiyan’mışsın, Müslüman’mışsın, Türk’müşsün, Alman’mışsın hiç fark etmiyordu. Hepimiz simsiyahtık!.. Kantinde birlikte yemek yedik, Madenci evlerinde beraber oturduk, beraber yaşadık ve pideyi beraber paylaştık. ‘Su sızıyor sızıyor kaşların arasından’ türküsünü iş arkadaşım Mehmet’le birlikte söyledik!..”

Görüldüğü gibi diyalog burada, beş yıldan beri devam eden cami inşaatı sırasında oluşmadı; bunun başlangıcı, temeli çok önceleri böyle atılmış.

‘Müslümanların doğum ve ölüm kayıtları tutulacak’

Zehra Yılmaz Almanya’da yetişmiş, Alman yaşam ve kültürünü içselleştirmiş genç ve bilge biri. Bu özelliğiyle, İslam dinindeki uygulamalara, yazılı ve sözlü kaynaklara eleştirisel yaklaşımında da önemli rol oynuyor, her ne kadar İslam’ı sahiplenmiş olsa da. 900 kayıtlı üyesi, Türkiye’den gönderilen üç din görevlisinin bulunduğu, çok yönlü çalışan ve Alman yetkililerin, kilise papazlarının gözü üstünde olan böyle bir caminin önemli elemanı olan Zehra Yılmaz, Türkiye kökenli İslamcı kuruluşları yakından tanıyor. Yaklaşık 40 yıldır dini kuruluşlar tarafından sık sık dillendirilen, Almanya’nın İslam’ı resmi din olarak tanıması, muhatap alması konusu hâlâ bir çözüme kavuşmuş değil. Bununla ilgili nasıl bir sürecin yaşandığını Zehra Yılmaz şöyle anlatıyor:

“Öteden beri Alman politikası kendine muhatap bir kuruluş arıyordu. Milli Görüş en eski kuruluşlardan biri olduğu için bir dönem Almanlar bununla beraber çalışıyorlardı. Milli Görüş gözde idi. Federal Anayasayı Koruma Teşkilatı tarafından izleniyor gerekçesiyle ondan vazgeçildi. İslam Kültür Merkezleri Birliği, Süleymancı kardeşlerimiz muhatap alındı. Bunlarla diyalog çalışmaları yapıldı. Onlar da yatılı okulları kurmaya ve kendi hocalarını buralarda yetiştirmeye başlayınca, uyuma ve entegrasyona karşıdır denilerek, onlar da gözden düştü.

Şimdi sırada DİTİB var. Gerçekten Diyanet en liberal, açık görüşlü gibisi!.. Alman politikası muhatap olarak, ‘Diyanet’ diyor ama, ben Almanlara güvenmiyorum, gelecek yıllarda bu da değişebilir! Bir daha hangi kuruluş olur bilemiyorum. Ben bunu Duisburg’da yirmi yıldır görüyorum, bütün Almanya için de geçerli.”

Geçmişte Alman yetkililer, kuruluş olarak DİTİB’i, Türkiye Hükümeti’ne bağlı olmasını gerekçe göstererek muhatap almıyorlar, İslam’ı resmen temsil etme yetkisinin önünde bu bağlılığı bir engel olarak görüyorlardı. Ancak; bu konuda DİTİB’in son yıllardaki girişimleri kiliselerle yakın ilişkileri, Ramazan ayında iftar sofraları kurma, 1998’de başlatılan Açık Kapı Günleri gibi (Her yılın belirli günlerinde cami ve kiliseler karşılıklı ziyaret ediliyor vb.) açılımlarla, Alman etkili kesimlerin ilgisini çekmek için direniyor. DİTİB’in zaman zaman şova dönecek kadar yaptığı çalışmaların, gösterilerin bir amacı da Almanya’nın muhatap alması ve bu ülkede İslam dinini resmen tanımasına yöneliktir.

Köln’deki Merkez Camisi ve Buluşma, Eğitim Merkez Binası’nın 7 Kasım 2009’daki temeli atılması nedeni ile yapılan basın açıklamasında “En büyük göçmen kuruluşu ve dini topluluk olarak DİTİB birim ve dernekleriyle Almanya genelinde yaklaşık 1 milyon insana ulaşmaktadır.” deniyor. Sosyal Demokrat Parti (SDP) ve Yeşiller’in “Bavyera Yaşam Dünyaları” adı altında ortaklaşa, 29 Ocak 2010 tarihinde düzenledikleri Münih Eyalet Parlamentosu’ndaki kabul sırasında ise konuşan DİTİB Merkez Bürosu Diyalog Sorumlusu Bekir Alboğa, DİTİB’in Almanya genelinde sürdürdüğü çalışmaları anlatırken oldukça dikkati çeken şu açıklamalarda bulunuyor: “Almanya’daki 15 eyalette birliklerimizi kurduk. Önümüzdeki günlerde İslam’da olmadığı halde dini kayıt işlemine geçiyoruz. Kiliselerin yaptığı gibi ‘Müslüman’ım’ diyenler DİTİB kanalıyla buraya kayıtlarını yaptırabilecekler. Bu sistemde Müslümanların doğum ve ölüm kayıtları tutulacak. Tüm bunları DİTİB temelinde, İslam’ın Almanya’da diğer dinlerle eşit tutulması ve resmen tanınması için yapıyoruz. Şimdiye kadar 900 diyalog elçisi yetiştirdik.”

İki arada bir derede kalış sürecinde yaşananlar

DİTİB Almanya yönetimi, özellikle 1980’den sonra Türkiye Diyanet ile, deyimi yerinde ise, iki arada bir derede kalmıştı. Nasıl mı? Bilindiği gibi, toplumsal yaşamın her alanında Türkiye gibi farklı bir ülkeden, toplumsal yaşamın her alanında oldukça farklı Federal Almanya’ya işçi olarak gelen bölük bölük insanlar vardı. Vasıflı, vasıfsız işçi olarak gelmişlerdi, ama insandılar, insan olarak da yaşayacaklardı. Bunlar yiyip içecekler, giyinip kuşanacaklar, cinsel gereksinmelerini herhangi bir şekilde gidereceklerdi. Kimileri inanışlarına sarılarak hoca nikâhıyla eş edinecek, kimileri dost-arkadaş olarak birlikteliklerini sürdürecek, kimileri ise genelevlere giderek bu gereksinmelerini karşılayacaklardı. Bunların hepsi yaşanmıştır. Bununla ilgili kitaplar daha yazılmamıştır. Uzunca bir süre resmi ve gayri resmi bir biçimde Türkiye’den taşınan İslam dininin filizlenmesi de işte böyle bir ortam içinde her rengi barındırarak gelişmeye başlamıştır, aşağıdaki örneklerde görüleceği gibi. Alman sendikalarını bile devreye sokacak kadar kamuoyunun dikkatini çeken gelişmeler yaşanmıştır.

DİTİB’in Duisburg’daki cami derneklerine bağlı cemaatleri, 10 Aralık 1989’da yapılacak yöredeki Yabancılar Meclisi seçimlerine katılmak istediklerini belirten, DİTİB’in Köln’deki genel merkezine; Genel Başkan Osman Nuri Gürsoy’a 15.10 1989 tarihli yazıyla başvuruda bulunuyorlar. Yazıda “DİTİB’e bağlı cami cemiyetlerinin arzusuyla liste olarak katılmak istiyoruz. Başkanı bulunduğunuz Diyanet İşleri Türk İslam Birliği cümlesinin “İşleri” kelimesini çıkartarak listemize başlık yapmamızı düşündük. Bu hususta müsaadelerinizi ve cevabınızı bekliyoruz. Saygılarımızla” deniliyor.

Cevat Öztürk (Liste sorumlusu)

Bu başvuruya Köln DİTİB merkezinden verilen yanıt şöyle:

“İlgi: 15.10.1989 tarihli yazınız,

İlgi yazı ile birliğimize ulaştırdığınız teklif incelenmiştir.

1- Yabancılar Meclisi seçimlerine katılmak üzere birliğimizin resmi adı olan “Diyanet İşleri Türk İslam Birliği” ifadesinden “İşleri” kelimesini çıkartarak “Diyanet Türk İslam Birliği” ismini kullanmanızda bir sakınca görülmemiştir.

2- Bölgenizde Türk toplumunun birliği doğrultusunda yapılan çalışmaları takdirle karşılıyoruz.

Başarı dileklerimizle.”

Osman Nuri Gürsoy (Başkan)

DİTİB’in kuruluşunun üzerinden dört yıl geçtiği halde, anımsadığım kadarıyla Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Almanya üzerine yeterince geliştirdiği bir çalışma ve örgütlenme planı olmadığı görülüyordu. Türkiye’de siyasi alandaki istikrarsızlık da bu konuda DİTİB’i olumsuz etkileyen faktörler arasındaydı. İslam Kültür Merkezleri ve Milli Görüş gibi İslamcı kuruluşlar, DİTİB Almanya’ya gelmeden en az on beş yıl önce bu ülkede teşkilatlanmaya başlamışlardı. Son gelen DİTİB’le adı geçen bu kuruluşlar arasında devam eden rekabet süreci içinde birinden çıkıp, ötekine giren cami dernekleri hareket halindeydi. Böyle bir ortamda DİTİB, Diyanet İşleri Türk İslam Birliği adının içindeki ‘İşler’i cami derneklerinde gelişigüzel kullanılmasından yana değildi. Alman Sendikalar Birliği’nin yazısı o döneme ışık tutan önemli belgelerden biri.

İslamcı teşkilatlar üzerine

Alman Sendikalar Birliği’nden Başbakan Johannes Rau’ya!..

20 Ekim 1979 tarihinde dönemin Kuzey Ren Westfalya Başbakanı Johannes Rau’ya Alman Sendikalar Birliği (DGB) Yürütme Kurulu Üyesi ve yabancı işçiler sorumlusu Karl Schwap’ın imzasıyla gönderilen yazı tarihi bir belge olarak Türkiye kökenli İslamcı kuruluşları anlatıyor. Bu önemli açıklama, başta Diyanet olmak üzere devletin bir yanının içinde olan İslamcı akımların Almanya’ya nasıl yansıdığını, kendi aralarındaki inişli çıkışlı gelişmelerin nasıl yurtdışına taşındığının bir göstergesi. Karl Schwap diyor ki:

“Kuzey Ren Westfalya Kültür Bakanlığı’nın 21.3.1979 tarihinde tüm okul yönetimlerine, Türk çocuklarını dini bayram nedeniyle okuldan serbest bırakılmalarına ilişkin genelge gönderildiğini, bu genelgede İslam Kültür Merkezi Köln e.V. kuruluşuna değinildiğini öğrendik. Söz konusu merkezin Federal Almanya’da yaklaşık olarak 130 şubesi bulunduğu ileri sürülmektedir.

Söz konusu genelgede İslamiyet’i ilgilendiren konularda kuruluşun Köln merkezine veya şubelerine veya Medrese-i Nuriye adlı kuruluşa başvurmaları önerilmektedir. Böylelikle Türkiye’de yasaklanmış olan bu kuruluşlara Almanya’da resmi bir kapsam verilmektedir.

Bu kuruluşun, hükümetin Kültür Bakanı Sayın Girgensohn’a kamusal-hukuk kurumu hakkının derneklerine tanınması için başvurduklarını da öğrendik.”

Süleymancılığın tarihi süreç içinde, 1952’de Demokrat Parti’yi, 1977’de Adalet Partisi’ni desteklediği, Süleyman Hilmi Tunahan’ın damadı olan Kemal Kaçar’ın bu partiden İstanbul milletvekili seçildiği, İkinci Dünya Savaşı’nda ise Hitler’in Müslüman olduğu söylenerek desteklendiği ileri sürülen yazıda şunlar anlatılıyor:

“Türkiye Cumhuriyeti Devlet Bakanından öğrendiğimize göre, 24.7. – 25.8.1979 tarihleri arasındaki Ramazan döneminde Diyanet İşleri Başkanlığı 26 din adamını Avrupa’ya yollamıştır. Aynı dönemde Süleymancılar 150, Alparslan Türkeş’in Milliyetçi Hareket Partisi yandaşları 100 ve Necmettin Erbakan’ın Milli Selamet Partisi yandaşları 150 vaizi Avrupa’ya getirmişlerdir.

Ramazan döneminde Diyanet İşleri Başkanı Tayyar Altıkulaç Federal Almanya’da bulunmasına rağmen İslam Kültür Merkezleri’nin davetlerini kabul etmeyerek, camilerdeki toplantılarına katılmamıştır. Bunun nedeni T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı ile Kültür Merkezleri’nin Kur’an’ı farklı biçimde yorumlamalarından ileri gelmektedir.

Öte yandan Türkiye’de Süleymancılık görüşünü savundukları saptanan din adamları derhal görevinden alınmaktadır. Ancak; bu kişilerin kısa bir zaman sonra İslam Kültür Merkezleri tarafından vaiz olarak Federal Almanya’ya getirildikleri izlenmektedir.

İslam Kültür Merkezleri’nin devlet eliyle desteklenmesi veya bunlara kamusal-hukuk kurumu hakkının verilmesi,Federal Almanya’da yaşayan Türk vatandaşları üzerinde dinsel bir terörün doğmasına yol açacaktır. Türk vatandaşlarının tek dinsel temsilciliği haline gelecek olan bu kuruluşlar ellerine geçen olanaklardan sonuna kadar yararlanabileceklerdir. Böylelikle Federal Almanya Devleti içerisinde yeni bir İslam Devleti’nin doğmasına yol açılacak ve iki kültürün bir arada yaşaması daha da zorlaşacaktır.

Diğer Avrupa ülkelerinde yaşayan Türk işçileri ve dış politika açısında doğacak sorunları da ayrıca hatırlatmak isteriz. Bu nedenlerle Federal Almanya’da yaşayan Türk işçilerinin çıkarlarını da düşünerek söz konusu İslam Kültür Merkezleri’ne devletin sahip çıkmamasını ve bunlara kamusal-hukuk kurumu hakkının tanınmamasını sizden rica edeceğiz. Saygılarımla.” (DGB-Haberler 7.8.1980)

Almanya’nın, Türkiye’deki resmi ve gayri resmi İslamcı ve ırkçı akımları yakından izlemediği söylenemez. Bu 30 Ekim 1961’de işçi alımının başlamasından önce de vardı, sonra da oldu. Hele bu birinci aşamada sadece Türkiye’de Konsolosluklar, istihbarat elemanları, gazeteciler ve turistler tarafından gezip görülerek bilinip öğrenilirken, işçi sevki ile başlayan ikinci aşamada dinin her parçası, az bileni, çok bileni, bu seferi yolculukta Almanya’nın her köşesine dağıldı. Böylece bir de bu göçle, çıplak gözle görülecek kadar görünüyor ve tanınıyordu bu akımlar. Federal Anayasayı Koruma Teşkilatı tarafından her yıl, izlendiklerinin bir kanıtı olarak çıkarılan raporda yer verilince yazılı belgeye de geçmeye, kamuoyunun bilgisine sunulmaya başladılar.

Almanya’nın elli yıldır İslam dinini resmi din olarak tanımamasının temelinde geçmişten bugüne kadar oluşan birikimler yatıyor. 1970’li yıllardan bu yana Türkiye çıkışlı İslamcı teşkilatlar resmen tanınma ve kiliselere tanınan yasal olanakları elde edebilmek için bulundukları kentlerde yerel yönetimlerin ileri gelenleriyle; belediye başkanları ve siyasi parti temsilcileriyle yakın ilişkilere girdiler, onları yemekli toplantılara davet ettiler, onurlandırdılar. Tanınmış Alman Müslümanların peşlerine takıldılar. Bir yandan da cemaatlerinin Alman vatandaşı olmasını ve politikacıları etkilemesi kampanyasını gündemlerine aldılar. Bunun için her tür olanaklar devreye sokuluyordu. Kiliseler statüsünü kazanmak oldukça önemliydi. Çünkü bunun gerçekleşmesinin sonucunda önemli bir gelir kaynağına kavuşulacaktı.

İslamcı kuruluşların bu süreçteki beklentilerinin daha iyi anlaşılabilmesi için bir belgeden örnek vermek istiyorum: Tanınmış Alman Müslümanlarından ve 27.11.1994’te Köln’de kurulan Almanya Müslümanlar Merkez Konseyi’nin (Zentralrat der Müslime in Deutschland) Danışma Kurulu Üyesi Dr. Ayyup A. Köhner 1997 yılında “Özerklik meselesiyle alakalı muhtıra” başlıklı çıkardığı bildiride aynen şunları yazıyor:

“Acaba Müslümanlar, sendika ve partiler gibi özerklik olmadan bu ülkede haklarını arayamazlar mıydı? Çünkü onların da özerkliği yok. Müslümanlar arasındaki özerklikle alakalı henüz dini ve kamuya açık herhangi bir tartışma yapılmış olmamasına rağmen bazı İslami çevreden yetkililer özerklik almak için teşebbüse geçtiler.

Sözüm ona özerkliğin İslam’a ve Müslümanlara tanınması Alman toplumunda onlara hoşgörü, adalet ve saygı kazandıracak. Ayrıca çocuk yuvası (kreş), hastane, okul ve buna benzer sosyal tesisler kurabilecek ve finansmanı için devlet yardımları (sübvansiyon) da elde edilebilecek. Ve nihayet Alman devletinin yardımıyla Müslümanlardan kilise vergisi şeklinde (Kime aktarılacağı belli olmayan) zekât toplanabilecek.”

DİTİB’in çok yönlü oluşu Almanya’yı korkutuyor mu?

DİTİB; hem cami, hem cemaat sayısı bakımından, hem de Türkiye’de devlet dini oluşu nedeniyle Almanya ve Avrupa’da oldukça avantajlı konumda. Bir de üstüne üstlük sekiz yıldır arkasında AKP hükümeti var. Bu bakımından DİTİB, Alman Devleti’nin muhatap olarak resmen tanıması için en yakın aday gibi görünerek çalışmalarının ağırlığını bu yöne doğru kaydırıyor.

DİTİB, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bir kuruluşu olması nedeniyle, bu ülkede faaliyet gösteren Türkiye kökenli İslam kuruluşlarının da, bu bakımdan merkezi sayılır. Aralarında, Türkiye’deki iktidar değişikliklerinden ve çıkarlardan kaynaklanan belirli ayrılıklar olsa da; başları Kur’an’a bağlı olduğundan dolayı bunlar ideolojik ayrılıklar değil. Kendi deyimlerine göre, ayrı ayrı yollardan son hedefte birleşmek amacıyla yürüyorlar; zaman zaman aralarında gerginlik yaşandığı dönemler olsa da.

Gün oldu, devran döndü, DİTİB’in, Kaplancılar dışında öteki İslam kuruluşlarla ilişkileri gelişti. 28 Mart 2007’de Köln’de Almanya Müslümanlar Koordinasyon Konseyi kuruldu. Dört büyük çatı örgütü olan kurucu üyeler ise şunlar: Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB), İslam Konseyi, İslam Kültür Merkezleri Birliği (İKMB) ve Milli Görüş’ün de içinde olduğu Almanya Müslümanları Merkez Konseyi (AMMK).

Bunun da daha da öncesinde Almanya’daki DİTİB camilerinde 2006 yılına kadar okutulan Kur’an öğrenme alfabelerinin çok sayıda çeşitlilik içinde olduğu görülüyordu. Önemli bir kısmı cemaatlere ait yayınlardı. Örneğin Süleyman Hilmi Tunahan’ın elifbası, Milli Görüş’ün, bu işin ticaretini yapan Yusuf Tavaslı’nın, Ali Haydari’nin elifbaları en çok tutulanlar arasındaydı. Standart bir elifba olmadığı için Fethullah Gülen taraftarlarının çıkardığı Zaman ve Erbakan çizgisini sürdüren Milli Görüşçülerin Milli Gazete’sinin promosyon olarak verdiği elifbalar DİTİB camilerinde okutuluyordu.

Ancak 2006’nın ikinci yarısında DİTİB’in kendi bastırdığı alfabe ve din bilgileri kitabı için din görevlilerine, bunları zorunlu olarak okutma talimatı verildi. Bu tarihe kadar hocalar ‘Biz hangi kitabı okutacağız?’ yakınmaları üzerine bu düzenlemeye gidildi.

Ayrıca DİTİB’in, öteki İslam ülkelerinde gelen göçmenlerin arasında da çekim merkezi haline gelmeye yüz tuttuğunu gözden uzak tutmamak gerekiyor. Almanya’nın, İslam dinini, dinler arasında resmen tanımamasının ve buna karşı yıllardır direnmesinin birçok nedenini, gelecek için beklentisini bunların içinde aramak gerekiyor. Devlet içinde devlet olan DİTİB’in tarihi çarpıcı örneklerle doludur. İşte bunlardan birkaçı:

DİTİB EVREN CUNTASININ ÜRÜNÜDÜR

DİTİB’in kuruluşuna faşist Evren Cuntası damgasını vuruyor. Bütün olanaklar seferber ediliyor. Doğrudan Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği’ne bağlanıyor. Cuntanın uyguladığı terör ve baskıdan yurtdışına çıkmak zorunda kalan devrimciler, demokratlar, cuntadan zarar görenler Batı Avrupa ülkelerine, özellikle Almanya’ya sığındılar. Alman kamuoyu, ilerici güçler, başta işçi sendikaları cuntaya tepkilerini gösterdiler, Türkiyeli sığınmacılara sahip çıktılar. Aynı yaklaşımı Belçika, Hollanda, Avusturya, Danimarka, Fransa, İsveç ve İsviçre gibi ülkeler de gösterdi. Cunta, bu dalgayı, dayanışmayı kırmak amacıyla, her türlü yığınsal gösteriye karşı, yazılı, sözlü karşı gösteri düzenlemek, kendilerine karşı olanları izleyebilmek için duygu yüklü sözleri kullanıp ‘Din ve vatan sevgisi!’ sömürüsü yaparak DİTİB’i, Koordinasyon Kurullarını Federal Almanya genelinde devreye soktu.

Eski Kültür Bakanlarından Fikri Sağlar, 18 Ağustos 1995 tarihli Siyah Beyaz gazetesinde, Milli Güvenlik Kurulu’nun şeriatçılara verdiği desteği, nasıl öğrendiğini şöyle anlatıyor: “MGK’nin çok gizli kaydıyla Bakanlığa gönderdiği talimat yazısını bakan olunca öğrendim ve karşı yazı yazarak, bunu yürürlükten kaldırdım.” Sağlar, dinci dernek ve vakıfların MGK kararı ile kurulduğunu ve desteklendiğini belirterek “Çift gizli mühür vurulmuş, Kültür Bakanlığı’na görev yükleyen MGK kararını, Bakanlığa gelişimin haftasında gördüm ve bu karara karşı çıkarak, MGK’ye başvurdum. Hem gizli belge, hem de yazışmalarım bakanlığın arşivlerindedir. Sonuçta bu işleyişi durdurdum. Yerine aynı amaca yönelik olarak Avrupa’da Kültür evleri, Türk Kültür Merkezleri projesini getirdim. Söz konusu projeler bakanlıkça yürürlüğe kondu. Ancak üzülerek belirteyim ki, dinci örgüt ve vakıfların kurulması için ayrılan bütçenin yarısı kadar bir payı Kültür Evleri için alamadım.” diyor.

“Genelkurmay Başkanlığı’nın, ‘Eşi sıkmabaş, namaz kılıyor, tarikatla bağlantısı var.’ gerekçesiyle bazı subayları ordudan uzaklaştırması sadece göz boyamadan ibarettir. Bugünkü radikal İslamcı belanın müsebbibi bizzat ordudur. Sözde İslamcılar ordunun kucağında beslenmiş ve büyütülmüş, şimdi önü alınmayacak noktaya taşınmıştır. Güneydoğu’daki Hizbullah örgütünün neredeyse kurucusu, besleyicisi, hatta kullanıcısı silahlı kuvvetlerin üst komuta kademesidir. 1985’te MGK tarafından alınan karar üzerine Hizbullah büyütülüp güçlendirilmiş, hatta kimi silahlı kuvvet karargâhlarında eğitilmişlerdir.

Dönemin Cumhurbaşkanı Evren’ın başkanlığında Başbakan Özal’ın da katıldığı MGK toplantısında tarikatlara yardım edilmesi görüşülerek kabul edildiğini belirten Sağlar “Bunun için Kültür Bakanlığı görevlendirildi ve bu konuda ilk etapta kullanılmak üzere 350 milyon Dolar ayrıldı. Demirel’in danışmanlığını yürüten Namık Kemal Zeybek’in, karar uyarınca dinci tarikatlarla ilişki kurarak Almanya başta olmak üzere büyükelçiliklerin de katkısıyla çok sayıda dinci vakıf ve dernek kuruldu” diyor.

Diyanet İşleri Başkanlığı Yayın Dairesi sorumlularından edinilen bilgiye göre, 1989 yılında Federal Almanya’ya altı tır dolusu kitap yollanıyor. Bu kitapların yüzde 65’inin Kur’an, Kur’an okumaya giriş ve Kur’an’ın meali olduğu belirtiliyor.

DİN GÖREVLİLERİNDEN
SÜREKLİ İSTENEN GİZLİ RAPOR!

Eski bir din görevlisi bu konuda ilginç bir açıklamada bulundu. Can güvenliği nedeniyle kendi istemi üzerine adını ve yerini belirtmeden söylediklerini özetleyerek buraya alıyorum:

Kuzeyren Westfalya Eyaleti’ndeki T.C. Başkonsolosluklardan birine bağlı olarak caminin birinde görev yaptığı sırada Başkonsoloslukta din görevlilerinin ortak bir toplantısı oluyor. Bu toplantıda konsolos din görevlilerinden bölgelerindeki sağ-sol dernekler ve üyeleri hakkında bilgi istiyor. Toplantıya katılan 60 kadar din görevlisinden yalnızca ikisi bu isteme karşı çıkarak, böyle bir görevlerinin olmadığını söylüyorlar. Eski din görevlisi şöyle diyor: “Arkadaşlarımız arasında başkonsolosun istemine uyarak bilgi toplama işleriyle uğraşanlar çoktu.”

Bu konuda görüşüne başvurduğum o dönemin Essen Başkonsolosu Önder Alaybay, bölgesinde Başkonsolosluğa bağlı olarak görev yapan 46 din görevlisi olduğunu; bunlarla bazen on beş, bazen de ayda bir toplantı yaptığını açıkladı; ancak bu görevlilerden bilgi toplamaları isteniyormuş doğru mu soruma tepki göstererek, konuşmalarını kaydetmek için açtığım teybi kapattırdı ve böyle bir uygulamadan haberi olmadığını söyledi. Din görevlilerini savunarak “Onlar devletin memurlarıdır. Devletin görüşü neyse onu savunurlar.” dedi.

Yıl 1986. DİTİB’in Köln’deki genel merkezinde Federal Almanya’da görev yapan din görevlilerinin iki gün süren bir toplantısı oluyor. O dönemde DİTİB başkanı olan, yakınları Türk gizli polisinin elamanı olduğu söyledikleri Niyazi Baloğlu açış konuşmasında “Aramızda Ankara’dan gelmiş yetkili arkadaşlar bulunuyor. Bunlar sizlere konuşma yapıp bazı bilgiler verecekler.” diyor. Bu konuşmayı orada bulunan din görevlilerinden biri teybe kaydediyor. Teypten daktiloya çekilen metin 1990’ın ortasında elime geçti.

Toplantıda konuşan Albay rütbeli A. Ateş “Sayın Başbakanım, Almanya’da yılmadan usanmadan çalışan bütün görevlilere selamlarını iletmemi buyurdu, ben de iletiyorum. Konumuz psikolojik hareket. Bu yepyeni bir savaş türüdür. Çok sinsi, çok bilimsel ve çok geniş boyutlu bir savaştır.” diyor.

Yarbay A. Ateş, dünya ve Türkiye’deki gelişmeleri konu edinen uzun konuşmasının bir yerinde sözü Federal Almanya’ya getirerek diyor ki: “Türkiye’de olduğu gibi Almanya’da da bazı gruplar vardır. Halbuki Müslümanlık hiçbir gruba ait değildir. Müslümanlık beynelmileldir, cihanşümüldür (evrensel). Ama gruba mal edilir ki, senden olmayan kafirdir; sen hak yolundasın, desinler. Bu örgütler bittikten sonra terör başlar, cihat zorunludur. ‘Vur kafasına!’ denir. Peki, bu propagandaya nasıl karşı çıkılır? Bunu önlemek gerekiyor. Bunu yapabilmek için de güçlü bir istihbarata ihtiyaç vardır. Denir ki, falan grup şu malzemeyi kullanıp propaganda yapacak. Önceden haber alınabilirse, karşı bir propaganda ile etkisiz hale getirilebilir. Deniyor ki: ‘Türkiye kâfir ülkesidir, dârülharb ülkesidir, Müslümanlık güdüm altındadır. Hakiki Müslümanlık şu şu ülkelerdedir’ istihbaratını alırsak hemen biz de gazetelere ilan verip, efendim şu kadar imam hatip okulu, şu kadar ilahiyat fakültesi, ve 50 bin din görevlisi var. Hiç kimseye, sen niye namaz kılıyorsun ya da neden oruç tutuyorsun, diye soran yok?’ deriz. Böylelikle daha o kişiler propagandalarını çıkarmadan biz sövmeye başlarız! İşte buna önlem denir.”

Konuşmacı, Türkiye’nin dünya üzerinde önemli bir yere sahip olduğunu ve bu nedenle düşmanın daha çok oluşunu, Federal Almanya’daki hocaların bunun neden önemli olduğunu kavrarlarsa karşı mücadelede başarılı olacaklarını anlatarak, “Türkiye genç ve dinamik bir millettir. Çok gence sahiptir. Federal Almanya’da ise gençlerin sayısı geriliyor. Hatta çocuk olmadığı için okullar kapatılıyor. Eskiden Avrupa’da her şey ithal ediliyordu. Ancak şimdi gittiğimiz her Alman dükkânında Türk mamulleri görüyorsunuz. Bu yüzden dinamik bir şekilde olduğundan düşmanımız çoktur.” diyor.

Albay konuşmasının sonunu şöyle bağlıyor: “Size anlattığım gibi propagandalar olsun, istismarlar olsun doğru bir teşhis koyabilmek için sizlerin yardımınıza ihtiyacımız var. Bu konuda sizlerden yardım bekliyoruz. Sizler, gördüğünüz, duyduğunuz haberleri bize iletin. Ben size posta kutusu numarası vereyim; mektuplarınızı ya da raporlarınızı buraya gönderin. Gönderdiğiniz haberler ve her türlü haberler belirli bir grup tarafından incelenecek ve yetkili bölüme aktarılacaktır. Göndereceğiniz mektuplar incelendikten sonra imha edilecektir, merak etmeyim. Posta kutusu 26 – Bakanlıklar Ankara”.

“Bizim elimizde İncil, onların elinde topraklarımız vardı!..”

DİTİB üzerine verilecek örnekler bu kadarla bitmez ki. Kapitalist bir devletin elinde araç olan din bugüne gelinceye kadar içinden çıkılmaz hale getirildi. Kimini zenginin zengini etti, kimisi hastasına ilaç, çocuklarına aş, ölüsüne kefen bulamadı. Her dönemde din bir para etti ki!... Kenya Devlet Başkanı Kenyattu’nun şu ünlü sözü bana bizim yaşamımızı anımsatıyor: “Batılılar geldiklerinde ellerinde İncil, bizim elimizde topraklarımız vardı. Bize, gözlerimizi kapayarak dua etmemizi öğrettiler. Gözümüzü açtığımızda ise; bizim elimizde İncil, onların elinde topraklarımız vardı.” Amerikalılar önce Türkiye’ye süttozu, yağ, Barış Gönüllüleri ve Dolar’la geldiler. Bize süttozu, yağ verdiler, Barış Gönüllüleri ile içimizi dışımızı öğrendiler, planlar programlar yaptılar; Dolar’ı gösterdiler topraklarımıza üsler kurdular. Bizi komünizmle korkutarak gözlerimizi kapadılar. Gözlerimizi açtığımızda onlar, yerli işbirlikçilerle, toplarıyla, tüfekleriyle, üsleriyle yayılmışlardı yurdumuzun dört bir köşesine!..

Başkonsolosluklarda görev yapan din ataşeleri adı altındaki görevliler bölgelerindeki din görevlilerinden her ay rapor istiyorlar. Bu raporların ilginç olanı, din görevlilerin kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini içeren raporlar değil de, bir istihbarat görevlisinden istenen raporlar oluşudur. Buna birçok din görevlisi itiraz ederek, kendi mesleklerinin bu olmadığı, bunun için özel eğitim almadıklarını dile getirmişlerdir. Din görevlileri bu tip rapor hazırlamaya kalkarlarsa çok farklı ve sakıncalı gelişmelerin olacağını vurgulamışlar, kendi arkadaşları arasında bile birbirini çekemeyenler, rapor gizli olduğu için, aslı olmayan ihbarlarda bulunanlar çıkabileceğini söylemişler, ataşelerin ve konsoloslukların bu doğrultuda dikkatini çekmişlerdir.

Ataşelikler ve konsolosluklar tarafından “Bu bir memlekete hizmet etmektir!” savıyla din görevlilerin her ay böyle bir raporu vermek zorunda oldukları uyarısı yapılmış, vermeyenler atmayla ve maaş kesme ile tehdit edilmişlerdir.

Avrupa’daki tüm DİTİB Din Görevlilerinden istenen bu raporların, ataşelikler eliyle toplandığı ve bağlı olan konsolosluklara verildiği belirtiliyor. Daha ziyade 1980 Türkiye’de faşist darbenin ardından Almanya başta olmak üzere öteki Avrupa ülkelerinde çalışan Türkiye kökenli işçiler, aydınlar arasında böyle bir çalışmanın başlatıldığı ve bunun bugüne kadar geldiği biliniyor. Din görevlilerini ajanlık göreviyle de görevlendiren Türkiye hükümetleri ağır bir sorumluluğun yükünü taşıyorlar.

Din görevlilerine, hangi konular üzerine araştırma yaparak rapor hazırlayacaklarına dair yetkililerin verdiği soru listesi şu şekildedir:

Düzenlenen etkinliklere ait duyuru amaçlı:

Afişler, broşürler, el ilanları ve kitapçıklar.

Dağıtılan yayınlar veya para ile satılanlar:

Dergiler (Aylık, haftalık veya günlük),

Gazeteler (Aylık, haftalık, günlük).

Eğitim verilen öğrenciler:

Kız, erkek öğrenci sayısı.

Yatılı öğrenci sayısı.

Eğitimin içeriği.

Eğitim veren öğretmenler (T.C. veya yabancı uyruklu).

Faaliyet yürütürken ön plana çıkan şahıslar: (Lider konumundakiler).

El ve duvar ilanları:

Yayınlar.

Dağıtımı yapılan yayınlar.

Satılan yayınlar.

Yatılı öğrenci sayısı: (Kız, erkek sayısı).

Eğitim faaliyetleri:

Okutulan öğrenciler (T.C. ve yabancı uyruklular.)

Eğitimciler (T.C. ve yabancı uyruklu).

Eğitimin içeriği:

Düzenlenen etkinlikler:

Kermes (Açık havalarda yapılan eğlentili toplantı)

Geceler.

Ev toplantıları.

Türkiye’den veya başka ülkelerden davet edilen konuşmacıların katıldığı vaazlar.

Bağış toplama faaliyetleri:

Evlerden ve Türk işyerlerinden ziyaret edilerek toplanan paralar.

Firma (Resmi – Özel) kuruluşlarından sağlanan gelirler.

Kültürel faaliyetler:

Saz kursu, bilgisayar kursu, spor okulları vs.

Bankalar ile olan ilişkiler:

Diyanet ile ilişki kurma çalışmaları.

Almanlarla olan ilişkiler.

Din görevlilerinin yurtdışı dönüş raporları

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın 2006-2008 yıllarında, Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından her yıl Hizmete özel olarak yayınlanan “Diyanet İşleri Başkanlığı İstatistiği” kitabındaki verilere göre, 18 ülkede T.C. Büyükelçilikleri bünyesinde din hizmetleri müşaviri -bunların 8’i- Almanya, Hollanda, Belçika, Paris, Viyana, Kopenhag, Stockholm ve Londra gibi Avrupa ülkelerinde görevli, 22 başkonsolosluklar bünyesinde ise din hizmetleri ataşesi ve 1436 din görevlisi bulunmaktadır. Bu din görevlilerinden yarıdan fazlası Almanya’daki DİTİB camilerinde görev yapıyor.

Ayrıca yurtdışındaki din görevlilerinin tümünden görev sürelerinin bitiminde dönüş raporu isteniyor. Dönemin Dış İlişkiler Daire Başkanı Doç.Dr. Ali Dere imzasıyla yollanan yazının bir aslının örneği aşağıda görüldüğü gibi; raporun nasıl hazırlanacağı ve nelerin istendiği geniş kapsamlı bir içerikte yer alıyor.

“Sayı : B.02.1.DİB.0.76.02/403/01- 3209

Konu: Yurtdışı Dönüş Raporları 08/06/2006

Malumları olduğu üzere, yurtdışında uzun süreli din görevlisi olarak görev yapmakta olan personelimizden yurtdışı görevi sona eren ve Türkiye’deki asli görevine dönmelerini yurtdışı görev yeri ve görev ile ilgili öteden beri (EK-3) de yer alan konuları içeren ‘Dönüş Raporu Formatı’nda Rapor hazırlayarak dönüş tarihinden itibaren bir ay içerisinde Başkanlığımıza doğrudan ulaştırmaları gerekmektedir. Ancak bazı din görevlilerimiz tarafından hazırlanan raporların usulüne göre uygun olmadığı ve gelişi güzel bir şekilde hazırlandığı, bazı görevlilerim ize bu raporları zamanında başkanlığımıza ulaştırmadıkları müşahede edilmektedir. Halbuki başkanlığımız yurtdışı hizmetlerinde karşılaşılan sorunların tespitine, aranacak çözüm önerilerinin ortaya çıkarılmasına ve hizmetlerde daha iyiye gidişe yardımcı olacak bilgi temelli sağlıklı planlamaların yapılmasına sağlayacak katkı göz önünde bulundurulduğunda, bu bağlamda hazırlanacak raporların önemi günden güne artmaktadır.

Bu sebeple, bundan böyle din görevlilerimizce hazırlanması gereken dönüş raporları (EK-3) teki konu başlıklarına göre değil, başkanlığımızca erkek din görevlilerimiz (EK-1) ve bayan din görevlilerimiz için (EK-2) ayrı ayrı dönüş raporu formatı olarak geliştirilen ve ilişikte gönderilmiş bulunan formata uygun şekilde aşağıdaki bilgiler ve ilkeler ışığında bilgisayar ortamında hazırlanıp, bir çıktısı bağlı bulundukları Din Hizmetleri Müşavirliğimize /Ataşeliğimize onaylatıldıktan sonra bir nüshası CD veya disketi ile birlikte dönüşten önce Müşavirliğimize /Ataşeliğimize, bir diğer nüshası ise yurtiçi göreve dönüşü takiben bir ay içerisinde Başkanlığımız Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı’na teslim edilecektir.

Bu itibarla, söz konusu rapor formatlarının birer örneğinin ivedilikle dönme hazırlığı içerisinde olan görevlilerimize ulaştırılması hususunda gereğini rica ederim.”

Doç. Dr. Ali Dere

Başkan a.

Dış İlişkiler Dairesi Başkanı

Yurtdışı dönüş raporu aslı

a) Bilgilerin derlenmesinde, Başkonsolosluklarımız, Eğitim ve Çalışma Ataşeliklerimiz ile yerel belediye ve çevre okullarından yararlanılması,

b) Hizmet bölgesi, problemler ve önerilere dahil tahlil ve değerlendirmelerin doyurucu ve yol gösterici olması,

c) Müşavirlik ve Ataşeliklerim bulundukları ülke çapında, Başkanlığımız görevlilerince hizmet yürütülen camilere, ülke plakası resmi olan harfler + posta kodu (caminin bulunduğu, varsa lokal posta kodu, yoksa şehir posta kodu; genel ülke, eyalet veya posta kodu değil) + cami No’su (aynı posta kodu alanında birden fazla cami var ise) camiler 01,02,03.... diye numaralandırılacaktır. (Örnek cami kodu NL0557702, Açılımı, NL (Hollanda) 05577 (posta kodu) 02 (posta kodu bölgesindeki 2. cami) cami kodlarının mutlaka yazılması.”

“Yurtdışı din görevlisi

hizmet bölgesi bilgi ve faaliyetleri dönüş raporu (EK1/1)

Görev bölgesi nüfus yapısı (Belediyeden temin): Hizmet bölgesi genel nüfus sayımı, hizmet bölgesi. Türk nüfus sayısı ve genel nüfusa oranı.

Görev yapılan cami ve derneğe dair bilgiler: Caminin mülkiyet durumu, müştemilatı ve lojman bilgileri, cami derneği üye sayısı ve borç gelir durumu, dernek yönetiminde gençlere ve bayanlara yer veriliyor mu?, dernek-yönetim-cemaat ve din görevlisi ilişkileri ve vakitlere göre ortalama cemaat sayısı (Türk/yabancı ve bayan-erkek).

Kur’an-ı Kerim ve din Bilgiler Kursu (Hizmet süresi): Kız-erkek öğrenci yaşlara göre (7-10;11-14;15-18) yıllık dağılım, kız erkek öğrenci-ders seviyesine göre yıllık dağılım, kurslara devam eden yaşlılar yıllık sayısal dağılımı (Bayan- erkek), kurslara devam eden gençler yıllık sayısal dağılım (Bayan-erkek), yedek öğrenci ihtiyacı var mı, nasıl karşılanıyor?

Cami eksenli gerçekleştirilen sosyo-kültürel etkinlikler (madde madde).

Türk çocuklarının eğitim-öğrenim durumları (çevre okullarında): Türk öğrencilerin genel başarı seviyeleri, yüksek öğrenime devam eden öğrenci sayısı ve oranı, okullarda din dersi veriliyor mu? Hangi sınıflarda, kim veriyor? Okullarda Türkçe zorunlu mu? Hangi sınıflarda, öğretmeni var mı?, Türk çocuklarının yaşadığı sorunlar ve çözüm önerileri.

Din görevlisi-Türkçe öğretmeni diyalog boyutu: (EK-1/2)

Gerçekleştirilen müşterek etkinlikler; sağlanan yararlar. Bölgedeki Türklerin sosyo-kültürel ve ekonomik durumu/sorunu: Türklerin sosyo-kültürel etkinlikleri, Türklerin ekonomik durumu ve işsizlik oranı, yaşanan evlilik ve aile sorunlarının nedenleri, kadınların cami eksenli hizmet ve etkinliklere katılımı/sorunları. Bölgedeki din eksenli örgüt ve gruplar: Türk dini grupları, Türk fikri akımları, gençleri etkileyen yabancı dinsel akımlar. Vatandaşlarımızın yerel halk ile diyalog boyutu ve entegrasyonu. Din görevlisinin yerel yöneticilerle diyalog boyutu: Hangi yerel yöneticilerle diyalog kuruldu?; Bundan sağlanan yararlar. Dinler arası diyalog etkinlikleri ve kiliselerle ilişkiler: Sağlanan yararlar, gözlemler ve dikkati çeken tespitler. Genel değerlendirme ve öneriler:”

İstenen bu bilgilerin çok yönlü kullanılmaya elverişli olduğu görülüyor. İşbaşına gelen her hükümetin, dünyanın birçok ülkesinden derlenmiş, din görevlilerinin farklı kişiliklerinin de yansıdığı verileri, nerede ve nasıl değerlendireceğini, kullanacağını kestirmek bu koşullar altında oldukça zor.

Konu hakkında Ankara’da Başbakanlık Devlet Arşivlerine başvuru yaptığımda, Diyanet’le ilgili raporların genele açık olan bölümde yer almadığı için ulaşamadım. Görevliler tarafından buna gerekçe olarak da bu tür belgelerin üzerinden yirmi yıl geçmeden kamuya açılamayacağı gösterildi. Bunun üzerine Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı arşivinden yararlanmak için araştırmamı sürdürüp, girişimde bulundum. Doğrudan arşive girme olanağı olmayınca ulaşabildiğim kaynaklar sınırlı oldu. Belgelerin çeşitli bölümleri kırpılmış, aşağıdaki şekilde elime geçti. Örnek olarak aynısını buraya aldım.

Din görevlilerinin yazdığı binlerce raporda nelerin olduğunu artık siz düşünün!.. Diyanetin genel yapısı ve işlevi üzerinden, bu kırpılmış belgelere bakılınca nelerin gizlendiği üzerine yeterince ipucu görülebilir.

Danimarka:

“Danimarka’da 1 Müşavir, 16 din görevlisi görev yapmaktadır. Bu ülkenin yüzölçümü 43.094 km, nüfusu 5.4 milyondur. Türk nüfusu 54.859. Mahalli sekreterlik kadrosu boştur. Din görevlilerin görev yaptığı camilerin mülkiyeti Danimarka Türk Diyanet Vakfı’na aittir. 2005 yılı Kutlu Doğum Haftası münasebetiyle din hizmetleri Müşaviri tarafından ‘Evrensel Rahmet Hz. Muhammed’ adlı bir kitap hazırlanarak vakıf tarafından bastırılmış ve ücretsiz dağıtılmıştır.

Gençlerimiz uyuşturucu ve benzeri kötü alışkanlıkların tehdidi altındadır. Ailesinden kopan ve Türk toplumundan uzaklaşan gençlere rastlanmaktadır. 2004-2005 öğretim yılında 110 kız, 88 erkek öğrenciye yüzünden okuma belgesi verilmiştir. 2005 yılında 216 kişi, 2006’da 292 kişi hacca gitmiştir. Görevlisi bulunan cami derneklerinin üye sayısı 5700 civarındadır. Danimarka Türk Diyanet Vakfı 1985 yılında kurulmuş olup cami alımlarında katkıda bulunmaktadır.

Sorunlara gelince: Birinci kuşak vatandaşlarımız dil bilmemeleri nedeniyle iş bulmakta güçlük çekmekteler. İslam dinine karşı değişik tutumda olanlar var. Kubbeli ve minareli camilerin yapımına izin verilmemektedir. Din görevlilerimizin vize sorunları var. Dini otoritenin bulunmaması sıkıntısı yaşanıyor. Çalışan işçilerimiz hac için alamamaktadırlar. Müslümanlara ait kabristan bulunmuyor. Cemaate dini bayramlarda izin verilmiyor. Yabancılarla evleniyorlar, yabancılarla gayri meşru hayat yaşıyorlar. Okullarda İslam din dersi verilmiyor. Misyonerlik faaliyetleri ve Yehova Şahitleri, yıkıcı, bölücü ve irticai akımlar faaliyet halindedir.”

Almanya:

“Hizmet bölgemdeki genel nüfus 19.08.2006 itibariyle 40741. Türk nüfus sayısı ve genel nüfusa oranı:

Sprendlingen 1025_

Offenthal 33

Buchschlag 16

Dreieichenhein 88

Götzenhein 47

Toplam Türk nüfusu 1201

Türk nüfusun toplam nüfusa oranı %3

Camimizin yekûn alanı 350 metrekare. Bölümlere ayırdığımızda erkeklere ait namaz kılınan yer 180, bayanlara ait namaz kılınan yer 50 metrekaredir. Camimize ait lokalimiz, lojmanımız, abdestlikler, tuvaletler ve cami lojmanı şeklinde düzenlenmiştir. Cami lojmanı bir oda, giriş salonu, tuvalet ve banyodan oluşmaktadır. Cami lojmanı evli ve çocuklu din görevlisinin ihtiyacını karşılayacak durumda değildir. Caminin mülkiyeti bize ait olmayıp kiralık durumdadır.

Dernek yönetim ve cemaat ilişkileri, dernek yönetimi ve din görevlisi ilişkileri fevkalade iyi durumdadır. Camiyi ilgilendiren her konuda müşterek hareket edilmektedir. Din görevlisi cemaat ilişkileri her zaman iyi durumdadır. Her iki taraf birbirinden memnuniyetlerini dile getirmektedir. Mevcut dernek yönetimim hepsi genç ve orta yaşlı olup derneğimizde gençlere yönetimde yer verilmektedir. Bayanlar ise henüz yönetimde temsil edilmemektedir. Gerek bayanların yönetime talip olmaması; bu konuda geçmişten gelen erkek yönetici bulunmasından kaynaklanmaktadır. Kur’an-ı Kerim ve dini bilgiler kursu hizmet süresi bir yıldır. Vakitlere göre cemaatin dağılımı şöyle”:

Sabah Öğle İkindi Akşam Yatsı Cuma Teravih Bayram

5-15 10-30 5-20 5-20 10-30 200-300 70-120 400

Almanya / Karlsruhe:

“Yerel yöneticilerle diyalog kuruldu. Bunlardan biri Karlsruhe Belediye Başkan Yardımcısı Ayden Müller. DİTİB Karlsruhe Merkez Camisi’nin yapacağı sosyal-kültürel etkinliklerde, belediyenin imkânları dahilinde yardımcı olunuyor; kermes, festival, turnuva, konferans ve toplantılarda yer tahsisi yapılıyor.

Bölgemizde Katolik ve Protestan kiliseleri bulunmaktadır. Bunlarla, zaman zaman karşılıklı ziyaretler yapılmaktadır. Özellikle, dünyada Müslümanların yaptığı zannedilen bazı olaylar neticesinde, kilise cemaatinin camimize ilgisi artmıştır. Papazlarla, profesörlerle yapılan toplantılarda katılımcılar Türk toplumunu tanımakta geciktiklerini ve şimdiye kadar yanlış tanıdıklarını beyan etmişlerdir. Alman vatandaşlarının camiye ve Müslümanlara bakışı tamamen değişmiş, yaşanması muhtemel olan problemlerin önüne geçilmiştir.

Genel değerlendirme ve öneriler: Almanya’ya birinci ve ikinci nesil belli bir birikimle Türkiye’den gelmişler. Şu anki camileri ve sosyo-kültürel mekânları yapmışlar ve yapmaya devam etmekteler. Yalnız son neslin ve bundan sonraki neslin böyle bir avantajları söz konusu değil. Dolayısıyla bu nesle dini ve milli eğitimi verebilmek için, Almanya şartlarına göre yatılı Kur’an kursu sistemi getirilmelidir. Uzun tatillerde bu öğrenciler özel eğitimciler tarafından eğitime tabi tutulmalıdır. Almanya’da din görevliliği çok yönlü, çok gerekli, olmazsa olmazların içinde yer alan bir görevdir. Ama eğitim de başlı başına uğraş gerektiren apayrı bir sanattır. Burada eğitime başlandığı zaman fasılasız 5-6 yıl devam etmesi gereken bir olaydır. Uzun süre devam edecek olan bir sistem getirilmelidir.”

Almanya / Frankfurt:

“Görev yapmış olduğum bölgenin çevre okullarında öğretmenlik yapan Türk öğretmenlerinden aldığım bilgiye ve kendi gözlemlerime göre, Türk çocuklarının başarı seviyeleri düşük durumdadır. Bunun nedeni de, veliler dil bilmediklerinden eğitime yeterince önemi ve çocuklarına gerekli desteği veremiyorlar. Bu ilk sırada yer alıyor. Ayrıca Alman toplumu tarafından dışlanmada neden olarak görülmektedir.

Türk fikri akımları: Hizmet bölgemizde, gençlerimizi etkileyen herhangi bir fikir akımı yoktur. Dernek Almanya’daki yabancılar çalışma grubu ile birlikte faaliyet yürütmektedir. Türklerin karşılaştığı sorunlar bu çalışma grubunda dile getirilmektedir.

Din görevlisi yerel yönetici diyaloğu: Bu kapsamda özellikle Katolik kilisesi papazları ile görüşülmüştür. Hıristiyan din adamlarına İslamiyet hakkında bilgiler verilmiştir. Kulaktan dolma yanlış bilgiler, önyargılar giderilmeye çalışılmıştır. Birlikte kardeşçe yaşamanın önemi üzerinde durulmuştur. En önemli gözlemimiz Hıristiyan din adamlarının genel manada İslami bilgilerinin oluşudur. Bu bağlamda yurt dışında görev yapacak olan din adamlarının da diğer dinler hakkında kapsamlı bilgiye sahip olmaları diyalog açısından yerinde olacaktır.”

Fransa / Lyon:

“Lyon Ataşeliği görev bölgesinde 62 Türk Kültür Derneği vardır. Bunlardan 30’unda uzun süreli din görevlisi görev yapmaktadır.

Camilerde düzenlenen kurslara 2315 öğrenci kayıt yaptırmış bunlardan başarılı olan 783 öğrenciye belge, 74 öğrenciye ise burs verilmiştir. Başkanlığın süreli yayınlarına 650 abone yapılmıştır. 2006 yılında 656 kişi hacca gitmiş vekalet yoluyla kurban kesimi kampanyasına 433 kişi iştirak etmiş, 526 kurban ihtiyaç sahihlerine gönderilmiştir. Aynı yılda Fransa’dan hacca gidenlerin sayısı 1561 kişidir.

Talepler ve öneriler: Kadrosu bulunmayan 32 dernekten acil olan 15 derneğe kadro verilmeli; bayan din görevlilerinin görevlendirilmeli ve ataşelik bünyesinde sözleşmeli bir personel istihdam edilmeli, üyesi fazla olan derneklere kadro verilmelidir, din görevlilerinin eş ve çocuklarının sağlık sigortası problemleri çözülmelidir.”

Avustralya / Sidney:

“Sidney Din Hizmetleri Ataşeliği, Avustralya’da New South Wales ve Queensland Eyaletleri olmak üzere iki sorumluluk bölgesine sahip olmakla birlikte hizmetler New South Wales Eyalet merkezli verilmektedir.

Türk nüfusu Müslümanlar içerisinde 2. sırada gelmektedir. NSW Eyaletinde 19.142, Queensland Eyaletinde 1342 Türk bulunmaktadır. Cami ile ilgisi olmayan ve kültüründen uzaklaşan nüfus bayağı yüksektir. Ciddi boyutlarda olmamakla birlikte uyuşturucu bağımlılığı problemi bulunmaktadır. Kendi haline terk edilen yaşlılar vardır.

Türk Dernekleri, NSW İslam Konseyi olarak bilinen ICNSW çatısı altında toplanmış bulunmaktadır. ICNSW yıllarca Lübnan asıllı Ali Rude tarafından yönetilmiş; şu anda ise Konseyin başkanı Kemal Ümit İşmen adında bir Türk vatandaşıdır.

Erskineville Cami Derneği ‘Cemaat Dergi’ isimli bir dergi çıkarmaktadır. ‘Dinimi Öğreniyorum’ ve ‘Peygamberimi Öğreniyorum’ kitapları tercüme ettirilmiştir. Her yıl ‘Açık Kapı Günleri’ etkinliği düzenlenmektedir. 2006 yılında Sydney’den 46 kişi hacca gitmiştir.

Dinler arası diyalog çalışmalarını Fethullah Gülen’e bağlı Feza Vakfı paralelinde Affinity Intercultural Foundation Vakfı yürütmektedir. Yehova Şahitleri vatandaşlarımız üzerinde etkili olmaya çalışmaktadır.

Talepler, sorunlar ve öneriler: Güzel Kur’an okuyan bay bayan irşat ekiplerine ve hatiplere ihtiyaç duyulmaktadır. Gönderilecek din görevlilerinin mutlaka güzel Kur’an okuyan, sosyal kişiliğe sahip kişilerden seçilmelidir. Auburn Camisi’ne görevlendirilecek din görevlisinin 35 yaş üzerinde Kur’an ve hitabeti iyi olan biri görevlendirilmelidir. Din görevlilerinin yabancı dil bilmemesi önemli bir sorundur. Başkanlık yayınlarının mümkünse ücretsiz gönderilmesi talep edilmektedir. Avustralya için hazırlanan Diyanet takvimlerinin namaz vakitlerinin isimlerinin ve arkalarındaki yazıların İngilizce de yazılmasını ve takvimlerin en geç ağustos ayının başında gönderilmesini bekliyoruz.”

DİN HİZMETLERİ MÜŞAVİRİ
DİYANET İŞLERİ TÜRK İSLAM BİRLİĞİ BAŞKANI

T.C. Berlin Büyükelçiliği Din Hizmetleri Müşaviri ve aynı zamanda DİTİB’in Genel Başkanı olan Sadi Arslan, üç yıl boyunca Almanya’da görev yaptığı süre içinde dinler arası diyalog ve ılımlı İslam konusunda önemli denecek açılımlara imza attı. DİTİB’in yirmi beş yıllık tarihine sığdıramadığını üç yıla sığdırarak, emperyalizmin (küreselleşme) o hızlı engellerini aşarak yıkıcı, saldırgan gelişmesine ayak uydurdu.

Onun nereden gelip ne yaptığına ve nasıl yaptığına bir göz attığımızda şunları görürüz:

Hakkâri Yüksekova (1963) doğumlu olan Sadi Arslan işçi bir babanın, 13 çocuğu olan bir ananın oğlu. Ana dilleri Kürtçe. Muş İmam Hatip Lisesi ve Erzurum İlahiyat Fakültesi’ni bitiriyor. Şemdinli Müftülüğü’nün ardından 2002’den 2004’e kadar Diyanet İşleri Başkanlığı Teftiş Kurulu’nda görev yapıyor. Bu baş döndürücü gelişmenin ardından 2003’te Vatikan’da Papalığa bağlı ünlü Gregoriana Üniversitesi’nde ağırlıklı olarak Hıristiyanlık, dinler ve kültürler üzerine ders alıyor, araştırma yapıyor. 2005’te T.C. İsveç Büyükelçiliği’ne Din Hizmetleri Müşaviri olarak atanıyor. 18 Aralık 2006’da ise Almanya Berlin T.C. Büyükelçiliği’ne yine Din Hizmetleri Müşavirliği’ne getiriliyor ve ardından da usulüne uydurularak DİTİB Genel Başkanlığı görevi de veriliyor. Böylece bir koltuğa iki karpuz sığdırıyor, hem müşavir hem de camilerin genel sorumlu başkanı oluyor Sadi Arslan.

DİTİB Genel Merkezi Basın ve Halkla İlişkiler Bürosu’nun çıkardığı basın bülteni ve duyurularında en çok imzası ve fotoğrafı bulunan, Sadi Arslan oldu. Şimdiye kadar gelmiş geçmiş hiçbir müşavirin ve DİTİB görevlisinin her olur olmaz yerde bu kadar fotoğrafı ve açıklaması görülmemiştir. Yine DİTİB’in hiçbir döneminde Almanya’da ve Avrupa’nın öteki ülkelerinde T.C. Başkonsoloslukları DİTİB’le bu kadar iç içe olmamıştır.

DİTİB’den çıkan yazılı ve sözlü belgeler Sadi Arslan döneminde gelecek için ılımlı İslam ve dinler arası diyalog için nasıl yatırım yapıldığını çarpıcı bir şekilde ortaya çıkıyor. Geri dönüşü olamayan ve uzun vadeli olarak hazırlanan ve yaşama geçirilen bu planda neler yok ki; yok yok!:

“Biliyor musunuz ben kimim?” adı altında Frankfurt’da dört yıl önce kurulan ve Federal boyutta İslam dini ile Yahudi ve Hıristiyan cemaati bir araya getiren projede, DİTİB, Müslüman Merkez Konseyi, Kiliseler Ortak Çalışma Grubu, Federal İçişleri Bakanlığı ve Federal Göç ve Mülteciler Dairesi (BAMF) tarafından ortaklaşa finansa edilen bu oluşum iki yıl daha devam edecek.

DİTİB, Alman Anayasasının 60 yılını beş gün boyunca kutlama kararı alıyor, Frankfurt Başkonsolosluğu Din Ataşesi tarafından organize edilen Langen kasabasında ‘İmamlar ve Papazların Dostluk Maçı!’ yapılıyor.

Camilerin yüzde 90’nında kadın kolları var. Dinler Arası İlişkiler ve Diyalog Müdürlüğü kuruldu. On haftalık hizmet içi eğitim seminerleri, Almanya genelinde diyalog seminerleri ardı ardına veriliyor. Geleceğin cami yöneticiler seminerleri, Pro Diyalog seminerleri düzenleniyor, on haftalık fahri cami rehberleri eğitimi yapılıyor; katılımcıların, Almancayı ve Türk kültürünü iyi bilenlerden olması şartı aranıyor. Yeni örgütlenme biçimi olan Eyalet Birlikleri’nin kuruluşunun ardından DİTİB yetkilileri bu çalışmalara bağlı olarak Almanya genelinde 1 milyon insana ulaştıklarını belirtiyorlar.

Sadi Arslan bu seminerlerden birinde yaptığı konuşmada şunları söylüyor (Mart 2010): “Değişik zamanlarda ve değişik konularda bilgilendirme seminerleri düzenliyoruz. 1985’te 230 dernekle yola çıkan Diyanet İşleri Türk İslam Birliği, bugün 900’e yakın dernek sayısına ulaşmıştır. Yani bir başka deyişle 25 yılda 4 misli büyümüştür. Bu kadar derneğimizi merkezden idare etmenin zorluğunu düşünerek, bölge merkezleri oluşturduk. Bölge merkezlerini güçlendirmek suretiyle de eyalet birliklerini kurduk. Almanya’da Müslümanları ilgilendiren temel mesele, dini cemaat statüsünün henüz elde edilemeyişi ve buna bağlı olarak da birtakım problemlerin çözüme kavuşturulamamış olmasıdır. DİTİB’in Alman kamuoyu ve hükümet nezdindeki olumlu imajı göz önüne alındığında, bu konuda mesafe alacağımıza inanıyorum. Genel merkez ile bölge teşkilatları arasında iyi bir iletişim ağı oluşturacağız. Hizmetlerin devamlılığı esastır. Bilenler bilmeyene bilgisini aktararak, eksikliklerimizi tamamlamaya çalışacağız. Bundan dolayı hizmet içi eğitim seminerlerini önemsiyorum.”

Diyanet İşleri Başkanlığı Alman Anayasası ile karşı karşıya!

Sadi Arslan, bir üstüne, T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı olduğu için, Almanya’da dini cemaat statüsünü elde edemeyişlerinin nedenini, DİTİB’in kuruluşuyla başlayan bu engelin ne olduğunu çok iyi bildiği halde bunu dile getiremiyor.

DİTİB’de dar bir kadronun dışında cami dernekleri üst yönetimde nelerin olup bittiğini bilemez. Çünkü bunların yukarıdan aşağıya konuşulup tartışılması geleneği yoktur. Öteden beri cami derneklerinde, Alman dernekler yasasına göre göstermelik kongreler yapılsa da, kuruluş gereği din ve Türk milliyetçiliği ve bölgecilik ağır basar. Cami cemaatleri işin farkında değiller. Ne hesap soracak güçleri var, ne de donanımlı bir araca sahipler.

Hessen Eyaleti Yabancılar Meclisi Üyesi Dr. Hüseyin Kurt, “Almanya Müslüman Dini Cemaatlerin Alman Devleti tarafından resmi muhatap kabul edilmelerinin şartları” konulu bir konuşmasında diyor ki:

“Federal Almanya Anayasası’nın 7. maddesi dini temel esasların içeriğinin tespitini tarafsız seküler (laik) olan devlete vermeyip bunu dini cemaatin kendisinin bağımsız olarak tespit etmesini istemektedir. Bu nedenle yabancı bir devlette, Almanya’da faaliyet gösteren dini bir cemaatin dini temel esaslarını tespit edemez. Tespit etmesi durumunda Anayasanın Alman devletine vermediği bir hakkı yabancı bir devlet kullanmış ya da Alman Devleti kendi sahip olmadığı bir hükümranlık hakkını yabancı bir devlete vermiş oluyor ki, bu durum kesinlikle Federal Anayasaya aykırı ve Almanya’nın hükümranlığını ihlaldir. Temel esasları yabancı bir devlet tarafından tespit edilen din dersi anayasaya aykırıdır.

Bu temel anayasal prensibe göre dini cemaat diğer ülkelerden bağımsız (özerkliğinin ifadesi) olarak dini temel prensiplerini yalnız kendisi tespit eder.”

10. maddesi ise, her derste olduğu gibi din dersleri de devletin denetimi altındadır. Din dersi de genel eğitim hedefleri doğrultusunda verilmelidir. Sadece bu sebepler nedeniyle bile okullarda okutulacak din dersinin dili mutlaka Almanca olmalıdır.”

Peki, Türkiye ile Almanya arasında tam 24 yıldır Diyanet ile ilgili çözülemeyen sorun nedir? Dr. Hüseyin Kurt bunun nedenlerini Alman Anayasası açısından örnek vererek yorumluyor, ama yoruma neden olan ‘sorun’ pek açık değil. DİTİB yöneticilerinin elini kolunu bağlayan sorun nereden kaynaklanıyor? Şu biliniyor: Diyanet İşleri Başkanlığı hükümete, Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) de Diyanet’e bağlı. Bu bağlılıkta çok fazla öne çıkmadığı için az bilinen ve Türkiye’den uzanan bir el var bu da DİTİB’in üzerindeki ‘Denetim Kurulu!’

Sadi Arslan’la yaptığım görüşme sırasında Denetim Kurulu’nun kuruluş nedenini soruyorum?

DİTİB ilk kurulduğunda iç tüzüğü yaparlarken kötü niyetli insanların eline geçmemesi için kurulmuş. Bu kurulun üyeleri başında Diyanet İşleri Başkanı, Köln Başkonsolosluğu ile birlikte dört de müşavir var. Bunlar Hollanda, Belçika, Almanya müşavirleri. Bunlar unvana bağlı olduğu ve ismen tüzüğe geçtiği için değişmiyorlar. Ancak birinin istifa etmesi ya da ölüm durumunda kendi aralarında başka birini seçebiliyorlar.

Genel kurul en üst organ olduğuna göre, bunları değiştirmeye ya da bu kurumun görevini sonlandırmaya gücünüz yetmedi mi?

Benden önce, Rıdvan Çakır’ın müşavirliği döneminde yapılmıştı. Ancak başarıya ulaşamadı. Denetleme Kurulu üyeleri Köln’de mahkemeye başvurarak itiraz ediyorlar. Mahkeme onları haklı buluyor. “Denetim Kurulu’nun izni olmadan öyle bir değişikliğe gidemezsiniz” diyor. Bu nedenle tekrar eski hale dönüştü, yani Denetim Kurulu görevine devam ediyor.

Sadi Arslan, Denetim Kurulu konusunu fazla deşelemekten, üzerine gitmekten yana değil. Bilerek geçiştirmesi de benim işime gelmiyor. Hemen kendisini korumaya geçiyor. Çünkü hem Denetim Kurulu’nun üyesi, hem de konu kendi boyunu aşıyor. En doğru olanı resmi kaynaklara dayanarak, kendi belgelerine başvurmak:

Köln Sulh Mahkemesi’nin dernekler sicili 43 VR 8932 numarada kayıtlı; DİTİB’in burada araştırmacılara açık olan tüzük, kuruluş, tutanak, kongre ve denetle kurulu raporları, teşkilatın içindeki gelişmeleri yeterince tanımaya, bilgi edinmeye yetiyor.

DİTİB’in kuruluşunda kabul edilen tüzüğün (5.7.1984) 11. maddesi aynen şöyle: “Denetleme Kurulu beş din görevlisinden oluşur. Denetleme Kurulu’nun başkanı, Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanı’dır. Mazereti halinde bu görev, uygun göreceği bir başkan yardımcısı tarafından yerine getirilir. Türkiye Cumhuriyeti Köln Başkonsolosu da Denetleme Kurulu üyesi olabilir.

Diğer denetleme kurulu üyesinin kimlikleri ekli listede gösterilmiştir. Bir kurul üyesinin ayrılması halinde geriye kalan Genel kurul üyeleri onun halefini nasbederler (atarlar). Ekli listede gösterilen kurul üyelerinin adları ve görevleri de şöyle:

Dr. Tayyar Altıkulaç (T.C. Diyanet İşleri Başkanı).

İlhan Yiğitbaşoğlu (Köln Başkonsolosu).

Rıza Selimbaşoğlu (Belçika / Brüksel T.C. Elçiliği Din Hizmetleri Müşaviri).

Mustafa Yılmaz (Hollanda / Den Haag T.C. Büyükelçiliği Din Hizmetleri Müşaviri).

Lütfi Şentürk (Almanya /Bonn T.C. Diyanet İşleri Başkan Vekili).

Hayrettin Şallı (Hollanda Din Görevlisi).”

DİTİB’in 9. Olağan Genel Kurul Protokolünden

DİTİB’in 9. Olağan genel Kurulu 03.10.2003 tarihinde Köln’de Ramada Treft Hotel’inde toplanıyor. Almanya genelinde delege olarak 72 üyeden sadece 64 üye hazır bulunuyor. Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Bardakoğlu divan başkanlığına getiriliyor. Divan katipleri Mustafa Üstün ve Niyazi Güneş. O dönemde DİTİB Genel Başkanı, T.C. Bonn Büyükelçiliği Din Hizmetleri Müşaviri Mahmut Gürgür.

Özetlenmiş bir biçimde alınan konuşma notlarından birkaç paragrafı buraya alıyorum: “Kemal Güran, DİTİB’in Almanya’daki din eğitimi konusunda daha etkili çalışmalar yapması gerektiğini, DİTİB’in temsilci kuruluş olması konusunda faaliyet raporunda tatmin edici bilgi göremediğini, DİTİB Din Hizmetleri Müdürlüğü’nün tatmin edici bir faaliyetine rastlayamadığını ayrıca; çocuklar için tertip edilen Türkiye gezilerinde İstanbul’un muhtelif yerlerinin gezildiği halde, İslam’ın gezi programında hiç yer almamış olmasını üzüntü ile karşıladığını belirtti.”

“Osman Nuri Gürsoy, DİTİB tarafından verilen bursların genellikle Türkiye’ye yönlendirildiğini, ’90’lı yıllarda Almanya’da okuyan üniversite gençliğine daha çok önem verilirken bugün bu oranın çok azaldığını, son yıllarda hacca gidenlerin sayısının neden azaldığı sorularını yöneltti.”

Genel kurulda, içtüzük gereğince atama yoluyla oluşturulan Denetim Kurulu sorununa sıra gelince delegelerden “Erdoğan Yüksel, İrfan Dinç, Ahmet Lal, Ahmet Okutan ve Nuri Bilici tarafından divana verilen önerge ile tüzük değişikliği talebinde bulunuldu. Önerge sahipleri adına İrfan Dinç önergeyi okudu. Bunun üzerine Hayrettin Şallı tüzük değişikliğinin gündemde yer almadığını, genel kurulda yalnızca gündemde bulunan maddelerin görüşebileceğini içeren bir önergeyi divana sundu.

Divan başkanı, en yüksek karar merciinin genel kurul olduğunu, bu tüzük değişikliği önergesinin gündeme alınıp alınmayacağı hususunun genel kurula sorulması gerektiğini belirterek, her iki önergeyi de oylamaya sundu. Yapılan oylama sonucunda 15 delegenin kabul ve 44 delegenin ret oyu ile Hayrettin Şallı’nın önergesi reddedilerek tüzük değişikliği ile ilgili önergenin gündeme alınmasına karar verildi.

Bunun üzerine divan başkanı önerge ile ilgili lehte ve aleyhte söz isteyenlere söz verdi. Kemal Güran, tüzük değişikliğinin tamamen karşısında olduğunu; Niyazi Baloğlu, bu tüzüğün Alman mevzuatına göre hazırlanarak büyükelçiliğin de onayından geçtiğini, dolayısıyla değişikliğe karşı olduğunu; Ahmet Okutan, isme bağlı Denetleme Kurulu üyeliklerinin son bulması gerektiğini, dolayısı ile tüzük değişikliği yapılması yönünde görüş belirtti; Rıza Selimbaşoğlu, gündeme ilavenin uygun olmadığını ifade etti.

Divan başkanı önergeyi oylamaya sundu ve yapılan oylama sonunda 15 delegenin karşı oyuna karşılık 44 delegenin değişiklik yönünde oy kullanmasıyla tüzük değişikliği şu şekilde gerçekleşmiş oldu:

Eski Madde: Tüzüğün ‘Üyelik’ başlıklı 4. maddesinin 4. fıkrası; Birliğe üye olma başvurusunun Yönetim Kurulu’na verilmesi gereklidir. Başvuru kabulü hakkında Yönetim Kurulu karar verir. Bu kararın kesinleşmesi için Denetleme Kurulu’nun onayı gereklidir. Başvurusu kabul edilen üye birlik tüzüğünü kabul etmiş olur.

Yeni Madde: Birliğe üye olma başvurusunun Yönetim Kurulu’na verilmesi gereklidir. Üyelik başvurusu Yönetim Kurumu’nun teklifi üzerine Genel Kurulca kabul edilir. Başvurusu kabul edilen üye birlik tüzüğünü kabul etmiş olur.

Eski Madde: Tüzüğün 8. maddesinin 5. fıkrasının (e) bendi; Tüzük değişikliği; sadece 2/3 oy çoğunluğu ile yapılabilir ve Denetim Kurulu tarafından onaylanması gerekir.

Yeni Madde: Tüzük değişikliği; sadece Genel Kurulun 2/3 oy çoğunluğu ile yapılır.

Eski Madde: Tüzüğün 9. maddesinin 2. fıkrası; Yönetim Kurulu iki sene için seçilir. Her asıl üye Yönetim Kurulu üyeliği için aday olabilir. Ayrıca Denetleme Kurulu da, seçilmek üzere Genel Kurula adaylar teklif edebilir. Bu durumda Denetleme Kurulu seçilecek her bir Yönetim Kurulu üyeliği için en az iki aday gösterir.

Yeni Madde: Her asil üye Yönetim Kurulu üyeliği için aday olabilir.”

Görüldüğü gibi, Türkiye’deki Diyanet’le Almanya’daki DİTİB arasında oldum olası ciddi bir ayrım, iç gerginlik yaşanıyor. Bunun temelinde, kim ne derse desin, Türkiye kökenli İslamcı kuruluşlar arasında birbirine duyulan güvensizlik yatıyor. Böylesi kronikleşen gelişme Alman topraklarında yaşamaya elverişli olmayan uyumsuzluğu da tetikliyor. Almanya’da yaşayan DİTİB’in kurucuları ve yöneticileri bunu bildikleri için yıllardır direniyorlar. 9. Genel Kurul protokolünde olduğu gibi bu tepkiler başarısızlıkla sonuçlanıyor. Diyanet ağır basınca geriliyorlar.

Denetim Kurulu’nun öyle bir yetkisi var ki; 12 Eylül 1980 askeri cuntasının bugünkü ortama uyarlanmış gibi gözüken kuralları işliyor. “Yönetim Kurulu’nun iki yılda bir genel kurulda asil üyelerin kesin çoğunluğu ile seçilebileceğini, gösterilen adayların hiçbiri çoğunlukla seçilemezse; (şimdi dikkat edin!) seçim, Denetleme Kurulu’nun göstereceği diğer adaylarla tekrarlanır. Eğer bu ikinci oylamada adaylardan hiçbiri yine gerekli çoğunluğu sağlayamazsa, Denetleme Kurulu bir daha seçime gitmeksizin Yönetim Kurulu üyelerini tayin etme hakkına sahiptir!” deniyor.

Eski Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Nuri Yılmaz’la bir görüşmemizde konu Denetleme Kurulu’na gelince bununla ilgili rahatsızlığını belirterek “Beş kişi gayri hayat şartı ile Diyanet İşleri’nden DİTİB sorumluları idi. Bunlar Dr. Tayyar Altıkulaç’ın ekibi idi. ‘Neden Denetleme Kurulu’nda kalmak için bu kadar ısrar ediyorsunuz?’ diye sorduğumda, ‘Radikal grupların eline geçmesin.’ demişlerdi.” diyor. Halbuki DİTİB Dr. Tayyar Altıkulaç’la birlikte başka bir radikal grubun MHP’lilerin eline geçmişti.

DİTİB’liler sivil toplum örgütü olduklarını söylerler. Böyle sivil toplum örgütü mü olur?

Karar Tarihi: 03.10.2003

Karar No: 03

DİYANET İŞLERİ TÜRK İSLAM BİRLİĞİ
DENETİM KURULU KARARI

1- Yönetim Kurulunca üyelikleri teklif edilen Mahmut Gürgür ve Ali Özdemir’in üyeliğe kabulünün oy çokluğu ile reddine;

2- Erdoğan Yüksel ve arkadaşlarının 03.10.2003 tarihli tüzüğün bazı maddelerinde değişiklik yapılması önergesinin, tüzüğün 5/e maddesine göre genel kurulda oylandığı ve 2/3 oy barajını aşarak Genel Kurulca kabul edildiği görüldü. Anılan önerge Denetleme Kurulu’nca yine ilgili madde uyarınca görüşmeye alındı. Üyeler bu konuda değişik açılardan değişik mütalaalar serdettiler. Sonuç olarak mevcut önergenin kabul edilmemesine oy çokluğu ile karar verildi.

Prof. Dr. Ali Bardakoğlu (Diyanet İşl. Bşk., Denetim Krl. Bşk.), M. Sertaç Sönmezay (T.C.Köln Başkonsolosu - Üye), Lütfi Şentürk (Üye), R. Selim Başoğlu (Üye), Mustafa Yılmaz (Üye), H. Şallı (Üye).

Denetleme Kurulu’nun kararı çarpıcı bir örnek. Genel Kurul’da delegelerin çoğunluğunun aldığı, Denetim Kurulu’nu etkisiz hale getirecek tüzük değişikliği kararını, daha genel kurul çalışmaları içinde, aynı mekânda Denetim Kurulu etiketli altı kişi toplanıp Genel Kurul’un aldığı kararı kabul etmeme, tanımama kararı alıyor. Bu karar, Federal Almanya Dernekler, Cemiyetler Yasası statüsünde faaliyet gösteren DİTİB için bağlayıcı oluyor. Böylesi bir örgütlenme biçimi nerede görülmüştür?

Verdiğim bu örnekler, Türkiye’den Almanya ve Avrupa’ya siyasetle örülmüş İslam dininin sadece görünürdeki varlığı. Ya bunun ötesinde, bizlerin ulaşamadığı dışa kapalı bölümünde nelerin olup bittiğini, bu görüp duyduklarımızdan çıkarak tahmin edebiliriz. Türkiye’den gelen bu örgütlenme ve denetleme biçimi Almanya’da ve Diyanet’in olduğu ülkelerde nasıl yaşama geçiyor? Burada yine sorularımı Sadi Arslan’a yöneltiyorum:

‘Şu ana kadar bizim denetimimiz yoktu!’

Almanya’da DİTİB’e bağlı camileri, DİTİB yönetimi olarak denetliyor musunuz ve hangi yöntemle nasıl yönetiyorsunuz ?

Gayet tabii, Almanya’nın 13 eyaletinde bizim 13 din ataşemiz var. Din görevlisi arkadaşlarımız o ataşelere bağlı. Ataşe arkadaşlarımız her zaman oralardaki camilerimizi denetliyorlar. Ortalama olarak her ataşelik bölgesinde 50-60 tane din görevlisi var. Tüzel kişilik olarak da denetimi DİTİB Genel Merkezi yapar; o da gerektiği zaman yapar. Hollanda, Belçika gibi ülkelerde de aynısı yapılır.

Şu ana kadar bizim denetim kurulumuz yoktu! Denetimler görevlendirme usulü ile yapılıyordu. O da bütün derneklerde değil, lüzum gerektiği, bir sorun ve şikâyet olduğu derneklerde yapılıyordu. Ama, ben denetim kurulunu da oluşturdum. Oraya atama yapacağız; merkez denetim kurulu olacak. Yılda ya da iki yılda bir bütün derneklerimizi denetleyecekler.

DİTİB tarihinde bu birim ilk defa oluyor. Bu denetim hassas bir konudur. Özel nitelik isteyen bir daldır. Onun, uzmanı tarafından yapılaması lazım. O birime elaman alacağız.

Taşınmaz mal varlığın tutarı yaklaşık olarak ne kadar?

Camilerim yüzde 90’ının mülkiyeti bizim üzerimizde. Mal varlığının ne kadar olacağının bir komisyonun tespit edeceği bir konudur. Oldukça büyük bir gayrimenkul söz konusu.

DİTİB’e bağlı camilerde yılda Kur’an kursu gören 7-12 yaş arasında çocukların sayısının 100 binin üzerinde olduğu söyleniyor. Ne dersiniz, doğru mu?

Doğrudur; 150 bin de olabilir.

Köln, Duisburg, Dortmund, Münih ve Berlin gibi Türkiye kökenlilerin yoğun yaşadığı, çalıştığı kentlerde görüştüğüm din görevlilerinden bu konuda yakınanlar oldu. Tatil günlerinde çocukların dinlenmeleri gerekirken, velilerin çocuklarını Kur’an kurslarına göndermelerini doğru bulmuyorlardı. Elbette bu kurslar DİTİB yöneticilerinin bilgisi dahilinde olan kurslardır. Bu ülkede Çocukları Koruma Yasası’na göre, yapılan kursların doğru olmadığı biliniyor. Siz ne düşünüyorsunuz, DİTİB’in en yetkili sorumlusu olarak?

Yavrularımızın hafta sonlarında dinlenmeleri lazım. Zaten genelde öyle oluyor; iki gün üst üste gelen olmuyor. Ya pazartesi ya da pazar günü geliyorlar. Fakat şu da bir gerçek ki şu anda hâlâ okullarda İslam din dersleri verilmediği için bir boşluk var. Bunun bir şekilde doldurulması lazım. Dolayısıyla bu boşluğu ancak veliler hafta sonlarında çocuklarını bu camilere getirmek suretiyle dinlerini, kitaplarını ve Kur’an’ı öğrenme imkânları oluyor. İslam din dersi konusunda Alman devleti ile bir ilerleme kaydedebilir ve o hakkı alabilirsek dersler okullarda verilebilir.

Bu, Sadi Arslan’ın Kur’an kursları üzerine, devlet memuru olarak kendi sınırları içinde ifade edebildiği kadarı. Bir de Diyanet’in sadece yurtdışında görevli Din Görevlilerine verdiği T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Yurtdışı Teşkilatı Kur’an-ı Kerim ve Dini Bilgiler Kursları Müfredatı Programı’na (Ankara 1997) bakalım. Belgede, Kur’an kursları ile ilgili önemli açıklamalar yer alıyor:

Uygulama ile İlgili Açıklamalar bölümünün ikinci ve üçüncü paragrafı aynen şöyle:

1) Programdaki saatler, öğrencinin okuyacağı ders saatleri olarak düzenlenmiştir ve haftada en az sekiz saattir. Öğrenci sayısı fazla olduğu takdirde, Din Görevlisi, ders yılı başında öğrenci ve velisi ile de görüştükten sonra, seviye ve saat tespiti yaparak, öğrencileri gruplara ayıracak ve her öğrenciye haftada en az sekiz saat ders verecek şekilde düzenleme yapacaktır.

2) Saatlerin haftanın üç gününe taksimi öngörülmüş ve imkânlar ölçüsünde cumartesi ve pazar günleri üçer saat, çarşamba günleri iki saat olarak planlanmıştır. Yaz tatilinde ve diğer tatillerde ise, hafta içinde de eğitim yapılabilecek ve farklı ders saatleri uygulanabilecektir. Mahalli şartlar gerektirdiğinde Müşavirlik ve Ataşeliklerin Yönergesinin 14. maddesindeki yetkileri saklıdır.

Programda Kur’an-ı Kerim ders konuları yıllık yüz yetmiş saat olarak belirlenmiş. Konu ile ilgili kaynak kitaplar başlığı altında kitap adı vermeden on iki konu sayılıyor. Bunlardan biri “Bir Milleti Millet Yapan Unsurlar ve Yüzde Doksan Dokuzu Müslüman olan Yurdumuz!..”

Kolayca “Yüzde doksan dokuzu Müslüman” denirken bunun arkasından da aynı tonda “yüzde doksan dokuzu Türk!” denir öteden beri. Burada Türk İslam sentezi sırıtmıyor mu? Çeşitli halkların ve inanışların birlikte yaşadığı bir ülkenin iki kutba ayrılışına insanın vicdanı elverir mi?

Sadi Arslan’la, kalınan yerden söyleşiyi sürdürüyoruz:

Cami dernekleri yöneticilerinin kültürel ve sosyal durumları hakkında bilgi verebilir misiniz?

O konuda bir çalışma yapmamız lazım. Arkadaşlara sordum, araştırdım ama, o konuda sağlıklı bir bilgi yok.

Din Görevlisi olmayan camilerde hocalık görevini kimler yapıyor?

O camilere geçici görevliler getiriyoruz; Türkiye’den bir, iki yıllığına. Bunların ücretlerinin bir kısmını dernekler veriyor, bir kısmını da Türkiye’den karşılıyoruz. Bu geçici bir çözüm.

Cami, kültür ve spor dernekleriyle birlikte 880 derneğin olduğunu söylüyorsunuz. Bunlardan 800’ü cami derneği. Toplam üye sayınızı söyleyebilir misiniz?

Üye sayısı şu an tam olarak elimizde yok. Çünkü derneklerim üye sayısı çok değişkendir. Yeni giren oluyor vs.

Tahmini bir rakam söyleyebilir misiniz?

Cuma namazını baz alırsak 500-600 bin olur; sempatizanlarla birlikte.

Üye sayınızla ilgili verdiğiniz rakamlara göre on binlerce üyenin olduğu anlaşılıyor.

İki yılda bir yaptığınız Merkezi Genel Kurul’a, teşkilatınızın çeşitli alanlarında kurulu derneklerin ve cami cemaatinin görüşü, bunların çalışmaları, nasıl, kaç delegeyle taşınabiliyor?

Almanya’da DİTİB’e bağlı on üç bölgenin her birinden bir delege seçiliyor, böylece sadece on üç delege Genel Kurul’a katılıyor; bu delegeleri de dernek başkanları kendi aralarından seçiyor.

Sadi Arslan’ın, delege seçimiyle ilgili yanıtının daha iyi anlaşılması için DİTİB’in Tüzüğünün 29. maddesinin 2. bendini aynen buraya alıyorum: “Cemiyet, Almanya Diyanet İşleri Türk-İslam Birliği (DİTİB) ile ilgili üyelik hakkını; Bölge Merkez Cemiyetleri’nin faaliyet alanında mevcut bulunan bütün üye cemiyetlerin başkanları tarafından seçilecek bir delege aracılığı ile kullanır. Ancak; bu delege seçimi, DİTİB Merkezi tarafından belirlenecek usül ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirilebilecektir!” deniyor.

Ilımlı İslam görüşünü nasıl yorumluyorsunuz, sizce DİTİB bunun ne kadarını uygulayabiliyor?

Doğrusu, bu ılımlı İslam yorumu pek hoşuma gitmeyebilir!.. Onun yerine zaten İslam’ın kelime manası “Selam” bunun da manası barış demektir, esenlik demektir, huzur demektir ve hoşgörü demektir. Ne kadar güzellikler varsa hepsi onun içerisindedir. Kur’an-ı Kerim’i incelediğiniz zaman, burada bazı savaşta inen ayetler de bulabilirsiniz. Önemli olan hangi ayetlerin niçin geldiğinin iyi tespiti çok önemlidir. Din savaşı öngörmez. Yaşama hakkı çok önemli bir haktır. Bu hakkı hiç kimse elinden alamaz. Bütün bunlar varken biri gelip seni öldürmek istiyor; malını, vatanını elinden almak istiyor. Bu durumda Cenab-ı Allah “Karşılık verin” diyerek savaşa veriyor. İnsanı yaratan Allah, onu kendisine temsilci olarak yarattığını söyler. “Beni inkâr etti, diye öldüremezseniz” diyor. Dinde zorlama yoktur.

“Dinde zorlama vardır!..”

Devlet parasıyla Diyanet’in çeşitli kademelerinde yetişen ve çevre edinince tarikatlara gidip Türkiye’deki İslamcı hareketi çok yönlü geliştirenlerin içinde olanların sayısı az değildir. Bu bağlamda Diyanet’in kendi ideolojisi içinde bir bütün olmadığı çok iyi bilinir. Yorumlar, konuşmaların içeriği ve açıklamalar dini kullanıp nemalanmaya bağlıdır. Anlatırken kendini zorlayan Sadi Arslan’ın söyledikleri bunun tipik bir örneği. Bunun gibiler, yerine oturmamış bilyaya da benzer. Ilımlı İslam deyince ürperen, dinde zorlama yoktur, diyen Sadi Arslan’ın söylediklerine iki çarpıcı örnek:

“Federal Almanya İmamlar Cemiyeti” adındaki kuruluşun düzenlediği “Kur’an-ı Kerim’in Evrensel Mesajına Çağrı” konulu konferansta bir konuşma yapan Samsun 19 Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi ve Eski Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Süleyman Ateş, “Dinde zorlama yok deriz ama, Müslüman olanlar İslam’ın hükümlerine tabidir. İnsanların hukukunu ilgilendiren konularda zorlama vardır. Örneğin, zina eden kadın ve erkeğe yüz değnek vurulması gibi.” dedi. Süleyman Ateş, çok sayıda Türkiye kökenli işçinin dinleyici olarak katıldığı konferansta ilginç konulara değindi ve sorulan soruları yanıtladı.

Asıl vazifeyi bırakıp da dünyalık elde etmeye kalkmanın yanlış olduğu, insanların kaderlerine razı olmalarının gerektiği şeklinde konuşan ateş “Cihattan korkmayın. Müslümanlığın yayılması için çaba harcayın. Kur’an’ı kendi hayatımıza geçirirsek mutlu oluruz” diyerek konuşmasını Müslüman olan ve olmayanın arasında ne gibi fark olduğuna getirerek şöyle dedi: “Bir kafiri, bir mümine tercih etmeyiz. Oğlum da olsa ondan uzak dururum!” (30.08.1992)

Yine eski Diyanet İşleri Başkanlarından Prof. Dr. Ali Bardakoğlu, ABD Ortadoğu Merkezi, Utah Üniversitesi’nde 21-22 Şubat 2004 tarihinde yapılan “İslam’da Ilımlılık” konulu uluslararası konferansa sunduğu uzunca bildiride şunlara yer verdi:

“Türkiye’nin nüfusunun çoğunluğu Müslüman olmasına rağmen, İslam bu toplumda monolitik bir din değildir. Müslüman nüfusun çoğunluğu gevşek bir tarzda İslam’ın Sünni yorumuna bağlıdır. Fakat İslam’ın algılanması ve uygulanması, mistik ve folklorik İslam anlayışından muhafazakâr ve daha ılımlı İslam anlayışına kadar bir dizi çeşitlilik göstermektedir. Bu durum Türk toplumunun yüz yıllardır çok çeşitli kültürel akımlara maruz kalmasının sonucudur. Diyanet bu çeşitliliği tanımakta ve ılımlı, hoşgörülü bir İslam’ı teşvik etmekte ve bu İslam kavramını kucaklamaktadır.

Sözlerimi Türkiye’deki İslam anlayışının ılımlı bir tabiatının olduğunu belirterek tamamlamak istiyorum. Demokratik kültür ve değerler böyle bir oluşuma katkıda bulunmuştur. İslam hakkında Türkiye’deki ılımlı anlayış ayrıca diğer dini toplulukların da din özgürlüğünden faydalanmalarını sağlamaktadır. Şu anki görünüm mükemmel olmasa da diğer Müslüman ülkelerin çok ilerisindedir.”

MEHMET NURİ YILMAZ:
“DİYANET’TE DENGELERİ GÖZETMEK LAZIM”

Diyanet İşleri Başkanlığı yapanlar arasında oldukça hareketli olanlardan biri de Mehmet Nuri Yılmaz idi. Atatürk’ün atadığı Rıfat Börekçi’den sonra 11 yılla en uzun süre Diyanet İşleri Başkanlığı yapan ve AKP’nin iktidara gelmesinden sonra hükümetin baskısıyla karşılaşınca istifa eden eski Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Nuri Yılmaz ile hem başkan olduğu sırada, hem de istifa ettikten sonra birkaç kez, Diyanet ve din üzerine çok yönlü konuşmalarımız oldu. Dinde reformdan bile yana olan Yılmaz, söyleşimiz sırasında bu konudaki soruma şu yanıtı vermişti: “Daha erken!..”

Mehmet Nuri Yılmaz’ın yakın çevresi, onun 11 yıllık başkanlık dönemini Diyanet’te aydınlanma dönemi olarak tanımlıyor. Bu dönemde Diyanet’in yüksek bir temsil gücüne kavuşturulduğu belirtiliyor.

11 yıllık Diyanet İşleri Başkanlığı döneminde gelen hükümetlerle çok uyumlu çalıştığını, her zaman iktidar partilerinden destek gördüğünü söyleyen Yılmaz, kadrolaşma girişimlerini onaylamadığını belirterek, “İktidarlar hiçbir ayrım yapmadan herkesi rahmetle kucaklamalı. Türkiye’nin sevgiye ihtiyacı var. Ehil ve uzman olan insanların harcanması hoş bir şey değil. Çünkü insan kolay yetişmiyor” diyor.

Türkiye’nin en ücra köşelerine ulaşan, Avrupa’nın çeşitli kentlerine kadar yayılarak güçlü bir teşkilat olan, birçok akımın ilgi odağı haline gelen Diyanet’te başkanlığınız sırasında ne gibi sıkıntılarla karşılaştınız?

Diyanet’te görev yapmak o kadar kolay değil, çok zor. Çünkü dengeler var. Dengeleri gözetmek lazım. Din-devlet ilişkisi, siyaset ilişkisi her zaman normal seyrinde gitmez, bazen sancılı da olur. Ancak Diyanet’in devlet bünyesinde olması, Türkiye koşullarında her zaman yadırganmamalıdır.

Diyanet, hem çeşitli dini akımlar arasında hem de Atatürkçü, demokratik kesimler arasında en çok tartışılan bir kurum. Bu tartışmalar daha çok, din hizmetlerinin cemaatlere bırakılması, devletin dinden elini çekmesi noktasında yoğunlaşıyor. Dinle devlet arasındaki geleneksel ilişkinin şeriatçı kesimi beslediği ileri sürülüyor. Siz bu görüşleri ve gelişmeleri nasıl yorumluyorsunuz?

Türkiye’nin şartları böyle bir kurumun varlığını zorunlu kılmaktadır. Benim şahsi kanaatim bu. Diyanet olmazsa ne olur? Birçok diyanetler var. Bir diyanetle baş edemeyen, bir diyanetten şikâyet eden, bu kadar diyanete nasıl tahammül edecek? Ben böyle düşünüyorum. Cemaatlere bırakılması, haliyle büyük bir kaos meydana getirir. Bunu isteyenlerin bir kısmının gerçek amacı da bu. ‘Diyanet olmazsa işte biz teşkilatı kurarız, istediğimiz gibi imamlar, hatipler atarız, böylece tamamen kendi fikrimizi egemen kılmaya çalışırız’ düşüncesindeler. Amaçları bu. Buna fırsat verilmemesi lazım.

Bildiğiniz gibi, bugün Diyanet’e ve demokrasiye karşı olan İslamcı kuruluşlardaki birçok kişi Diyanet çıkışlı. Cemalettin Kaplan, Adana müftüsüydü. Aynı kişi, Diyanet başkan yardımcılığına kadar yükselmişti.

Bazı adamlar çıkmış, çıkabilir tabii. Her müessesede terörist çıkıyor, anarşist çıkıyor, hepsi var. Bizden Kaplan gibiler çıktı. Ama bunların görev yaptıkları sırada böyle bir şeyleri yoktu. Cemalettin Kaplan Adana müftüsü iken hiçbir yanlış davranışı olmadı. Emekli olduktan sonra Almanya’ya gitti, fikir değiştirdi. Bilmiyoruz artık, İran’ın etkisi altında mı kaldı, ne oldu? Olabilir, çıkar, bu tür insanlar da var. 80 bin kişinin çalıştığı kurumun içinde olabilir.

Ara rejimlerde, özellikle 1980 askeri darbesinde ve yönetiminde Diyanet’te bir değişme, zorlanma oldu mu? Ben, bu müdahalenin ardından, şeriatçı akımların palazlanıp geliştiğini düşünüyorum, siz ne dersiniz?

Evet, olabilir!.. İfade ettiğiniz grupların, cemaatlerin egemen olmaması ve milleti bölmemesi için Diyanet var.

Devletin bir dini kurumu olarak içe dönük ne gibi çalışmalarınız var? Teşkilata bağlı görevlileriniz, 28 Şubat kararlarından bu yana gelişmelere paralel olarak eğitiliyorlar mı?

Evet, yeni projelerimiz var. Eğitim merkezlerimizde genişleterek uyguluyoruz. Örneğin, cumhuriyet nedir, laiklik nedir, demokrasi nedir gibi konular işleniyor. Bunların İslam’a ters düşüp düşmedikleri görüşülüyor. Aslında ters düşmez. Bunları önce görevlilerimize, yurtdışında görev yapanlara ve halka anlatıyoruz. Şimdi bütün gücümüzle buna çalışıyoruz. Almanya’da ne deniyor: “Cumhuriyet dine ters düşer.” Kamplarda verilen derslerde ne işliyorlar?: “Cumhuriyet laikliğe ters düşer” diyorlar.

Yeni bir eğitim seferberliği başlattık, hizmet içi eğitim kurslarında. Geçen kurban bayramından önce yaptığımız bölge toplantılarında uyguladık. Şimdi Avrupa için ikinci bir eğitim başlayacak. Vatandaş birtakım akımların etkisi altında kalıyor. Türkiye’nin bir savaş ülkesi olduğunu söyleyenler var.

Namazdan sonra bazı camilerde hâlâ bu konuların işlendiği belirtiliyor. Bunları denetleme olanağınız olmuyor mu?

Denetliyoruz, ama denetlemesi de zor. Onun için merkezi vaaz sistemi getirdik, herkesin konuşmasını kesebilmek için. Örneğin Ankara’da Kocatepe’den konuşuluyor, bütün camiler dinliyor. Merkezi vaaz sistemini Türkiye’de 560 il ve ilçede kurduk. Birtakım çatlak sesler de geldi, ama kulak asmadık. Bunu yaygınlaştırıyoruz. Hemen hemen kurulmayan vilayet kalmadı. İlçelerin birçoğunda da kuruldu. Batman’da yoktu, şimdi orada da faaliyete geçildi. Öyle bir sistem kuruldu ki, konuşma ancak ana merkezden kapatılabilir. Konuşmasını bilenleri görevlendiriyoruz.

‘Dine müdahale edilmemeli’

Sizce, devlet dine, din devlete ne ölçüde müdahale ediyor?

Devlet dine müdahale etmemeli. Zaten tehlike de bu demektir. Din devlete, devlet de dine karışmamalı. Şimdi devlet dine karışıyor mu? Birtakım kişilerin iddiası bu, karışıyor. Ödenek ayırıyor vs. Böyle bir düşünce var. İlk bakışta bu düşünce haklı gibi görünüyor, ama işte söylediğimiz gibi ülke şartları göz önünde tutulduğunda böyle bir müessesenin gerekliliği ortaya çıkıyor.

Beni Demirel atadı; Özal Cumhurbaşkanı idi. Bana Demirel’in ilk sözü şu oldu: “Bu kurumda siyaset olmasın. DYP’liler varsa önce onları temizleyeceksin” dedi. Siyasi bir partinin güdümünde değildim. Mevcut siyasi partilerin hepsiyle çalıştım. Siyaset üstü kaldım. Yasa çıkaracaksak teklifi gönderdim çıkarttık. Bakanlar Kurulu karar alıyordu, biz uyguluyorduk.

Ben şu kadar zamandır kurumun başındayım. Devlet hiç müdahale etmedi. Şöyle görüş bildirin, böyle davranın şeklinde müdahalesi olmadı. Uygulama bakımından yok. Meclis kanun çıkarıyor, dine uygun mu, değil mi diye bizden görüş alınmıyor.

‘Mülki amirlerin Hizbullah’a müsahaması!’

Derneklerin, çeşitli cemaatlerin, hatta kişilerin camileri vardı, Türkiye’nin doğusundan batısına kadar. Bu camilerin çoğuna Diyanet İşleri Başkanlığı imam tayin edemiyor, etse de kabul edilmiyordu. 28 Şubat 1997 sürecinde çıkan bir kanunla bu camiler Diyanet İşleri Başkanlığı’na devredildi. Devredildi, ama cami yaptıran kimi şahıslar ve cemaatler atanan imamları kabul etmek yerine camileri kapatmayı tercih ettiler. Kadrolu imam bulunmayan yerlerde birçok cami de boş kaldı. Bu boşluğu doldurmak için bazı yerlerde vekil ya da fahri imamlar görev yaptı. İşte bu süreçte meydanı boş bulan Hizbullah gibi bazı şeriatçı örgütler bu camileri kendi eğitim merkezleri haline getirmek istediler. Dönemin Diyanet İşleri Başkanı olan Mehmet Nuri Yılmaz’a bunu soruyorum:

Diyanet’i tehdit eden bir yeraltı örgütü de Hizbullah. Doğu illerinde cami imamları öldürüldü. Birçok camiyi Hizbullahçılar amaçlarına uygun olarak kullandılar. Hâlâ bazı camilerin Hizbullahçıların baskısı altında olduğu söyleniyor. Bunlar Diyanet’in camilerine nasıl oldu da böyle girebildiler?

Hizbullah olayı ’90’lı yılların başında başladı. Adamlar camilere gidiyorlar, “Burada ibadet etmemize müsaade edin, Allah’ın evini niye kapatıyorsunuz?’’ diyorlardı. Tabii bunların niyeti ilk zamanlar bilinmiyordu. “Biz oturup kitap okuyacağız, Kur’an okuyacağız, bize engel olmayın’’ diyorlardı. Mülki amirler de o zaman müsamaha ettiler. Art niyetli oldukları sonradan ortaya çıktı. 1994’te müftülerimizden haberler gelmeye başladı: “Bunlar camilerimizi işgal ediyorlar, çocukları okutmamıza bile engel oluyorlar. Kendileri, çocuk okutmak, gençleri yetiştirmek gibi bir düşünce içindeler’’ dediler. Biz, namaz vakitlerinden sonra camileri kapatmalarını istedik, bunlara engel olabilmek için. Camiler kapatılıyordu, ama geceleri yatsıdan sonra anahtar uydurarak açıp giriyorlardı. Buna engel olmak isteyen 22 imamımızı öldürdüler.

Bunlar ilk kez ortaya çıktıklarında, teşkilat olarak ne amaca hizmet ettiklerini bilmiyorduk. Herhalde başkaları da bilmiyordu. Ama kısa bir zaman sonra biz bunun farkına vardık. O zaman tüm valiliklere bir genelge göndererek Güneydoğu’da bütün camilerin namazdan sonra kapatılacağını bildirdik. Bundan sonra camiler işgal edilmeye, imamlar öldürülmeye başlandı.

Bundan sonra ne olabilir, neler bekliyorsunuz?

Artık gerekli tedbirler alınmıştır. Şimdi cami dersleri başlatıyoruz. Ekim ayından itibaren camilerde halka yönelik dersler verilecek. Bunu belki bazıları eleştirebilir. Bizim cami derslerinden maksadımız şudur: Vatandaşa dini bilgileri doğru öğretmek. Bu öyle nizami bir ders değil. İlan edeceğiz. Büyük camilerde, merkezi camilerde ve tüm Türkiye’de vatandaşlar gelip dinleyebilecekler. Biliyorsunuz, inanç bakımından birçok gruplar, hizipler var. Doğrusu hangisi? Biz bunu öğreneceğiz. Bizim İslam anlayışımız ılımlı bir anlayıştır. Öteki ülkelerdeki gibi katılık yok. Dinde şiddet yok, terör yok. Demokrasinin İslam’a ters düşmediğini özel derslerde halkı aydınlatmayı planlıyoruz.

Diyanet yeniden bir yapılanma içinde diyebilir miyiz?

Evet evet, Türkiye’nin bir inanç haritasının çıkarılması lazım. Buna ihtiyaç var. Sanıyorum ilgili kuruluşlar yapmışlardır, ama biz bunu kendimiz için yapacağız. Bu bir zorunluluk arz ediyor. Şu bakımdan, diyelim ki Güneydoğu’nun bir iline ya da ilçesine bir görevli göndereceksiniz. O, oranın inanç yapısını bilmeli ki ona göre konuşsun, ona göre tedbir alsın. Güneydoğu’nun hepsi Hanefi değil. Şafii var, bazı yerlerde Şii mezhebinden, Caferi mezhebinden olanlar da var. Kimi yerlerdeki tarikatları da buna ekleyebiliriz. Onların da çok farklı inançları var. Bizim görevlilerimiz bunları öğrenmelidir. Bu, bir ayrım yapmak için değil. Şunu özellikle belirtelim bizim amacımız vatandaşı bölmeye yönelik değil de, o bölgede yaşayanların ortak yanlarının ne olduğunu öğrenmektir.

‘Tarikatın, grubun, teşkilatın camisi olmaz!’

Türkiye’de Aleviler; ayrıca dini azınlıklar var. Her azınlığın kendi inancını özgürce yaşayabilmesi konusunda ne düşünüyorsunuz?

Ben, Aleviliği azınlık kabul etmiyorum. Alevilikte olsun, öteki farklı anlayışlarda olsun dini doğru, kitabi bir şekilde öğrenirlerse farklılık kalmaz. Elbette yine yorum farklılıkları olur. Bunu yok etmek mümkün değil. O kadar bir ayrılık olacak.

Alevilerin bütçeden pay istemelerini nasıl karşılıyorsunuz?

Azınlıkların Lozan’da belirlenmiş kendilerine özgü statüleri var. Onlar farklı, ama Aleviler azınlıklar içinde yer almıyor. Onların da farklı düşünceleri, farklı yorumları var. Birçok dini cemaatlerde kendilerine yönelik farklılıkları görebiliriz. Doğrusunu bulabilmek için dini doğru öğrenmek lazım. Az önce dedik ki, Türkiye’yi savaş alanı ilan edenler de var. Bunlar da bir yere dayanıyor. Ama yanlış, yorumları yanlış. Eğer dini doğru bir şekilde anlayabilseler bu fikirleri olmaz.

Alevileri mi kastediyorsunuz?

Hayır, darül-harp diyenleri kastediyorum. Bundan “Türkiye savaş alanıdır. Bir İslam ülkesi değildir” anlamı çıkıyordu. Alevilerin içerisinde de farklı görüşü savunanlar var. Bütün mesele dini doğru anlamaktır.

Her insan kendisinin doğru yolda olduğunu bilir ve inanır. Her mezhep, her meşrep kendisini haklı görür, karşısındakini haksız görür. Doğrusu nedir? Doğruyu bulmak için Kur’an var. Doğru tektir. Ona inanıyor ve doğru bir şekilde yorumluyorsak mesele kalmaz.

Almanya, Fransa, Hollanda ve Belçika gibi ülkelerdeki Türkiye kökenli İslam kuruluşlarını yakından tanıdığınızı düşünüyorum. Bu kadar bölünmüş olmalarını, çok sayıda radikal dinci grupların oluşmasını, dinin rant getiren bir araç olarak kullanılmasını neye bağlıyorsunuz?

Bunda Diyanet’in o ülkelere geç girmesinin etkisi oldu. Camilerin rant kapısı haline gelmesi onaylanacak bir şey değildir. Bunun böyle oluşunu siyasi mülahazalar da etkiledi. Tarikatın, grubun, teşkilatın camisi olmaz. Bölünme, gruplara ayrılma İslam’ın birlik ruhuna ters düşmektedir. Müslümanın camisi vardır. Bizdeki cemaat Hıristiyanlıktaki cemaat değildir.

Diyanet ve Vatikan ‘dinler arası diyalog’ ile neyi amaçlıyor ?

Dinler arası diyalog, sosyalist sistemin çöküşünde Vatikan’ın oynadığı rol belirleşince, emperyalizmin yeni dünya (Küreselleşme) düzeni dinleri kendi sistemi içine çekmeye, küreselleşmenin bir parçası haline getirmeye yöneldi. Hatırlanacağı gibi Papa II. Jean Paul 24 Aralık 1999’da Vatikan’ın; diğer dinler ve özellikle İslam dini ile ilgili açıklamasında düşüncesini şöyle özetlemişti: “Birinci bin yılda Avrupa Hıristiyanlaştırıldı, ikinci bin yılda Amerika ve Afrika Hıristiyanlaştırıldı; üçüncü bin yılda ise Asya’yı Hıristiyanlaştıralım!” Bunları yan yana koyduğumuzda Diyanet’in dinler arası diyaloğa soyunması bir rastlantı değil. Büyük Ortadoğu Projesi (BOP)’nin içinde Türkiye’ye biçilen bir rolün parçası; nasıl mı? Tayyip Erdoğan “ABD’nin Büyük Ortadoğu Projesinin Eşbaşkanıyım” dememiş miydi? Oyun çok açık saçık oynanıyor. Dinler arası diyaloğun teologları artık gemi azıya aldılar. Vatikan iştahları kabartıyor.

Diyanet Avrupa Aylık Dergisi’nin 16 Haziran 2000 tarihli, 15. sayısında yayımlanan, Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Nuri Yılmaz’ın Papa II. Jean Paul ile görüşmesini veren “Vatikan’da Tarihi Buluşma” başlıklı yazıda şu tümceler yer alıyor:

“Toplumu din konusunda aydınlatmakta görevli olan ve 76 yıllık mazisi bulunan Diyanet İşleri Başkanlığı, dünyadaki bu gelişmelere paralel olarak dinler arası diyalog çalışmalarına hız vermiştir. 1998 yılında gerçekleştiren “İkinci Din Şûrası”nın bir seksiyonunu dinler arası diyalog konusuna ayırmış, karşılıklı ziyaretlerle bunu geliştirmeye çalışmıştır. Teşkilat bünyesinde “Dinler Arası Diyalog Müdürlüğü”nü de kuran başkanlığımız, bu yıl mayıs ayı içerisinde İstanbul’da gerçekleştirdiği “Uluslararası Avrupa Birliği Şûrası” ve ülkemizdeki semavi dinlerin temsilcilerinin katılımı ile Tarsus’ta yapılan “2000 Yılı İnanç ve Hoşgörü Çağında Dinler Toplantısı” gibi faaliyetleriyle de yurtiçinde ve yurtdışında dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır. Geçtiğimiz ay içerisinde, Diyanet İşleri Başkanımız Sayın Mehmet Nuri Yılmaz’ın Vatikan’a yaptığı ziyaretle de, Başkanlığım diyalog çalışmaları anlamlı bir boyut kazanmıştır.”

Söyleşimiz sırasında söz dinler arası diyaloğa gelince Mehmet Nuri Yılmaz bu konuyu şöyle özetliyor: “Papayı ziyaretimde dinler arası diyalog anlaşmasını imzaladık. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı adı altında toplantılar düzenledik. İslam dinine sızmış olan batıl inançların temizlenmesi konusunda çalışmaları başlattık. Başka bir önemli girişimimiz Diyanet Araştırma Merkezi (DİYAM)’nin kuruluşu oldu. Bu, bilgi ve strateji üreten bir merkez. İslam dini başta olmak üzere bütün dünya dinlerinin araştırıldığı bir merkez. Başlıca çalışmalarımızdan biri de hizmet içi eğitim. Türkiye genelinde 11 eğitim merkezi oluştu. Buralarda sürekli eğitim yapılıyor. Ayrıca ihtisas kursları açıldı. Daha önce bu kursların sayısı bir idi, bizim dönemde 5’e yükseldi. Bu kursların süresi iki buçuk, üç yıl. Hocaların müftü olabilmesi için bu kursu bitirme zorunluluğu getirildi.’’ Yılmaz bu uygulamalar sırasında kimlerin karşı çıktığını da dile getirerek sözlerini şöyle tamamladı: “Bazı çevrelerden olumsuz tepkiler aldığım oldu. Başkanlığımızda da tepki gösterenler vardı. Kimi basın organları, bazı mihraklar bunun önünü tıkamak için çaba sarf etti. Bunu da yaptıran mihraklar vardı. Diyanet’ten ayrılanlar, kıskananlar vardı. Türkiye’de çeşitli akımlar var. Her yeniye karşı çıkılıyor. Ama kamuoyu olumlu karşıladı. Biz yılmadan, usanmadan yolumuza devam ettik. Ne yazık ki, 2002’de kurduğumuz Diyanet Araştırma Merkezi’ni Bardakoğlu yönetimi gelince kapattılar.”

Aynı dergideki haberde, Yılmaz Vatikan’da Papalık Dinler Arası Diyalog Konseyi Başkanı Kardinal Francis Arinze ile görüşürken de diyor ki: “Dünya barışının sağlanması için dinler arası diyaloğun önemine inanıyorum. Diyalog değişik kültür ve dinlerdeki insanların birbirlerini daha iyi anlamalarını ve tanımalarını sağlayacaktır. Küreselleşme sonucu dünya büyük bir köy haline gelmiştir. Böyle bir ortamda siyasi, askeri, ekonomik alanlarda yapılagelen uluslararası anlaşmalara, dinler arası anlaşmaların da katılması yerinde olacaktır. Bu bakımdan dinler arası diyaloğun çalışmaları bir seçenek değil, zorunluluk halini almıştır. Diyanet İşleri Başkanlığı olarak dinler arası diyalog konusunda çalışmalar yapmak üzere bir ünite kurmuş bulunuyoruz.”

Mehmet Nuri Yılmaz’ın bu tanımlaması yerli yerine o kadar isabetli olarak oturuyor ki. Adına “Küreselleşme!” deyip geçilen vahşi kapitalizmin-emperyalizmin yeni dünya düzeninin içinde dinler arası diyalog; sistemin hem cilası, hem de kurşunsuz silah olarak kullanılan çok önemli bir araç konumunda değil mi? Ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda yoksullaşan halk kitlelerinin sisteme karşı baş kaldırışının önünü kesip, baş eğmeyi telkin etme rolünü dinler arası diyaloğun oynayacağını akıldan çıkarmamak gerekiyor.

Katolik dünyasının başkentinde söylenenler bu kadar değil dahası da var; Yılmaz diyalogla ilgili önemli adımlar atmak için Vatikan’da bulunduklarını söyleyerek konuşmasına kaldığı yerden devam ediyor: “Her din, mensuplarının sayısının artmasını ister. Ancak bu bir idealdir. Burada önemli olan bir dinin mensuplarının, başka bir dine inanan müminlere yönelik çalışmalar yapmamalıdır. Buna karşı olduğumuzu ifade etmek isterim. Her ülkede inançsız, ateist ve materyalist düşünceye sahip insanlar olabilir. Bu onların tercihidir. İşte bu insanların hidayete ermeleri için din adamlarına büyük görevler düşmektedir. Dinler arası diyaloğun, bu konuda yapılacak ortak çalışmalara büyük katkısının olabileceğini düşünüyorum.”

Yılmaz’ın ziyaret programı içinde Doğu Kiliseleri Kongregasyonu Başkanı Kardinal Silvestrini ile görüşmesinde yine yerinde ve Silvestrini’nin çalışma alanına uygun düşen şöyle bir tümce kullanıyor: “Ateizmi ve materyalizmi destekleyemeyiz. Rusya bile bundan vazgeçti. Bunlarla mücadele edilmesi gerekiyor.” Silvestrini’nin yanıtı: “Sayın başkanın söylediklerinin tamamına katılıyorum. Fikir alışverişinde bulunmak için daha sık bir araya gelerek, insanlığı daha ileriye götürmek için birlikte çalışmalıyız.”

VATİKAN ÖĞRETİM ÜYESİ
İLAHİYAT FAKÜLTELERİNDE DERS VERİYOR

Prof. Dr. Felix Körner Türkiye’de de tanınan Katolik bir din adamı. Almanya’da, Vatikan’da ve Türkiye’de derslere giren, konferanslara katılan, dinler üzerine konferanslar veren öğretim üyesi. Bu alanda çok aktif çalışan biri. Onunla Vatikan’da görev yaptığı tarihi üniversitede o görkemli binada görüştük. Daha önce defalarca haberleştiğimiz için yakın ilgi gösterdi. Kısa özgeçmişi ile başladık konuşmaya:

“1963’te Ofenbach’da doğdum Almanya’da bir şehir. Teoloji, filoloji, felsefe ve İslamiyet okudum. Hem İslam’da hem de Katolik teolojide doktora tezi yaptım. Şimdi Roma’daki Grogoryana Üniversitesi’nde profesörüm. Ama benim yaşamımın en önemli parçası Türkiye’de kaldığım zaman 6 yıl boyunca sevgili ve güzel Ankara’da geçti. Hem rahip olarak oradaki Hıristiyanlar için hizmet yaptım, hem de ilahiyat fakülteleri ile beraber konuşmalar, çalıştaylar falan hazırladık. En önemlisi çok dost buldum. Hem teologlar, ilahiyatçılar arasında, hem de bizim kilisemize yakın oturan komşularımızla derin ve güzel bir dostluk kurdum. Bu nedenle hem Türklerin dünya görüşünü, özellikle onların gönlü ile benim gönlümden uzak kalmayan ve çoğu noktada da yakın olan bir ruh içinde yaşamımız oldu.”

Şimdi Vatikan’da Dinlar Arası Diyalog Dairesi’nde görevlisiniz değil mi?

Bizim üniversitemiz papalığın en eski üniversitesidir. 1551 yılında kuruluyor. Bu üniversite içinde bir enstitü var; dinler ve kültürler arasındaki diyalog için. Burada çalışıyorum, bunun müdürüyüm.

Dinler arası diyalog, Vatikan ile Türkiye arasında nasıl bir işbirliği ile yaşama geçiyor, gerçekleşiyor? Türkiye yeterince bu konuda aktif mi?

İlk olarak ne gibi işler yapıyoruz, diye bir soru sormamız gerek. Her sene Ankara’dan ilahiyatçı bir profesör buraya geliyor. Resmi bir şekilde öğrencilerimize ders veriyor. İngilizce de verildiği için derse gelen öğrenciler kredi alıyorlar. Demek oluyor ki Papa Üniversitesi’nde Müslüman olan Türk bir profesör ders veriyor. Bizim için de, gelen profesör için de çok büyük bir sevinç ve güzelliktir.

Gelenler hep İslam hakkında mı ders veriyorlar?

Evet, İslam hakkında ders veriyorlar. Örneğin geçen yıl Mehmet Akif Koç Hocamız geldi Ankara Üniversitesi’nden. Kendisi tefsir tarihi uzmanıdır. Klasik tefsirin en önemli metinleri hakkında ders veriyordu. Önemli ve çok güzel bir dersti. Bu yıl başka bir profesör hoca gelecek. O da Müslümanların İspanya’daki tarihi hakkında ders verecek. 1300’lü yıllardaki Hıristiyanlar Müslümanlar ve Yahudiler arasındaki güzel anlaşmaları bugün için bir örnek olarak öğrencilerimize sunacak.

Onlar çok güzel bir sözcük kullandılar: convivensa (Beraber yaşamak). Dinler arasında olumlu bir şekilde çok güzel beraber yaşadılar. Bu tecrübe bugün bizim için bir örnek, bir ilham olabilir. Bu nedenle İslam tarihi üzerine ders verilecek gelecek dönemde.

Bu ders işlenirken bugün İsrail-Filistin arasında yıllardır süren savaşın nedeni üzerinde de duruluyor mu? Neden ‘convivense!’ sözcüğüne bağlı kalmadılar?

…………. (Bu soruya yanıt alamadım!..)

Vatikan’a gelen hocalar bir yıl mı kalıyorlar?

Normal olarak dört haftalık bir eğitimdir. Türk konuklarımız evliler, çocukları küçük. Bir yıl burada kalmaları aileleri için çok zor olacak.

Vatikan’dan Türkiye’ye ders vermek için ilahiyat fakültelerine, üniversitelere giden gibi hocalar da oluyor mu?

Vardır, bunu size de açıklamak istiyorum: Türkiye ile birlikte çalışmalarımız 25 yıldır devam ediyor. Ben iki defa gittim. Gelecek yıl yine Ankara’da İlahiyat Fakültesi’nde ders vereceğim inşallah! Müslüman profesör arkadaşlarımız bana şunu soruyorlar: “Felix, benim öğrencilerime Hıristiyan tefsir yöntemleri hakkında bir ders verebilir misin?” Ben oturup hazırlıyorum, Türkiye’ye gidiyorum. İki hafta kalıp on beş saat ders veriyorum. Başka güzel bir işbirliği örneği vermek isterim: Ankara’da çalışan bir profesör bizim bilim dergisi ‘Gregorianum’a bir makale yazmıştı.

Dinler arası diyalog üzerine, yaptığım araştırma çalışmalarımda izlenimim şu: İslam dininin bilinçli bir şekilde Hıristiyanlaştırılmaya doğru çekildiği kanısı oluştu bende. İslam dini adına öne çıkan Türkiye bunu tam anlayamamış ya da her kapıyı açan küreselleşme saldırısının bir sonucu olabilir. Bu konuda ne dersiniz bir uzman olarak?

Önemli bir soru. Ama diyalog yaparken bizim amacımız çok net. Neden Katolik Kilisesi böyle bir diyalog projesini sürdürüyor? İlk olarak insanların barış içinde beraber yaşamaları lazım. Bunun için diğer dinlerin anlamını, dileklerini, değerlerini ve özlemlerini bilmek istiyorlar. Ve bunun için diğer dinleri de anlamak istiyorlar. Bu nedenle diyalog içine giriyorlar. İkinci amaç; başka bir dini daha derin bir şekilde anlamak demek, kendi dinimi de daha güzel bir şekilde de anlıyorum demektir. Üçüncü amaç; diğer insanlar benim dinimi de dürüst ve anlamlı bir şekilde kendi kültürlerine de sunsunlar. Yani üç hedef var: Beraber barışta yaşamak, daha iyi anlamak, daha iyi anlatmak. Ama Hıristiyanlaştırma amacımız değil. Daha doğrusu şunu hep diyalog programlarım da söylerim: Farklılıkta arkadaş olabiliriz.

Örneğin burada karşılaştığım bir Müslüman “Neden Irak’a gittiniz, biz ölüyoruz?” diye bana soruyor. Hıristiyan olarak onu biz yapmadık ki. Bunun gibi soruları sormamız ve konuşarak çözmemiz gerek.

İnsan kendi dinini, diğer dinlere mensup olanlar ile konuşurken daha iyi bir şekilde anlıyor. Belki de bu diyalog sırasında bir Hıristiyan Müslüman olacak. Çünkü İslam’ın güzel olduğunu görüyor. Belki bir Müslüman Hıristiyan olacak, ne güzel. Olabilir, problem değil. Çünkü serbest bir ülkede din değiştirmek mümkün. Ama bu korkunç bir şey değil, serbest bir şey. Normaldir; diyaloğun son ucu dostluk, arkadaşlık ve daha zengin, güzel bir şekilde beraber yaşamaktır.

Bazen Almanya’da, Türk erkekle evlenip Müslüman olan bir Hıristiyan kadın hemen Türkçe yayımlanan bazı gazetelerde fotoğrafı çıkıyor, övülüyor ve tetiklenerek “Alman’la evlenip Müslüman ederseniz öbür dünyada cennette yeriniz hazırdır.” gibi sözler de edilebiliyor. Bu yaklaşımı nasıl yorumluyorsunuz?

Her ülkede gençlerimizin, evlenmek istedikleri kişiler konusunda serbest olmaları gerek. Sevgi ve insanın değerine göre yapsınlar evliliği. Basın tavsiyede bulunabilir. Anne “Çocuğum böyle evliliği yapma.” diyebilir. Bunlar sadece bir tavsiye olarak gelebilir. Sonuçta onların karar verebilmeleri için serbest bırakılmalıdır.

Dinler arası diyalog, ya da dindarlar arası diyalog dendiğinde bu da küreselleşme. Küreselleşme farklı bir kültür de dayatıyor. Bu dinleri de etkiliyor. Özellikle İslam dinini oldukça etkiliyor. Savaşa ve silahlanmaya karşı çıkamıyor. Bunu ne Vatikan’da, ne de Türkiye’de Diyanet’te gördüm böyle bir gelişmeyi nasıl değerlendiriyorsunuz?

Küreselleşme dünyada bir tek kültür yapmak gibi bir şey değildir. Küreselleşme demek beraber çalışmak, kendi değerlerini diğer kültürlere göstermek, tüm dünyanın kültürlerini anlamak demektir. Beraber bir zenginlik, bir renklilik içinde yaşamaktır. Eğer küreselleşme bir tek dünya kültürü olursa dünya rengini kaybeder. Örneğin, Malezya’da yaşayan akıllı Müslümanları tanıyorsak bu küreselleşmenin en güzel sonuçlarıdır. Savaşa ve silahlanmaya karşı her hafta Vatikan’dan yeni bir ses duyulur. Irak savaşını net bir şekilde reddettik.

Prof. Dr. Felix Körner ve Metin Gür

DİNLER ARASI DİYALOG MU,
DİNDARLAR ARASI DİYALOG MU?

Gündemde dinler arası diyalog olunca T.C. Vatikan Büyükelçiliği ile görüşmenin, bu konuya bir de o açıdan bakmanın önemi elbette yadsınamaz. Çünkü Başkent Vatikan ile Türkiye’nin diplomatik ilişkilerinin odaklandığı nokta burası. Bu nedenle iki kez Vatikan’a gittim. Son gidişimde, çoğunluğu Almanya’dan olmak üzere Avrupa’nın çeşitli ülkelerinden yaklaşık 10 bin kişi Vatikan Meydanı’nda Papa XVI. Benedikt’in geleneksel kabulüne katılmıştı. Katolik kiliselerinin bu kabule katılımı sağlamak için nasıl bir organize yaptığı, gençleri nasıl etkiledikleri, yapılan gösteri ve özel giysileriyle ortaya çıkıyordu. Sadece Köln kentinden getirilen gençlerin sayısı 2500 idi.

Her on beş günde bir yapılan bu kabule, gelişmeleri doğrudan yerinde görmek, izlemek üzere ben de katıldım. Böyle bir kabule katılmam ve Vatikan yöneticilerine başvurarak gerekli izni almam, T.C. Vatikan Büyükelçiliği Müşaviri Deniz Kılıçer Hanım ve arkadaşlarının yardımı ile gerçekleşti.

Böylece Büyükelçi Prof. Dr. Kenan Gürsoy rutin işleri arasında incelik gösterip bana da zaman ayırınca dinler arası diyalog konusunda söyleşi yapma olanağımız oldu.

Gürsoy, dinler arası diyaloğu tanımlarken, bugünkü terimle belirsiz bir kavramı ifade ettiği sanısında olduğunu, Türk entelektüelleri ve Türk kamuoyu olarak bunu anlamada zorluk çekildiğini belirtiyor. “Bir iki kavramı değiştirerek kullanmakta, bu anlayışın daha belirgin olabilmesi açısından faydalı olabilir.” diyerek buna şu örneği veriyor:

“Bir kere dinler arası diyalog demekten çok farklı dinlerin saliki olan, yani farklı dinlere bağlı olan insanların birbirleri arasında bir haberleşmesi, birbirinden haberdar olması şeklinde bu kavramın düşünülmesi daha uygun olur, diye mülahaza ediyorum, değerlendiriyorum. Yani dinler arası diyalog demekten çok dindarlar arası diyalog demek daha uygundur. Ama zaten biz bu kavramı, bu dindarlar arası diyaloğu tarihteki ilk dönemlerimizden itibaren tatbik edegelmiş, uygulayagelmiş bir milletiz, bir kültürüz, bir medeniyetiz.”

Ben soruma hemen şuradan başlamak istiyorum. İnsanlar kendi kendilerini koruyamıyorsa, eğitim düzeyi düşükse, işsizlik yoğunlaşmışsa ve daha bunlar gibi birçok sorunla çırpınıyorlarsa kendileriyle nasıl başa çıkabilirler? Medya ve teknoloji mutlu azınlığın ellerinde. Böyle bakıldığında korkunç, bir dünya ortaya çıkmıyor mu ? Dinler arası ya da deyiminizle dindarlar arası diyaloğun böyle bir topluma yansıması nasıl olacaktır?

Her halükârda böyle bir yabancılaşma, kendine yabancılaşma, diyalog nedeni değil. Belki çaresi olabilir. Sorunuzu tam tersine çeviriyorum. Bu diyaloğu kullanan, benim gibi düşüneceksin, benim gibi hareket edeceksin, tek biçimleneceksin, diyen karşı bir güce teslimiyet söz konusu ise o zaman ondan korkulur. Bu farklı bir şey. Ama diyalog kendini ifade edebilmelidir. Diyaloğun bir manası karşıdakinin monolog yapmasını engelleyerek kendinin de o konuşma içinde, o birlikte var oluş içinde orada olduğunu ifade etmesidir diyalog. Ben de konuşacağım, ben de kendimi ifade edebileceğim demektir. Eğer doğru anlamda bir diyalog zemini isteniyorsa, doğru anlamda bir diyalog zeminine davet edildiğinizi, davet ettiğinizi düşünüyorsanız, bu aynı zamanda kendimizi doğru ifade etmek adına olmalıdır. Özellikle doğru ifade etmek adına, karşılaşıp konuşabilme kendilerini fark edip kendilerini ifade edebilme olmalıdır. Kendilerini, karşısındakiler karşısında ortaya koyabilme ve hatta tanımlayabilme. Kendini ve ötekini inşa süreci içindeki o insan olarak algılayabilme ve kendini bu inşa süreci içinde bulabilme söz konusudur. Diyalog böyle bir şey. Yoksa diyalog, diyalog olmaz.

Sütün kaymak tuttuğu gibi bir miktar kaymak tutabilir ama, sorunun buradan kaynaklanmadığını düşünüyorum. Şimdiye kadar ne Vatikan’dan Papa’dan, ne Türkiye’de Diyanet’ten ve ne de Almanya’da Diyanet İşleri Türk İslam Birliği’nden silahlanmaya, savaşa ve küreselleşmeye karşı tavır aldıkları, karşı çıkışlar yaptıkları görülmemiştir. Bunlar dev kuruluşlar. Dinler arası diyaloğu sürdüren bunlar. Bu nasıl olacak?

Bence bunu entelektüeller yapacak. Diyanet teşkilatının da Papalık kurumunun da birinci vazifesi kendi geleneklerini muhafaza etmektir.

Tamam ama, sistem silahlanmayı dayatıyorsa din de, dinler de bunun içinde kalıyor. Savaşlara karşı çıkmıyorsa, duyarsızsa nasıl bir dinler arası, dindarlar arası diyalog olacak?

O zaman zaten dindarlıktan bahsetmeyin. Diyalog temel itibarıyla yok demektir. Yani başka bir yere çıkmıyorsunuz. Bu şu demektir: Hastalanmış, o hastalığa duçar olmuş insanların bu hastalığa çare bulmaya kalkması anlamına gelir? Tam tersine çare bulacağına hastalığına içine bizi de çekerler. Bu zaten başında kaybolmuş demektir.

Emperyalizm, yeni dünya düzeni, küreselleşme insanların giysisinden, yiyeceğine, içeceğine kadar toplumsal yaşamın her alanına el atmış durumda. Dinler arası diyalog bu konuda nasıl bir rol oynuyor sizce?

Bunun diyalogla bir alakası yok. Emperyalizmin baskın bir biçimde küreselleşme olarak kendini empoze etmesi olayıdır. Buna karşı çıkmanın yolu, hep söylüyorum bir başka alternatif var. Karşı çıkma olarak iki şey düşünebilirsiniz:

Sıranız geldiğinde sizi daha beter biçer küreselleşme!

Negatif olarak algılayacağım başını kuma gömmedir. Kendini kapatmaktır. Bir iletişimsizliği ve tek başına hayatını kendine yaşatmaktır. Bunun tam tersine; sıranız geldiğinde sizi daha da beter biçer küreselleşme.

Önemli olan oradaki dinden kaynaklanan bir enerji halinde kendini kendi üzerinde temellendirebilmiş bir enerji halinde dış dünya ile münasebeti sağlıklı ilişkiler içinde sürdürebilmektir. Bunun çaresi ötekilerle iletişim kurabilmesi, kendisini doğru algılayabilmesi, tanımlayabilmesi ve kendi şahsiyetini, kişiliğini inşa süresini bulmasıdır. Bu bir eksen olarak alınırsa bunu tamamlayacak olan hukuki statü, bunu tamamlayacak olan ekonomik düzen de arkasından gelir. Böyle bir hukuki düzen, ötekini dışlayan hukuki düzen değildir. Fakat ötekine haklar sağlarken, özellikle kendini ayakta tutabilecek gücü sağlayan bir hukuki sistemdir. Bunun çaresi, tıpkı ticarette olduğu gibi ekonomi alanında kendini zenginleştirirken, öteki ile alışveriş etmek dolayısıyla, ötekini de ticari anlamda kalkındırmaya imkân sağlayan bir düzendir.

Bunu nasıl yapacağız? Önce prensiplerimizi ortaya koyalım ondan sonra nasıl yapacağımızı konuşuruz. Çünkü prensip üzerinde konuşuyoruz ve diyalog üzerinde konuşuyoruz.

Şimdi geliyorum diyaloğa; diyalog eğer sizi siz olmak itibariyle ifade edebilmek imkânını size sağlıyorsa, sizi ötekine anlatabiliyor demektir. Ötekinin kendisini algılamasında ona ayna oluşturabiliyorsa bu diyaloğun neresinden korkulacak?

Siz eğer İstanbul’da iseniz ya da başka bir şehirde iseniz, orada yaşayan bir Hıristiyan’ın ibadetine engel olur musunuz? Bugüne kadar oldu mu? Hayır. Onunla olan bir ticari anlaşmanız, ticari etkileşiminiz olmaz mı? Bu ticari etkileşiminiz sırasında beşeri, insani münasebetleriniz de olmaz mıydı, olmuştur? Diyalogdan kastedilen zaten budur. Birlikte yaşamanın anlaşılmasıdır. Velev ki, yeter ki bu birlikte yaşama, bu birlikte yaşamadan çıkıp, kendimizi onun gibi yaşamaya sürüklemesin. Bu başka bir şey. O başka bir şey.

Emperyalizmin yeni dünya düzeni küreselleşme olarak tanımlanan saldırıyla karşılıklı kültür ihraç ediliyor. Özellikle ekonomik alanda, silahlanma alanında güçlü olan, güçsüz olana doğru bir saldırıya geçmiş durumda. Hem ekonomik, hem de kültürel saldırı aralıksız sürüyor. Küreselleşmenin bir ayağı olan Almanya’da da bu görülüyor. Bu nedenle yaşayan halklar arasında bir şaşkınlık ve endişe yaşanıyor.

Kiliselerle, deyiminizle dindarlar arasında işbirliği beklendiği gibi eşit koşullarda gelişmiyor. Çünkü güçlü taraf, karşı tarafın kültürünü ve geleneğini törpüleyerek, sarsarak gelişiyor. Bu nasıl bir işbirliği?

İşte bu yanlış bir yaklaşım. Eğer bizim aleyhimize işleyen bir durum varsa, bizim kendimize dikkat etmemiz gerekir, diye düşünüyorum. Çünkü işi yanlış yapıyoruz, diye düşünüyorum. Tam da bu durumun aksine bu tarz dindarlar arası görüşmeyi, birbirinden haberdar olmayı, kendini ötekine anlatmayı, küreselleşmenin zararlı etkilerine karşı bir koruma olarak da düşünmek mümkün. Küreselleşmeden biz eğer bir tür vahşi kapitalizmin tek biçimlendirme ve bu tek biçimlendirmenin arkasında birilerinin güçlü olanın hâkimiyetini anlıyorsak burada büyük bir tehlike var demektir. Bu tehlike sadece siyasi ve ekonomik bir tehlike değildir. Fakat özellikle kültürel bir tehlikedir. Çünkü bu tarz bir küreselleşme genelleştirir. Tek biçimlendirir. Kendinizi kendiniz olarak ifade etmenizi engeller. Kendi kişiliğiniz içinde, şahsiyetliğiniz içinde kalamazsınız. Artık genel bir insan olursunuz.

Çok ayrı bir alandan örnek vereyim: Hepimiz hamburger yemeye başlarız. Halbuki kendi mutfaklarımızın güzelliği ortadan kalkacaktır, çeşitliliği ortadan kalkacaktır. Ne bileyim, hepimiz aynı şekilde düşünür, aynı şekilde okur, hatta aynı şekilde yazarız. Burada insan denen şey ortadan kalkar. İnsan zaten çeşitliliği içinde insandır, farklılıkları içinde insandır. Ve insan bireyi de tek nüshadır. Hiçbir insan diğeri ile aynı insan değildir. Fabrikasyon olamaz. Genelleştirilemeyecek bir varlıktır. Ve kültürler de genelleştirilemeyecek birimlerdir.

Ama bunların arasında bir iletişim ve etkileşim pekâlâ olabilir. Birbirlerimizi etkileyebiliriz. Birbirlerimize ilhamlar verebiliriz. Birbirlerimizle temastan doğan güzellikler dolayısıyla yine kendimizi kendi içimizde zenginleştirebiliriz. Nasıl farklı kişilerle karşılaştığımızda, dostluklarımızda, hatta insanlar arası tecrübelerimizde kendimizi daha çok kişilik itibariyle inşa edebiliyorsak, daha güzel bir insan olmaya eğer etik ilkeleri takip ediyorsak, gayret edebiliyorsak, aynı şeyi kültürler arası iletişimde de yapabiliriz.

Bugün, Dostovyevski’yi ben Türkçede okuduğumda ve Rus edebiyatından bir tercüme yapıldığında ve bunu okuduğumda edebiyat kültürüm dolayısıyla zenginleştiğimi düşünüyorum. Çünkü Dostovyevski bana kendi dillerinde, kendi hayat tecrübeleri içinde aslında insanın macerasını sunuyor. Ben onu Türkçeye tercüme edilmiş şekliyle okuduğumda, kendi hayat tecrübem açısından bir şeyler yakalayarak okuyorum. Kendi açımdan da bir değerlendirme yapıyorum. 13. yüzyılda yaşamış Mevlana’yı ve Yunus Emre’yi bütün bir dünyaya tanıttığımızda, onlar Mevlana’yı ve Yunus’u ve onun gibileri de tanıdıklarında çok farklı bir insanlık tecrübesi ile karşılaşıyorlar. Kendi kültürleri ve kendi kişilikleri itibariyle de içten zenginleştiklerini fark ediyorlar. Bu çeşitliliğin sadece kendi içine kapanıp kalması olarak değil, fakat çeşitli birliklerin birbirlerine takdimi, birbirleriyle alış verişi itibariyle konuyu düşünecek olursak her birimiz bu çeşidimiz itibariyle kendi içimizde zenginleşiyoruz. O bakımdan korkulacak olan şey birbiriyle temas etmek değildir. Korkulacak olan şey kendi kişiliğini ve şahsiyetliğini unutmaktır. O zaman ancak siz bir tür kültür emperyalizmin bir tür tek biçimlenmişliğin, bir tür ekonomik sultanın altına girersiniz!

Kimse kimseyi sömürmesin, çocuklar açlıktan, ilaçsızlıktan ölmesin, işsiz insan kalmasın. Zengin daha zengin, yoksul daha yoksul olmasın. Adil ve eşit bir sistem olsun. Bunu milyonlar istiyor, biz de onlardan biriyiz. Ne dersiniz?

Ayni kanaatteyim... Diyalogdan bu haberleşmeyi ve kendini anlatabilmeyi, hakça bir bütün içinde böyle bir iletişimde bulunmayı sağlayacaksa bu aslında söylediklerinizi de beraber getirmek durumundadır.

KÖLN’NÜN İLK DİN GÖREVLİLERİNDEN
MEHMET ZEKİ OKUR VE İŞÇİLER

Mehmet Zeki Okur, Almanya’da birinci kuşak işçilerimizden ve Diyanet çıkışlı din görevlileri arasında en çok tanınanlardan ve anılanlardan biri. 1968’de Almanya’ya gidişinin nasıl başladığını ve nelerle karşılaştığını şöyle anlatıyor:

“İlahiyat Fakültesi’ni pekiyi derece ile bitirmem nedeniyle, Diyanet İşleri Başkanlığı’nı yürüten zat bana dedi ki: ‘Zeki Bey, Almanya’da böyle bir görev var; yabancı bir diyarda işçi kardeşlerim ihtiyacı var. Onlar için din görevlisi olarak, sosyal yardımcı sıfatıyla Köln’e sizi göndersek nasıl olur?’ Böylece ilk defa gelenlerden birisi olarak benim kısmetim Köln’e çıktı.

Ben Avrupa’yı duyuyordum; adı vardı, Almanya’nın şanı vardı. Avrupa’dan Türkiye’ye o zaman turist akını pek yoktu. 1864 sayılı kanuna göre, din görevlileri imtihana giriyorlardı. Onların imtihanını Diyanet İşleri Başkanlığı yapıyordu. İmtihanda kazananların listesini Çalışma Bakanlığı’na gönderiyordu. Biz Çalışma Bakanlığı görevlisi olarak Almanya’ya geldik. Bütün özlük haklarımız oraya devredilmişti.

Köln’e geldiğimde bu kentte ve çevresinde 100 bine yakın, bizim hizmet etmek durumunda olduğumuz işçi kardeşimiz vardı. Bunların büyük bir bölümünün, yüzde doksanının üzerindeki bölümünün bekâr olduğunu ve evli bekâr olarak burada yaşadıklarını düşünürsek aileli pek çok azdı. Bunun nedeni şuydu: Gelenlerden kime sorsanız, köylü ise köyle ilgili, kentli ise orayla ilgili ihtiyacını karşıladığı takdirde Türkiye’ye döneceğini söylüyordu.

Hatta ‘Burada dört, beş sene kalma ihtimalin var mı?’ diye Ahmet, Ali’ye sorduğu zaman onu delilikle itham ediyordu. ‘Sen deli misin, burada bu kadar kalınır mı! En çok iki sene, bilemedin üç sene kalıp döneceğim’ diyordu.”

O yıllarda işçilerimizin, sizce en önemli hangi sorunuyla ilk defa yüz yüze geldiniz?

Karşılaştığım ilk önemli problem, bu vatandaşlarımızın namaz kılmalarıyla ilgiliydi.

Köln ve yöresinde 100 bin Türkiye kökenli işçi olduğunu söylediniz bunu biraz açar mısınız?

Konsolosluklar o zaman yoktu. Düsseldorf ve hatta Essen bölgesinin büyük bir bölümü bile bize bağlıydı. (Essen, Düsseldorf , Köln ve Bonn) Bu civarda az önce belirttiğim gibi 100 bin vatandaşımız vardı.

Türkiye’den Almanya’ya din görevlisi yollandığı dönemde Diyanet’in ne kadar deneyi vardı bu konuda?

Hiç yoktu. Şöyle söyleyeyim, şimdi gelen din görevlisi arkadaşlarımıza çeşitli seminerler, konferanslar veriliyor. Halbuki burada çok tecrübeli arkadaşlarımız var. Vatandaşlarımız tecrübe sahibi oldu. O zaman ise benim kanaatime göre, o günkü hükümetlerin en büyük hatası Almanya’ya gönderilen değil işçilere, az da olsa din görevlilerine dahi kafi miktarda, buranın çok kültürlü bir toplum olduğu, Avrupa nedir, ne değildir, nasıl davranılması konularında bilgi verilmediği gibi bir seminerden de geçirilmiş değildik. Tabii bu imkânlar o zaman düşünülmemiş, yeni başladığı için.

Siz gelirken ne düşünüyordunuz, Bu işi nasıl yaparım, neresinden başlarım, diye bir plan ve programınız var mıydı?

Düşündüğüm şuydu: Karınca kararınca kendimi İslam ilimleri açısından güçlü kabul ediyordum. Arapçam vardı, İngilizcem de fena değildi. Hemen oradan birkaç kitap aldım, Almanca öğrenmek için. Gittiğim günden itibaren hemen Köln Üniversitesi’ne kayıt oldum. Benim mesaimi etkilemeyecek saatleri seçtim. Dil kursunu yaklaşık bir yılda tamamladım. Hamd olsun bir girişte imtihanı verdim. O günlerden itibaren yaptığım hizmetleri şöyle sıralayabilirim:

Ben çalışma ataşeliğinde bulundum. Bazı arkadaşların konsolosluklardan ve ataşeliklerden şikâyetleri oluyordu. Biz Almanya’da 7 din görevlisiydik. Din görevlisi derken, biz imam olarak gelmedik. Bunları yönetmek üzere geldik. Örneğin, Münih, Stuttgart, Hamburg, Berlin, Frankfurt ve Köln bölgelerindeydik.

O dönemde bugünkü kadar konsolosluk yoktu. Herkes kendi konsolosluk bölgesinde din işlerini yürütecekti. Bununla ilgili 864 sayılı kanun çıkarken gerekçelerinde ‘Yurt dışında şu kadar işçimiz var. Onların eğitimi ve Alman halkıyla kaynaşmaları üzerinde durulacak. Bununla birlikte ölüleriniz olabilir; onların cenazeleri konusunda gereken işlemler yapılacak’ deniyordu.

Sanki din görevlisinin görevi cenaze yıkamaktı! Maalesef bu adet, bu gelenek hâlâ da bazı yerlerde devam ediyor. Örneğin, bir evde yüksek sesle Kur’an okunsa ya da mevlit sesi gelse sokaktan geçen der ki ‘Allah rahmet etsin, herhalde bir cenaze var.’ Kur’an sesini ya da din görevlisini, büyük ölçüde ölüm ve ötesiyle alakalı kişiler olarak kabul etme geleneği var.

Sizleri cenaze yıkayacak kişiler olarak düşünmüşlerdi öyle mi?

Evet, o zaman o kanunu yapanların çoğu bunun üzerinde durmuştur. ‘Cenazelerimiz Almanya’da kalıyor; başlarında kimse yok!’ falan filan!.. Daha çok ve önemle üzerinde durulması gereken cenaze hiçbir zaman ortada kalmış değildir. Dinimizde bile cenaze namazı, cenazenin hazırlanması farzı kifaye kabul edilmiştir.

Farz iki türlüdür: Allah’ın açık ve kesin emirlerine farzı kifaye denir. Yani kadın bile olsa bunu yerine getirdiği takdirde diğerleri sorumluluktan kurtulurlar. Önemli ama, bir kişinin dahi toplum ve cemaat içinde yerine getirdiği bir ibadetin, sanki en önemliymiş gibi en başa alınarak müzakere edildiğine şahit olduk. İşte uzun süre yürürlükte kalan böyle bir kanunla buraya geldik.

Türkiye’den istenmeyen ölüler!

Almanya’daki Türkiye kökenli vatandaşlarımız da mı aynı düşünüyordu?

Evet evet… Almanya’ya geldiğimde birinci mesele, ölülerin nereye gömüleceği oldu. Tek tük de olsa çocuk çağda ölüler oluyordu. Büyük bir mezarlık olan Batı Mezarlığı’nda, Müslüman ve Hıristiyan mezarlığı belli olsun diye, özellikle sahibi olmayanlar ve Türkiye’den reddedilenler için bir bölüm ayrılmıştı.

Nasıl reddediliyordu?

Buradaki T.C. Başkonsolosluğu ölenin Türkiye adresine haber veriyordu. “Oğlunuz Ahmet ya da eşiniz Ahmet vefat etmiştir. Cenazesini gönderiyoruz!..” Orası hemen reaksiyon göstermiştir. “Hayır, bizim böyle bir oğlumuz yoktur!.. Biz bunu istemiyoruz; ne yaparsanız yapın” denmiştir. Biz onunla ilgili olarak hanımlarla, erkeklerle ilgili olarak işi organize ediyorduk. O arkadaşlardan biri halen burada yanımızdadır, değerli hocamız. İmamlık yapmıştır, deneyimlidir cenaze yıkama ile ilgili.

Ben kaç senedir buradayım, ne cenaze yıkadım, ne de kefenledim. Aslında çok sevap bir şey. Fakat buna lüzum kalmadı, işçiler arasında yapanları buldum. O mezarlıkta epey hatıralarım var. Şu anda orada büyüklerden, küçüklerden başka milletlerden ölenler bunu duymuşlardır.

Ölenlerin birçoğunu Türkiye’ye yolluyorduk. Hepsi sigortalıydı. O zaman sigortasız turist bu civarda pek yoktu. Çünkü rahat iş bulunabiliyordu. Turist gelenler hemen bir ay sonra oradan buradan çaresini buluyordu. Biz onlarla ilgili birçok cenaze firması ile ilişki kurduk, geleneklerimizi onlara öğrettik. Onlar bilmeden hemen tabutların üzerine haç koyacaklardı nerdeyse. Birkaç cenazede böyle gözden kaçarak gitmiş olabilir. Bildiğiniz gibi haç Hıristiyanlığın sembolüdür.

Hemen bu arada şunu da ifade edeyim: Bu çok önemlidir. Gerek işçi kardeşlerim ilk gelişi, gerekse ben şahsen hatırlıyorum; ormanda geziyorum. Caddede kalabalık bir topluluğa ‘Guten tag’ denilmez. Eğer bir sokak arasında bir kişiye rastlarsanız, hangi milletten olursa olsun selam verirsiniz. Ben, hani o selamı vermeden kişi benim yabancı olduğumu hisseder etmez, ona hazır duruma gelir idi. Şimdi ise maalesef iki üç sene önce oldu; Türkiye’den gelen bir kısım arkadaşlarımızla birlikte ormanda dolaşıyoruz. Yaşlı iki karı koca karşıdan geliyorlar, bu yabancı düşmanlığı iyice nüksettikten sonra. Ben arkadaşlara, bakın, bu iki kişiye sizden önce selam vereceğim, dedim. Selam verdim ama, her ikisi de yüzlerini çevirip geçtiler. Hepsi böyledir, demiyorum. İlk yıllarda böyle olması mümkün değildi. Buradan şuraya gelmek istiyorum, bu yabancı düşmanlığından ziyade yabancıdan soğuma olayı bir gerçektir.

Önemli işimiz vatandaşlara mescit

Şimdi en önemli soruna geliyorum; vatandaşlara mescit ayarlamak ve mescitte namaz kılacakları ve kıldıracakları hazırlamak. Yalnız Köln’de bugünkü sayıya yakın mescit vardı o yıllarda. Ama bunlar nasıldı, diye sorarsanız anlatayım:

Hepsi firma tarafından tanzim ediliyordu. İşçi yurtlarının üstü yurt altları mescitti. Köln’ün merkezine yakın büyük bir sokakta mescit vardı. Arabayla oradan her geçtiğimde hatırlarım. Orası tamamen Türk işçileriyle doluydu. Biraz da Yugoslavlar vardı. O yurdun bodrum katında bir yer tanzim edilir. Biz tabiri caizse elimizde pusula kıbleyi tespit etmeye çalışırdık. O işçi yurduna gider vatandaşı uyarır; “Cami budur, caminin hikmeti faydası şudur.” derdik.

Bizimkiler o zaman daha çok birahanelere giderlerdi. Tabii “Bir biranın ne zararı var?” deyince, peşinden hemen diğer zararları meydana çıkıyordu. Size hemen bir örnek vermek istiyorum: Bir defasında hastane ziyareti yapıyorum. Geldiğimde kendime göre şöyle sıraladım:

O zaman değerli ataşelerimiz bana derlerdi ki: “Hocam biz işinize karışmayız. Siz ne zaman gelirseniz gelin. Mesainizi kendiniz tanzim edin. Ancak uzağa gideceğiniz zaman haberimiz olsun. Kaybolursunuz, başınıza bir iş gelebilir.” Sıkıntı çeken din görevlisi arkadaşlarımız da oldu. Onlara “Sen burada oturup evrak memurluğu yapacaksın!” diyorlarmış ataşeler. Nedeni memur kıtlığı varmış.

O zaman mescit sayısı ne kadardı, Köln’de?

Yirmiden aşağı düşmemiştir. Bunların hepsi firmaların içindeydi. Bunların dışında sadece Barbarossa Mescidi vardı. Ben geldiğimde vardı.

Pusulalar elimizde, kıblesi nasıl olur? Bu mescitlerin halısı nasıl olmalı, bunlarla ilgileniyorduk. Vatandaş da öyle fazla kira falan vermiyordu. Masraflarına bile katılmıyordu. Zaman zaman süslemesine yardımcı oluyorlardı. Barbarossa Mescidi’nin kirası da öyle.

Köln’de büyük bir cami yapılsın mı, yapılmasın mı konusu vardı? İranlı Azeri Türklerinden zengin bir halı tüccarı vardı. O bize diyordu ki: “Arsayı ben Renn Nehri kenarında temin edeceğim. Caminin de parasının büyük bir bölümünü vereceğim. Siz orada yine göreve devam edeceksiniz.” Ben de bu zata destek olmaya çalışıyordum.

O zaman kendi aramızda para toplayarak bir mescit açalım, bir dernek kuralım fikri aklımızdan geçmiyordu. Nedeni Şuydu: Almanya’da hep geçiciydik. Bir camimiz olsun; olursa ne olacak! Geziler tertip ediyorduk. Heidelberg kenti yakınlarında bir kasabada 280 yıllık bir camiyi görmüştük. Şu anda yine oradadır. Kubbesiyle, minaresiyle küçük bir cami. Fakat müze olarak kullanılmaktadır. Almanya’yı Avrupa’ya güzel göstersinler diye Alman imparatorları, Hint ya da Osmanlı mimarisinden etkilenerek bunu yaptırmışlar. Biz iki defa otobüsler dolusu oraya gittik. Şehir idaresinden alarak, şahsen ben iki defa bu camide cuma namazı kıldırdım.

1973’e kadar bu bölgede ayrı teşkilat yoktu

Benim zamanımda birliği sağlamak için şu görüş, bu görüş yoktu. Türkiye’de olan her dini görüşün burada mutlaka temsilcileri, cemaatimiz arasında sempatizanları vardı. Bu ayrılık olmasın diye ben şahsen burada bulunduğum müddetçe duyarlı davrandım. 1973’e kadar bu bölgede ayrı bir teşkilat kurulmadı.

Şunu da belirteyim; falan gruptan Türkiye’den bir hoca efendi geldi. Ben onu hemen ziyaret ediyor, çağırıyordum, ya da kendim ayağına gidiyordum, bulunduğu o işçi yurduna. Ona diyordum ki, hoca efendi, arkadaşım biz meslektaşız. Siz geldiniz, ama ayrı bir yerde haberim olmadan hizmet etmeniz; vaaz vermeniz, Ramazan hocalığı yapmanız ve bir de bizim program içinde hareket etmeniz lazım. Bakın, ben hiç ayrım yapmıyorum. Gelin, benim bulunduğum kürsüyü size birkaç kez vereceğim.

Böylece bu durumları idare ediyorduk. Hatta, fahri bir imam hatip kursu açmıştım. Takriben bu kurstan otuz kırk arkadaşı da mezun ettim. Hafta sonları Barbarossa Mescidi’nde, namazın, hutbenin önemli şartları nelerdir, üzerine konuşmalar yapılırdı? Bunlar Türkiye’de kısmen bilgisi olan, köy imamlığı yapmış, hafız olmuş ama, Almanya’nın şartlarını bilmeyen arkadaşlarımızdı. Bunlara, o günkü konsolosluğun ya da ataşeliğin mührünü kullanarak ellerine belge verdim. Maksat şu idi: Ben ilan ettim; dedim ki elinde belge olan kimsenin öncelik hakkı vardır. Amaç orada birliği sağlamaktı. Böyle olmasaydı ne olurdu? O zaman işçiler şöyle diyebilirdi: “Bu bizim görüştendir, bizim hemşehrimizdir; namazı o kıldıracak.” falan. Bunun sonucu o işçi yurdundaki insanlarımız birbirlerine düşerlerdi. Biz buna meydan vermemek için o arkadaşları gidip orada tanıttık. Dedik ki, ellerine belge verdik. Bunlar belgeli arkadaşlar. Bu uygulamayla böyle yaklaşımı ortadan kaldırmış oldum.

Onlar da işçi, hep birlikte çalışıyorlar. Onlara bir ücret ödediğimiz de yok. Sağ olsunlar, hakikaten bize çok yardımcı oldular. Böylece bir bütünlük oluyordu. Örneğin bir yere gidilecek diyelim; Arap kardeşlerim açtıkları Aachen Camisi vardı. Burada şehitlerimize bir mevlit okutturmaya karar verdiğimde, haberlerinde duyurmak için Köln Radyosu’na telefon ediyordum. 4000, 5000 kişi bir araya gelebiliyorduk. Orası zaten ufak bir cami, meydanlar insanlarla doluyordu. Tabiri caizse tek ses, tek ruh, içerisinde oluyorduk.

Hasta sigarayı bırakmak zorunda

Hastane ziyaretleriniz de oluyor muydu?

Evet, Köln ve Bonn’da, bazen de Düsseldorf’ta öyle hastaneler vardı ki, ben onları defalarca ziyaret etmişimdir. Biraz Almancam olmuştu; vatandaşlarımıza tercümanlık da yapmış oluyordum. Türkiye’de bir büyük fabrikanın genel müdürü olmuş bir zatın hanımını ziyaret etmiştim. Ona Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bir ilmihalini vermiştim. O hâlâ bunu söyler. Böyle hastane hatıraları da var.

Bir defasında hastanede bir vatandaşla konuşmak istiyorlar. Ben de konsolosluktan geldiğimi, aynı zamanda din görevlisi olduğumu söyleyince, Başhekim “Ooo! çok önemli bir hadise. Sizi gökte ararken yerde bulduk.” dedi. Ne olduğunu sorunca “Bu arkadaşınızı tedavi edeceğim. Onun çok önemli bir hastalığı var. Ancak sigara içiyor. Söyleyin, sigarayı bırakmak zorunda. Bırakmadığı takdirde hiç boşuna uğraşmayacağız. İyileşmesi tamamen ona bağlı bir şey.” dedi. Ben de bunu o hastamıza çevirdiğim zaman “Başhekime söyle, yemekten sonra bir tane içeyim!” Başhekim sert bir adamdı, bunu ona söyleyince verdiği yanıt şu oldu: “Ben gidiyorum; yemek sonrası yok, hemen bırakacak.” O arkadaşımız derhal bana bütün sigaralarını ve çakmağını verdi.

Hapishane ziyaretleriniz de oluyor muydu?

Tabi, benim bölgemdeki hapishanelerin büyük bir bölümü tarafımdan ziyaret edilmiştir.

Burada iki anımı anlatmak istiyorum: Köln cezaevinde mahkûmlar kol saati dahi bulunduramıyorlardı. Oldukça sıkıydı. Arada bir radyo yayınlarını hoparlörlerle verirlerdi. Biz, vatandaşlarımızı ziyaret ettiğimizde hem seviniyorlardı, hem bir araya geliyorlardı, hem de birbirlerinin kokusunu alıyorlardı. “Türk şarkılarından, türkülerinden haftada on dakika olsun dinleyelim.” diyorlardı. Ayrıca benden yasin bandı istiyorlardı, cuma akşamları dinlemeleri için. Yanlarında bulundurmaları mümkün değildi.

Biz, cezaevi yöneticileriyle iyi bir ilişkiye girmiştik. Hiç unutmuyorum; İstanbul’dan el işleri, sanat işlerinden vardı. Onlardan birkaç tanesini her gittiğimde yöneticilere hediye götürürdüm. Onlar için çok önemli bir hatıra olurdu. Bir dediğim iki olmazdı. Bir seferinde gittiğimde Türkiye’den türkü ve şarkı kasetleri götürdüm. Haftanın bazı günlerinde çalmaları için rica ettim. Bunlarla birlikte yasin bantları da verdim. Görevli bunları memnuniyetle kabul etti. Vatandaşlarımız da çok sevindi, kendilerini Türkiye’de hissettiklerini dile getirdiler.

Tekrar ziyaretlerine gittiğimde moralleri iyi değildi. Hepsini bir araya getirdik. Savcı yardımcısı, gardiyanlar ve ben onlara yönelik konuşmalar yaptık. Mahkûm vatandaşlarımız “Türküleri ve yasinin yayınını kestiler. Bir defa bunları tadabildik.” diye yakındılar. Cezaevi müdürüyle bu konuyu görüştüğümde şunlar söyledi: “Alman mahkûmlar itiraz ettiler, karşı çıktılar. Müziği sevmediklerini, dinlemek istemediklerini söylediler.”

Avrupa’daki din görevlileri olarak görüş alışverişi yapmak, sorumlu olduğunuz yörelerdeki sıkıntıları dile getirmek için arada bir, bir araya geldiğiniz oluyor muydu?

On bir din görevlisinin Frankfurt toplantısı

- Çok önemli bir hatıramı anlatmak istiyorum: Sanki onu bilir gibi soruyorsunuz. Bir defaya mahsus olmak üzere bir araya geldik. Hemen ifade edeyim; bizdeki laiklik kelimesi ciddi bir tedaviye muhtaç. Mevhum bir kavramdır.

Dediğim gibi ben olduğum yerde fevkalade rahattım. Benim ataşe ve konsolosluklarım sevgi ile, saygı ile laikliği bana uyguladılar. Yani benim görevime karışmadılar. Birçok arkadaşımız, hatta Belçika’daki arkadaşlarımızdan aldığımız haberlere göre, “Dairede sıkıldık kaldık. Hiçbir iş göremiyoruz. Ne yapacağız?” diyorlarmış. Bu ve buna benzer sıkıntıları, gelişmeleri görüşmek üzere bir araya gelme fikri ortaya çıktı. Görüşün kimden geldiğini hatırlayamıyorum; ancak benden de gelmiş olabilir. Arkadaşlara dedim ki, merkez Frankfurt, burada toplanalım.

Bir devlet memuru konsolosluktan izin almadan bir yere gidemez. Konsolosluklar da bundan çekindikleri için böyle bir toplantıya kesinlikle müsaade etmezlerdi. Ben, o gün amirimiz durumundaki kişiye söyledim. “Tabii, tatil günü; sana güvenimiz tam. Nereye gideceksen hizmet için gideceksin.” dedi.

Bütün Avrupa’daki, aklımda kaldığı kadarıyla ya 1969’da ya da 1970’in başında olacak, 11 din görevlisi Frankfurt’ta bir araya geldik. Çok faydalı bir çalışma yaptık. Maksadımız Ramazan günleri yaklaşırken takvim yapmaktı. O zaman böyle Diyanet takvimi yoktu, o takvimi hangi kurallara göre nasıl yapacağız? Benim Köln’de astronomi merkezi ile yaptığım çalışmada elde ettiğim netice nedir? Belçika’dan, Hollanda’dan gelenler hangi neticeyi elde ettiler ve Münih’teki ne yaptı? Evvela Ramazan yaklaşıyor, takvim yapmamız gerekli. İşte bunları görüşmek için toplandık.

Arkadaşların bir kısmı benim gibi izinli geldi, büyük bir kısmı da, nasıl olsa tatildir duyulmaz, düşüncesiyle hareket ettiler. Ama aslında duyulmaz değil de. Söylense de zaten o konsolosluklar yollamamak için bir bahane bulacaklar; “Ne için, ne maksatla bir araya geliyorsunuz?” diyerek, önlerini keseceklerdi.

Az önce değindiğim meselelerimizi hallettik. Yaptığımız mescit hizmetlerinin nasıl gittiğini konuştuk, görüş alışverişinde bulunduk. Buna ihtiyacımız vardı; çünkü yeniydik, Avrupa nezdinde bir imajımız oluşacaktır. Bu imaj nasıl oluşmalıdır gibi bizi bekleyen sorunlar vardı. Çok yararlı bir toplantı oldu. Sonuçta, görevimize ne kadar önem verdiğimizi yansıtan bir rapor hazırladık. O raporda zamanla, hatta şu anda bile mevcut olan birçok aksaklıklar yer almıştır. Bu raporun bir suretini Diyanet İşleri Başkanlığımıza, bir suretini de Çalışma Bakanlığı’na gönderdik.

Avrupa’daki din görevlileri olarak müşterek raporumuz tarihte ilk defa oluyor. Bu rapora karşı Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan gelen yazıda “Sağ olun, biz zaten sizden bunu bekliyorduk.” deniyordu. Çalışma Bakanlığı’ndan bir zılgıt! Hemen biz sorgu suale çekiliyoruz. “Ne amaçla toplantı yaptınız?” dediler. Sanki biz Avrupa’da bir devlet kuruyoruz. Frankfurt’ta bir konser var, gidiyoruz, deseydik herkes bize izin verecekti.

Din adamının ciddi, memleketin ilerisine dönük hiçbir görüşü olmayacak mı? Şu anda Almanların Madien Germanya’sı var ya, onları bu duruma getiren fikir, bizim Ahilik teşkilatı fikridir. Bunun dünyada kolları vardır. Bu teşkilatın başı Kolpik bir konuşmasında diyor ki: ‘Hıristiyanlık sokağa, caddeye girecektir. Girmediği takdirde o esnaftan, o caddeden hayır gelmez. 150 sene önce kurulun Kolpik famieli’nin Almanya’da 480 bin üyesi vardır. Onlarla biraz temas halindeyim. Önümüzdeki ay onların bir bölümüne konferans vereceğim.

Bakın, zamanla buralarda bir kısım grupların, şunun bunun din konusunda böylesine fanatik davranan -din konusunda, fanatik anti-din manasında kullanıyorum- bir kısım yöneticilerdir ki; onlara ‘Hadi be sen de’ denmiştir. Ama, maalesef bir kısım gruplar da büyüyebilmiştir!

Hıristiyan Avrupa hem laiktir, hem de diyebiliyor ki ‘Bizim pazarımıza da, çarşımıza da, hastanemize de Hıristiyan ruhu girer. Girmediği takdirde o insandan hayır gelmez.

Gönderdiğiniz bu rapor sizde var mı?

Yok.

Çalışma Bakanlığı’nın size verdiği tepki yazılı mı oldu?

Evet, bir din adamına böyle bir yazının yazılması, bir devlet adamı tarafından, koskoca bir müsteşar tarafından tek kelime ile fevkalade ayıptır.

Ondan sonra bir araya geldik. Oldukça güzel çalışmalarımız oldu.

1973’e kadar Almanya’da bulundunuz değil mi?

Evet, görevim bitmek üzereydi, Milli Selamet Partisi (MSP)’nden Zonguldak milletvekili seçilince Türkiye’ye döndüm. İki dönem seçildim, 1980’e kadar. Ama hiçbir zaman ön seçimlere girerek, o partiye yüzde yüz adapte olarak siyaset yapmadım, sanki bir nevi bağımsız aday gibi.

1973’ten 1980’e kadar bir parlamento deneyiminiz var. Politika ile dinin bir arada gittiğinde ne gibi sıkıntılar ortaya çıkıyor?

Efendim, politika ile dinin Türkiye’nin şartlarına göre, bir arada gitmesi meselesine şöyle bakalım: Büyük bir iddia ile oraya gitmiş değilim. Almanların bir deyimi vardır: ‘Ne kurtarabilirsek kâr!’ Yani ne yapabiliriz? Bugün Türkiye toplumunun, milletim, hatta bütün Müslümanların ciddi sıkıntıları vardır. Ben buradan işe giriyorum. Mesela bakıyorsunuz ki dünyada şu görüşün, bu görüşün; o zaman Rusya vardı, komünizmin ciddi ağırlığı görülüyordu. Dünyanın kendine göre ekonomisi ve ürettiği bir teknoloji vardı.

Putperestin o niyetle beş parmağımı gösteriyorum: Bu niyetli bunu vaazlarımda da söylemişimdir.

Dünyada beş görüş vardır. Bizim inancımıza göre en kötüden doğru gidelim:

a) Ateizm, komünizm, sosyalizm var. Bunların dünyada ekonomik ve teknolojik alanda güçleri nedir? Araştırmalar var, kesin olarak biliyoruz. İkinci güç gibi.

b) Putperest, biliyorsunuz bu ateistten biraz daha ehvenidir. En azından bir yere inanıyor. Demiyor ki ‘Bir şey yok!’. O da Japonya, var mı dünyada sesi nefesi?

c) Hıristiyanlar; bütün Hıristiyanlar Hıristiyan oldukları için düşünürler, demiyorum. Ama dünyada temsilcileri var. Hiç inkârı mümkün değil.

d) Yahudiler; her yerde ses ve nefes olmaya gayret etmektedirler, güçlüdürler.

e) Müslümanların ekonomisi kültürü ve teknolojisi hani?.. Ne ürettik yani? Çok affedersiniz, öküzlerin, hayvanların ve eşeklerin duasını Hıristiyanlar alıyor. Onları yükten kurtardılar. Biz kimi nerelerden kurtardık bu son zamanlarda? Buradan giderek hangi vicdan sahibi, hele parlamenter ise hele o yüksek mevkilere gelmiş ise. Orada rahat olur da milletinin dünyada güç sahibi, güç derken başkalarını korkutarak yok etmek anlamında söylemiyorum ben bunu. Yani İslam kültürü bir kültür ise, bir güç ise, bir kutsallık taşıyorsa, elhamdülillah buna inanıyoruz, taşıyor. Onun olması da lazım, vaktiyle de oldu. Bin yıllık bir kültürümüz vardır. Bırakın ilerletmek bunu Avrupalıya taşıyamadık.

Polis ‘Gençlerinizi Kur’an yoluna davet edin!’

Almanya’da mesleğinize bağlı olarak çok yönlü çalışmalar içinde olmuşsunuz. Gençlerin sıkıntılarıyla da, dinle bağlantılı olarak ilgilendiğinize göre, onları nasıl değerlendiriyorsunuz?

Gençler ‘Biz Müslümanlığı da istemiyoruz’ deseler, onların ruhunda ve damarında İslam kültürünün izleri vardır. Doktor ve psikologlarla bir araya geldiğimizde, gençleri tekrar bu topluma kazandırmanın üzerinde duruyoruz ama, bu o kadar kolay değil.

Alman polisi sadece yakalayıp kelepçelemekle yetinmiyor; bizden de yardım istiyor. Polis şefiyle, gençlerin nasıl eroine başladıkları üzerine konuşurken, elinize bizim insanımızın ve gencimizin düşmemesi için ben vaiz olarak ne yapabilirim, ne tavsiye edersiniz, diye sorduğumda aynen şöyle demişti: “Sayın Okur siz onları İslam’ın ve Kur’an’ın nuru yoluna davet ederek bu yoldan ayrılmamalarını sağlarsanız bize en büyük yardımı yapmış olursunuz. Çünkü elimizdeki gençlerin büyük bir kısmı, dinle ilişkilerini kesmiş olabilirler.”

Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB)’nin kuruluşuna katıldınız. Türkiye’nin, Almanya’ya böyle bir çıkarma yapması için neden 1985’e kadar beklendi, sizce bunun nedeni neydi?

Aslında DİTİB yine Almanya’da vardı. DİTİB kurulmadan önce Diyanet İşleri Başkanlığı’nca yurtdışına bir hayli din görevlisi gönderildi. 100 küsur kadar din görevlisi, kadroları ile beraber sadece Almanya’da vardı. Ancak; bu ad altında genel merkez olarak kuruluşu gecikmiş oldu. Benim tahminin şudur: Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan görevliler yollandığı için dernekleşmeye gidilmedi. Dinimizde, gruplaşma ve dernekleşme olaylarına sempati ile bakılmaz. Hemen ifade edeyim ki, Hıristiyanlık üzerinde biraz ve diğer dinler üzerinde kısmen araştırması olanlardan biriyim. Bildiğim kadarıyla da, hiçbir din yoktur ki, o dinde böyle gruplaşmalar olmasın. Evvela peşinen şunu söyleyeyim ki herkes rahat olsun; bunlar büyütülmesin, abartılmasın. Bir kere dinde aşırılık yok. Çok ayetlerde Allah aşırıları sevmez. Hangi konuda? Din konusunda. Dengeli vasat bir cemaat vardır. Müslümanlıkta aşırı sevgi yoktur. Siyasi partilerde sevmediğim taraflarından birisi bu. Liderlerine toz kondurmuyorlar. Aşırı nefret ve aşırı üzüntü de yoktur. Müslümanlık bunları yasaklamıştır.

Fakat DİTİB bir genel merkez olup da diğer dernekleri bir çatı altında topladıktan sonra!.. Aynı zamanda bir ekonomik meseledir de. Öteki dini kuruluşları temsil eden arkadaşlarımıza gelince, onların böyle formaliteye ihtiyaçları yoktu. İşçilere görüşlerini anlattılar, inandırdılar, etraflarına aldılar ve hemen ekonomik güç olmaya da başladılar. İşte o fedakârlıklar neticesinde, kendi görüşleri doğrultusunda camiler açtılar. Ama, hani çoğunda ya bir siyasi görüşü temsil ettikleri izlenimi var; konuşmalarıyla, sohbetleriyle ya da bir tarikatın, tekrar ediyorum benzeri şeyler. Bu gibi oluşumlar tabii ki vatandaşı rahatsız etti.

DİTİB bir ihtiyacın sonucu doğdu

Daha doğrusu DİTİB büyük bir ihtiyaçtan, kendiliğinden doğdu diyebiliriz. Genel merkezin 1985’te açılışında 30 bin kişi bir araya geldi. Tabii birçok eksiğimiz yok değil. Ama o günden bu yana bizim vaazlarımız, hutbelerimiz devam ediyor. Bizim cemaatimizi bazen üzülerek dinliyorum. ‘Diyanetçilerin camisi!’ gibi sözler söylüyorlar. Dini falan değiliz. DİTİB bir grup değil. Bir grup olsaydı buranın cemaati süzülürdü. Ben rahatlıkla biliyorum ki sabah namazı cemaatimizde dahi hemen hemen birçok görüşün temsilcisi vardır. Gelip burada namaz kılarlar. Bütün camilerimiz öyledir. O zaman niye geliyor da devamlı oraya gitmiyor. Çünkü bizde rahat ediyor. Esas gönlü oradadır; şu ya da bu gruptadır. Karnının şişini tam indirmek için gider oraya ama, sık sık değil.

DİTİB’in, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Türkiye’deki hizmetlerinin Almanya’da daha canlı ve heyecanlı bir biçimde tutmamasında tabii yöneticilerin, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın da hataları vardır. Çok geç kalınmıştır.

Öteki dini kuruluşların kimi yöneticileri ‘Biz varken DİTİB kuruldu’ diyorlar, konuşmalarımız sırasında.

O arkadaşlarımız varken DİTİB kurulmuş değildir. Eğer genel merkez olarak kurulduğumuzu kastediyorlarsa DİTİB onların hiçbiri yokken vardı. Vaktiyle onların hocalarının çoğu Diyanet İşleri Başkanlığı’nca görevli olarak Almanya’ya gönderilmişlerdi. Avrupa anlamında ilk defa gözleri burada, Diyanet İşleri kanalıyla açılmıştır. Onun için bu arkadaşlar sözü söylerken çok düşünmeleri lazım.

Geçenlerde bir yerde “DİTİB’in hocaları hiç Almanca bilmiyor falan.” diyorlardı. Hemen sordum, hangi hoca Almanca biliyor ki? “İşte Milli Görüş, şu ya da, bu teşkilatta Almanca bilen hocalar çok.” dediler. Dedim, benim bildiğim kadarıyla hoca olup da çok Almanca bilen olabilir. Bir öğretmen, bir mühendis orada çalışıyorsa. Böyle hakiki hocalardan Almanca bilen varsa koskoca Almanya’da birkaç kişidir. O da şu ya da bu görüşte değil, bunu kınamıyorum, kolay bir iş değil tabii.

Almanlardan Müslüman olanlar var. Bunlarla, DİTİB’in dışında kalan dini teşkilatlar daha yakın diyalog kurabiliyorlar. Onlar zamanla Müslümanlıktan bir şeyler öğrenmişler; anadilleri de Almanca olduğu için, Almanya ve Avrupa’da oturan vatandaşlarımızın çocukları yabancı sayılmıyor. Türk vatandaşları oldukları için onlara üniversite imtihanlarında bir kontenjan hakkı tanınıyor. Maalesef bunlar da lisanlarını unutmuş durumdalar. Bunda Alman hükümetinin büyük hatası var. Bu konuda ciddi manada tedbir alınmadı. Tek taraflı değil Türk hükümetleri de bu konuda bir çözüm üretmedi.

Papazlar, özellikle dini sahada benden şunu her fırsatta soruyorlar ve görüşlerini dile getiriyorlar: “Din görevlilerinizi sık sık değiştiriyorsunuz. Dört ya da altı yıl sonra bir başkasını göndermenizdeki maksat nedir, bunu anlayamıyoruz? Neden on yıl olmuyor? Biz onunla tam diyaloğa girmeye hazırlanıyoruz, ona alışıyoruz. Bu arkadaşımız biraz Almanca öğreniyor. Geri alıyorsunuz, yeni gelene alışıncaya kadar zaman geçiyor. Sizinle diyalog halinde olmak istiyoruz. Biz Alman toplumu ile Türk toplumunu birbirine yaklaştırmayı amaçlıyoruz.”

Müslümanların üç konuda ihtilafları yoktur!

Almanya ve Avrupa’daki Türkiye kökenli İslamcı kuruluşlar, bildiğiniz gibi ayrı ayrı teşkilatlar kurmuşlar. Bunların birleştikleri, ayrıldıkları konular ve farklılıklar neler?

Bunu bana Hıristiyanlar da çok soruyorlar. Diyorlar ki ‘Türk din teşkilatları hakkında düşüncelerinizi söyler misiniz?’ Bu konuda görüşümüzü beyan etmeyiz. Çünkü o zaman biz de bir kuruluş oluruz! Hâlbuki bizim hepsine saygımız var, hepsini kucaklamak istiyoruz. Hıristiyanlıkta da itikadı manada bir kısım ayrı görüşler doğuyor. Şunu kesin olarak söylüyorum ki bütün görüşlerde; mezheplerde ve Müslümanlıkta şu üç konu üzerine aralarında ihtilaf yoktur.

Allah bir, kesinlikle Allah’ın ne sıfatları, ne de zatı hakkında bir itilaf yok, Kur’an-ı Kerim bir, Hz. Muhammed.

Bir ikincisi imanın şartı; tabii bunlar esas. Hangisine sorarsanız imanın şartı altıdır.

Sıra geliyor bir nevi hizmet yarışında metot meselesine. Ben ona öyle diyorum: Hizmet yarışında ‘a’ görüş diyor ki: “Siz bu işi canlı götürmüyorsunuz, heyecanlı götürmüyorsunuz, hakkını vermiyorsunuz. Bu işin temsilcisi biziz.” Ben bunu aynı Hıristiyanlıkla alakalı gruplaşmalarda da gördüm.

Türkiye’de, İran ve Suudi Arabistan’a benzer şeriat devleti kurulması konusunda da dini kuruluşlar, bu ülkelere yakınlıkları ölçüsünde farklı düşünüyorlar. Bu konuda ne diyorsunuz?

Şimdi bakın, bu düşünce imanın esaslarını ilgilendirmiyor. Bu düşünce, diyelim şeriat devletini düşünmeyen siz, o.., o.., bu dediğim noktalarda ayrı düşünüyor musunuz?

Evet.

Bitti, demek ki o nedir; işin siyasi tarafıdır. İşte bu siyasi tarafına girmek istemiyorum! O zaman bu dediğimiz noktaya gelmiş oluyoruz.

Devlet bazında, dediğiniz çapta şeriat üzerine Almanlara bir seminer verdim. Orada uzun uzun bunu anlattım. Ve tabii bu manada bunu anlatmadım. Bugünkü kurumlar, bugünkü insanlar ne diyorlar, görüşleri neler? Bunlar yalnız Türkiye’de değil, bütün dünyada bunlar var. Hindistan ve Yahudilerde de aynısı. Yalnız Müslümanlar arasında çıkan akımlar değil, her tarafta bu yaşanıyor.

Ama şu deniyor, sanıyorum siz de bunları duymuşsunuzdur: “İslam devleti olmayan Almanya’da yaşadığımız zaman içinde, İslamiyet’in gereklerini yerine getiremeyiz. Türkiye’de de aynı şekilde, bugünkü devlet yapısı ortamında yaşandığı sürece, Kur’an anayasa olmadığı için görevlerimizi yerine getirmemiz imkânsızdır.” Camilerde, hafta sonu toplantılarında ve ev ziyaretlerinde bunlar konuşuluyor.

Kadınların açık gezmesi, çalışması, içki satan dükkânların açık oluşu vs. Yani Kur’an’a göre yasak edilmiş yaşam biçimlerinin, bugünkü sistem içinde serbest oluşundan hareketle şeriat devleti üzerinde duruluyor. İşte DİTİB de bu noktada suçlanıyor. Deniyor ki ‘Başımız Kur’an-ı Kerim’e bağlı olduğu halde DİTİB bunu yerine getirmiyor. Ya da devlete bağlı oluşu nedeniyle baskı altında olduğundan açıkça görevini savunamıyor. DİTİB dışındaki kuruluşlar tarafından her olanakta dile getirilen ve açık açık söylenen sözler.

Fundementalizim dinin ilk kaynağına gidiştir

Demin dediğim gibi, bu konuya açıkça girdiğimiz takdirde, onların yanlış yolda olduklarını yüksek sesle söylemiş olacağız. Bunu söylemekle birlikte biz de işte bir grup durumuna gelmiş oluruz. Bu şeriatla alakalı. Şeriatın kelime manası nedir, ne değildir? Bir kere evvela bununla anlattığınız tarz ayrı. Örneğin fundementalizm ne demek? Bu bana soruldu. Dedim ki: Dinin ilk kaynağına gidiş! Şimdi hemen rahat cevap verebiliyorum, hamdolsun. Dinin ilk kaynağı nedir? Hz. Peygamberin ahlakıdır. Onun insanlara, kadınlara, çocuklara yaptığı muameledir. İşte bu on emirdir. Eğer bu manada fundementalist arıyorsanız beni de yazın, fundementalistim!

Ha…, dinin devlet olması konusu ise bu sorumluluk meselesidir. Bizim sorumluluğumuzun üzerinde değildir. Anlatabiliyor muyum? Sonra bu sorumluluk meselesinde de, hele bu Avrupa’da aynı soruyu bana çok soruyorlar. Şu anda biz burada dini bir azınlığız. Dini azınlık tepeden, bilmem nereden mesul değildir. Dini azınlığın burada yapacağı şudur: Allah’a isyana sizi yönlendiren bir mahlûka, kim olursa olsun, isterse bir devlet başkanı olsun buna itaat yoktur!

Allah’a isyana sizi zorluyor. Örnek Almanya için verelim, Türkiye için de verebiliriz. Ne diyor? “Namazını kılmayacaksın.” Namaz konusunu, din hürriyetini İslam o kadar teminat altına almıştır ki. Ailelerde gördüm; kadın “Ben Hıristiyan kalmak istiyorum.” diyor ve kendi haklarının, ne olup olmadığını kocasına anlatmak istiyor. Buraya çağırıyorum ve kocaya diyorum ki, “Bak bu kadını nikâhlamışsın. Bu hanımefendi kiliseye istediği zaman gidecektir. Kocası olarak ona mani olamazsın. Çünkü Müslümanlık din hürriyetini tanımıştır. Hatta evine, odasına dahi Hıristiyanlığın kutsal saydığı haç ve nesneleri getirebilecek. Yarın çocuk olduğu zaman sen bunun nesine mani olursun! Onu Hıristiyanlık terbiyesine göre eğitimine mani olursun.” İkisi de dinliyorlar. “Zaten ben bunları biliyordum da istiyordum ki kocam da duysun.” dedi kadın.

Hatta dini nikâhlarını benim de kıydığım olabiliyor. Kadın Hıristiyan, erkek Müslüman. Kıyıyorum ve kadının eline belge veriyorum, çünkü ona lazım oluyor.

Allah’a isyan konusunda Türkiye’de de zorlama olduğunu söylediniz. Dini İslam olan bir ülkede bu nasıl oluyor?

‘Türkiye’deki laiklik, günahları işlemeye gösterdiği müsamahanın yarısını sevapları işlemeye gösterse bu millet rahat edecek.’ Bunu bir yerde okumuştum. Kim demişse güzel bir söz. Günah işlemeye ‘buyur’ diyor. Ben de sevap işleyeceğim. Başörtüsü de bunlardan birisidir. Sevap için takılıyor. Sen ona diyorsun ki şöyle olacaksın, böyle olacaksın. O zaman ne oluyor, ona hor bakıyorsun. On emirde sarhoş olmak yok. Sarhoşluk bütün dinlerde yasaktır. Bakın, içki almak başka sarhoşluk başkadır.

Devlet Bakanı geçen gün Diyanet İşleri Başkanı ile Almanya’ya geldiğinde bize çok güzel bir açıklaması vardı. ‘Ben Türkiye Cumhuriyeti’nin bir bakanıyım. Benim anayasam, o bildiğiniz anayasadır. Ona göre devleti yönetiriz. Ama, başınızdaki Diyanet İşleri Başkanının, yani Müslümanların başının da anayasası Kur’an’dır. Sizin de anayasanız Kur’an’dır! Ona göre bu milleti yetiştirmek zorundasınız!’ İşte vakıa bu. Bakan sağ olsun. Ama uygulamada bu mudur! Biz Kur’an anayasasına göre hayatımızı yönlendirebiliyor muyuz?

MUSTAFA ŞEKER HOCA VE
ÜNLÜ MÜNİH İSLAM MERKEZİ FREIMAN CAMİSİ!

Mustafa Hoca konuşmaya besmele ile başladı. 1936 Çankırı doğumlu olan hoca, kendi alanında ünlenen ve “Ermenekli Saffet Efendi” diye tanınan değişik hocalardan Arapça dersleri alıyor. İmam hatibi bitiriyor, Yüksek İslam Enstitüsü’ne devam ediyor ve böylece dini eğitimini tamamlıyor. Aynı zamanda hukuk fakültesi çıkışlı olan Mustafa Hoca, bir süre avukatlık da yapıyor. İstanbul Merkez Vaizliği’ne tayini çıkınca avukatlığı bırakarak tekrar asıl mesleğine dönüyor. “1974’te yurtdışına çıkıncaya kadar vazifeme devam ettim.” diyor ve hangi nedenle yurtdışına çıktığını da şöyle anlatıyor: “Münih’te Almanların, Arapların ve Türk vatandaşlarının beraberce kurmuş oldukları bir müessesede imam olarak vazife görmem istenmişti. Münih Freiman Camisi (Münih İslam Merkezi)’ne 1974’te bu nedenle gittim. 1999’un sonuna kadar bu müessesede imam olarak kaldım.”

Daha ziyada Münih Freiman Camisi olarak tanınan bu kuruluş Almanya’da, yapılışından günümüze kadar birçok olaylara, gelişmelere sahne olmuştur. Önce Libya Lideri Kaddafi’nin maddi ve manevi etkisi altına giren ve Almanya’nın en eski birkaç camisinden biri olan Freiman Camisi, 1970’li yılların başında Mısır Müslüman Kardeşler’in eline geçiyor. Bununla birlikte bu gelişme, Erbakan’ın Milli Görüş hareketinin, Almanya başta olmak üzere Avrupa’daki gelişmesinde de önemli rol oynuyor. Bununla ilgili daha geniş bilgi ileriki bölümlerde yer alıyor.

Münih Freiman Camisi’ne imam olarak Diyanet İşleri Başkanlığı kanalıyla mı gittiniz?

Ben Diyanet kanalı ile değil, burada o vazife ortaya çıktıktan sonra Diyanet’ten istifa ettim. Ve orada bir cemiyet tarafından istihdam edilmek üzere davet edilmiştim.

Diyanet mensubu olduğunuz halde neden Diyanet kanalı ile gitmediniz de istifa etmek zorunda kaldınız?

Evet, Diyanet’te görevliydim. Münih’e de görevli olarak gideyim, diye çok uğraştım. Bunda başarı kazanamadım. O zaman İstanbul Müftüsü olan Abdurrahman Güzelyazıcı ve Diyanet İşleri Başkanlığı’na gitmeme ve bunlarla konuşmama rağmen ne yazık ki resmen gidemedim, olmadı.

Gerekçeleri ne idi, neden olmadı?

O yıllarda sadece büyük şehirlerde din görevlileri vardı.

Gittiğinizde Freiman Camisi’nin yapım inşaatı bitmiş miydi?

1973’te bitmiş. Açılış merasimi yapılmış.

Camiye ilk imam nereden, hangi ülkeden getirilmiş?

Yugoslavya Saraybosna’dan İsmail adında bir zatı imam olarak getirmişler. O arkadaşımız, kesin bilemiyorum ama, yedi sekiz ay vazifeli olarak kalmış. Sonra memleketine dönmüş. Bunun üzerine Türkiye’den bir Türk imamın getirilmesi amacıyla harekete geçmişler. Bir dönem Berlin savcılığında çevirmen olarak çalışmış ve Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) adına bazı kitaplar çevirmiş Ahmet Schmiede adında bir Alman Müslüman’ın İstanbul’a gelip beni bulması neticesinde Münih’e gittim.

Freiman Camisi’nde göreve başladığınızda cami cemaati ve çevresi sizi nasıl karşıladı?

Cami Münih’in dışında Freiman Mahallesi’nde yapılmış. Görüşmek üzere ilk defa beni birkaç aylığına davet ettiler. Camide ve bazı cemiyetlerde konuşma yaptıracaklarını ve ondan sonra da mukavele yapacaklarını söylediler.

Gittiğimde çok yakınlık gösterdiler. Benden memnun olduklarını ifade ettiler. “Biz mukaveleyi göndereceğiz ve sizi davet edeceğiz.” dediler. Pek fazla cami de olmadığı için Münih’te birkaç yerde namaz kılınıyordu. Örneğin, Münih yakınlarındaki İngolstad kasabasında bulunan Müslümanlar Cemiyeti’ne ve Aachen’deki camiye beni götürmüşlerdi.

Gittiğimde caminin cemaati çok azdı. Birkaç ay Münih’te kaldıktan sonra Türkiye’ye döndüm. Mukavelem gelince Alman Konsolosluğu’ndan vize alarak Münih’e tekrar gittim. Münih Havaalanı’nda beni Ahmet Schmiede karşıladı.

Memduh Bedirhan adında camide sekreter olan bir Arap arkadaşımız benimle meşgul oluyordu. Almanya’daki, bilhassa Münih ve çevresindeki camilere o arkadaş vasıtasıyla gidiyordum. Biraz da beni deney amacıyla konuşturuyorlardı.

Tanışmak için ilk gittiğinizde Türk cemaat da var mıydı?

Cuma cemaati sadece bir buçuk saf!

Beni daha çok oradaki Türk cemaate hizmet ifa ettirmek nedeniyle davet ettiklerini söylediler. Birçok Türk geliyordu bizim camiye. Cuma günleri yalnızca bir buçuk saf oluyorduk.

Türkiye kökenli cemaatin ne kadarının aileleri yanındaydı?

Elimde kesin olarak bilgi yok ama, büyük bir kısmı bekâr olarak gelmişti. İlk zamanlarda aileleri yanında olanlar çok azdı, bildiğim kadarıyla.

Evli olanların ev ziyaretlerine, çağırdıklarında gider miydiniz?

Freiman Camisi, o mıntıkada minaresi olan tek cami olduğu için böyle dini merasimler maksadıyla; mevlit ya da sünnet merasimine; vefat dolayısıyla çağırırlardı. Kimi zaman evlerde sohbet etmek için de davet ederlerdi.

Bu sohbetler daha ziyade, ilk gidenler bekâr oldukları için camilerde olurdu. Ya da işçi yurtlarına giderdim. Münih’in çeşitli semtlerinde işçi yurtlarına sohbete gittiğimi biliyorum.

Cemaatiniz arasında hangi ülkelerden gelen yabancılar vardı?

Suriye’den, Irak’tan ve Mısır’dan gelenler vardı. O nedenle bir müddet geçtikten sonra görüşmeleri Arapça, Türkçe ve Almanca yapmaya başladım. Çünkü bizim camimizde cemaat böyle farklı idi. Türkler ilk yıllarda çoğunlukta idi . Bu yüzden ilk hutbeleri Türkçe okumuştum.

Libya’dan da var mıydı?

Aradan otuz yıl geçti. Şu an tam hatırlayamıyorum ama, Libyalılar da vardı. Mısırlılar daha çoktu; iş için gelenler, öğrenimini yapmış olanlar vardı.

Mısırlı Müslüman Kardeşler ve Libyalılar arasında sürtüşme ve gerginlik olduğu zamanlar oldu mu?

Ben onu görmedim. (İsterseniz teybi kapatalım!)

Çocuklara yönelik neler yapıyordunuz?

Çocuklara camide din dersi vermeye, Kur’an-ı Kerim öğretmeye çalışıyordum. Cumartesi ve pazar günleri çocuklarla meşguliyetim sona erince, davetlere gidiyor konuşmalar yapıyordum.

Türkiye’den camiyi ziyaret eden oluyor muydu?

Sadece Türkiye’den değil, bütün İslam memleketlerinden ilk yıllardan 1980’lere kadar, hatta 1980’lerin ortalarına kadar, başka yerde böyle minareli bir cami olmadığı için gelen çok oluyordu. Birçok kişi, devlet dairelerinden bürokratlar geliyordu. Almanya’da din görevlisi olarak görev yapan arkadaşlarımız, Almanya’dan ayrılmadan önce bu camiyi görmeye gelirlerdi.

Caminin mimarının Türkiye kökenli olduğu söyleniyor, doğru mu?

Doğru, Osman Bey adında bir zat. O vefat etti. Ben onunla görüştüm, konuştum. Sanıyorum Münih’te bir mimarlık bürosunda çalışıyordu. Freiman Camisi, bilhassa Ankara Kocatepe Camisi’nin küçük bir benzeri şeklinde yapılmış. Oradan ilham alınmış olabilir.

Ama böyle söylenmiyor?

Evet, söylenmiyor; bu benim şahsi kanaatim.

Freiman Camisi’nin, kimler tarafından yapıldığı ve yaptırıldığı konusunda bir bilginiz var mı?

1950’lerin ortalarına doğru özellikle Münih’e talebe olarak gelmiş Araplardan birkaç kişi “Buraya bir cami yapalım.” diye bir araya gelmişler ve “Güney Almanya İslam Cemiyeti” adında bir cemiyet kurmuşlar. Bu cemiyetin girişimiyle Freiman Camisi yapılmış. Arsasını Kral Faysal’ın alıp bağışladığı da söylenir.

Süleyman Demirel Kütahya çinisi yollamış öyle mi?

Kütahya çinisinin Münih’teki bazı zenginler vasıtasıyla gönderildiğini biliyorum. Belki Demirel’in teşvikiyle olmuş olabilir. Mihrap Kütahya’dan gelen çinilerden yapılmış. Benim bildiğim buradaki bazı zengin kimseler buraya yardım için gelmişler. Demişler ki “Biz para olarak yardım edemeyiz. Ancak bu caminin mihrabının çinilerini biz temin edelim.” Bu cami ile ilgili bir mühendis zat daha var, ama o, oranın idare heyetinde idi.

O kadar yıl Münih’te kalmış Türkiye kökenlilerin dini gereksinmelerini yerine getirmelerinde uğraşı vermişsiniz. Onların ve başka ülkelerden olan cemaatten vefat edenler olduğunda nasıl bir uygulama yapılıyordu? O zamanlar şimdi olduğu gibi cenaze firmaları da yoktu.

Yıkamadan defnedilen kadınlar!..

Benim vazife gördüğüm yere ait bir mezarlık vardı. Memlekete gönderilemeyen ya da dönme imkânı olmayan kişiler oraya defnediliyordu. Biz, çok zorluklarla da karşılaşıyorduk. Almanya’da, bilindiği gibi mezarlıklar kira ile tutuluyor. Alman mezarlıkları içerisinde belli bir bölüm Müslümanlara veriliyor. Münih’te vefat edenler kendi memleketlerine gönderilemiyorsa orada defnediliyordu.

Gacioğlu adında bir zat vardı Onun eski Türk-İslam muhacirlerinden olduğunu zannediyorum, yanlış hatırımda kalmadı ise, 1945’te Münih’e gelmiş. Münih’in bir semtinde mezarlık kiralamış. Onun da bir İslam Cemiyeti vardı. Hatta Gacioğlu, cuma ve bayram namazlarında cemaatin fazla olduğu zaman, yeterli cami olmadığından, kira ile tuttuğu bir yerde bayram namazlarının kılınmasını sağlardı. Onu tanıdım ve kendisiyle yakın dostluklarım oldu.

Erkek vefat ettiğinde birkaç arkadaş ve ben vefat edenin gastini (yıkama) yapıyorduk ve namazını kılıyorduk. Ama, hanımefendi vefat ettiği zaman bir hanımefendi yıkayıcı bulma konusunda bayağı zorluk çekiyorduk. Gayet iyi hatırlıyorum, birkaç hanımefendiyi yıkamadan defnetmek zorunda kaldık.

Üstü kapatılarak mı defin işlemini yapıyordunuz, bunun nasıl olduğunu biraz anlatır mısınız?

Vefat eden hanımefendiyi defnetmeye hazırlarken, gözlerimizi kapatmak, elbiseleri içinde teyemmüm1 yaptırmak suretiyle gömmüştük. Bir hanımefendi vefat ettiğinde, kızından, kendisine tarif edeceğimiz şekilde annesini yıkamasını istedik; çünkü hanım yıkayıcı bulamamıştık. Kız “Hocam, katiyen ben yıkayamam, mümkün değil!” dedi. Yaptıramadık, çok acıydı. Teyemmüm yaptırılmak sureti ile maalesef defnettik!..

Ölenleri neden Türkiye’ye götürmüyorlardı, yoksa memleketteki yakınlarından mı olumsuz yanıt geliyordu?

Bilhassa Münih’te yerleşmiş, Türkiye’de akrabası olmayan kişiler daha ziyade Münih’te defnediliyorlardı. Benim gittiğim ilk yıllarda çok defa Türkiye’ye gönderiliyordu.

İmkânı olmayanlara, Türkler kendi aramızda para yardımı toplamak suretiyle o masrafı karşılıyor ve vefat edeni memleketine gönderiyorduk. Ama bazı vefat eden kişilerin yakınları olmuyordu, kimse sahip çıkmıyordu. Yahut da yakınları olsa bile Türkiye’ye gönderilmesini istemiyorlardı. Uzun müddet önce gelmişler ve tamamen Almanya’ya yerleşmişler. Bunun için “Annem, babamızın burada kalmasını istiyoruz.” diyerek, Münih’teki Müslüman mezarlığına defnedilmesini istiyorlardı.

Mezarlıklar kiralık olduğuna göre, kira ödenmediği zaman nasıl bir işlem yapılıyordu?

Mezarlıklar Müdürlüğü senelik az bir kira alıyordu. O tarihlerde senelik tutarı kira 60, 70 Mark dolaylarındaydı. Kira süresi isteğe bağlı idi. Ne kadar müddetle kiralarlarsa o kadar tutabiliyorlardı. O müddet içinde o mezara başka birisi defnedilmiyordu.

Kira ödenmeyişinin üzerinden belli bir müddet geçince, mezar üzerine mezar geliyor, başka bir kişi defnediliyordu.

Bu konuda size başvuranlar, fetva isteyenler oluyor muydu?

Böyle konularda fetva için bana müracaat edenler oluyordu. Cüsse tamamen toprak olmuş ise onun yerine başka birisinin defnedilmesinin caiz olduğunu ifade ediyordum. Alman mevzuatına göre, çocuklar ve yaşlılar için belirli bir bekleme süresi vardır. Çocuklar için sanıyorum dört sene; daha evvel bizim zamanımızda çocuklar için bir sene idi. Kişi tamamen toprak olduktan sonra başka biri defnedilebiliyordu. Yaşlılar için ise bu süre yedi sene idi.

Bir din adamı olarak Münih’i sevdiniz mi?

Münih çok güzel bir şehir. Derler ki Almanların yüzde 70’i Münih’te oturmak istermiş. Dünyadaki cennetlerden bir bahçe diyelim. En değerli zamanım orada geçti. Münih’i sevdim. Münih’te Türk çok olduğu için 68. vilayet denirdi.

Siz de ‘Almancı’ oldunuz, gurbeti yaşadınız öyle mi?

Tabii, her zaman o acıyı hissediyordum. Almanya’da, siz de bilirsiniz, dini faaliyetler hafta sonu yapılıyordu. Cuma namazları, cumartesi, pazar bilhassa çocuklar okutuluyordu. Diğer günler iş günleriydi. Fakat benim kaldığım muhitte böyle caddelerde, sokaklarda insanları görmeniz çok nadir oluyordu. Münih’in dış mahalleleri, ölü mahalleleri gibiydi. Bizim Türkiye’de İstanbul, Ankara ve İzmir gibi şehirlerdeki o canlılığı Münih’te görmek mümkün değildi. İnsan kendi vatanını özlüyor, bu bir gerçek. Benim eşim o da yirmi sene kaldı, ben ondan daha fazla kaldım. O hiçbir zaman Almanya’yı sevmedi. ‘Dönelim!’ diyordu. Çoluk çocuk hepimiz döndük. Ama Münih’e gidip geliyoruz. Bizim orada oturma hakkımız var.

Özellikle 1960’lı yıllarda Almanya’ya giden işçilerimiz genç delikanlı ve çokları bekârdı. Evli olanların da eşleri vatanda kalmıştı. Bunu şunun için açtım; Bu konu önemli ve biyolojik bir sorun idi. Bununla ilgili izlenimlerinizi, görüşlerinizi alabilir miyim?

Almanya’ya bekâr gitmek çok tehlikeli!

Bunu ben biliyorum; Almanya’ya bekâr gitmek çok tehlikeli. İnsanlar ikili ilişki kurdukları için aralarındaki münasebetlerin ne olduğunu bilemeyiz. Kendisi ile Cenab-ı Hak arasında. Buna benzer bir konu ile ilgili bir hatıramı yâd etmek istiyorum. Bunu düşündüğüm vakit de üzülüyorum. Ben Freiman Camisi’ne gittikten sonra, o cami tek bir cami olduğu için okullardan çok sık bizi ziyarete gelenler olurdu; ana okullarından, ilkokullarda, ortaokullardan. Bu gruplardan İslam dini ile ilgili soruları Ahmet Schmiedi yanıtlardı. O 1976’da idare heyetine ters düştüğü için cami yönetiminden ayrıldı. Onun yerine bir Alman bayan sekreter aldılar, Fatıma Heyren Sarka adında. Ahmet Schmiedi’nin görevini o üstlenmişti; gelen grupların İslam dini hakkında sorulan sorularına cevap veriyordu. O da bir müddet sonra ayrılmak zorunda kaldı. Böyle olunca tabii ben tek başıma kaldım. Anadilim Türkçem gibi Almancam yoktu ama, az çok konuşuyordum.

Camiye gelen bu grupların hepsi “İslam dininin emirleri neler, İslam dininin yasakladığı neler?” gibi sorular soruyorlardı. Ben de izah etmeye çalışıyordum. Bir insanın ilk vazifesi Allah’ın birliğine iman etmek, peygamberin hak peygamber olduğuna inanmak, namaz kılmak, oruç tutmak, zekât vermek, zenginse hacca gitmek, olduğunu söylüyordum. Bunlardan başka daha neler olduğunu sorduklarında, içki içmek, zina yapmak yasaktır dediğimde, verdikleri cevabı hatırladıkça hâlâ ızdırap duyuyorum. Bana diyorlardı ki: “Bay Şeker, siz böyle söylüyorsunuz ama, bizim tanıdık komşularımızdan falan var; Arap Müslümanlardan, sizin vatandaşlardan, Arnavut Müslümanlardan bunlar namaz kılmıyorlar, domuz eti yiyorlar, gayrı meşru ilişkiye giriyorlar, bir Alman bayanla oturuyorlar, birlikte yaşıyorlar. Sizin dediğiniz, anlattığınız İslam mı doğru, yoksa onların yaşadığı İslam mı doğru?” Her gelen gruptan bu tür soruları soranlar oluyordu.

Peki hocam, bu insanlar kalkıyor Türkiye gibi bir ülkeden, çalışmak için Almanya’ya ve dış ülkelere gitmek zorunda kalıyorlardı. 1960’lı yılların ikinci yarısında Almanya’ya giden kadın işçilerin sayısı giderek yükseliyordu. Uzun yıllar Münih’te o insanlarımızın yakınında, zaman zaman içinde olmuşsunuz. Böyle bir yakıcı konuyu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bu konu hakikaten önemli bir konudur; aslında kadın ve erkeği burada ayırmakta fayda var. Erkek, Türkiye’den bekâr olarak Almanya’ya gitmişse, çocuklarını ve karısını bırakarak, peygamberim bu konuda bir hadisi vardı ‘evleniniz’ buyurmuştur. Evlenme imkânına sahip olanların mümkün olduğu ölçüde evlenip gitmeleri gerekiyor.

Bir karı kocayı ayırmak mümkün değil. Ayrı olarak bir müddet, iki üç ay yaşayabilir ama, her halükârda en azından evli bir erkekle evli bir kadın iş icabı dolayısıyla birbirinden ayrılmışlar ise, bu takdirde hiç olmazsa en azından altı ayda bir araya gelmek zorunluluğu var. Bu konuyu ben defalarca dile getirmiştim.

Bir hanımefendi beyini Türkiye’de bırakıp da tek başına Almanya’ya gitmiş ise, zannediyorum orada birçok ikili ilişkiler olmuş olabilir; onu bilemeyiz. Birçok hanımefendiler kendilerinin iffetlerini, namuslarını muhafaza etme gayreti içinde bulundular. İşte aile birliğinin önemi burada ortaya çıkıyor.

Almanya’ya ilk gidenler, birtakım imkânları olmasına rağmen bu imkânları kullanamadılar. Bu da çok acı! Bir araya gelip bir birlik oluşturabilselerdi, birçok problemlerini halledebilirlerdi. Ben, birçok defa bu birliğin kurulması için çaba sarf ettim.

Türkiye çıkışlı İslamcı kuruluşlar, bildiğiniz gibi Almanya’da çeşitli fraksiyonlara bölünmüş, ayrı ayrı mescitler ve camiler açılmıştır. Almanya bu ve çeşitli nedenlerle İslam dinini resmen tanımış değildir. Ne dersiniz, bunu nasıl yorumluyorsunuz?

Bu acı bir gerçek. (Teybi kapatın da ondan sonra açalım!) Bizim kuruluşların bölünmüş olması gerçekten önemli bir konu. Aslında bizim vatandaşlarımız diğer Müslümanlar yurt dışında bir araya gelip de beraberce hareket etmek zorundadırlar. Ama ne yazık ki bu bir türlü gerçekleşmiyor.

Bugün hukukun çerçevesi içerisinde birlik ve beraberliğin gerçekleştiği takdirde birçok hakkımızı elde edeceğimizi zannediyorum. Ben şahsen bu konunun gerçekleşebilmesi, hiç olmazsa vatandaşlarım bir çatı altında toplanabilmesi maksadıyla bir birlik oluşturulması için çok uğraştım, ama başaramadım. Bu vesile ile bir de federasyon kurmuştuk; Batı Almanya İslam Federasyonu (O zaman Batı Almanya Doğu Almanya ile birleşmemişti). İki sene faaliyette bulunmuştu. Ondan sonra da tabiri caizse buzdolabına kaldırıldı.

Para sorun oldu, birlikte bayram namazı kılınmadı!

Birlik sorununun gerçekleşememesinin birçok nedeni var. Bunlardan bir tanesi menfaat meselesi. Küçük küçük cemiyetler niçin bir araya gelemiyorlar? Bu cemiyetlerin başında bulunan kişiler, bir cemiyet başkanı olmaları nedeniyle, belki bir nevi menfaati düşünüyorlar. Başka çıkarlar da olabilir!

Müslümanların, Türklerin bir araya gelmemesi için bir görünmeyen el harekete geçiyor. Bilhassa ben buna Almanya’da şahit oldum. Ben, bu konuyu hatırladığımda üzüldüğüm bir hatıramı da anlatmak istiyorum:

Maalesef, yurt dışında bazı senelerde bayramlar hep farklı günlerde yapıldı. Ya bir gün evvel ya da bir gün sonra. Genellikle, Suudi Arabistan’da bayramın yapıldığı aynı gün bizim yurttaşlarımız yapmadılar da ertesi gün yaptılar. Bu gerçekten üzerinde durulması gereken bir konu. Bu niyetle konferans gerçekleşti ama bu birlik tahakkuk etmedi.

Benim vazife gördüğüm caminin mali durumu oldukça iyiydi. Dendi ki “Münih’teki Müslümanlar bayram namazını Olimpiyat Spor Salonu’nun da aynı günde beraber kılsınlar.” O günkü fiyatla buranın bir günlük kirası 15 bin Mark’tı. Bu kirayı bizim Freiman Camisi yönetimi ödemeyi kabul etti. Biz, bu konuyu görüşmek üzere Münih’teki önemli cemiyetlerin başkanları ile bir toplantı düzenledik. “Bayram namazını kim kıldıracak, konuşmayı kim yapacak?” dediler. En eski bir hoca olmam dolayısıyla her iki göreve de talip olmadığımı, dinleyici ya da Freiman Camisi’ni temsilen orada bulunacağımı söyledim. Bir başka arkadaşı bulabilirseniz onu bu vazifeye tayin edersiniz, dedim. Sonra bir arkadaşımız, bu camilerin teberru (bağış) ile hayatlarını devam ettirdiğini söyledi ve “Bu toplanan bağışı kendi aramızda nasıl taksim edeceğiz”? dedi. Ben, bu gayet basit bir formül buluruz; her cemiyet üye sayısını bize bildirirsin. Toplanan paralar üye sayısına göre bölünür, dedim. Ama ne yazık ki ‘Olur falan’ dediler, ama tekrar bir daha toplantı yapalım dedimse de bir araya gelmediler!

Sonuç ne oldu, bayram namazını birlikte kılabildiniz mi?

Hayır, herkes yine ayrı ayrı günlerde ve herkes yine kendi camisinde bayram namazını kıldı.

Birlikte ve aynı günde bayram namazını kılma istemin olumsuz bir biçimde, çıkara dayalı nedenle gerçekleşmemesi oldukça düşündürücü. Siz bu gelişmeyi geleceğe yönelik olarak nasıl yorumluyorsunuz?

Evet, burada bir menfaat bahis konusu. Buna benzer başka bir olayı da yeri gelmişken burada anlatmak istiyorum: Münih’te bir birlik kuralım, diye çok uğraştım. Almanya’da bir camide 26 yıl, 6 ay kalan bir kimse yoktu benden başka. Münih’teki cemiyet başkanlarını birçok defalar bir araya getirdim. Münih merkezinde bir kültür merkezi kuralım, yerini satın alalım, dedim. O tarihte satın almak daha kolaydı. Bu kültür merkezinde Almanca, Türkçe öğretilmesini el sanatları kursları verilmesini ve kültürel faaliyetler yapılmasını düşünüyordum. Cemiyet başkanları, kültür merkezinin camilere nasıl taksim edileceğini sordular. Şehrin altı merkezinde namaz kılınıyordu. Kültür merkezi binasında altı tane cami açabilirsek, herkes camisinde namaz kılar şeklinde düşünülüyordu. Bunu camilere nasıl taksim edeceğiz sorusuna makul bir cevap arıyorduk. Birinci kata mı, ikinci kata mı düşeceği; kura çekme suretiyle belirlenir, diyorduk. Sonra biri bana dedi ki :”Hocam. Biz birbirimizi öldürürüz!”

Birlik ve beraberliğin gerçekleşmemesinin birçok sebebi var. Birlik şuurunun birçok katkı sağlayacağına dair, maalesef birçok kişide henüz daha gerçek ortaya çıkmamış.

Sizin döneminizde Münih’te kaç kuruluş vardı?

O zaman belli başlı kuruluşlar şunlardı: Milli Görüş, İslam Kültür Merkezleri, Müslümanlar Cemiyeti, Bizim Freiman Cami ve Ülkü Ocakları. Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) henüz o zaman kurulmamıştı.

DİTİB şimdi dini kuruluşları bir araya getirmeye çalışıyor ama, ne yazık ki o da fonksiyonunu tam icra edemiyor. Hiç olmazsa zamanla DİTİB’in bayraktarlığı altında birlik gerçekleşebilir mi acaba? Şahsen bilmiyorum, ümitsizim!

Birliğe yanaşmayanların gerekçeleri üzerine birkaç söz söyleyebilir misiniz?

Tam gerekçe olarak bir şey de söyleme imkânı olmuyor. Ama dolaylı bir şekilde siz anlıyorsunuz!

Münih İslam Merkezi Freiman Camisi

1 Teyemmüm: Su bulunmadığı ya da kullanılmadığı durumlarda abdest ve gusülün yerini tutan temizlik

altıncı bölüm

Başkaldıran Din Adamlarından
Örnek Açıklamalar Tepkiler

ANLATILANLAR
HEP UYDURULAN DİNDİR!..

Rüştü Kam, Berlin’de ve İslam Toplumu Milli Görüş (İGMG) çevresinde tanınan, Türkiye kökenli İslam kuruluşlarının ‘İslam anlayışlarına ve uygulamalarına’ karşı sözünü esirgemeyen, sert çıkışlar yaparak dikkati çeken aktif bir din adamı.

Denizli’nin Çameli Kazası Polat köyü (1951) doğumlu Rüştü Kam yoksullaşan köyünü şöyle tanımlamakta: “Köyümüz, ‘Kuş uçmaz kervan geçmez!’ deyimine çok uygundu. Kışın yolları kapanırdı. Ecevit Hükümeti’ne kadar köyün geliri hayvancılıktı. Hükümet, dağda ormana zarar verdiği nedeniyle keçi beslemeyi yasakladı. Bu yasaklamanın sonucu köy göç vermeye başladı. Yüz elli hanelik köyde insan sayısı çok azaldı. Evler yerinde duruyor ama, içinde insan yok. Bizim mahallede on beş ev vardı, şimdi iki hane kaldı!..”

Babası kırk yaşından sonra imam olmuş, Diyanet’te köy imamlığı yapmış; anası okur yazar olmayan yoksul bir ailenin yedi çocuğundan biri. “Bir merkezi okul vardı. Okulu olmayan çevre köylerden çocuklar bizim köye gelirdi. Beş, altı kilometre yol yaparlardı. Biz çarık giyerdik, ayakkabı yoktu. Daha sonra kara lastik ayakkabılar çıktı.” diyor Rüştü Kam.

1985’ten beri Berlin’de yaşayan Rüştü Kam Türkiye’deki öğrenimi ve talebe örgütlerinde başı çeker konumda olması Almanya kapılarının açılmasına neden olduğu görülüyor. Diyor ki: “Ben ilkokulu köyde bitirdim. Babamlar dini tahsil yaptıkları için beni de imam hatibe yolladılar. Denizli İmam Hatip Lisesi’ni bitirdim. Denizli Milli Türk Talebe Birliği Başkanı olarak görev yaptım. 1979’da İzmir Yüksek İslam Enstitüsü’nü bitirdim. O dönemde de İzmir Türk Talebe Birliği Başkanı oldum. 1985’e kadar Denizli Lisesi’nde öğretmenlik yaptım. Aynı zamanda Diyanet’te idim. Hem Kur’an kursu öğretmeni, hem de imamlık yapıyordum. O dönemde Diyanet’te çalışmaya yasalar müsaitti.”

Böyle bir söyleşiyi Almanya’nın başkenti Berlin’de sürdürüyoruz. Rüştü Kam’ın içini dökmek istediği belli; bu bana yansıyor. Şimdiye kadar kader ve görüş birliği içinde olduğu çevresine anlattığı din ve yaşam biçimi, o taraftan çoğunlukla karşı tepki olarak kendisine gelmiş. Bunun hem maddi ve hem de manevi acısını çekmiş. Zaman zaman yalnızlaşmış!

Almanya’ya nasıl ve neden geldiniz?

Denizli Lisesi’nde öğretmen iken Mehmet Ali Cengiz adında bir arkadaşla tanıştım. Almanya’nın Berlin kentinde olduğunu, Berlin’de İslamî İlimler Okulu’nda öğretmenlik yaptığını söyledi ve beni davet ettim. Vize işlerini hallettiler; ben de geldim. İslami İlimler Okulu’nda müdür olarak göreve başladım. 1985’ten 1989’a kadar orada görev yaptım.

Okulun müdürü olarak nasıl çalışmaya başladığınızı anlatır mısınız?

İlk defa Okul Aile Birliği adında bir kurum meydana getirdim. 80 öğrencimiz vardı. Tarih ve Türkçe dersleri okul süresi içinde okutulmuyormuş. 1979-1980 yıllarında açılan okulda böyle bir müfredat yokmuş. Çocuklar kimlik kaybını uğramasın diye bu dersleri koyduk.

Dersler haftanın belirli günlerinde mi, yoksa her gün mü veriliyordu?

Her gün vardı. Haftada beş gün saat beşle yedi arasında idi. Dört öğretmendik.

Hangi dersleri verdiğinizi bir daha tekrarlar mısınız?

Din kültürü, Arapça fıkıh, Kur’an, akaid dersi ve İslam inancıyla ilgili bilgiler veriyorduk. Berlin Eğitim Ataşesi Hayrullah Bey’le ilişki kurarak çocuklara orada da Türkçe ve tarih dersine başladık, az önce belirttiğim gibi.

Ataşe de mi ders veriyordu?

Hayır, onun, Türkiye Devleti’nin gönderdiği öğretmenleri vardı. Din kültürü ve ahlak dersi, Türk kültürü gibi derslerde eğitim ataşesi onları değişik okullarda değerlendiriyordu. Sağ olsun, bizim okula da iki öğretmen yolladı. Onlarla iyi bir çalışma yaptık.

İslami İlimler Okulu Berlin İslam Federasyonu’na bağlı

Okula öğrenciler para ödüyorlar mıydı?

Okulda dört öğretmen vardı. Onların maaşı nereden gelecekti? Bu devlet okulu değil, özel okuldu. Çocuklar öğretmenlerin masrafı çıkacak kadar bir para ödüyorlardı.

Okul hangi kuruluşa bağlı idi?

Nail Dural’ın başkanı olduğu Berlin İslam Federasyonu’na bağlıydı.

Nail Dural Berlin’de Milli Görüş’ün ileri gelenlerinden biri değil miydi?

Resmen değil ama, gayri resmi ilişkileri vardı.

Nail Dural Milli Görüş’ün toplantılarına katılıyor, konuşmalar yapıyordu, ne dersiniz?

Milli Görüşçü olduğu için mi katılıyordu, yoksa beraber çalışma yaptıkları için mi katılıyordu onu bilemem?

Peki, Milli Görüş’ün Berlin’de camileri nereye, hangi kuruluşa bağlı?

Burada İslam Federasyonu’na bağlı camiler var ama, resmen, Milli Görüş’e bağlı cami yok!

Sizin için, ‘Bunlar nasıl çalışıyor, ne yapıyor, ne konuşuyor?’ diyerek, Berlin İslam Federasyonu’ndan sizi denetleyen var mı?

Bazı konularda, Berlin İslam Federasyonu ile biz anlaşamazdık. Nail Dural ya da onun gösterdiği bir kişi derslere girerek denetliyordu. Hocalara bakıyorlardı. O zaman Milli Görüş’ün bölge başkanı olan Haldun bakıyordu.

Haldun mu?

Milli Görüş’ün gayri resmi bölge başkanı Haldun Algan idi. Ama genelde Nail Dural bakıyordu.

Velilerle toplantılarınız oluyor muydu?

Evet, her dönemde iki defa yapılırdı.

Velilerin, okula yolladıkları çocukları için hocalardan ne gibi beklentileri vardı?

Veliler hocalardan, çocuklara dini iyi öğretmelerini bekliyorlardı. O yüzden biz Türkçe dersi koyduk. Ama, bunu bile kabul etmek istemiyorlardı. “Çocuklarımız dinini öğrensin diye bu okula yolluyoruz” diyorlardı. Veli kendi açısından haklıydı. Çocuklar o dönemlerde gerçekten başıboştu, şimdi de öyle. O yıllarda velilerin hepsi çalıştığı için, şimdi o kadar çalışmıyorlar yine. Çocuklar baba terbiyesinden uzak kalıyorlardı. Bu yüzden çocuklarının dini öğrenmesine önem veriyorlardı. Toplantılarda ‘Biz, Türkiye’de dinimizi bilmiyorduk. Almanya’ya geldik dinimizi öğrendik!..’ diyorlardı.

Nail Dural ve Milli Görüş de mi Türkçe dersine karşıydı?

Türkçe ve tarih dersine hepsi karşı çıkıyordu. Çalışmalar hoşlarına gitmiyordu. Türkçe dersi verip Türk tarihini, yakın tarihini anlatırken ister istemez tarihteki kişileri de, Atatürk’ü de anlatıyorduk. Eğitim ataşesiyle çalıştığımız için arkadaşlar bunlara fazla itibar etmeyerek, ‘İhtiyacımız yok!’ dediler. Ben de, “Benim ihtiyacım var.” dedim. “O zaman yollarımızı seninle ayıracağız.” dediler ve ayırdılar.

Tazminat ödediler mi?

Tazminat da yok, iş de yok, kaldım ortada. Üç arkadaşla birlikte Almanya’daki Türk Televizyonu kurduk.

Kimi destekliyordunuz?

Başlangıçta kimseyi desteklemiyorduk. İçine girince televizyonun zor olduğunu gördüm. O günlerde televizyon Berlin’de moda idi. Almanya’da Türkçe televizyon yayını yapmak pahalı bir işti. Kaldıramadık, destek aradık. Berlin İslam Federasyonu yetkilileri “Biz destekleyelim.” dediler. Fakat Milli Görüş Bölge Başkanı olan Haldun Algan, “Bunun desteğini biz üzerimize alalım.” dedi. Federasyondan daha ziyade Milli Görüş üzerine aldı. “Olur.” dedik başladık çalışmaya.

‘Milli Görüş’ü daha çok anlatacaksın!’

Müdahale etmeye başladılar. Müzik yayınlıyoruz, “Yayınlayamazsın.” dediler. “Burada Milli Görüş’ü daha çok anlatacaksın. Başkalarına yer vermeyeceksin.” diye uyarıda bulundular. Ben de dedim ki, “Burada herkes yaşıyor. Herkesin de bu televizyonda görünmesi gerekiyor.” Alevileriyle, komünistleriyle, Milli Görüşçüsü ile herkesi açık oturuma davet ediyordum. Orada konuşuyorlardı. Bu hoşlarına gitmedi. “Biz bunu destekliyoruz, onlara yer vermeyeceksin, sadece bize yer vereceksin.” dediler. “Böyle televizyonculuk olmaz.” dedim. “O zaman biz desteğimizi çekiyoruz.” dediler. “Alın.” dedim. Ben kendi hissemi onlara devredip ayrıldım, 1992’de. Bunun üzerine Haldun kendisi televizyonun başına geçti. Yürütemediler 1997’de kapandı.

Türk İslam Televizyonu, Milli Görüşçü üç kişi tarafından 1 Ekim 1989’da kuruluyor. Bunlar, Rüştü Kam’la birlikte Uçak Mühendisi Zeki Bina ve İktisatçı Hasan Aksay. 4 Kasım 1990’da Rüştü Kam’la televizyon binasında yaptığım söyleşi ve araştırmadan, tarihsel gelişmeye katkısı olacağı düşüncesiyle kısa bir bölümü buraya alıyorum:

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nın Berlin’deki camilerine üye olanlar bu televizyon kanalının kendilerinin olduğunu belirtiyorlar. Milli Görüş’ün dışındaki çevreler de aynı görüşteler. Ama, televizyon yöneticileri ve Milli Görüş’ün Berlin’deki sorumluları nedense bunu açıkça söylemekten kaçınıyorlar. Berlin İslam Federasyonu Başkanı Nail Dural “Televizyona Milli Görüş’ün demek yanlış olur. Televizyonun Türk İslamına faydalı olma amacı vardır.” diyor.

Şükrü Kam, televizyon yayınının içeriği konusundaki sorumu şöyle yanıtlıyor:

Dini ağırlıklı yayın yapıyoruz. Bunu biraz daha açmak istiyorum. Sadece Kur’an, hadis ve tefsir okumuyoruz; dini sohbetler de yapıyoruz. Bunlar salı ve cuma günleri oluyor. Salı günleri halkın dini sorularını cevaplıyoruz. Cuma günleri Kur’an okunur, açıklaması yapılır.

Hangi tür haberleri yayınlıyorsunuz, ya da haberlere hangi gözlükle bakıyorsunuz?

Haberlere dini gözlükle bakarız. Dünya Müslümanlarının durumunu değerlendirir, ezilen ve özgürlükleri kısıtlanan haklarını savunuruz.

Programlarınızda halk türkülerine de yer veriyor musunuz?

Evet, içinde inkâr bulunmayan, kutsal değerlerle alay etmeyen ve insanı fuhuşa sürüklemeyen müzikleri yayınlarız. Söyleyenin erkek ya da kadın olması önemli değil. Ama açık giysili kadın sanatçıları yayınlarımıza almayız.

Böyle bir televizyon yayınına neden gerek gördünüz, amacınız ne?

Amacımız, Almanya’da yaşayan insanlarımıza kendi kültürünü, dinini hatırlatmaktır. Aynı zamanda onları yanlış şartlanmalardan korumaya çalışıyoruz.

Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’na mı bağlısınız?

Her insanın bir siyasi görüşü vardır. O da içinde saklıdır. İzleyiciler, Milli Görüş’ün politikasıyla bizim yayın politikamızı aynı görüyorlarsa bir diyeceğimiz yok.

Yayınlarınız üzerine izleyicilerinizden ne gibi tepki alıyorsunuz?

Genel tepki müzik yayınları konusunda olur. “Sen hoca adamsın nasıl müzik yayınlarsın?” diye telefon ediyorlar. Kadın konuşmacılar olunca “Sen din adamısın, nasıl kadınlarla yan yana oturursun?” diye çıkışırlar.

Televizyon programı yaparken bir kadınla yan yana oturmak sizce de günah mi?

Kesinlikle hayır; ben bir ilahiyatçı olarak konuşuyorum. Bir kadınla bir erkeğin küçük bir odada yalnız başlarına kalmaları sakıncalıdır, yasaklanmıştır. Bu yasakta odada yalnız başlarına bulunmalarından dolayı değil de, yalnız başına odada bulundukları zaman zina etmeleri ihtimali göz önünde bulundurularak konmuştur. Bunun dışında birden fazla erkek ve kadın bir arada ise yasak söz konusu değildir.

Her sınıfta yirmi çocuk Kur’an öğreniyor

İslami Bilimler Okulu hâlâ eğitimini sürdürüyor mu?

Hâlâ devam ediyor.

Artık bu okulda Türkçe ve tarih dersi verilmiyor, dini dersler veriliyor öyle mi?

Evet.

Bu okula gelen çocuklar hangi yaşlarda idi?

İlkokulda olanları alamıyorduk, on beş yaşında olanlar, yani orta okula gidenler geliyordu.

Her yıl bu okulu ne kadar çocuk bitiriyordu?

Onu bilmiyorum. Bizim dönemde dört sınıfımız vardı. Süre üç yıldı. Her yıl yirmi çocuk burayı bitiriyordu. Her sınıfta ise yirmi öğrenci vardı.

Burayı bitiren çocuklara camilerde görev veriliyor muydu?

Alamazlar ki; o kadar donanımlı olmuyorlardı. Sadece günde iki saat ders vermekle imam yetiştirilmez. Çocuklar dinlerini öğrendikleri için dillerini de öğreniyorlardı. Çünkü dersler Türkçe idi.

Alman kuruluşlarından destek alıyor muydunuz?

Resmi değil, özeldi.

Öyle olunca yasal oluyor mu?

Kur’an kursunun yasa ile ilgisi yok. Çocuk camiye geliyor Kur’an okuyup gidiyor. Devlet herhangi bir yerde ona görev vermiyor ki.

Böyle bir okula gelen çocuklar Alman okul yaşamında başarılı oluyorlar mıydı?

Bir şey diyemem. Ama şu şekilde değerlendirilebilir. Hafta içindeki dini eğitim çocuğa biraz zor gelebilir. Ben o zaman da söyledim. Bu dini eğitimin zorluğunda değil de, vaktin azlığından dolayı. Ben, onlara hafta sonuna kaydıralım, hafta içinde çocukların ev ödevlerine yardım edelim, demiştim. Kabul edilmedi, hâlâ da kabul edilmiyor. Hafta içinde çocuk bir gün geliyor, iki gün gelmiyordu.

Türkçe ve tarih dersleri verdiğiniz için mi istemiyorlar, karşı çıkıyorlardı?

Sadece Türkçe ile ve tarihle sınırlı değildi, dünya görüşü konusunda da radikal çalışmalara, radikal hizmetlere karşı çıkıyorlardı. Ben bu konuda şu üç noktanın altını çiziyordum: Birincisi, Türk insanına tabii olarak yaklaşmanız lazımdır, diyordum. İkincisi, dinlerin hiçbirinde radikal yaklaşım olmadığını söylüyordum. Üçüncüsü ise geleneksel dine değil, Allah’ın dinini yaşamamızı istiyordum. Bir başka tabirle, indirilen dine uymak gerekir, uydurulan dine değil.

Uydurulan din insanların uydurduğu dindir. Milli Görüş’ün Fetva Komisyonu’ndaki Sefer Ahmetoğlu’nun anlattığı ve yaşadığı dinle, ‘Biz sosyeteyiz’ diyen insanların dini aynı dindir. İkisi de Allah’ın dini değildir.

Kendilerine göre seremoni düzenliyorlar. Sefer Ahmetoğlu, şişenin içine bir kıl koyuyor; bu peygamberin sakalının kılıymış! ‘Sakalı şerif’ diye dolaştırıyor insanlara. O sosyete denilen kişiler de ‘Burada peygamberin sakalı varmış, diye onu tavaf ediyorlar. Hepsi şirk koşuyor!..

Burada önemli bir konuya değiniyorsunuz. Bu yaklaşımınızla Almanya’daki Türkiye kökenli İslam kuruluşları hangi kategoride, hangi grupta değerlendiriyorsunuz?

Anlattıkları hep uydurulan dindir!..

Milli Görüş’ün yaşadığı ve insanlara anlattığı dinle, İslam Kültür Merkezleri’nin, Nurcuların ve tarikatçıların anlattığı din arasında hiçbir fark yoktur. Hepsi aynı dini anlatır. Hepsi uydurulan dini anlatır. Tarikatçılar da, Sefer Ahmetoğlu’nun aynısını yapıyor.

Bu neden, biliyor musunuz? Uydurulan dinin mensuplarını idare etmek çok kolaydır. Çünkü onlar hesap sormazlar. Orada insanların kafası yıkanır. Ve insanlar belli bir noktaya kilitlenir. İndirilen din ise Allah’ın dinidir. Allah hesap soruyor mensuplarına. Diyor ki: “Bizi güdünüz demeyiniz. Bizi görünüz, gözetiniz, bizi işitiniz.” diye ayet vardır. Şimdi ben, kendi insanlarımın, indirilen dinin mensubu olmasını ister miyim? Çünkü bana “Sen ne yapıyorsun?” diye hesap soracak. O yüzden, hesap sormasın, diye uydurulan din her üç cemaatte de var, makbuldür. Onlara karşı çıkamazsın; çıktın mı hesap sorarlar, seni harcarlar.

Orada rant vardır; hem siyasi rant, hem de parasal rant vardır. Onun önüme geçemezsiniz. Dine dost olmayan insanlar da indirilen dini istemezler. Onlar da aynı diğer uydurulan dini isteyen insanlar gibidir. Neden? Dini kötülemek için uydurulan dini esas alırlar. Dolayısıyla hepsi aynı şey için çalışır. Ortak dertleri siyaset ve ranttır. Yalnız birbirlerine düşman gibi görünürler.

Sefer Ahmetoğlu Milli Görüş üzerinde o kadar mı etkili?

Hayır!.. Abdullah Yüksel Hoca’nın onunla ilgili bir tanımlaması vardı. Ona derdi ki; toplum içinde söyledi burada söylememe hiçbir mahsur yok: “Sen derviş kılığında şeytansın!..”

Berlin’in ünlü Kreuzberg yöresindeki Yakup Taşçı’nın olduğu Mevlana Camisi’nde, iki yerden uzaklaştırıldığınız halde nasıl oldu da burada görev verdiler?

O yıllarda Almanya’ya hoca getirilmiyordu. Koskoca Berlin’de sadece üç hoca vardı, dört değildi. Ben vardım, Nail Dural ve Yakup Taşçı vardı. Bu nedenle hoca sıkıntısı yaşanıyordu. Çok da çocuk vardı; camiler boştu. Ehli olmayan insanlar, hocalar görev yapıyordu. Bu yüzden ister istemez beni çağırdılar; “Gel muhterem, burada gençler var bunları okut.” dediler. Berlin’de, yaşları on yedi ve yirmi beş arası olan dört yüz genç okutuyordum. Bunların yüz tanesi Mevlana Camisi’nde, elli tanesi Emir Sultan Camisi’nde, elli tane ise Spandau yöresinde idi. Toplam olarak haftada dört yüz çocuğa ve gence ulaşıyordum.

Berlin’de en çok tanınan, yaptıklarıyla, Yakup Taşçi ile Almanya’da adı duyulan cami Mevlana Camisi. Bu camideki koşulları içinde yaşayarak gören sizsiniz. Bunu biraz anlatır mısınız?

Mevlana Camisi’ne her gün, yedi, sekiz yaşlarında yaklaşık iki yüz elli çocuk geliyordu. Beş görevli vardı. Ben, bunlara her gün din dersi veriyordum. O zaman sınıf düzeni yoktu. Çocuklar yerlere oturuyorlardı. Bir süre sonra caminin bir bölümünü bölmüş, sınıf haline getirmiştik.

Okuttuğunuz bu gençlere ne anlatıyordunuz, o koşullar altında?

Onlara, geleneksel dinden uzaklaşmaları için gerçek dini anlatıyordum. Altı ay devam ettim. Nail Dural’ın yine hoşuna gitmediği için işime son verdiler.

Görevden alırken gerekçe olarak ne gösteriyorlardı?

İşte orası ilginç; “Sen Milli Görüş’e hizmet etmiyorsun, bu nedenle seni görevden alıyoruz.” diyorlardı. Hepsi bu kadar. Hiç tartışmaya girmiyorlardı. Bu gerekçe ile benim görevime son verirken, bu defa da Milli Görüş’ün Köln’deki genel merkezine aldılar; hem de tüm Avrupa için eğitim uzmanı olarak. Şaşırtıcı mı şaşırtıcı!. Ama, görevden tam alınmam üzere iken birden beni genel merkeze çağırmışlardı. Herhalde buradan ayağımı kaydırmak ve Berlin’den uzaklaştırmak amacıyla böyle bir ara yola başvurduklarını düşünmüştüm.

Milli Görüş’ün Avrupa Eğitim Uzmanı olarak Avrupa’da gittiğiniz yerlerde neler anlatıyordunuz, ne gibi gelişmelerle karşılaştınız?

Bütün Avrupa’yı dolaştım. Günün şartlarında dinin tekrar yorumlanmasının gerektiğini, geride kalmış 200, 300 yıllık yorumlarla bugünün insanının, özellikle Avrupa’daki insanların dini yaşayamayacağını, helalların ve haramların Allah tarafından belirlendiğini, kimsenin helal ve haram konusunda hüküm verme yetkisinin olmadığını her tarafta anlattım. Şarkı, türkü bunun içine giriyor, kadın erkek elini tutma da bunun içine giriyor. Bir kadın bir erkekle konuşmuyordu. Bunun, dinin neresinde olduğunu onlara sordum?

Sefer Ahmetoğlu fetva heyeti ile birlikte genel merkez icra kurulu bir tarafta, ben bir tarafta tam altı ay bunları tartıştık. Altı ay sonra Sefer Ahmetoğlu, Genel Başkan Osman Yumakoğulları’nın idare ettiği bir toplantıda “Ya Rüştü Hoca ya ben.” dedi. Yumakoğulları da “Rüştü Hoca kalacak, siz gideceksiniz.” diyerek karşılık verdi. Sefer Ahmetoğlu’nu Dortmund Anadolu Camisi’ne imam yaptı. Bu arada tabi sıkıntılar olmadı değil; Sefer Ahmetoğlu’nun müritleri, tarikatları beni sıkıştırmaya başladı.

Onlar sizden ne istiyorlardı?

Onlar bu mevcut dinden memnunlardı. Bir toplantıda Sefer Ahmetoğlu’na, güya peygamberin sakalını gezdirmesi nedeniyle, “Sen kıl tüccarısın.” Genel Sekreter Ali Yüksel’e de “Sen de buna alet olan bir adamsın.” dedim. Gelişmelerin bu aşamaya gelmesi nedeniyle Berlin’e geri dönmeyi talep etmiştim. Osman Yumakoğulları milletvekili olarak Türkiye’ye gidince yerine Ali Yüksel geldi. O da bunu fırsat bilerek beni Berlin Emiri’ne verdi. Böylece Berlin İslam Federasyonu’na ve Berlin’deki Milli Görüş’e tekrar geriye dönmüş oldum

Sizi, Berlin’e tekrar yollamalarının nedenini dışarıdaki insanların, cemaatin anlaması o kadar kolay değil. Sefer Ahmetoğlu’nun sizinle bu kadar uğraşmasındaki amacı, çıkarı nedir sizce?

“Yapış şeyhin eteğine, gir cennete!”

Düşünmeyen insan meydana getiriyor. Hamasi hava içerisindeki insanların bir yere kanalize olmasına sebep oluyor. Bunlar için önemli olan düşünmeyen ve sorgulamayan cemaat yetiştirmek. ‘Kaderim bu imiş!’ Ya da tarikatta bir eğitim söylemi vardır: ‘Yapış şeyhin eteğine, gir cennete!’ Bu ne demek? Şeyhin senin için düşünür, ibadet eder, gezer. Senin düşünmene gerek yok. Şeyhin ne derse sen onun dediğini yerine getir. Başka program yok. Sefer Ahmetoğlu bunu yapıyordu.

‘Kaderim böyle’ demek dine uygun değil mi?

Değil tabii. Kader insanın elinde olan bir şeydir. Sen dilersin, Allah yaratır. Yoksa Allah insana zulüm etmiş olur. Kader tamamen Allah’a aittir. Tabii onun külli iradesi var. Ben gidiyorum, kumar oynuyorum, gidiyorum içki içiyorum, gidiyorum zina yapıyorum ve gidiyorum gayri meşru iş yapıyorum; insanları dolandırıyorum. Ondan sonra deniyor ki ‘Kaderim öyle imiş!’ Olur mu öyle şey?

Sizin derslerinize giren, konuşmalarınızı izleyen, gören ve tanıyan gençlerin tepkileri, yaklaşımları nasıldı?

Sorumlusu Merkez Eğitim Başkanı Abdullah Yüksel idi. Ben eğitim uzmanı olduğum için uzmanlık vasfı bana aitti. Bir hatıramı anlatayım: Gençlerin yüzde doksanı benim peşimde idi, gittiğim her yerde. Yüzde on itibarıyla gençler kışkırtılıyordu. Bazı yerlerde tahrik ediliyordum. Fransa Liyon’da bir konferans veriyordum. Bitiminde çarşaflı bir kız bana yaklaştı. Hukuk okuyormuş. O da Milli Görüş’e bağlı bir cemiyetin kadın kolları başkanıymış. “Böyle bir konuşmayı bugüne kadar dinlemedim. Teşekkür ederim, tebrik ederim. Sizinle özel konuşmak istiyorum.” dedi. Peki, buyur gel, dedim. “Ben bu dine inanmıyorum biliyor musunuz?..” dedi. İrkildim; “Öyle ise bu çarşaf ne?”, dedim “Oh.. ben namaz da kılıyorum” dedi. Dedim, “Hem inanmıyorsunuz, hem namaz kılıyorsunuz, bu nasıl oluyor?” “Bu dinin kadınlar hakkındaki söylemlerine, bazı hadislere de inanmıyorum. Ben çarşafı çıkarırsam babam bana harçlık vermez. Başka türlü de okulu bitirmek istemiyorum. O yüzden ben böyle giyiniyorum!..”

Bu kızımızla biz iki sene mektuplaştık ve telefonlaştık. İki sene sonra modern bir bayan olarak kendi kültürünü kaybetmemiş, dejenere olmamış bir insan olarak topluma kazandırıldı. Böyle insanlar çok var.

Hukuk üçüncü sınıfta olan bu kızcağız konuşmamız sırasında bir hadis söyledi. Bunun hadisle hiçbir ilgisi yok. Ama hadis kitaplarının içerisinde bunu bulursunuz. Ne diyor biliyor musunuz? “Bir erkeğin vücudu yara olsa hanımı da onu ömür boyu diliyle temizlese erkeğin hakkını ödeyemez.” Bu, erkekçe ve egoistçe yorumlayan dinin mensuplarının hoşlarına gider. Burada erkek egemenliği ortaya çıkıyor. Peygamber hiç böyle hadis söyler mi?

Olan halka oluyor, dine oluyor. İyi niyetli insanlar arada kaybolup gidiyorlar. Bana kimsenin görev vermemesinin nedeni bu; din anlayışım Kur’an’a uygun olduğu için kaybediyorum.

Milli Görüş’ün Avrupa Eğitim Uzmanı olarak her gittiğiniz kentte toplantılara ne kadar cemaat katılıyordu?

500’den aşağı düşmezdi. Bölge toplantıları olduğunda, bütün bölgenin yöneticileri orada olurdu.

Milli Görüş’ün güçlü olduğu dönemden söz ediyoruz değil mi?

Evet, 45 bin kişiyle genel kurul yapıyordu. Şimdi Milli Görüş diye bir şey yok ortada.

Demek ki o zaman adaylığınızı koysaydınız genel başkan olamaz mıydınız?

Yok, yapmazlardı.

Gençlik teşkilatının genel başkanı da mı yapmazlardı?

Hayır, gençler için olmak isteseydim de önümü keserlerdi. Çünkü orada bir rant var. Ona dokunamazsınız.

Ne rantı?

Siyasi rant, makam rantı ve para rantı var. Onun önüne geçemezsiniz.

Avrupa’da hacca gitmeyen tek hoca

Milli Görüş’te yoğun bir geçmişiniz olmuş, orada yıllarınız geçmiş. Milli Görüş Almanya’da ilk hac organizasyonu yapan kuruluş. Siz Milli Görüş içinde olduğunuz yıllarda hiç hacca gitme olanağınız oldu mu?

Milli Görüş içinde on yıl kaldım. Dedim ki, “Arkadaşlar beni de hacca götürseniz ya.” Bütün hocaları üç, beş sefer götürdükleri halde, beni bir defa bile götürmediler. Belki orada yaptıkları işler vardı. Demek ki benim görmemi istemediler. Ya da dini açıdan oraya götürdükleri hacıların duyguları ile oynayarak ajitasyon yaparak yarar elde ediyorlardı. Onlara mani olacağımı düşündüler götürmediler. Ben, Avrupa’da hacca gitmeyen tek hocaydım.

Hac başlı başına bir sektör. Almanya ve Avrupa’daki İslam teşkilatlarının hemen hemen hepsinin hac organizasyonları var. Bir gideni bir daha, bir daha, defalarca götürüyorlar. Bununla ilgili ne düşünüyorsunuz?

Bana soranlara söylediğimi size de söylüyorum: Hacca ikinci defa gidenler kıyamet gününde Allah’a hesap vereceklerdir. Çünkü Avrupa’daki binlerce çocuğun buna ihtiyacı var. Hacca gidecek parayla, önce buradaki Müslüman vatandaşlarımızın, aynı zamanda Almanların hayrına müesseseler kurulabilir.

On yıllık sürede konferanslarınıza, vaizlerinize ne kadar gencin katıldığını tahmin edebiliyor musunuz?

Evet, binlerce gençle ve çocukla karşılaştım. Bunların sayısı 50 bini geçmiştir. Stuttgart’ta son yaptığım konsferansın yeri, 3000 kişilik bir salondu. Herkes ayakta alkışladı. Ondan sonra genel merkez yöneticileri, yaptığım bu konuşma nedeniyle rahatsız oldu.

Konuşmalarınızda nelere değinmiştiniz?

Her gittiğim toplantıda söylediklerimi bu konferansta da söyledim. Özetle dedim ki: Kızlarınızı okutun, üniversitede okutun. Başlarını açmaları gerekirse açsınlar, okusunlar. Bu işinize gelen bir şey değil. Karşıdaki insan zaten bunu istiyor. Eğer başörtüsü üzerine haramlık konusunda bir sorununuz varsa; bizim işlediğimiz çok haramlar var; bir başörtüsü değil ki. Gıybet, dedikodu yapılıyor. Onlardan daha kötü bir haram değil bu, öyle düşünüyorsanız! Açın başınızı okuyun.

Gençlere ise önerilerim şunlar oldu: Müzik, ilahi dinleyin. Arif Sağ gelip ilahi çalmayacak. Ben Arif Sağ’ı ve Alevileri çok severim. Benim arabamda Alevilerin müzikleri vardır. Gerçekten Anadolu’yu anlatan parçalar onlarda. Onları dinliyorum. Ruhi Su’dan Mahzuni’ye kadar çok kaset var arabamda. Sizleri ‘Bunları dinlemeyin... Saz haramdır!’ diyerek tahrik ettiler. Eğer bunları dinlemek istemezseniz o zaman kendiniz yetişeceksiniz, saz çalacaksınız.

Bunları söylemek ve uygulamak o kadar kolay olmadı. Her girişimin bir bedeli olur. Bana “Böyle fetva vermeye hakkın yok.” dediler. Bu bir baskı değil midir?.. Ama, son zamanlarda saz çalan gençler yetişmeye başladı. Yavaş yavaş saz kursları açılıyor. Yani attığımız tohumun karşılığını alıyoruz.

Konuşmamda ayrıca şunun altını çizdim: Dini, Almanya’nın koşullarına göre yorumlayın. Bu ülkede Ehli Kitap yaşıyor. Ehli Kitap’la dost olacaksınız. Allah diyor ki ‘Size en yakın olanlar Ehli Kitap’ın içinde Hıristiyanlardır. Siz de onun içindesiniz. Onlarla kaynaşacaksınız.’ Hz. İsa’yı anma günleri neden yapılmasın ki.

Hıristiyan dininden olan Almanlarla dost olmuyorlar mıydı?

Yok, ‘gâvur’ lafı var ya! O her tarafta bütün Müslümanlar arasında yaygın. O ‘gâvur’, onu dışlayacaksın, atacaksın. Allah onu insan olarak yaratmış. Allah diyor ki: ‘En güzel surette insanı yarattım!’ ‘En güzel surette Müslüman’ı yarattım’ demiyor. Onlar da insan. İnanç farklılıkları var; bu da olacak tabii. Herkes Müslüman ya da Hıristiyan olacak değil ki.

Siz de biliyorsunuz, kurban ve ‘helal et’ kesimi Almanya’daki İslam kuruluşlarının en çok gündeme getirdikleri konuların başında geliyordu. Heyetler oluşturularak Alman yetkililerle görüşülüyor; dini kurallara göre kurban kesimi izni isteniyordu. Hatta 2002’de Hamburg çıkışlı “Avrupa’da Helal Sertifikalama Enstitüsü” kuruldu. Bir din adamı olarak bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Çok para kazanmak için kendi etine ‘helal’,

Ehli Kitap’ın etine ‘haram’ diyor!

Almanya ve Avrupa Hıristiyan bir ülke midir? Evet. Allah bunlara Ehli Kitap diyor. Almanların ve Avrupalıların kestiğini yiyeceksiniz. Allah bunu ayette, Maide süresinde söylüyor. ‘İşte efendim onlar kesmiyor, öldürüyorlar’ deniyor. Ben gidip gördüm. Adam onu şokluyor, ölmeden kesiyor. Allah leşi haram kılmış, ama bu ölmüyor. Cemaatlerin içinde öyle insanlar var ki, daha çok para kazanabilmek için kendi sattığı ete ‘helal’, Ehli Kitap’ın etine ‘haram’ diyor. Adam dini istismar ediyor. Cemaat de bunun peşine gidiyor. Konuşmalarımda sakın bunlara meydan vermeyin diyordum. Bu yüzden bütün Milli Görüş’ün et satan kuruluşları beni karşılarına almışlardı.

Milli Görüş’ün ‘Selam Sucukları’ vardı. Bu sucuk ne ise ‘Ege-Türk Sucuğu’ da odur. Belki ‘Selam Sucuğu’ daha kalitesizdir. Bununla ilgili cemaatten gelen sorular oluyordu. Çok merak ettiğim için ‘Ege-Türk’ü tavanın içine koyup kızarttığımda tavada et kaldı, ‘Selam Sucuğu’nu aynı şekilde kızarttım et bulamadım, yağ vardı!..

Almanya’daki Türkiye çıkışlı İslam kuruluşlarının, dinin bir olduğu halde, ayrı teşkilatlar, ayrı camiler ve ayrı cemaatlere bölünmelerini siz nasıl yorumluyorsunuz?

Rant. Türkiye’deki de Almanya’daki de aynı. Kimisi siyasi rant, kimisi ekonomik rant elde ediyor. Tarikatçılar ceplerini dolduruyorlar, siyasetçiler ise koltuğa geçiyorlar. Siyasetçisi seçmen topluyor, tarikatçısı para topluyor. Milli Görüş de dinin ‘cihat emrini’ ön plana çıkarıyor ve buna göre adam topluyor.

İslam Kültür Merkezleri Almanya’daki Müslümanlarla bir araya gelip çalışma yapmazlar. Kendilerinden vazgeçmezler. Çünkü o zaman para gelmez. Nurcular da yapmaz, Milli Görüş de, MHP’liler de yapmaz. Böyle yapmaları hem kendilerinin işine geliyor, hem Almanların işine geliyor. Alman da güçlü, duyarlı bir toplum istemez.

Milli Görüş’ün dinin ‘Cihat Emri’ni ön plana çıkardığını söylüyorsunuz. Yıllarını Milli Görüş’te geçirmiş bir hoca olarak bu önemli bir belirleme. Milli Görüş ve öteki dini kuruluşlar ‘cihat emrini’ öne almakla neyi amaçlıyorlar?

‘Cihat’, aslında dini kavram olarak, insanların barış için yaptığı çalışma demektir. Kelime anlamı bu. Ama bunun içerisinde sıcak çalışma da vardır, sıcak harp de. Ona biz ‘Kıtal’ deriz. Şimdi ‘kıtal’ ile ‘cihad’ı birbirine karıştırıyorlar. ‘Cihad’ı sanki ‘kıtal’ imiş gibi insanlara anlatıyorlar. Malınla canınla Allah yolunda çalışacaksın, ‘cihat’ edeceksin. Bunun için siyasetçisi ‘Bana oy vereceksin’ diyor. O ‘cihad’ı böyle anlıyor. Tarikatçısı ‘Bana geleceksin!’ diyor. ‘cihad’ı öne alıyor. Nurcusu ve Süleymancısı da öyle anlıyor. Bunların aralarında fark yok. Nurcular: ‘İman yolunda biz ön plandayız. Allah’ı daha çok zikrettireceğiz’ derken, Süleymancısı ‘Biraz daha, Kur’an’ı Arapça olarak insanlara öğreteceğiz!’ diyor. Anlayacağınız, hepsi dini bir yerinden tutmuş götürüyor!.. Hepsi dini istismar ediyor. Çünkü Allah’ın rızasına uygun bir dini hiçbirisi anlatmıyor.

İslam kuruluşlarının ‘hepsi dini bir yerinden tutmuş götürüyor’ derken Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB) de bunların içinde mi?

Evet, DİTİB’in anlayışı da diğer cemaatlerden farklı değil. Ancak Bardakoğlu döneminde, gerçeğe doğru giden bir anlayış görülüyor. Hadislerin içinde uydurma olanları ayıklamak için bir komisyon kuruldu. Bin tane uydurma hadise rastladıkları ve bunları ayıklamaya başladıkları belirtiliyor. Bu hadisler olmasa geleneksel din yaşamaz.

Diyanet’in bir açmazı var; özerk değil. Devlet konuşma dediği zaman konuşmuyor. Diyanet’in içinde Allah’ın dinini anlatabilecek çok ilim adamının olduğunu sanıyorum, ama şu anda mümkün değil.

DİTİB yarı resmi bir dernek!

DİTİB yarı resmi bir dernek. Türkiye’de ne varsa buraya geliyor. Alman Devleti böyle bir derneğe nasıl müsaade ediyor? Din Hizmetleri Müşaviri DİTİB’in başkanı. Böyle bir şey olur mu? Alman Devleti bildiği halde içinde muhafaza ediyor ve bazı konularda DİTİB’in çalışmasına göz yumuyor. DİTİB’in, din görevlilerinden bilgi ve yazılı enformasyon istediğini çokları biliyor!

Almanya’daki Türkiye kökenli İslam akımlarından bir kısmı Almanya’nın darülharp olduğunu açıkça söylüyor, sistemle savaş içinde olduklarını ileri sürerek ona göre cemaatlerini, taraftarlarını yönlendiriyor. Kimileri ise bunu açıkça söylemeseler de, bilerek ya da bilmeyerek, fetva veren hocaların, onlara göre ‘ermiş kişilerin!’ etkisi altında kalıp bu görüşü, uzaktan kafa sallayarak onaylıyorlar. Siz ne dersiniz?

Bunlar hep saçma şeyler. Dinde darülharp diye bir şey yok. Harbin olduğu yer darülharptir. Şu anda Irak darülharptir. Söylediğiniz akımlar, savaşın içinde olmayan yerlere darülharp diyorlar. Almanya darülharpmiş, Türkiye darülharpmiş! Neden darülharp diyorlar? Darülharp demek sureti ile bazı işleri hoş görüyorlar. Örneğin, darülharpte kadın ve faiz konusunda fazla duyarlı olunması gerekmez. Hepsi işlerine geliyor!

Hiçbir yer darülharp değil. Hele Almanya hiç değil. Burası, eğer denecekse “darulman” (Emniyet içinde olan bir evdir)dır. Benim çocuğum rahat bir şekilde gezip eve geliyorsa, işine gidip gelebiliyorsa, burası emniyet içerisinde yaşanan bir yerdir. Niye darülharp olsun ki? Burası seni koruyor. Bunlar uydurulan dindir! Kur’an’da böyle bir şey yok.

Uzun yıllar Milli Görüş içinde direnerek sürdürdüğünüz çalışmalarınızın sonucunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Geriye dönüp baktığımda yaptığım bütün işlerin doğru olduğunu görüyorum. O gün kabul edilmeyenler bugün Milli Görüş’ün bütün derneklerinde, camilerinde uygulanmaya başlandı. Camilerin salonlarına bilardo masaları koydular. Berlin camilerinde Sefer Hoca artık ‘kıl!’ dolaştıramıyor. Eskiden Kur’an kursuna gelen çocuklar diz üstü oturuyorlardı. Şimdi sandalyeler, masalar var. Gençler, haram, diye top oynamıyorlardı. Şimdi kısa şortlarla top oynuyorlar. Her türlü eğlence haramdı, şimdi gençler saz kurslarına gidiyorlar. Bu yüzden beni televizyondan atmışlardı. Kur’an anlayışı da değişti. Bazı hocalar, bunlardan biri Ahmet Akgül Hoca, ‘Siz Kur’an’ı okumayı anlayamazsınız, günaha girersiniz” diyordu. Aynını, Sefer Hoca da söylerdi. Bunlar başta olmak üzere 1992 ve 1996 yılları arasında Fetva Kuruluşu’nun görüşü aynıydı.

Ahmet Akgün, Braunschweig’de bir konferansta (1995) “Siz sakın Kur’an okumayın. Çünkü anlayamazsınız. Erbakan hocanın kasetlerini dinleyin, Milli Gazete okuyun size yeter.” diyordu. O dönemde de “Kur’an ve Sünnet” adında bir kitap yazmıştım. Sefer Hoca başkan yardımcısıydı, bütün camilerden kitabımı “Camilere sokulması sakıncalıdır. Çünkü bu arkadaşımız mezhepsizdir.’ diyerek toplattırdı. Şu an benim söylediklerimi uyguluyor.

Belirttiğiniz bu değişim sadece Berlin’de mi, yoksa genel olarak Milli Görüş camilerinde mi görülüyor?

Berlin’de yaşadığım için burayı biliyorum. Genel merkezdeki değişiklikleri görünce Avrupa’da da değişim olduğunu tahmin ediyorum.

1986’da Berlin’deki Mevlana Camisi’nde bir konuşmamda Alman vatandaşlığına geçilmesi gerektiğini, Türkiye’deki siyasetle uğraşılmamasını söyleyince Milli Görüş’ün o günkü yöneticileri beni çağırdılar. Nail Dural, Haldun Algan, Yakup Taşçı ve Mehmet Gül “İnsanımızı gâvur mu edeceksiniz? Böyle şeyler söyleyemezsiniz. Vatandaşlığa geçmek Hıristiyan olmak demektir.” demişlerdi. Şimdi kendileri ve cami cemaatinden çok sayıda Alman vatandaşı olan var. Ayrıca, yöneticiler, cemaati Alman vatandaşı olmaları için teşvik ediyorlar.

Camiyi bile faizle almaya başladılar!..

Kadınlar toplantılara katılmıyorlardı. ‘Haram’ diyorlardı. Bu konuda çok mücadele ettim. ‘Kadın Siyasetin Neresindedir?” diye bir konferans hazırlayarak tüm Avrupa’da işledim. Şimdi Berlin’de kadınlarla birlikte toplantı yapılıyor. Ben o zaman resmi nikâh olmadan dini nikâh kıymıyordum. Dini nikâhla evli olanların, özürsüz nikâhlarının geçersiz olduğunu söylemiştim. Nail Dural, Yakup Taşçı ve yönetim beni reformist olmakla suçladılar. Beni görevden alış nedenlerinden biri de budur. 2006’da genel merkezden teşkilatlara bir yazı geliyor. “Resmi nikâh yapmadan dini nikâh yapmayın.” deniyor bu yazıda. Benim yirmi yıl önceki görüşüme şimdi geliyorlar.

Banka kredisiyle ev almanın haram olmadığını söyledim. “Faize karşı olan bir teşkilat nasıl olur da faizin reklamını yapar.” dediler. Şimdi kendileri camiyi bile faizle almaya başladılar. Yeni bir ayet gelmedi ki!

Bildiğim kadarı ile öteki İslam kuruluşlarında böyle bir gelişme yok.

Hac bir defa hali vakti yerinde olana farz, iki defa giden için vebaldir, demiştim. O parayla hastane açın, özel okullar açın, dedim. Yöneticiler: “Ne yapalım adamın parası var. Onun yerine Marmaris’e mi, Londra’ya mı gitsin? Ne var yani adam ibadet yapıyor.” diyorlardı. Çünkü hacdan para kazanıyorlardı.

Yakup Taşçı, “Bankanın değil içine girmek, saçağının altında gölgelenmek bile anasıyla Kabe’nin önünde yetmiş defa zina yapmış gibi günaha girer.” diyordu. Ama 2006’da Taşçı’nın Merkez Bankası’nda 600 bin Euro parası çıktı.

“Uydurulan din!” ve “İndirilen din!” tanımlaması yapan ve bunlar üzerine yukarıda görüldüğü gibi çarpıcı örnekler veren, Rüştü Kam, Milli Görüş’ün Avrupa’da örgütsel, ideolojik gelişmesinde önemli rol oynayanlardan biri olmuştur. Uydurulan dinin indirilen dinin içinden çıktığı, Milli Görüş’ün Köln’deki genel merkezinde Merkez Eğitim Başkanı Abdullah Yüksel’in yönetiminde Rüştü Kam’ın “Davetçiler”, “Üyeler” ve “İdareciler” için hazırladığı, aynı zamanda ders olarak verdiği geniş kapsamlı eğitim notlarında bunlar görülüyor.

Çok az sayıda hazırlanan, dışarıya sızdırılmayan; sadece kadro eğitimine katılan cami yönetimine, idarecilere ve hocalara verilen eğitim dosyasında İslam devletine giden yol ayrıntılı bir şekilde işleniyor, son amaç olarak da İslam devletine vurgu yapılıyor.

IGMG1 Eğitim Başkanlığı I. II. III. Sınıf Tefsir Dersi Müfredat Programlarında Davetçiler, Üyeler ve İdareciler (Köln 1996) başlıkları altında şöyle açıklamalar yapılıyor:

“Davet, İslam dinini insanlara anlatarak İslam’a çağırmaktır. İnsanların genelini ilgilendiren her konu İslam’da davetin konusudur. a) Müslümanlar ilk önce kendi nefislerini ıslah etmelidirler. Yani davete kendilerinden başlamalıdırlar. Böylece örnek İslami yaşantı ortaya çıkacaktır. İslam’a davet edilenlerin aradığı da budur. Bu, İslami yaşam tarzıdır. b) Davetçi, davetini ailesine yöneltmeli, aile fertlerini terbiye etmelidir. c) İslam’ı sadece şekil olarak bilenlere davet, davette üçüncü sırayı alır. Bazen şekil, yeni yeni İslam’a davet edilecekleri ürkütebilir. Dördüncü sırada İslam düşmanlarına davet gelir. Bunlar İslam’ın nurunu söndürmek isteyenlerdir. Davette yumuşak davranmak gerekir! Bu davranış yağcılık şeklinde olmamalıdır. Bu tür davranış münafıklığın alametlerindendir.

Davetçi, zaman ve zemini iyi kollamalıdır. Muhatabın psikolojik durumunu iyi bilmelidir. Metot, İslam’ın müsamaha ölçüleri içerisinde günün koşullarına göre sürekli yenilenmeli. Kullanılan lisan anlaşılan lisan, üslup ise sert değil yumuşak olmalıdır.

İslam adına faaliyet gösteren grup ve derneklerin, teşkilatların en büyük eksiklikleri; davete hazır olmadan, davetin özünü kavramadan ruhuna ve benliğine davasını mal etmeden karşı grupların fikir ve pozisyonlarını teşhis ve tahlil etmeden, lüzum bile görmeden, İslam’ı tebliğe kalkması gibi bir hata içerisine girmeleridir.

Davetin usulüne uygun olabilmesi için maddi hazırlığı yerine getirecek cemiyetler kurulmalıdır. Organize en iyi şekilde yapılmalıdır. Davetçilerin maddi problemleri olmamalıdır. Davet ettiği davanın güzelliğine davetçinin maddi durumu gölge düşürmemelidir, aksine desteklenmelidir.”

“Milli Görüşçü Allah Egemenliğinin yeryüzündeki

temsilcisidir!”

“Üyeler, İdareciler ve Özellikleri” başlığı altındaki notlarda Milli Görüşçü olmanın önemi ve görevi vurgulanarak; bunlar akılda kalacak şekilde kısa cümlelerle bir bir sıralanıyor. İşte bunlardan birkaç örnek:

“Milli Görüş her yerde, her ortamda ve her çağda insanların elinden tutan Allah’a endeksli fikirler ve kanunlar manzumesidir, bütünüdür. Milli Görüşçü Allah egemenliğinin yeryüzündeki temsilcisidir. Cemaat halinde çalışan bir Milli Görüş mensubunun öncelikle teşkilattaki görevinin yerine getirilmesini kendisi için ciddi bir vazife olarak bilmesi ve ona göre hareket etmesi gerekmektedir.”

Bu konuda Mısır Müslüman Kardeşler’in (İhvan-ı Müslimin) kurucusu İmam Hasan el-Benna’dan bir alıntı verildikten sonra notlar şöyle devam ediyor:

“Milli Görüş teşkilatında görev yapan bir kişi kendisine düşen tüm sorumlulukları hakkıyla yerine getirmeli; gerekirse daha fazla gayret sarf etmelidir. Milli Görüş mensubu bir kişi kendisini her yönden yetiştirerek, teşkilattaki vazifesini en güzel bir şekilde yerine getirmeli ki, teşkilat da hedefine daha kolay ve daha çabuk ulaşabilsin. Milli Görüş teşkilatlarında çalışan bir üye, bu çalışmasını yalnız Allah rızası için yapar. Arzusu İslam’ın yeryüzünde hâkim kılınmasıdır. Milli Görüş mensuplarının, teşkilatın hedefinin gerçekleşmesi yolunda çok titiz ve hırslı olmaları gerekir. Çünkü bu teşkilat zaten o asil hedeflere ulaşmak için kurulmuş ve fertler yine bu maksada hizmet için o teşkilatta yer almıştır!..

Milli Görüş mensubu her fert kendi nefsini Allah yolunda cihada hazırlıklı kılmalıdır.

Cihadın mal ile ve can ile olabilmesi için öncelikle üye, Allah için niyet etmeli ve her an cihada hazır olacak şekilde kendisini yetiştirmelidir. Bu konuda Allah’u Teala şöyle buyuruyor: ‘Allah müminlerin canlarını ve mallarını cennet karşılığında satın almıştır!.. (Tevbe 111)”

Dosyadaki ders notlarının bütününe bakıldığında; öğrencilerin duygularını baskı altına alan, sunulan konunun dışına çıkamayacak, çevresine bakamayacak, düşünemeyecek hale getiren böyle bir kurgu içeriyor. Derslerde, İslam’ın yeryüzünde hâkimiyeti için verilen mücadelede “Mal!..” ve “Can!..” istemi ağırlıkta. Malı; süvari parası, holdingler, hac organizasyonu, üye aidatları, bağışlar, seçim paraları adı altında topladılar, topluyorlar. Zamanı geldiğinde sıra cana gelmeyecek mi?.. Bu nedenle Tevbe süresinde 111. ayetten çekip çıkarılan bu tümce böyle bir yaklaşıma, o ideolojiye göre bir anlam taşıyor. Bu ayetin bir tümcesi, istemi daha da güçlendirmek ve tetiklemek amacıyla, aşağıdaki örnekte de görüleceği gibi, burada bilinçli olarak kullanılmış.

Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları arasında çıkan Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Anlamı sayfa 203, Ankara – 1986 baskısında, Tevbe Suresinin 111. ayeti aynen şöyle yer alıyor:

“Allah Şüphesiz, Allah yolunda savaşıp öldüren ve öldürülen müminlerin canlarını ve mallarını – Tevrat, İncil ve Kur’an’da söz verilmiş bir hak olarak – cennete karşılık satın almıştır. Verdiği sözü Allah’tan daha çok tutan kim vardır? Öyleyse alışverişe sevinin; bu büyük başarıdır.”

Milli Görüş’ün Ders Öğretim Programı başlı başına saldırıyı kutsallaştırma, insanları doğal dünya yaşamından uzaklaştırma ve rantı dinselleştirme belgeselidir. Teşkilatta yer alan mücahitlere cihat çağrısı yapılarak bakın onlardan neler isteniyor:

“Milli Görüş teşkilatlarında yer almış bir mücahit bilmelidir ki cihadın en büyük mertebesi İslam dışı ölçülere karşı kalben buğuz etmek, en üstün derecesi ise Allah yolunda malını ve de canını ortaya koymaktır. Cihat delisi olmadan şuurlu Müslüman olunamaz, Cihat dinin zirvesidir. Cihat yapılmayan yerde İslam yaşanmaz. Kur’an nizamını kurmak sonuçtur, gayedir, net fotoğraftır!

Bir Müslüman’ın, sistem ve nizam için Allah’ın rızasını kazanmak için yaptığı her işin adıdır cihat. Niyetinde hâkimiyet düşüncesi olan Müslüman’ın yemesi, içmesi, yolda yürümesi, uyuması bile cihattır!.

‘Ben Müslüman’ım’ diyenin arkasından gidilmez, ‘Ben şeyhim’ diyenin de arkasından gidilmez. Ama, ‘Ben cihat yapıyorum, gel bu işi beraber yapalım’ diyenin arkasından gidilir!..

Milli Görüş teşkilatlarına mensup her fert kendini nöbet başındaki bir asker yerine koymalıdır. Çünkü İslam düşmanları gediklerden cemaate sızarak, İslami çalışmayı bozguna uğratmak için her fırsatı değerlendirmektedir. Milli Görüş mensuplarının düşman karşısında, nefsinin arzu ve isteklerinden dolayı gevşeklik ve tembellik göstermemesi gerekir. Çünkü bu gibi haller teşkilata verilmiş en büyük zararlardandır.

Hareket, yenileceği bir savaşı sürdürmemeli, hazır olmadığı bir mücadelenin içine de girmemelidir. Milli Görüş mensupları davada yürürken başa gelebilecek her türlü bela ve sıkıntıları bilerek yürümelidir; bunun bir Sünnetullah olduğunu da bilmelidir. Dolayısıyla her mücahit kendisini sabırlı ve tahammüllü olmaya hazırlamalıdır.

Milli Görüş mensupları şahsi konuları ve basit meseleleri gündeme getirerek ne kendi, ne kardeşleri, ne de liderlerinin çalışmalarını asla aksatmamalıdır. Anlaşmazlıklarımızda hakem olarak Kur’an’ı seçmeliyiz. Bunu yaptığımız takdirde, Kur’an bize uzun vadede karşıtlarım önünde başarıyı garanti edecektir.

Milli Görüş teşkilatlarında yer almış bir iman erinin ve bir dava adamının en çok bağlı olduğu ve sevdiği şey İslam davası olmalıdır. Milli Görüş mensuplarının gönlü, İslam’ın geleceği için dopdolu olmalıdır. Bu uzun ve karanlık gecenin arkasından mutlaka nur ve aydınlık gelecektir.”

“Burası savaş okulu!..”

Bu söylenenler sadece yazılı hale getirilen belgeler. Bunlar sayfalar dolusu emir, tehdit ve slogan türünün bileşimidir. Oldukça derinlemesine irdelenen konunun birer başlığıdır. Başlık olarak bunların; çocuklara, gençlere kızlara ve kadınlara yönelik eğitim toplantılarında altı doldurulduğunda, önce Türkiye’de sonra dünyada amaçlanan şeriat devleti için az yol alındığı kolay kolay söylenemez!.. 1960’lı yıllardan başlayarak devlet destekli İslam dini Almanya ve Avrupa topraklarını üs olarak kullanmaya başladı. Almanya’ya sevk edilen işçilere uzun vadeli cemaat gözüyle bakıldı ve plan buna göre yapıldı. Zaman içinde Almanya’da yer yer yerel hükümetler ve kiliselerin desteğiyle gelişerek büyüdü. Hollanda, Belçika, Avusturya, Fransa ve Danimarka gibi ülkelere de aynı yollarla, aynı programlarla girildi. Türkiye de bu süreç içinde payına düşeni aldı. 11 yıllık AKP iktidarının, bu gelişimin ürünü olmadığını kim söyleyebilir?

Milli Görüş sitesinde (08.01.2007) yayımlanan bir haber nasıl bir aşamaya gelindiğini açıkça kanıtlıyor. Haberi yazan gencin adı ve teşkilat içindeki unvanı, blok haberin yanında şöyle yer alıyor: Tevfik Yazıcılar – ALBAY – SİTE BAŞKANI, göreve geliş tarihi Mayıs 2006. Haberi aynen veriyorum: “Saadet Partisi Genel Merkezi Eğitim Koordinatörü Muhittin Yıldırım Hoca’nın 07.01.2007 tarihinde Saadet Partisi Esenler ilçe binasında Saadet Partisi Esenler Gençlik Kollarının düzenlemiş olduğu eğitim seminerinde verdiği konferanstan aldığım notların dökümüdür:

• “Şimdi bugün bazıları ‘O gelmesin, bu gelmesin’ diyorlar. Hata edip ayrılanlara çok laf söylüyorlar. Ama bu söz bizde yasaktır. Adama, camiye gelme, diyemeyiz. Gelsin ama, safını bilecek. Geçip en ön safta yer almayacak. Safın en arkasına geçecek. Bize gelen bize uyacak, bizi kendisine uydurmaya çalışmayacak. (Bu bölüm bir sonraki sayfada tekrar edilmiş...)

• Farklı fikir söylemek ittifaka mani değildir, farklı baş çekmek ittifaka manidir.

• İtaatimiz kadar kuvvetimiz vardır. Ben ne kadar hocama itaat edersem hocam o kadar kuvvetli olur.

• Bir şeyin kıymetini anlamak için hasmına bakacaksın. Hasmının rahatsız olduğu iş kıymetli iştir.

• Bize diyorlar ki ‘Aman insanları ürkütmeyelim’ tamam, haklılar. Ürkütmemek için elinden geleni yapacaksın amma hakkı da gizlemeyeceksin!..

• Bir gün havaalanındayım. Karşımda bir amca bakıp duruyor. Kendisini hatırlar gibi oldum. Almanya’da bir camide seminer verdiğimde orada olan bir amcaydı. O da beni tanımaya çalışıyordu. Şöyle hafif eğilince yakamdaki rozeti gördü. Ve rozeti görmesi ile bana sarılması bir oldu. ‘Hocam sizi tanıdım. Ben sizi camiye götürmüştüm. Bizim camide sohbet etmiştiniz. Şimdi beni tanıdınız mı?’ dedi. Tanımadım, dedim. Amca başladı ‘Nasıl tanımazsın! Bak sana hatırlatayım’ derken söze karışarak işte o an ‘Dur, dedim ve beni nasıl tanıdığını sordum?’ Gözleri hafifçe rozete kaydı ve ‘İşte buradan tanıdım’ dedi. O anda benim gözlerim de onun yakasına çevrildi ve ‘Ben seni tanımadım hacı abi, tanıyamadım; rozetiniz kimliğinizdir, onu asla çıkartmayın,’ dedim.

• Ashap döneminde Müslümanlar ile münafıkları ayıran kelime sahabe kelimesidir. Münafıklara hiçbir zaman sahabe denmez. Sahabe kelimesi nasıl o günkü Müslümanlar içerisinde münafıkları ayırıyorduysa bugün de Milli Görüşçü o anlamı ifade ediyor.

• O adam falanca cemaatten, bu adam falanca cemaatten, diyorlar. Onlar birer sanat okulu, burası ise savaş okuludur! Adam Nur cemaatinden olabilir ama, o da Milli Görüşçü olacak. Milli Görüş hiçbir cemaate düşman değildir. Milli Görüşçü Müslüman’a düşman olur mu? Kendisi kendini ayırmadıkça biz onu kendimizden sayarız.

• Şimdi bugün bazıları ‘O gelmesin, bu gelmesin’ diyorlar. Hata edip ayrılanlara çok laf söylüyorlar. Ama bu söz bizde yasaktır. Adama, camiye gelme, diyemeyiz. Gelsin ama, safını bilecek. Geçip en ön safta yer almayacak. Safın en arkasına geçecek. Bize gelen bize uyacak, bizi kendisine uydurmaya çalışmayacak. (Önceki sayfada var…..)

• Bazı ahmaklar ‘Avrupa’da camiler var burada neden kiliseler olmasın.’ diyor. Yahu orada Müslüman var, olanlara yetmeyecek kadar az cami var ve zulüm altındalar. Burada ise kiliseler var; ancak Hıristiyan yok. Olmayan cemaat için açılan kilise ile var olan Müslüman için açılmayan camiler kıyaslanamaz. Bugün açılan bu yüzlerce kilise yarın Müslümanlar tarafında doldurulmak için açılıyor, uyumayınız.”

Suudi Arabistan Rabıta ve parasal destekle, 165 ülkeden 6000 bin öğrencinin okuduğu Medine İslam Üniversitesi ve Hac organizasyonu ile girdi devreye. Mısır, ünlü El Ezher Üniversitesi’nin kapılarını açarak, Türkiye’de şeriatçı din adamı ve kadro yetiştirme eğitiminde başı çekti. Bununla ilgili Milli Görüşçülerin yayın organı Milli Gazete’nin13 Haziran 2005 tarihli Almanya baskısında çıkan şu yazı oldukça dikkat çekici:

“10. yüzyılda Fatimiler’in kurduğu El Ezher Cami ve Üniversitesi, Mısır’ın en önemli kültür merkezlerinin arasında yer alıyordu ve almaya devam ediyor. Bir zamanlar Türkiye’den binlerce öğrenciye ev sahipliği yapan bu külliye, şimdi sadece 200 kadar Türk öğrenciyi ağırlıyor. YÖK’ün despotik uygulamaları sonucunda denkliği kabul edilmeyen bu üniversite biz Türkler için mahzuniyetin ifadesi olsa da İslam dünyası için bir Oxford (İngiltere’de ünlü Oxford Üniversitesi M. G. ) olmayı sürdürüyor..”

Türkiye ve Almanya’da olmak üzere dünyada 70 ülkede açık ya da gizli çalışmalar sürdüren Mısır Müslüman Kardeşler’in çeşitli kolları, Türkiye kökenli dini cemaatlerle, İslami grup ve kuruluşları ile her dönemde dirsek teması içinde oldular, dayanışmalarını sürdürdüler.

1 Avrupa Milli Görüş Teşkilatları (AMGT) adı, 22 Şubat 1995’te Köln’de toplanan genel kurulda İslam Toplumu Milli Görüş (İGMG) olarak değiştiriliyor.

SOYDURANLAR MÜSLÜMAN,
SOYANLAR MÜSLÜMAN VE SOYULANLAR DA!..

Kuzey Ren Vestfalya Eyaleti’nin Hamm kentinin bir yöresinde, İkinci Dünya Savaşı’nda Fransız askerlerinin konakladığı eski yapı, aynı tip evlerden birinde eşiyle birlikte kalan maden işçisi Cemil Kurtman’la görüşüyoruz. İki gözlü evinin daracık bir odasındayız. Türkiye’de yoksulluğu, Almanya’da ağır iş koşullarını yaşayan ve dini kullananlar tarafından çarpılan Kurtman, bana kendini tanıtırken aklından hiç çıkmayan köyünden başlıyor söze: “1946 Çaycuma Kalafatı köyü doğumluyum. Geçimini çiftçilikle sağlayan 140 hanelik bir köydü. Dört kardeş idik. Köyümüzde ilk gurbete, anaları ölen iki kardeş vardı, onlar çıktı. Babam 1953’te vefat edince geçim şartları nedeniyle büyük ağabeyimle anlaşamayınca, ikinci olarak 1963’ün Mart ayında gurbet hayatına kardeşimle biz başladık!..”

Köyün camisi var mıydı?

Yoktu, köy odası vardı. Eski ağaçlardan yığma bir köy odası yapmışlardı. Ramazanda ve bayramlarda yeterdi. Günlük namazı orada eda ederlerdi.

Kur’an kursuna gittiniz mi?

Yakınımızda bir köy vardı oraya gittim. Köyümüzün başka bir köyden gelen imamı vardı; biraz okuttu bizi ve namaz surelerini öğretti. Allah rahmet eylesin.

Okul var mıydı?

Üç köy ortasında bir okul vardı. O zamanlar okulda iyiydim, ama bazı meseleler nedeniyle öğretmenler sınıf geçirmedi.

Sınıfta ne kadar çocuk vardı?

Üç köyün çocukları yüzün üzerindeydi. Birkaç sene sonra köye okul yapılmıştı.

Köyünüzle Çaycuma arası kaç kilometreydi?

Altı kilometreydi. Hasta olunca Çaycuma’ya ulaştırmak o kadar meşekatliydi ki!.. Bir komşumuz vardı; öküz arabasıyla Çaycuma’ya giderken ‘Ey komşular bu yoldan gidiş var, dönüş yok.’ diyor. Hakikaten de adamın dönüşü olmadı. Apandisitten adam öldü gitti.

O yıllarda köyde hangi türküleri söylerdiniz?

Bizim dönemimizde düğünlerde erkekler kadınlar bir arada oynamazlardı. Birisinin evine gitmiş, kadınlar oynarken bakmak için tavana çıkmıştık. Ali Demirtaş adında bir ağabeyimiz sırtıma bastı gitti o tarafa ‘Tavanda kimse yok’ dedi. Halbuki sırtıma basıp gitmişti!

Biz düğün nedir bilmiyorduk ki. On üç, on dört yaşlarında çocuktuk. Çocuklukta, çocukluğumuzu yaşayamadık!.. Köyümüzün zengini bir komşumuz vardı. Allah razı olsun; onlar bize birkaç koyun ve birkaç tane keçi vermişlerdi; ‘Bunları alın sütünü sağın, yiyin’ diye.

Biz böyle yoksullukla uğraşıyorduk. Ölen biraderlerimizden birisi ölmeden önce bize rahatlık vermedi. Bu nedenle köyden ayrılmak zorunda kaldık.

İlk defa yuvadan ayrılışınız yaşamınızı nasıl etkiledi, gittiğiniz yerlerde nelerle karşılaştınız?

Gurbete ilk çıktığımda kardeşimle Zonguldak’a gittik. Tanıdıklar bize bir yerde, lokantada bulaşıkçılık buldular. Orada hayata başladık. Oradan bir süre sonra Trakya tarafına gittik madenlerde devam ettik çalışmaya. 1969’da askere gidip geldikten sonra Meriç’teki kömür ocaklarında ise 1973’e kadar çalıştım.

CHP, MSP hükümeti kurulmuştu. Yaşım 28’di. Bir gün canım sıkılmıştı. Çalışma Bakanı Ali Rıza Uzuner’e bir mektup yazdım; hiç unutmuyorum!.. Çok ağır hitaplarda bulundum.

Cemil Kurtman burayı anlatırken duygulandı gözleri yaşla doldu!.. Biz onunla baş başa idik. Eşi, aynı zamanda bir oda gibi kullandıkları mutfaktaydı. Birkaç dakika odada karşılıklı öyle sessiz kaldık. Nereden nereye gelen, maden ocaklarının izini taşıyan bu insan, küçük yaştan beri hep kayıplarıyla geçmiş yaşam öyküsü ile yüzleşiyordu. O yıllarda gördüklerinin, çektiklerinin sonucu onun yüzünden okunuyordu, mütevazı yaşamında görülüyordu. Gelen vurmuş, giden vurmuş. İsyan ettiği anlar olmuş. İşte bunlardan birisi zamanın Çalışma Bakanlığı’na yazdığı mektup ve aldığı yanıt:

Fakirleri askere gönderirsiniz!

“Sayın Bakanım, açın şu Rusya’nın kapılarını da bizi bari Rusya’ya gönderin. Fakirleri askere gönderirisiniz!.. Ama iş hayatına gelince fakirlere ekmek yok. Bak benim ceddimden altı tane şehit var bu topraklarda. Biz insan değil miyiz?” Bakan bana gönderdiği mektupta şunları yazıyordu: ‘Sayın Cemil Kurtman yazmış olduğunuz mektubunuzda öylesine unsurlar var ki hayatın boyunca çekseniz ödeyemezsin!”

Cemil Kutan göre, şehit konusu ve Rusya sözleri bakanın ağırına gitmiş. Bu sözler onun Almanya’ya gitmesine neden olmuş. Nasıl olduğunu yine o anlatıyor:

“Edirne İş ve İşçi Bulma Kurumu’ndan bana bir mektup geldi. Kurum müdürü bana öyle bir itibar ediyordu ki. Ben bunu seneler sonra çözebildim. Almanya’ya oradan yazıldım. 1973’te Almanya hazırlıklarımı yaptım. O ara kriz olunca Almanya kapıları kapattı. 1974’ün dördüncü ayın yirmi üçünde beni Almanya’ya götürdüler.”

Almanya’ya ne ile, nereye gittiniz ?

Uçakla getirdiler. Dortmund yakınlarında bir kasabaya yer altına maden işçisi olarak geldim. Neyin ne olduğunu bilmiyordum. Üç gün sonra yer altına indirdiler, bizim ayak dediğimiz en zor olan kısma götürdüler. Orayı görünce irkildim. Ben burada çalışmam Türkiye’ye dönerim, dedim. Bir Türk tercüman vardı. Bana “Sen şöyle kenara ayrıl.” dedi. Beni alıp başka bir işe gönderdiler. Aynı işti, yer altındaydı ama, ayak değildi.

Kaç yıl maden ocağında çalıştınız?

1974’ten 1995’e kadar, madenden emekliye ayrılıncaya kadar ayrılmadım.

Nerede yatıp kalkıyordunuz, madende çalıştığınız zaman?

Nerede olacak, o zaman bekârdım işçi yurtlarında kalıyorduk.

Hafta sonlarını nasıl geçiriyordunuz?

İlla bir yere, birahaneye, bir ilçeye gidiyorduk. Sadece ben değil, bütün arkadaşlarımız sağa sola gidiyorlardı. Çok meşhur İstanbul Birahanesi vardı. Orada saz çalan, oynayan, bağıran ve eğlenen olurdu. Böyle yaşam 1981’e kadar devam etti. 1980’in sonlarına doğru Helmut Kohl “Ben başbakan olursam yabancıları Almanya’dan çıkaracağım.” demişti. Bu açıklama arkadaşlarımızı korkuttu. Kimi cami köşesine sığınmaya, kimi de para biriktirmeye başladı. Böyle endişe ve telaş bir hayli sürdü. Ben çalışmaya devam ediyordum.

1976’da evlenmiştim, 1981’de bu söyleşi yaptığımız eve taşındık. 400 Euro ev kirası veriyoruz. Alt katta sarhoş bir Alman kadın oturuyor. Ondan önce bir Yugoslav kardeşimiz vardı. O da Müslüman’dı ama, bize çok çektirdi.

Geldiğiniz ilk yıllarda Almanlar size nasıl davranır ve yaklaşırlardı?

Şimdi bu hususta entarasan bir olayı anlatayım size: 1974’te Kıbrıs hareketi başladığı zaman, o gün ben yer altında mesaiye gitmiştim. Bir Alman “Paranız yok. Avrupa’dan, ABD’den para koparmak için Kıbrıs hareketiyle blöf yapıyorsunuz.” demesine gerçekten o gün çok üzülmüştüm. İşten çıkıp eve geldikten sonra hareketin başladığını öğrenince, hayatımın en mutlu anını o zaman yaşadım. Kıbrıs barış hareketi için burada yardım kampanyası başlatıldı. Canı gönülden oraya da yardımcı oldum.

Almanya’da bir Alman kadınla evlenmeyi hiç düşünmediniz mi?

Hiç öyle bir şey aklımdan geçmedi. Onun yanına Yozgatlı bir arkadaşımız gelip gidiyordu. Bir gün aramızda şöyle bir konuşma geçtiği sırada ‘Yahu, benzin veresiye, her şey veresiye. Her ay aylığı alınca gidip oralara teslim ediyoruz.’ demişti. Bu arkadaş Alman’la evli olduğundan, onun giderlerini karşılayabilmek için bu şekilde bir plan yaptığını anlatmaya çalışıyordu. O nedenle yabancıyla evlenmeyi hiç düşünmedim. Yani anlayacağınız korktum!

İlk cami cemaati arasına ve Milli Görüş’e katılmanız nasıl oldu?

1984’te bazı arkadaşlar çalıştıkları işyerlerinden tazminatlarını alarak Türkiye’ye ‘paralı dönüş’ yaptılar. O zamana kadar cami ile ilişkim yoktu. Arkadaşım Cemil, “Burada bir cami var. Cemaat azaldığı ve geliri olmadığı için kapanacak. Üye olalım da bir yardımımız olsun.” demişti. “Olur, niçin olmasın? Biz Müslüman’ız cami kapanır mı?” dedim. Burada, camiyle yan yana bir birahane vardı. Orayı bir ağabeyimiz çalıştırıyordu. Bir gün birahaneye yanına gittiğimde “Bugün cuma, cuma namazına gidemedik.” dedi. Bir hafta sonra ben aynı saatte yine gittim. Dursun Ağabey bak bugün cumaya gideceğiz.” deyince “Benim işim var gidemeyeceğim.” dedi. İşte, benim birahaneye gitmem o gün son oldu.

‘Sahte Milli Görüşçülerle, gerçek Milli Görüşçülerin

toplantısı!’

O güne kadar birahaneye gidiyordunuz öyle mi?

Birahanede buluşup arkadaşlarla sohbet ediyorduk. Oraya genç, ateşli bir hoca kardeşimiz de geliyordu. Ondan çok şeyler öğrendik. Şimdi Duisburg’da bir camide hoca. Camiye üye oldum; cami kapatılmadı, halen devam ediyor.

1984’te Aralık ayının 31’inde ‘Gerçek Milli Görüşçüler’ ile ‘Sahte Milli Görüşçüler’ Osnabrück şehrinde bir toplantı düzenlemişlerdi. Cemalettin Kaplan Milli Görüş’ten ayrılmıştı. Tabii, ben o meselelerin tam teferruatını bilmiyordum. Bulunduğumuz yerden arkadaşlarla toplanarak yüz kişi Osnabrück’e gittik. Toplantı salonunun alt katında Kaplancılar, üst katında ise Erbakancılar vardı.

Hangisi daha kalabalıktı?

Onu keşfedemedim. Neyse, o gün için salona ilk gelenler arasında OsmanYumakoğulları, Harun Aytaç, Mehmet Ali Cengiz, Ali Yüksel ve Fikri Emanet vardı. Yapılan seçimler sonucu O. Yumakoğulları başkan, M. A. Cengiz, Harun Aytaç ve A. Yüksel ise başkan yardımcısı oldular

Kongrenin ardından Milli Görüş’te nasıl bir gelişme ve hareketlenme başladı?

Herkes ayrıldı camisine gitti. Osman Yumakoğulları “Şöyle yapacağız, böyle yapacağız! Allah’ın izniyle, inşallah... Maşallah...” deyip geçiyordu. Halbuki sonuçta içteki çalkalanmalar, olaylar devam etti, ta 1990-1991’e kadar. Tabii, biz içeride dönen dolapları bilmiyorduk. Kongreler, toplantılar belirli aralıklarla sürüyordu. Berlin’de toplantı oldu gittik. Köln’de iki defa toplantıya, Dortmund ve Hollanda’da toplantılara katıldık. Hatta Erbakan Hoca Libya’dan Hannover’e geldiğinde, onu karşılamaya bile gitmiştik.

1989-1990 yılları arasında herhalde bunlar holding meseleleri üzerine projeler hazırlamışlar. Buradaki bizim Yeşil Cami ile bir problemim yoktu. Cami Allah’ın evidir. Gelen gelir, gelmeyen gelmez. O ayrı bir konu. Ama gel gelelim burada bazı olayların vuku bulması benim canımı sıkıyordu. Bir partiye süvari parası, bilmem ne parası!.. Ondan sonra bir holding meselesi çıktı. 500, 1000 artık ne verirsen. 250 Mark’tan aşağı yoktu.

Süvari parasının ne anlama geldiğini, neresi için kesildiğini biliyor muydunuz?

Vallahi ben de bilmiyordum. Partiye yardım parası. Herhalde anlaşılmaması için böyle dediler. Milli Görüş Genel Merkezi’ne üye olunur, dayanışma parası ödenir, Milli Gazete’ye abone yapılır. Ben bunların hepsine abone oldum.

Bunların hepsine ne kadar para veriyordunuz?

Genel merkeze üç ayda bir 60 Mark veriyordum. Toplantılara git gel, git gel bunlar da hep paraydı.

Salonlarda holdinglerin o kadar reklamları oluyordu ki. Benim anlayamadığım Yimpaş Holding, Kombassan Holding vs. Ayda bir defa Osman Yumakoğulları Almanya’daki hocaları genel merkeze topluyordu. Meğer bu toplantılarda herhalde bu holdinglerin temeli atılmış. Bazı oyunlar orada hazırlanmış. Burada bir hoca ağabeyimiz vardı. “İşte efendim holdinglere yardımcı olun.” diyordu. İyi, tamam yardımcı olduk. “Bankalarda paranızı tutmayın. Bankalardan faiz aldığınızda ananızla yetmiş defa zina etmiş gibi günaha giriyorsunuz.” diyordu konuşmasında. Bu millete öyle bir sac ayağı kuruldu ki. Biri damadı, biri hemşehrisi, biri de hoca! Bunların üçünün çalışması 94, 95, 96 senelerinde bir araya gelince Yeşil Cami sanki mübarek holdinglerin merkez bankasıydı. 11. ay geldiği zaman bir de milletimizin yılbaşı ikramiye parası oluyordu. Para yatırmak için gece sabaha kadar millet kuyruğa girmişti.

Bu olaylar böyle devam ederken bunlar “Şeriat gelecek zulüm bitecek.” diyorlardı. Biz o zaman diyorduk ki, Allah Allah acaba birisi mi gelecek! Nasıl olacak? Halbuki şeriat gelmiş. Bize peygamberimizi göndermiş, Kur’an’ı da koymuş önümüze. İki tane de yol göstermiş. Meğer bunların şeriatı Musa Aleyhüsselam’ın şeriatıymış. Şimdiki yaşantılarını görüyoruz, meydanda. Herhalde haç gamasını bana vermediler. Birilerine haç gaması verildi. “Ey Musa biz seni bekliyoruz.” diye söylendi; Tayip Erdoğan Başbakan olduktan sonra İsrail’e gitmedi mi?

İyi de, anlamadan, güvenmeden nasıl para veriyordunuz?

Öyle bir inandırıldık ki; Milli Gazete bir taraftan, toplantılar, hocalar bir taraftan!.. O zamanlar Osman Yumakoğulları, Ali Yüksel ooo... buralarda rüzgâr gibi geziyorlardı. Başka bir caminin başkanı olan bir arkadaşımız vardı. Osman Yumakoğulları ondan 70 bin Mark alıyor. Yüklü bir para. Bu parayı geri iade etti ama, adam parayı alıncaya kadar akla karayı seçti. Tepki gösterdi, başkanlıktan ayrıldı. O da bunların çok büyük bir oyun olduğunu sonradan anlamıştı. Bu hususlarda bize de biraz yardımcı oldu ama, bizim paralar holdinglere gitti. Böyle de devam ediyor.

Cemaati nasıl etkiliyorlar ve inandırıyorlardı ki, çok zor yaşam ve çalışma koşulları altında kazandıkları paraları çıkarıp veriyorlardı?

Holdinglere para toplarken öyle güzel hatipler kullanıldı ki!

Öyle güzel hatipler kullanıldı ki, Şevki Yılmaz’lar, Abdurrahman Dilipak’lar. Ramazan ayı geldiği zaman Türkiye’den Almanya’ya gelmeyen emekli imam kalmadı. Mehmet İnce Tahtacı, bir holdingin konuşmacısı olarak buraya geliyordu 2000’de. Allah buradaki son mazlumları ona yaktırmadı. Ankara’da havaalanına giderken trafik kazasında ölüyor. Ama, Milli Görüşçülere göre o şehit oldu! Bunlar Ramazan ayı geldiği zaman Almanya’da cami cami, şehir şehir dolaşırlardı. “İslam gelecek, zulüm bitecek. Fabrikalar olacak, işsizlik kalkacak. İslami kuruluşlara, holdinglere yardımcı olun!..” diyorlardı. Bunlar insanların üzerine işte böyle giderlerdi. Camilerde olan hoca kardeşlerim içlerinde çok azı kendini kenara çekebildi.

Hocalar, holdingler nereden yönlendirilirdi?

Milli Görüş’ün Köln’deki merkezinden yönlendirilirdi. Yönlendirilmezse, akşam yatıp sabahleyin 92 tane holding kurulur muydu?

92 holding nasıl kuruldu?

Kurulan 92 holdingin Milli Görüş’le ilişkisi var. Şöyle ilişkisi var: Bunların hepsinin genel merkezde birer tane sandalyesi vardı. Yimpaş orada, Endüstiri Holding orada. Bu adamların hepsi bunların içinde. Kurdular, yaptılar, çattılar, ettiler ve sonunda bu milleti bu hale getirdiler.

Holdinglere ne kadar para verdiniz? Holdinge verdiğiniz paranızın karşılığında, holding sözcülerinin deyimi ile ne kadar ‘kâr payı’ aldınız?

1993’te Kombassan’a 64 bin Mark vermiştim. Kâr olarak bir şey almadım. O zamanlar bir ihtiyacımız yoktu. Sene sonu üç, beş kuruş ne geldiyse üzerine ilave yaptık. Benim ana param yekûn olarak 51 bin Mark’tı. Dedik ki bunlar senede bir izin parası verirler. Ooho paranın anası da gitti, kârı da gitti. Burada çok enteresan olaylar oldu.

Kombassan’a sizin gibi para verenler, holdingin kurucusu Haşim Bayram’a vekâletname verdiler mi?

Kombassan’ın Kırşehir’de lastik fabrikası vardı. Güya bu fabrikayı Haşim Bayram almış. Savunma Bakanlığı’nda 45 milyon Mark’a el konmuş. Bunun üzerine buralarda kimin parası varsa konsolosluklara gidip Haşim Bayram’a vekâlet verdiler; bu paraların kendilerinin olduğuna dair. Bunların hepsi bir oyunmuş.

Kanal 7 ve Deniz Feneri’ni nasıl tanıdınız?

Yeşil Cami’de “Kanal 7 adında bir televizyon kuracağız. İşimiz iyi olacak. Sonunda paralarınızı tekrar geriye iade edeceğiz. Hisse karşılığı yardımcı olun. Bir hisse 200 Mark.” dediler, hocalar ve yöneticiler. Bu şekilde çok büyük bir organize yapıldı. Ben de para verdim.

Sözünü ettiğiniz organizasyon yalnızca Almanya’da mı, yoksa bütün Avrupa ülkelerinde mi yapıldı?

Bütün Avrupa’da… Ne Almanya’sı? Hollanda, Belçika, Fransa, Avusturya gibi ülkeler de var bunun içinde. Ankara yönlendirdi, yalnızca Almanya ile sınırlı kalırlar mı hiç. 50, 60 ve 100 bin yatıranlar oldu.

Verdiğiniz para geri geldi mi?

Giden para geri gelir mi. Güya bunlar İslamcı, Milli Görüşçü. Soyduranlar Müslüman, soyanlar Müslüman ve soyulanlar da Müslüman. Allah aşkına, bunun din, iman, Allah, kitap ve peygamber neresinde? Az önce söylediğim gibi “Şeriat gelecek, zulüm bitecek.” dediler. Bunların şeriatla, meriatla bir ilgisi yok. Bunlar sadece İslam’a muhalif olarak bu insanlardan organize yapılmış çete suç örgütü. Bunların yegâne hedefleri holding şemsiyesi altında soymaktır.

Anlattığınıza göre, cemaat olarak holdinglere para vermek için yarışmışsınız. Holding sözcüleri tarafından anlatılanlara inanmasaydınız vermezdiniz değil mi?

Aynen doldurma tüfek gibi doldurulduk

Cemaat olarak kendi dinimizi bilmediğimiz ve İslam’dan haberimiz olmadığı için bir doldurma tüfek gibi biz onlar tarafından doldurulduk. Affedersiniz, bir hayvanı kurban ederken başını ayağını, kuyruğunu bağlarsın ya, biz, aynen o şekilde bağlanmışız da haberimiz yoktu.

Bu kadar başınızdan geçen olaylardan sonra tanımladığınız o bağları çözdüler mi?

Hiç çözerler mi!

Cemil Kurtman içi yanık bir insan. Kendisi için yabancı olan bir ülkeye, Almanya’ya yıllarını vermiş. Türkiye’de yaşadığı yoksulluğun bıraktığı izleri ve yaşam biçimini hiç üzerinden atamamış. Gece gündüz çalışmış, dişinden tırnağından, kara günler için biriktirdiği kazancını, o güne kadar din kardeşi deyip güvendiği kimseler tarafından elinden çekip alınmış; hem de onun en kutsal inancını araç olarak kullanarak. Bu onun çok ağırına gitmiş. Kandırılmış bir insan ezikliği içinde fiziksel olarak da. Ona, Erbakan’ın bir toplantıda yaptığı konuşmadan bir paragrafı hatırlattığımda gösterdiği tepki bu bağlamda oldukça düşündürücü ve çarpıcıydı.

Erbakan 1993’te Köln’de, yaklaşık 1000 kişinin katıldığı Milli Görüş’e bağlı Fatih Camisi’nde yaptığı konuşmada şunları söylüyordu: “Bizi 45 yıl laiklik kazanının içinde kaynattılar. Bizi, bu laiklik kazanının içinden bir iskelet olarak çıkardılar. Biz bu iskelete damar bağladık, kan enjekte ettik. Şimdi iskelet emeklemeye başladı. İnşallah iyi olacak.” Cemil Kurtman “Erbakan’ın ‘İnşallah iyi olacak’ sözlerinin tersi çıktı. Sonuç Müslümanlar için çok acı oldu. Holdingler o iskeleti de götürüp yok ettiler!..” diyordu.

Cemil Kurtman, Almanya’da Türkiye kökenli dini kuruluşlar bölünmüşler, ayrı ayrı teşkilat ve dernekler halinde çalışıyorlar. Siz bunlardan birinin içine girmişsiniz; ötekilerini belki yeterince tanımadınız. Milli Görüşü tanıdığınız ve üyesi olduğunuz için pişmanlık duyuyor musunuz?

Yok, o hususta pişman değilim. Ben kandırılsam da, hiç değilse İslami konularda bazı bilgiler edindim. İnşallah ilahi adalette belki kendimi kurtarmış olabilirim.

Mili Görüş’e verdiğiniz mi çok, aldığınız mı?

Cemaat olarak dini yönden verdiği fazla. Ama maddi yönden de bu oyunlara gelmemeleri, holdinglere girmemeleri lazımdı. Berlin’de çok büyük bir kongre olmuştu. Erbakan’ın kendisi gelemediği için telefon bağlantısıyla konuşmuştu. İlk holdingi kuran Harun Aytaç idi. Bu Müslüman (!) Berlin’de toplantı salonunda def çalınmasını istememişti. Haramdır, diye def çalınmasını uygun görmedi ama, milleti soymayı uygun gördü.

Hâlâ Milli Görüşçü müsünüz?

Şimdi Milli Görüşçü değil de, Elhamdülillah Müslüman’ım. 1984’te Milli Görüşçü oldum. On sekiz sene Milli Görüşçü olarak kaldım. 2000’de holding meseleleri çıkınca bunlarla manevi bağları değil de, maddi bağları kopardım. Bunların ‘Biz Milli Görüşçüyüz’ demeleri kendilerini bir ayrı yerde görmeleridir. Ta 1960’lı yıllardan beri burada Türk Devleti suçludur. Çünkü öteki ülkeler Almanya’ya işçi gönderirken papazlar da yolladılar. Türk hükümetleri bunu çok geç yaptılar.

On sekiz yıl Milli Görüşçü olarak kaldığınızı, aidat ödediğinizi söylediniz; belki yönetime de girmişsinizdir, delege de olmuşsunuzdur?

Cami derneği yönetim kuruluna iki defa girdim. Delege olarak kongrelere katılım olmaz, girilmez. Örneğin, ‘Osman Yumakoğullarını aday gösteriyoruz!’ diye sunulur. Kaldır parmağı. Osman Yumakoğulları Başkan, Ali Yüksel Başkan, Yavuz Çelik Karahan Başkan. Hepsi aynı şekilde sırasıyla başkan olmuştur.

Cami cemaati arasında olan biri olarak, camilerde cemaat çoğalıyor mu, azalıyor mu, ne dersiniz?

Camilerde cemaat göremezsiniz. Az da olsa gençler, cuma günleri, camilerde toplantılar olduğu zaman, hangi kuruluşun camisi olursa olsun gidiyorlar. Ben Diyanet’in camisine gidiyorum.

Siz de haksızlığa uğrayan biri olarak belirttiğiniz gibi, aynı konumda olan binlerce cami cemaati var. Bu kadar çarpılan, sıkıntıya düşen insanlar, kendilerini bu duruma düşürenlerden hesap sormak için neden yeterince hakkını aramıyor?

Kime ne soracaksın ki? Adamlar öyle planlar hazırlamış ki, sütten çıkmış ak kaşık gibi temize çıkıyorlar; olayların onlarla hiç alakası yokmuş. Alakaları olmasaydı, Avrupa’da bütün insanlar ‘Paraları camilerde verdik’ diye isyan ederler miydi. Bu haram yemişlerden bir tanesi çıkıp da neden cevap vermiyor? ‘Bizim haberimiz yok’ diyorlar.

‘Ben Erbakan’ın suçsuz olduğuna imanım gibi

inanmıyorum!’

Cami dernekleri yönetim kurulları, Milli Görüş Merkez Yönetim Kurulu, Denetleme Kurulu var. Öteki kuruluşlarda da buna benzer sorumlu organlar var, Almanya Cemiyetler Yasası’na göre. Buralarda hesap soran olmuyor mu? Bu mekanizmanın nasıl işlediğini tabandan gelen biri olarak gözlemleme olanağınız olmadı mı?

Benim görebildiğim kadarıyla bunlar ayda bir hocalarla toplantı yapıyorlardı. Burada konuştukları kendi aralarında kalıyordu, gelip cemaate anlatmıyorlardı. Sadece oradan aldıkları talimata göre şunları söylüyorlardı: “Falan holdingin reklamı olacak. Bunlar camilerde cemaatin görebileceği yerlere asılacak. Falan yere para yatırılacak, Milli Gazete’ye abone kampanyası sürdürülecek, maaşlarından bağış parası havale edecek yeni üyeler yapılacak.”

Erbakan’ın çok hoşuma giden ama, sonu hiç hoşuma gitmeyen ilginç bir sözü var: ‘Ver deyince vereceksin, ol deyince olacaksın!..’ Bize ‘Ver!’ dediler verdik, ‘Ol!’ dediler olduk.

Çok emek vermişsiniz. Hakkınızı helal ediyor musunuz?

Size, şöyle bir şey söylesem, hakkım yenmiş helal etmesem, bütün insanlar ona hakkını helal etmediği zaman hangimiz suçlu olarak cehenneme gidiyorsa, öbürü de cehennemden çıkana kadar cennetin kapısında bekleyecek... Ben onları Allah’a havale ediyorum. Allah’la baş başa bırakıyorum. Biz suçluysak biz çekeriz cezamızı, onlar suçluysa mutlaka cezalarını çekecekler.

Ceza çektiklerini görebilecek misiniz?

Bazı olaylar da bu dünyada ibret için görülüyor. Öbür tarafına girmeyelim!

Sizce bu anlattıklarınızın içinde Erbakan’ın rolü ne kadardı?

1986 ya da 1987’de Köln’de Milli Görüş Genel Merkezi’nde bir feniğin hesabını soran adam, başta Harun Aytaç olmak üzere Osman Yumakoğulları’nın, Mehmet Ali Cengiz’in holding patronu olmalarına bu kadar müsaade eden bir adam manevi olarak “Ben suçsuzum.” diyorsa vallaha bu çok çok ağır bir söz. Ben onun suçsuz olduğuna kesinlikle ve kesinlikle imanım gibi inanmıyorum!.. Nasıl olur da bu kadar holding kurulur da bunları engelleyemez. Bu kadar ailelerin yıkılmasına neden oldu.

Milli Görüş’ten çıkan Tayyip Erdoğan üzerine yeterli bilgin olduğunu düşünüyorum. Tanımış, ona yardım etmiş olabilirsiniz de. Ne dersiniz?

Zamanında gerçek Tayyip’ler bizdik. Tayyip Erdoğan’ı MSP’nin, RP’nin içinde iken ben 1984’ten bu yana biliyorum. Onun İstanbul belediye başkanı olabilmesi için Bütün Avrupa’dan Almanya’dan gerçekten para toplandı. Hiç gitmediyse bizim Yeşil Cami’den 35 bin Mark para gitti; bu inşallah geleceğin de başbakanı olur gibilerden... Ben 800 Mark verdim. Şimdi gerçek Tayyipçiler sahtekâr oldu, sahte Tayyipçiler de hakiki Tayyipçi oldu. İşin en acı tarafı bu.

Niye, Tayyip Erdoğan Bolu’da mı bir yerde trafik kazası geçirince Milli Görüş teşkilatlarında bütün cemaat camilerde Kur’an okudu, dua etti? Ya ağlayanlar, sızlayanlar!.. Onun için ağlayan sızlayan Müslümanlar soyuldu. Tayyip Hannover’e geldiğinde holdinglere çarpılan bir grup olarak derdimizi anlatmak için gittik. Toplantı salonuna zorla girdik. Derdimizi anlatmak şöyle dursun, bir süre sonra bizi dışarı attılar.

ESKİ BİR DİN GÖREVLİSİNDEN
MİLLİ GÖRÜŞ TEŞKİLATLARININ İÇYÜZÜ!..

Renkli ve hareketli bir kişiliğe sahip olan Fikri Emanet, zaman zaman İslam dini üzerine yaptığı yazılı, sözlü açıklamalarla dikkatleri üzerine çeken, bu yanları ile Almanya’da az bulunan hocalardan biri. Uzun yıllar önemli görevlerde bulunduğu, eski teşkilatı Milli Görüş mensubu militanlar tarafında tehdit edilmeye kadar uzanan, tepkilerle karşılaşan Fikri Emanet’le, geniş bir zaman dilimi içinde uzun uzun konuştuk.

1946’da ilkokulu olmayan Giresun’a bağlı bir köyde doğuyor. Küçük yaşta okul çağını Kur’an kursunda geçiriyor ve 10 yaşında Kur’an’ı hatmediyor. Hafız olduğu yıllarda köye ilkokul yapılıyor. Okula devam ediyor ve köyün ilk, ilkokul mezunu oluyor. Yüksek İslam Enstitüsü’nü İstanbul’da bitiren Fikri Emanet, çeşitli ilçelerde müftülük yaptığı sırada Diyanet tarafından Almanya’ya, 1976’da tayin ediliyor ve bu ülkeye ilk gönderilen din görevlileri arasında yer alıyor.

Fikri Hoca, hoca bakımından hemen hemen Almanya topraklarının ham olduğu bir dönemde tayininiz çıkmış. Kaç din görevlisi ile yola çıktınız?

7 din görevlisiydik. Daha çok derneklerde görev yapmak üzere gönderilmiştik.

Hangi derneklerde?

Ben Düsseldorf’ta, Türk İslam Derneği adında bir derneğe gelmiştim. Herhangi bir kuruluşa bağlı değildi. O zaman da başka kuruluş yoktu. Orada bizim Türk işçileri kendi aralarında dernekleşmişler ve bir mescit, bir de Kur’an kursu açmışlar orada hizmet veriyorlardı.

Geldiğinizde işçiler sizi nasıl karşıladı?

Uçakla geldik. Çok iyi karşıladılar. Dusseldorf Konsolosluğumuzun bir görevlisi beni havaalanından aldı ve gerekli işlemleri yaptıktan sonra derneğe teslim etti. Derneğin bir yönetim kurulu vardı; çok gayretli insanlardı. Onların hepsi orada çalışan gurbetçilerdi. İlk gelen din görevlisi olmam nedeniyle beni çok heyecanlı bir şekilde karşıladılar. Din hizmetlerinde, çocukların okumasında, onlara dini kültürün verilmesinde istekli bir şekilde davrandılar. Ayrıca, çocuklar için beraberce programlar yaptık, merasimler düzenledik ve hediyeler alıp verdik.

Derneğin ne kadar üyesi vardı?

100’ün üzerinde idi.

Herhangi bir tarikatla bağlantıları var mıydı?

Hayır, sadece samimi bir şekilde din hizmeti vermek, çocuklarına sahip çıkmak isteyen gurbetçilerdi bunlar. O zaman din hizmetini ilk defa başlatmamız nedeniyle biraz sıkıntı ve zorluk çektik. Özellikle bir sünnet merasimi yaptığımız zaman çok az kişi geliyordu. Dini programlar yaptığımız zaman dışarıdan cemaat bekliyorduk. Onlar pek alışık olmadıkları için bu tür toplantılara gelmiyorlardı. Ama zamanla o insanlar da gelmeye başladı. Onları bu tür programlara çekmek için, oradan buradan insan toplayan bizler faaliyetimizi sürdürüyorduk. Dini merasimler, mevlit okuma gibi toplantılar düzenliyorduk. Dinin ve milli birliğin korunması için bunlar önemli çalışmalardı.

İşçilerden ailelerini yanlarına getirmiş olanlar var mıydı?

Özellikle bu gurbetçilerin aileleri yanlarında değildi. Birçoğu işçiler için hazırlanmış lojman şeklindeki yurtlarda kalıyorlardı. O yüzden ben onları ziyaret ediyordum. Yaşantılarına baktığım zaman çok zor koşullar içindeydiler. “Biz burada kısa bir dönem çalışıp Türkiye’ye döneceğiz. Bazı ihtiyaçlarımız var, para biriktiriyoruz. Onları temin ettikten sonra kesin olarak Türkiye’ye döneceğiz!..” diyorlardı.

Yemeleri, içmeleri, giyinip kuşamları benim hoşuma gitmiyordu. Ben, onları bu konularda uyarıyordum. Arkadaşlar zor işlerde çalışıyorsunuz. Kendinize iyi bakmanız, sağlıklı yiyecekler yemeniz lazım, diyordum.

Ne yiyorlardı, nasıl giyiniyorlardı?

Muhannete muhtaç olmamak için...

Genelde patatesi çok yiyorlardı. Basit basit gıdalarla öğünlerini geçiştirmeye çalışıyorlardı. Ben bir ara karşı çıktığımda beni eleştirenler olmuştu. Konyalı bir arkadaş “Yahu hocam, muhannete muhtaç olmamak için, biz bunları yiyerek biraz para artırıp köyümüze döneceğiz!.. Bizim gayemiz burada her şeyi yiyip yaşamak değil.” demişti. Benim söylediklerim sonradan onların dikkatini çekmiş olacak ki, aradan çok uzun bir zaman geçtikten sonra beni ziyarete geldiklerinde haklı olduğumu söylemişlerdi. Çünkü çokları Türkiye’ye dönememiş, birçoğu hastalanmış, kimileri de rahmetli olmuştu!..

Bazı konularda işçilerden fetva biçiminde görüş isteyenler olmuştur. Örneğin bunların birçoğu Almanya’ya bekâr olarak gelmişti. Kadınlarla ilişki kurma konusunda nasıl bir davranış ve tutum içindelerdi.

O yıllarda dini konularda soru soranlar da oluyordu. Hatırladığım kadarıyla daha çok faiz konusunda sorular geliyordu. “Oruca ne zaman başlanacak, takvime göre mi, yoksa ayı görüp ondan sonra mı başlamak gerekir?” gibi soruları oluyordu. Diğer yandan da Almanların kestiği yenir mi, yenmez mi konusu vardı. “Bir kadınla anlaşıp belirli bir süre beraber yaşamak haram mıdır, değil midir?” gibi sorular da soruyorlardı. Çok net işçiler vardı. Böyle, kendilerinin zaman zaman günah işlediklerini, ama bu günahlarında tövbe etmek istediklerini, bundan mutlaka kurtulmalarının gerekli olduğunu söyleyenler de vardı içlerinde.

Neyi günah olarak niteliyorlardı?

Başka bir kadınla ilişkiye girmeyi. “Ne yapalım yani, elimizde değildi. Burada yalnız yaşıyoruz, ihtiyacımızı gidereceğiz herhalde.” diyorlardı. İtiraf ediyorlardı, itiraflarından da rahatlık duyuyorlardı. Bunları benimle çok açık şekilde konuşuyorlardı. Ben de o zamana göre onlara cevaplar veriyordum.

Hocam, şu gibi anıların oldu mu? Bir Alman kadınını getirip onunla yaşamak isteyen ve hoca nikâhı kıydırmak isteyen olmuş muydu?

Az da olsa karşılaştım. Şimdi yerini ve zamanını hatırlayamıyorum. Alman kadınıyla anlaşmışlar. İslam’a göre nikâh kıyıp öyle yaşamak isteyenler olmuştu. “İmam nikâhı altında yaşayalım.” diyenler vardı. Biz daha çok resmi nikâh yapanlara dini nikâh kıyıyorduk. Beraber yaşama konusu kişinin kendi özel sorunu. O özel sorununun sorumluluğunu bizzat kendisinin taşıması gerektiğini söylüyorduk. Ama bunun dinde, resmiyette fazla bir yerinin olmadığını da hatırlatıyorduk.

O zamana göre, bu olay o tabiiliği ile dile getirilirse, imam nikâhı istemi çok daha güzel olur. Çünkü o kişi kendisini seferde görebilir, değil mi?

Gayet tabii. Bana gelen kişi “Sadece dini nikâh istiyorum” demiyordu. “Ben bu kadınla evleniyorum, evlendik, bir dua istiyoruz” derdi. Onlar daha çok nikâh değil de, benden bir dua istiyorlardı, hatırladığım kadarıyla. “Evlendinizse, ben de size bir dua ederim.” diyordum.

Başka bir dine mensup, yani Hıristiyan olan Alman kadın Müslüman olur muydu?

Müslüman edip getiriyorlardı. Ben o zaman bunu araştırmış ve düşünmüştüm; aslında Hıristiyan kadınlarla Müslümanların evlenmesi caiz. Bizim Müslümanlar bu konularda hassas oldukları için böyle bir ilişkide dini nikâha hemen cesaret edemiyorlardı. Cesaret edemeyenler beraberliği, gizli mi diyeceğiz, o şekilde sürdürüyorlardı. Yaşadıkları kadın zamanla “Ben Müslüman oldum.” diyorsa o zaman hocaya gelmeye cesaret ediyorlardı.

Evli olanlar Türkiye’deki eşlerine haber veriyorlar mıydı?

Sanmıyorum.

Bağlı olduğunuz Türkiye’nin Düsseldorf Başkonsolosluğu’nda din ataşesi var mıydı?

Yoktu, konsolosluğa gidip geliyordum, ama öyle birisi yoktu.

Türkiye o zaman din görevlilerine ne kadar maaş veriyordu?

Hatırladığıma göre, cemiyet düzeyinde 1000 Mark idi.

Hocanın görev yaptığı dernekten para alınıyor muydu?

Alınan para derneğin gücüne göre, orada görev yapan din görevlisine belli bir ücret ödeniyordu. O da İslam derneğinin mevcut olanakları göz önüne alınarak veriliyordu. Genelde az bir rakamdı.

Hocaların maaşını dernekler ödüyor

Dernek özel olarak veriyordu öyle mi?

Evet, özel olarak veriyordu. Bunun abartılacak hiçbir yanı yok. Arkadaşlarımızın birçoğu da geldiklerinde derneklerde uzun süre kalamadılar.

Neden kalamadılar?

Maddi güçleri yoktu. Örneğin ben Düsseldorf’ta altı ay kalabildim. Çünkü cemiyetin maddi imkânları bize devamlı para ödemeye müsait olmadığı için.

Türkiye’deki maaşınız ödeniyor muydu?

Evet, devam ediyordu. Türkiye’de çocuklarımız vardı. O para ile geçiniyorlardı. İki çocuğum vardı. Ben otuz beş yaşlarında idim.

Türkiye’den Almanya’ya tayin edilirken kaç aylığına görevlendiriliyordunuz?

Biz altı aylık sürelerle görevlendirildik. Ama bu süre gerekirse Diyanet tarafından uzatılacaktı. Bazılarını geri çağırdılar, bazılarının da süresini uzattılar. Benim öyle oldu; 6 ay bitince Diyanet benim süremi uzattı. Essen kentinde bir göreve devam ettim. Orada da dernek nezdinde bir mescide idi. O dönemde Diyanet’e bağlı bir mescit yoktu. Müstakil işçi dernekleri idi. Potansiyel olarak Türkiye Devleti’ne ve Diyanet’e bağlı insanlardı. Daha sonra Diyanet Almanya’da teşkilatlanınca onların hepsi Diyanet’e girdiler.

Essen kentine gitmenizi siz mi istediniz de Diyanet yolladı, yoksa doğrudan Diyanet mi tayin etti?

Şöyle, din görevlisine ihtiyacı olan cemiyetler “Bizim ihtiyacımız var” diye bana başvurdular. Ben de Ankara’ya Diyanet’e bildirdim. Diyanet onay verince orada bir altı ay kaldım.

Düsseldorf’a siz gelmeden önce mescitte namazı kim kıldırıyormuş?

İşçiler arasında biraz okumuşluğu olan bir arkadaşımız namazı kıldırıyormuş. İşçi yurdunun alt katında küçük bir mescit vardı.

İşçi yurdu hangi fabrikanındı?

Mercedes Fabrikası’na bağlıydı. Minibüs üretiliyordu.

Din görevlisi olarak sizi işçi yurdunda konuk edip ağırladılar öyle mi?

Evet. Ben bir süre yurtta kaldım. Bir ev buluncaya kadar bana bir oda verdiler. Onlarla beraber yatıp kalktım. Günlük yaşamı birlikte yaşıyorduk. Akşam olunca sohbet ediyorduk. Müşterek olan mutfak vardı. Orada yemekleri beraber pişiriyorduk. Tencerenin dibini bazen beraber yakıyorduk. Ben de yemek yapmakta acemi idim. Hem yapıyor, hem de yiyorduk..

İlk geldiğiniz yılların en ilginç bulduğunuz ve unutmadığınız anınızı anlatır mısınız?

İlk geldiğim yıllarda en ilginç anım ev sorunu ile ilgiliydi. Düsseldorf’a geldiğimde cemiyet yöneticileri bana ev tuttuklarını söylemişlerdi. Onlarla beraberce evi görmeye gittik. Evi görünce çok şaşırdım. Kapıdan içeriye başımızı iyice eğmeden giremiyorduk. Evin daracık bir girişi vardı. Orta boyluyum, eğilip girince evin içine bir baktım, bir tarafta ranza ve onun üstünde yatak yeri var. O kadar dar ki, kapıdan girince hemen oraya uzanmak gerekiyor. Dik durulmuyor. Böyle bir yeri görmek çok zoruma gitmişti. Hapishanedeki hücreler ancak buna benzeyebilirdi. Arkadaşlar “İşte bu kadar.” dediler. Bir defa buranın ev olmadığını söyledim ve “Burada durulmaz.” dedim. Dediler, “Hocam bizim dernek imkânlarımız bu kadar. Kusura bakmayın.” Ben bunu cemaate açıklayacağımı, ilerisi için de iyi olmayacağını söyleyerek, “Ben burada kalamam; siz de benim kusuruma bakmayın!” dedim.

Dernek yöneticileri deneyimsizdi. Onlarla o noktada anlaşamıyorduk. Geleceği pek göremiyorlardı. Evde kalmadım, işçi yurdunda kaldım. Altı ayı doldurunca oradan ayrıldım.

Türkiye’nin hangi yöresinden gelen işçiler daha çoktu?

Ana nasihatı!

İç Anadolu’dan gelenler yoğunluktaydı. Biraz da Karadenizli vardı. Karadenizli Hikmet adında bir hafızın söyledikleri hep aklımda kaldı.. Daha sonra vefat ettiğini duymuştum. Hem fabrikada çalışıyordu, hem de taksicilik yapıyordu. Onunla her hafta buluşup sohbet ediyorduk. Diyordu ki: “Yiyeceğiz, içeceğiz keseye dokunmayacağız. Anam bana şöyle nasihat etti: ‘Oğlum gittiğiniz yerlerde çok çalışın, çok kazanın namerde muhtaç olmayın!’ demişti. Onun için çok çalışacağız hocam!’ diyordu.

Yurtta kalanlarla birlikte cumartesi ve pazar günleri ne yapıyordunuz?

Cemiyetten bazı arkadaşlar arabalarıyla beni gezdiriyorlardı. Köln’e, Bonn’a ve başka şehirlere de gidiyorduk. Dini heyecanları yerinde idi ve merakları vardı. Günlerin güzel geçtiğini söyleyebilirim. Onlar zamanla daha da faaliyette bulundular. Düsseldorf’ta büyük bir cami yeri aldılar, açtılar.

Essen kentindeki göreviniz üzerine de konuşabiliriz. Nasıl geçti ve ne kadar kaldınız?

Essen’da basit bir mescitte görev yaptım. Orada da altı ay kaldım. Burası fabrika değildi, büyük bir evin zemin katıydı. Giriş kısmı mescitti. Orada bayağı sıkıntı çektim. Çünkü oradaki vatandaşların çocukları okumaya geliyordu. Çok çocuk olduğu için cami almıyordu.

Demek ki orada işçilerin aileleri yanlarındaydı. O nedenle de çocuk sayısı çoktu öyle mi?

Evet, birçok işçi ailesi ile birlikteydi. İlginçti; nereden bakılsa Kur’an ve okuma kurslarına 150, 200 çocuk geliyordu. Hoca geldiğini duymuşlar, ‘Biz de hocada okuyacağız’ diye duyan ve Alman okuldan çıkan bu çocuklar mescidin yolunu tutuyordu. Gelene, gelmeyin, denilemezdi. Ben onları hep gruplara ayırıyordum. Çok uğraştım.

Gelen çocukların yaşı kaçtı?

Değişikti; sekiz on yaşlarından başlıyordu. Yirmi yaşına kadar okumaya genç kızlar da geliyordu. Öyle bir boşluk vardı ki, okumaya karşı ilgi son derece yüksekti.

Fikri Emanet’in Essen kentindeki görev süresi bittikten sonra Diyanet tarafından Türkiye’ye çağrılıyor. Bir hastalık nedeniyle raporlu olduğu ve raporu Duesseldorf Başkonsolosluğu tarafından zamanında Diyanet’e ulaştırılamadığı için istifa etmiş kabul ediliyor. Bir yıl sonra Türkiye’ye izne gittiğinde Diyanet’e giderek kendisi ile ilgili alınan karar üzerine konuşmak istese de muhatap bulamıyor. 12 Eylül gelmiş. Diyanet’e bir albay bakıyor. Onunla da görüşme olanağı bulamayınca kendi olanaklarıyla tekrar Almanya’ya dönüyor. Duesseldorf Yabancılar Dairesi’ne giderek oturum izni istiyor. Yetkililer, iş bulabilirse kendisine oturma izni verileceğini belirtiyorlar. Essen kentinde bir Türk cemiyetinden, kendisine iş vereceklerine dair bir belge alarak Yabancılar Dairesi’ne götürüp oturuma izni alıyor 1980’in sonunda. 1982’de Duisburg kentindeki Milli Görüş camisinde göreve başlıyor. Ve böylece yaşamında önemli izler bırakacak Milli Görüş’te uzun bir yolculuğa çıkıyor Fikri Emanet.

Milli Görüş’teki çalışmalarınızla söyleşimizi sürdürelim. Neler yaptınız ki, Milli Görüş’te tanındınız, öne çıktınız ve basın size ilgi göstermeye başladı?

Gençlere eğitim yaptırıyordum; spor, jimnastik vb. Bir hayli genç toplanmıştı çevremde. Çünkü o yıllar benim gibi üniversite mezunu hoca pek azdı. Hizmetlerim Almanya’da çok dikkat çekiyordu. Bir bayram namazı kıldığımızda cemaat sokaklara taşmıştı. Trafiği bile tıkamıştık, polis geldi. Gazeteler, dergiler yazdı. O bölgede tanınmış hizmet verecek hoca olmadığı için duyan bize geliyordu.

Düsseldorf ve Esen’deki mescitlerdeki cemaatle, onların örgütlenme biçimiyle; dernek statüsünde, Milli Görüş’e bağlı camiye gittiğinizde, cemaat ve örgütlenme konusunda aralarında ne gibi farklılıklar vardı?

Arada fark vardı; Milli Görüş’ün cemaati biraz daha disipline olmuş, biraz daha birbirine bağlı, biraz daha ne yapacağını bilen, gayret gösteren ve koşturan bir cemaatti.

Öbür taraftaki cemaat ise mescide gelmek, namaz kılmak ve günlük sohbetleri yapıp çekip gitmekti. Orada çok yönlü gayret söz konusu değildi. Milli Görüş cemaatindeki program daha değişikti.

Milli Görüş’e bu şekilde adımınızı atmış oldunuz. İstediğiniz gibi çalışma yapmak için de sahanız genişlemiş olduğunu söyleyebilir miyiz?

Evet, o zaman oldukça hocaya ihtiyaç vardı. O yıllar Türkiye’den ve başka yerlerden temin edebildikleri kadar, yeterli olmasa bile biraz dinden anlayan, biraz eğitim görmüş, Kur’an kursuna gitmiş, bunlardan birçoğu o zaman sıradan hocaydı. Ama, yeterli olamıyorlardı. O nedenle yüksek tahsil yapmış hocalar, onlar için çok önemliydi.

Milli Görüş’ün genel merkezi Köln’de miydi?

Cemalettin Kaplan Milli Görüş’ü yönetiyordu

Evet, Köln’de idi. Milli Görüş’ün merkezinde rahmetli Cemalettin Kaplan vardı, teşkilatı o yönetiyordu.

Fetva Komisyonu başkanı değil miydi?

Öyleydi ama, o baş imam olduğu için onun hükümleri geçerli idi. Bir de Hasan Damar vardı. Bu kişiler orayı idare ediyordu. O sıralarda Dr. Zeynel Abidin Genel Başkan idi. Onu tanıdım, daha çok Köln’de karşılaşıyorduk. Gördüğüm kadarıyla, çok hatip falan olmasa bile ağırbaşlı, efendi bir kişiliğe sahipti.

Sizin görevli olduğunuz camiye Cemalettin Kaplan geliyor muydu?

Evet, o zaman çok hızlı çalışıyordu. Kendisiyle bol bol tartışıyorduk. Tabii, ben onun bazı yanlarını onaylamıyordum. Genelde çok radikal düşünüyordu. Bunların bu toplumda fazla geçer yanı yok. “Kendine bir çekidüzen ver; din hizmeti bu şekilde yürümez.” diyordum. O benim fikrime katılmıyordu. Radikal laflardan yola çıkarak işleri halletmeye çalışıyordu. Beni ikna etmek için de çok uğraşmıştı, ama ikna edememişti.

Türkiye’de tanımıyordum. Almanya’da çok yakından tanıdım. Radikal görüşlü insanları yanına alarak Milli Görüş’ten ayrıldı. “Milli Görüş böyle yürüyemez. İslam’ın kurallarına göre çalışan bir teşkilat değil. Bunu değiştirmek, burayı düzeltmek gereklidir.” diyordu. Partinin ve politikanın dinde olmadığını, bunu mutlaka ayıklamanın gerekliliğini söylüyordu.

Milli Görüş yöneticilerini çağırarak Köln’de iki günlük bir toplantı düzenledi. Yazmış olduğu bülteni cümle cümle okuyarak onlara anlattı. Yirmi kişi katılmıştı. Çoğunluk bültene karşı çıktı. Morali bozuldu çekti gitti. “Yolumuz ayrıldı.” dedi.

Bu ayrılışta Milli Görüş’ten çok insan götürdüğü söyleniyor, doğru mu?

Götürdü tabii. Çünkü Cemalettin Kaplan Diyanet’te çok üst görevlerde bulunmuş, müftülük yapmış. Görünümüyle bir hoca kimliği vardı. Konuşması da buradaki insanları etkiliyordu. Giyimi, kuşamı ve davranışıyla bayağı etkiliyordu.

Cemalettin Kaplan düşüncelerini anlatmak için Milli Görüş’ten ayrılmadan önce camileri dolaşıyor muydu?

Camileri de dolaşıyordu, tanıdığı hocaları da. Fetva Komisyonu Başkanı olarak görüşlerini anlatıyordu.

O sıralarda Milli Görüş’ün Almanya’da ne kadar camisi vardı?

200’ün üzerindeydi.

Türkiye’de Erbakan yönetimindeki partinin görüşü neydi? Ankara, Almanya’daki bu gelişmeye müdahale edebiliyor muydu?

Çok fazla edemiyordu, o olanaklı değildi. Erbakan Türkiye’den buralara kendi adamlarını yolluyordu. Erbakan, Cemalettin Kaplan’a karşı çıkıyordu. Bu yangını söndürmek Cemalettin Kaplan’ı durdurmak için ikide bir politikacı gönderiyordu.

Kimler gelirdi?

Bir Hasan Aksay’ı hatırlıyorum. Hocayı susturabilmek için oldukça uğraşmıştı. Cemalettin Hoca’nın çıkardığı yangını söndürebilmek için çok kişiler gelip gidiyordu.

Duisburg’da ne kadar kaldınız?

İki yıl kaldım, oradan Milli Görüş’ün Osnabrück Camisi’ne gittim, iki yıl da orada kaldım.

Duisburg’da neden iki yıl kaldınız?

Cemaat Düisburg’dan ayrılmamı istemiyordu. Çünkü başarılıydım. O sırada Ali Yüksel genel merkezde göreve gelmişti. Aynı zamanda Ruhr’da bölge başkanıydı da. Cemalettin Kaplan’ın çıkardığı yangını söndürmek için herkes faaliyete geçti. Osnabrück cemaatinin içinde bir hayli Kaplancı vardı. Onların faaliyetini bastırabilmek için hocaya ihtiyaç olduğu söylendi. Bunun üzerine oraya giderek onları camiden ayıkladım ve cemaati toparladım. Ayrılan Kaplancılar ayrı bir cami açtılar. Burada da iki yıl kaldım. Benim bu başarılarım genel merkezin dikkatlerini çekince, 1986’da Ruhr Bölge Başkanı olarak görevlendirdiler.

Milli Görüş’te bölge başkanlığınız ne kadar sürdü?

Yaklaşık 9 yıl sürdü. Milli Görüş’ün yönetim kuruluna üye olarak girdiniz mi?

Hayır girmedim, sadece bölge başkanı olarak görev yaptım. Öncelikle şunu söylemek gerekiyor: Milli Görüş toplumunu, cemaatini eğitim açısından çok düşük buldum. Bunların mutlaka eğitilmesi gerektiğine inandım. Bunlara da kaldığım süre içinde çok şeyler öğrettiğime inanıyorum.

Biz, din görevlisi olarak nerede insan toplumu varsa, her insan toplumunun bulunduğu yerde görev yapabiliriz. Gittiğimiz yerlere çekidüzen vermek için gideriz. Biz o kültürü ve birikimi almışızdır. Tabii benim kendime göre, aldığım bir eğitimim var. Gittiğim yerlerdeki insanlar bana yeni bir yaşam tarzı öğretmezler. Gittiğim zaman benim öğretmem lazım.

Milli Görüş ve teşkilat çalışmaları üzerine oldukça deneyimli ve bilgilisiniz. Buradan çıkarak Milli Görüş’ün iç işleyişini ve Ankara’ya bağlı olarak çalışmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bizim zaten esas görevimiz gereği şunu söylememde yarar var: Kimileri diyor ki “Sonradan çok eleştirdiğin teşkilata niye girdin?” Bu doğru bir tespit değil. Dediğim gibi, ben insan toplumunun bulunduğu her yerde görev yapabilirim. Sonuçta onlar da bizim kendi insanımız. Onlara da doğruyu söylemek, onları da aydınlatmak görevimdir. Yani şu grup, bu grup, bunlar işe yaramaz; boş ver onları, demek çözüm değildir. Bu bilgilerle uzun süre onları donattığımıza inanıyorum. Hatta bazıları şu anda bana geliyor. En azından vefakârlık duygusu olanlar gelip diyorlar ki: “Zamanında şunu şunu söylemiştin. Biz seni çok eleştirmiştik. Hakkını helal et. Sen doğruyu söylüyormuşsun da, biz yanlış anlamışız.”

Bizim o zaman hitap ettiğimiz Milli Görüş cemaati köyden ve kırsal kesimden gelen ve belli bir birikimi olmayan bir topluluktu. Çok basit bir yaşamları olan insanlar. Yeteri kadar okuyup yorumlama, dünyayı takip etme ve olayları değerlendirme gibi bir eğitimleri yok. Ne söylendiyse onlarla hareket eden topluluktu. Gördüğüm kadarıyla ilk başlarda radikal hareketleri vardı, radikal düşüncelere sahiptiler. Onların bu hareketlerinin son derece yanlış olduğunu, İslam’ın bu olmadığını kendilerine defalarca anlatmışımdır. Bunlara hep şunu söylerdim:

İyi bir eviniz olsun.

İyi bir mesleğiniz olsun.

İyi bir hanımınız olsun.

Bunlara son derece dikkat edin, diyordum. Gidip bitpazarlarından kullanılmış eşyaları satın alıp, çoluk çocuğunuza giydirmeyin. Madem para kazanıyorsunuz, onlara doğru dürüst eşya alın, diyordum. Bunları yapın dediğimde kızıyorlardı. “Bu hoca lüks düşkünü.” diyorlardı. Ama aradan yıllar geçti ben haklı çıktım. Bir zamanlar, ilk geldiğimde Mercedes’e binmeyen Türkler, dokuz yıla varan oradaki görevim sırasında çoğunlukla iyi bir arabaya, iyi bir Mercedes’e biniyordu.

Milli Görüş’te cemaatten nasıl para toplanıyordu?

O insanların bu kadar üzerinde durup bunları söylememin nedeni ise şuydu: Milli Görüş teşkilatı için çeşitli nedenlerle para toplanıyor. Sergiler yapılıyor, oralara para veriyorlar; camiye veriyorlar, gazeteye veriyorlar. Oraya veriyorlar, buraya veriyorlar!..Kendinize de harcayın yani!

Adamlar tutmuş yukarıda bir teşkilat kurmuşlar ikide bir para istiyorlar. Siz paralarınızı sürekli oralara verdiğiniz zaman size bir şey kalmayacak. Kendinize de pay ayırın ve bunları harcayın, diyordum. Ama bazıları cemaate şunu öğretmişti: Bir lokma, iki hırka anlayışını, felsefesini! “Siz şu anda gurbette yaşıyorsunuz. Size sahip çıkan bir devletiniz yok. Buralarda zavallısınız. Siz önce bize destek vereceksiniz. Ondan sonra biz Türkiye’de güçlenip iktidara geleceğiz. Sonunda biz sizi kurtaracağız.” diyorlardı. Bu sözlere gurbetçi insanlarımız son derece inanmıştı. Çünkü gurbette olan insanlar dertli insanlar!.. Duygusal insanlar. Vatan, millet, devlet ve bayraktan bahsedildiği zaman adamların gözleri yaşarıyordu. Kendilerini duygulara çabuk kaptırıyorlardı.

Milli Görüş’ün tepesindeki idareciler, her fırsatta kürsülerden ateşli bir şekilde şunları söylüyorlardı: “Önce biz Türkiye’yi kurtaracağız, sonra hepinizi çağıracağız!” Şu an, yukarıdaki idarecilerden birinin ilginç sözlerinden birisini hatırlıyorum. Diyordu ki: “Ahmet’ler, Mehmet’ler, siz buralara geldiniz, ama yarın biz Türkiye’yi kurtardığımız zaman işte buralardan Hans’lar gelecek Türkiye’ye sizin emrinizde çalışacak!” Gurbetçilere böyle söylüyorlardı. Bunların hiçbiri Türkiye’ye gidemedi. Hans da Almanya’da kaldı!..

Az önce cemaatin radikal bir çizgiye geldiğinden söz ettiniz. Bu nasıl oluyordu; bunlar durdukları yerde radikal olmadıklarına göre, neler onları buraya kadar itiyordu?

Yüksel tahsil yapmış, iyi bir din eğitimi almış hocadan mahrumdu Milli Görüş teşkilatı. Genelde görev yapan hocalardan birçoğu orada, burada biraz okumuş; Kur’an kurslarını falan. Birçoğu basit bilgilerle donatılmış insanlardı. Tabii, bunlar da bu konuşmalarda insanları etkileyip kısa yoldan paralarını alabilmek için bu tür radikal konuşmalara yer veriyorlardı.

Nasıl?

“Şeriat gelecek zulüm bitecek!.. Heyecanınızı yüksek tutun!.. İllaki şeriat gelecek!..” Ne demek şeriat gelecek, zulüm bitecek?.. Bunun bir açıklaması yok. Direkt böyle söyleyip insanları heyecanlandırıyorlar. Bilimsel içeriği olmayan buna benzer birçok konuşmalar. Ben bunların hiçbirine katılmadığım için, bazılarının da elimizden geldiği kadar, konuşanların işlerine son veriyorduk. Gidip merkeze şikâyet ediyorlardı. Ya da onları başka bölgelere yolluyorlardı. Teşkilatta öyle hoca kaynağı yoktu. Yüksel tahsil yapmış birinin böyle yerde gelip çalışabilmesi için iyi bir maaş alması lazım. Hocaya onu da vermiyorlar.

Hocalara ayda ne kadar para veriliyordu?

Çok az maaş alıyorlardı. Miktarları oradaki cami derneğinin gücüne göre değişiyordu. Bazı derneklerin imkânı iyiyse veriyordu. İmkânı zayıf olanlar daha az maaş ödüyordu. Diğer bir yanı da, kimisi Türkiye’de emekli olmuş hocalar da geliyordu. Örneğin, adam zaten emekli. Bir miktar harçlık da cami derneğinden aldığı zaman sesini çıkarmıyordu. Buralarda böyle bir dönem yaşadık.

Ama şunu söylemek lazım: Benim görev yaptığım Ruhr Bölgesi’nde genel olarak bakıldığı zaman, özellikle Cemalettin Kaplan hareketi çok fazla buraları etkileyemedi, benim bölgede etkinliğimden dolayı. İkincisi, benim bu bölgedeki görevim nedeniyle burada pek radikal insan görülmedi diyebilirim.

Cami derneklerinde demokratik ölçütlere göre seçim olmaz!

Bildiğiniz gibi Almanya’da İslam dini resmen kabul edilmediği için camiler ve mescitler dernek statüsünde çalışıyorlar. Bu cami derneklerinde yönetim nasıl seçiliyor, kongre yapılıyor muydu?

Bu sistem tamamen merkezin emrinde çalışır. Bizim bölgede 30 cami derneği var. Bunların seçimi sırasında genel merkezden bir temsilci gelir. Oradaki seçimi bir şekilde takip eder. Yönetime seçilecek kişilerin mutlaka merkezci olması lazım; ona bakılır. Eğer böyle birisi yoksa seçim ya ertelenir, ya da iptal edilir.

Ben Dortmund’da Karadenizli bir arkadaşı cemiyet başkanı yapmıştım. O da çalışkan birisiydi. Onu bazıları onaylamamış, merkeze şikâyet etmişler. Merkez geldi yeniden toplantı yaptı. Onu görevden indirdiler, başka birisini getirdiler.

Teşkilat içinde demokratik işleyiş yok demek ki?

Yok, demokratik sistem cami derneklerinin, örgütlerinin hiçbirisinde yok. Örgütlerin hiçbiri -ister Milli Görüş olsun, ister öbürleri olsun hiç fark etmez- demokratik ölçütlere göre seçim yapmaz. Ama “Yaptık” diye duyururlar. Bu da ayrı bir konu.

Toplanırlar, ama çok fazla konuşmalar, tartışmalar da olmaz. Genel lafların ötesine geçilmez. “Şu oldu, bu oldu….” denir. Ardından seçimlerin demokratik kurallara göre yapıldığını ilan ederler. Usulen kâğıt üzerinde böyle gösterilir. Sizin anladığınız seçim, orada bir topluluk vardır. Konuşmalar, eleştiriler olur, raporlar okunur. Adaylar gösterilir, seçimler yapılır. Cami derneklerinde “Bizim başkanımız şudur” denir. O gün orada oylama yaptırmak mümkün değildir.

Oy pusulaları dağıtılmaz mı?

Hayır, böyle bir şey yoktur. Göstermelik olarak koyu merkezci birisi aday gösterilir. “Kardeşimizi istiyor musunuz?” denir, hazır bulunanlara. “İstiyoruz” denir el kaldırılır. İstenmezse ne olacak? Deseler ki “İstemiyoruz!” O zaman yine aynı kişi ya seçilir ya da bir başka merkezci kişi seçilir. Böyle bir uygulamayı kırmak oldukça zor. O nedenle ben bayağı mücadele etmişimdir.

Hocalar konusuyla ilgili olarak ben bir tüzük hazırlamıştım. Benim bölgemdeki hocalar o tüzüğe göre görev yapıyordu. Bu da sadece Ruhr Bölgesi’ne ait bir uygulama idi. Başka bölgelerde böyle bir uygulama yoktu. Bununla ben kendimi kabul ettirmişimdir. O hocaların da herkes gibi insan olduğunu, onların da çoluk çocuklarının bulunduğunu, onların da izin hakkı olduğunu belirtmiştim. Çünkü birçok sorun konuşuluyor. “Biz adil düzen kuracağız!” deniyor, ama camideki hocanın hiçbir hakkı yok. Çarpıcı bir başka örnek, camideki her üye hocanın amiri!

Sizin döneminizde ne kadar hoca vardı?

15, 20 hoca vardı. Benim bu tüzüğümden dolayı başka bölgelerdeki hocalar bizim bölgeye gelip çalışmak istiyorlardı.

Böyle bir yükü 9 yıldan fazla taşıyamadığınız belli oluyor. Başarılı çalışmanız nasıl sonuçlandı?

Evet, ben bu insanların maddi olarak sömürülmesine karşıydım. Bölge başkanları toplantısı olduğu zaman Köln’de, merkez çağrılıyorduk. Bu toplantılarda ana konu daha fazla para toplamak… daha fazla para toplamak…para toplamak!...

Adam camiye üye olacak ve üye aidatı ödeyecek, Milli Gazete’ye abone olacak para ödeyecek, arada bir sergi yapıldığı zaman sergiye para atacak, öte yandan Türkiye’deki seçim mücadelesi için ‘Süvari’ adı altında para verecek, hacca gidecek hac parası ödeyecek. Sayılırsa daha ödenecek yerler çıkabilir. Camiye, mescide gelen bir Müslüman’dan, mümkün olduğu kadar fazla para koparmak.

Camilerden ne kadar para çıkardı, ortalama olarak?

En iyi hoca para toplayan hocadır!

Üyenin durumuna, gelir düzeyine ve camiye göre değişir. Ben Ali Yüksel’e bir ara şunu sormuştum: Size göre, en iyi hoca mastır yapmış, doktora yapmış ve iyi bir eğitim almış hoca mı, yoksa çok iyi para toplayan bir hoca mı? Ali Yüksel’in kulakları çınlasın, “Bize göre en iyi para toplayan kim ise, en iyi hoca da odur!..” demişti.

Cemaatten sürekli para toplama alışkanlığı adeta bir hastalık şeklindedir. Hâlâ başka adlar altında devam ediyor. Kurban, zekât ve deprem felaketi adı altında. Mutlaka bir çerçeve bulunuyor. Toplanan bu paralar karşılığında Almanya’da yaşayan Müslümanların sorunlarının çözümü ile ilgili doğru dürüst bir hizmet sunulmuyor.

Ruhr Bölgesi Milli Görüş’ün en yoğun olduğu ve en çok para topladığı eyalet olduğunu söyleyebilir miyiz?

Doğrudur, Almanya’da Milli Görüş’ün başını çektiği bir bölgedir burası. Benim görev yaptığım dönemde, camiye gelen insanları daha fazla aydınlatabilmek, bunların daha fazla sömürülmesini engellemek şeklindeki çabalarım epeyce meyvesini verdi. Teşkilat doğrudan merkeze bağlı olduğu için ve caminin olduğu binada merkezin olması nedeniyle sonuçta onlar orada rollerini oynuyorlar. Mümkün olduğu kadar eskiden olduğu gibi bir şekilde para toplamaya devam ediyorlar. Bu konuda bir değişiklik olmuş değil. Bir de şu var: Teşkilatı idare eden genel merkezdeki insanlar Avrupa’yı tanıyan, gelenek ve töreleri bilen kültürlü insanlar değiller. Bu konuda bilgileri yok. Avrupa’da Müslümanlar ve insanlar nasıl olmalı, burada nasıl yaşanması gerekir? Bu konularda birikimleri yok. Bildikleri tek şey, Almanya’da insanların geliri iyidir. Mümkün olduğu kadar paralarını alalım, oraya yollayalım, buraya yollayalım. Bu konuda benim itirazım olmuştur. Bu konuda bilimsel çalışmalarımız dahi vardı. O uygulamaların çoğu yanlıştır. İslam’da bu konudaki asıl uygulama, toplanan tüm yardımların öncelikle mahalli ihtiyaçlara harcanmasıdır.

Teşkilatı idare edenler Avrupa’yı tanımıyor, dediniz. Ama bunlar Türkiye’den gelen din uzmanları. Kimi ilahiyatçı, kimi Diyanet’te görev yapmış imamlar.

Konu şu: Milli Görüş bir dini teşkilat, ama sonuçta bir firma gibi çalışıyor. Oraya, ‘Diyanetçi’ymiş, ‘ilahiyatçı’ymış, kim gelirse gelsin bunlar fazla rol oynamıyor. Ancak; kişisel olarak kendi varlığınızı, kendi kimliğinizi, kendi birikiminizi ve bazı rizikoları da göz önüne alarak ortaya koyarsanız, bir yere kadar olabiliyor benim gibi. Ben kendi yaşamımda denemiş oldum. Ben o adamların her söylediklerine ‘evet’ deseydim, her söylediklerine boyun eğmiş olsaydım, gerçekten ben de maddi olarak bir hayli imkânlara sahip olabilirdim. Bugünkü durumda olmazdım. Bunların çoğunu reddettim. Nedeni ise bunlar beni çok rahatsız ediyordu.

Bazı gerçekleri örtbas ederek bu insanların paralarını alalım, köşeyi dönelim. Peki, aldıktan sonra o yaşantımız ileride bize sıkıntı vermeyecek mi! Onu nasıl telafi edeceğiz. Uygulamaları bu açıdan son derece yanlıştı. Bir defa şunu şöyle söylemek lazım: Çıkıp herkesin İslam’ı yorumlama hakkı vardır. İsteyen istediği gibi İslam’ı yorumlayabilir. Milli Görüş üst yönetiminin yorum tarzı oldukça yanlış. İslam’a son derece yanlış bir şekilde yaklaşıyorlar. O yüzden de bunlar Türkiye’de sıkıntı olmaya devam ediyorlar. Özellikle başörtüsü konusunda olsun, zekât, fitre konusunda olsun “helal kesim” konusunda olsun, dini konuların birçoğunda bunların radikal çıkışları vardır. Başörtüsü olayı uzun yıllar Türkiye’nin başını ağrıtmıştır.

Milli Görüş de içinde olmak üzere Almanya’daki Türkiye kökenli İslam kuruluşlarının din konusundaki yorumlarını nasıl buluyorsunuz?

Türkiye halkı Müslüman bir toplum. Bu toplumun dini ihtiyaçlarının, daha doğrusu din konusunda yeteri aydınlatılmamasını fırsat bilen bazı kuruluşlar ortaya çıkmışlar. Bu insanları ele geçirmişler. Bence bunun başka bir izah tarzı yok. Milli Görüş çıkmış ortaya, Süleymancı çıkmış, Nurcu çıkmış v.b. Belirli insanları kendilerine bağlamışlar. Bunların kendilerine göre, her birinin bir din yorumu vardır. Biz bir şey demiyoruz. Suçlamak gerekmez. Ben de bu ilimleri tahsil eden bir kişi olarak ne şekilde yorumladıklarına bakıyorum. Ne yapıyorlar, uygulamaları nasıl? Baktığımda bunların birçoğunun yanlış olduğunu görüyorum.

9 yıl Milli Görüş’te görev yaptınız. Üst yönetimi seçmek için seçime katıldığınız olduysa oy kullandınız mı?

Hayır, seçme ve seçilme hakkım yoktu. Bölge başkanları tayinle gelir, tayinle gider.

Öyle ise üst yönetim de mi tayinle geliyor?

Gayet tabii, orada da öyle bir seçim yok. Ankara’dan tayin ediliyor. Örneğin, iyi hatırladığım bir değişiklik olmuştu. Ali Yüksel genel başkan, Erbakan’ın yeğeni Mehmet Sabri Erbakan genel sekreter oldu. Hâlbuki Mehmet Sabri Erbakan teşkilatın içerisinde çok fazla hizmeti olmayan, tanınmayan birisiydi. Baktık ki tayinle gelmiş genel sekreter olmuş. O zaman ben Ali Yüksel’e, “Sen hakkıyla genel başkan oldun; çünkü yıllarca bölge başkanlığı yaptın, genel sekreterlik yaptın. Teşkilatın içinden geliyorsun. Ama Mehmet Sabri Erbakan’ın böyle bir hakkının olmaması gerekir. Dışarıdan tayin edildi.” dedim. Ali Yüksel “O senin yetkinde olan bir şey değil!..” demişti.

Milli Görüş’e uzunca bir süre emeğiniz geçmiş, bu kadar uğraşının ardından da ayrılmışsınız. Ayrılışınızın nedeni neydi?

Liberal görüşlere sert tepki

Benim. Onlara göre, liberal görülen çalışmalarım genel merkezi rahatsız ediyordu. Diyelim ki adam komünist olabilir, başka bir görüşe sahip olabilir. O da gelsin bu teşkilatta bizi dinlesin. Adam bilim sahibi ise gelsin bize seminer versin. Biz sadece kendi görüşümüzle bu dünyada bulunmayalım. Başka görüşleri de öğrenelim. Böyle yaklaşımlara son derece tepki gösterdiler. Benim ayrılmam için bir oyun yaptılar. Önce merkeze aldılar. Merkeze alırlarsa iş bitmiş oluyor. Oradan da “Hadi git” diyeceklerdi. O şekilde ayrılmam için bana baskı uyguladılar. Sonuçta ayrılmak zorunda kaldım. Sürekli kavga içinde görevi götürmek oldukça zordu. Çünkü yıpratıcı ve stresli bir işti.

Cemaatin yüzde doksanından fazlası beni destekliyordu. Bu yüzden kimi camilerde gerginlikler yaşandı. Bochum kenti yakınlarında bir camide bölge başkanlarının toplantısında, Ali Yüksel’e bu yüzden saldırılar oldu. Çeşitli camilerde, bana karşı yapılan baskılara tepkiler oldu. Direnenleri bir şekilde “Sen git!” diyerek harcadılar. “Böyle karar verdik, böyle olacak.” deyip devam ettiler insan kıyımına. Milli Görüş, eleştirilere ve değişik görüşlere tahammülü olmayan bir teşkilat.

Marjinal gruplar, marjinal fikirli olanlar daha fazla para verirler. Bunların başka alternatifi de yok. Bunlar daha çabuk yolunmaya müsaittir. Eğer, siz bu insanları başka bilgilerle donatırsanız, bu insanların görüş açısını genişletirseniz onlardan para alamazsınız.

Para toplayan holdingler, görev yaptığınız camilere de girmeyi başardılar mı?

Hayır, benim bölgemdeki camilerin hiçbirine sokmadım. Bu büyük bir sorun olmuştu. Hem genel merkezle, hem de holdinglerle aram hiç iyi değildi. Bunlarla mücadele ediyordum. Dortmund Camisi’ne Kombassan’ın sorumlusu, kurucusu Haşim Bayram’ı ben sokmadım. Buradan bir heyetle Milli Görüş’ün genel merkezine gittiler, emir çıkardılar. Genel merkezden buraya adam geldi. “Sen bu işe karışma!.. Sen başka işlerine bak.” dediler. Bu, birçok örnekten sadece biri. Sonuçta olan oldu, genç insanlar soyuldu. Ben bir din adamı, din görevlisi olarak aydınlatma görevimi yaptım. Beş sene daha bölge başkanı olarak kalabilirdim.

Asıl sorun şu: Din adına bu toplumu kim aydınlatacak? Bunu kim üstleniyorsa, onun görevini iyi yapması lazım. Ne yazık ki onlar bunu yapmıyorlar.

Politik amaçla kullanılan malzemeler

Hasta isen oruç tutamazsın. Ayakta duramıyorsan oturarak namaz kılarsın. Başörtüsü bu söylediğim ibadetler kadar güçlü bir ibadet değil. Ama ne diyorlar “Başörtüsüz kesinlikle olmaz!” Devlet güçlü bir kurum. Başörtüsünün çıkarılması isteniyorsa, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi devleti haklı buluyorsa, bu da çok büyük bir mazerettir. Ayakta namaz kılamayanın hali gibidir. Bu bir özürdür. Bu özürden dolayı kız okulun kapısına geldiği zaman başını çıkartacak, dersini takip edecek. Sokakta kapatıyorsa kapatsın. Aslında bu çözümü Diyanet yapmalıdır. Neden yapmıyor? Çünkü başka bir hükümet gelirse onu görevden alır! Bunların hepsi politik amaçla kullanılan malzemeler oluyor.

Din, sorununun çözülmesi için oradan buradan devletten, mahkemeden bir çözüm beklemiyor. Dinin kendisi çözüm üretiyor. Bunlar kitaplarda, kaynaklarda yazılı olan açıklamalardır. Açıklamalar onların işine gelmediği için “Hayır, olmaz başörtüsü çıkarılamaz. Başörtüsü namusumuz” deniyor. Namusla hiçbir ilgisi yok.

Milli Görüş’te bir evlilik bürosu olduğu konusunda söylentiler vardı. Bu konuda bilgin olduğunu düşünüyorum.

Bunun için bir kurum oluşmadı. Ama evlilik konuşuluyordu. Her şey eğitimden geçiyor. Bu toplum ona müsait değil. Amaç Türkiye’den gelenlerin çoluk çocuğunu Almanya’da evlendirmek isteyenlere yardımcı olmak amacıyla söylenen bir konuydu. Buna da kendi aralarında bazı hocalar aracılık ediyordu.

Cemaatin kızı, cemaatin oğlu ile evlenir, diye bir kural var mı?

Zaten öyle; o insanlar başka bir yere gitmiyorlar ki, aynı cemaatin içindeler. Sadece aynı cemaatin içindeki insanlarla tanışıyorlar.

Almanya’da İslam’ı usullere göre düğünü yaygınlaştıran Milli Görüş oldu. Bunda güdülen amaç ne idi?

İşte benim eleştirdiğim konular arasında bu da vardı. “Düğün camide yapılmaz, camide eğlenilmez.” diyordum. O dönemde kimi hocalar “Düğünlerinizi camide yapın!” diyorlardı. Bunun nedeni ise, insanlar camiye girip çıkıyor, orada alışveriş yapıyor ve yiyip içiyordu. Böylece camiye katkısı oluyordu. Düğün sahipleri camiye bağış yapıyorlardı.

Ayrıca camide düğün dışarıda yapılana göre daha ucuz oluyordu. Yemek olarak çoğunlukla ucuz uzun bir pide ile bir de kola verirlerdi. Ben bu pidelere “Saddam füzesi!..” adını takmıştım.

Kadınlar arka sıralarda otururlardı. Kimi zaman da kadınlarla erkekler arasına perde çekiliyordu. Buna karşı olduğum için hocaları toplayarak tartışıyordum. Ne yazık ki tartışmalarımız bir sonuç vermedi.

DOKUZ CAMİ AÇAN HOCA

Sinop’un Hamamlı köyünden yedi çocuklu bir ailenin oğlu olan 1940 doğumlu Fahri Özcan, bireysel girişimleriyle Almanya’nın çeşitli yörelerinde en çok cami açmış bir hoca. Köln’ün, Türkiye kökenlilerin yoğun yerleşim merkezlerinden biri olan Mülheim yöresinde ahşap bir binanın giriş katında son açtığı cami olan Mevlana Camisi’nde söyleşimizi sürdürüyoruz.

Onun çocukluk yılları sırasında, 60 hanelik köylerinde ilkokul olmadığı için, beş kilometre uzaklıkta olan Türkeli kasabasında ilkokulu bitiriyor. Ya ondan sonra? “Alın yazgısı” deseler de halk dilinde buna; olaylar sürüklüyor onu, giriyor, taşlı dikenli, sonu görünmeyen ve yaşamının sonuna kadar uzanan bir yola. Böyle bir yaşama nasıl, neden ve kaç yaşında başladığını, önüne çıkan rastlantıların kendisini nasıl etkilediğini şöyle anlatıyor:

“Babam ileri görüşlü ve eğlenceyi seven bir insandı. Bu nedenle İstanbul’a sık sık giderdi. Bir gidişinde ‘Seni İstanbul’a vali yapacağım’ diye beni de götürdü. Bazen bana böyle takılır, şaka yapardı. Vali nedir bilmezdim. 12 yaşındaydım. Vali olmadım, ama imam oldum!..

7 kardeş içinde babam benim okuyacağımı tahmin ediyordu. Sinop’tan kalkan bir vapurla üç gün üç gecede İstanbul’a ulaştık. O zaman İstanbul’da sağı solu bilmiyorduk. Bizim köylü keresteci bir iş adamı vardı. Babam beni ona götürdü. ‘Bu çocuğu bir mektebe yerleştirelim.’ dedi. ‘Ne mektebe vereceksin; çocuk elden gider. Gel bir medreseye verelim.’ diyerek babamı ikna etti. Beni aldılar Karagümrük’te bulunan ünlü Üç Baş Medresesi’ne, Kur’an öğrenmek üzere yatılı olarak kaydettiler.”

Medrese’de kaç yıl okudunuz?

İki yıl Kur’an talim tecvit okuyup hafızlığa başladım. Ben aynı zamanda yarım hafızımdır. İmam hatibe girmeye karar verdik. Yıl 1995 idi imtihana girdim, kazandım.

Benim hayatımda ince bir nokta var; babam ticaretle uğraşıyordu. Bizim köyün varlıklılarındandı. Babam biraz macerayı severdi. Kazanmayı da, yemeyi de severdi. Ağabeylerim babamın yüzünden mecburi bir cinayet işlediler! Aile fakir düştü. Bunun üzerine tarla taban ne varsa satıldı. Ben okumaya devam edemedim. İmam hatibin yarısından ayrıldım. Köye döndüm kendime Kur’an kursu açtım. Orada bir sene kadar Kur’an öğretmenliği yaptım. Ondan sonra fahri vaiz olarak görev yapmaya başladım. Benim vaizliğim ve hitabem çevrede tutulmaya, sevilmeye başladı. Vaaz vermek üzere Sinop’un ilçelerinde her cuma ve pazar günleri gezerdim.

Bu gelişen süreç içinde Diyanet’te görev aldınız mı?

Evet, İstanbul’a tekrar döndüğümde Üsküdar’da Diyanet’in bir camisinde imamlık yapmaya başladım. Ama hem imamlık yapıyordum, hem de çalışıyordum. Çünkü imamlıkta pek para yoktu.

İsterseniz Almanya’ya geliş öykünüze başlayalım. O kadar aktif bir uğraşı içinde olduğunuz bir sırada Almanya’ya gelme kararını nasıl verdiniz?

Düğmeye basınca para kazanılıyormuş!

Tam bu sıralarda Almanya kapısı açıldı. Herkes Almanya’ya gidiyordu. O zaman “Vatandaş Almanya’ya gitmiyor musun?” diyerek herkes birbirine soruyordu. “Bu fırsatı kaçırmayın, Almanya’ya gidecek yaştasınız.” diyorlardı. Daha neler neler söyleniyordu. “Almanya’da, düğmeye basınca para kazanılıyormuş, kravatla çalışılıyormuş ve hiç terlenmiyormuş.” sözleri ağızdan ağza dolaşıyordu. İşte Almanya böyle birdenbire patladı. Ve binlerce genci Alman konsoloslukları önüne, İş ve İşçi Bulma Kurumlarının önüne yığdı. O yığınlar içinde ben de vardım!..1968’de gitme kaydımı yaptırdım, 1969’da Almanya’ya geldim.

Türkiye’den Almanya’ya yolcu oluşunuzu ve yolculuk anılarınıza anlatır mısınız? Ailenizin bu yolculuğa yaklaşımını ve sözlerini de unutmamışsınızdır da.

Evet, unutulur mu hiç o yıllar. Rahmetli anam: “Yolunu sapıtma, şaşırma, karını çocuklarını unutma, bize harçlık gönder. Almanya’ya her giden çocuk anasına, babasına iyi bir hayat vaat ederek gidiyor.” diyordu. “Üzülme anacığım ilk paramla ev alacağım.” demiştim. Hanıma, “Yakın bir zamanda seni de aldıracağım.” demiştim. “Beni götürme kendin dön!” diyordu. “İki yıl sonra döneceğim.” diye vaat edenlerden, yemin edenlerden biriyim.

Herkes gibi Sirkeci Tren Garı’ndan bindik. O zaman Sirkeci dünyaya açılan bir kapı idi. Havaalanlarının adını bilmezdik. Uçağı sadece havada görmüştüm. Tren bize yabancı değildi. Hepimiz askere giderken trenle giderdik. Tren istasyonunda rahmetli anam, teyzem, kız kardeşim, hanımım vardı. İki çocuğum vardı ikisi de gelmişti. Şu söyleşi yaptığım günde, yirmi yedi gün evvel, Türkiye’den ayrılırken Sirkeci’de kucağıma aldığım kızımı toprağa verdik!..

Ayrılırken anama sarıldım, kız kardeşime ve teyzeme sarıldım ama, kendi karıma sarılıp da bir vedalaşamadık. O zaman ana baba yanında karımıza sarılmak çok ayıptı. Göz göze bakışarak, gizli gizli ağlaşarak ayrıldık!.. Bu benim için hiç unutmadığım bir ayrılıktı.

Dini eğitim almam, imamlık, müezzinlik yapmış olmam tabii benim dini vecibelerimi de yapmamı gerektiren bir faktördür. Namaz kılmadan duramazdım. Hediye namazımı kılıyordum, Allah’a şükür hâlâ kılıyorum. O bizim eğitimim temelinde vardır. O nedenle trende en enteresan hikâyeyi anlatacağım.

Trende cemaatle kılınan namaz

İslam’da, kendi muhitinizden uzaklaştığınızda namaz da ikiye bölünür; iki rekâtı kılar diğerlerini kılmazsınız. Ya da kazaya bırakılır. Yollarda tren durduğu için abdest alma imkanımız oluyordu. Su kaplarımıza su doldurabiliyorduk. Birkaç kişiyle birlikte hemen abdest alıp trene bindik. Aynı kompartımandaki arkadaşlara “Ben namaz kılacağım.” dedim. “Biz de kılacağız, sadece sen misin Müslüman?” dediler. Beraber kılmaya niyetlendik. Ben, zaten yer yok diyerek, yere bir gazete serip üzerinde iki rekât namaz kıldım. Kompartımandaki yol arkadaşlarıma hoca olduğumu söylememiştim. Namaz kılanlardan bir arkadaş, biraz da bizden yaşlıcaydı “Sen ne namazı kıldın, sabah namazı mı kıldın, öğlen namazı mı delikanlı?” dedi. Öğlen namazı kıldım, deyince “Hopbaaa, öğlen namazı on rekât değil miydi?” dedi. “Kardeşim, öğlen namazı on rekât, ama biz sefere çıktık. O yüzden iki rekat kıldım. Bu dar yerde on rekât namaz kılsam insanlar ne olur? Burası ne cami, ne de evimiz.” dedim. Adam nerdeyse beni dövmeye kalkacak. “Dur amca, dur, ben hocayım.” deyince; ‘Ulan, madem hocasın da neden söylemedin. Kalk bize akıllıca vaaz et’ dedi. Benim bu Almancılara hocalığım daha trende başladı.

Ekonomik durumunuz, çalışmak için Almanya’ya gelme kararınızı vermede ne kadar etkili oldu?

Ben Almanya’ya geldiğim yıl Demirel hükümette idi. Parlak ve palavra dolu bir zamanıydı. Ben bir din adamı olarak Almanya’ya gitmeyeyim, memleketteki insanlara yararlı olayım, diye çok direndim. Aslında 1964’te gidecektim.

Bu memlekete bir hizmet yapayım, diye düşünüyordum. Aldığım maaş, bir türlü iki çocuğumu beslemeye yetmiyordu. Yeni evlenmiş, İstanbul’a gelmiştim. Hanımım gençti. Konya’dan geldiği için İstanbul’a alışması zor oluyordu. Büyük bir sıkıntı içindeydik. Arnavutköy’de bir oda kiralamıştık, yağmur yağdığı zaman içerisine şakır şakır su doluyordu. Hakikaten yoksulduk. Ben bu arada da Diyanet’ten ayrılmıştım. Diyanet’te iken yine caminin evlerinde yatıyorduk. Cami evleri saraydı, tuttuğumuz evlere ve odalara nazaran.

Babamın yatalak hasta olması, anamın “Gitme!.. Bir ağabeyini gönderdim, sen gitme!..” demesine rağmen, bu yoksulluğun acısı ve çocuklara bakamamanın bende bıraktığı eziklik durmadan itti beni buralara…

Biraz da gençlik vardı. Güzel giyinmek istiyordum. Herkes gibi hafta sonları hanımı alıp gezmek, sinemaya gitmek istiyordum. Bu isteklerim yerine gelmeyince; nerdeyse çocuklar ilkokula başlama çağına gelecekti. Daha fazla gecikmemek için bir istikbal gayesiyle, herkes gibi geldim Almanya’ya.

Almanya’ya hoca olarak değil, işçi olarak geldiniz. Türkiye’de kaydınızı yaptırdığınız sırada hangi mesleği yazdırdınız?

İlk defa Başkent Bonn’a bir fabrikaya geldim. Mesleğimi kaynakçı olarak yazdırmıştım. 1970’e kadar Almanlar kaliteli işçi istiyorlardı. Hâlbuki ben kaynak aletini tutmasını bile bilmiyordum. İşbaşı yapınca, benim kaynak yapmadan bir haber olduğumu anlayınca ustalar, yine sağ olsunlar, beni hemen kursa yolladılar. Bir hafta, on gün içinde güzel bir elektrik kaynağı yapmayı öğrendim. Bonn’daki ünlü Beckher Hidrelojik Fabrikası’nda iki yıl çalıştım. 1970’te beni işten çıkardılar. Ardından Devlet Demiryolları’na girdim.

Nerede yatıp kalkıyordunuz, işçi yurdunda mı?

İşçi yurdunda kalmadım. Ağabeyim de daha önce Bonn’da çalışmıştı. Onun bir arkadaşının evinde kaldım.

İlk mescidi ya da derneği arayıp nasıl bulup gittiniz?

Gelir gelmez namazımı abdestimi bırakmayayım, dedim. İnsanın kendisi meyhane sevdalısıyla meyhaneye giden birini arar, camiye gitmek isteyen de camiye giden birini arar. İnsanın bir arkadaşa ihtiyacı vardır. Ben bir arkadaş ararken Hüseyin adında bir arkadaşı buldum. Onun cemiyetine gittim. Ondan, cemiyette namaz kılacak bir yer rica ettim. Cemiyetin adı Bonn İşçi Cemiyeti idi. Orada çay kahve içerken sohbetimizi artırdık. “Bir mescit açalım mı?” diye kendisine durumu açtım, “Hay hay.” dedi.

İlk mescidi Bonn’da açtım

1969’da gelmeme rağmen, 1970’in 20 Mayıs’ında Pazar günü Bonn Merkez Tren İstasyonu’nda bir Alman kahvesini kiralayıp orada bir toplantı düzenledim. Herkesi davet ettim. Kırk kişi katıldı. Kahve paralarını üç kişi ödedik. Diyanet’in hocası olan Zeki Okur’u da Köln’den çağırmıştım. Gördüğünüz bu cami dokuzuncu camimdir. Dokuzuncu camimde hâlâ görev yapıyorum.

Yine Bonn’a kaldığımız yere dönüyorum. İlk toplantımızı 20 Mayıs 1970’te yaptık, ama ancak; 1970’in Ocak ayında Bonn’da ilk mescidi açtık. Adını Bonn Mescidi koyduk.

İlk aylarda ne kadar cami cemaatiniz oldu?

Hahhaa, onu söyleyeceğim: Mescidi açtığımızda dört tanemiz orada talebe idi. Buradan döndükten sonra üçü Türkiye’de profesör oldu.

Üniversite öğrencileri de mescide geliyor muydu?

O zaman ben de genç olduğum için bazen üniversiteye onlarla tanışmaya, konuşmaya giderdim. Benim Türkiye’den biraz cemiyetçiliğim vardı. Kıbrıs olayları sırasında İstanbul Taksim’de “Ya taksim, ya ölüm!” diye nutuk çekerdim. Milli, ulusal içerikli gürültülere, kavgalara koşan bir yapım vardı! O nedenle Almanya’ya geldiğimde talebelerle, öğrencilerle düşüp kalkmaya özenti duyuyordum. Fikir olarak da onlarla daha iyi anlaşıyordum. Çocuklar namaz kılmamalarına rağmen bana tercümanlık yaptılar, cami açmama yardımcı oldular. Bana “Hoca, senin bunda bir menfaatin var. Bunu bedava yapmazsın.” diyorlardı. Bunu diyenler daha sonra “Özür dileriz, biz, bu işi menfaat karşılığı yaptığınızı zannettik.” dediler.

Dini etkinlik duyurularınızı nasıl yapıyordunuz?

Elimle yirmi, otuz tane kart yazar, verirdim bir işçi arkadaşın eline. Onlar, Bonn İstasyonu’nun önüne giderler, gelen Türklere verirlerdi. “Falan yerde cami açıldı, gelin. İstanbul’dan gelme hocamız namaz kıldırıyor.” denirdi ilan kâğıdında. Ben kendi adımı yazmazdım.

Duyuruyu alanların tepkisi nasıl olurdu?

Çokları kartı alıp okuduktan sonra “Biz buraya namaz kılmaya mı geldik! Sarı kızlar için geldik.” diye yarı şaka, yarı ciddi laf atarlardı. Ama yine camiye gelirlerdi. Türk toplumunun içinde vardır bu dindarlık. Çok arkadaşımız namaz kılmazdı, ama Türkiye’den gelirken, torbalarına anaları birer tane namazlık koymuştu. Bazıları yıllar sonra analarının koyduğu namazlığı getirip camiye sermişlerdi. Antep’ten, Maraş’tan, Trabzon’dan ve Ankara’dan gelen arkadaşların anaları çantalarına bir namazlık koymuştur. Bu namazlıkları biz bir sene sonra çıkardık çantalardan camiye getirdik. Halı yerine serdik, kullandık.

Giderek kayıtlı üye sayınızda ne kadar artış oldu?

O zaman verdiğimiz kira azdı. Doğrusu, Almanlar bu konuda bize yardımcı oldular, fazla kira almadılar. 300 Mark kira veriyorduk. Kayıtlı kırk üyemiz olmuştu. İlk vaizi Bonn’da vermeye başladım. Türk Danış Sorumlusu Seyfi Özgen vardı. Onun cami ile, ibadetle bir alakası yoktu ama, bana çok hürmet ederdi. Daha çok yardımcı oldu. Bir defasında bayram namazı yılbaşına rastlamıştı. Yılbaşından bir gün evvel miydi, iki gün sonra mıydı bir bayram namazını, 1971’de Bonn’da Steigenberger adı altında 5 yıldızlı bir otelin altındaki büyük salonda kıldırdık. Bunu da yine Seyfi Özgen hazırlamıştı. 300 kişi kadar katılan olmuştu. İyi hatırlıyorum, arife akşamı otelin salonuna seccadeleri sermeye gitmiştik. O akşam da orada “Pusuda” adında bir tiyatro oynanıyordu. O vesile ile onu da seyretmiştik. Ertesi sabah orada, az önce dediğim gibi bayram namazı kıldık.

Bonn’da ne kadar kaldınız?

İki buçuk yıl kadar kaldım. Ondan sonra Köln’e sınır kasaba olan Leverkusen-Opleden’e geldim. Demiryollarının büyük bir tamirat fabrikasına kaynakçı olarak girdim. Buraya geldiğimde vatandaş başıboştu. İşçi yurdunda kalıyorlardı. Ben, ev bulamadığım için Bonn’dan Leverkusen-Opladen’e işe geliyordum. İşçi yurdunda kalan arkadaşlara, “Bir ev bulursam buraya taşınacağım. O zaman burada mescit açarız.” dedim. Tam o günlerde de Ramazan geldi. Orada bir kiliseye giderek papazla görüştüm. Bonn’da iken biraz Almanca öğrenmiştim. Artık Almanya’da üç yıllıktım, kendimi eski kabul ediyordum. Teravih kılmak için papazdan bir yer istedim. Kilisenin bodrum katında bir yer göstererek “Sade elektrik ve su parasını ödeyin, kira vermeyin.” dedi. Bir ay orada namaz kıldık. Ben de böylece ilk defa kilisede namaz kıldırmış oldum. Bu zaman içinde 200 Mark da para topladık papaza verdik, ama o da bana iade ederek “Sen harçlık yap.” dedi. Öldüğünde cenaze merasimine katıldım.

Açtığım mescitlere beni sokmadılar!

Leverkusen-Opladen’de iki oda kiraladık. İkinci mescidi de açmış oldum. Şahidim de Hasan Uzun’dur, Laz Hasan. Kısa bir ara ile üçüncü mescidi ise Solingen yakınlarındaki Langelfeld kasabasında açtım. Buradan bana teravihe gelen çocuklar, “Hocam, orada da bir mescit açalım.” diyorlardı. Bu arzu üzerine bir yer bulduk mescidi açtım. O sırada Almanya’da Süleymancılık hareketi başladı. Ben bu konuya girmek istemiyorum.

Hocam, tarihi bir olgudur, yaşamınızda yaşadıklarınızı anlatıyorsunuz. Doğrular ne kadar açık ve anlaşılır şekilde yazılırsa o kadar eğitici, öğretici olmaz mı?

Süleymancılar, benim açtığım mescide beni sokmadılar. Şu yakındaki Küba Mescidi’ni de ben açtım. Oraya da beni sokmadılar. Çünkü hizipler girdi. Bunları yazmayalım boş ver! Müslümanlar birbirlerinin aleyhinde konuşuyor, derler. Aslında bu da bir gerçek, ama her gerçeği söylemek de olmaz!..

Her yerde, her kuruluşta bölünmeler oluyor. Deneyimli, birikimli bir hocasınız. Nasıl başladı, niye bölündü İslamcı kuruluşlar?

Ayrılıkta zulüm vardır. Ayrılık musibetler getirir. Beraberlik hoştur, güzeldir. Dini cemiyetler, demin söylediğim gibi ilahi bir yapıya sahip olmak isteyenler toplumlara kumanda etmeye kalktılar. Almanya’daki Türk işçisi ne yaptıysa, iyi niyetle vatanı ve milleti için yapmıştır; Diyanetçisi de, Milli Görüşçüsü de, ülkücüsü de, şucusu, bucusu da!.. Ama dışarıdan birileri bölünmeden rant almak için mutlaka el uzattı.

Milli Görüş’ü biz kurduk

Ekonomik durumu iyi olan vatandaşın birazcık parasından, biraz potansiyel hale gelmiş reyinden, biraz da varsa bunların ekonomik ve teknik bilgilerinden “İstifade edelim” diyen kuruluşlar, cemiyetler ve partiler çıktı. Sadece Milli Görüş adlı bir kuruluş ya da Milli Selamet Partisi, Refah Partisi değil, her parti Almanya’ya el attı, ama Almanya’daki Türk işçisinden fazla yüz bulamadı. İşçilerimiz, Almanya’da olmalarından dolayı, gâvur ülkesinde İslam’a bağlılığı ön plana alması nedeniyle Milli Görüş’ü ve dini parti olan Selamet’i ve Refah’ı seçti. Onun için ben de Refah Partisi saflarında yer aldım ve bu saflarda kaldım. Çok dürüst insanlar olmasına rağmen, çürük çalık hepsinden çıktığı gibi bizim aramızdan da tabii çıkmış oldu.

Bunlar uzun işler. 1972’de hafta sonları Bonn’dan Köln’e gidip Barbarossa Camisi’inde vaaz veriyordum. Bu sıralarda Türkiye’de siyasi bir değişim oldu. Milli Selamet Partisi kuruldu. Bunları ben de yazacağım, ama Milli Görüş’teki arkadaşların işine gelmeyecek. Size yazma demiyorum. Çünkü bunlar belgesel yapıtlar. Onlardan ayrıldım, diye benim adımı sildiler. Hâlbuki bu işin temelinde, farkındaysanız kitaplarım da var biraz. Allah da şahit, ben varım. Köln’de Barbarossa Camisi’nin yakınında Teil Weg Sokağı’nda 22 numaralı binanın altında 1972’de Milli Görüş’ü kurduk.

Şimdiye kadar 9 cami ya da mescit mi açtınız?

Evet, ben bu dokuzuncu camide görev yapıyorum. Onuncuyu açmadan Türkiye’ye dönmeyeceğim. Bu camilerin bazılarına siyaset karıştırıldı, fikir ayrılıkları oldu. Diyanetçisinden oldu, Milli Görüşçüsünden oldu, Kaplancısından, ülkücüsünden, Süleymancısından oldu. Bunların bir kısmı, kendi elimle açtığım mescide bana giriş yasağı koydular. Mahkemelik oldum, mahkemeyi kaybettim. Alman yasalarına göre, kira anlaşması kimin üzerine ise o kişi, “Benim tasarrufumda olan bu binaya şu kişi giremez” diye yasak koyduruyordu. Bunun sıkıntılarını yaşamış bir kimseyim. Ama ben şükrediyorum, hizmet edebildim ise ne mutlu. Edebileceksem mutluluğu daha da devam ettirebilirim. Bir gün pil nerede biter, bilemem!..

Almanya’daki bölünmelerden ben de yandım, tutuştum. Bizim ayrılıklarımız pek iyi netice getirmedi. Almanya’daki vatandaşın kazancında gözü olan rant düşkünleri vardı. Herkesin bildiği, artık saklanması mümkün olmayan holding para katliamı oldu. Almanya’ya gelip çok para katlettiler. ABD gibi herkes insan katletmiyor. Bu holdingciler de para katlettiler; dünyalarca parayı öldürdüler, ölüsünü gömdüler. Paraları kaybolanlar hâlâ sağ ve ağlıyorlar!.. Evlatları ölmüş gibi yanan analar, babalar çok. Çok aileler yıkıldı bile.

TAYYİP ERDOĞAN’I KONUK EDEN
BERLİNLİ GENÇ “TAYYİP ERDOĞAN OYUNCU...”

Resul Bayram Bayburtlu bir ailenin altı çocuğunda biri. İlkokul üçüncü sınıfa kadar Bayburt’a bağlı Çayırlı kasabasının Balıklı köyünde okuyor. Aile Erzincan’a göç ediyor. Babasının işi çiftçilik. Geçimlerini böyle sağlıyorlar. Resul 9 yaşına kadar Erzincan’da kaldığını söylüyor. İkinci göç başlıyor; İstanbul’a taşınıyorlar. Resul bir yıl da İstanbul’da okula gidiyor. Üçüncü göç, en sıkıntılı göç ise 1973’te Almanya Berlin oluyor. Berlin’i yurt olarak kabullenmişler, aileden Alman vatandaşı olmayan kalmamış.

Resul’un yaşamı daha çocuk yaşta Berlin’de şekillenmeye başlıyor. İşte bu nedenle onunla Berlin’de bir sonbahar günü, bilenler tarafından, sahibinin Milli Görüşçü olduğu söylenen bir lokantada görüşüp, konuşuyoruz.

Anneniz babanız okur yazar mı?

Okur yazarlıkları var. Babam hafız; Arapça yazar okur.

Berlin’e geldiğinizde okula başladığınızı söylediniz. Kaça kadar okudunuz?

Türk çocuklarının ağırlıkta olduğu bir okulda onuncu sınıfı bitirinceye kadar Türk talebeleri ile aynı sınıfta okudum. Alman ve başka ülkeden talebeler aramızda yoktu. Ortaokul bitince meslek eğitimine gittim; torna ve tesviyeci mesleğini öğrendim. Ama 1989’dan beri ticaretle uğraşıyorum.

Kaç çocuğunuz var?

Babamdan bir eksik, beş çocuğum var.

Boş zamanlarınızı nasıl ve nerede geçiriyorsunuz?

Çocukluğumda da, gençliğimde de benim boş zamanım olmadı. Hep sosyal yaşantım oldu. Cemiyetlerde, toplum içerisinde, derneklerde sürekli bulundum. En son dönemlerde ise yine …… teşkilatında çalışmaktan geri kalmadım.

Dini eğitim aldınız mı?

Kur’an kursuna gittim. Ayrıca dini eğitim görme şansım olmadı. Dini eğitimi daha güzel şartlarda okumak isterdim. Ama nasip olmadı. Hayatımdan memnunum.

Ne kadar zamandan beri Milli Görüş’tesiniz?

Milli Görüş’ün aktif bir elemanıyım; 1977-1978 yıllarında cemiyetin içinde kendimi buldum. Milli Görüş Teşkilatları’nın değişik cemiyetlerinde görev üstlendim. O gün bugün, zaman zaman istirahata çekilsem de, bazen de çalışmaların içinde oluyorum.

Milli Görüş’ün Berlin’deki çalışması ve cami sayısı konusunda biraz bilgi verebilir misiniz?

Milli Görüş’ün Berlin’de kendine münhasır (kendine ait) camisi yok! Ama birlikte çalıştığı cami ve cemiyetler var. Bunlarla fitre, zekât, kurban, hac ve umre gibi çalışmaları oluyor. Berlin’de bunları 10 cami ve cemiyetle birlikte yürütüyor. Bunun dışında hiçbir cemiyetle resmi ve hukuki bir bağı yok.

Öyle diyorsunuz ama, Milli Görüş’ün Berlin’de bölge başkanı var. Bu nasıl oluyor?

Bölge başkanının oluşu doğru. Aynı zamanda bölgenin belli bir yürütme kurulu ile cami ve cemiyetlerle özel olarak ilgilenen sorumlular var. O cemiyetlerdeki buna benzer hizmetleri takip eden arkadaşlarımız bulunuyor. Milli Görüş’ün otuzdan fazla bölgesi var. En eski teşkilatlardan bir tanesi de Berlin’de.

Milli Görüş’ün Berlin’e ne zaman geldiğini ve çalışmaya başladığını hatırlıyor musunuz?

1970’te henüz daha cami ve cemiyetler yoktu, hatırladığım kadarıyla. 1973’ün sonbaharında, babam sağ olsun, bizi ilk tanıştırdığı Kur’an kursları oldu. Bundan dolayı da kendimi hizmetler içerisinde buldum.

Gittiğim Kur’an kursu yirmi, yirmi beş metrekare büyüklüğünde bir oda idi. Yirmi talebe bir araya geldiği zaman dolar taşardı. Berlin’de buna benzer üç yerin daha olduğunu biliyorum. Cami hizmetlerinden önce Kur’an kursu hizmetleri ile bu çalışmalar başladı.

Bu gelişmenin ardından babalarımız, büyüklerimiz cuma namazı kılabilmek için bir yerlerin organize edilmesi gerektiğini anladılar. Bununla ilgili bu küçük odalarda bu hizmetleri yapabilir miyiz, diye denemeler yaptılar. Tabii zaman zaman, o küçük odalar dediğimiz yerlerde cuma namazı kıldırıldı. Hizmet bu şekilde başladı.

Aradan bir müddet geçtikten sonra daha geniş yere, Kreuzberg’de Namıl Kemal Kütüphanesi’nin olduğu binada sahip olduk. Böyle hizmetler devam ederken farklı sıkıntılar görüldü. 1974’ün başlarında, iyi hatırlıyorum bayram namazını bir kilisenin salonunda kılmıştık. O zaman ben 9, 10 yaşlarındaydım.

O tarihlerde Mevlana Camisi yok muydu?

Yoktu, bir tek Fatih Camisi vardı. O dönemlerde hareket yeni yeni filizleniyordu.

Bu çalışmalara kimler öncülük ederdi?

Rahmetli Mehmet Demirci adında bir amca vardı. 1977’de Trabzon’a seçim çalışmaları için gittiğinde trafik kazasında vefat etmişti. Onun dışında Hafız Şaban Hoca aktif çalışıyordu. O yıllarda ben küçük olduğum için hepsini hatırlayamıyorum.

Erbakan’ın Berlin’de konuşması beni çekti

1975-1976 yıllarında biraz daha insanları tanıma fırsatı buldum. Ama Milli Görüş Teşkilatı’nın varlığından haberim yoktu. Erbakan Ecevit’le hükümet olduğu dönemde başbakan yardımcısı olarak Berlin’e gelmişti. Açık hava tiyatrosunda bir programına katıldım. Tiyatro 7000 kişilikti. Orası doldu taştı. İlk defa Erbakan’ı görüp dinlediğim için konuşması çok hoşuma gitti; beni etkiledi. Ondan sonra çalışmalarda Milli Görüş Teşkilatları’nın yavaş yavaş hareketlendiğini gördüm. O geldiğinde Milli Görüş ‘görüşü’ Berlin’e salınmıştı. O zaman Milli Görüş Teşkilatları’nın Avrupa Genel Başkanı olarak Ali Özdemir’in görevlendirildiğini tahmin ediyorum. Bundan sonra Erbakan’ın sempatizanı oldunuz öyle mi?

Evet, çünkü camilerin kuruluşlarını o teşvik etti. Ali Özdemir 1975’te açılan Mevlana Camisi’nin de cemiyet başkanıydı. Cemiyetçilik yaşamı bu şekilde Berlin’de başladı ve Avrupa’ya yayıldı. Almanya’da 1975’te her ilin kendine göre çıkışı oldu. Bu çıkışların ardından 1975 ve 1976 yıllarında “Biz bu işi nasıl birlik ve beraberlik içinde yaparız?” çalışmaları başladı; yine o da, Erbakan’ın Avrupa seyhatları sıklaştıktan sonra. Bu kuruluşların sempatizanları oldu, taraftarları oldu. Milli Görüş açıktan açığa, biz şu kuruluşuz, demedi.

Sizin de belirttiğiniz gibi Fatih Camisi Berlin’de eski bir cami. Bu camiyle birlikte Nail Dural adı da öne çıkar. Sizce, bu caminin bu kadar tanınmasını neye bağlıyorsunuz?

Nail Dural Berlin’e ilk geldiği dönemde ben de Fatih Camisi’nde idim. 1982’ye kadar burada kaldım. İlk dönemde burada ders okudum. Bir dönemde aynı camide Kur’an kursu talebesi okuttum. Caminin imamı eksik olduğunda onun yerini doldurdum; pek vaaz vermedim, ama namaz kıldırmada mihrabı dolduracak kapasitede idim.

Okulum da camiye yakın olduğu için okula giderken, okuldan gelirken cami benim sürekli uğrak yerim olmuştu. Arkadaşlarla hep camide buluşmayı tercih ederdim.

Dolayısıyla Nail Hoca, benim camide görev yaptığım sırada Diyanet’ten din görevlisi istemiştik, öyle gelmişti. Görev süresi bittikten sonra Diyanet’ten ayrıldı ve Fatih Camisi’nde yerleşik olarak geldi ve orada kaldı. Beş, altı sene de orada bilfiil beraber hizmet verdik.

İlk hac organizasyonu Berlin’de ne zaman başladı?

İlk cemiyet kurulduğunda, 1975, 1976’larda başladı. Yakup Taşçı’nın Arapçası iyi olduğu için ilk başlatan o oldu. 1980’de de Nail Hoca hac görevlisi olarak gidip gelmişti.

Şu anda camilerde herhangi bir göreviniz var mı?

Yok.

Yakup Taşçı ile ilgili basında çıkan haberlere ne diyorsunuz?

Şahsı ile ilgili haberler beni pek fazla ilgilendirmiyor. Yalnız ben cemiyette idareci olduğum dönemlerde, Mevlana Camisi’nde idareci olduğum dönemler oldu. Basın sözcülüğü yaptım. Cemaatin penceresini ben temsil etmeye çalıştım. Yakup Taşçı ile o günlerde zaman zaman konuştuklarımız oldu. Alman Televizyon Kanalına (ZDF) yansıyan haberlerde maalesef bir talihsizlik oldu. Özellikle üzerinde durmamıza rağmen, Yakup Taşçı, o gün camide yaptığı konuşmada temizliği işliyordu. O konuşmayı izleyen birisi gizli kamera ile çekiyor ama, o günkü konuşma mı, bir başka zamanki konuşma mı onu bilmiyorum. Kasıtlı yapılan bir programdı o!.. Konuşma Almanları eleştiren, Almanların kötülüğünü söylen bir konuşmaydı. Hoş bir şey değildi. Yaşadığımız toplumla ilgili bazı şeyleri kötülemiş oldu.

Yakup Taşçı’nin şahsı ile ilgili diğer meselelerden benim ciddi manada pek haberim yok, beni ilgilendirmiyordu. Çünkü her insan çalışıyor, kazanıyor. O da çalışmış kazanmıştır!.. Bir şeyleri vardır. O noktada gazetelere yansıyan haberlerin yüzde yüz doğru olduğunu söylemek zor.

Milli Görüş hareketi içinde yetişen Tayyip Erdoğan’ın ayrılarak AKP’yi kurması, Almanya ve Avrupa’daki Milli Görüş hareketini nasıl etkiledi; nasıl bir denge oluştu?

Tayyip ciddi manada bir değişime uğradı. AKP durduğu yerden Saadet’ten ayrılmadı. Onu ayıranlar oldu; ayrıca ayırmalarının da büyük bir önemi vardı. Öte yandan da Türkiye’de gelişen bir Milli Görüş hareketi görülüyordu. Bunu bir şekilde durdurmak, önünü kesmek gerekiyordu. Bu durdurmayı da dış mihraklar güzel manada başardılar. Bunun öyle ya da böyle Avrupa’ya yansımaları mutlaka oldu.

Avrupa’nın şanslı bir tarafı var. Avrupa’da AKP hükümeti ve AKP dernekleri yok. Olanlar da Avrupalı Türk Demokratları olarak geçiyor. Benim bildiğim kadarıyla kendilerini tanıtacak bir ortamda yok. Ancak; elçilik ve konsolosluklar aracılığıyla programlar düzenlenirse gelip oralarda boy gösteriyorlar. Herhalde insanlar onları yakından göremiyor, tanıyamıyor.

Tayyip Erdoğan’la ilişkileriniz oldu mu?

Tayyip Bey Berlin’e geldiğinde evimde kaldı

Tayyip Bey ile daha İstanbul Belediye Başkanı olmadan evvel tanışıyordum. 1980 ihtilalinde Erbakan cezaevinde yatarken Tayyip Bey ile ziyaretine gittiğimizi hatırlıyorum. Berlin’e geldiği zaman evimde birkaç defa misafir ettim. Tayyip’le öyle ahbaplığımız da var.

Tayyip Erdoğan’ın böyle bir çıkış yapacağını bekliyor muydunuz?

Hayır, öyle beklentimiz kesinlikle yoktu. Yaş olarak ondan biraz genç olduğumdan dolayı kendime örnek aldığım insanlardan bir tanesiydi. Beklentimiz ileriye dönüktü; Allah geçinden versin, hocamın yerine gelebileceklerden bir tanesiydi. Hep öyle görüyorduk. Erbakan’nın da onunla ilgili çok ciddi beklentilerinin olduğunu tahmin ediyorduk. Çünkü kendi dizinin dibinde yetiştirdiği, üzerine titreyerek hazırladığı insanlardan biriydi. Bu nedenle Tayyip’ten çok farklı şeyler bekliyorduk; ancak böyle bir ayrışma noktasına geldikten sonra ben şahsen şu şekilde değerlendirdim: ABD ve diş mihraklar yeniden Refahyol hükümetine benzer bir hükümeti kaldıramayacağını hissettikleri için önünü kesme yollarını aradılar ve bunu senaryo olarak çizip hazırladılar. Tayyip şu anda sadece oynuyor. O sadece oyuncu olarak bu işi yapıyor. Bence hükümet diş mihrakların oyuncusu halinde.

Bundan beş ay önce Köln’de Milli Görüş Genel Merkezi’nde yapılan bölge başkanları toplantısında Tayyip Erdoğan’ı destekleme görüşü ağırlık kazanıyor. Erbakan’ın Milli Görüş Teşkilatları içinde konumunun zayıfladığı görüşü yaygın. Siz ne dersiniz?

Öyle bir tavrın olduğunu düşünemiyorum. Biz, son derece arkadaşların sadakatle hocama bağlı olduğunu biliyoruz. Genel merkezde en ufak bir problem olacağını tahmin etmiyorum.

Daha çok genç Milli Görüşçülerin Tayyip Erdoğan’a sempati duydukları söyleniyor, eski Milli Görüşçüler tarafından. Herhalde siz de bu gelişmeleri yakından izliyorsunuzdur?

Olabilir; sonuçta biz Erbakan’a ‘Günahsızdır!..’ demiyoruz. Hiçbir insan günahsız, hatasız değildir. İnsanların yapmış olduğu hizmetleri ölçü olarak almak gerekir. Onu ölçü olarak aldığımız zaman Türkiye’nin de o insanlardan çok istifade ettiğini görürüz.

Tayyip Erdoğan takiye mi yapıyor?

Takiye mi yapıyor, başka bir şey mi yapıyor bilmiyorum. Ama şu anda ABD’nin istediklerini yaptığı kesin. Diyalog adı altında Türkiye’de hiç ihtiyacı olmayan yerlere kilise yapmak, havra yapmak gibi çalışmaya girmiş olması herhalde bunun bir parçası olsa gerek.

Ben otuz beş senedir Berlin’deyim. Hiçbir cemiyete hizmetlerinden dolayı, Alman hükümetlerinden en ufak bir katkısının olduğuna şahit olmadım. Bizim memleketimizde kilise çanları serbest çaldığı halde, burada hâlâ daha bir ezanı dinlemeye insanların tahammülü yok. Her şeyin karşılıklı yapılması gerektiğine inanıyorum.

Bir Milli Görüşçü olarak Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’e nasıl bakıyorsunuz?

Milli Görüş tabanından geldiğine hâlâ inanıyoruz. Tayyip Erdoğan’dan biraz farklı.

Bu içinde yaşadığımız ortamdan Milli Görüş’ün cemaat çocukları da kanımca yeterince etkileniyor. Cemaat çocuklarından ne kadarı camilere, Kur’an kurslarına ve derneklere geliyor?

Birinci neslin çocukları cami ile barışık değil!..

Cemaat çocuklarının yüzde yüzü geliyor, demek mümkün değil. Birinci nesilden fazla sima kalmadı cemiyetlerde. Özellikle yaz sezonunda zaten birinci nesil kalanlar da hep Türkiye’de oluyorlar. Maalesef bu sene bir şey daha gördük ki kış Ramazan’a yakın olmasından dolayı, Ramazan ayında cemiyetler mahzundu. Cami cemiyetlerimiz Ramazan’da dolmadı. Bu demek oluyor ki, birinci neslin çocukları, torunları cami ile barışık değil. Gençlerimizi korumada ciddi bir sıkıntı çekiyoruz. Bu bir gerçek. Bu konuda cemiyetlerin çok farklı çalışmalar yapması gerekiyor. Bununla ilgili Milli Görüş’te ciddi bir gayret var. Ama diğer camilerde bu hassasiyet ve gayret görülmüyor. Böyle bir gelişme ister istemez Avrupa’da yaşayan Müslümanları düşünmeye sevk etmesi gerekiyor. Bir yerde mutlaka yanlış yapılıyor.

Anlattıklarınıza göre, Milli Görüş hareketinin Almanya’da sıfırdan başladığı dönemden beri içindesiniz. Bir dönem Milli Görüş özellikle Almanya’da çok güçlü idi. Köln’de yapılan yığınsal toplantılara Avrupa’dan binlerce insan katılıyordu. Türkiye’den buraya konuşmacılar, hocalar gelirdi; cihat çağrısı yapılır, cemaatin heyecanı yükseltilirdi. O günleri aklınıza getirdiğinizde duygulanıyorsunuzdur. O zamanla bugün arasında çok fark olduğu görülüyor; o yükseliş inişe geçti. Bugünkü sıkıntılar nereden kaynaklanıyor, sizce?

Çok ciddi zaaflarımız ve sıkıntılarımız var. O gün insanların çalışmaları biraz daha fahri idi. Cemaatler hizmetlerini gönül birliği içinde yerine getiriyorlardı. Bereketli bir dönemdi.

Kendi gençlik dönemimi göz önüne getiriyorum. Gençlik teşkilatı içinde aktiftim. Biz yorulmak nedir bilmezdik. İki üç gün gece gündüz çalıştığımızı, evlerimizi terk ettiğimizi; hizmetlerden dolayı evlerimize gitmediğimizi çok oldu. Biz Berlin’den Köln’e gider çalışırdık, oradan arkadaşlar buraya gelir, çalışırdık. Böyle kolektif bir yapımız vardı.

Elbette ilk yıllardan bu yana gelişmeler oldu Milli Görüş’te; yerinde saymadı. Camiler içinde hizmetler yürüdü, yığınlara hitap etme yaygınlaştı. Tabii ki yolculuk esnasında trenden inen, trene binen olmuştur. Ama lokomotif aynıdır.

İstesek Almanya’da statlar hâlâ dolar. Öyle gövde gösterilerinin artık gerekli olmadığına inandıklarından dolayı, genel merkezin bu tip organizasyonları birkaç yıldır yapmadığını tahmin ediyorum.

Resul Bayram sorularıma yanıt ararken oldukça zorlanıyordu; “Aşağı tükürse sakal, yukarı tükürse bıyık örneği kendi kendisi ile mücadele ediyordu. AKP iktidar oluşundan bu yana kendi iç sorunlarıyla uğraşan, geçmişte teşkilatın ön saflarında olan yöneticileri AKP’ye kayan ve iktidarın çeşitli kademelerinde görevlere atanan kişiler Milli Görüş’ü zayıf düşürdü ve cemaatin moralini bozdu. Bu nedenle Milli Görüş Almanya’da ve Avrupa’da yığınsal gövde gösterilerini yapacak konumdan uzaklaştı. Bayram’ın “İstesek Almanya’da statlar hâlâ dolar” demesi, eski Milli Görüşçü bir müftünün dediği gibi “Kendi kendilerini oyalıyorlar, kandırıyorlar. Erdoğan ayakta kaldıkça bunlar daha çok sıkıntı yaşayacak!..”

Resul Bayram aynı sıkıntıyı, holdingler üzerine soruma yanıt verirken de yaşıyor, doğruyu, gördüklerini söylememek için direniyordu. Onun, çok sayıda holding mağdurlarının canının yanmasına neden olan bu para toplama kampanyası sırasında, rolü ne olmuştu?

Resul Bayram’ın söylediklerine ve söyleyemediklerine en iyi yanıtı, Almanya’da çeşitli holdinglerde yönetici konumunda görev yapan, bu holdinglerin Milli Görüş ile ilişkisini çok iyi bilen, kimi zaman Milli Görüş’ün ve yan kuruluşlarının içinde olan, bunların cami ve cemiyetlerini yakından tanıyan Y. A. söylüyor:

“Milli Görüş genel kurulunda olduğu gibi her yıl sürekli olarak yapılan Milli Görüş Gençlik Kolları Kongresi’nde ve kültür şölenlerinin de sponsorlukları holdinglerce yapılmakta. 1998’de Silim İnvestment Holding bu sponsorluğu üstlenmiş ve karşılığında 30 bin Mark ödemiştir. 1999’daki gençlik genel kurulu ve kültür şöleninin sponsorluğunu ise Sayha Holding (Parasını şirketlerden geri isteyen ortaklara beş kuruş dahi ödemezken) 50 bin Mark ödeyerek üstlenmiştir.

Milli Görüş Genel Kurulu ile bu teşkilatın gençlik genel kuruluna sponsor olan holdingler ödedikleri bu sponsorluk bedellerinin haricinde, protokol misafirlerinin içecek ve yemek ihtiyaçlarını karşılamak, genel kurula gelenler arasında hediye çekilişi düzenlemek, eşantiyonlar dağıtmak ve genel kurula katılan hatiplerin masraflarını da üstlenmek zorundadırlar. Bu kadar külfetin karşılığında ise holding idarecileri on on beş dakika cemaate hitap etmektedirler. Milli Gazete’nin Avrupa baskısında 03.02.2000 tarihinde çıkan aşağıdaki ilan bu konuya yeterli açıklık getirmektedir: “Büyük Grup Holding’in Katkılarıyla Hac Semineri.” Milli Görüş bölge teşkilatlarınca hac seminerleri bile holdinglerin sponsorluğu ve şemsiyesi altında gerçekleşmektedir. Her attığınız adımda, camide, lokalde, spor kulübünde, hac seminerinde, düğünde, TV’de, gazetede, dergide ve her yerde karşınıza holding çıkarsa siz bile paranızı yatırmaz mısınız?..”

Yapıtın ileriki bölümlerinde bu önemli konu üzerine daha geniş bilgileri ve belgeleri okuyup göreceksiniz. Şimdi benim soruma, Resul Bayram’ın yanıtına dönelim; bakın neler anlatıyor:

Görüş Holding, Yimpaş, Jet-Pa, Kombassan daha sayabileceğimiz birçok holding önce camilerden başladılar para toplamaya; yüksek kâr payı verme vaadiyle. Milli Görüş bazılarına vize vererek bu yolu açmasaydı holdingler hem Almanya’ya, hem de camilere giremezlerdi. Bunu nasıl yorumluyorsunuz?

Camilerde, cemiyetlerde mutlaka holdinglere katılmalar olmuştur. Holdingler geldiklerinde insanların kalabalık olduğu ortamlarda bu çalışmaları yaptılar. Öyle zannediyorum ki ilk zamanlarda camilerin teşvikleri olmuştur. Ama falan camide, filan camide oldu, diye ben kesin bilmiyorum. Lokallerde, kantinlerde, cami kürsülerinde bu çalışmalar yapıldı. Tabii ki bunun insanlara olumsuz yansımaları oldu. Olmadı, desem yanlış olur.

Teşkilat hizmetleri bakımından Milli Görüş teşkilatlarını etkileyecek bir yansıması olmadı. Çünkü insanların şunu iyi kestirmesi lazım: İnsanlar kâr ettikleri zaman bunun hiç kimse lafını etmedi; zarar ettikleri zaman gündeme geldi. Arada bir buna benzer olaylar olduğunda biz size şu kadar yatırın, bu kadar yatırın, diye teşvikte bulunmadık. Şuraya birisi gelse böyle bir çalışma yapmak istese bu mekân sahibi (Söyleşi yaptığımız lokantanın sahibi Milli Görüşçü M.G.) “Yok yapamazsın.” demez. “Belirli bir ücreti vardır verirsin yaparsın.” der. Camilerde böyle bir ücret talebi olmamıştır, ama caminin kantinine gelmiş herkesle beraber çay içen bir zatı muhterem bunu gündeme getirdiği zaman, oradaki insanların da ilgisini çekmiş ve katılım olmuştur. Birinci nesilde bunun çok şiddetli yansıması oldu. Ondan sonraki nesillerde böyle bir kaygı yok. Çünkü onların paraları olmadı ki yatırsınlar.

Türkiye’de seçim dönemlerinde Saadet Partisi’ne, daha sonra Refah Partisi’ne Almanya ve Avrupa’da bağış yapanlar olmuştu. Bu olayların, Milli Görüş’ün camilerinde bağış yapanların sayısının azalmasına da neden olduğu söyleniyor. Giderek uzun zamandır camilerde uygulanan ‘süvari parası’ adı altında para toplamanın da yapılamadığı belirtiliyor. Peki, bunu neye bağlıyorsunuz?

Bunu etkileyen faktörler daha çok Almanya’daki mülkiyetlerin kurulması, cemiyet ve camilerin kendi mülkiyetlerine sahip olması. Böylesi yatırımlar öyle ya da böyle diğer taraftaki yatırımları etkiler.

Demek ki cemaat da üye aidatını vermekte zorlanıyordu…

Bence sonuca, az önce belirttiğim noktadan bakılmalı. Berlin’de bundan on on beş sene önce hiçbir cemiyetim mülkiyeti yoktu. Şu anda hemen hemen cami cemiyetlerinin hepsinin mülkiyetleri kendilerine ait. Onun için cemiyetler daha çok yerlerini kendileri alma gayretleri içine girdiler. Ondan dolayı da sözü edilen çalışmalar beklendiği gibi desteklenmedi.

Geçmişinize geri dönüp baktığınızda yaşantınızın içinde yoğrulan çalışmalarınızı nasıl değerlendiriyorsunuz, pişmanlık duyduğunuz, şunu da yapmasaydım, dediğiniz anlar oluyor mu?

İnsanların duygulandığı, sevindiği dönemler olmuştur ama, bu anlamda düşündüğümde aklıma bir şey gelmiyor. Almanya’ya gelirken benim seçme şansım yoktu. Çocukken geldiğim için bunu bir şans olarak gördüm. Allah’a hamdolsun! Cenab-ı Allah lütfetti geldik buraya. Babamız para kazanma niyetiyle geldi. Türkiye’de çatışmalı dönemlerde biz burada daha rahat çalıştık. İhtilalsiz, darbesiz, sıkıntısız bir çalışma yaptık. Ben burada kendimi mutlu hissediyorum.

Berlin bölgesinde on bir yıl Milli Görüş gençlik başkanı

Berlin bölgesinde on bir yıl gençlik başkanlığı yaptım. O dönemde iyi ve kötü günlerim oldu. 2000 civarında gençle çalıştığım dönemler yaşadım. Berlin’de çok güçlü genç potansiyel vardı.

Yabancı bir ülkede böyle bir yaşam süreci içinde verdiğiniz, başka bir deyimle yaşamınızdan, gençliğinizden, sağlığınızdan, giden olmadı mı?

Yok, olmadı. Ondan dolayı çok rahatım. Çok fedakârlık yaptım. Yaptığım hizmeti Allah için yaptığımdan dolayı kaygım olmadı. Genelde kazancım oldu. Çünkü insanlar bura için çalışmıyor. Ben, ahret içinde çok ciddi yatırım yapmamız gerektiğine inanıyorum. İnsanların kurtuluşu için çalışabildimse ne mutlu bana!.. Bu dönemde buna çok önem verdiğime inanıyorum.

Federal Almanya Anayasayı Koruma Teşkilatı’nın yayımlanan yıllık raporlarında izlenenler arasında Milli Görüş de yer alıyor. Sizce, Milli Görüş’ün suçu ne, neden bu raporlara alınıyor?

Milli Görüş’ü sürekli kontrol etmek, bir hata yapıp yapmaması konusunda takip etmek istiyorlar. Yaklaşık otuz yıldır takip ediyorlar. Milli Görüş suç işleyecek bir teşkilat değil. Bana göre, incelemelerinin bir tek nedeni var; o da Kur’an hükümlerine sahip çıkmak!.. Bunun dışında bir başka suçunun olduğunu tahmin etmiyorum.

Kur’an’ın hükümlerine bütünüyle sahip çıkmak Müslüman’ın boynunun borcudur. Bu nedenle biz hiçbir zaman ondan taviz vermeyiz. Vermemizi de kimse beklemesin. İsterse bir ömür Anayasayı Koruma Örgütü’nün takibinde olsun. Biz ondan rahatsızlık duymuyoruz.

Kur’an kursu hizmetlerini kendi başına değerlendirdiğimizde, buluğ çağındaki çocuklara verilen Kur’an kurslarından beklenen verimi alabiliyor musunuz?

Buluğ çağına ermediği zamanlarda, yani genelde 7-12 yaş arasında bu eğitime katılıyorlar. Bir kısmı velilerin zorlamasıyla, bir kısmı velilerin gönül birliği ile talebelerin, çocukların desteklenmesiyle bu gerçekleşiyor. Bundan ne kadar verim alındığı söz konusu olunca, yüzde yüz verim alınıyor demek mümkün değil. Bu eğitimin verildiği ortamlar her yerde çok uygun olmuyor.

Burada Kur’an kursu hizmetlerinin ilk başladığı yılları hatırlıyorum. Türkiye’deki sistemin bir yansımasıydı! Bizim köylerde bildiğimiz usulle bir yerde kırk, elli çocuk, sanki koyun sürüsü gibi toplanır okurdu.

Bu son dört beş sene içerisinde bütün cami cemiyetlerim Kur’an kursu hizmetleri bir okul eğitim sistemine dönüştü. O ilk başlangıçtaki sıkıntılı dönemler şu anda atıldı. Buna rağmen dört dörtlük istediğimiz netice alınabiliyor mu? Hayır, alınamıyor. Çünkü bir bağ kurulamıyor. Bizim 12 yaşındaki çocukla 25 yaşındaki gencin arasındaki bağ hâlâ istediğimiz gibi kurulamıyor. 12 yaşındaki bir çocuk yüzde yüz cami ve Kur’an kursundan faydalanmış olsa dahi o bağı devam ettiremiyoruz. Çünkü Kur’an kursu eğitiminden sonra okulda altıncı, yedinci, sekizinci, ve dokuzuncu sınıflara girdiği zaman okulun etkilemiş olduğu çocuklar bir daha gençlik yıllarına bastığında 20’li yaşlarda; ancak tekrar bu toplumla buluşabiliyor. O, aradaki boşluk içerisindeki eksikliği telafi etmekte çok ciddi sıkıntı çekiyor.

Şu anda tahminime göre 10 binin üstünde Kur’an talebesi var. Bunun 1500-2000’i yirmi yaşından sonra tekrar o buluşma noktasında cemaate kazandırılamıyor.

Çocukların ezici çoğunluğu kazandırılıyor öyle mi?

Kazandırılması için uğraşılıyor. Yüzde yüz hakimiyet sağlanması mümkün değil. Onun için genelde cemiyetlerin Kur’an kursu hizmetleri her ne kadar güzel olsa da, gençliğe yönelik hizmetler maalesef hâlâ cemiyetlerin tamamında yok. Özellikle Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB), İslam Kültür Merkezleri Birliği (İKMB) ve öteki kuruluşlarda maalesef daha bunlar muvaffak olmuş değiller. Bu konuda bir çalışma ve yatırım yok.

‘Biz Almanya’ya ‘Entegre olalım!’çağrılarına uymak bir tarafa, burada resmen asimile oluyoruz. Alman Devleti’nin tahsis etmiş olduğu gençlik yurtları, gençlik kuruluşları tamamen devletin, gençliği kendine özgü bir biçimde hazırlamak istemesinden dolayı, Müslüman gençliği, inanan gençliği kaybetme, asimile etme çalışmaları yapılıyor. O nedenle dini kuruluşların bu konuda daha çok çalışmaları gerektiğine inanıyorum.

Sizin görüşünüze göre hangi İslamcı kuruluş, Almanya’daki Türkiye kökenli gençler üzerine daha iyi çalışma yapıyor?

En güzel çalışmayı sergileyen yine Milli Görüş. 1980’den beri gençliğe yönelik hizmetleri var. Bizim camilerimizde, cemiyetlerimizde Milli Görüş’e gönül vermiş ve gençliğin sorunlarıyla ilgilenen birimimiz vardır. Açığı nispeten kapatmaya gayret ediyoruz.

Milli Görüş olarak kadınlarla ilgili ne gibi çalışmalarınız oluyor?

Milli Görüş’ün Avrupa genelinde kadın kolları kuruluşu var. Berlin’de Cemiyet-i Nisa Milli Görüş’e gönül vermiş bir kuruluş, bizim kadın kolları çalışmalarının altında çalışıyor. Berlin bölgesinde bütün cemiyetlerimizde gençliğe paralel olarak kadınlara yönelik çalışmalarımız da var. Cemiyet-i Nisa bunlardan biri. Onların bir özelliği müstakil yerlerinin olmasıdır. Biz de çocuklarımızı oraya götürerek destekliyoruz.

yedinci bölüm

Cemalettin Kaplan’a
yenik düşen hocalar

İMAM İMAMA UYMAYINCA!..

Ahmet Polat, 1980’li yılların başında Almanya’nın Köln kentinde üstlenen Türkiye kökenli İslamcı kuruluşların içerisinde adından çok söz ettiren ve önemli rol oynayan hocalardan biri. Hâlâ Köln’de yaşıyor ama, nasıl? Kendi girişimleriyle, Türkiye kökenlilerin yoğun yerleşim yörelerinde biri olarak bilinen Mülheim’da, eski bir yapıyı yakınları ile birlikte camiye dönüştürmüş. Alman yasalarına göre, dernekler statüsüne kayıtlı Furkan Camisi’nin hem hocası, hem de sorumlusu. Başka bir tanımlamayla tek camisi olan bir lider ve sınırlı cemaatli bir hoca Ahmet Polat.

1945 Erzurum doğumlu olan Ahmet Polat, camisinde yaptığımız karşılıklı söyleşimiz sırasında hangi aşamalardan geçerek nasıl din adamı olduğunu, Almanya’ya gitmeden önce hangi kuruluşlarda görev yaptığını anlatıyor:

“Kur’an okumayı babamdan öğrendim. 1960 öncesi Muş’un Malazgirt ilçesinde medresede okudum. 1962-1965 senelerinde Siirt ulemasından ve mürşitlerinden Şeyh Muhammed Kazım Efendi’den icazet (diploma, onay) aldım. İmam hatibi dışarıdan bitirdim.

1968’de Diyanet’e girdim. 1980 ihtilalini takip eden günlerde şeriatçılık suçlamasıyla Erzurum’a bağlı Çat’ın 20 hanelik bir köyüne sürgün edildim. Bağlı olduğum müftü bu durumu bildiği için köye yollamadı; Çat’ın merkez camisinde vaiz olarak görev yaptım. Daha sonra müftüyü de sürgün ettiler. Diyanet köye gitmemde ısrar edince, bir şeye karar vermem gerekiyordu. Köye gitseydim Kürtçe konuştukları için anlaşamazdım, çünkü ben Kürtçe bilmiyordum. Bu durumda Diyanet’ten istifa etmek zorunda kaldım.” diyor.

Anlattığınız kadar o koşullarda Almanya’ya gidip bugüne kadar da bu ülkede kalmışsınız. Nasıl oldu, bunu nasıl başardınız?

1982’de Ramazan ayı nedeniyle, o zaman Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nın elinde bulunan Köln’deki Fatih Camisi’ne geldim. AMGT’nin başkanı Dr. Zeynel Abidin idi. Cemalettin Kaplan da bu teşkilatın Fetva İşleri Komisyon Başkanı’ydı. O zaman benimle birlikte gelen hocalardan bir kısmı geri döndü. Beni cemaat tutunca bir senelik oturma izni alındı. Böylece burada kaldım.

Bizim grubun gelişinden önce 15 hoca Almanya’nın çeşitli şehirlerine Ramazan için gelmişlerdi. Arkadaşların dağıldığı camiler AMGT’nindi. Gelen hocaların dağıtımını Kaplan yapıyordu. 13 Ağustos 1983’e kadar AMGT’de kalabildik.

AMGT’den ayrılışınızın nedeni anlatır mısınız?

Şunu kesin belirteyim; politik manevralara ayak uyduramadım. Bu nedenle onlarla beraber çalışamadık.

Sizden ne istiyorlardı?

İmamlardan istenen oradaki politik yaşama uymak. Eğer oradaki politikaya uymazsanız bir başkası sizi kullanır. Zahirde (Görünüşte) davetler İslam’a, Kur’an’a dayalı yürümüyor. İşin gerçeği araştırıldığı zaman o kurumun başındakinin fikriyatı ne ise ona uyulması isteniyor. Bu İslam’la bağdaşmamaktadır. İslam’a samimi davet Allah’a, Peygambere ve Kur’an’a olmalıdır. Belli bir kliğin fikriyatını benimsediğiniz zaman karşıdakilerini kötülemek zorundasınız. Bu şekilde İslam’a davet olmaz.

AMGT’den ayrılmadan önce yakındığınız gelişmelere karşı tepkiniz olmadı mı?

Mutlaka oldu!

Öyleyse girişimleriniz başarısızlıkla mı sonuçlandı?

Evet!..

Sonucun böyle oluşunun nedenini de anlatır mısınız?

Mühür kimin elinde ise güç de onun elinde oluyor.

Dr. Zeynel Abidin’i nasıl tanıyorsunuz?

Ben Dr. Zeynel Abidin’e müspet bakıyorum. Doktor olan, hastanede yeri olan biriydi. Ama birtakım insanlar onu kullanıyordu. Onu kullananların adını burada vermek istemiyorum. Zamanını ailesinden çok cemaate veren bir insandı.

Sizin deyişinizle, neden birtakım insanlar onu kullanıyordu?

Dr. Zeynel Abidin aracılığıyla Araplar idare ediliyor!

Çünkü onu Araplar tutuyordu. Kuveyt’teki zengin Müslümanlar, Suriye’deki Müslümanlar destekliyordu. Araplar arasında tanınmış biriydi. AMGT’deki bazı kişiler ne yazık ki onu kötü yönlendiriyordu. Bu yüzden cemaatte devamlı kopmalar oluyordu. Dr., Almanya’daki cemaatle, Ankara’daki belli kademenin arasında kalmıştı. Ankara, Zeynel Abidin’in aracılığıyla Arapları idare ediyordu.

Ayrılışınız nasıl gerçekleşti ve amacınız ne idi?

Yukarıda da belirttiğim gibi Dr. Zeynel Abidin’i yanlışlıklara sevk eden birilerinin yanlış tutumları, davranışları yüzünden 30-40 civarında imam arkadaşlarla birlikte ayrılmaya ve partiler üstü bir anlayışla insanları İslam’a davet etmeye karar verdik. İslam’ın güzelliğini partilerle karıştırmamak istedik. Çünkü o durumda İslam, siyasi kanadın emrine verilmiş olurdu.

1983’te ayrıldık, 1984’te İslami Cemiyetler ve Cemaatler Birliği’ni kurduk. Cemalettin Kaplan genel başkanlığa, ben ve Selahattin Hoca yardımcılığa getirildik. Beraberliğimiz bir yıl kadar bile sürmeden Kaplan, Diyanet’teki alışkanlıklarını terk edemedi. Orada yıllarca başkan vekili, daire başkanı olmuş, insanlara emretmiş. Aynısını burada da sürdürmek istiyordu.

İran konusunda anlaşamadık. İran’a müspet, Türkiye’deki Müslümanlara ise çok farklı bakıyordu. Öyle dememesi görüşündeydim. Şii İran’a bakışıyla Türkiye’ye bakışı bizi kendisinden soğuttu. Yakınlarını da kayırmaya başladı. Medyanın yanlış tutumları hocayı iyice yanlışlığa terk etti. Yoksa hoca o kadar yanlış yapmazdı. Biz onunla oturup konuşur, durumu uygun şekilde hallederdik. O kendisini devlet başkanı olarak gördü.

Siz, Cemalettin Kaplan’ı Türkiye’de mi tanıdınız, yoksa Almanya’da mı?

Keşke Erzurum’da tanısaydım, burada hiç bulaşmazdım. Biz ayrılınca şiddetli çıkışlar yaptı, hatırlayacağınız gibi.

Siz, kendinizi nasıl değerlendiriyorsunuz, sizin de eksiğiniz yok muydu?

İnsanın beş başı mamur değildir. Benim eksiğim şu olabilir: Samimiyetimden hocanın böyle yapacağını hesaba katmamam. Öteki hususta ise cemaati, cemiyeti her şeyi ile ona bırakıp çıkmam oldu. Ben şahsen bunların yanlış olduğu kanaatine vardım.

İran için yürüyüşe 250 bin Mark teklifi

İslami Cemiyet ve Cemaatler Birliği’nin genel başkan yardımcısı olarak ve dört yıl Kaplan’la birlikte çalıştıktan sonra istifa edip ayrılırken basına, Kaplan’ın İran ilişkisi üzerine bir açıklamanız olmuştu. Hatırladığım kadarıyla İran yönetimiyle Kaplan arasında bir anlaşmadan ve parasal destekten söz ediyordunuz değil mi?

Evet, 1986 yılında Mekke-i Mükerreme’den dönmüştüm. Cemalettin Hoca bir toplantıda idi. Toplantıya beni almamaya çalıştı. Başka bir odaya çekerek İran için bir yürüyüş yapmayı kararlaştırdıklarını söyledi. İtiraz ederek, Humeyni’nin resimleriyle yürüyemeyeceğimizi söyledim. Bunun üzerine Kaplan, “Bütün masraflarını kendileri karşılıyor. 250 bin Mark ödeyecekler.” dedi. Ben ise değil 250 bin, 500 bin Mark bile olsa yapılamayacağını tekrarladım. Yürüyüş iptal edildi.

Almanya’da, tam anlamıyla İslami bir yaşam yaşanabilir mi sizce?

İslam’ın gerek Türkiye’de, gerekse dışarıda önce ailede yaşanması gerekmektedir, sonra da İslam’ın güzellikleri ile süslenmiş kültürler Müslüman ailelerden müteşekkil bir toplumda yaşanması gerçekleşmelidir.

Buna şeriat düzeni diyebilir miyiz?

Evet!.. Önce ailede yaşanacak ki sonra da devlet tatbik etsin.

Milli Görüş’ten kopan çoğunlukla eski Diyanetçiler Köln’de bir araya gelerek, gelecekte Alman Hükümeti’nin peşine düşeceği ve Türkiye’de ise askeri cuntanın başı Evren’in muhatap alacağı radikal bir İslamcı kuruluş kuruluyordu. Köln Sulh Hukuk Mahkemesi’nin cemiyetler sicilinde VR-8972 numarada kayıtlı kuruluşun adı “İslam Cemiyetler ve Cemaatler Birliği”. Kayıt tarihi 27 Mart 1985, kuruluş tarihi 25 Kasım 1984. Süleyman Arslan’ın başkanlığında Büyük Cami’de toplanan Kurucu üyeler şu beş kişiden oluşuyor: Cemalettin Kaplan (Başkan), Ahmet Polat (Başkan Yardımcısı), Selahattin Yazıcı (Başkan Yardımcısı), Hasan Hayri Kılıç (Sayman) ve Şerafettin Özkan (Sekreter). Kuruluşta cemaat ve üye yok.

Bu ekip içinde iki yönetici hoca değil. Şerafettin Özkan işçi ve Milli Görüş’ün ilk kurucularından, Süleyman Arslan ise kendi anlatımına göre, Sivas’ta liseyi bitirmiş, Kayseri İslam Enstitüsü’nü yarıda bırakarak Almanya’ya gitmiş. Bochum Üniversitesi’nde Siyaset Bilimi okumuş ardından ticarete başlamış! Önce Milli Görüş saflarında yer almış, Milli Görüş’ten ayrılan hocalarla birlikte Kaplancı hareketin kurucuları arasına katılmış, yol göstermiş. Almanya İçişleri Bakanlığı’nca bu hareketin yasaklanmasında kılına dokunan olmamış.

Şaban Dişli’nin AKP’si ve “Villa Turka”

AKP’nin iktidara gelişiyle, Almanya’daki Milli Görüşçülere de el atması sonucu bir ayağı Milli Görüş’te, bir ayağı AKP’ye uzananlarla beraber, 2004’te “Avrupalı Türk Demokratlar Birliği” kuruluyor. Köln’nün Porz yöresinde Ren Nehri’nin kıyısında tarihi bir villaya yerleşiyor AKP’nin Avrupa uzantısı kuruluş. “Villa Turka!” adıyla anılan üç katlı “Villa Turka”nın 3 milyon Euro’ya alındığı, ama kim tarafından alındığı söylenmiyor; bu sır olarak saklanıyor. Birliğin yönetiminde olan ve adının açıklanmasını istemeyen eski bir Milli Görüşçüye, birlik bu görkemli villaya nasıl girdi, mülkiyeti kime ait şeklimdeki soruma verdiği şu yanıt dikkat çekiciydi: “Hollanda’daki bir iş adamı tarafından finanse ediliyor. Birlik kira falan ödemiyor. Sadece su ve elektrik parası ödüyor.” diyordu. Burada hemen birçoklarının aklına AKP kurucusu ve AKP’nın Dış İlişkilerden Sorumlu, Genel Başkan Yardımcısı Şaban Dişli geliyor. Dişli 22. Dönem Sakarya Milletvekili seçilinceye kadar Demir-Halk Bank’ın Hollanda Roterdam genel merkezinin Genel Müdürü. Ayrıca; Hollanda Amsterdam’da bir bankanın (Adı açıklanmıyor) genel müdür yardımcılığına getiriliyor. “Avrupalı Türk Demokratlar Birliği”nin kuruluş aşamasında Şaban Dişli’nin Almanya ve Hollanda’da aktif rol oynadığı biliniyor.

Süleyman Arslan, “Avrupalı Türk Demokratlar Birliği” (ATDB) kurucuları arasında da yer alıyor. Bu alanda ordan oraya koşan ve göze girmeyi beceren Arslan’da sanki şeytan tüyü var; bu defa da 2007 yılında bu kuruluşun başkanlığına getiriliyor. Sürekli sıçramasıyla tanınan Süleyman Arslan nasıl oluyorsa en güçlü hamleyi ekonomik alanda yapıyor! Kendisiyle yapılan bir söyleşide bunu övünerek şöyle anlatıyor: “1988 senesinden itibaren gayri menkul sahasına atıldım. Emlak alım satımlarında ciddi bir potansiyele ulaştık. Yaklaşık 1500 dairemiz oldu. Bunun üçte birini 2006’da elden çıkardık. Ama aynı işlere devam ediyoruz” diyor. (Bielefeld kenti Öztürk Gazetesi 10.05.2008)

Selahattin Yazıcı Gaziantep-Kilis, Erzurum-Pasinler eski müftüsü. Yirmi iki yıl müftülük yapmış. Türkiye’de Cemalettin Kaplan’la birlikte yaptığı politik çalışmalarını şöyle anlatıyor:

“Dini eğitim gören hocalar, İslam devletinden yanadır!”

“Kaplan’la 1977 yılında MSP’den Erzurum adayıydık. Seçim propagandasını birlikte yaptık; köylere gittik. Seçim günü oylarımızı MSP’ye verdik. Kaplan, kazalarda ve köylerde yaptığı konuşmalarında neden politikaya atıldığını şöyle anlatıyordu: “Kendi kendime ey Camalettin Hoca sen kendini boşa yoruyorsun. Senin sesin camilerin dört duvarları arasında kalıyor. Bir partiye gir ve fikirlerini parti çatısı altında Meclis’te bütün dünyaya ilan et, dedim.” diyordu. Konuşmalarda ben, Korkut Özal ve Kaplan birlikte idik. Bu seçimlerde sadece Korkut Özal MSP’den kazanmıştı.”

Selahattin Yazıcı, “Almanya’da neden Kaplan’la birlikte oldunuz?” soruma şu yanıtı veriyor: “1984’te Almanya’ya geldiğimde, Türkiye’de politik mücadeleden bıktığım için Kaplan’la birlikte olduk. Kaplan, “Hiçbir gruba yakınlığımız, uzaklığımız yoktur. Gayemiz İslam’ı anlatmaktır. Bütün vatandaşlar bizim için birdir.” diyordu. Biz de, tam bizim aradığımız gibi bir hoca, diyerek çevresine girdik, yardımcı olmaya başladık. Benim gibi düşünenler ona yardımcı oldular. Ama kısa zamanda gördük ki dışarıdan görüldüğü gibi değil. Kendisinden başka, ailesinden başka herkese düşman. Kendisini Kur’an’ın üstünde gördüğü için 1986 yılının Eylül ayında yirmi iki hoca ve cemaatle birlikte ayrıldık. Ama bizim ayrılmamız onu etkilemedi. Çünkü tam o sırada Kenan Evren onun hakkında konuşmaya başlayınca dindarlar onun etrafında toplandı. Evren konuşunca bütün medya onunla görüşmek için hücum etti. Son olarak arkadaşlara şunu söyledim: Bu adamla uğraşılmaz. Çünkü devlet başkanlarıyla muhatap oldu. Sunni bir şekilde Müslümanların lideri gösterildi.”

Kendisi ile birlikte başını Kaplan’ın çektiği harekete katılan ve sonradan ayrılan hocaların çoğunun Milli Görüş’ten geldiği için tekrar oraya döndüklerini söyleyen Selahattin Yazıcı’ya, “Şeriat istiyor musunuz?” diye sordum? O da hiç tereddüt etmeden görüşünü açıkladı: “Dini eğitim gören hocalar, İslam devletinden yanadır!”

Cemalettin Kaplan hareketi, Almanya ve Avrupa’daki Türkiye çıkışlı büyüklü küçüklü İslamcı kuruluşlar ve akımlar için önemli bir gösterge idi. Çünkü, İslam Cemiyetler ve Cemaatler Birliği’nin (İCCB) sadece Almanya genelinde 98 camisi, 1200 müridi ve 3000 sempatizanı vardı. Ayrıca; Hollanda, Belçika, Fransa ve Avusturya gibi Almanya’ya komşu ülkelerde de bölge ‘emir’leri ve ‘mürit’leri bulunuyordu. Kaplan hareketinin bu ülkelerdeki her çıkışına karşı, yetkililerden ve kamoyundan gelen tepkiler İslamcı kuruluşlarca göz ardı edilmeyerek izleniyor; buna göre kendi stratejilerini belirlemekle birlikte takiye de yapıyorlardı. Kendi cemaatlerini tutmada elbette böyle yaklaşımları etkili oluyordu. Ayrıca; dini geleneklerine bağlı olarak yazılı ve sözlü eylemlerini dışa vurmada ortama uygun olarak temkinli davranıyorlardı. Aynını Alman Hükümeti de kendi çıkarları için yapıyor ve Kaplancıları kullanarak halkın ve yabancı kökenli emekçilerin üzerinde baskısını artırıyordu. İşte örnekleri:

Almanya Kaplancı hareketi seçimlerde nasıl kullandı?

Kaplancıların Köln’ü üs seçerek, hiçbir engelle karşılaşmadan Almanya’da 21 yıl sürdürdükleri çalışmaları Alman Hükümeti görmezlikten geldi, yıllarca oynanan oyunlara göz yumdu. Almanya’nın en lüks salonlarında, Nisan 1992’de Koblenz kentinde, Türkiye’den, Almanya ve Avrupa’dan katılan 1000 müritle Anadolu Federe İslam Devleti kuruldu. Devletin merkezi Köln’de idi. Devletin bayrağı yıllarca, Aralık 2001’de Kaplancı hareket yasaklanıncaya kadar Köln’ün merkezindeki Ulu Cami’nin önünde direkte yaz kış asılı kaldı. Almanya genelinde 1200 kişiye ulaşan Kaplan grubunun çoğunluğu Alman vatandaşı idi. Kaplan’ın birinci derecede yakınları arasında da Alman vatandaşı olanların oranı yüksekti. Metin Kaplan’ın iki kızı, bir oğlu Alman vatandaşı, eşi sığınmacıydı. Kaplan’dan sonra teşkilatta ikinci kişi olarak bilinen Kaplan’ın bacanağı Harun Aydın da Alman vatandaşı ve tıp öğrencisiydi.

Sözde devlete bağlı İslam Cemiyetler ve Cemaatler Birliği (İCCB), camilerde Almanya ve Türkiye düşmanlığı yapıldı, kâfirlere ölüm çığlıkları atıldı. Kimi camilerde Hicri yılbaşı gösterilerinde, oyuncak türünden olduğu söylenen silahlarla adam öldürme eğitimi düzenlendi. Alman yetkililer seslerini çıkarmadı. Cinayetler işlendi, faili meçhul kaldı. Gazeteci olarak bunları yazdığımız için Kaplancılar tarafından hedef gösterildik, tehdit edildik.

Almanya’da yoksulluğun, işsizliğin arttığı, sosyal hakların budandığı, toplumda huzursuzluğun geliştiği; sistemden kaynaklanan krizlerin büyüdüğü bir dönemde, bunlar olurken, Alman hükümetleri gerekçe olarak, kendi elleriyle besleyip büyüttükleri Kaplan ve çevresinin radikal eylemlerini, yabancıları da zan altında bırakacak şekilde gösterdiler, seçim dönemlerinde politik malzeme olarak kullandılar. Temel hak ve özgürlükler, zamanla alınmış sosyal haklar işte böyle kısıtlandı.

Haftalarca Almanya’da yazılı ve sözlü kitle iletişim araçlarında olduğundan fazla büyütülerek kamuoyuna yansıtılan, yüksek tirajlı kimi gazetelerde birinci sayfada manşetten verilen Metin Kaplan, Almanya’nın iç politikasında günün konusu olmaya devam etti. 12-13 Haziran tarihleri arasında yapılan Avrupa Parlamentosu seçimleri öncesi seçmeni kazanmak ve üzerinde tartışılan Göç Yasası’nı daha da sertleştirmek amacıyla, iktidar ve muhalefet partileri tarafından Kaplan, çıkar amaçlı olarak kullanıldı. Almanya’nın birinci derecede sorunuymuş gibi sürdürülen Metin Kaplan’ı sınır dışı etme tartışması, yıllarca devam eden Göç Yasası tartışmalarını iç güvenlik tartışmalarına dönüştürülmesini sağladı. Politikacıların bu konuda yaptıkları tüm açıklamalar, kamuoyunda bütün yabancılara potansiyel suçlu gözüyle bakılmasını çağrıştırdı. Köln Barosu avukatlarından Michael Murat Sertsöz, “Çıkarılacak göç yasasını sertleştirmek amacıyla Kaplan’ı kukla gibi oynatıyorlar. Bu konuda Sosyal Demokrat Parti (SPD) ile Hıristiyan Demokrat Birliği (CDU) birleşti. Yeni çıkacak yasaya göre şüphelenilen bir kişi iki yıl cezaevinde tutulabilecek.” diyordu.

Kaplancı hareket ancak görevini tamamlayınca yasaklandı

Eyalet Yüksek Mahkemesi Soruşturma Hâkimliği tarafından Metin Kaplan hakkında 23 Mart 1999’da tutuklama kararı çıkarılıyor. Federal Kriminal Dairesi görevlilerinin, özel timin ve Kuzey Ren Westfalya Eyaleti polis teşkilatının birlikte düzenlediği, Anadolu Federe İslam Devleti’nin merkezi olarak kullanılan Köln’deki binaya yüzlerce polis baskın yaparak Metin Kaplan’ı tutukluyor ve onun “cihat askerleri’’ dediği 40 koruyucusunu ise gözaltına alıyor. Almanya ve Avrupa’da Türkiye çıkışlı şiddet yanlısı şeriatçı akımların başını çeken Kaplancılara böylece ağır bir darbe vuruluyordu.

Bununla ilgili olarak, Almanya’nın Karlsruhe kentinde bulunan Federal Başsavcılığın yaptığı açıklamada Kaplancılar ilk kez terörist bir örgüt olarak nitelendirildi. Büyük operasyonun cemaate karşı olmadığını, hareketin başını çeken ve teröre ilgi duyan yöneticilere karşı olduğunu belirten başsavcılık açıklamasında, “Muhammed Metin Kaplan, Hilafet Devleti adındaki örgütün sorumlusudur. Bu organizasyon içinde kendi amacına hizmet edecek bir terör birimi oluşturmuştur. Almanya ve Avrupa ülkelerindeki emirliklerinin başında kendisi ve Köln’deki bu grup vardır. Her şeye bunlar karar verir. Üyeleri köktendinci İslam ve Sünni inançlıdır. Bu teşkilat Türkiye’de Kur’an esaslarına dayalı bir şeriat devletinin kurulmasını amaçlamaktadır. Kaplan, Alman Anayasası’nı ve hukuk düzenini de reddetmektedir.’’ deniyor.

Avrupa’daki Türkiye kökenli İslamcı teşkilatlara bakıldığında, Türkiye’de olduğu gibi beyin takımının Diyanet çıkışlı olduğu görülür. İmam hatip okullarında, ilahiyat fakültelerinde okurlar, Diyanet’te pratiklerini yaparlar; inanışları gereği yeryüzü onlardan sorulur. Bulundukları her yerde eyleme geçerler.

Cemalettin Kaplan 1991’de Köln Kapalı Spor Salonu’nda düzenlenen hicri yılbaşı toplantısında, Almanya ve Avrupa’nın çeşitli kentlerinden katılan 2500 taraftarına emirler yağdırıyor, onları terörize ediyor “İslam’ı insanlara üç kez anlatın, anlamazlarsa anladıkları dilde anlatın!” diyordu. “Vur de vuralım, öl de ölelim” sloganları arasında konuşmasının sonunu şöyle bağlıyordu:

“Bir tarafta tesbih, bir tarafta tetik çekeceksiniz!”

“Medresede ilmi öğreneceksiniz, tekkede tarikatı yaşayacaksınız, kışlada tetik çekmenin ilmini yapacaksınız. Müslüman bilecek, bir taraftan tesbih çekeceksiniz, bir taraftan da tetik çekeceksiniz. Buna kimse mani olamaz. Müslüman aynı zamanda bir askerdir. Hem öylesine bir asker!. Müslüman bir hocadır; medreseyi bitirmiştir. Müslüman tekke sakinidir; ya şeyhdir ya da mürüttir. Müslüman aynı zamanda bir askerdir ama, yarbaylar gibi asker değildir. Şeriati öğrenmiş, tarikatı hakkıyla yaşayan askerdir!”

Köln Ford Fabrikaları’nda işçi olarak çalışan fanatik bir Kaplancıyla görüşüyoruz:

İslamiyeti tüm yönleriyle kaç yaşında tanıdınız?

10 yaşımda tanıdım ama, eksik öğrenmişim. Tamamını Federal Almanya’da tanıdım. Bana her şeyi öğreten Cemalettin Hoca’nın vaazları oldu.

Federal Almanya’da İslamiyet’in şartlarını yeterince yerine getirebiliyor musunuz?

Mümkün değil. Kafirlerin içinde yaşıyoruz. Allan resulü de kafirlerin içinde yaşadı.

Şeriat düzeninden yana mısınız?

Tabii, o devletin kurulması için çaba harcamak her Müslüman için farzdır.

İslami görüşlerin devlet olması için ölüme hazır mısınız?

Evet!

Hocaların mektubu yaşanmış olayların bir kanıtı

1984’te Cemalettin Kaplan’la birlikte Milli Görüş’ten ayrılarak İslami Cemiyetler ve Cemaatler Birliği’ni kuran ve ilk başta Milli Görüş’ün yüzde 80’ini saflarına çeken hocalardan Selahattin Yazıcı (Bağdatlı eski müftü), Mustafa Özçelik, Mahmut Çolak, İbrahim Kaba, Ahmet Polat ve Alaattin Özdemir’in Kaplan’a yazdığı “Avrupa’da Bulunan Bir İlim Heyeti Tarafından Cemalettin Kaplan’a Yazılan Mektuptur” başlıklı ve 9.10.1987 Köln tarihli yazıda çok önemli açıklamalar da bulunuluyor. Hocalar, Kaplan’dan ayrıldıkları sırada yazdıkları bu mektupta, dışa yansımamış teşkilat içindeki tehlikeli gelişmeleri dile getiriyorlar; sadece Kaplancıları değil, Diyanet’ten Milli Görüş’e kadar uzanan, çelişkiyi ikiyüzlülüğü ve dinin nasıl kullanıldığını bir bir ortaya koyuyorlar. 19 konuyu içeren maddenin yer aldığı bu belgede, Almanya’daki İslamcı kuruluşların en uç noktasında olan, Ortadoğu ve Türkiye’ye uzanan kollarıyla şiddet eylemlerinin çekim merkezi haline gelmiş Cemalettin Kaplan’ın dünü ve bugünü irdeleniyor, Avrupa’da şiddete neden ve nasıl başvurduğu özetle şöyle anlatılıyor:

“Sayın Cemalettin Kaplan,

Uzun zamandan beridir yapmakta olduğunuz hatalarınıza gün geçtikçe daha yenilerini eklemektesiniz. Her hatanın arkasından ‘Yanlışımız varsa, alsınlar kalemi ellerine yazsınlar yanlışlarımızı’ diye meydan okumaktasınız. İslam’ın vakar ve izzetini düşünen birçok ilim ve fıkıh adamları ise sizinle, ciddiyetten uzak mevzularda cedelleşme zilletine düşmek istemediğinden, sizler meydanı boş bularak bu davranışınızla hem hata yapmaktasınız ve hem de Müslümanları hataya sürüklemek istemektesiniz.

Peşinize takılnış birtakım Müslümanları vebalden kurtarmak için yapmakta olduğunuz sayısız hatalarınızdan sadece birkaçını hatırlatmayı dini bir vecibe telakki ettiğimizden aşağıdaki hususları sizlere ve Müslümanlara açıklamayı uygun gördük. Şöyle ki:

30 yıl gibi uzun bir zaman T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı’nda görev yaptınız. Sonunda kendi rızanızla birinci dereceden tertemiz bir sicille emekliye ayrıldınız. Bunun mükafatı olarak da emekli ikramiyesini Ankara Elif Sitesi’deki daireye yatırdıktan sonra T.C. yeşil pasaportunu cebinize koyarak Avrupa’ya geldiniz.

30 yıllık hizmetiniz esnasında kıravatla dolaştınız. Son zamanlarda kıravat takmayan görevliler hakkında tahkikat açtınız. Bulunduğunuz bölge müftüleriyle İRŞAD ekipleri kurarak vatandaşları T.C. Devleti’ne itaata davet ettiniz. Avrupa’ya gelince de 30 yıl şevkle hizmet ettiğiniz T.C.’ye amansız düşman kesildiniz. Sizi müftülük makamından aşağı alınca, bu devlete hizmet etmenin, T.C. pasaportunu taşımanın bir küfür alameti olduğuna iddiya başladınız.

T.C. Diyanet teşkilatında çalışırken İbrahim Elmalı gibi nadide bulunur bir Diyanet reisinin görevden alınmasına ön ayak oldunuz. Dinyanet’te çıkardığınız fitne ile üst kademeyi birbirine kattınız. Merkezde ağırlığı elinize geçirince fahri açılmış ne kadar Kur’an kursu varsa hepsini bağlı bulunduğunuz Diyanet İşleri Teşkilatına bağladınız; devlet yönetimi altına girmeyenleri ise jurnallemek yoluyla kapattırdınız.

Avrupa’ya, Milli Görüş içerisindeki ihtilafları halletmek üzere gönderildiniz. Ne yazık ki ihtilafların halli şöyle dursun, cemaati iftiraka (parçalanmaya) sürekleyerek yeni camilerin açılmasına ve yeni cemaatlerin kurulmasına sebep oldunuz. Arkasından da açılan bu camilere ‘mescid-i dırar’ , cemaatlere de ‘küffar’’ fetvaları savurarak ölümlerine yalan fetvalar uydurdunuz. Bu mevzuda o kadar ileri gittiniz ki ‘Humeyni’nin selahiyeti bende olsa keserim bütün bu hocaların başını.’ diyerek cellat olmak bile istediniz. Zaten her zaman sizinle olmayan melek bile olsa onun küfrüne, beraberinde olan şeytan dahi olsa onun da sağlam bir Müslüman olduğuna fetva verecek kadar İslami ölçülerden uzak olduğunuz bilinmektedir.

Avrupa’ya geldikten sonra ilk karargâhınız olan Milli Görüş hakkındaki fetvanız ‘Milli Görüş’ten başka İslam cemaati, Milli Gazete’den başka İslami gazete ve Hicret mecmuasından başka da mecmua tanımam.’ dediniz. Sonraları ise bunları hep ters iddialarla iptal ettiniz. Bu da kâfi gelmeyerek, bu cemaati paramparça etmeye sebep oldunuz. Yine İslam’ı tekelinize alarak başladınız Müslümanlara kâfir ve mürted damgaları vurmaya ve yine başladınız aslı esası olmayan bir sürü yalan fetva uydurmaya.”

Hocaların mektubunda, Kaplan’ın İran’la ilişkiye girmesinin ardından nasıl değiştiğiyle ilgili yaşanmış karşılıklı örnekler şu satırlarda yer alıyor: “İran’a gidip geldikten sonra ne kadar ehl-i sünnet varsa hepsine karşı amansız düşman kesildiniz. Birçoğuna kâfir, kimine mürted ve diğer bir kısmına da münafık hükmü verdiniz. Bu konuda raporlar hazırlayıp birçok da yazılar yazdınız. Verdiğiniz konferanslarda cemaate, ‘İran’la Türkiye arasında harp çıkarsa, siz hangi ordunun yanında yer alacaksınız?’ diyerek sorular sordunuz. Cevabını da kimseyi beklemeden siz verdiniz: ‘İran ordusunun yanında, değil mi?’ Avrupa’da yaşayan bu milletin işçi evlatlarını baba ve dedelerine düşman hale getirdiniz. Vaazlarınızda, örnek olarak sahabeyi kiramı, dört mezhebin imamını değil, Humeyni’yi ve İran mollalarını misal verdiniz.

Türkiye’de müftülük yaptığınız yıllar boyunca Müslümanlardan hayır toplamak ve toplatmak suretiyle birçok cami ve Kur’an kursu ve Adana’da büyük bir Diyanet Vakfı sitesi yaptırdınız. Hatta para toplamayan hoca efendilerin sicillerini bile bozdunuz. Ancak; Türkiye’den Avrupa’ya cami ve Kur’an kursu yaptırmak üzere gelen hayırsever kardeşlerimize ‘Türkiye’de cami ve Kur’an kursu yaptırmak haramdır. Elimden gelse mevcut cami ve kursları yıkar bu rejimin elinden kurtarırım!’ diyecek kadar hem kendinizi ve hem de bu mevzudaki ayet ve hadisi şerifleri unuttunuz.”

Hocalar, Cemalettin Kaplan’ın Diyanet saflarında iken politikaya girdiğini ve miting meydanlarında neler söylediğinin de altını çizerek: “1977’de Milli Selamet Partisi (MSP)’nden aday oldunuz. Miting meydanlarında partinin en güzel dine hizmet aracı olduğunu ayet ve hadislerle süsleyerk Müslümanlara anlattınız. Ve böylece partinin meşruluğunu ümmete kabul ettirdiniz. Hatta o kadar ileri gittiniz ki, MSP’ye oy vermeyenlerin Amerikan ve Yahudi uşağı olduklarını parti toplantılarında açıkladınız. Fakat Avrupa’ya gelip de İran’a gittikten sonra partinin bir küfür düzeni olduğunu söylemeye başladınız. Bu sırada başka ayet ve hadisi şerifleri okumaya başlayarak partilerde hizmet eden milyonlarca Müslümanı kafir olarak ilan ettiniz.” diyorlar.

ESKİ KAPLANCILARIN İTİRAFLARI

İslam Cemiyetler ve Cemaatler Birliği yasaklandıktan, Metin Kaplan ve ekibi tutuklandıktan sonra itirafçılar çıkmaya başladı. Düsseldorf Eyalet Yüksek Mahkemesi’nde 8 Şubat 2000 tarihinde Kaplancıların yargılanması başladı. Berlin’de 7 Mayıs 1997’de işlenen Dr. Halil İbrahim Sofu cinayetiyle ilgili açılan davanın 4. oturumunda tanık olarak dinlenen eski Kaplancı Selim Erkovan, “Halil İbrahim Sofu’yu Metin Kaplan yok etmiştir.’’ dedi. Cinayete azmettirmekle ve bir suç örgütünün başında bulunmakla suçlanan Metin Kaplan, Hasan Basri G. ve Harun A.’nın hazır bulunduğu davada ifade veren Erkovan, Metin Kaplan’a biat etmeyerek kendisini halife ilan eden Sofu ile yakın ilişki içinde olduğunu söyledi. Erkovan, 1996’da Berlin’de Kaplancıların camisinde yapılan bir düğünde Metin Kaplan’ın yaptığı konuşmada, “Vallahi, billahi, tallahi ikinci halifenin boynu vurulacak.’’ dediğini ileri sürdü.

Berlin’den özel koruma altında Düsseldorf’a getirilen ve dört saat boyunca ifade veren 21 yaşındaki Selim Erkovan, 13 yaşında Kaplancıların arasına katıldığını, amaçlarının Türk devletini yıkmak ve yerine İran benzeri bir rejim kurmak olduğunu belirterek konuşmasını şöyle sürdürdü: “Kaplancıların Türkiye’de ‘Emir’leri var. Ama çok değil. İstanbul’da yapılan bir toplantıya ben de katıldım. Sudan, Çeçenistan, Afganistan gibi birçok ülkelerle sıkı ilişki içindeler. Amaçları sadece Türkiye’de değil, dünyada İslam devletini gerçekleştirmektir.’’ Erkovan, Mahkeme başkanının, Metin Kaplan’ın kişiliğiyle ilgili sorusunu yanıtlarken, “Hırçın, saldırgan bir karaktere sahip. Babası bizi dinlerdi. Bu emir veriyor, Olacak’ diyor. Onun ipleri Hasan Basri’nin elinde. Cemaatten toplanan paralarla altına 120 bin Marklık kurşun geçirmez Mercedes aldı.’’ dedi.

Yılda bir maaş hilafet vergisi

Hilafet devletinin parasal gücü ve işleyiş yapısı üzerine de bilgi veren Selim Erkovan, açıklamasını şöyle sürdürdü: “Halife Metin Kaplan’ın emri altında şûra var. Ama şûra üyelerinin hiçbir rolü yok. Metin Kaplan’ın söylediği olur. Onlar bir danışman gibidir. Almanya’nın çeşitli bölgelerinde emirlikler var. Bu mekânlarda Kaplan’ın halifelik makamı için özel yerler bulunur. Köln’deki halifelik genel merkezinde bir mahkeme var. Teşkilatın üyeleri arasında bir sorun olursa bu mahkemede yargılanır. Verilen kararlar kesinlikle uygulanır. Aylık üye aidatı 10 Mark’la 100 Mark arası değişir. Yıl sonunda bir maaş hilafet devletine vergi olarak ödenir. Ayrıca bağlı camilerden sürekli para toplanır. Benim katıldığım bir toplantıda 70 bin Mark toplandı.’’

Kaplancıların gelir kaynaklarının başında İslam ülkeleriyle olan ilişkilerinin önemli rol oynadığı da biliniyor. Hocaların Kaplan’a mektubunda bununla ilgili şu örnek ayrıntı yer alıyor: “Her sene olduğu gibi bu seneki hac mevsiminde de paraları başka kaynaktan ödenen kiralık hacı adaylarının hacca göndererek Mekke-i Mükerreme’deki hadiselere katılmalarını temin ettiniz. Sağ olarak dönen kiralık hacılardan birisi: ‘Biz oraya şehit olmaya gittik, amma nasip olmadı’ diyerek cehaletini ortaya koymuş oldu.”

Eski Kaplancılardan olan ve 1985’ten beri teşkilatta çalıştığını söyleyen Şahin Özbek’in bu konudaki açıklamaları oldukça çarpıcı. Özbek, İslami Cemiyetler ve Cemaatler Birliği’nden ayrılmadan önce 100 Mark aidat verdiğini, her ay gelirinin yüzde iki buçuğunu vergi olarak ödediğini ve her yıl da bir maaşını birliğe bağışladığını itiraf ederek “Para verdik, belamızı bulduk. Aramız açılınca bize karşı çete kurdular. Bu duruma Alman yetkililer el koymalı.’’ dedi. Teşkilatın İstişare Kurulu üyeliğine kadar yükseldiğini, bu nedenle cemaatten para toplamakla görevlendirildiğini söyleyen Özbek, yıllara göre ne kadar para topladığını şöyle anlattı:

“1992’nin sonunda 67 bin Mark, 1993’te 40 bin Mark, 1994’te 18 bin 600 Mark ve 1995’te ise ayrılıncaya kadar 13 bin 600 Mark’ı merkeze teslim ettim.’’ Kaplancıların, Müslüman’ı Müslüman’a düşman ettiğini, onların aslında İslam düşmanı olduğunu söyleyen Şahin Özbek açıklamasını söyle sürdürdü: “Bizi Türkiye’ye düşman ettiler. Köyüme izne gittiğimde babamın arkasında namaz kılmadım. Çünkü o Diyanetçiydi. Olaylar, gördüklerim benim gözümü açtı. Bundan sonra her şeyi Allah için yapacağım.”

KAPLAN ŞEYHÜLİSLAM’A,
ŞEYHÜLİSLAM KAPLAN’A BİAT ETMEDİ

İkisi de Diyanetçi, ikisi de siyasetçi, Erbakancı, ikisi de Almanya’ya yollandı, Avrupa Milli Görüş Teşkilatları’nı yola koymak, güçlendirmek için. Biri genel sekreter oldu, öteki fetva komisyonu başkanı. Gel git, bir zaman sonra aralarında ayrılık çıktı, gürültü patırtı başladı, İslamiyet’i daha iyi temsil etme, yayma ve dünya İslam devletini kurma iddiasıyla yollarını ayırdılar. Aralarındaki fark; biri bunu açık söylerken, öteki ise takiye yapmakla, ortaya çıkıyordu.

Bu defa biri halife oldu, öteki şeyhülislam. Kala kala kurulmadık bir İslam devleti kalmıştı bunda da ağır basan Kaplan oldu; Almanya gibi Hıristiyan bir ülkede İslam devletini kurdu. Tam anlamıyla din adına tiyatro oynanıyordu. Bu iyi bir güldürücü gerçek tiyatro oyunu olabilir, ama bir de biz işin içyüzüne bakalım:

Kadir gecesi nedeniyle Almanya’nın ve Avrupa’nın çeşitli kentlerinde Köln’ne gelen İslami giysiler içinde kadınlı erkekli yaklaşık 2000 Kaplancı iftar yemeğinden sonra Nippes yöresindeki 3200 metrekare büyüklüğündeki Köln Ulu Cami’de (kendi camileri) toplandılar. (Mart 1994)

Federe İslam Devleti’nin bayrağı göndere çekili, geçmişi ardiye olan tadilat yapılarak namaz kılınacak ve toplantı yapılacak hale getirilen caminin önünde toplanan başı sarıklı sivil görünümlü ‘askerler!’ hem sokağı kontrol altında tutuyor, hem de camiye gelenlerin tek tek üzerlerini arıyorlardı.

Caminin avlusuna kadar K-RP-479 plakalı siyah mersedesi ile gelen Kaplan’ı taraftarları “Ölmeye, ölmeye geldik, Kemalist düzeni yıkmaya geldik”, “Vur vur inlesin, Çankaya dinlesin.” sloganlarıyla karşıladılar.

Halifeliğin ilanı gecenin en büyük süprizi olarak duyruldu. Kaplan’ın yakını Ahmet Hoca tarafından okunan ilanın gerekçesinde, “Halife seçilmedikçe bütün Müslümanlar günahkârdır. Halifenin olmadığı dönem fitne dönemidir. Kur’an elde, peygamber önde, cami cemaati arkada, tek halifeye ihtiyaç vardır.” deniyordu.

1993 yılından beri dünya İslam hareketlerine Hilafet Devleti kurma ve halife seçme çağrıları yapıldığı halde kulak veren olmadığını, bu nedenle artık onların dünyayı kurtarmak için kurulan Hilafet Devleti’ne itiraz etme haklarının kalmadığını açıklayan Cemalettin Kaplan, “Beş kişinin ‘Evet!’ demesiyle halife seçimi yapılmış, nikâh kıyılmış, sadece ilan ve düğün merasimi kalmıştır.” diyerek oturduğu kürsüyü peygamber kürsüsü olarak ilan etti.

70 yıldır halifenin hasretini çektiklerini, Anadolu topraklarının kendilerinin olduğunu, şeriatın kuralları içinde savaşarak bu toprakları gâvurlardan geri alacaklarını söyleyen Kaplan, müritlerini alınan kararlara yüzde yüz uymaya çağırdı: “Fetvayı kabul etmemek insanı küfür ve şirke götürür.” dedi.

Kaplan’ın yolundan ayrılmayacaklarını, verdiği her görevi yerine getireceklerine yemin eden bölge amirleri, halifeliğin sembolü olarak Kaplan’a Kur’an’la kılıç hediye ettiler ve sıraya geçerek elini öptüler.

Halife olarak nerede yaşayacağı sorusu üzerine Kaplan “Mülk Allah’ındır. Nerede murat etmişse oradayız.” yanıtını verdi. Alman Hükümeti’nin kendi topraklarında bunu nasıl karşılayacağı sorusuna ise şöyle dedi: “Biz Allah’a sığınıyoruz. Almanların tepkisi ayrı meseledir. T.C.nin ve öteki devletlerin tepkisini göz önüne alırsak bir yere varamayız.”

Almanya Şeyhülislamı Ali Yüksel’in tepkisi

Almanya İslam Konseyi Şeyhülislamı ve Avrupa Milli Görüş Teşkilatları Genel Sekreteri Ali Yüksel, Cemalettin Kaplan’ın kendisini halife ilan etmesine tepki göstererek “Aslında ortada dikkate alınacak bir şey yok. Basında birçokları sayfalarını doldurmak için Kaplan’ın şahsında İslamiyetin aleyhinde hava oluşturmaya çalışıyorlar.” dedi. “Şeyhülislam olarak halifeyi tanıyacak mısınız?” şeklindeki sorumuza, hoca olayının kullanıldığını ileri sürerek şu yanıtı verdi: “İslam’ın çok mühim meseleleri bu gibi olaylarla gülünç hale getirilmemeli, Müslümanların önemli bir makamı olan halifeliğin tesiri zedelenmemeli.”

Peki, Ali Yüksel Almanya Şeyhülislamı olarak nasıl ortaya çıktı ve bundan beklentileri ne idi? Bielefeld kentinte Öztürk Gazetesi’ni çıkaran Gazeteci Adnan Öztürk’le yaptığı söyleşide Yüksel, bu makama nasıl getirildiğini şöyle anlatıyor (10.05.2008) :

“Almanya’da dini hizmet veren cemiyetler olmakla birlikte, Alman Devleti nezdinde İslam’ı temsil eden bir makam yoktu. Bu boşluk her zaman hissedildi. Bundan dolayı Almanya İslam Konseyi ile tanıştık. Bu konsey o zaman Bonn’daki Federal Parlemento’daki muhatap kuruluşlar kütüğüne kaydını yaptırmayı başarmıştı (1990). Muhatap kuruluş olarak kabul ediliyorlardı. Bizim dışımızda, üyeler arasında Araplar, Boşnaklar, ve diğer Müslüman kuruluşlar vardı. Yanılmıyorsam 27 kuruluş üye idi.

Hazır bulunmadığım ve sonradan katıldığım bir toplantıda beni Din Kurulu Başkanlığı’na seçmişler. Ve bunun da adını ‘Şeyhülislam Makamı’ olarak koymayı kararlaştırmışlar. Ben toplantıya katıldığım zaman itiraz ettim. Milli Görüş Teşkilatı’nda genel sekreter olarak görev yapıyorum, bu doğru olmaz. İkincisi; bu kurumu ‘Şeyhülislam’ diye adlandırmak da bence yanlış. Şeyhülislamlığı hafifletir, aşındırır, diyerek tereddütlerimi dile getirdim. Ama oradaki insanlar, bir kişi hariç bunun iyi bir şey olacağını ifade ettiler. Ve benim görevi kabul etmeme isteğimi hep beraber reddettiler. ‘Bu işe biz seni layık gördük. Olsun, o görevinin bu işe bir zararı yok, sen ilahiyatçısın. Geçmişte müftü olarak, vaiz olarak ve din bilgisi, ahlak dersleri öğretmeni olarak hizmet verdin. Bu işe layıksın.’ dediler. Biz de kabul ettik, arkadaşları kırmadık.”

Bu karardan sonra Ali Yüksel 1991’de Şeyhülislam ilan ediliyor, cübbe giyme törenleri yapılıyor. Aşağıdaki örneklerde de okunacağı gibi aradan 17 yedi yıl geçtikten sonra söyledikleri tam gerçeği yansıtmıyor. Amaç farklı; Ali Yüksel’in sözlerinin altında gizlenen şeriat düzeni özlemi.

Avrupa Milli Görüş Teşkilatlar Genel Sekreter Yardıcısı Hasan Özdoğan’la bu konu ile ilgili olarak görüşmemiz sırasında bana verdiği bilgiyi buraya aynen alıyorum: (7 Mayıs 1991)

“Almanya İslam Konseyi 1987 yılında Kuzey Ren Westfalya eyaletindeki Soest kasabasında kuruluyor. Aynı kasabada faaliyet gösteren İslam Arşivi Müdürü Salim Abdullah’ın ve İslam Kültür Merkezleri Birliği (İKMB)’nin girişimiyle kurulan Almanya İslam Konseyi, Federal Almanya’daki tüm İslam kuruluşlarını çatısı altında toplama amacıyla çalışmalarını yürütüyor. Ama bir zaman sonra, Salim Abdullah ile arası açılan İKMB, 1989 yılında bu kuruluştan ayrılıyor.

Bunun ardından başka bir gelişme oluyor; 1989 yılında Almanya İslam Konseyi’nin de içinde olduğu Hıristiyan İslam Birliği kuruluyor. Almanya İslam Konseyi yöneticilerine göre, bu birliğin kuruluşunun nedeni Hıristiyan Kilisesi’nin, Almanya’daki gelişen İslamiyet’i denetimi altında tutmak için. Bu nedenle Hıristiyan Kilisesi, Almanya İslam Konseyi’nin fazla etliye sütlüye dokunmadan, sesini çıkarmadan yerinde oturmasını istiyor ve dış ilişkilerini ise ancak; Hıristiyan İslam Birliği aracılığıyla sürdürmesinden yana ağırlığını koyuyor. Bu noktadan kaynaklanan sürtüşme bugün kopma noktasına kadar gelmiş durumda.”

Osmanlı kültürü Almanya topraklarında

Ali Yüksel’in Almanya Şeyhülislamı olduğu yıllarda, eski müftülerden Fikri Emanet de Avrupa Milli Görüş Teşkilatlar Kuzey Ren Westfalya Eyaleti Bölge Başkanlığı görevinde bulunuyor. Bu nedenle Milli Görüş’ün genel merkezindeki gelişmeleri yakından izleyen Fikri Emanet diyor ki:

“Bölge Başkanı olduğum için genel merkezin yaptığı icraatlarda yerine göre benim de görüşüm alınıyordu. Salim Abdullah’ın o konseyi kurmak için AMGT ile görüşmeleri oluyordu. Ama, açık söyleyim ben bu gidişatı beğenmiyordum. Salim Abdullah, Almanya’da İslam’ın temsil hakkını Milli Görüş’e alacak, diye teşkilatta ona önem veriliyordu.

Ben, şeyhülislam sözkonusu olduğu zaman Ali Yüksel’e, “Gelecekte bu tür görevler sana sorun olabilir. Çünkü böyle bir makamı üstlenmek demokratik bir toplumda çok yanlış olur.” demiştim. Ne yazık ki bu söylediklerim yerini bulmadı; sonu başlangıçta belli olan bir görevi verdiler ona.

Şeyhülislam demek ne demek! Tarihte olmuş geçmiş. Osmanlı kültürünü Alman topraklarında öne çıkarmak yanlıştı. Ali Yüksel bunun kendisi için güzel bir tanıtma ve reklam olacağını sandı. Sarık, cübbe giymesi de onu ümitlendiren bir girişimdi. Sonucunun ne olduğu ortada, fiyasko ile neticelendi; şeyhülislamlık önemini kaybetti. Alman makamları bu olaya sıcak bakmadı.”

Bu konuda önemli bir kaynakta, (Almanya Katolik Ruhani Meclisi Sekreterliği -Sekretariat der Deutschen Bischofskonferenz- tarafından ilk baskısı 1993’te, ikinci baskısı ise güncelleştirilerek 2003’te yayımlanan Almanya’da Hıristiyanlar ve Müslümanlar adlı belgesel yapıtta) Almanya şeyhülislamına bir başka açıdan yaklaşım yer alıyor. Bir Avrupa ülkesi olan Almanya’da bir Türkiye vatandaşının şeyhülislam olarak seçilmesi üzerine Atatürk anımsatılarak, Almanya ve Türkiye’deki İslamcı akımlara çok ince bir biçimde şöyle gönderme yapılmaktadır:

“Federal Almanya İslam Konseyi, Atatürk tarafından kaldırılmış olan şeyhülislamlık makamını 1990’lı yılların başında yeniden kurmuştur.

Bu makamın yerine Diyanet İşleri Başkanlığı’nı getirdi Atatürk. Şeyhülislam Osmanlı İmparatorluğu’nda en üst ve siyasi açıdan da en önemli İslam alimiydi. Şeyhülislam’ın ana görevi sultan halifenin yönetiminin İslam hukuku ile uyum içerisinde olmasını gözetlemekti. Bu görevi yerine getirmek için fetvalar, yani İslam hukuku ile bağlayıcı kararlar çıkarırdı.

Kurulan şeyhülislamlık makamı Almanya’da Müslümanlar arasında şu ana kadar pek kabul görmemiştir. Kuruluşu Almanya İslam Konseyi’nin dini-siyasi pozisyonlarıyla bağlantı içinde görülmektedir; ancak aynı zamanda Türkiye’deki laik devlet düzeni ile ilgili iç çekişmelerin Almanya’da İslam üzerindeki etkisini de ortaya koymaktadır.

Türkiye’de hilafetin kaldırılması ve laik düzene geçilmesi İslam tarihinde derin bir dönüm noktası oluşturmaktadır. Almanya’daki İslam’ın temsilcileriyle ilişkiler açısından, bununla ilgili çekişmelerin Almanya’da da ve Almanya’dan yönelerek de sürdürüldüğünün bilinmesi yararlı olur.”

ALMANYA’DA BELLİ BAŞLI TARİKATLAR

Tarikatın Arapça sözlük anlamı, aynı dinin içinde, tasavvufa dayanan ve bazı ilkelerle birbirinden ayrılan, Tanrı’ya ulaşma arzusuyla tutulan yollardan her biridir. Federal Almanya’da Türkiye kökenli İslamcı kuruluşlar arasında en yaygın olanlar içinde tarikatları da saymak gerekir. Bunlar arasında, 15 Eylül 1973’te tarihinde Köln’de ilk kuruluş olan İslam Kültür Merkezi, ardından 1979’da kurulan Cemaatin-un-Nur ve 1984’te harekete geçen Adıyaman-Menzil’e bağlı Dortmund yakınlarındaki Castrop-Rauxal yöresinde on dönüm arazi üzerine kurulu Nakşibendi Dergâhı.

Tarikatlar, Türkiye’den Federal Almanya’ya ve Avrupa ülkelerine önce işçi sevkiyle uzunca bir giriş süreci yaşadılar. Kırsal kesimden ve kentlerden bu ülkelere giden kendi topraklarından ve kültüründen uzaklaşmış özlem içindeki genç işçiler bu tür dinsel akımlar için kaynak oldular. 1980’li yılların ilk yarısından itibaren televizyon yayınları uzağı yakınlaştırdı, duyguları tetikledi; her eve her tür akımın girmesiyle tarikatlar yığınsallaşmaya başladılar. Camilerin açılması onları etkilemediği gibi tam tersine çekim merkezi oldu.

Çünkü tarikat şeyhlerine göre, Diyanet gibi kuruluşlar devlete bağlı olduğu için camilerde sadece namaz kılınır sonra cemaat serbest bırakılır. Öyle koyu Müslüman ve dindar yetiştirilmez gibi gerekçeler ileri sürdüler. Tarikatı savunanlardan kimileri bunu sulandırılmış devlet dini olarak kabul ettiler. Emekli müftü. N. Y. tarikatların ve tarikat mensuplarının söylediklerini şöyle dile getiriyor: “Şeyhi olmayanın şeyhi şeytandır. Şeytandan yakasını kurtaramaz, denir. Her fırsatta bu gibi sözler döne döne anlatılır. Anlayacağınız, iki ayaklı evliyalarımız vardır. Müridin başı sıkıştıkça bundan yardım istenir, şeyhin gölgesine sığınmak zorunlu hale getirilir.”

“İslam Kültür Merkezleri Birliği ve Şubeleri Hakkında Bilgi” başlıklı teşkilatın çıkardığı belgede “Süleymancılık” deyimine tepki gösterilerek, “Hareketin Müslümanlara verdiği hizmeti çekemeyenler tarafından ‘Süleymancılık’ uydurmasını yaymışlardır” deniyor. Hareket, Federal Almanya, Hollanda, Belçika, Fransa, Danimarka, Avusturya, gibi Avrupa’nın çeşitli kentlerine yayılmış durumda. Ancak; İKMB adıyla değil, çeşitli adlarla çalışan birliklerin olduğu yine kendi kaynaklarında belirtiliyor.

İKMB’nin eski Genel Sekreteri Avukat İbrahim Çavdar’dan edindiğim bilgiye göre; Federal Almanya’nın 16 eyaletinde teşkilatın birer bölge başkanı, 280-300 cami ve şube ile bunlara bağlı 21 bin üyesi var. Bu kadar da sempatizanın olabileceği tahmin ediliyor. Teşkilatta görev yapan hoca, bunun gibi birçok alanda maaşla çalışan 450-500 kadar da uzmanları bulunuyor İKMB’nin.

Merkezi Köln’de bulunan, Köln Sulh Hukuk Mahkemesi’nde 6851 numarada tescilli İKMB’nin yazılı belgesinde teşkilatın dünü ve bugünü ile ilgili şu bilgiler yer alıyor: “Önceden müstakil dernekler halinde faaliyet gösteren İslam Kültür Merkezleri, 19 Haziran 1980 tarihinde “İslam Kültür Merkezleri Birliği” adı ile bir çatı altında birleşmişlerdir.

Bugün, İslam Kültür Merkezleri Birliği şubelerinde istihdam edilen hocalar, bilhassa Almanya’da doğup büyüyen, Alman okullarını bitirip gayet güzel Almanca konuşan ikinci nesilden, iyi bir din eğitimi görmüş genç kadrolardır. Bu kadro, her türlü problemin üstesinden gelebilecek bir kapasiteye sahiptir.”

Adı geçen belgede kuruluşun cami ve şubelerinde en önemli eğitimin din eğitimi olduğu belirtilerek “Din eğitimi, Kur’an’ı okuyabilmek için önce Arap alfabesini öğrenmekle başlar. Buna paralel olarak Kur’an’dan; ibadetlerini ifa etmekte lüzumlu olan kısa süreler ezberletilir. Arap alfabesini ve temel İslam bilgilerini öğrenenlere arzu ettikleri takdirde Arapça ve İslami ilimler öğretilir. İbadet lisanının sadece Arapça olduğunu da burada belirtmek gerekir.” deniyor.

Tarikatları devlet kuruyor

İKMB’nin Türkçe ve Almanca yazılı tanıtım belgesinde siyasi partilerden uzak durduklarını şu tümce ile açıklıyorlar: “İslam Kültür Merkezleri Birliği, tüzüğünde yazılı gayesine uygun bir şekilde her türlü parti politikasından uzak olarak faaliyet göstermiştir. Böylece yanlış anlaşılmaya mahal olabilecek hususlardan şiddetle kaçınmak suretiyle, sadece Müslümanların dini ihtiyaçları ile alakalı problemlerin çözümü sağlanmıştır.”

Berlin’de yaşayan İlahiyatçı, Gazeteci Rüştü Kam’a göre, tarikatları Türk devleti kuruyor; hangi partide kullanacaksa orada kullandığını belirterek şu örneği veriyor: “İslam Kültür Merkezleri Birliği’nin bağlı olduğu Süleyman Hilmi Tunahan talebelerinin “Süleymancılar”ın oy verdiği parti önce Demirel idi, daha sonra ANAP oldu. Şu anda ise iki partiye oy veriyorlar; AKP ve MHP. Bunlar hiçbir zaman Erbakan’ın kurduğu partilere oy vermediler.

Her tarikatın kendine göre bir disiplini, dersleri vardır. Bunlar olmazsa tarikat olmaz. Bu bir yoldur. Yolun ucu herhangi bir partiye çıkabilir. Yürüyenler ve yollar değişiktir. Yürütenler aynıdır; aynı merkezden yürütürler!..”

Küçük yaşta ailesi onu Almanya’ya götürüyor, eğitimini bu ülkede tamamlıyor. Uzun yıllar İKMB’nin cemaati arasında aktif çalışanlardan biri olmuş, konuştuğum genç. Gördüklerinden, uygulamalardan sıkıntılı, dertli. Şeyhlerin Türkiye’de olduğu için cemaatlerin Türkiye’ye bağlılığından yakınarak diyor ki:

“Cemaat eskisi gibi değil, çok değişti. Almanya’da eskiden bilgiye susamış bir kitle vardı; şimdi bu yok. Eskiden gurbet vardı, şimdi gurbet yok. Eskiden Türkiye’den gelen bir hoca ilgi odağı olurdu, şimdi böyle bir şey yok.

Şimdi hocalardan kimileri 20-25 yıl önceki konuşmaları yapıyor. Dini açıdan, pedegojik açıdan yanlış olan birçok konu konuşuluyor. Gençler eğitimlerini burada görmüşler, hocaların söyledikleri onları yeterince etkilemiyor. Camilere entelektüel insanlar az geliyor. Onları dışlayan bir ortam var. Buna karşı cemaatin tepki gösterme şansı yok. Gençler uzak kalarak reaksiyon gösteriyorlar!

Tarikatların Türkiye’den idare edilmesi,

Almanya gerçeğine uygun değil!

Almanya bu bağlılığı uzun süre götürmez. Almanların bir atasözü var: ‘Zamanla gitmeyen, zamanla gider!..’

Yıllarınızı vermişsiniz bu yolda. Ne dersiniz, İKMB’nin partiler üstü olduğunu söyleyebilir miyiz?

Hayır, bir önceki seçimlerde resmi teşkilat ANAP’ı destekledi. Ahmet Arif Denizolgun (Süleyman Hilmi Tunahan’ın torunu M.G.) bakan oldu, kardeşi Denizolgun AKP’yi destekledi. Bu partinin Kurucular Kurul Üyesi ve İstanbul Milletvekili oldu. Teşkilat serbest bırakılmadı.

Hangi nedene dayanarak serbest bırakılmadı?

Tarikat geleneğinde itiraz olmaz. Şeyh vardır, mürit vardır. Ona bağlı oluyorsun. O manevi yönden geliştiriyor. Süleyman Efendi’den sonra gelenler şeyh değil, üstat değil. Tarikat geleneğinden geldikleri için itiraz edilecek yerde de itiraz edilemez. Bu teşkilatta kavga, vurma kırma olmuyor. Tepki şekli uzak kalmakla olur. Bir dönem İKMB’nin Avrupa sorumlusu olan Emekli Subay Nurettin Akman AKP Ankara İl Başkanı oldu. Nurettin Bey’le birlikte yönetim kadrosu önemli ölçüde değiştiriliyor, yaşlı kesimin yeniliklere direnmesi sonucu.

Türkiye’nin çeşitli kentlerinde binlerce müridi olan “Zaman İslamiyet fedaisi olmak zamanıdır!” diyen Saidi Nursi’nin Nurculuk akımı 1970 yıllardan başlayarak, Federal Almanya’daki işçilerimiz arasında da görülüyor. 1971 yılında Münih’te yayımlanan “Avrupa Nur Talebeleri” imzalı bildiride şöyle deniliyor: “

“Sizleri, Nur Risalelerini bulup okumaya davet ediyor ve kahraman bir müfessirin, Bediüzzaman Saidi Nursi’nin İslamiyet’e olan hizmetlerini ve her zaman işittiğiniz Risale-i Nur ve ‘Nurculuk’ dersi almak üzere evet sizleri, sizler için açılan Münih Medresesi’ni Nur Risalelerini mütalaya çağırıyoruz. Geliniz, dinleyiniz, sual sorunuz ve okuyunuz. Sonra düşününüz, karar veriniz.”

Yine aynı yıllarda Berlin’de “Üniversiteli ve İşçi Genç Mücahitler” başlığı altında yayımlanan bildirinin ön yüzünde ay yıldız ve silah fotoğrafı bulunuyor. Bildirinin sonunda “Dalgalandıkça manen münkirler kahroluyor, yırtarak zulmeti Nur ordusu geliyor.” cümlesi yer alıyor.

Münih’te çıkarılan tarikata çağrı bildirisinin bir benzeri, bundan tam 40 yıl sonra, yani 2010’da Barla Medresesi Mannheim adıyla açılan medresenin duyurusunu okuyoruz: “Risale-i Nur Dershanemiz yaklaşık 7 ay önce açıldı. Mannheim şehrinin Hochstatt bölgesinde bulunmaktadır. Her cuma akşamları 14-25 yaş arası yaklaşık 40 kardeşimizle gençlik dersleri olmakta, bu vesile ile Nurlar bu bölgede neşrolunmaktadır.

Cuma derslerimiz vesilesi ile çok hoş mutlu sohbetler olmakta Kur’an hakikatlerinin Risale-i Nur vesilesiyle insanlar üstündeki tesirini bilmüşahade görmekteyiz. Derslerimizde öncelikle nurlardan bir parçayı dönerli olarak okuyoruz. Daha sonra paragraf paragraf okuyarak mütalaa ediyoruz. ‘Risale-i Nur’un hocası yine Risale-i Nur’dur’ kaidesiyle takip ettiğimiz bu sistem insanlar üstünde çok güzel tesirler uyandırmakta ve derste herkesi hep aktif tutmaktadır.”

Cami cemaati yok Risale-i Nur var

Federal Almanaya’daki Nurcuların merkezi Köln’de. Başkanı bu kente oturan Rüştü Ülker. Öğretmen Ülker’le, iki katlı muntazam döşenmiş teşkilatın binasında görüşüyoruz. Odalardan biri Saidi Nursu’nun çeşitli boyutlarda kitaplarıyla dolu. Medreseye gelenler onların deyimi ile “Nur talebeleri” gece gündüz bu kitapları okuyorlar!.. Dönüp tekrar tekrar okuyorlar. Saidi Nursi’nin yazdıklarını belleklerine, bir daha çıkmayacak şekilde yerleştiriyorlar. Ya sonrası? İşte bunu açıklamıyorlar. Saidi Nursi’ye bağlı kalarak şeriat yaşamını yaşamak amacıyla “İslamiyet fedaisi olmak!”

Rüstem Ülker, 1970’lerden bu yana işçilerimiz arasında İslamiyet’in gelişmesi için konferanslar düzenlediklerini, yoğun çalışmalar yaptıklarını açıklayarak şunları söylüyor: “Bizde cami cemiyeti gibi hoca yok; Risale-i Nur vardır. Yani Nurculuk hareketinde esas Kur’an tefsiri olan Saidi Nursi Hazretlerinin yazdığı Risale-i Nur külliyatı okunur. Bunu okuyan kimseler hataları varsa düzeltirler. Almanya’da imana, dine karşı yapılan hücumların etkisi altında kalan gençlerimizi Risale-i Nur kitaplarıyla imana kavuşturmaya çalışıyoruz.”

1979 yılında “Cemaatin-un-Nur” adı altında Alman dernekler yasasına göre resmen kurulduklarını söyleyen Rüstem Ülker, Federal Almanya’da medreseleri olmayan kentlerde Diyanet İşleri Türk İslam Birliği’ne bağlı camilerde çalıştıklarını belirtiyor. 30 medreseleri, 800 üyeleri ve 5000’den fazla sempatizanları var.

Kendi içinde bölünerek beş gruba ayrılan Nakşibendi Tarikatı’nın Federal Almanya’da yaşayan Türkiye kökenliler arasında en yaygın olanı Adıyaman Menzil Dergâhı. Bunlar, Adıyaman’ın Kahta ilçesine bağlı Menzil köyünde 1970 yılında dergâhın kurucusu, uzun yıllar Suriye’de yaşamış Şeyh Abdulhakim el-Hüseyni geleneğine bağlı. Bu nedenle Menzilciler olarak tanınırlar. Bununla birlikte Menzil Dergâhı, Suriye’de gelişen Halidiye kolunun izleyicisi konumundadır.

Adıyaman Menzilci Nakşilerin Federal Almanya’daki merkezi Kuzey Ren Westfalya eyaletinde Dortmund yakınlarında. Geniş bir arazi üzerine kurulan tarikat merkezi tam teşkilatlı. Cami, kadınlar bölümü, yemekhane ve kahve, kitaplık, yiyecek satan dükkânlar, doktor tedavi odası, Kur’an kursları için sınıflar, geceleyecek konuklar için yataklar ve araba park yerleri.

Menzilci Nakşilerin Federal Almanya’ya gelişi 1958 yıllarından başlıyor. Uzunca bir süre ayrı örgütlenmeye gitmeyerek, var olan camilerin içinde kalıyorlar, tarikata üye kazanmaya çalışıyorlar.

Abdulhakim el-Hüseyni’nin ölümünden sonra yerine geçen oğlu Şeyh Muhammed Raşit Erol tarafından, 1978 yılında Türkiye kökenli işçiler arasında tarikat çalışmalarını bir düzene sokmak amacıyla, Emekli Yarbay Mehmet Ildırar’ı kendi vekili olarak Federal Almanya’ya yolluyor. Adını kısa süre içinde, dinine bağlı Türkiyeli işçiler arasında duyuran ve Allah’a çok yakın insan olduğuna inanılan Ildırar, Hamburg, Münih, Berlin, Frankfurt, Köln, Hannover gibi büyük kentlerde aynı ad altında tarikatın şubelerini açıyor.

“Allah, ‘Savaşıp Almanya’yı neden Müslüman etmedin?’ diye soracak!”

Federal Almanya’daki dergâh sayıları 55. Mürit sayıları 1000 dolaylarında. Tarikat bağlantısı olmadan dergâhlara gelip gidenlerin sayısı ise 1300 kadar. Belçika, Hollanda, Avusturya ve Fransa gibi ülkelerde de kuruluşları var.

Nakşiler, şeriatın özünü oluşturan ana öğelerine ve emirlerine harfiyen uymaya özel önem gösterirken, koyu bağnaz, aşırı mistik eylemleri benimsemekle dikkatleri çekerler. Türkiye’nin yakın tarihinde Nakşiler politikacıları avuçlarının içine almakla yetinmediler, şeriat devleti özlemi içinde siyasi partilerin içine ahtapot gibi yayıldılar, tepelere kadar tırmandılar. Özal Hükümeti döneminde, Dortmud yakınlarında tarikat merkezinde görüştüğüm bir mürit şunları söylüyordu:

“Bugün bizim hükümet kurulu. Allah ve Hz. Peygamber dünyayı yönetiyor. Türkiye’de Özal Hükümeti altın gibi. Özal, her söylediğini kendinden söylemiyor. Ona ruh yoluyla emir veriliyor. Refah Partisi oyu bekliyor ki seçilsinler de hükümet kursunlar. Beklesinler bakalım; onların başı derttten kurtulmaz.”

Menzilcilerin en büyük bu dergâhında, her cumartesi günü düzenlenen toplantıya, Federal Almanya ve komşu ülkelerden kadınlı, erkekli yüzlerce mürit mallarıyla, canlarıyla katılıyorlar. Kurulan yer sofralarında yemekler yenir. Bağdaş kurup halka oluşturarak zikrederler. Rabıta düzenine geçilir. Kalplerini Adıyaman Menzil’deki şeyhin kalbiyle bağlama eylemini gerçekleştirirler. Bu sırada coşanlar, kendilerinden geçenler şuursuzca takla atarak, yerde bağdaş kurup oturanlar arasında koşarlar ve sözsüz sesler çıkarırlar!.. Bu seansın bitiminde, kürsüsünde oturan Emekli Yarbay Ildırar konuşmasını yapar. Bu konuşmalarında müritlerini dünyadan koparmaya uğraşır. “Yaşarken ölmeyi ve tekrar dirilebilmeyi yapabiliyorsanız gerçek tarıkatçısınız” der. Bu eylem pazar sabahı saat dörde, beşe kadar sürer.

Adayaman Menzil Şeyhinin 1979 yılında Federal Almanya’ya atadığı vekillerden biri de Feyruz Kurtluk idi. Kurtluk, Duisburg kentinin, Türkiyelilerin yoğun yerleşim merkezlerinden biri olan Hamborn yöresindeki Menzil Dergahı’nın uzun yıllar hocalığını yapıyor, çevrede muskacı hoca olarak da tanınıyordu. Birinci kuşak işçilerden oluşan dergâh yönetimi, aralarında çıkan bir anlaşmazlık sonucu hocanın işine son veriyor. Hoca boş durmuyor, muska yaptırmaya gelenleri kabul ediyor, evini dergâh gibi kullanıyordu.

Türkiye’de 28 yıl hocalık yaptığını, 5 yıl Kur’an kursu öğretmeni olduğunu, İstanbul’da çeşitli camilerde dini konuşmalarda bulunduğunu, 30 yılı aşkın bir zamandır da tarikatın safında olduğunu, dergâhta konuşmamız sırasında anlatıyordu.

Araştırmama devam ederken, bir dengine getirip konuşmayı evinde yapmak ve ev yaşantısını da böylece yakından izlemek istiyordum. Ama bu olanağı bulamadım. Her defasında bir gerekçe göstererek kabul etmiyordu. Yaşlıydı ama, kurnazdı! Evi arı kovanı gibi giren çıkan belirsizdi. Danışmak ve muska yaptırmak isteyenler sıraya giriyordu.

Feyruz Kurtluk elimden kurtulamayınca telefonla konuşmaya razı oldu. Telefonun bir ucunda o, bir ucunda ben. Aramızdaki uzaklık 200 metrelik küçük bir sokak boyu. İlk sorumu soruyorum:

Bir süredir sizinle tanışıyoruz bu nedenle sorularımdan rahatsız olmadan yanıtlayacağınızı düşünüyorum; siz ne dersiniz?

Sorun evladım sorun. Allah’a şükürler olsun.

Size “Nakşiciler” denmesinin ne olduğunu bir de siz anlatır mısınız?

Kalbine Allah’ı nakşedene ve bizim tarikata inanana denir. Tarikat kalplere muhabbet verir. Kalplerdeki kötülükler silinir, Allah’ın ve Muhammed’in aşkı doğar. Bir şeyhin kapısına gidip terbiye görmek çok önemlidir. Şeyhler Allah’ın sevgili dostları olduğundan Allah bunlara bildirir. Onlar da terbiye görmek, ilim öğrenmek için gelenlerin kalplerine nur verir.

Tarikatta olan biri ne yaparsa tarikattan uzaklaştırılır?

Şeyhine karşı çıkar onu kötülerse, açıktan zikir yaparsa, biz de zikir gizlidir, açıktan üç defa ‘Lailahaillallah’ derse tarikattan düşer.

Tarikata giren nasıl bir sorumluluk altına taşıyor?

Allah ne emrettiyse onun sorumluluğunu taşır. Nikâh altındadır!

Federal Almanya’daki Türkiye kökenliler dini görevlerini yeterince yerine getirebiliyorlar mı?

Allah bilir, buna bir şey diyemem. Kur’an’a göre Müslüman Türk milletinin burada çalışması mecburi değil. Çünkü vatanları var. Oradan kovulmuş değiller. Kendi kendilerine çok para kazanmak hırsı ile geldiklerinden Allah’ın kanununa ve Kur’an’ın hükmüne göre “Ne yapalım gâvurun memleketi bize namaz kıldırmıyorlar.” derlerse günahtan kurtulamazlar. Namazlarını kaza etmeleri gerekiyor. İnsan namazını nasıl kazaya bırakır? Allah bunu soracak. Ve diyecek ki: “Sen neden savaşıp Almanya’yı Müslüman etmedin?” Bu da olmayacağına göre, biz burada buna muvaffak olamayacağımıza ve adamların vatanına gelip harp ilan ederek Müslüman olun diyemeyeceğimize göre, o zaman namaz kılabilecekleri işlere girmeliler.

Sizin tarikatta 7 tane halife olduğunu, şeyh vefaat ederse yerine bunlardan birinin geleceğini söylüyorsunuz. Halifelerin seçimi nasıl oluyor?

101 bin defa ‘Allah’ derler ve bütün nefislerini terbiye ederler. Yani dünya ile yarı ilişkileri kesilir. Onlar çok mübarek insanlardır. Bugünün şartlarında onlar gibi olmak çok zor. Bu şartları yerine getirenleri şeyh halife olarak tayin eder.

Antalya’da yaşıyor. Almanya’da müritleri var. ‘Düşünce hareketi’ gençler üzerinde etkili.

Karadenizliler; kıyafet ve sakallı olmakla tanınan grubun lideri Osmanoğlu, cemaati olan Ali Haydar’ın yerine geçiyor. Almanya’da Karadenizliler arasında müritleri var.

Kadiriler

«Prof. Dr.” Haydar Baş

Kadiri Şeyhi Hayri Baba’nın 1979’da ölümünden sonra onun yerine geçen Haydar Baş’ın dört eşi olduğu söylenir. Meltem ve Mesaj TV kurulduktan sonra Almanya’da Karadenizliler arasında yayılmaya başlıyor.

Rüstem Ülker

Cemaatin Nur

Merkezi Köln’de olan Nurcuların, Duisburg, Münih, Berlin, Hamburg gibi kentlerde zikir mekânları bulunuyor.

Mahmut Usta Osmanoğlu

İsmail Çetin

ALMANYA’DA NAKŞİBENDİCİLER

TARİKATLAR

(Konyalı) Ölünce oğlu yerine geçiyor. Nakşibendi tarikatının en büyük grubu. Bahariye Kumaş Fabrikası’nın sahipleri. Kendilerini ehli sünnet olarak tanıtırlar.

Emekli Yarbay

Mehmet Ildırar

Adıyaman Menzil

Almanya merkez olmak üzere Avrupa’da en güçlü hareket. Merkezi Dortmund/ Castrop-Rauxal’da on dönüm arazi üzerine kurulu. Almanya sorumlusu emekli yarbay Mehmet Ildırar.

Mustafa İslamoğlu

(Kayserili) Herhangi bir tarikata bağlı değil. Almanya’da müritleri

evlerde toplanarak kitabını okuyorlar. Hilal TV’yi dinleyerek çoğalıyorlar.

Musa Topbaş

Kendisini halife ilan eden Metin Kaplan’ın
Düsseldorf Eyalet Yüksek Mahkemesi’nde yargılandığı sırada,
mahkeme önünde Kaplancılar namaz kılarken, 1997.