Bugünkü Sendikal Hareketin Temelleri

İ.Sabri Durmaz

DOĞA BASIN YAYIN

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Blv. Kamerhatun Mah. Alhatun Sk. No: 25 Beyoğlu / İstanbul

T: 0212 255 25 46 F: 0212 255 25 87

www.evrenselbasim.com - info@evrenselbasim.com

Evrensel Basım Yayın 463

Bugünkü Sendikal Hareketin Temelleri

İ.Sabri Durmaz

© Evrensel Basım Yayın 2012 - Sertifika No 11015

YENİ BİR SENDİKAL HAREKET GELİŞİYOR

Sermaye yıkıcı bir
propaganda yürütüyor

Sermayenin propaganda merkezleri, değişik sözlerle aynı fikri yayıyorlar: Sendikalar bitti, sendikacılık bitti, sendikal hareket öldü!

Sendika bürokrasisi, sermaye ideologlarının sureti haktan görünerek öne sürdüğü bu tezleri bir yakınmaya dönüştürerek yineliyor: “Sendikaları bitirdiler, sürekli üye kaybediyoruz, yapacak bir şey kalmadı, özelleştirme tamamlandığında sendika diye bir şey kalmayacak!”

Sermayenin propaganda merkezlerinden yayılan ve sendika bürokrasisi tarafından “meşruiyet” kazandırılan bu yıkıcı propaganda; sınıf içinde sendikalaşmaya yönelik eğilimleri caydırmayı olduğu kadar, sınıftan yana sendikacıları, ileri işçileri ve kamu emekçilerini, devrimci demokrat kesimleri etkilemeyi, bu saflarda moral bozukluğuna yol açmayı hedefliyor. Doğrusunu söylemek gerekirse, sermaye bu amacında hayli yol aldı ve bu kesimleri de yaydığı yıkıcı fikirlerle etkiledi.

İşçi ve kamu emekçisi sendikalarında görev yapan pek çok sendikacı ve mücadelenin önünde yer alan işçi ve kamu emekçisi, özellikle hareketin alçalış dönemlerindeki ritmine bakarak, sermayenin bu “psikolojik savaş harekâtı”nın etkisinde kaldı; sendikal hareketin bugünü ve geleceğine dair umutsuzluk yayılmasında katkıda bulundular, bulunuyor.

Sendikal hareket bir yığın hareketidir ve her yığın hareketi gibi, zaman zaman yükselip, herkesi kapsayan bir dalgaya dönüşür, zaman zaman ise “yaprak kıpırdamayan” bir karakter gösterebilir. Bu yüzden de böyle bir hareketin değerlendirilmesi, günlük iniş çıkışlara göre değil, belirli dönemi kapsayan sınıf hareketinin karakteri ve eğilimleri göz önüne alınarak yapılabilir. Bu özellikler göz önüne alınmadan yapılacak değerlendirmeler hayal kırıklıkarına ya da aşırı iyimserliklere yol açabilir, açıyor da.

Bugün yürütülen propaganda; besbelli ki; ’90’ların başında, uluslararası sermaye merkezli sendikaların, hatta işçi sınıfının bittiği, artık sınıflara dayanan bir hareket döneminin sona erdiği, insan hakları, kadın hakları, çocuk hakları gibi kısmi taleplerin etrafında örgütlenmenin geçerli olduğu, ama işçi ve emekçi sınıfların ortak talepler etrafında birleşemeyecek kadar sınıf niteliklerini, bütünlüklerini kaybettiği doğrultusundaki propagandanın bu günkü devamıdır. Bu propaganda, milyonlarca gencin sendikasız, sigortasız en ilkel koşullarda üretim yapan sanayi sitelerindeki atölyeler ve organize sanayi bölgelerindeki fabrikalarda çalışmaya zorlandığı koşullarda; bunların örgütsüz, sendikasız olmalarına dayandığı kadar, var olan sendikaların yönetimini ele geçiren sendika bürokrasisinin, yasalar, patronlar ve hükümetin uygulamaları karşısında sessiz bırakarak sendikaları yıkmasına destek olmaları gibi gerçeklere dayanıyor.

Bu çerçevede, var olan durumu saptamak ve gerçeğin bütününü görebilmek için şu iki tespit önem kazanıyor:

1- Sendikalar, sürekli bir üye kaybı süreci yaşamaktadır. Örneğin, Türkiye’de, özelleştirmenin de hızlanmasına bağlı olarak, pek çok sendika üyelerinin önemli bir kısmını kaybetmiştir. Pek çok sendika şubelerini kapatmakta, “küçülerek” ayakta durmayı tercih etmektedir. Dahası sendikalar (siz bunu sendika bürokrasisi anlayın), işçi yığınlarını saflarına katarak ayakta kalmak yerine patronlar ve hükümetlerle uzlaşarak, işçileri daha ucuza satarak ayakta kalmayı tercih etmektedirler.

2- Yüzbinlerce küçük ve orta boy hatta büyük işletmeye dağılmış 5 milyon dolayında, büyük çoğunluğu genç bir işçi kitlesi sendikasızdır. Var olan sendikalar bu işyerlerindeki işçileri örgütlemek için hiçbir çaba içinde değildir. İşçiler, kendi gayretleriyle sendikalı olma çabaları ise, sendika bürokrasisinin ilk fırsatta onları patronlara satmasıyla sonuçlanmaktadır.

İşte bu yaygın örgütsüzlük ve sendika bürokrasisinin uygulamaları; var olan sendikaları tahrip ederken, işçiler arasında sendikalaşma eğilimine darbe vurmaktadır. Bu durum, sermayenin propagandacılarının, sendikaların işlevinin bittiğine, işçilerin sendikasızlığı tercih ettiğine, sendikaların sendika yöneticilerinin geçim kaynağı olmaktan öte bir işe yaramadığına dair yıkıcı propagandasına malzeme yapılmaktadır.

Bugün Türkiye’de 5 milyonu aşkın işçinin sendikasız çalışmaya zorlandığı, var olan sendikaların bu işçileri örgütlemek bir yana örgütsüz işçi yığınlarının sendikalaşmasının önünde engel oldukları, sendikaların sürekli üye kaybı içinde bulundukları, giderek üyesiz sendikalar durumuna gelme süreci yaşadıkları; dahası işçiler, patronlar ve hükümet karşısında sendikaların beş paralık itibarlarının olmadığı bir gerçektir. Ama bunlar gerçeğin sadece bir yanıdır. Gerçeğin bütünü ise bu görünen yandan çok daha önemlidir ve geleceği belirleyen eğilim de, bugün, mücadeleye emeğin dünya görüşü açısından bakmayanların göremediği mücadeleci bir sendika hareketinin, başlıca kapitalist ülkeler başta olmak üzere, bütün dünyada boy vermeye başladığıdır. Bütün dünyada olduğu gibi, Türkiye işçi sınıfı ve kamu emekçileri içinde de mücadeleci, gerçek anlamda kitlesel bir sendika hareketi çok daha net bir biçimde kendisini ortaya koymaktadır.

Gelişen sendikal hareketin dayanakları

Almanya, Fransa, İngiltere gibi başlıca kapitalist ülkeler başta olmak üzere kapitalist dünyada sendikalar, 1950’lerden itibaren, sosyalizmin dünya ölçüsünde kazandığı prestijin üstünde ve “sosyal devletin” şemsiyesi altında bir sendikacılık olarak şekillendi. Bu dönem, devletle bütünleşen sendika bürokrasisinin, bütün önceki dönem boyunca, kazanılan yasal ve fiili hakları, bir mirasyedi gibi har vurup harman savurdukları bir dönem oldu. Sendika bürokrasisi, sendikal mücadeleyi düzen sınırları içinde tutmayı asli görev olarak benimsedi. Adeta devletin yüksek bürokrasisi muamelesini gören sendika bürokrasisi, devlet ve hükümetlerin kendilerine biçtiği bu role uygun davrandılar.

Zaman içinde bunlar, sendika tüzüklerini de sendika bürokrasisinin çıkarlarına uygun olarak değiştirdiler. Hükümetlerin ekonomi programları bu sendikacıların özenle gözettikleri bir kılavuz oldu.

Bu dönem, Türkiye’de de “siyaset dışı” ya da “partiler üstü sendikacılık” dönemi oldu. DİSK’in kuruluş dönemindeki işçilerin inisiyatifinde gelişen sendikal eylem dönemi bir yana bırakılırsa, çeşitli iddialarla ortaya çıkan bütün sendika konfederasyonlarının sistemle uzlaşmayı esas alan, sınıf mücadelesini reddeden bir sendikacılığı esas aldıklarını söylemek gerçeği ifade etmek olur.

“Bitti”, “Dibe vurdu”, “İflas etti” denilen sendikacılık; işte bu sistemle bütünleşen, sendika bürokrasisinin kontrolü altında, işçiyi dışlayan sendikacılıktır. Başka bir söyleyişle, her gün üye kaybeden, küçülen, son darbenin özelleştirme ile vurulmasına hazırlanılan sendikalar sendika bürokrasisinin tahrip edip birer bürokratik kurum haline dönüştürdüğü yapılardır.

Ancak sendika bürokrasisinin hain tutumuna karşın son 10 yıldır, en gelişmiş kapitalist ülkeler dahil dünyada yoğun bir işçi hareketi gelişmektedir. Fransa, Almanya, Belçika, İsviçre gibi gelişmiş kapitalist ülkelerde son 50 yılda görülmemiş bir işçi hareketi yükselmektedir. Yüzbinlerce işçi, sendika bürokrasisinin barikatını yıkarak sık sık meydanlara çıkmakta, dünyanın pek çok ülkesinde grevler, direnişler birbirini izlemektedir. Üstelik bu eylemler, geçmişte olduğundan farklı olarak, sendika bürokrasisini bir tarafa iterek ya da onları da sürükleyerek gerçekleştirilmektedir. İşçiler, kendi talepleri doğrultusunda, zaman zaman hükümetleri zor durumda bırakan, istifa etmeye zorlayan düzeyde eylemlere başvurmaktadır. Kısacası, dünya işçi sınıfı hareketini derinden etkileyecek bir biçimde Avrupa işçi sınıfının ana kitlesinin yoğun biçimde katıldığı bir eylemler dönemi yaşanmaktadır. Bu, dünya işçi sınıfı için büyük ve doğru değerlendirilmesi gereken bir olanaktır. Ve sermayenin kazanılmış haklara saldırısı süreceğine göre, önümüzdeki yıllarda bu hareketliliğin, zaman zaman temposu düşse bile, süreceğini söylemek gerçeği ifade etmek olacaktır.

Son 10 yıllık dönem, Türkiye işçi sınıfı ve emekçileri için de son derece önemli kitle eylemlerine sahne oldu. ’89 Bahar Eylemleri, Zonguldak ve metal işçilerinin grevleri, ’90’ların başında sadece Türkiye işçi sınıfı için değil, Yeni Dünya Düzeni’nin “İşçi sınıfı bitti” çığırtkanlığına da ağır bir darbe oldu. İşçi sınıfının ana kitlesi eyleme geçerek, sendika bürokrasisinin devletle en çok bütünleşen, en gerici kesimlerini de peşinden sürükledi. Sonraki yıllarda da yüzbinlerce işçi; yasal grevler, direnişler ve büyük sokak eylemlerine katıldı. Bu süre içinde ANAP hükümeti ve DYP-CHP koalisyonu işçi eylemlerinin yarattığı sarsıntıya dayanamayıp yıkılan hükümetler oldu. Denebilir ki; son 10 yıl, 1960’lı ve ’70’li yıllardaki eylemlerle kıyaslandığında işçi sınıfımızın daha yoğun bir biçimde eylemlere katıldığı bir dönem oldu.

İşçi sınıfının açtığı yoldan yürüyen kamu emekçilerinin sendikalaşma hareketi, bu yıllar boyunca, kendi yolundan yürüdü ve sendikal hareketin yeni bir bileşeni olarak kendisini kanıtladı. Daha önceki yıllarda görülmemiş biçimde kamu emekçileri yasal engellere rağmen sendikalarını kurup yüzbinlerle ifade edilen kitlesellikle örgütlendiler. Taleplerini, büyük gösterilerle, fiili grevlerle ifade ederek meşruiyetlerini dayattılar.

Öte yandan son 10 yıl içinde sanayi siteleri ve organize sanayi bölgeleri, ülkenin her yanında boy verdi. Yaklaşık 5 milyon işçi bu işletmelerde, ancak ortaçağ kölelerinin koşullarıyla kıyaslanabilecek koşullarda çalışmaya zorlandı. Ve ülkenin her yanındaki bu işletmelerde ‘3 S’ diye ifade edilen; sendika, sigorta, sekiz saatlik işgünü mücadelesi ile birlikte işten çıkarmalara, kötü çalışma koşullarına, düşük ücrete karşı sayısız direniş ve eylemlere başvurdu. Bu direnişler, Gaziantep-Ünaldı’da doruğuna çıktı.

Geçtiğimiz yıl 20 bin Ünaldı işçisi, bir aylık bir grevle, taleplerini önemli ölçüde kabul ettirdi. Ünaldı’da zirvesini bulan bu mücadele, ülke sathına yayılmış olarak sürmektedir. İşte son 10 yıl içinde, Avrupa merkez olmak üzere, bütün ülkelerde benzer taleplerle gelişen işçi hareketi, uzlaşmacı sendikacılığa karşı gelişen sendikal hareketin dayanağıdır. Sendika bürokrasisinin tasfiyesi ve sendikaların gerçek işçi sendikaları hüviyetini kazanması için bu yığınsal hareketlenme son derece önemlidir.

Ülkemizde de son on yıl içinde, sendikalı işyerlerindeki sınıfın ana kitlesini de hareketlendirerek gelişen eylemler, yükselen sendikal hareketin dayanaklarından birisini oluşturmaktadır. Bugün sendikalı işçilerin sayısal bakımdan beş katını bulmuş ve her tür haktan yoksun olarak sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerinde çalışmaya zorlanan genç işçi kitlesinin hak mücadelesi, günümüz sendikal hareketinin diğer dayanağını oluşturmaktadır. Bugünkü sendikal hareketin üçüncü ayağı ise; kamu emekçilerinin sendikal hareketidir.

Son 10 yılın sendikal hareketinin özellikleri

Uluslararası planda sermaye, işçi sınıfının ve emekçi yığınlarının kazanılmış haklarını geri almayı, sermayenin uluslararası yeniden yapılanmasının ön koşulu olarak görüyor ve bu alanda saldırısını kesintisiz olarak sürdüryor. Özelleştirmeyi, taşeronlaştırmayı, esnek çalışmanın yöntemlerini yaygınlaştırmayı, bu amacına varmak için belli başlı yöntemler olarak kullanıyor. Bu girişimler; işçilerin sosyal haklarının kısıtlanması, işgüvencesinin ortadan kaldırılması, 8 saatlik iş gününün ilga edilip “kuralsız çalışma”nın yaygınlaştırılması gibi sınıfın yüzlerce yıllık mücadelesinin kazanımlarının ortadan kaldırılması olarak gelişiyor.

Avrupa ülkeleri başta olmak üzere bütün dünyada; son 10 yılın sendikal mücadelesi, sermayenin bu saldırısı karşısında bir tepkiyi merkezine alan bir tarzda ilerliyor. Sendika bürokrasisi, kimi zaman “İşimizi koruyalım”, kimi zaman “Ülkemizin ekonomik gelişmesi için fedakârlık edelim” sloganları etrafında, sermayenin dayatmalarına boyun eğilmesini istiyor. Hükümetlerle işbirliği içinde sendika bürokrasisi, “yeniden yapılanmanın sancısız yapılması” için elinden geleni yapıyor: İşçilere, çağın gerçeklerini görmesini, gelecekte daha iyi iş ve çalışma koşullarına sahip olabilmesi için bugün haklarından fedakârlık etmesini öğütlüyor; hükümetlerle ve patronlarla saldırı planlarının yapılmasına katkıda bulunuyor, sendikaların yönetiminde bürokrasinin egemenliğini sağlamlaştıracak yeni önlemlere başvuruyor.

Sermayenin saldırısı, sadece işçi sınıfını hedef alan bir tarzda gelişmiyor. Saldırı, işçi sınıfını merkeze koyan ama tüm emekçi kesimlerin kazanılmış haklarına yönelik saldırı olarak da gelişiyor. Eğitim, sağlık, enerji, ulaşım gibi temel toplumsal hizmet alanlarında girişilen özelleştirme ile bütün emekçi sınıfların yaşama-çalışma koşulları kötüleştiriliyor, servetin bütün kamusal hizmetlerin tekellerin elinde toplanmasına yönelik bir süreç işletiliyor.

Uluslararası sendikal hareketin son 10 yıllık sürecine yakından bakıldığında şu özellikleri saptayabiliriz:

1- Sendikal hareket uluslararası karakterde gelişen bir seyir izlemektedir. Burada sözünü ettiğimiz uluslararasılık, sadece sermayenin ve işçi sınıfının uluslarası karakteri olduğuna dayanan genel bir uluslararasılıkla sınırlı değildir. Güney Kore’den ABD’ye, Rusya’dan Güney Afrika’ya, hemen bütün ülkelerde neredeyse aynı somut talepler etrafında gelişen bir sendikal hareket anlamında uluslararasıdır. Örneğin, Türkiyeli ve Taylandlı işçinin işgüvencesi ve 8 saatlik işgünü talebi, 10 yıl önce böyle bir derdi olmayan İsviçreli, Fransız, Alman işçinin de başlıca talebi haline gelmiştir. Birkaç ayda bir Paris’in sokaklarını, meydanlarını dolduran işçiler ile Ankara’nın Kızılay’ındaki işçiler aynı talepleri haykırmaktadır.

2- Bütün ülkelerde işçi sınıfının örgütlü kesimlerini içine alan mücadele; kapitalizm tarihi boyunca kazanılmış, yasalara geçmiş hakların savunulması temelinde gelişirken, sınıfın örgütsüz kesimleri için sendika, sigorta, iş güvencesi, sekiz saatlik işgünü talebi gibi en temel hakların kazanılması mücadelesi olarak gelişmekte, işçi sınıfının bu iki kesimi arasında somut talepler etrafında bir talep ortaklığına doğru ilerlemektedir. Bu, sınıfın bu iki kesiminin birleşmesi ve kaynaşması bakımından son derece önemli bir gelişmedir.

3- Son 10 yılın sendikal hareketi içinde sendika bürokrasisi, zaman zaman hareketin başında, zaman zaman ayak sürüyerek de olsa, içinde görünse de, hain rolünü oynamaya devam ediyor.

Sendika bürokrasisinin bu rolünün her gün, mücadele içinde daha çok açığa çıkması, kendiliğinden de olsa, hareketin sendika bürokrasisini de hedef alan tarzda geliştiğini gösteriyor. İki yıl önce, Fransız CGT’sinin tüzüğündeki “sınıf mücadelesi” kavramını tüzükten çıkarmaya niyetlenip, yükselen hareket karşısında bundan vazgeçmek zorunda kalması ya da Almanya’da, geçtiğimiz yıl, DGB içinde; “Sınıf mücadeleci bir sendikacılık mı yoksa piyasa koşullarına uygun bir sendikacılık mı?” tartışmasının açılmak zorunda kalınması, hareketin sendikal bürokrasi içinde yol açtığı kargaşanın derinleşeceğinin göstergesidir. Ya da Türkiye’de Mustafa Özbek, Faruk Barut gibi, sınıf diyenin dilini koparan sendika ağalarının, son yıllarda “sınıf mücadelesi”, “işçi sınıfı” lafını ağızlarından düşürmemeleri, sendikal hareketin bürokrasiyi sarsmaya başladığının ifadesi olarak değerlendirilebilir.

4- Kapitalizmin tarihi boyunca işçiler, sınıf hakları için mücadeleye atıldıklarında burjuva toplumunun diğer toplumsal kategorileri tarafından yalnız bırakılmışlardır. Bu yüzden de işçi hareketi, ancak siyasal talepler için bir mücadeleye evrildiğinde diğer ezilen kesimlerle birleşme şansı bulmuştur.

Bugün bu durumda konjonktürel bir değişitklik söz konusudur. Çünkü, uluslararası sermayenin saldırısı, bir tek “yeniden yapılanma” planının parçası olarak, özelleştirme, örgütsüzleştirme, esnek çalışmanın yaygınlaştırılması, işgüvencesinin ortadan kaldırılması olarak, sadece imalat sanayinde değil, bütün hizmet alanlarında, hatta köylülük içinde de kazanılmış hakların ortadan kaldırılmasına yönelmiştir. Bu yüzden işçi sınıfı hareketi, kapitalist sistemin diğer emekçi katmanlarından destek almak, onlarla yakın ittifaklar kurmak imkânına sahip olmuştur. Kamu emekçilerinin işçi sınıfı hareketine paralel gelişen eylemleri, köylülüğün kazanılmış kimi haklarına yönelik getirilen sınırlamalara karşı başkaldırıları, işçi sınıfının hak mücadelesinde bu toplumsal kesimlerle dayanışabileceğinin açık göstergeleridir.

Türkiye’de sendikal hareketin başlıca özellikleri

Türkiye’de sendikal hareketin yeni bir ivme kazanması, 1989 Bahar Eylemleri’yle başladı. Dünyada işçi sınıfının “sınıf niteliğini kaybettiği” iddiasının en yüksek perdeden propaganda edildiği günlerde, Türkiye işçi sınıfının ana gövdesinin ülkeyi sarsan eylemlere girişmesi, bir yandan sendikal harekette yeni bir dönemi açarken, öte yandan sermayenin ideolojik saldırısının karşısına dikilenlere de önemli bir silah sağladı. 1990’ların başından itibaren de kamu emekçileri, Bahar Eylemleri’nin açtığı yoldan ilerleyerek mücadeleci bir sendikacılık anlayışı temelinde kendi sendikalarını kurmaya girişti.

Sendikal hareketin bu iki başlıca bileşeni bütün zaaflarına karşın, son 8 yılda kitle mücadelesi adına ne varsa ona damgasını bastı.

Son 5 yılda ise; sayısı hızla artan sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerindeki genç işçilerin, işten çıkarmalar, sendika, sigorta, sekiz saatlik iş günü mücadelesi eklendi. Böylece, sendikalı işçilerin ’89’da başlattığı sendikal mücadele süreci, kamu emekçileri ve her tür haktan yoksun koşullarda çalışmaya zorlanan milyonlarca genç işçinin katılımının yolunu açan gelişmelerle üç bileşeni olan bir süreç olarak ilerledi.

Yüzbinlerce işçinin sık sık sokaklara indiği, son sekiz yıl içinde, sendika bürokrasisinin yüzü de iyice açığa çıktı. Sendika bürokrasisi, çoğu zaman eylemin başında görünmesine karşın hareketi hep arkadan hançerleyen, işçiyi yeniden işinin başına döndürmek için entrikalar çeviren bir işlev üstlendi. Sermayenin sendikal harekete yönelik saldırılarını da destekleyen sendikal bürokrasi, kendi bindiği dalı kesen özelleştirme ve eşel mobil gibi uygulamaları desteklemekten geri kalmadı. İşçinin her hareketlenmesinden paniğe kapılan sendika bürokrasisi, sendikal faaliyet ve sendika genel kurullarını sadece kendilerini yönetimde tutacak mekanizmalar olarak kullanarak, sendikal hareketi bozuşturucu, yozlaştırıcı bir rol oynadı. Özelleştirme karşısında sürekli kan kaybeden sendikaları; geniş işçi yığınlarının örgütü olarak canlandırmak yerine antidemokratik sendika yasaları, tüzükler ve entrikalarla kendi keşanelerine çevirme süreci olarak bugüne gelen sendika bürokrasisi, iç çatışmalarla da sendikaların itibarını sıfırlamaya yöneldi.

Sendikal hareket içindeki ileri işçi kesimleri; bu çelişkiyi, sendika şubeler platformları, (İstanbul sendika Şubeler Platformu, Kocaeli Sendikalar Birliği, İzmir Sendika Şubeleri ve Temsilciler Platformu vb. örgütlenmelerle aşmaya çalıştı. İstanbul İşçi Sendika Şubeleri Platformu başta olmak üzere bu platformlar zaman zaman sendikal hareketin önünü açmada önemli bir rol oynadı.

Bütün dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de sermaye, sendikaları elbette tümüyle ortadan kaldırmak istemiyor; onları “demokrasisinin bir nişanesi” olarak sistemin kurumları olarak muhafaza etmek istiyor. Ama, güç ve itibar kaybetmiş, işçilerle bağlantıları kesilmiş kurumlar olarak muhafaza etmek istiyor. Sözleşmelerin eşel mobile bağlanması, özelleştirmenin ilerlemesine bağlı olarak bu amacına yaklaşıyor. Kısacası, işçilerin yüz binlik kitleler halinde hak alma mücadelesine katıldığı, grevlerin, direnişlerin, sokak gösterilerinin birbirini izlediği, işçi hareketinin hükümetleri sarsıp istifaya zorlayacak boyutlara vardığı bir dönemde sendika bürokrasisinin yönetimindeki sendikalar sürekli güç kaybetti, daraldı, hükümet, patronlar ve işçiler nezdinde sürekli itibar yitiren kurumlar oldu.

Bu genel çerçeve içinde son sekiz yıllık sendikal hareketin ana özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

1- ’89 Bahar Eylemleri’ni bir başlangıç olarak alırsak, son sekiz yılda, Türkiye işçi sınıfı, önceki herhangi bir sekiz yılla kıyaslanmayacak kitlesellikte eylemlere başvurmuş, sınıfın ana kitlesinin hareketlendiği bir sendikal eylem dönemi yaşamıştır.

2- Sendikal eylem, geçmiş dönemlerden farklı olarak sadece sendikalarda örgütlü işçilerin eylemiyle sınırlı kalmamış; son yıllarda hızla artan sanayi sitelerindeki büyük çoğunluğunu genç işçilerin oluşturduğu 5 milyon dolayındaki işçinin önemli sayılacak kesimleri de çeşitli eylemlerle hak alma mücadelesine atılmış, bu alanda küçümsenemeyecek bir birikim ve az çok deneyim kazanmış bir işçi kesimi oluşmaya başlamıştır.

3- Bu dönem boyunca; kamu emekçileri de bütün yasal ve idari baskılara karşın kendi sendikalarını kurmuşlar; kamu emekçilerinin yüzde 20-25’lik bölümünü bu fiilen kazanılan sendikalarda örgütlemişlerdir. Böylece sendikal hareket geçmiş yıllarda bulunmayan çok önemli bir müttefik kazanmıştır.

4- ’89 Bahar Eylemleri ve sonrası eylemler içinde genç bir sendikacı kuşağı ortaya çıkmış; bu kuşak ’92 ve ’94’te olmak üzere iki kez tırpanlanmış; kitlesel işten çıkarmaların başlıca hedefi olmuş, sendika bürokrasisi tarafından sendikal mevzilerden tasfiye edilmeye çalışılmıştır. Ancak buna rağmen bugün son sekiz yılın mücadelesinin deneyimlerini taşıyan ileri işçiler kuşağı, sınıf hareketinin önünde yer alabilecek bir pozisyonu koruyabilmiştir. Özelilkle mücadelenin kabardığı dönemlerde bu kuşak, sendikal hareketin içinde önemli bir rol oynayabilmekte, kendisini kimi zaman şube yönetimlerinde kimi zaman temsilciliklerde ifade edebilmektedir.

5- İstanbul İşçi Sendika Şubeler Platformu başta olmak üzere, başlıca sanayi merkezlerindeki sendika platformları dönemin sendikal mücadeleye müdahale araçları olarak olumlu bir rol oynamış, bugün ve bugünden sonrası için de önemli bir mücadele merkezi olma özelliklerini taşımaktadır.

Bu olumluluklara karşın, Türkiye’de sendikal hareket son derece olumsuz ve tehlikeli etkiler altındadır.

Sendikal hareketin başlıca zaafları

Hiç kuşkusuz sendikal hareketin bugün yakınılan bütün zaaflarının kaynağında, Türk-İş’in kuruluşundan beri şahsında temsil olunan; reformcu, uzlaşmacı sendikacılık anlayışının sendikal hareket üstündeki tartışılmaz egemenliğidir. Bu anlayış üstünde şekillenen sendika bürokrasisi başlıca sendikaların yönetimini ele geçirmiştir. Daha baştan, sendikaların kuruluşu sırasında uluslararası reformcu sendikacılık merkezlerinin teorik ve pratik desteği, hatta CIA, İnteligence Service (İngiliz Gizli İstihbarat Servisi) gibi uluslararası casusluk merkezlerinin içinde at oynattığı kurumlar olarak biçimlenen sendikalar, reformcu bir okul olarak işlev görmüş, mücadelenin öne çıkardığı işçi önderleri, sendikal bürokrasi ve akıl hocaları tarafından eğitilerek, kısa zamanda sendikal bürokrasinin birer elemanı durumuna getirilmiştir. Sendikal bürokrasinin sunduğu nimetleri reddedenlerin çok büyük çoğunluğu ise, patronlarla işbirliği içinde, bir biçimde, bu bürokratik çark tarafından ezilmiş, tasfiye edilmiştir.

Sendikal bürokrasi, varlığının devamını “aktif sendikacı”, “pasif yığınlar” ayırımı üstünden garantiye almayı amaçlamıştır. Bu yüzden de eylemler ne kadar kitlesel olursa olsun; her şey ne döndüğü kimseye sızdırılmayan kapalı kapılar arkasındaki pazarlıklarla bitirilmiş, patronlar ve hükümetle varılan anlaşmalara işçileri “razı etmek” sendikal faaliyetin asli unsuru olarak gösterilmeye çalışılmıştır. Bu, “razı etme” işinde sendikacılar, patronlar ve hükümetlerden tam destek görmüş, “razı olmayanlar” ve mücadeleye önderlik edenler işten atma, karakol vb. ile tehdit edilmiştir. Çalışma ve sendika yasalarının antidemokratik ve sermaye yanlısı düzenlemeleri, sendikaların yöneticilere sınırsız yetki veren tüzükleri sendika bürokrasisinin gelişmesi ve işçiler karşısında “yenilmez” görünen bir güç olmasında bürokrasinin diğer bir dayanağı olmuştur.

Sendika bürokrasisinin sendikayla bu derece özdeşleşmiş görünmesi, milyarlarca sendikasız işçinin sendikalara girmesinde caydırıcı bir etki yaratmış, sözleşmelerin satılması, işçi üstünde sendika bürokrasisinin ikinci bir baskı merkezi olarak rol oynaması, işyerlerindeki sendikalaşma faaliyetlerinin çoğu zaman sendikacılar tarafından yokuşa sürülerek engellenmesi, hatta sendikal mücadeleye önderlik edenlerin işten atılması için patronlarla işbirliği yapılması gibi eylemler sendikaların güç ve itibar yitiminin başlıca nedenlerinden olmuştur.

Öte yandan sendikal çark; sendika yöneticilerinin ücretlerinin ortalama işçi ücretinin üç-beş kat üstünde olmasına, sendikal bürokrasinin el altından ve sendika imkânlarını kullanarak büyük servet edinmesine olanak verecek biçimde kurulmuştur. Bu, işçi yığınlarının gözünden kaçmayan bir gerçek olmuş, bu durum sendikalara ve sendika yöneticilerine güveni sarsmıştır. Zaman zaman patronlar ve hükümet yetkilileri de, işçi yığınlarına, “sendika ağaları sendikaların malını çar çur ediyor, patronlara sizi satıyor” diyerek bu durumu istismar etmiş, işçiler arasındaki birliği bozma faaliyetinde sendika bürokrasisinin bu durumunu kullanmayı ihmal etmemiştir.

Sendikaları bugün dağılma noktasına getiren süreci belirleyen diğer sorun da kuruluşundan itibaren sendikaların “partiler üstü sendikacılık” ya da “siyaset dışı sendikacılık” anlayışının tartışılmaz ilke olarak kabul edilmesi olmuştur. Aslında daha kuruluşundan itibaren sendikalar bütün burjuva düzen partileriyle içli dışlı olmuşlar, hükümetlerin dış ve iç politikasının başlıca destekçileri rolünü oynamışlardır. Pek çoğu, CHP, AP, MHP gibi partilerden milletvekili, bakan olmuş; hatta sendikalar, cunta hükümetlerine bakan vermişler ama bunları siyasetle uğraşmak olarak görmemişlerdir. Ama burjuva siyasetin çirkefine boyunlarına kadar battıkları halde işçilere “aman siyasetle uğraşmayın, sendikaları siyaset dışı tutalım” öğüdü vermeyi sürdürmüşlerdir. Açık ki, sendika bürokrasisinin “dışında” ya da “üstünde” olunması gerek dediği siyaset burjuva siyaseti değil, işçi sınıfının kendi siyasetidir ve bugün de sendika bürokrasisi, Emeğin Partisi’ne karşı aynı düşmanca tutumu sürdürmekte, değişik düzen partileri ile ise içli dışlı olmaya devam etmektedir. Bu ikiyüzlü tutum, bir yandan sendikaları hak mücadelesinde geri plana iterken, öte yandan işçiler karşısında sendikaların itibar kaybetmesinin bir unsuru olmuştur.

Sendikal hareketin diğer bir sorunu da, sendikal bürokrasinin oluşmasını destekleyecek biçimde hazırlanan çalışma yasası, sendikalar yasası ve antidemokratik sendika tüzükleridir.

Sendikal eylemin en önemli ayağı olan TİS son derece karmaşık bir süreç olarak düzenlenmiş; ayrıca işyasası, grev yasası gibi yasalar işçi hareketini tam bir zapturapt altına alacak biçimde prosedürlere bağlanmıştır. Bu durum, mücadelenin önüne kendi başına bir engel olarak çıkarken, sendikalara hukukçu, ekonomist vb. adı altında burjuva uzmanların, danışmanların sendikalara doldurulmasının yolunu açmıştır. Bu durum sendika bürokrasisini besleyen ek bir kaynak olarak rol oynarken, aynı zamanda sendikalarda bu uzmanların etkisini artırmış, çoğu zaman seçilmiş sendikacılar “uzmanlar”, “danışmanlar”, “baş danışmanlar” tarafından çekilir çevrilir hale gelmiştir. Bu durum, sendika yasalarının iş yasasının, grev yasasanını demokratikleştirilmesi görevini sendikal hareketin en önemli görevleri arasına sokmaktadır.

Yukarıda sözü edilen zaaflar sendikal örgütlenmenin var olduğu alanlarda sendikal hareketin temel zaaflarıdır.

Sendikasız işçi kesimi ve
kamu emekçisi alanında zaaflar

Sendikal hareketin diğer iki önemli ayağı olan kamu emekçileri sendikal hareketi ve sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerinde çalışan örgütsüz işçiler alanında yükselen sendikal mücadelenin de kendisine has zaafları var.

Ülkenin hemen bütün sathına yayılmış sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerinde, sendikasız, sigortasız, asgari ücret civarında bir ücret dayatmasıyla günde 10-16 saat çalışmaya zorlanan işçiler arasında da sendikal mücadelenin giderek yaygınlaştığını, istikrarsız da olsa sınıfın bu genç ama sayısı 4-5 milyonu bulan bu büyük kitlesinin hak alma mücadelesinin yaygınlaştığını belirtmiştik.

Sanayi siteleri ile organize sanayi bölgeleri, çalışma koşulları ve işletme büyüklüğü bakımından farklılık gösterse de az çok örgütlenmenin gerçekleştiği nispeten büyük işletmeler dışında kalan onbinlerce işyerinde mücadelenin sorunları birbiriyle çok yakındır.

Bu alanda mücadelenin başlıca zaafı, bu çalışma alanına sermaye tarafından dayatılmış koşullardan gelmektedir. Genellikle bu alanda işçiler, belirlenmiş bir iş aktiyle çalışmıyorlar. Üretim, sipariş üzerine ve fason çalışmanın imkânlarından yararlanan patronlar, sıkça işçilerin işine son vermekte, bu durum işçilerin uzun yıllar boyunca bir işyerinde çalışmasına olanak tanımamaktadır. Tersine, kimi zaman patronların işten çıkarmaları sonucu, kimi zaman işçilerin daha iyi koşullarda bir iş bulma isteği ile işyerleri arasında yoğun bir sirkülasyon yaşanmaktadır. Bu da işyerleri esasına göre istikrarlı bir örgütlenmeyi neredeyse olanaksız kılmaktadır.

Bu işyerlerinde çalışan işçilerin çok genç ve sınıfın geçmiş mücadele deneyimini taşıyan işçilerin son derece az olması, örgütlenmenin handikaplarından birisi olarak ortaya çıkmaktadır.

Ücret düşüklüğünün fazla mesaiyle kapatılmak istenmesi, günlük çalışma süresini gece saat 10’a, 12’ye kadar uzatmaktadır. Cumartesi ve pazar tatili nadiren kullanılabilmektedir. Kampanya dönemlerinde çalışma süreleri daha da uzamaktadır. Bu ağır koşullar, işçinin bırakalım örgütlenmeyi en acil ihtiyaçları için vakit ayırmasını dahi imkânsız kılmaktadır. Ağır çalışma koşulları, en can alıcı sorunlar için bile işçilerin bir araya gelip aralarında birlik kurmasını engelleyen bir etken olarak rol oynamaktadır.

Örgütlenme ve mücadelenin önüne engel olarak dikilen ağır çalışma koşulları, aynı zamanda bu alanda örgütlenmenin aciliyetini dayatan ve kitlesel ve mücadeleci bir sendikal harekete önemli bir dayanak olacak zemini de genişletmektedir. Sorunun bu yanına ileriki bölümlerde yeniden dönülecektir.

Kamu emekçilerinin sendikal mücadelesine gelince:

Her şeyden önce kamu emekçileri, oldukça yoğun bir mücadele içinde sendikalarını örgütlediler ve KESK etrafında merkezileştiler. Ancak, son yıllarda bu mücadele sürekli olarak kendisini yineleyen ve “yorgunluk” alametleri gösteren bir eğilime girmiş bulunuyor. Bunun başlıca nedenlerini şöyle sıralayabiliriz.

1- Kamu emekçisi sendikaları, “Grevli, toplusözleşmeli sendika hakkı” sloganıyla etrafına toplayacağı kitleleri mücadelenin ilk 4-5 yılı içinde toplamış, ancak bir miyondan fazla bu sendikalarda örgütlenebilir, kamu emekçisi kesimini çatısı altına çekememiştir. Başka bir söyleyişle bu sendikalar kitleselleşememe sorunuyla yüz yüzedir. Bu durum, sendika içinde fırsatçılığı, grupçu eğilimleri yöneticilerin, sendikaları kendi siyasi görüşlerinin şubesi gibi kullanma isteğini kışkırtmaktadır.

2- Yedi yıllık yoğun mücadelelere karşın, kamu emekçisi kitleleri bir sendikadan beklenen herhangi bir somut kazanımı elde edememiş, bu durum sendikalarda hak mücadelesi için örgütlenen kitlelerde bir geri çekilme eğilimini geliştirmiştir.

3- Sendikaların kuruluşunda en önde mücadele eden politikleşmiş kamu emekçisi kesimlerinin arasındaki uyum son yıllarda bozulmuş, kısa gün kârına dayanan ittifaklar, grup çıkarını öne alan birleşmeler kamu emekçisi sendikalarını kemiren bir etkene dönüşmüştür.

4- Yıllardır; “Aman Türk-İş’e benzemeyelim, biz meşruiyetimizi hükümetin icazetinden değil sokakta kazandık” anlayışı etrafında örgütlenen sendikalarda, bugün Türk-İş’e ve onun bürokratik kurumlarına benzeme eğilimi giderek gelişmektedir. Sendikalarda kitle mücadelesinin ve sendikaların geleceğini düşünmeyen ittifaklar, seçimlerin birkaç bin kişilik politikleşmiş kitle dışındaki geniş üye tabanını dışlayan yöntemlerle yapılması, delege ve yönetim seçimlerinin kitlelerin açıkoylaması yerine grupların arasındaki ittifaka dayalı olarak neredeyse “yukarıdan atanması” gibi sorunlar kamu emekçisileri sendikalarının olumlu birikimini tüketmektedir.

5- Epeyce bir zamandan beri, “takvime bağlanmış”, Ankara merkezli “gösteri” eylemleri, hizmet birimlerinde, yığınların günlük talepleri etrafında mücadelenin örgütlenmesi yerine sadece “öncülerin” katıldığı eylem tarzının egemen eylem hattı olarak izlenmesi, sendikaları darlaşmaya, etkisizleştirmeye yöneltmiştir.

6- Henüz kuruluş safhasında olan bu sendikalar, aynı zamanda devlet güdümlü konfederasyonlar ve hükümetin hazırladığı kamu emekçilerini ilgilendiren sendika yasa taslağının tehdidi altındadır. Hükümet, tercihlerini kendi güdümündeki sendikalardan yana kullanmaktadır. Bu durum kamu emekçisi yığınlarının KESK’e yaklaşmasının önünde ek bir engel olarak çıkmaktadır.

Sözünü ettiğimiz zaaflarına karşın Türkiye’de sendikal hareket son derece geniş kesimleri kapsayacak ve harekete geçirecek imkânlara da sahiptir. Ancak bu imkânların gerçek haline gelmesi için ileri işçi kesimlerinin, sınıftan yana sendikacıların ve emeğin kendi partisinin doğru bir müdahale hattı izlemesi gerekmektedir.

Sendikal çalışmada gözetilecek
bazı temel kriterler

Evet, sendikal hareketi dışardan uluslararası sermayenin, hükümetin ve irili ufaklı patronların içerden sendika bürokrasisinin kıskacı arasında boğulmaya çalışılmaktadır. Ama, bütün bu çok yönlü kıskaca alınmışlığına karşın işçi sınıfı ve kamu emekçilerinin acil talepleri, mücadelesinin zeminini her geçen gün genişletmekte, her gün sınıfın yeni kesimleri şu ya da bu taleple hareketlenmektedir.

Bu hareketlenmelerin merkezileşmesi, az çok istikrar kazanması, mücadeleci sendikal hareketin bir atılım yapması için zorunlu gözükmektedir. Yaşanan koşullar gözönüne alındığında, bu müdahaleyi ancak geçmiş mücadelenin teorik ve pratik birikiminin temsilcisi ileri işçi kesimleri, sınıftan yana sendikacılar ve Emeğin Partisi’nin harekete, ilerletici ve birleştirici bir etken olarak katılmasıyla mümkün olduğu ortadadır.

Bu müdahalenin yapılmasında gözden kaçırılmaması gereken ana unsurlar şunlardır:

1- Sendikalar, ilk ortaya çıktıklarından bu yana, bütün diğer işçi örgütlerinden farklı olarak, dil, din, mezhep, milliyet, ırk, siyasal görüş vb. hiçbir fark gözetmeksizin bütün işçileri birleştiren kurumlar olmuştur. Bugün de sendikalar, bu temel özelliklerin korudukları ölçüde anlamlı kuruluşlar olabilir. Bu yüzden de sadece işçilerin ileri kesimlerinden ibaret sendikal örgütlenmeler, sadece işçilerin belirli bir kesiminin taleplerini savunan girişimler, başlangıçta çok devrimci, çekici görünse de sendikal hareket içinde bölücü etki yaratan başarısız girişiler olmaya mahkûmdur. Bu yaklaşımla bakıldığında, açıktır ki; sendikal mücadelenin talepleri, en azından nesnel bakımdan, sınıfın bütününün, işkolu ya da işyerindeki bütün işçilerin, ihtiyacını ifade eder biçimde formüle edilmesi gereken taleplerdir. Örneğin, sadece ileri işçilerin, sadece şu din ya da mezhepten işçilerin ihtiyacı üstünden mücadeleci, sınıfı birleştiren bir sendikal hareket geliştirilemez. Örneğin “Devrimci işçiler sendika yönetimine”, “devrimci sendikal birlik vb.” gibi slogan ve örgütlenmeler, sadece belirli çevrelerin aczinin ve sınıftan tecrit olmuşluklarının tescili ötesinde, sınıfın sendikal hareketi açısından, hiçbir anlama sahip olamazlar, olamıyorlar da.

2- Sendikal hareketin en ezeli düşmanlarından birisi olan “aktif sendikacı pasif yığın” karşıtlığının ortadan kaldırılmasının önkoşulu, bütün işçileri birleştirecek talepler etrafında bir mücadelenin örgütlenmesidir. Bu aynı zamanda, sendika bürokrasisinin saltanatına son vermenin de önkoşuludur. Ancak, kendi talepleri etrafında harekete geçen kitleler, sendika bürokrasisinin direncini kırar, onu besleyen damarları kesebilir. Bu yüzden de taleplerin aciliyeti ve bütün kitlenin bu talepler uğruna mücadele etmesi için çalışmada ve örgütlenmede uygun taktiklerin geliştirilmesi, hangi talebin can alıcı, hangisinin bir adım sonra öne çıkarılacağının bilinmesi son derece önem kazanır.

3- Sendikal hareket bir yığın hareketidir ve bizim yeni örgüt biçimleri icat etmemiz gerekmez. Hareketin seyri yakından izlendiğinde, mücadelenin ihtiyacı olan örgüt biçimlerinin, “ilkel” biçimiyle de olsa, kendiliğinden ortaya çıktığı görülür. İleri işçilere düşen bu örgüt biçimlerini mükemmelleştirmek, içeriğinin mücadelenin ihtiyacına göre zenginleştirilmesine yardımcı olmaktır. Örneğin, sendika şubeleri platformları, son 8-10 yıllık mücadele içinde ortaya çıkmış örgütlerdir. Bunların yaygınlaştırılması istikrar kazandırılmaları, aralarında birlik sağlamaları için organize edilmeleri vb. elbette ileri işçilere sınıftan yana sendikacıların gayretlerine bağlıdır. Ya da sanayi sitelerinde ortaya çıkan örgütlenmeler, dayanışma dernekleri, kurultaylar, buralara sendikaların götürülmesi, hareketin şu andaki mücadele düzeyinde ortaya çıkmıştır. Burada ileri işçilere düşen bu biçimleri geliştirmek, neyin ne zam yapılacağını, kitlelerin bu biçimler içinde yer almasının hangi etkinliklerle sağlanacağı, hangi araçların kullanılacağı, faaliyetin önünde yer alanların gayret ve bilgi birikimlerine bağlıdır.

4- Sendikal hareketin varlık nedeni, işçilerin günlük taleplerini karşılamada bir araç olmasıdır. Bu yüzden de işçilere nispeten kısa zamanda birtakım haklar sağlamayan sendikal örgütlenmelerin, kitleleri, etrafında uzunca bir zaman tutması beklenemez. Dahası böyle bir örgütlenmeye giren işçinin, ortaya konan yaklaşım içinde işin “olurluğuna” aklı yatmalıdır. Bu nedenledir ki; örgütlenmeye başlanan yerde, herkesin en acil ihtiyacı olan talepler öne çıkarılıp onun etrafında örgütlenmeli, bazı “küçük” başarılar kazanarak ilerlenmelidir. Aksi halde genel ve ileri haklar vaadiyle başlayan hareketlerin şansının olmadığı bilinmelidir.

5- Sendikal eylem için, elbette, illaki sendikaların çatısı altında olmak gerekmez. İşçilerin günlük talepleri uğruna giriştiği her eylem sendikal bir eylemdir. Ancak, işçilerin kazanımlarının istikrar kazanması ve aralarındaki birliğin somutluk kazanması da anacak resmen sendikalı olmalarıyla mümkündür. Bu yüzden de dernek, kurultay ya da herhangi bir işyerindeki sendikal birlikleri sendikalara taşımak unutulmaması gereken bir görevdir. Ne var ki, çoğu zaman anlaşıldığı gibi, belirli bir sayıda işçinin sendikalı olmasıyla hemen sendikaya gidip üye olmaları anlamı çıkmaz bundan. Tersine günümüz koşullarında sendikalı olmak, patronlar tarafından, herhangi bir “gizli örgüt” üyeliğinden daha tehlikeli görülmetedir, Buyüzden de sendikalaşmanın önünde yasal ve polisin fiil engelleri, mahkemelerin patrondan yana tutumları, sendika bürokrasisinin işçileri bölme girişimleri vb. pek çok engel vardır. Ancak, örgütlenme mücadele etme şevki bu engelleri alt edecek bir düzeye ulaşıldığı anda sendikalaşmayı açıkça ilan etmek gerekmektedir. Bu adımların nasıl ve hangi anda atılacağını bilecek olan ise oradaki ileri işçilerdir. Bu adımlar zamanında ve yerinde atılmazsa, uğranacak başarısızlığın mücadeleye zarar vereceği, çabaları heba edeceği ortadadır.

6- Sendika bürokrasisinin sendikaların yönetiminde olduğu ve var olan sendikalarını çok büyük çoğunluğunun işçi sınıfının sorunlarıyla uğraşmadığı ortadadır. Gerek bu olgular gerekse egemen sınıfların propagandası, sendikasız işçiler arasında sendikalaşmaya soğuk yaklaşmayı getirmektedir. Ya da sendikalı işçiler içinde sendika bürokrasisinin uygulamaları karşısında sendikalardan ayrılma eğilimlerini geliştirmektedir. İleri işçiler burada ikili bir görevle karşı karşıyadır. Bu görevin birinci yanı sendika bürokrasisini ve onun rolünü teşhir etmek, ama buna karşın işçi yığınlarını sendikalarına sahip çıkmaları için sendikal faaliyete çekmek. Bunun için sendikanın her kademesinde görev almak için işçileri heveslendirmektir.

Sendikal harekete yöneltilen sinsi saldırı:
Esnek çalışma

İşçi sınıfı adına ortaya çıkmış hiçbir siyasal parti, sendikalarda etkin olmadan, sınıf hareketi içinde bir otorite olamamıştır. Bu yüzden, toplumsal mücadele bakımından, sendikal hareketi etkilemek, onu sınıf siyasetinin hattına çekmek her ciddi işçi sınıfı partisi için vazgeçilmez görevlerin en başında olmuştur. Daha ileri giderek şu söylenebilir: Kapitalist toplumda bütün burjuva düzen partilerinin başlıca görevlerinden biri sendikaları kendi yanlarına çekmek olmuş, bunun içinde kendi yandaşı sendika bürokratlarını sendikaların yönetimine getirerek sendikaların gücünü partilerinin gücü olarak kullanmayı amaçlamışlardır. Çünkü kapitalist toplumun en organize, en güçlü ve en dinamik sınıfı olan işçi sınıfını kendi yanına almak başlı başına bir güç olmaktır. Bugün sendikalarda sendika bürokrasisinin egemenliği, sınıfın parçalanmışlığının nedeni de sınıfın içinde ve sendikalarda çeşitli düzen partilerinin ve patronların bölücü, yıkıcı faaliyetlerinin sonucudur.

Sendikaların sınıfın sendikaları olarak faaliyet göstermesi, sınıfın partisi için son derece önemlidir. Bu durum, işçi sınıfı açısından da son derece önemlidir. İşçi sınıfı sendikalarında örgütlenmeden ve sendikalar aracılığı ile de kendi partisine bağlanmadan bütün kalabalıklığına ve toplumun değer yaratan en önemli sınıfı olmasına karşın burjuvaziye hizmete koşulmuş kalabalık köle ordusundan başka hiçbir şey değildir.

Kısacası sınıfın sendikalarda mümkün olan en kitlesel biçimde birleşip mücadele etmesi, bu mücadelenin sınıfın kendi öz partisinin hattına çekilmesi işçi sınıfının kapitalist baskı ve sömürüye karşı mücadelesinin başlıca koşuludur. Bu yüzden de sendikaların işçilerin birer birleşme ve mücadele merkezi olması, sadece sınıfın hakları açısından değil, ülkenin demokratikleşmesi bakımından da vazgeçilmezdir.

Sendikaların bugünkü aciz duruma gelmesinin başlıca nedeninin, bu en kitlesel işçi örgütlerinin yönetim ve denetim mekanizmalarının sendikal bürokrasi tarafından gasp edilmiş olması olduğuna vurgu yapmıştık. Sendikal bürokrasinin sendikaları denetim altına almış olması, işçi yığınları ile sendikalar arasındaki bağı koparmış, böylece resmen sendika üyesi olan işçiler gereçekte örgütsüz yığınlara dönüşmüştür. Öte yandan; sendika yasaları, grev ve toplusözleşme yasası sendikal eylemi sendikacılarla patronlar arasında görüşmeler zincirine indirgeyecek biçimde düzenlenmiştir.

Sendikaların tarihsel misyonu ve bugünkü durumu arasındaki çelişki; ileri işçiler, sınıftan yana sendikacılar ve sınıf partisinin sınıf içinde ve sendikalarda yürüteceği faaliyetle çözümlenebilir.

Başka da hiçbir yolu da yoktur.

Sendikal mücadelenin rayına oturabilmesi için başlıca iki alanda yoğun bir mücadele sürdürmek gerekmektedir. Bu alanlardan birincisi; sınıfın talepleri etrafında mücadelenin örgütlenmesi ve sınıfın en geniş kesimlerinin mücadeleye çekecek yol ve yöntemlerin geliştirilmesidir. İkincisi ise; sendikaların demokratikleştirilmesi; sendika bürokrasisinin sendikaların başından tasfiye edilmesidir.

Sendikal hareketin bugüne kadar kazanımlarının yok edilmesi; işçilerin bütün haklarından soyundurularak sermaye karşısında tek başına bırakılması, burjuvazinin başlıca çabasıdır.

Kazanılmış hakların en “tartışılmaz” olduğu kamu kuruluşlarında bile artık yasa, TİS, hak hukuk tanınmadan bu doğrultuda uygulamalar hız kazanmıştır. Bu yüzden de kazanılmış hakların korunması, bu çerçevede kalite çemberleri, grup çalışması vb. adlar altında esnek çalışmanın yaygınlaştırılmasına karşı bir mücadelenin örgütlenmesi zorunludur. Sekiz saatlik çalışma hakkının, düzenli bir iş haftasının, işgüvencesinin korunması, işçiler arasında rekabeti kışkırtan uygulamalara karşı çıkılması; taşeronlaştırma ve sendikasızlaştırmanın engellenmesinin ilk koşulu, esnek çalışmanın yaygınlaştırılmasının önlenmesinden geçmektedir.

Patronlar ve patron sendikaları, hemen hemen her yerde işçi sendikaları ile işbirliği içinde, işçilere hoş görünecek yol yöntemlerle “kalite kursları”, “eğitim seminerleri”, “eğitim gezileri” düzenleyerek, “eğittiği işçilere” maddi ve manevi kazançlar vaat ederek, “işçiye işin yönetimini devrettiği duygusu” verecek ilişkilere sokarak, “Patron yok, siz ve işyeri varsınız; buyurun işi istediğiniz gibi organize edin” gibi bir hava yaratıp “bir bölüm işçiyle” geri kalanlar arasında ayrım yapmaktadırlar. İşçiler arasındaki birliği bozacak uygulamalar çok değişik biçimler altında devreye sokulmaktadır.

Patronlar, uzmanlar ve işyerlerindeki yönetim kademesindeki görevliler, işçilerle girdiği ilişkilerle adeta her işçiye bir “mavi boncuk” verip, “Aman diğerine söyleme” demeye gelecek öğütler ve vaatlerle, işçiler arasına nifak sokmayı, kendi organizasyonlarının başarısının ilk koşulu olarak görmektedir. Dahası patronlar, üretim sürecindeki bölümler arasındaki ilişki ve işçi grupları arasında yaptıkları işbölümüyle, bütün işçilerin en yüksek tempoda çalışmasını zorunlu kılan yöntemleri dayatarak, her işçiyi ötekinin başına gardiyan olarak dikmekte, iş akışı işçilerin birbirini ihbar edeceği bir mekanizma olarak çalışsın istemektedirler.

İşçiler arasındaki rekabet, “işyeri olmadan işçinin olamayacağı”, “işyerinin çıkarının bütün çıkarların önünde tutulması” sinsi fikri üstünde yükseltilen propaganda ile işyerinde işçiyi koruyan bütün yasa, yönetmelik, TİS maddeleri işlemez hale getirilmektedir. Ancak bu işçiyi örgütsüzleştirme ve gönüllü köleliğe teşvik süreci sorunsuz ilerlememekte, işçilerin direnişiyle, iş yasası ve TİS hükümleriyle karşılaşmaktadır. Bu nedenle patron kuruluşları, bir yanda kamuoyuna yönelik propagandalarında, “yeni endüstriyel ilişkilerin” hayata geçirilmesi zorunluluğuna vurgu yaparken öte yandan mevcut yasaların gelişmeyi engellediği, verimliliğin yükseltilmesi önüne engeller çıkardığı doğrultusunda bir kamuoyu oluşturmaktadırlar. Son yıllarda bu istekler bir talep olmaktan çıkmış, hükümet katında iş yasasının, “esnek çalışmanın” kurallarına uygun bir “kuralsızlaştırma”yı çalışma hayatının temel ilkesi yapacak biçimde değiştirilmesi için çalışmalar yapılmaktadır. Bu amaçla kıdem tazminatlarının kaldırılması, 8 saatlik işgünü, fazla mesaiyi sınırlayan yasaların iptalı, iş akdinin feshinin sadece patronun isteğine bağlanması ve herhangi bir tazminatı gerektirmemesi, ikramiyelerin tümüyle kaldırılması, sosyal hakların olmaması, pirimlerin herhangi bir kurala göre değil, sadece patron ve temsilcilerin isteğine göre verilmesi vb. konularında yasal değişiklikler için hükümet katında çalışmalar yapılmaktadır.

Kısacası; “yeni endüstriyel ilişkiler” de denilen iş yaşamının “kuralsızlaştırılması” ya da esnek çalışmanın yaygınlaştırılmasının önünün açılması, önümüzdeki dönemde işçi sınıfının kazanılmış haklarını tehdit eden, sınıf içinde yeni bölme ve parçalama taktiklerinin üstünden uygulamaya sokulduğu, sokulacağı en önemli gelişmedir. Uygulamanın henüz sendikalı işyerlerinin bütününde belirgin bir biçimde ortaya çıkmamış olması, esnek çalışmanın sadece belirli işkolu ve işyerleriyle sınırlı olduğu sanısını uyandırıyorsa da bu doğru değildir. Sendikasız işyerlerinde en kaba biçimde uygulanan esnek çalışma, özel sektörün gözde fabrikalarından (metal, cam, otomotiv sanayii) diğer alanlara doğru hızla yayılmaktadır. Yasal engeller kalktığında da esnek çalışma yöntemlerinin sınıfın en örgütlü kesimleri dahil bütününü bir kanser gibi saracağından kimsenin şüphesi olmasın. Bu yüzden de önümüzdeki dönemde sendikal mücadelenin merkezinde olması gereken konuların başında, esnek çalışmaya karşı mücadele olmak zorundadır. Bu hem sınıfın temel haklarını koruma, hem de birliği sağlama mücadelesi olacaktır. Kesintisiz bir mücadelenin örgütlenmesi gerekmektedir. Bu aynı zamanda sermayenin yeniden yapılanmasına karşı bir mücadelenin de çıkış noktasıdır.

Özelleştirmeye karşı mücadele
hayati öneme sahip

Uluslararası sermaye, işçi sınıfının sendikal örgütlerine yönelik saldırısında özelleştirmeyi koçbaşı olarak kullandı, kullanmaya devam ediyor. Çünkü; sınıfın sosyal haklarla donatılmış, büyük işletmelerde çalışan geniş kesimleri, sendikaların en istikrarlı kitlesini oluşturuyordu. Dahası, bu örgütlü kesimin kazandığı haklar, çok geçmeden özel sektörde çalışan işçilere örnek oluşturuyor, nispeten daha kolay bir mücadele ile bu haklar bütün sınıfın hakları olarak biçimleniyordu. Bu yüzden de sermaye, “sosyal devlet” olgusunun en önemli göstergesi olan KİT’lere karşı, “verimsizlik”, “bütçeye yük”, “yeni teknolojik gelişmeye kapalı” vb. “ekonomik” gerekçelerle KİT’lere karşı kampanya açtı. Kapitalist sistemin bütün açmazları, krizleri KİT’lerin ekonomide tuttuğu yerin büyüklüğüne bağlandı; özelleştirmenin doğurabileceği yalan yanlış formüle edilmiş sonuçları, medya, düzen partileri, hükümetler, patron örgütleri ve sermayenin hizmetine koşulmuş “bilim çevreleri tarafından dev aynasında büyütülerek toplum üstünde büyük bir baskı oluşturuldu.

Türkiye’de, büyük patronların özelleştirmeye yönelik talepleri 1977’lerde başladı. ’80’li yıllarda talep olmaktan çıkıp dayatılan bir olgu oldu. İlk uygulamalar başladığında sendika bürokrasisi, hatta üniversitedeki bazı bilim çevreleri, CHP ve DSP, RP gibi partiler; özelleştirmeyi ülkenin parça parça satılması, vatana ihanet olarak niteleyerek, “Cesedimizi çiğnemeden özelleştirme yapamazlar” demeye gelen sloganları miting meydanlarında, panallerde, sendika toplantılarında haykırdılar. Ama, sendika bürokrasisi tarafından, lüks otel salonlarında, burjuva bilim adamları ve “uzmanlarıyla” laf yarışına indirgenen özelleştirmeye “karşı mücadele” süreci, sendika bürokrasisinin, CHP, DSP, RP gibi partilerin özelleştirmenin nimetlerine ikna oldukları bir süreç olarak işledi. İşçiler ancak, yılan kendisine dokunduğunda devreye girdi. Ama sendika bürokrasisi, işçilerin bu kendiliğinden tepkilerinin büyümesini ve değişik işyeri ve işkollarındaki mücadelenin birleşmesini önleme rolünü üstlendi.

Ancak, bu nispeten cılız çıkışlar bile özelleştirmeyi yavaşlatan bir rol oynadı. Son üç yıl içinde hükümetler üç kez; bu yıl özelleştirmeyi tamamlayacağız demelerine karşın bu alanda amaçladıkları hedeflerin çok azını gerçekleştirebildiler.

Başlangıçta; devlet bez, şeker üretmekle vakit öldürmemeli, asli görevi olan eğitim, sağlık, ulaşım, enerji gibi alanlara dikkatini yoğunlaştırmalıdır diyen özelleştirmeciler korusu zamanla; enerji, eğitim, sağlık, ulaşım, gibi temel toplumsal hizmet alanlarını da özelleştirmeye yöneldiler. Bununla da yetinmeyip; sosyal güvenlik kurumlarını, devlet hastanelerini de özel sektöre devretmeye giriştiler.

Böylece anlaşıldı ki; özelleştirmelerin amacı, ekonomiyi geliştirmek değil; tersine halkın dişi ve tırnağı ile kurduğu KİT’leri, işçilerin ve kamu emekçilerinin primleriyle kurulan sosyal güvenlik kurumlarını, hastaneleri, enerji santrallerini, elektrik dağıtım ağlarını, ülkenin yeraltı ve yerüstü servetlerini yerli ve yabancı tekellere peşkeş çekmektir. Kısacası özelleştirme; bir yanıyla ülkenin bağımsızlığının temeli olacak temel sanayi, ulaşım ve enerji kaynaklarını emperyalistlere ve onların yerli işbirlikçilerine yağmalatmanın adıdır. Diğer yanıyla özelleştirme, bu kurumlarda çalışan işçilerin işsizliğe, düşük ücrete, sendikasızlaştırmaya, örgütsüzlüğe mahkûm edilmesidir. Nitekim bugüne kadarki uygulamalarda açıkça görülmüştür ki; özelleştirilen işyerlerinde işçi sayısı hızla azaltıldıktan sonra, taşeronlaştırmaya yönelinmekte, yeni işçiler işgüvencesiz, sendikasız, sigortasız, hiçbir sosyal hakka sahip olmadan asgari ücret düzeyinde bir ücretle çalışmaya zorlanmaktadır.

Özelleştirme ve özelleştirme sonucu sendikal örgütlerin tahrip edilmesi sadece özelleştirmenin hedefi olan işçileri ilgilendirmemektedir. Tersine; hak mücadelesinde, bu hakların elde edilmesinde en ileri işyerleri olan KİT’lerin dağıtılmasıyla bütün diğer işçiler de bu haklardan mahrum edilmeye yönelinmektedir. KİT’lerde girişilen özelleştirme, kendisini diğer işyerlerinde taşeronluğun yaygınlaştırılması olarak da ortaya koymaktadır. Nitekim özel ve kamu sektöründe, bütün büyük işyerlerinde hızlı bir taşeronlaştırma, özelleştirme ile eşzamanlı olarak gündeme gelmiş, uygulama sürmektedir.

Özelleştirme politikalarının kaçınılmaz sonucu olarak eğitim, sağlık, ulaşım, enerji gibi temel hizmet alanlarındaki özelleştirme ile; özelleştirme, işçiler ve kamu emekçileriyle sınırlı bir etkinin ötesine geçerek tüm halkı, tüm emekçi sınıfları doğrudan ilgilendiren, halk düşmanı politikaların koçbaşı haline gelmiştir. Bu yüzden özelleştirmeye karşı mücadele, sadece işçi sınıfının hak mücadelesinin değil; tüm emekçilerin temel haklarına saldıran politikaların toplamı olarak; aynı zamanda işçi sınıfı ile tüm emekçileri birleştiren bir talep olarak biçimlenmektedir.

Bu özellikleriyle özelleştirmeye karşı mücadele, ileri işçiler, sınıftan yana sendikacılar ve emeğin kendi partisi için tüm emekçilerin birleşik mücadelesinin zeminini oluşturan; bir yanıyla yerli, öte yanıyla uluslararası sermayeye karşı emekçi sınıfların mücadelesinin temel ve somut dayanaklarından birisi olarak şekillenmektedir.

Konu son derece hassas ve kapsayıcı olduğu için, özelleştirmeciler özelleştirmeyi oldubittiye getirmektedir. Ne var ki; aslında, aldıkları çok yol yoktur ve gerek bire bir işletmelerde, gerek ülke sathında özelleştirmeye karşı aktif bir mücadelenin olanakları bugün geçmiş dönemlere göre çok daha fazladır. Uygun taktikler geliştirdiğinde, özelleştirme sermayenin kurmak istediği kâr cennetini onlar için bir cehenneme dönüştürebilinecek bütün çelişmeleri içinde barındırmaktadır. Bu yüzden özelleştirmeye karşı mücadelenin talepleri sendikal hareketin en baş talepleri olarak değerlendirilmesi gereken taleplerdendir.

Sendikal mücadelenin
‘olmazsa olmaz’ amacı TİS

Toplu iş sözleşmesi, sendikal mücadelenin işçinin gözündeki en somut ve “olgun” meyvesidir.

Çünkü sendikal mücadelenin yakın hedefi; işçinin, yaşama ve çalışma koşullarını iyileştirmektir. Başka bir söyleyişle işçi yığınlarının sendikalarda örgütlenmesinin nedeni, patron karşısında güçlerini birleştirmektir. Birleşmekteki amaç ise; ücret, sosyal haklar, işgüvenliği, işgüvencesi, ikramiye gibi işçinin yaşama ve çalışmasının koşullarını belirleyen konularda mümkün olan en iyi hakları elde etmektir. Dolayısıyla sendikal mücadelede hak kazanımı ne ölçüde ileri olursa, işçi yığınların mücadeleye katılımı, kitleselleşmesi de o ölçüde genişler. Bu yüzden de toplu iş sözleşmesi yapmayan ya da iyi toplusözleşme yapmayan sendikaların güç kaybetmesi, işçiler arasında itibar yitimine uğraması, hatta işçilerin tümüyle sendikayı terk etmesi kaçınılmaz olur. Bugün Türkiye’de ya da Avrupa ülkelerinde sendikaların üye kaybının ya da işçilerin aynı işkolundaki değişik sendikalar arasında gidip gelmesinin nedeni de budur. Ya da hükümet ve patronlarla uzlaşarak sözleşmeleri satan sendikaların ve sendikacıların şu veya bu nedenle uğradıkları güçlükler karşısında işçilerden destek alamamasının, yığınlar gözünde itibar yitirmelerinin nedeni de aynıdır.

Bu açıdan Türkiye sendikacılık hareketinin tarihi bir laboratuvar gibidir. Örneğin 1967’de DİSK’in kuruluş nedeni Türk-İş’in iyi toplusözleşmeler yapmaması; bu nedenle işçilerin güvenini yitirmiş olmasıdır! 1967 sonrası Türk-İş’ten DİSK’e geçişlerin nedeni de yine aynı temel nedene dayanmıştır. Ya da sonraki yıllarda DİSK’ten tekrar Türk-İş’e yönelişlerinin temelinde ise DİSK’in de iyi sözleşme yapmadığının görülmesidir. ’70’li yıllarda MİSK (MHP’li sendikacıların kurduğu Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu), hatta adı olan ama doğru dürüst bir örgütlenmesi olmayan sosyal demokrat vb. adlar altında birkaç konfederasyonun ortaya çıkıp işyerlerinde üye kazanması, toplusözleşmeler yapabilmesi, ’80’li yıllarda Hak-İş’in işçilerin bir bölümü için çekim merkezi olmasının nedeni de diğer konfederasyonların işçiyi tatmin edecek sözleşmeler yapmamasıdır demek bir abartı olmaz. İlk bakışta MİSK ve Hak-İş’in belirli partilerin doğrultusunda hareket eden siyasal sendikalar olduğu düşünülse de, bu sadece sorunun tali bir yönüdür. Eğer Türk-İş işçileri tatmin eden bir sendikal mücadele çizgisi izleseydi, MHP ve RP’nin sendikacılarının kuracağı sendikalar kendi yandaşı bir avuç işçi dışında kimseyi peşlerinden sürükleyemezdi. MİSK, MHP’nin sınıfa itici gelmesinden dolayı fazla genişleyememiş, hatta bir sendika denecek özellikleri kazanamıştır ama Hak-İş’in Türk-İş’te örgütlü olan kimi işyerlerinde yetki almasının ve az çok bir kitleselliğe kavuşmasının nedeni tümüyle Türk-İş’in yaptığı sözleşmelerden duyulan hoşnutsuzlukla bağlantılıdır. Ya da 1960’lı yıllarda DİSK’in sınıfın gözünde gerçek bir çekim merkezi olmasının başlıca nedeni, Türk-İş’in toplusözleşmelerde işçileri satması, sendikal mücadelenin temel amaçlarından uzak bir sendikacılık hattı izlemesidir.

Yine günümüzde, ciddi bir mücadeleci sendikacılık hattı izleyen ama bir türlü toplusözleşme hakkını elde edemeyen KESK’in bugün belirli bir kamu emekçisi kesimi dışındaki geniş memur kitlelerini üye olarak kazanamaması, hatta mücadele içinde üye olan kimi kamu emekçilerinin bugün üyelikten istifa etmese de sendikal mücadeleye giderek soğumasının arkasında KESK’e bağlı sendikaların toplusözleşme yapma imkânına sahip olmamasının yattığını söylemek gerçeğin çok büyük bir bölümünü ifade etmek olur.

Toplusözleşme denildiğinde “yetkili” sendika ile patron ya da patron sendikasının oturup üstünde anlaştıkları işçi haklarının toplamı anlaşılır. İdeal olanı da budur. Ancak, yaşam toplusözleşmeyi çok değişik bir biçimde gündeme getirebiliyor. Örneğin, hükümet memur maaşlarına yüzde şu kadar zam yapacağım açıklaması yaptıktan sonra kamu emekçileri sendikaları eyleme geçip başka bir talep öne sürüp yığınların gücüyle hükümete geri adım attırıp daha ileri bir artışı sağlarsa, bu da bir tür toplusözleşme sayılabilir. Nitekim bu durum, kamu emekçileri sendikalarıyla hükümet arasında birkaç kez yaşandı. Ya da henüz yetkisi olmayan bir sendikanın işyerini örgütleyip işçinin gücüne dayanarak patronla işçi temsilcileri arasında yapılan “protokoller” vb. de toplusözleşme olarak değerlendirilebilir. Aynı biçimde ortada bir sendika olmadan da işçiler kendi aralarında birlik kurup patrona taleplerini dayatarak kabul ettirebilirler. Elbette bu da bir toplusözleşmedir. Bunlar, herhangi bir yasal dayanağı olmasa da arkasında bir gücüne dayandığı için fiilen yapılmış “meşru” toplusözleşmeler olarak geçerlilik kazanır. Pek çok işyerinde bu türden toplusözleşmeler yapılmaktadır.

Ama aslolan işçinin yasal dayanağı olan toplusözleşmeler yapmasıdır ve sendikal mücadelenin en önemli kazanımlarından birisi de toplusözleşme hakkını elde etmek ve bu hakkı serbestçe kullanacağı yasal ve fiili dayanakları kazanmaktır.

Burada akla “İyi bir toplusözleşme nedir?” sorusu gelir. Çoğu zaman sanıldığı gibi, her durumda geçerli iyi bir toplusözleşme yoktur. Çünkü toplusözleşme mücadelesi, sermaye ile işçi sınıfı arasındaki mücadelenin bir alanıdır ve her mücadelede olduğu gibi, toplusözleşmenin içeriğini de mücadele eden güçlerin arasındaki güç ilişkisi belirler. Yani toplusözleşme, işçilerle patronun karşılıklı olarak güçlerini, ellerindeki kozu ortaya koyup vardıkları uzlaşmanın ifadesidir.

Ve sonuçta elde edilen haklar, işçilerin o anki istekleri, bu istekleri elde etmekte gösterdikleri heves ve kararlılıkla orantılıysa toplusözleşmenin “iyi bir toplusözleşme” olduğu söylenebilir.

Örneğin ’89 Bahar Eylemleri’nde işçiler sokaklara dökülmüş, sendika bürokrasisini bir kenara iterek kendi güçleriyle ileri ücret, sosyal haklar, ikramiye vb. bakımından hükümetin aklından geçen ve sendika bürokrasisinin evet demeye hazır olduğu kazanımların çok ötesine geçen bir toplusözleşme yapabilmişlerdir. Bu yüzden ’89 sözleşmeleri son 17 yılda yapılan en iyi toplusözleşme.

Ama sonraki yıllarda, ’98 kazanımları erozyona uğramış ve bugüne gelinmiştir. Yine ’95 toplusözleşmelerinde işçiler grevlere, gösterilere başvurmuş, Ankara’da büyük gösteriler yapmış, bir hükümet devirmiş ama işçi eylemleri zirvesindeyken sendika bürokrasisi kapalı kapılar arkasında satış sözleşmelerine imza atmışlardır. Çünkü bu sözleşmelerde elde edilen ücret vb. haklardaki “artışlar” ne işçinin isteklerini karşılayan artışlardır ne de işçinin o andaki birleşik gücünün ve verilen mücadelenin hak ettiği bir düzeydedir. ’97 sözleşmeleri ise; son yılların en rezil sözleşmeleri olmuş, işçiler eşel mobil gibi en temel konuda geri adım atmış duruma düşürüldüğü gibi, ücret ve sosyal haklar, çalışma koşulları, işgüvencesi ve iş güvenliği gibi konularda da geçmiş yıllardaki kazanımlarının gerisine düşmüşlerdir.

Bütün bu söylenenlerden anlaşılacağı gibi, “iyi bir toplusözleşme” doğru bir hatta ilerleyen sendikal hareketin olmazsa olmazıdır. Sendika yönetimlerine, ileri işçilere düşen ise; sınıfın güçlerini hareket ettirmede gösterecekleri ustalıktır. Eğer sendikacılar, sınıfın güçlerini doğru bir biçimde yönlendirebilirse, işçi yığınlarının taleplerini elde etmesinin önünde ciddi engeller olamaz.

Hemen bütün toplusözleşmelerde sorun da buradadır. Sendika bürokrasisi, işçi yığınlarını toplusözleşme görüşmelerini devre dışı tutacak taktikler uygulayarak sendikaları güçsüz bırakmakta, sözleşmeleri kapalı kapılar ardında imzalayıp, sonra da bütün bilgi ve becerilerini satışın hangi imkânsızlıklar içinde yapılmak zorunda kaldığını açıklamaya, işçilere bunu kabul ettirmeye harcamaktadırlar.

Kuşkusuz sendikal mücadelenin serbestçe gelişmesinin önünde tek engel sendika bürokrasisi de değildir.

TİS, grev, iş yasaları
ve sendikal mücadele

Sendikal hareketin önündeki tek engel elbette sendika bürokrasisi değil. 2822 Sayılı Toplu İş Sözleşmesi ve Grev ve Lokavt Yasası, 2821 Sayılı Sendikalar Yasası ile 1475 Sayılı İş Yasası da sendika hareketinin önünü kesmek için düzenlenmiş yasalar durumdadır.

Bunlar, 12 Eylül cuntasının, giderayak çıkardığı yasalardır. Nitekim bu yasaların çıkarılmasından sonra zamanın TİSK Genel Başkanı Halit Narin, “Bugüne kadar işçiler güldü; bundan sonra biz güleceğiz. Bu yasalarla, artık grev yapılamaz” diyerek yasaların hazırlanmasındaki niyet ve amacı yeterince açık ifade etmişti.

Büyük patronların ve onların isteğini yerine getiren cunta şeflerinin tek amacı, “anarşinin kaynağı” olarak gördükleri işçilerin sendikal eylemlerini, grevleri olanaksız hale getirmekti. Memlekette, elalame karşı, bir grev ve toplusözleşme hakkı olacaktı. Ama bu hakların kullanılması mümkün olmayacaktı. Bu amaçladır ki; toplusözleşme, grev ve lokavt yasasına; iyi bir toplusözleşme ve grevi engelleyecek akla gelen bütün hukuki engeller konulmuştur.

Az çok demokratik içerikli bir toplusözleşmede ilke; patron ve işçinin kendi güçleri ve kozlarıyla karşı karşıya gelmesi, hükümetin ve yasaların bu çarpışmada “tarafsız” kalmasıdır. Ne var ki; Türkiye’de toplusözleşme masasında hükümet ve yasalar, ağırlıklarını patroların tarafına koymaktadır. Toplu iş sözleşmesine ilişkin yasa maddeleri de buna uygun olarak düzenlenmiştir.

Her şeyden önce toplu işsözleşmesi prosedürü ancak bir grup hukuk uzmanının içinden çıkabileceği karmaşık bir sisteme bağlanmıştır. Görüşmelerin yapılması ve “uyuşmazlık zaptı”nın tutulmasına kadarki süreç, öylesine esnetilmiştir ki; patronlara grev hakkını aylarca erteleme imkânı tanınmaktadır. Bu süreç, mantık olarak da işçileri devre dışı bırakmış, sendikacı ile patron temsilcilerinin iradesini işçi yığınlarının iradesinin üstüne çıkarmıştır. Nitekim, yılbaşında başlayan bir toplusözleşmenin sonuçlanması, çoğu zaman ertesi yıla taşmakta, hatta iki yıllık toplusözleşme dönemi boyunca bu görüşmeler sürebilmektedir. Bütün bu kargaşa içinde işçiden habersiz, sendikacıların imzaladığı sözleşme işçinin onayı olmasa da geçerlilik kazanmaktadır.

2822 sayılı yasanın grevle ilgili maddelerinin her biri grev hakkının önüne dizilmiş birer mayın gibidir. Başka bir söyleyişle yasa, grev hakkını düzenleme adına grev hakkını ortadan kaldıracak biçimde hazırlanmıştır.

1980 öncesinde; işçilerin sıkça kullandığı “hak grevi” de bu yasayla yasak grevler kapsamına alınarak; işçiye, sadece toplusözleşme uyuşmazlığından doğan bir grev hakkı tanınmıştır.

İşçi sınıfının tarihi boyunca kullandığı “dayanışma grevi”, “hak grevi”, “siyasi grev”, “genel grev” ve “bölgesel genel grevler” yasa ile yasaklanmıştır. Bununla da yetinilmemiş; enerji, savaş sanayii, şehiriçi ulaşım, petrol gibi temel bazı işkolları grev yasağı kapsamına alınmıştır. Yine yetinilmemiş, grev yasağı dışındaki işyerlerinde de “grev dışı personel” alınacak bölümler düzenlenerek, grev kararını imkânsız kılacak, greve çıkıldığında da grevi kıracak odaklar yaratılmıştır. Bütün bu barikatları aşıp grev hakkının doğduğu anda da grev, yasa ile, grev olmaktan çıkarılmak istenmiştir. Çünkü; grev yapan işçilerin grev yerinde toplu olarak bulunması yasaklandığı gibi, grev yerine belirli bir mesafeden daha yakında bulunmaları yasaklanmış; grev çadırı kurulması bile engellenmiştir. Buna karşılık, patronların grev sırasında da mallarını fabrikadan dışarı çıkarıp satmasına, makineleri başka yere taşıyıp üretim yapmasına izin verilmiş, hatta yeterli sayıda kapsam dışı personel bulunduğu durumda patrona grev olan işyerinde üretimi sürdürme imkânı bile tanınmıştır. Bu da yetmemiş; başka özel yasalarla hükümete, valilere, Olağanüstü Hal valilerine, sıkıyönetim komutanlarına grevleri yasaklama ya da sendikal faaliyeti bütünüyle askıya alma hakkı tanınmıştır. Bütün bunlar da yetmemiş olmalı ki; üretim araçlarının mülkiyetine sahip olan patronlar, lokavtla daha da güçlendirilerek, işçileri topluca işten çıkarma hakkı verilmiş; lokavt, grev hakkının üstünde bir “Demokles kılıcı” gibi asılmıştır.

1475 Sayılı İş Yasası’nın antidemokratik niteliği grev ve toplusözleşme yasasından daha iyi değildir. İş Yasası’nın 17. 13. ve 24. maddeleri işçiyi her vesileyle patronun sokağa koyabileceği bir biçimde düzenlenmiştir. Özellikle patronlara, 17. maddeden tazminatsız olarak işçinin işine son verilmesi için sayısız imkân tanınmış; işgüvencesi, iş güvenliği ise tümüyle patronların vicdanına bırakılmıştır.

Bütün bu yasal engellere karşın Türkiye işçi sınıfı; son on yıl içinde, yasalarda ne yazıyor olduğuna bakmadan direnişleri fiili grevlere çevirerek, sokaklara dökülerek yoğun bir grevler ve direnişler dönemi yaşamıştır. Ama bundan, bu yasaların demokratikleştirilmesi için mücadele edilmemesi gerektiği çıkarılamaz. Tersine, geçen süreç, bu yasaların ne kadar antidemokratik, ne kadar emek düşmanı ve sendika bürokrasisinin sendikaların yönetimini gasp etmesine elverişli olduğunu göstermiştir. Bu yüzden sendikal mücadelenin en önemli görevlerinden birisi de iş, TİS, grev ve sendikalar yasalarının demokratikleştirilmesi mücadelesi olmak zorundadır. Bu, sınıf hareketinin istikrarı ve siyasallaşmasının da önemli bir unsurudur. Çünkü bu alandaki talepler uğruna mücadele, doğrudan sermaye sınıfı ve hükümeti ilgilendirdiğinden siyasal bir mücadeledir de.

Sendikal mücadele ve Sendika Yasası

12 Eylül cuntacılarının giderayak düzenledikleri “Anayasa’ya aykırılığı iddia edilemeyecek” yasalardan birisi de 2821 Sayılı Sendikalar Yasası’dır. 2821 Sayılı Yasa’nın bütünü incelendiğinde, sendikaların “oturmuş” bir sendika bürokrasisi tarafından bir “devlet kurumu” gibi yönetilmesi esas alınmıştır.

Her şeyden önce; “yüzde 10 işkolu barajı” getirilerek, işçilerin serbestçe sendika kurma hakkı önlenmek istenmiştir. Bu madde başlangıçta, korsan işyeri sendikaları kurmayı önlemek için konmuş görünüyorsa da, böyle olmadığı yaşanarak görülmüştür. Tersine, yüzde 10 barajı altında olan ama sahte fişlerle bakanlıkla anlaşma içinde yetki alan pek çok sendika ve konfederasyon kurulmuştur. Nitekim bugün gerçekte bir tek üyesi olmayan pek çok sendika, hükümet torpiliyle, işkolu yetkisine sahip olarak ortada boy göstermektedir. Dahası, hükümet ve patronlar, yüzde 10 barajı altındaki sendikaları, “Eğer huzursuzluk çıkarırsan işkolu yetkini düşürürüm!” tehdidi altına almıştır. Özellikle mücadeleci bir sendikacılığa yönelen sendikalar, bu tehdidin hedefi haline gelmektedir. Bunun da ötesinde sendika bürokratları; birbirinin aynısı, aynı işkolundaki değişik sendikalar, işçi tepkisi karşısında, “Nasıl olsa gidecekleri bir yer yok” düşüncesiyle işçilerle istedikleri gibi oynama imkânı bulmuşlardır. Bu nedenlerledir ki, “yüzde 10 işkolu barajı” işçilerin sendika seçme özgürlüğünün, sendikal mücadelede yeni odaklar yaratmaları önüne bir barikat olarak çıkmıştır. Yüzde 10 işkolu barajının yanı sıra bir başka 10’luk baraj da sendika yöneticileri için getirilmiştir.

10 yıl sigortalı çalışmış olmayan işçilerin, sendikaların merkez yönetimlerine gelmesi yasaklanmıştır. Bu, genç ve sıcak mücadele içinde yetişmiş işçi kuşaklarına sendikaların üst yönetimlerinin kapatılması anlamına gelmektedir. Bu yasa maddesi ile ilgili olarak, hükümet ve emniyetin sendikalar masası, tamamen keyfi bir uygulama içindedir. Sendika bürokrasisine uyum gösteren, hükümet ve patronlarla uzlaşan sendika yöneticileri, 10 yıllık sigortalı olmasa da, idare tarafından “idare edilirken”, mücadeleci sendikaların seçilmiş genç yöneticileri polis ve mahkeme zoruyla görevinden alınmakta, alınmadığı durumda sendikanın yönetiminin tümüyle görevden alınması yoluna gidilerek, işçilerin seçtiği yöneticiler, görevden alınmaktadır. Sadece böyle bir uygulama bile, polis ve sendikalar arasında olmaması gereken bir içlidışlılığın zemini oluşturmakta, sendikal hareketin bağımsızlığını tehdit eden bir etken olarak rol oynamaktadır.

Bu genel engellemeler dışında, sendikal eylemleri ya da ülkedeki politik gelişmelerle ilgili açıklamalar yapan ve şu veya bu miktar ceza alan sendikacıların sendikacılığının düşmesi de sendikaları, sendikacıları islah etmenin bir yolu olarak kullanılmaktadır. Örneğin, geçtiğimiz yıllarda, 1 Mayıs eylemine katıldıkları gerekçesiyle, “Toplu Gösteri ve Yürüyüş Yasası’na aykırı hareket ettikleri” gerekçesiyle ceza alan pek çok sendikacının sendikacılığı düşürülmüştür. Yine konuşmalarından dolayı ceza alan bazı sendika yöneticilerinin sendikacılığı bitirilmiştir. Dolayısıyla, yasanın tanıdığı bu imkân, hükümet ve patronlar tarafından, işçi sınıfının sınıf çıkarları doğrultusunda mücadeleci bir hat izlemek, yerine göre politik açıklamalar yapmak zorunda olan mücadeleci sendikacıları pasifize etmenin ya da tasfiye etmenin bir bahanesi olarak kullanılmaktadır.

2821 Sayılı Yasa, işçinin sendikal faaliyetin dışına itilmesi için hiçbir şeyi ihmal etmemiştir. Örneğin işyerlerinde işyeri sendika temsilcisinin seçimi bile yasa ile düzenlenmiş; yasa, temsilcilerin seçimle değil, sendika yöneticileri tarafından atanmasını “emretmiş”tir. Bugün pek çok sendika bürokratı, bu yasa maddesine dayanarak, kendi adamlarını temsilci olarak atamakta, işçinin istek ve iradesini hiçe saymaktadır. Seçim yapılan yerlerde ise; seçimler, ya sendika yöneticilerinin iyi niyetinden ya da işçi baskısıyla olmaktadır. Bu seçilen temsilciler “atanarak” yasaya uydurulmaktadır.

Yasa ile sendikaların mali olarak denetimi de tümüyle hükümete verilmiştir. Hükümetin atadığı görevliler, bu yolla da sendikaları baskı altına almaktadır. Sendikaların mali varlıklarının çarçur edilmesini önlemeye yönelik gösterilen bu denetimler, sendikaların doğal harcamalarında kılı kırk yararak sendikacıları baskı altına alırken, aynı zamanda hükümet ve sistemin çıkarlarına uygun olarak, sendikaların ticari şirketler kurmasına, işletmelerde işçi çalıştırmasına imkân verecek “boşluklar” da bırakmıştır. Bu boşluklardan yaralanan Dok Gemi-İş, Öz Çelik-İş gibi sendikalar, birer kapitalist şirket olarak çalışma imkânı bulmuşlar, sendikaların varlıkları bu yöneticilerin kurduğu şirketlerin hizmetine verilmiştir. Yine sendikaların, sendikanın hiç de ihtiyacı olmayan lüks ve görkemli saraylar yaptırmalarına bir engel olmadığı gibi, bu yolla sendikaların mal varlıklarının yağmalanmasına da “hükümet denetimi”nin hiçbir engelleyici rolü yoktur, bugüne kadar da olmamıştır.

Kısacası 2821 Sayılı Sendikalar Yasası, sendikaları, genel başkanından temsilcisine kadar bütünüyle, yasaların ve idarenin tam denetiminde olacak ve bu amaca aykırı davrananları tasfiye edecek biçimde düzenlenmiştir.

Oysa sendikalar, sınıfın en kitlesel örgütlenme merkezleri olarak son derece dinamik, yığınların iradesinin sendika yönetimlerine yansıması gereken örgütlerdir. Bu yüzden de sendikaların yöneticilerinin hangi özellikleri taşıyan kişiler olacaklarına, işçinin hangi sendikaya üye olacağına sendika üyesi işçilerden başka kimse karışmamalıdır. Bütçesi, varlıklarının tümü işçilerden kesilen aidattan oluşan sendikaların mali denetimleri ve parasının nasıl harcanacağına dair tek karar verecek olan da sendika üyesi işçilerdir. Sendikalar Yasası’nın bu anlayış temel alınarak yeniden düzenlenmesi sendikal mücadelenin bugün en önemli sorunlarından birisidir. Ancak, sendika bürokrasisi, 2821 Sayılı Yasa’nın nimetlerinden yararlandığı için bu yasanın değiştirilmesine yanaşmamaktadır. Bu yüzden, sendikaların demokratikleştirilmesi mücadelesinin bir ayağını da Sendikalar Yasası’nın demokratikleştirilmesi mücadelesi oluşturmak zorundadır. 1960’lı ’70’li yıllarda en önemli işçi eylemlerini Sendikalar Yasası’nın demokratikleştirilmesi ve işçilerin sendika seçme özgürlüğü uğruna yapıldığı anımsanırsa, konunun, sınıfın mücadelesinin ilerletilmesindeki önemi daha iyi anlaşılır.

Kamu emekçileri sendikaları
sorunlarla boğuşuyor

Kamu emekçilerinin sendikal hareketi, ’89 Bahar Eylemleri’nin yarattığı kitle hareketi dalgasının etkileriyle canlandı ve Bahar Eylemleri’nin tarzını benimsyerek, sokak eylemleri üstünde meşruiyetini kazandı. Bu sendikalar kısa sayılacak bir sürede kamu emek-çilerinin ileri ve az çok politikleşmiş kesimlerin, çatıları altında toplayarak resmen kuruldular. Bu kuruluş süreci, yasalara, devlet bürokrasisi ve hükümetlerin baskı ve terörüne rağmen başarıyla geçildi.

Kamu emekçilerinin kuruluş dönemi diyebileceğimiz ilk beş yıl boyunca, bünyesindeki bütün hata ve zaaflara karşın bu sendikalar, hem mücadele hattı olarak, hem de yığınsallaşma bakımından oldukça olumlu bir seyir izledi. “grevli, toplusözleşmeli sendika hakkı” temel şiarı etrafında yürütülen mücadele, kamu emekçilerinin ileri ve az çok siyasallaşan kesimlerini birleştirdi. Bu dönem boyunca; mücadelenin en önünde yer alan ve çeşitli siyasi çevrelerin yanında yöresinde bulunan kamu emekçileri kesimleri, esas olarak, kitlelerin çıkarlarını kendi gruplarının çıkarları önüne koymayı başardılar. Bu durum, sendikalara hem prestij sağladı, hem de bu sendikaların birleşmiş bir bütün olarak genişleyip büyümesine yardım etti. Ancak sendikaların şekillenmeye başlaması, az çok bir güç haline gelmesiyle; sendikaların kuruluşuna önderlik eden kamu emekçilerinin ileri kesimleri arasında “eski hastalıklar” nüksetmeye başladı. Grup-çuluk, kitlelerin çıkarları yerine grupların çıkarlarını geçiren anlayışlar, sekterlik, kitlelerin yerine siyasi çevrelerin gücünün geçirilmesi, kitlelerin kazanılmasının önemsenmemesi, reformculuk gibi eğilimler boy vermeye başladı. Çünkü; kamu sendikalarının kuruluşunda mücadelenin önünde yer alan kesimin unsurları, 1980 öncesinde siyasi mücadele içinde yer almış, oldukça deneyimli, ama çok değişik siyasi çevrelere mensup kişilerdi. Ve bu siyasi çevreler, ’80 öncesinin, grup-çuluktan yığınları önemsememeye, reformculuktan sekterizme pek çok eğilimini de bünyesinde taşıyordu.

Sendikaların bir güç haline gelmesi, bütün bu duyguların yeniden canlanmasını kışkırtan bir zemin oluşturdu. Elbette kamu emekçileri, 7 yıl boyunca önemli bir mücadele verdiler ve KESK bu mücadelenin sonucu olarak oluştu. Ancak, kamu emekçilerinin bu ilerici demokrat kesimlerinin başını çektiği eylemlerin yarattığı uyanıştan; devlet ve düzen partileri, “devlet güdümlü” sendikaların kurulması için yararlandı. Daha doğrusu, “devlet güdümlü sendikalar” kurdurularak kamu emekçilerinin mücadelesi parçalanmak istendi. KESK ve bağlı sendikalar üstünde baskılar bununla da sınırlı kalmadı; 100 binden fazla kamu emekçisi, sendikal faaliyete katıldığı için, maaş kesiminden işten atmaya, sürgünden kademe engellenmesine kadar pek çok ceza ile yüz yüze kaldı; böylece kamu emekçileri mücadeleden caydırılmaya, sendikalardan uzaklaştırılmaya çalışıldı. Bu baskıların son birkaç yıldır yoğunlaştığı ve kamu emekçileri üstünde de etkili olmaya da başladığı gözleniyor.

Kuşkusuz ki; son yıllarda sendikaların yeni üye kazanmasının durması, hatta bazı sendikalarda üye kayıpları; daha da önemlisi, aktif sendikal mücadeleye katılan kesimlerde görülen “yorgunluk”, kamu emekçisi sendikaların da, yeni bir huzursuzluk kaynağı olma özelliği taşımaktadır.

Gelişme sürecine yakından bakıldığında, bu sendikaların sorunlarının kaynağının, birbiriyle sıkı bir biçimde bağlantılı iki nedenden kaynaklandığı görülür. Bunlardan birincisi; izlenen mücadele hattından ve eylem tarzından kaynaklanmaktadır. Sokak eylemleriyle ve az çok politikleşmiş kamu emekçisi kesimlerinin mücadeleye atılmasıyla başlatılan çalışmalar, 7 yıl boyunca, kamuoyuna yönelik, sendikaları tanıtım ve destek kazanma eylemleri olarak sürdü. İlk yıllarda bu türden eylemlerin elbette bir anlamı vardı; ama sendikalar resmen kurulup belirli bir kitleselliğe ulaştıktan sonra, artık hak mücadelesini öne çıkarma, küçük küçük de olsa, “hak kazanma” ihtiyacındaydı. Ne var ki; ilk yılların “gösteri tarzı”nın yerine, doğrudan kitlelerin katıldığı, hizmet birimindeki kitleleri kapsayan, yığınların günlük talebi üstünden bir ajitasyona yönelinip, geniş kamu emekçisi kesimlerini mücadeleye ve sendikaların çatısı altına çeken bir döneme girilemedi.

Tersine, eski, salt ileri kesimleri içine alan “Ankara yürüyüşleri” ve “basın açıklamaları” başlıca tarz olarak egemenliğini sürdürdü. Elbette KESK’e bağlı sendikaların bütünü ya da bazı sendikaların üretim birimlerinde giriştikleri işbırakma, iş yavaşlatma gibi eylemlere başvurdular; ama eylem tarzında “göstericiliği” öne çıkaran “solcu tarz” egemenliğini sürdürdü. Bu eylem tarzı, “eski hastalıklar” olarak sözünü ettiğimiz grupçuluğu, sekterliği, uzlaşmacılığı, eylemde kararsızlığı besleyip kışkırttı. Bu da; sendikaların asıl soruna yönelik dikkatini iç çatışmalara yöneltti, kongrelerin seçime endekslenmesini, entrikacılığı, ayak oyunlarını sendikal mücadelenin “kuralları” arasına soktu; hatta bu yöntemleri yığınları kazanmanın yerine geçirdi.

Kamu emekçileri sendikalarının ikinci sorunu ise; kitleselleşme olarak ortaya çıkmış bulunuyor. Bugün KESK’e bağlı sendikaların 400 bin dolayında üyesi bulunduğu belirtiliyor. Bu, işçi sendikalarıyla kıyaslandığında yüksek bir rakam gibi görünüyor. Ancak kamu emekçilerinin tümünün aynı patrona (devlet) bağlı olduğu düşünüldüğünde bu rakamın kamu emekçilerinin yüzde 25’ine karşılık geldiği ve yüzde 75’in henüz sendikaların dışında olduğu görülür. Başka bir söyleyişle, kamu emekçilerinin henüz politik kesimleri sendikaların çatısı altındadır ve bu yüzden de bu sendikalar, sendikanın birleştirmesi gereken geniş kitleleri çatısı altına çekememişlerdir. Öyle olunca, “eski hastalıklar”ı depreştiren çatışmalar, bu az çok zaten politik bir görüşü olan kitleyi kendi doğrultusuna çekme mücadelesi olarak cereyan etmektedir. Oysa sendikanın asıl işlevi, henüz politikleşmemiş, ama kendi talepleri etrafında, başka herhangi bir fark gözetilmeksizin, birleşmesi gereken en geniş kesimleri birleştirmektir. Bu, aynı zamanda sendikayı herhangi bir siyasi örgütlenmeden ayıran farktır da. Bu yüzden de KESK ve bağlı sendikaların, gerçek bir sendika merkezi olmaları; bu politikleşmemiş memur kitlesini kazanıp kendi çatısı altına çekmesiyle mümkün olacaktır. Ancak, bu geniş memur kitlesini, bugüne kadar izlenen mücadele tarzıyla kazanmanın imkânının olmadığı ortadadır. Çünkü; bugüne kadar kamu emekçisi sendikaları, “grevli, toplusözleşmeli sendika hakkı”nı asıl talep olarak öne süren, neredeyse tek talepli bir mücadele hattı izlediler. Ancak bu talebin az çok uyanış içindeki kamu emekçilerinin ilgisini çektiği, geniş kitleleri hareketlendirecek bir talep olmadığı ortadaydı; ve son yedi yıl içinde bu açıkça görüldü.

Kuşkusuz ki; “grevli, toplusözleşmeli sendika” talebi, kamu emekçilerinin mücadelesi için çok önemliydi; ama geniş kitleleri mücadeleye çekecek başka güncel taleplerle birleşmediği zaman sendikal bir harekette kitleselliğin yakalanması da olanaklı değildi. Bu yüzden de kamu emekçilerinin sendikal hareketi, zaman zaman militan bir karakter göstermesine karşın, beklenen kitleselliğe ulaşamadı. Oysa; kamu emekçilerinin, en geniş kitlesini sendikal harekete çekecek sayısız sorunları vardı. Statülerini düzenleyen 657 sayılı yasadan doğan haksızlıklardan sözleşmeli personel ayrımına, özlük haklarının korunmasından, idari baskılara, düşük maaşlara, çalışma koşullarından ülke sorunları karşısında dışlanmışlığa (siyaset yasağı, iktidarda olan partilerle uzlaşmaya zorlanma, demeç ve açıklama yapamama vb.), özelleştirme sonucu olarak işsizlik tehlikesiyle yüz yüze olmadan işgüvencesini ortadan kaldırmak için hükümetlerin hazırlığını sürdürdüğü “personel reformu”vb. gibi sorunlara kadar istisnasız bütün sorunlar, kamu emekçilerinin sorunuydu.

KESK ve bağlı sendikalar, ancak bu talep zenginliğini sendikal mücadelenin zeminini genişleten bir olanak olarak değerlendirdiği ölçüde sendika olma özelliğini kazanabileceklerdir. Çünkü, yığınlar sendikalarda ancak maddi bir çıkar sağladıkları, orada birleşmiş olmanın gücünü hissettikleri ölçüde sendikal örgüt içinde birleşip mücadele edebilirler. Bu yüzden de; bir buçuk milyon kamu emekçisinin yaşamını doğrudan ilgilendiren bu gündelik talepler, bu taleplerin elde edilmesinde küçük de olsa atılacak adımlar, “grevli, toplusözleşmeli sendikal hak mücadelesi”nin temeline oturtulduğu ölçüde sendikalar kitleselleşme imkânını elde edecektir. Ve ancak böyle kitleselleşmenin disipline ettiği siyasal çevreler, sendika hareketi içinde grupçuluğu, sekterliği, seçkinciliği, reformculuğu aşan bir tutuma yeniden çekilmek zorunda kalacaklardır. Aksi halde KESK, yönetenlerin niyeti ne olursa olsun, bugün geldiği noktanın daha gerisine savrulacak, cereyanların etkisine açık olmaya devam edecektir.

Burada KESK’i “siyasete katılma” adına şu veya bu partinin “yan örgütü”, KESK’e bağlı sendikaların şubelerini “parti şubesi” ya da tam tersi bir “memur kulübü veya lokaline” dönüştürme eğilimlerinden; KESK’in ve bağlı sendikaların işçi sendikaları ile yakınlaşma girişimlerini bilinçle baltalamaya çalışan, onun tecrit olmasından çıkar uman çevrelerlerden de söz etmek gerekir.

Ancak, bütün bunların aşılması, 7 yıllık mücadelenin boşa gitmemesi için ileri memur kesimlerine büyük görev düşmektedir. Çünkü, 7 yıllık mücadele içinde öğrenmek isteyenler için yeterli bir deneyim birikmiştir. Bu deneyi özümleyip yığınlara mal edecek; bir sendikanın yapması gerektiği gibi sendikacılık ve siyaset yapacak bir ileri kamu emekçileri kesimi ortaya çıkmıştır. Bu KESK’in gerçek bir kamu emekçileri sendikası merkezi olmasına evrilmesinin imkânıdır. Yeter ki; bu ileri kesim, tüm kamu emekçilerinin talepleri doğrultusunda, hizmet birimlerini esas alan bir ajitasyon ve mücadele hattını sendikal hareketin temeline koymayı becerebilsin!

Sınıfın örgütsüz kesimlerinin
sendikal mücadelesi

Son 10 yıl içinde uluslararası sermayenin yeniden yapılanma girişimleri, Türkiye’de de etkisini gösterdi. Stoksuz üretim ve örgütlenmiş işçi yığınlarının baskısından kurtulmayı amaçlayan büyük sermaye; bir yandan taşeronlaştırmaya yönelirken öte yandan büyük fabrikalarda entegre üretim yerine; bizzat kendisi daha küçük boyutta atölyeler kurarak ya da küçük sermaye sahiplerini kendisine bağlayarak, fason üretime ağırlık verdi. Bu yönelişin sonucunda ülkenin her yanında, iç ve dış pazara yönelik olarak, tekstil başta olmak üzere çeşitli işkollarında, binlerce küçük, büyük atölye, fabrika ortaya çıktı. Bunlar, “sanayi siteleri” olarak, az çok belirli bölgelerde toplandılar.

Sanayi sitelerinin oluşmasının ana nedeninin sigorta, işgüvencesi, 8 saatlik işgünü hakkı, fazla mesai sınırlaması, her türden sosyal hak, sendika, iş yasaları gibi işçi için güvence ve dayanak olacak hiçbir hak ve kuralın geçerli olmadığı vahşi koşullarda bir üretim olduğu, geçen zaman içinde iyice ortaya çıktı. Birkaç kişiden yüzlerce kişiye kadar işçi çalıştıran bu atölye ve fabrikalar; işçinin iliğine kadar sömürüldüğü birer işçi cehennemi olarak doğup gelişti. Sanayi siteleri içinde ya da çevresinde, sadece küçük ve orta boy işletmeler de yok. Pek çok bölgede, birkaç bin kişinin çalıştığı ama sendika, sigorta, 8 saatlık işgünü gibi temel işçi haklarının esamesinin okunmadığı pek çok fabrika da faaliyet gösteriyor.

Bu sanayi sitelerinde az çok istikrarlılık gösteren atölye ve fabrikalar birleştirilerek; üretim düzenlemesi, pazar bulma ve teknolojik yenilenme (AR-GE, tekno park vb.) imkânları bakımından merkezileştirilerek; devlet destekli Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) oluşturuldu. Sanayi sitelerinde patronlar, nispeten kendi inisiyatifleriyle davranırken OSB’ler; OSB yönetim kurullarında birleşerek tam bir “askeri disiplinle” üretim yapan yeni siteler olarak organize edildi. Patronlar böylesi organize olurken, OSB’de işçiler, en az sanayi siteleri kadar vahşi koşullarda çalışmaya zorlandı. Üstelik, grup çalışmaları, kalite çemberi, 9000, 9001, 9002, 9003 gibi numaralandırılan “kalite yöntemleri” gibi uygulamalarla ve OSB çevresinin bir kale gibi tahkim edilmesiyle işçileri bölecek ve baskı altında tutacak önlemler OSB’lerde geliştirildi.

Sanayi siteleri ve OSB’ler, birkaç binden yüz binlerle ifade edilen işçiyi barındıran büyük işçi merkezleri olarak gelişti.

Bu site ve OSB’lerde faaliyet gösteren işletmelerin bir bölümü “bağımsız” üretim yapan işletmeler olarak faaliyet gösterirken, önemli bir bölümü de TOFAŞ, Renault, Opel, Arçelik, Beko, Toyato, Mersedes, Bosch, Siemens, Philips, Volswagen, Man, Bozkurt, Altınyıldız gibi “yerli” ve uluslararası tekelllerin çeşitli dev fabrikalarıyla bağlantılı olarak faaliyet göstermektedir.

Sanayi siteleri ve OSB’lerde kaç işçinin çalıştığına dair resmi bir istatistik yoktur. Ama, yarısında fazlası sigortasız olmak üzere 5 milyon dolayında işçinin bu tür işletmelerde çalıştığı tahmin edilmektedir. Bu nedenle de önümüzdeki yıllarda gelişecek sendikal hareket için bu 5 milyonluk büyük işçi kitlesi çok önem taşımaktadır.

Bu bölgelerde çalışan işçilerin ana özelliklerinden birisi de sınıfın en genç kuşağının, hatta çocukların bu kuruluşlarda çalıştığı gerçeğidir. Gençliğin dinamizmi ve atılganlığı bu işçi kitlesinin büyük avantajıdır. Ancak, bu avantaj; ilkel çalışma koşulları, asgari ücret, hatta daha da altında bir ücretle çalışma dayatılması; genç işçilerin bu sanayiyi kendisi için evleninceye, askere gidinceye ya da bir meslek edininciye kadar gelip geçici bir çalışma bölgesi olarak görmesi dezavantajı ile gölgelenmektedir. Bu durum, bu bölgelerdeki mücadelenin ve örgütlenmenin istikrarını zaafa uğratıcı bir rol oynamaktadır. Ancak yıllar geçtikçe genç işçilerin bu kuruluşları geçici görme eğilimi de kırılmaktadır. Çünkü; bir yanda bu “geçicilik” uzayarak “kalıcı” hale gelirken, öte yandan “oturmuş” sanayi kuruluşlarının da koşullarını hızla, sanayi bölgelerindeki OSB’lerdeki çalışma koşullarına benzetme çabaları yoğunlaşmaktadır. Bu da, önümüzdeki yıllarda bu bölgelerdeki işçi kuşağının genç ama şimdikinden daha olgun ve deneyimli bir kuşak olacağını göstermektedir.

Öte yandan son yıllarda sanayi siteleri ve OSB’lerde, dernek, birlik, kurultay tarzı örgütlenmelerin yaygınlaşması, yanı sıra bu “kuralsızlık bölgeleri”ndeki kimi işyerlerinde sendikaların, oldukça zor mücadelelerden geçerek de olsa, yetki alması; bu geniş işçi kitlesinin örgütlenme ve mücadele ihtiyacını derinden hissettiğinin belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. Dahası Antep-Ünaldı örneğinde olduğu gibi, çok küçük işletmelerin çoğunlukta bulunduğu bir sanayi sitesinde bile, dernek çevresinde örgütlenen işçilerin, mücadeleyle geçen yıllardan sonra, bir aylık bir grevle sendika ve sigorta hakkını elde etmiş olması, ileri işçilerin, emeğin kendi partisinin ve sınıfın önemli bir kazanımı olarak deneyim hazinesine katılmıştır.

Sanayi siteleri ve OSB’ler, genel olarak ele alındığında; iş düzenliliği bakımından son derece istikrarsız olduğu gözlenmektedir. Bu milyonlarca işçinin tamamına yakın bölümü, çok sık işyeri değiştirmekte, site içinde ve siteler arasında, hatta şehirler arasında yoğun bir işçi sirkülasyonu yaşanmaktadır. Bu ise geleneksel sendika çalışmasının kuralları içinde örgütlenmenin imkânsız olduğu düşüncesini yaygınlaştırmaktadır. Nitekim bu nedenle de, var olan sendikalar bu zor işi göğüslemekten kaçınmakta, bu bölgelerden uzak durmayı tercih etmektedirler. Ancak sitelerin ve OSB’lerin bu özelliklerini bilerek, “esnek çalışma”nın gerektirdiği bir “esnek örgütlenmeyle” (Burada esneklikten kasıt gevşek örgütlenme değil, tam tersine her koşula uyabilecek sağlamlıkta sıkı bir örgütlenme anlamında bir esnekliktir) bu engellerin aşılabileceği son yılların mücadelesi içinde kanıtlandı. Bugün çeşitli site ve OSB’lerde işçilerin; ücret, işten çıkarma, ağır ve sınırı belirsiz mesailer, kötü çalışma koşulları, iş güvenliği önlemlerinin yokluğu vb. için giriştiği direnişlerin yaygınlaşması ve dernek, kurultay, sendika vb. biçimlerde organize olma çabaları da bu alanın sadece potansiyel olarak değil, pratik olarak da sendikal hareketin bir bileşeni olmaya yöneldiğini göstermektedir.

Talepler ve örgütlenme aşamalarındaki farklılıklar, eylemlerin lokalliği bir kaosu andırsa da; işçi sınıfının sendikal mücadelesinin en modern ve gelişmiş biçiminin doğrudan bir sendikanın çatısı altında birleşme olduğu gerçeği unutulmadığında; bu kaos, bir düzen olarak kavranabilir.

Çünkü; mücadele içindeki işçi bunun bütün çıplaklığı ile farkında olmasa da; uğruna mücadele edilen talepler, sendikal mücadelenin karşılayabileceği taleplerdir. Bu yüzden de siteler ve OSB’lerde oluşturulacak her örgütlenme, ilkel ya da gelişmiş bir sendikal örgütlenme olarak ele alınmak durumundadır. Örneğin Türkiye’de en yalama olmuş örgüt adı olan “dernek” adı altında kurulan kuruluşların bile bu sanayi bölgelerinde, bir sendikal işlev gördüğü, sendikal mücadeleyi ilerlettiği ve son tahlilde somut bir sendika örgütlenmesine dönüştüğü ölçüde anlamlı olabildiği, son yılların deneylerinden çıkarılacak en önemli derstir.

Sitelerin ve OSB’lerin bir diğer özelliği olan işçi sirkülasyonu göz önüne alındığında; kurulacak ilk organizasyonların (adı ne olursa olsun) işyeri ve işkolu gözetmeksizin bütün ileri ve uyanış içindeki işçileri kapsaması gerektiği, yaşanan pratikten çıkarılacak derslerden birisidir.

Kuşkusuz resmen sendikalı olma aşamasına yaklaşıldığında; işyerleri ve işkolları ayrışacaktır; ama bu sürecin nasıl ve ne kadar zaman alacağı tamamen oradaki mücadelenin seyri tarafından belirlenebilir.

Burada bir istisnadan söz etmek gerekir. Şu veya bu nedenle; doğrudan sendikalaşma aşamasına gelen büyük ve nispeten küçük işyerlerini de illa en geri kesimlerin talepleri düzeyine çekerek dernek vb. ile oyalamak elbette gereksizdir. Bu tür işyerlerinde doğrudan sendikalaşmak gündeme gelir. Ne var ki; sendikalaşma taktiklerinin son derece bilinçli, patron ve sendika bürokrasisinin engelleme çabalarını kırıcı bir kitlesellik ve uyanıklıkla birleşmesi gerekir.

Siteler ve OSB’lerin genç, atılgan ve ağır çalışma koşulları tarafından çaresizliğe sürüklenmiş işçi yığınları; sınıf dışı siyasi çevrelerin ilgi alanıdır. Öte yandan patronlar ve adamları, bu genç yığının deneyimsizliğinden yararlanarak onları bölecek taktikler izlemektedir. Sendika bürokrasisi ise; bu alandan gelen sendika tekliflerini geri çeviremediği durumda provoke etmektedir. Bu; işçi yığınlarını birleştirmede engel olan üç önemli tehlike, deneyimli ileri işçilerin ve sınıf partisinin hem mücadele ettiği hem de sınıfı bu tehlikeler karşısında eğittiği unsurlar olarak görülmelidir.

Mevcut sendikalı işçi sayısının beş katı genç bir işçi kitlesi; sermayenin azgın sömürüsü altında, hakları için mücadeleye atılmaya hazırlanıyor. Bu hazırlığın bilinçle yapılıp başarıyla sonuçlanmasının ön koşulu ise; ileri işçinin ve sınıf partisinin bu mücadelnin en önünde yer almasına bağlıdır. Bu onlar için hem tarihsel bir sorumluluk hem de güncel, vazgeçilemeyek bir sorundur.

Sendikaların siyasallaşma zorunluluğu

Sendikalar, tarih sahnesine çıkıp güç olduklarını kanıtladıktan kısa bir süre sonra siyasal mücadeleye de katılmaya başladılar. Sömürünün ortadan kaldırılmasını isteyen sendikalar, ister istemez sisteme, burjuvaziye karşı mücadeleye girmek zorunda kaldı. Bu doğrudan doğruya siyasetti. Ama, ilk dönemde bir siyasal partiye sahip olmayan işçiler, mücadelenin bütün yükünü çekmelerine karşın burjuvazinin yedek gücü olmaktan kurtulamadı. Ancak, işçi sınıfı partilerinin kurulmasından sonra sendikalar, kendi partilerini destekleyerek siyasal mücadelede yer aldılar, bağımsız işçi siyaseti doğrultusunda bir mücadele yürüttüler. Tekelci sermayenin oluşmaya başlamasıyla burjuvazi, bir işçi aristokrasisi oluşturmaya, bu yolla sendikalara müdahale etmeye başladı. Bu, sendikacıların ve işçi sınıfının en kalifiye kesimlerinin satın alınarak baştan çıkarılması olarak şekillendi.

İşçi aristokrasisine dayanan sermaye, sendikaları kendi yanına çekecek, kendi siyasetinin aleti haline getirecek manevralara girişti. İşçilere, sendikalara siyasetle uğraşmamayı öğütlemeye koyuldu. Kendisi dişinden tırnağına silahlı olarak siyasetin içinde iken sendikalara siyaseti layık görmedi. Burjuva siyaset ve sendika uzmanları sendika bürokrasisi ile birlikte; sendikaları siyaset dışına itecek teoriler geliştirip yaygınlaştırdı. Burjuvazinin rahatsızlığı, sendikaların işçilerin çıkarları doğrultusunda siyaset yapmasıydı. Sendikaların, burjuvazinin siyasetine destek vermesine ise bir itirazı yoktu.

Türkiye’de sendikalar, daha başında “siyaset dışında olmaları şartı” üzerine kuruldu. “Partiler üstü” ya da “siyaset dışı sendikacılık” Türk-İş’in temel ilkesi oldu. Sendika yasalarıyla da bu ilke pekiştirildi. Ama gerçekte Türk-İş de dahil hiçbir sendika merkezi ger-çek anlamda “siyaset dışı” olmadı. Tersine Türk-İş, hükümetlerin iç ve dış politikasının destekçisi oldu. Sendika yöneticileri, çeşitli düzen partilerinden milletvekili, bakan oldu. Darbelere destek ve bakan verdi. Ama yine de politikaya bulaşmamış sayıldı.

Bu tutumunu sermaye, “Fabrikaya, okula, kışlaya siyaset sokmayalım” olarak formüle etti. Ama dışında kalınması istenen siyasetin sistem karşıtı siyaset olduğu; burjuva siyasetin fabrikaya da okula da kışlaya da sokulduğunu bugün artık herkes görüyor.

Sınıflar mücadelesi tarihi, sendikaların işçi sınıfı partisinin mücadele hattında yürüdükleri ölçüde güç kazanmıştır. Burjuva partilerinin kuyruğuna takıldıklarında ise sürekli güç kaybetmişlerdir. Son 50 yıl içinde yaşananlar bunun kanıtıdır. 3. Enternasyonal’in milyonlarca üyeye sahip sendikaları, ’50’li yıllardan sonra düzen partileriyle ilişkiye girmişler, bir süre eski pirestijleriyle yürümüşler, ancak daha sonra hızla güç kaybetmeye başlamışlardır. Bugün bütün dünyada geleneksel sendikaların güç kaybetmesinin temelinde, bu sendikaların sınıf mücadelesini reddedip birer düzen kurumu, devlet kurumu gibi işlev görmeleri yatmaktadır. Ama “sosyal devlet” kurallarının geçerli olduğu dönemde sendikalar vaziyeti idare etmişlerdir. Ancak Yeni Dünya Düzeni’nin ilan edilmesiyle sendikalar üstündeki devlet şemsiyesi kalkınca sendikalar, içten çürümüş, sistemle uzlaştığı için sınıflar arası açılmış kurumlar olarak ortada kalmışlardır.

Kısacası; on yıl öncesine kadar, siyaset alanını burjuvaziye bırakan, dolayısıyla burjuva siyasetin kuyruğuna takılan sendikalar, hayatiyetlerini sürdürebiliyorlardı. Ama son yıllarda “esnek üretim” yöntemlerinin yaygınlaşması; sınıfın en temel, yasalara geçmiş haklarının gasp edilmeye yönelinmesi; iletişim, ulaşım ve üretim imkânlarının devasa gelişmesine paralel olarak geleneksel bürokratik sendikal yapının işlevsizliğinin ortaya çıkması, var olan sendikalarla işçi yığınlarının talepleri arasındaki çelişkiyi iyice açığa çıkarmıştır.

Geleneksel biçimiyle işçi-patron ilişkisinin hukuki durumunun değişmesi; (işçinin bir işyeriyle sürekli bir iş akdinin giderek ortadan kalkmaya başlaması, işgüvencesi ve diğer hakların gasp edilmeye yönelinmesi, taşeronlaştırma yoluyla TİS imzalanmasının oldukça güçleşmesi ve esnek üretimin giderek geleneksel üretim yöntemlerinin yerini almaya başlaması vb.) bürokratik yapılı, kapalı kapılar arkasında patronlarla ve hükümetlerle al gülüm-ver gülüm TİS yapan sendikacılığı giderek geçersiz kılmaktadır. Bu durum, var olan sendikal yapı içinde sendikal eylemi istikrarsızlığa sürüklemektedir.

Türkiye’de son yıllarda görüldüğü gibi birkaç ay içinde milyonlarca işçi sokağa dökülüp ülke gündemine damgasını vurmakta, ama aradan birkaç hafta geçmeden, sanki o eylemler hiç olmamış gibi bir dinginlik ortaya çıkmaktadır. Öte yandan milyonlarca işçi sendikasızdır ve en gelişmiş ülkelerde işçilerin sendikalaşma oranı yüzde 20-25’leri aşamaz duruma getirilmiştir. Son 10-15 yılda uluslararası sermayenin işçi sınıfının kazanılmış haklarını ortadan kaldırmada, sendikaları göstermelik kurumlar haline getirmede gösterdiği kararlılık, sendikaların ve sendikal mücadelenin, birer birer patronlara yönelik bir eylem olmaktan çıkıp uluslararası ve yerli büyük sermayeye, hükümetlere karşı bir siyasal eyleme dönüşmesini dayatmaktadır. Bu, sadece tarihsel ve ideolojik, politik yaklaşım olarak değil, pratik, güncel, sendikaların varlık-yokluk nedeni olarak kendini dayatmaktadır. Bunun pratik anlamı ise; sendikaların ve sendikal hareketin burjuva düzen partileriyle girdikleri ilişkilerden, hükümetlere yaltaklanmaktan vazgeçip kendi partilerinin mücadele hattında bir doğrultuya gelmeleridir. Bu aynı zamanda, sendikal hareketin istikrarının garantisi olarak işçiler içinde emeğin kendi partisinin kitleselleşmesi ve bunun sendikal hareketin belkemiğini oluşturacak biçimde organize edilmesidir. Bu durum, sendikaların sendika bürokrasisinin denetiminden kurtulma mücadelesinin ve sendikal hareketin istikrar kazanmasının başlıca koşulu olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu yüzden ileri işçiler, emeğin kendi partisinin emekçi yığınlar içinde çalışan üyeleri, bu perspektifle sendikal mücadeleye yaklaşmak, işçilerin politikleşmesi ve sendikalarına sahip çıkma bilincinin geliştirilmesinin aynı önemde olduğunu görmeleri gerekmektedir.

Bu gerçek, sınıftan yana sendikacılar için daha da yakıcı olarak kendini dayatmaktadır. İyi niyetle sınıfın haklarını savunmak için herkesin tek başına ve belirsiz bir siyasal zeminde ilerleyerek sınıfa hizmet edebileceği günler çok geride kalmıştır. Tersine bugün, sınıftan yana en küçük enerji harcama potansiyeli olanlar dahi aynı hatta tek yumruk olmak, sermayenin uluslararası saldırısı karşısında birleşmek; ama sermayeye karşı en radikal mücadele edebilecekleri bir hatta birleşmek zorundadırlar. Bu ise, sınıfın kendi partisinin saflarıdır. Çünkü bugün sınıfın karşı karşıya olduğu saldırı, işçi ve emekçilerin tarihlerinde gördükleri en kapsamlı saldırıdır. Bu saldırı karşısında onunla üç aşağı beş yukarı anlaşarak, ya da kenara çekilip fırtınanın dinmesini bekleyerek bir yere varılamayacağı daha şimdiden görülmektedir; bu, sermayenin hedefine adım adım yaklaşmasını seyretmek anlamına gelir. Bu yüzdendir ki; sınıf kaygısı güden herkes için bu çıplak gerçeği görmek, salt ekonomik taleplerle yürütülecek bir sendikal mücadelenin adım atma şansı bir yana, yenilgisinin kesin olduğunu anlamak, yüksek bir bilgi düzeyi de gerektirmemektedir.

Elbette ki; sınıfın en geniş kesimleri en temel ve herkesi kapsayan güncel talepler etrafında hareketlenecektir. Ama, sınıfın uyanan kesimleri emeğin kendi partisi etrafında hızla toparlanmadığı ve sendikal hareketin gidişatına damgasını vurmadığı sürece salt ekonomik talepler etrafında gelişen sendikal hareketin uzun vadede başarı şansı olamaz. Hem günümüzün gerçekleri hem de sınıfın mücadele tarihi bu katı gerçeğin kanıtlarıyla doludur.

Demek ki, ileri işçiler ve kamu emekçileri, sınıftan yana sendikacılar ve Emeğin Partisi için bugün asıl görev; üretim ve hizmet birimlerinde yığınların acil talepleri etrafında yürütülecek bir ajitasyonla sendikal hareketi yenilemek, milyonlarca işçi ve kamu emekçisini kendi talepleri etrafında mücadeleye çekmek ve yığınların uyanan kesimlerinin politikleşmesi ve kendi partisi içinde hızla örgütlenmesi için ellerindeki tüm imkânı kullanmaktır. Sendikal hareketin yenilenip güç kazanmasının; sermayenin saldırılarını boşa çıkarmasının tek yolu budur.