CA YO KE TÎJ TI RA
BENA VILA

AHMET SAY

HÎKAYEYÎ ÇEWLÎGÎ

Tirkî ra tadayox: Seyîdxan Kurij

Hîkaye

AHMET SAY

CA YO KE TÎJ TI RA BENA VILA

Evrensel Basım Yayın 529

© Evrensel Basım Yayın 2013 - Sertifika No: 11015

Hîkaye

Hîkayeyî Çewlîgî: Ahmet Say

Tirkî ra Tadayox: Seyîdxan Kurij

Pêardişî pêroyî yê Qapaxî: Savaş Çekiç

Mîzanpajî Qapaxî: Devrim Koçlan

Fotografî Qapaxî: Mahmut Celayir

Sêwirandina Epub: Stûdyo ya Sêwirandinê ya Papersense

DOĞA BASIN YAYIN

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Blv. Kamerhatun Mah. Alhatun Sk. No: 25 Beyoğlu / İstanbul

T: 0212 255 25 46 F: 0212 255 25 87

www.evrenselbasim.com

info@evrenselbasim.com

Ti yew kerra nivînênî ke deştanî rojhelat de

Kifir nêkiro mi rê zî, zemanî mi rê zî,

Se gam şo vîni, ti yew merdimo derdin vînênî

Tengnefes bîyo kiştê rayîr de ronişte mendo.

Ömer Hayyam (1040 – 1123)

Bi tadayişî Sabahattin Eyüboğlu)

VATEYO VERÊN

Mi kîtabî birêz Ahmet Say “Güneşin Savrulduğu Yerden- Bingöl Hikayeleri (Ca Yo Ke Tîj Ti ra Bena Vila – Hîkayeyî Çewligî) Sereyî seranî 1980 de wexto ke mi unîversîte de wendênî, wend. Ez o wext zaf binî tesîrî nê hîkayeyan de menda. Çunke cayo ke hîkayeyî te de vîyartênî welatî mi bi. Qicîyê mi û xortîyê mi nê cayan de vîyartibî. Dewa ke Ahmet Say tede malime kerdibî û nê hîkayeyan de zaf vîyartênî dewey mi ra zaf nêzdî ya. Ez zafey şarî na dew nas kena. Golî, royî, koyî ke Ahmet Say ti ra behs keno û yew bi ziwano edebî terîf keno , ez hol nas kena.

Merdimanî ke Ahmet Say ti ra behs keno, yanî şexsîyetanî nê hîkayeyan ez hol nas kena. Hela Mehmed Şerîf Efendîyo Guerîzij ke nê hîkayeyan de sey yew merdimo zanaye, herdişsipîye û pîlî dew vîyareno, ez hol nas kena. No rid ra wexto ke mi dest bi nuştişî kirdkî kerd, mi waşt ez nê hîkayeyan biçarnî kirdkî. Tornî emey mi resam Mehmud Celayir Ahmed Say nas kerdênî. Mi bi sayey Mehmud Ahmet Say rê telefon kerd û tede qisey kerd. Wexto ke mi ti ra va ke ez wazena nê hîkayeyan tercumeyî kirdkî bikerî, o zaf keyfweş bi.

Naye sero mi dest ci kerd nê hîkayeyî çarnayî kirdkî. Nê hîkayeyan ra yew qisimî înan tayê kovaran de bi kirdkî ameyî neşirkerdiş. La ma waşt ke kîtab bi kirdkî neşir bikeri.

Birêz Ahmet Say teklîf ard ke o eşkeno kîtabî bi kirdkî bido neşir kerdiş. Mi karî tercumeyî qedêna û ey rê şawit. No kîtab bi ardimî Ahmet Say ameyo neşirkerdiş. Ez ey rê reyna spas kena.

No kîtabî “Ca Yo Ke Tîj Ti ra Bena Vila – Hîkayeyî Çewligî) hire rey ameyo çapkerdiş. Ahmet Say her çap de hîkayeyî reyna çim ra vîyarnayî. Mi no tercumeyî capo peyên yê “Evrensel Basim Yayin, Elul 2007” esas girewto.

Mi her hîkaye tercumeya pey bi rêz dostanî xo yê erjîyaye N.Celalî û W.K.Merdimîn rê şawitî. Înan tercumeyî mi redekte kerdî. Ez her di dostanî xo rê zî zaf spas kena.

Seyîdxan Kurij

GIRÎZGAH

Nuştox: Ahmet Say

Ez yew rojî amnan şîya Çewlîg. Yew rojî amnano tîjin, beriqîyaye, akerde. Tîj veşnayêni, pirnayêni, la hawa de boyê vewr estbîy. Çarşuye bajaro neweyî hetî corî nahîyeya kehen ke ti ra Çapakçur yan zî Çolîg vacîyayêni de, sey warî yew ca de awan bibî. Ez na çarşu de gêrayêni. Mi bi setre û qrawat ereq vetîn. Hawa de boye vewr estbîy. Ez heta hetî vernîye cadeyî şîya. Hîni ban kêm bibî. Nişka vera koyî Dara Hênî ameyî vernîye mi. Nê koyî bi rêz tam çewras kîlometre dur ra sey xeyalêk pay vindertibî. Mi wina keyeyî koyan yê bi heybet heta nika qet nidîybî. Hemeya sipîye girewtibî pira. Zaf ercîyesan paşt dayibî yew bînan, verba bi berz bîyêni. Hawayî boye vewr dayênî.

Mi na boye aşmanî amnan de şew û roj daîmî hîs kerd. Nê serran de hîpîyî û çanteyî paşt ke hîpî eşya dekenî, ma de çin bîy. Çermeyo xalis ra yew walîzê mi estbîy. Mi na walîzê xo bi yew qayişo kehena paştê xo ya giredayênî û ez semedê arêdayişî kilamana vejîyayêni gêrayîşan. Nê gêrayîşan de boye koyanî vewrinan ez caniverdayêni. Hendê boyê lavanî cemidîyeyan, qafikî huşkbîyayê yê lulikan û estareyan, mi boyê vewr zî her wext hîs kerd. Wexto ke ez geman de gêrayêni, mi sereyî xo berz kerdênî, berzan de koyî vewrin estbîy. Înan sero de ancî koyî vewrin estbîy, yew seri de ancî… Çi xerîb bi, wexto ke ez ewnîyayênî înan ra boyê vewre bînî zaf.

Walîze paştê mi de, binî pîjamayan, çend hawluyî gijî, mayoyî mi, meqes, fanîle, selobant, pirên û tumanî, seromê maran, yew dolax, qelemê kontrolî, semedê arêdayişî kilamana lîsteyî, melhemî çermeyî, puçî, kaxitî, zaf qelemî tukenmezî, yew teyîba pîlin, na teyîbe reya verên mi ardibî welatî ma, çend maqarayî bandan û pilî zêd estbîy. Wexto ke ez serê sibayan hîşar bînî, çimî mi neynik ra nexs nexs ewnîyayêni mi ra. Urartuyî, sumerî, medî, hîtîtî… Eger merdim biewnîyo tayê çalgiwan, govendwananî cînî û camêrdan, qefleyî şenayîyan ke nê medenîyetan ra heta rojî ma ameyî û resmî înan tayê çîyan ser estî, demek o wext însanan goreyî tarzî xo yew muzîk viraştêni. Herhal no muzîk de yew usulî meqamî, dorî vengan amênî şuxulnayîş. Gelo meqamî înan senî bîy?

Ez semedê karî arêkerdişa dewanî koyan yê Çewlîg ra hîna hol, dest ci niginaye, otantîk yew ca, nifikirîyayênî. Bestekar û arêkerdoxo macar Bela Bartok ke ez heyranî ey bîya, canî xo kerdibî fekî xo Balkanan de, koyanî Karpat de karî arêkerdişî kerdibi û hezar ra zêder kilam arêdayîbî. Ez Çewlîg de yew çend serî bixebitîyayêni, mi hîna hîra materyal arêdayêni. Ez eşkayêni bi kilamî ke mi arêdayî, tayê çî ke nênî zanayiş, vecî orte.

No kar, koyî Agirî de gêrayîşî keştî ra hîna aqil ra nêzdî bi.

Teyîba pîlin dewanî ke ez şînî, tîya de verî ters û şuphe ardênî orte. Ez sey fezayijan bîya. Wexto ke mi tîrî roşn dayênî seke mi merdimî verba xo kerdênî” “merdimo vînbîyaye”. Xo ra koyî estareyî Zuhre ra zaf nêzdî bîy. Ez biney kirdkî zî musabîya. Ez ê kilaman dima bîya ke dengbêjî derg derg ewnîyayênî estareyan û koyan ra û vatênî. Tena kilaman…

Wexto ke no amênî fehm kerdiş, ters û şupheyî çimanî dewijan esterîyayêni. Mi înan ra waştênî ke kilaman vajî û mi nê kilamî rinda qeyd kerdênî.

Ez şînî dewanî Çewlîg yê hetî Senceq û Gêxî. Koyanî Çewlîg yê hetî Kanîya Reş canî mi zaf niwaştêni. Ez nê koyanî keratan ra tersayêni.

Nê koyan de bi hezaran golî krater bîy. Serî her qilî de yew gole… Wexto ke ti şîyî yew qilo hîna berz, tu ra cêr de zaf golî mendênî, golî gilorin û keweyî… Hezar golî Çewlîgî! La rind biy, çi ra bi nizana, çimî mi nêbirnayênî ez xo berzî mîyanî yew gola kratere. Mi golanî dereyanî hetî Senceq û Gêxî ra heskerdênî. Mi mayoyî xo kerdênî pay û golî dereyî de efendi efendi asnaw kerdênî. Nê golî qijikî sey şerbeta tamî çayir û çîmen, tîj, çîçegan, koyan bîy û versnîyî daran de bîy. Yew qalibî macûn bi usil erzîyayêbîy mîyanî dereyî, macûnî awe de helîyayêbîy û her yewî rengê xo damar damar kerdibî mîyanî awê. Dereyan, bi hewzî zehîrî morî koyan, bi astareyî rojî surî vêyveki, bi dumanî gilan, zelalîye dereyani, bi eflatûnî telîyan, keweyî asmêni, bi sipîye qaqlîbazî hewran ke rengî herre, kîl, kukurt, asin, paxir û heme madenan xo de nimitêni û boçê mirçika tawus û bi rengî cennet, perî û melekan a, heto bîn ra hewzo cemedin yê sincêr, rîyî xo de tede berdênî.

Ez newe ra kewtênî rayîr. Ez newe ra mîyanî koyan de bîya. Mi bi Elî qisêkerdêni. Elî, yew koyo embaz bi. Mi no name dabi ey. Darbê kard yê rîyî ey, yew şeklo esîl dayênî ey. Esîlîye lejwanan. Elî mi rê behsê hîkayeyê xelqbîyayişî zî kerd. Xelqbîyayişî koyan. Sipsur yew çî. Sipsur! Koyî wina xelq bîyî…

Û zimistan yeno, vewr varênî. Zimistan yew baladey vewr bîy ke qet yew bestekar nêşkayênî bîyaro ziwan. Vewra ke yew şew de varênî, qamî merdim vîyartêni. Wexto ke mi serê sibayan ber akerdêni, mi verba xo dêsî vewr dîyenî, mi ber qefilnayêni û hedî hedî xo tepîya antêni. Rengî wel de sey dewî yew qubeyî asmên qefilnayêni, no qube ra pul pul vewr varênî. Aşmê teşrîne ra heta beynatey edar her daîm pulî sipîyî varênî, şew û roj, fecîr de, şefeq de, tarî û zulmat de, roşno kor de daîmî varênî, bi hefteyan, aşman varênî.

Vewr xo ra emîn bîy. Keyfî aye biwaştênî pule pule, weqayin varênî, biwaştêni hewa ra firdayêni, çarnayêni pûkî. Ge-ge zî kerdênî sist. Teneyanî vewr ke sey vizikan bêqerar firdayêni, taye wextan o qeyde aysayêni ke nefes danî, la merdim xapînayêni newe ra bi heme barî xo destcivarayiş kerdêni, eştênî merdim sero.

Seatey rew yê serê sibayî de, wexto ke tîj vejîyayêni, ez pencira ra ewnîyayêni teber ra. Nê wextan de tebîat vinderte, sakîn bînî, harey xo, xo vîra kerdênî. Her heti qelibiyêynî rengî leylag. Deştey weverî, qilî vernîyî, pîjî mazyêri yê nêzdîyî ke kokî daranî mazyêr yê birnayen ra vejîyayêni bînî rengî leylag, derûdorme de yew vengo tewr qijik nêaysayêni. Pijî mazyêran ra yew gilçeyo bari yê weverî, nêşkayêni giranîye vewrî serî xo wedaro, nişka ve ra çewt bînî. Wexto ke vewrî kewtêni erd, gilî mazyêrî ke veng de mendêni yew mudet recifîyayêni.

Aşmana pey wisar amênî. Koyî ke zimistan sade sipî bîy, wisar mendênî sereyo sewdayin. Ez tayê rojanî wisaran zaf rew wariştênî û hetî qilanî ke têdima benî berz gêrayênî, şînî cor. Mi koyan de vejîyayîşî rojî seyr kerdênî. Serdî koyan çermeyî mi liştênî. Wexto ke ez yew qilo bîn sero erzîyayênî, tîj destcikerdênî roştî dayênî. Roj deştanî binî mi de sey lasêranî ke bi vengo berza bînî vila, beriqîyayêni. Ez mîyanî yew roştîyeya şaşmendî ra, cayo ke tîj û hawa ti ra bînî vila ra, varar şînî tebîet ra. Roşn ra çimî mi bînî hîtin, dormeyî mi de şewqî serê sibayî, newe ra destcikerdişî ey, keyfî ey wîçîyayênî. Yew merdimo ke yew mudet cuwa ver tîya ra pirwazda vîyartibi, estareyo zerd yê tîjî eletexmînî sawitibi dirikan a, sunbulan a, gileyan a, binevşan a, pindî qorçeyêran a, kerreyan a, damaranî mor yê kerreyan a û remabi. Nebatî hîtin, hîtin bîy. Hewres amebi. Çilkî hewresî, çilkî hewresî ke dor bi dor niştibî serî pelan a, hewz hîna hewz, tirincî hîna tirincî mojnayênî ra.

Merdimanî demo verên mi pawitênî. Asurîyan, medan mi pawitênî. Ez reyna kewtênî rayîr, hetî dewanî Senceq û Gêxîya şînî. Ez reyna kiştey ê dereyanî ke mi ti ra zaf heskerdênî de, gêrayênî, golanî nê dereyanî de asnaw kerdênî.

A rojî û a binevşa ke mi a roj dîy, ez nêşkena xo vîra bikerî. Menekşeya ke pelî aye ginayênî awe rê.

Kiştey dereyî de qewş qewş binevşî vejîyayibî. Înan ra qewşa tewr gird, hîna canin, hîna keyfin bîy. A binevşa ke ez nêşkayênî xo vîra bikerî, xo mîyanî na qewş ra kerdibi cîya û hetî aweyana de ameyibî, aweyan rê behsê eşqî xo kerdênî. Hawa zaf sist, bi yew vengo ke xorîn ra yeno, binevşî bîn vilênayêni. A binevşa ke ez nêşkayênî xo vîra bikerî, hawa xemî aye nêbi, milî xo deardibi, tena ewnîyayênî dereyî ra.

Ez xo vîra nikena, hema roj awan nişibi, ez dewê Gêxî Osmanan de bîya. Mi tîya de yew dengbej dîbî. No dengbejî sey usulî alto kilamî wendênî. Nameyî ey Heko bi. Wexto ke ey qalkerdênî, vengî ey barîton bi, wexto ke vîyartênî kilam vatişî, bînî yew altoyo dirnaye. Mi ecayîb yew çî tepiştibi. Mi xo semedî qeyd kerdişî banda kerd hedre. Mi destî xo na tuşan sero û pawiti ke teyîb bixebito. Sey ekis maqarayî nigêrayêni. Belkî pîlî teyîb qedyayêbî. Mi yew – didi alîyî xo kerd war, pîlî neweyî dekerdî. Mi vengî dengbejo alto nika bidayêni ey goştarî kerdiş. Mi teyîb xebitna, la maqarayî ancî cayî xo de vindertênî. Ez mîyanî ereq û gonî de bîya. Bi destî mestî maqarayî çarnayî. Suret nigirewtênî û nigêrayêni. Dewijî dewê Osmanan yê dormeyî mi ecayîb ecayîb ewnîyayêni mi ra. Ez senî yew fezayij bîya? Ez nêşkayênî bidî tîrroj kerdiş. Mi walîz ra kaxidî formî arêkerdişî vetî. Seke xeripîyayiş vilabîyaye nê kaxitan ra bîyero,, mi lez lez nê kaxitî dest ra vîyarnayî. Bade ez agêraya teyîb, mi pê qelemê kontrol vîdayî qapaxî serî teyîbî akerdî, qapax veti. Çîko mi dîy ecayîb bi! Parçeyî zerreyî hacetî helîyayêbî, şîbî! Heme telî sifirinî, lehîmî, ez çi zana, pulî metalî, heme parçeyî germî tîjê koyan ver de helîyayêbî! Makînayê mina yê fezayî bibî sey tayînê eskeran. La bandî mi? Maqarayî mi? Semedo ke ez bieşkî bîyarî têver, qeydî ke mi cuwa ver kerdibî, mi ê zî xo ya çarnayêni. Mi sey gejan eşt walîz sero. Ê zî bibî sey mîr, bade sey qabî lilukî huşk bibî. Bandî zeliqiyayêbî yew bîna. Keda ke mi bi serran xerc kerdibî, arêkerdeyî mi bibî vîn.

Demek ganî mi teyîb û maqarayî bi tayê çîkî germ nêvîyarnênî bipiştêni ke ez bieşkayênî walîzê xo germ ra bipawî.

Binevş het de o qeyde zaf mendiş xelet bîyo.

Boye gem zî mi xapînabi...

Hîni semedey mina arêkerdişî kilaman fîlan çin bi. Ez qefilîyayibîya. Binkotiş mi ez teqat ra vistibî, hewesî mi qedîyabi. Mi reyna xo nida no karî ver. Mi niwaşt ez kilaman bieşnawî, goşdarî bikerî. Mi nêwaşt ez urartijan fîlan bifikirî.

Mi ripelî Çewlîg rewna qefilnabi, ez Ankara de ca bibîya.

Hewt serrî cuwa pey yew şew Mehmed Şerîf Efendîyo Guerij ame hewnî mi. Resimanî Xoce Nasreddîn yê renginîn ra hîna şîrin, ê resimî ke qicî bi keyf ewnîyayêni ti ra, ê resiman ra zî hîna gonîşîrin bi Mehmed Şerîf. Serî ey ra buxarî, dumanî vejîyayênî. Dumanî tirincî ke bi rengî binevşa têmîyan bîyî…Ge aysayêni ge vîn bînî.

Ez texmîn kena ke ey waştênî ez behsê Çewlîg bikerî. Meselayî devaya kîndar û şêro birîndar sey şîîrî vatêni. Bi o qeyde yew vengo şîrin û nerma, tene tene qal kerdênî ke mi tena o goşdarî kerdênî û sereyî xo têşanayêni. Ez nêşkayênî çîko bîn bikerî.

Ez hesîyaya xo. Hema hema hawayî akerdênî. Ma dest bi yew rojo bi varan û hewra, rojo bêtehm ke hawayo lêmin yê bajarî amebi sero, kerdêni. Roşno bi rengî mij ke pencira ra amênî zerre, ode bi rengî xo boyax kerdênî. Dêsî bi zeliqîyayişî no rengo gewşe, lêl û bê şexsîyet esterîyayêni, vîn bînî. Ti vanî qey ode de dîmensîyon çin bîy.

Ez serê sibayanî zimistanî Çewlîg fikirîyaya. Gemî ke bînî rengî leylag, gilî mazyêranî ke vewr ra xo roşanayêni.

No vate de wisar ame Çewlîg! Ez bi yew waşteyo pîla ronişta, mi bi solix solixa dest ci nuştişî kerd. Na hîkayeya mi ya verên bîy. Mi qaley Mehmed Şerîf Efendî goşdarî kerd, mi mîyanî çend serran de ê hîkayeyî bîn zî nuştî.

“Hîkayeyî Çewlîgî” wina bîyî kitab.

Pancês serrî bîn vîyartî. Serre 1988 bîy. Semedî çapo neweya ez reyna agêraya Hîkayeyanî Çewlîg. Ê hîni qêy mi hîna zaf yew tema bîy. Mi waştêni ez bişuxulnî. Bi yew waşteyo bêterîf mi waştênî ez înan sero bixebitî. Mi nê hîkayeyan ra di teneyî ti ra vetî, herindê înan de newe hîkayeyî nuştî. Yê bînan sero ez reyna xebitîyaya. Wina nameyî kitabî bi “Ca yo ke tîj ti ra bena vila”

Çimî mi de bi nê bedilnayîşan kitabî nameyî xo yo newe heq kerdênî.

Nika serre 2007 a. Des û new serrî bîn vîyartî. Ez goş nana xo sero: Çewlîg û Çewlîgiji, sey tezetîye û gonîye pancas serrî cuwa ver hê zerrey mi de! Û ez, hîni niwazena derheqî hîkayeyanî xo de bedilnayîş virazî.

Ahmet Say

CA YO KE TÎJ TI RA BENA VILA

Yew estore Komilo Guerîzij bi, na estore niweşbî, ger vetbi neçarîyê ra kiştê aye vecîyaybî. Na estore di serran ra nat niweşbî. Hendê bibî qij, hendê pilisîyaybî, hendê estoreyê ra vecîyaybî ke kam ke a dîni tu kerdêni erd re û bi linga aluyî xo pilixnayêni. Hendê yew biz bîbî qij na heywan. Çimanî aye ra rîmo hewz ameni û ziwanî aye rêcifîyayêni.

Komil na estora nêweş û bêfayde di serrî kerd wîye. Bêlka bena weş! Bena weş û o aye sey bêygîr xebitneno... La estore weşnebînî, nivecîyayêni orte û boçê xo tîyeneşanayêni. Wabo, Komil na estore hancî zî wîyekerdêni. Bêlka bena weş.. Zimistan qitlixê(tengîyê) de hancî simer û vaş aye ver de kêmî nekerdêni, eger bidîni co zî dayêni ci. Çike Komil re yew estore lazim bîy, hem zî zaf lazim bîy. Çike Komil pawitoxî dew bi û goreyê zanayişî ey ganî miheqeq pawitoxî dew waharî yew estore bînî.

Naye serkote zî Komil duztaban bi. Neşkayêni rayîro dur şîyero, neşkayêni rayîr ra şîyero. No semed ra eskerê nekerdbî. Kişta kişt şînî, hetanî qilî verba dew vêcîyayêni binî linganî ey decayêni.

Komil waştêni ke yew pawitoxî dew yo rind, pak û forslî bo. Biniştêni estorê xo û mîyanî dew ra bigêrayêni. Biniştêni estorê xo, tifîngî xo bieştêni milî xo, zimbêli xo tabidayêni û tam sey yew rohelatij fors bieştayêni...

La tifîngî Komil zî çînîyebi. O yew pawitoxo belengaz, bê estore û bê tifîngî bi. To dîy roj ame Komil bi rext û tifing xo xemilna. Wext ke cendirmeyî îta ra vîyertî ra hukmat ra va, “na dew re yew pawitox lazim o”, o wext pêro cîranan Komil ra vatbi “no tam gurê to yo”. Komil vindertbi, fikirîyabi û cuwa pey qowil nekerdbi.

“Baykî mi na dew re pawitox çi lazim o”.

Cîranan ling şayî erd. Eger lazim nebînî, qet hukmat waştêni? Senî ke yew dew de yew muxtar û çahar azayî estî, ganî pawitox zî bibo.

“Dewê ma re pawitox çi lazim o” vatêni û vindertêni Komil.

“Pekî muxtar çi lazim o? Azayî çi lazim î?”

“Hadê uca ra”, va Komil. “Dewa bê muxtar bena? Suka bê walî bena?”

“Bena nibena ez nipersaya biko! Azayî çi lazim î ez naye persaya!”

Komil xo da tîyemîyan re. Fikirîya ke çi cewab bido.

Erdîşsipîyeyanî dew “Ala alaaa, alaa allaaa...” va, sere tîyeşûna. “Biko ma niva pawitox lazim o, hukmat ferman veta yew rey...”

“Hem hukmat tifing dano pawitoxan. Kincan dano.”

Bi hêvîyê kincan û tifîngî Komil pawitoxê qebul kerdbî. Wext ke cendirmê hêna biamenî û bipersayênî, “Pawitoxî dewê şima kam o?”, Înan Komil nîşan bidayêni ci.

Inahawa bibi pawitox Komil. La hukmat ne kincî ne zî tifing da ci. Qe nebo wa estorê pawitoxî bibo. A zî nebînî. Komil se kerdêni, nekerdêni mibarek weş nebîni. Şew û roj axurî binî ban de muşere kerdêni, la nemerdêni. Bimerdêni, belka Komil ewnîyayênî yewna çare ra, xo re yewna estore girotêni, yew çend bizî rotêni, deyn û dun kerdêni xo re yew cehna êrnayêni.

Ez no rewşê Komil re qehrîyayêni. Ez duztabûnêyê ey re qehrîyayêni, pawitoxê ey re qehrîyayêni, hêvîyê ey ya veng re qehrîyayêni. Ey ina pawitoxê ra qet xêr nedîbi. Hetanî ma yew bîn bidîni ez persayêni “Komil estorê to senîn a?”

Rîyî xo çiqirnayêni, destî xo tîyeşûnayêni, nêng çînayêni, “daykê estore re zî, kam na estore serrê mi re kerd bela daykê ey re zî...”.

Mi zanayêni o semedî na estoreya çiqas qehrîyeno, hevîyê xo çiqas na estoreya giredaya. O rid ra mi kam ca o bidîni ez persayêni:

“Komil estorê to sebî?”

Mi pawitêni ke “Geber bî” vajo, la ez sekîrî estore yew qede nimerdêni. Komil tim eynî qede kifir kerdîyêni:

“Daykê estore zî...”

Dewijan, heta qijanî dew na qalê mi yew çend rey eşnawita, înan semedî herskerdişa dest ci kerdbi Komil ra persayêni:

“Komil estorê to senîna?”

Qijî pilxinî, yê qijî ke pilxe û gewelê înan pê herre û toz tîyemîyan kotbî û zeliqîyaybî suratî înana, ê hîrye kesi, panc kesî amenî pîye het û persayênî:

“Komil estorê to senîna?”

Komil la hewl antênî, verba huyuyayişî qijan nengî çînayêni, “daykê estore zî, daykê şima zî...”

Yew roj Komil mi ra va ke ez estore kişena. Çend serreyo ke bîlasebeb na estore re mesref bîni.

“Gunê mi qerqurşin neyero, wilay ez yew qerqurşin nana aye ya...” va.

Kerd keno! Şino tifîngî Qulî geno, çimanî xo cîneno pirye nano mîyanî çimanî aye ya.

Nekerd.

No gure verda wisar.

“Wa hêw wisar bîyero…” vatêni

Na qal, qalê “Wa hêw wisar bîyero” dewijî Çewlîg zaf vanî. Gure ke nebeno yan zî gure ke ê wazenî bibo verdenî wisar. Wisar yew hêvî ya, semedî înana hevî keno newe.

No semed Komil, kiştişî estore verdabi wisar. Wisar ame kişeno, alawekîl kişeno.

Lakîn nekişt. Wisar ame hancî nekişt.

“Wilay gunê mi qerqurşin ame ha! Qerqurşinî vatêni nika zî.

“Zizzzzztî vatêni, cewab dayêni weledanî dew.

“Zizzzzt, ma zanî ti qemîş estorê xo nibenî Komil, estorê xo, estorê xo!...”

Komil xo pirnik de vacîyayêni “ Welahevle wela quwet illa bîllaaaa ...”

“Zizzzzzt, zizzzzt”

Komil gej bînî. Yew sozî merdimo camêrd est, o neşkayêni sozî xo zî bîyaro ca. O şinî ewnîyayênî a heywana çim lîşîna ke zûnî aye recifîyayêni. O ge-ge hers bînî qerar dayêni ci ke aye bikişo, ge-ge zî xo zerre ra vernîyayêni, “Homay dawo pirye, reyna zî ez piryenedî”.

Ganî çi bikerdêni hinî. Yan hero, yan nero! Yan ganî dawunçeyî xo tifingî xo bianco pano mezgî heywana, yan zî vecîyo serî qilî pey dewa biqêro “ey cemaatî bisilmanan wa herkes bieşnawo! Ez yew cînî ya! A ke soz dana û neşkena sozî xo bîyaro ca, ez o qede yew cînî ya, ez panc pere nekena, ez neşkena yew estore bikişî, ez yew cînî ya cînî! Zart - zurt naye çînîyebi hinî.

Welakîn o neşkêni her didiyan ra yew zî bikero. Bê çare bi o.

Yew roj ame mi het, bi çimanî melulana ame Komil, bi vengo nizma dest qisêkerdişî kerd: “Geber nibena ...” va, “gonê mi miciqnena, gonê mi..”

Gire ginayêni qirik re. Tu vatêni dê qirikê ey di yew pirano gird esto û neşkeno nê piran warkero, yan zî neşkeno xo boxaz ra veco teber.

Bi piranî fekî xo ya qerarî xo kerd eşkira:

“Ez bena koye de caverdena... Wa ko di bimano! Wa cinawir biwero”! Çimî mi mevîno… cinawir biwero”

Ma hişkerd. Kulsî ser de roniştbi, ewnîyayêni erd ra, bi yew qirşa erd qirş kerdêni.

No zî yewna rayîrî kiştişî estore bi. Eşkira bi ke estore Komil ko de neşkayêni biciwîyo, aye yew çend roj cuwa pey bimerdêni. Cinawiran na heywan biwerdêni. Esas cinawir qet neşkayênî yew estore biçarnî, neşkayêni rehet rehet yew estore biwerî, la estorê Komil neşkayêni xo bixelisno. Neşkayêni biremo, neşkayêni paskulan berzo, neşkayêni xo bipawo.. Gureyî heywan qedîyabi...

Komil o qede kotbi hawayî qerarî xo, o qede bawerê xo pê ardbî ke o estore koyan ser de verdo, senî ke şino yew ezayî o qede bêveng û xemgîn, verba mi de milî ey kişta ronaye mend.

Mi ra va “Siba ti zî bîye... ma pîya şimi nayê ko de verdi”. Cuwa pey wirişt yew kişt ser da piro şi.

Roja bîn serîsibay şefeq de, bêlka hama nêmê şew bi, berî mi nenguç kerd, ez wiriznaya Komil. Tij anikotbî. Mi fîtîlî fenerê şew kerd dîyar û ez persaya:

“Tı hol fîkîryayî?”

“Ez hol fîkîryaya”.

Ma tarî de kotî rayîr. Pîyerayê pey dew ra, qilî ke pîya dima benî berz hetî nê qilana ma ver - ver ra vecîyayêni cor. Komil yew bend eştbi milî estore aye kaşkerdêni û berdêni.

Tarî û zulmat de ma gelîyan ra qayme şinî. No yew şîyayişo ne rehet bi, şîyayişo zehmet bi. Serrê ma de fîkîrî xirab gerayêni. Çiman ver de kiştişî yew estore rehet bi?

A estore ke çend serrî bar û derdî Komil antbi. Aye yew roj, duzî Hepsuerî de çargum şinî lingê aye kotibî ver, aye û Komil pîya ginaybî erde re. Kişta ginaybî erde re estore. Lingê Komil bin estore de mendbî. Komil neşkayêni wirzo pay. Estore neşkayêni xo raştkero. Estore hê ginay erd hin neşkena rehet - rehet wirzo xo ser. Ganî verî linganî xo yê verênan dergkero, xo erdşûno û yew rey de wirzo xo ser. Eger heywan no hal de biwiriştêni xo ser, pay nayêni Komil ser. Her di yan zî tersan ra nefes dayênî û girotêni. Komil araqî ecel vetêni, o tersayêni ke estore yew rey de xo virbikero û ey bipilixno. Înan yew mude goş na yew bîn ser. Cuwa pey estore linganî xo yê verênan ra yew nata - weta çarna. Emîn bî ke pay Komil nenawo, xo ard pîyeser û hêdî hêdî wirişt we heywan. Komil nedejna,.. Cuwa pey Komil zî wirişt we, lew na çimanî estore ya, pirnikê estore ya; înan yew bîn lişt, yew bîn boye kerd û hêna kotî rayîr.

Kiştişî na estore rehet bi?

Ma bê ke yew bîn de qisêbikeri, rayîr ra şînî, ma inahawa çîyan ser fîkîryayênî. Tarîye şew ra vengî mêsan amêni. Yew şewa serd bîy, no serd, no serdî şewê koyan, çermê ma liştêni. Yew boye xêrîb zî bîy: Boye vaşanî witinan, birran, kereyan, mês û moran û estareyan kotbî tîyemîyan. Boye şewa serdin ya koyan bî.

Şarî koyan zano: Roj, perde perde beno berz koyan de. Wext şoqê tîj yewna qilo newe xelisnena dinya bineyna bena roşn. Biney, yewna biney... Ez ewnîyayênî koyanî keweyanî hetî rojava ra. Ez xo ra vîyertbî. Komil vindert. Hetî rojhelata agera, yew nefeso kûr (xorî) ant. Ez a hel ewnîyaya rojhelat ra, mi yew rengo pembi dîy, yew pembi ke tu qet nepawitêni, yew pembiyo vilnerm, rîweş û şîrîn. Binî nê asmêno pembi yo rengîn de, koye more ke goreyî dûrîyê xo rengê înan ge akerde bî ge zî bînî tarî, bîy. Koyî fecîrî sibayi bîy... Nê koyî sey nêzdî ra vînayişî yew estareyî aysayêni. Velg û vaş serî înan û gelîye înan aysayêni, la înan zerrê xo de sur nimitnayêni... No sur, surî lawikanî rojhelat bi, nê lawikî hanci inahawa yew fecirî sibayi de pê ewnîyayişî nê koyana, pê derg - derg ewnîyayişî nê koyana amebî vatiş.

Ma panc na deqa şîy. Ma serî yew qil de bîy. Roj bibi berz! Roj verrojanî hetî cêrî ma de sey laseranî vilabîyeyan beriqîyayêni! Ma mîyanî yew roşno eceb de, ca yo ke tîj û hawa ti ra bînî vila, ma o qede yew ca de bîy. Roşn ra hesire kotêni çimanî ma, pêro ganîyanî derûdormeyî ma de beriqîyayişî serê sibayî koyanî Çewlîg, newe ra bîyayişî koyanî Çewlîg keyfî koyanî Çewlîg ciwiyayêni. Yew merdimo ke, cuwa ver îta ra pirvazd vîyertbi ra, estareyo xoz yê tij sawitbi pelana, dirrikana, kuezvilikana, pindî daranî xelatana, gileyana, kerreyanî girdana, damaranî suran yê kereyanî girdana û remabi, şibi. Nebatî pêro hîtin hîtin bîy. Qerawî kotbî. Çilkî qerawî, rêz rêz çilkî qerawî niştbî pelan sera, înan hewz hîna hewz, çeqer hîna çeqer mojnîyêni ra.

Komil pê çimanî xo ke tîj înan girotbi, huya. “Sibayo weş” vatiş çi rind o! Pê çimanê ke zerrê înan huyuyeno (huyêni) sibayo weş... Merdim waharî derdanî bo zî, fecîre de, koyanî ma de, verî roşnî tîja ke beriqîyena û varena, verba nê roşnî huyayiş çi rind o...

Bê serê sibayî nê wisar yew çî ke keyfî Komil bîyaro çînebi. Ey çend serrîyo keyf nekerdbi, çi ke keyfî ey bîyaro nivecyabi, tamî keyfkerdeş nigirotbi. Na yo keyf no bi! Keyf wisar bi! Keyf kerm û kêzî ke pêro pîya dest bi vengdayiş kenî, zeracî ke nişka ra binî biran ra wirzenî û firdûnî, hênîyî awe yî, lay î, ko yî, keyf.

Ganî merdim rindê koyanî Çewlîg şiwanenî Balkan û Îpanyol re, Estebano Arjantînij re vajo. Nê koyanî ma de helîyayişî vewre ra pey, sera serî hamnanî herre hîtina. Tîj merdim vêşnena. Na yo nê her di, hîtinê û tîjê koyan nebatan kenî gej. Herre bena nemir û parpişîyena, bena weş, sîneyî na herre ra her qede nebat vecîyeno. Vaş sey dêbî, sey gêj beno gird. Ti îta de o qede vilikan vînenî ke qamê înan hendê qamê to ya, serreyî înan hendê serreyî to yo. Qamê înan verba qamê to yena... Ti silam danî nê vilikan. Ti hal – hatirî înan persenî, derdanî xo yew bîni re vanî.

Komil çim xo nêmcet girotî, xefîf huyuyayênî û bendî estore kaşkerdêni. Keyfî ey ca de bi. Sey yew zanayeyî demo kahan hem keyfweşê, hem zî melulbîyayiş ra dûrî, xori-xori fîkîryayênî. Dormeyî xo ferk kerdêni, la vilikî, pelî, darî, telîyî sîyayî tarî û sure, tek tek umir ey de nêbî. No rid ra, ez neşkaya pelî ke sey zêhîr hewz bîy, sey bonfîle qalin bîy, hendê yew mîndêr bî û ti ra balişnayê maran amenî vatiş, vilika ke hendê qamê merdim derg bî, ti ra qisêbikerî. Ma bê qiesêkerdiş şînî. Ma tebîat temaşa kerdêni. Estorê Komil waştêni her vaş tek tek bisinasno, biewnîyo tamî pêroyan ra. Estore hergo vindertêni, ziwar dayênî bend ke Komil kaşkerdêni, xebitîyayêni ke vaşan ra yew lap ti ra kero? O qede aysayêni ke eger Komil bend verado, rayîrî bizan ke ma ti ra şinî, a o rayîr ra vecîyo û bikewo mîyanî vaşan, xo ser şîyero cayanî dûran.

Mi waştêni ez vacî “Komil”, “Komil, caverd wa biney biwero heywan...”

Nê vaşanî goştinan, pelî ganî ke damarî înan yê zerd ameyî teber, kam çizano semedî yew estore çiqas keyweşêbî...

A roja ke ma estore Komil ko de caverda û agêrayî, a roj ra nê mi vîr de mendî. Ma ina hawa şîbî û ez û Komil, ma inahawa bê veng agêraybî...

Çend aşm cuwa pey dew de di qijan rayîrî mi birna. Di weledanî 6-7 serreyan..ê mi ver de nefes nefesa bîy, çilmê înan ge bînî derg, ge bînî kilm. Hama dûrî ra mi dîy nidîy, dest qêrayiş, barayiş kerd. O qede îşaret kerdêni ke, o qede qerayêni ke, o qede xo kerdêni berz û dayêni erde re ke, mi fam kerde ke estorê Komil agêraya, boçê xo tîyeşunaya şîya verî banî Komil, uca de hîşena, neşkena cayî xo de vindero, hergo wirzena linganî xo yê peyînan ser, hem estore di qat bîya gird û bi no halî xo yo qelewa wirişta her di linganî xo yê peyînan ser. Estorê Komil ageraybî! o qede bîbî weş ke qabî xo de needeliyayêni, bibî gird, bibî rind, o qede ageraybî.

Ez cade şîya keyeyî Komil. Nê her di weledan mi caniverdayêni, pêra mi dima amenî. Cînîyî ey Helîma, vecîyaybî fekî berî, cîranan de yarî kerdêni...

Mi va, “Estore ha ça de ya?”, “Komil ho ça de yo?”

Pê destî xo nîşan kerd, “Nişt ci şi.”

Komil estorê xo ramitbi û şibi he - heyt!

Cuwa pey Helîma yew kulsi da mi. Ez uca de ronişta, mi dew ke Helîma ard şimit, bi nano lazuta hingimên werd.

No hingimên yê vilikanî koyan bi; û dew ke mi şimit yê bizî ke koyanî Çewlîg de çerenî, yê nê bizan bi.

Na hîkayet serre 1970 de,
misabakayî hîkayeyan yê TRT de xelat girota.

CUMO Û QUDE

Cumo yew merdimo neçar bi. Neçar ke çi neçar. Neçarî neçaran. Tena yew cînî, hîrê qicî qijkekî, des û şeş bizî, heşt tuşkî, şeş kergî û yew dikî ey estbîy. Cumo ra sobîna mal û milk nivêcîyayêni. Ti bizeliqiyayêni qirikê ey ya, sobîna milk nivecîyayêni.

Cumo cînîye xo Qude ra zaf heskerdêni. Çunke a yew cînî bîy. A lez lez dest nikotêni. Huma mekiro, Qude bimiro, Cumo bê cînî mendêni. O nêşkêni pereyanî qalin bido û xo rê yewna yew cînî bîyaro.

Cumo Qude ra zaf heskerdêni. Yewna cînî sey Qude çîn bîy. Tuşk û bizî çi qalî? Qude hingêmin ra zî şîrin bîy. Çiceyî aye mendêni portaqal. Alişkî aye mendêni lale. Fekî aye mendêni gonca. Beşnê aye ya gul mendêni al.

Qude sey yew vame bîy.

Şewê gerdek de Cumo na eşkira dîy. Cumo Qude ra mird nibi. Cumo pê hîrêyin pancin nivindert, pê dima gire eşt ci. O sey awe Mirad pê dima bendî xo ra bi veng.

A şew nê her didiyan kotî tê zerre, sey di hîlalan kerd siba. Lakîn hetî fecîrî sibaya hîlal mîlal nimend. Aşm şî ko rê, Qude şîy hewna.

Wext ke Qude şîy hewna, Cumo warişt xo ser, hîrê gamî tepîya vindert, Qude seyr kerd.

Wext ke Cumo Qude girot verarê xo, o qede hîs kerd ke leşê ey ha cenet de gêrena. Wext ke Qude qolî xo eştî milî ey, verar şîy ey ra, ey tehmîn kerd ke asmên ra yew melek ameya war.

Cumo ninişeno yew gula ke newe akerdo? Cumo warişt xo ser, şand ra şi gelîye…

Cuwa pey Cumo xo ard pêser, gewelê xo kerd war û newe ra seyr kerd.

Çiceyî sipî?

Cumo hers bi xo ser:

- Nibeno! O qede fikirîya, hîrê gamî tepîya eştî, vindert.

Uca ra ewnîya. Çimî ey çiceyanî sey pind de mendî. Ey pê çimanî xo Qude ke zitûbit

rakotîbî, sipit. Pê çimanî xo canî aye boye kerd. Pê çimanî xo gul şimit.

Cumo çimanî xo ra hesir kerdî war.

Badê sey yew sultanî parpişîya.

- Aha na cînî, cînî min a, yê min a.

Zerra gej! Cumo a şew ge berma, ge huya.

Feqîrey babî Cumayî ra ci rê mîras mendbî. Babî Cumo sey şiwane amebi dinya, sey yew şiwaneyî ciwîyayêni. O şiwaneyî mezrayê Emtax bi. Yew vincîye erdî ey çîn bi. Yew darê ey ya rumitî çîn bîy. O bibi hewtay serre, la hama zî şiwantî kerdêni.

Qet talehî no merdim nibi. Wextî xortanîyê xo de, wextî serrewedartişî Şêx Seîd de, o Emtax ra ame surgin kerdiş, şawîya Sêwregi. Uca de tam hîris serrî mend, xizmekareyê kerd, xizmetî axayî kerd. Hîris serrî ra pey izin vêcîya, o agêra, ame Emtax.

Agêrayiş ke çi agêrayiş! Ey ser de heşt nifus estbîy, yew banî ey çîn bîy ke serreyî xo dekiro!

Cîranan dewarî mezra teslîmî ey kerd.

- De kerem biki! Xo sey şiwaneyî mezra vîni! va.

Babî Cumo her serêsibayî dewar arêdayêni, deştan de

gêrayêni û dewar verradayêni. Ey lacî xo yo yewek zî girotêni xo het. Ey Cumo de teselî dîyêni.

O yew şiwane yo derdin bi. Dewar vila bînî, la o ewnîyayêni Cumo ra. Seyrkerdişî Cumo ey rê bes bi.

Yew zî seyrkerdişî koyan! Koyan efkar kerdênî vila. Zimistan sade û sipî bîy, wisar mendêni yew serreyo evîndar. Wext ke merdim ewnîyeno ti ra, koyî efkar kenî vila.

Cumo deştan de vazdayêni, kaykerdêni, babî ey ge ewnîyayêni Cumo ra, ge ewnîyayêni menekşeya mor ra. Menekşeya mor ke serreyî aye ginayêni awe rê…

Cumo vazdayêni, şinî, hênî ra awe şimitêni, awê hênî ra babî xo rê ardêni. Babî ey rê na bes bîy…

Cumo bi pîl, bi gird, bi yew xort, ancî bi babî xo ya şî şiwanîye. Babî ey nêşkayêni bê ey bikero. O nêşkayêni bê lacî xo vindero.

Cumo bi yew merdimo sey yew koyî. Qolî ey bîy qalin, ermeyî ey bi hîra. Bi o qede yew egît ke bi yew lasêro lêl yê yew hênîyo pak. O cayî xo de zapt nibînî. Sîneyî ser de vêşa, bi adir:

O cînî pawitiş ra helak bi.

Babî ey nayê nizûno?

Zûna! Nigêreno çare?

Gêra!

Ey o qede yew gure kerd ke heme eşîrî dewanî koyan şaş bîy mendî. Babî ey şî kênayê Tordaxli, Qude waşt!

Hem zî yê Tordaĝli?

Hem zî Qude?

Na Qude, eşîrê Şarîsan ra mîyanî des û new dewan ra kênaya tor rind bîy. A kênayê Begî bîy. To a bişawitênî mîyanî gulîstan, a gulîstan bi çîçekan hemilnayêni. Ewrî aye weş, çimî aye sîya, yew pind bîy.

Babî Cumayî, lacî xo rê na Qude waşt.

Cîranî huyayî. Gureyo ke beno esto, gureyo ke nibeno esto….Hele biewnî, yew şiwaneyo belengaz ke xizmekarê ra yeno, lacî xo rê kênaye Tordaĝli wazeno!

Babî Cumo gueş kesî ser nina, o şi lacî xo yo yewek rê na kêna waşt!

Û Tordaĝli zî na kêna da!

Hey no gure senî bi?

No yew sir bi. Sirrî rojhelat bi. Rojhelat de no qede sir bîy. Raştîye înan niameyni zûnayiş.

Lakîn nê ameyî vatiş:

- Şiwane, miwane mevaj! Wextî serrewedartiş de, wext ke Tordaĝli qic bi, ey Tordaĝli merg ra xelesnayo! Tordaĝli qet binî naye de mûneno? Aha kênay xo daya!

Esli xo de no Cuma o qede zerr kewto na Qude, o qede zerr kewto ci ke leşê ey mîyanî adir de vêşaya, bîya wel. Tordaĝli tersayo! Ey vato, “No Cumo ke vûnî, kênayê merdimo pîl Tordaĝli biremno, ez rezîl bena”. “Wa camêrde mi de bimûno, eger Qude wazena, ma kêna bidi wa şuyero” vato…

- Nah Vato! Esas Qude zer kota Cumo! A vêcîyaya dîwanî babî xo, vato: “Babî mino efendi”. “Adir kewto gula pind! Gueştarî bik bayo!” vato, “bê no canî , ez nêşkena biciwî” vato!

- To nayê eşîrê aşikan zûnî? Yew kêna eşkena wirzo û babî xo yo effendi ra vajo, “hal inahawa yo, inahawa yo”? Nêşkeno vajo! Eslî mesela na ya ke babî Cumo sozî hîrê kênayanî xo yê hurdîyan dayo Tordaĝli! Belê wilay!

- Wiş! Yew şiwaneyo belengaz eşkeno bi yew bego sey Tordaĝli ya bazarê biko? Nê! Eslî mesele no yo ke Cumo nişka ra şîyo Tordaĝli het, “Adir mi vêşneno! Hey Tordaĝli! To yê zerrê mi nêdî, halî to xirabo!” vato.

No hawa o hawa , Cumo kênayê Tordaĝli girewt. Kesî no sir nizûna, lakîn no gure qedîya. Cumo kêna ard, aha kewt gerdek.

Serra bîn babî Cumo merd. Verî ke bimiro di kênayî xo yê qijî dayî yew xizmekarî Tordaĝli yê heştay serre. Kênayî xo yê pîl zî dayî, ey - ney ra kerdî vila, heme zewajnayî. Pê pereyanî qalinî Cumo des û şeş bizî girewtî.

Dêmek gureyî rayer ra şîyî. Cumo dest ci kerd pê cînîyê xo ya verar bi verar de ciwîya.

Hêverî Cumo sîneyî Qude ser de gêrayêni.

- Xo nizm bikeri ke ez sîneyî to ra tehm bikerî.

- Bê nêzdî ke ez to boye bikerî

- Xo derg bikeri ke ma kay bikeri

Cuwa pey se ke Cuma bi mird. Se ke qefilîya.

Sir nîyo, Cuma nika yew camêrdo qfilîyaye yo. Şand ke bi o qefilîyayêni. Ey hem dewarî xo rê şiwanetî kerdêni hem zî erdî şar rê nêmedarîye kerdêni. Ha tîya, ha uca vazdayêni û xebitîyayêni, şand ke ame zanîyanî ey nitepiştêni. Wext ke ey serreyî xo nayêni balişna ser, Qude xo vîrakerdêni, xûrîyayêni.

Mehsun mend Qude. Hinî xêrîb xêrîb bermayêni. Bêri welatî xo, dewê xo kerdêni. Wext ke bînî payîz, pelî bînî huşk û daran ra ameynî war aye hîna zaf bêrî kerdêni.

Aye sey qulinga xêrîb bîy no dîyar de.

Aye tê dima hîrê qicî ardî dinya, qicanî aye teselî nikerd, aye her tim bermayêni.

Cumo no halî aye nidînî? Yew roj persa.

- Ti çira xo tîya de emanet vînena?

Qude ermeyî xo têşûnayî.

- Derdî to çî yo? Vaje ke ez derman bîy!

Hi Cumo de derman mendo? Ermeyî xo têşûna Qude.

- Ez to kişena o rid ra yo? Yan zî ez zerrê to weş nikena?

Çi yo?

Çimanî Qude ra hesir ameyî war. Cuma têpîya agêra şi. O wext Qude o tewir qêrayi ke o tewir bermaye ke Cuma nayê ra çîk fehm nikerd. Sey mêşna ewnîya. A roj ra têpîya Qude verba Cumayî kîn girê da. A yew cînîya xas bîy, o rid ra aye axu eşt zerrê xo. La aye sey yew cînîya xas semedê qesas girotişa fasal pawit.

Se ke yew xencer, mûndî xo de yew xencer nimit. Bê ke kes pey biheso, Qude ewir dayêni xortanî dew. Çimî xo sey marî pêrcinayêni, qirikê xo ûntêni û ewir eştêni xortanî dew.

Qude gêrayêni sey camêrd yew camêrdî.

Wext ke bi şand wa Cumo xo serî doşekî de derg kero û bixuro….

Qude gêrayêni sey camêrd yew camêrdî.

Yanî çi? Qude nêşkena vîno, çî yo ke a gêrena ci?

Qude pê Ehmî zîna kerd.

Waaaaay! Eceba çira na kerd?

Cumo qefilîyabi, o rid ra kerd?

Yan zî na Qude, kênayê Tordaĝli Qude, kênayê begî bîy, nazîk bîy, aye rê zor ame ke cînîyê sey Cumo yew merdim bo, o rid ra?

Zerr kewtî Ehmî o rid ra?

Aye waştêni doşekî ser de sey kerrayê aryeyî bigêro, o rid ra?

Niameyni Zanayiş. No yew sir bi…..

Nêyî mehneyî. Ancî yew roj Qude Ehmi girewtbi keye. Yew tesaduf, a roj Cuma rew ame keye. Wext ke Cuma ame verî berî, zerre ra taye vengî, vengî ecebî eşnawitî. Goşî xo na ser, mesela fehm kerd.

Nalayişî Qude sinasna!

Aweya gîrêyayî zî serreyî ey rê bo, horîyes zî bêro ey ser, o tas bi tas axu zî biwero, ganî no gî bêro pak kerdiş.

Hama kesî nieşnawito, hama kes nizana, ganî zaf ecele namus bêro xelisnayiş.

Cumayi teber ra vengda:

- Berî akeri! Herê orispî! Akeri ke ez vînî waştîyî to kam o!. Ez misteheqî ey zî yê to zî bidî!

Zerre ra vengî xo pêserardişî ame.

Cumo bi vengo nizm reyna qisêkerd:

- Akerê herê! Se ke hûma yew o û tek o, o qede encax tîya ra leşê to û waştîyî to vecîyo! De akeri…..

Ey hama qalê xo niqednayêbî, Ehmî beri akerd, gina Cumayî rê, Cuma da erd rê û rema şi.

Cumo şi zerre. Heta destî xo eşt dimî nalçixî Qudê vêcîyayî teber.

Cumayî mîyanî dew de pêra na Qude dima. Qude semedê canî xo bixelisno remayî, Cumo hersî namusa ra aye fetilna. Cumo xelyek aye ra bi nêzdî, nalçix têşûna, la aye rê nigina. Aha saxlem têşûna nalçix kewtî şalanî Qude ya, şalî diriyayî Qude zitûpit orte de mend. Ca de hetî dêsî Beko`ya agêrayî.

Cumo zî agêra, ewnîya: Qude nidîy.

Lawo no senî beno?

Lawo na orispî şina kam ca? Xo ça de nimnena? Kam na orispî nimneno?

Cumo ucayan de sey pisîng gêra. Gêra rêç, la nidîy.

Qude bîbî sir! Nişka ra a beyntare ra bîbî vîn.

O wext Cumo qerra:

Kam ke orispî, Qudeya ke zîna kena, nimneno, ez nûna dadî û cînî ey zî!

Cîranan no qerrayişî ser mesela fehm kerd. Cîranan zana ke Qude zîna kerda û remaya, Cumo zî nêşkayo zînakaran bikişo.

Cumo Qude têpîya waşt û vindert:

- Orispî bidayeni mi! Bidayeni ke ez namusî xo bixelisnî! Qet yena dayiş?

Qet Qudê yena teslîmî gangerî kerdiş?

Yew şewa bê aşm, şewa tarî û zulmat de, cîranan Qude şawit dewê dadîyê xo.

Dêmek hinî Cumo pê hîrê qicanî xo yê hurdîyan, des û

şeş bizan, heşt tuşkan û şeş kerganî xo ya tena mendbi…

Hêverî nizana çi bikero. Des rojî hersî xo, xincê xo, kîn û qerezî xo ver, Cumo têkewt, vêşa. Bi zayif, gonîya ey miciqîyayî. Na Qude hê bikewtêni destî ey…. Hela ke Ehm

Ehm dew ra remabi. Se ke amêni vatiş, o şibi xêrîbîye.

Des rojanî vêrenan de Cumayî kîn û qerez ra xo werd. Nê rojî qedîyayî, des rojanî didiyan de herindê kîn de dejî Cuma girewt. O per û perîşan bi. Ey hîrê qicî xo girewtênî verba xo kewtênî mîyanî aşm, astareyan û şewanî tarî.

O daymişî no dejî nibi, waşt ke biremo. Ey nîyet kerdbi ke bi keder deştan- meştan ra bigero. La ey nê xêrîb, nê mazlum, nê melul qicî se bikerdêni?

Ê hurdî bîy, o qêmîşî înan nibi. Ey deştan ra gêrayiş ra fek verrada, dest bi bermayiş kerd. O tewir bermayêni, o tewir bermayêni ke pê hesranî çimanî ey aryeyî gêrayêni.

O zî vîyart. Cumo bermayiş birna. Dest bi fikiryayişî kerd. Bê cînî keye nibînî. Kam miqatê qican bibînî? Kam firaq bişitêni? Kam çorba bipotêni? Kam axur pak bikerdêni?

Cumo şaş bi mend. O keye ra bivecîyeni teber nibînî, nişînî dewar ver nibînî!

Çareyî naye, newe yew cînî ardiş bi.

Naye rê zî qehrîya: Mehnayî newe yew cînî, ameynî mehneyî pereyanî qalinî. Yew metelîxî Cumayî çîn bi. Babî Cumayî zî çîn bi ke ey rê yew cînî bîyaro!

Cumo zaf qehrîya, şew û roj cêmîyan ra nivetî.

Qicanî pawitênî, qicî bermayêni û vindertênî. Qicî mîyanî lêm de, mîyani espijan de qerayêni û qerayêni.

Eceba ey bizî birotêni û pereyî qalin bidayêni? Nayê zî fikirîya:

- Bê bizan ma vêşan mendênî! Na qet nibena!

Yew çareyo pêyen, ey semedê tepîya waştişî pereyanî

qalin, dadî Qude rê xeber şawit.

Tordaĝli nimerdênî, belka yew çarê ameyenî vînayiş.

Dadî orispî ra inahawa yew cewab ame:

- Ma pereyî qalin nigirotî ke ma tepîya bidi!

Bele la! Tîya sey sir mendbi. Kam çizano babî Cumayî û

Tordaĝli kam hesab serî no kar kerdbi?

Cumo tam perîşan bi. Dêmek çare çîn bi. Cumo ronişo û bipawo, sey heme dewijan ke pereyî înan yê qalin çînî, bekar bironiştêni û bipawitêni.

Nayê rê zî razî bi. La nê qicî?

Ame fehm kerdiş, Cumo yew desna rojî bipawo, wext ke cîranan herra sîya eşt qicanî ser, no gure biqedîyayêni!

- Ez verdena nê qicî mezlumî bimirî, va Cumo? Ez nê qicanî hurdîyan dana kefenî piştiş?

Dêmek çewras rojî qedîyabîy. Rojê çewrasin Cumo nîyet kerd ke Qude tepîya bîyaro… la cîranî?

- Cîrana vatêni bênamus! Bênamus Cumo, cînîya ke zîna

kerda, tepîya ano! Orispî hewna keno xo varar!

Cumo fikirîya:

- No namus ke vanî merg ra bêter o.

Eceba cîranan pereyî qalin deyêni Cumo? Cîranan ey rê newe yew cînî ardêni?

Cîran qarişî inahawa yew gure nibînî.

De babî mi, o wext cîranî nişkayêni midahaleyî ardişî Qude zî bibî.

Roja bîn Cumo şi keyeyî dadî Qude. Ey Qude girewt, aye eşt penî estorê xo û ard dew.

O çi bikero, ey qicî teslîmî destî dayê înan kerdî, şit gîrênayişi, dew çelqnayişi, axur gezi kerdişi Qude rê verda, ey pê des û şeş bizan û heşt tuşkanî xo ya dest bi îdareyî keyeyî kerd.

Wa cîranî zanayê xo vajî. Cîranî îdareyî keyeyî kenî?

No gure inahawa qedîya. Pekî Qude?

Qude se kerdêni?

Wexto vêren Qude melul bîy. Yew siro nimite bi. A mehçup bîy, xo hende nîşanî cîranan nidayêni, remayêni.

La çend aşmî cuwa pey, sey zafe çîyan kerdinê Qude zî vîraşi. Herkes musa her çîy, Qude dest ci kerd pê cîranan qîsêkerd, yarî kerd.

Yewna xusus esto: Gelo Qude reyna zîna kerd? Aye Eh mî mevîno zî, ewir da yew xorto ke kerd xo çima, yew firsat ra girewt zerre?

Kesî nizanayêni. No yew sir bi. Kam çi zano însanî senî siran nimnenî:

Însanî, kam zano….

(1976)

RAYÎRÎ AWANBIYAYIŞÎ

Şoreşo sipî ra pey yew walîyo şoreşger amebi Çewlîg. Nê walî, erebeyî dewlet sey çimî xo pawitini, ê erebe ke ey ser de “No erebe semedî hizmeto fermî ya yo” nuştebi, hin sey cuwa ver cinîyê defterdar begî, balduzê ey û kênayê Mudirî daîreyî zîret nê ereban nenişnayni.Walî begî, zafê memurî pîlî bedilnaybî. Bi vateyî ey ganî herindê mudiranî kokiman, mizmizan û gelperan de, mudirî ciwanî, cîhatî û canşenikî biamênî karî ser.

Nê gureyî pêro ameyî kerdiş. Mudirî neweyî û xortî ameyî Çewlîg. Pêro zi embazî îdealîst bîy. Hela yew mudirî daîreyî teknîk- zîret bi, o raşta xort û canşenik bi. No mudirî ma serî sibayî pêroyê memuran ra ver amenî gure. Nayê serkote, eger hewşê Qonaxî Hukmat de yew xedeme rakewte bidîni, o zaf hêrs bînî. O zaf titiz bi, ey hergo tozî serî masa pif kerdîn.

Walî beg, mudirî daîreyî zîret ra zaf memnun bi. Inahawa qadroyanî canşenikan ra gure vejîyaynî.

Gure... la çi gure? Mudirî Daîreyî Zîret sey Çewlîg yew bajarî rojhelat de eşkayni çi bikero? Erdo ke bêro ramitiş zaf kêmî bi. O qede ke herîta de yeno vînayiş, her per koyî û kerreyî bîy. Ti erd vajî, bê fayde bi. Şar cahîl bi, musayeyê zîreto modern nêbi. Nayê serkote, hacetî çin bî, pereyî çin bî. Mudirî daîreyî zîret ra çi amenî pawitiş?

La Mudirî ma îdealîst bi. Çinbîyayî ra çî meydan ardiş kerdibi xo sare. O ko) vera zehmetîyan, serbikewo û Çewlîg de temelî verşîyayişî bierzo.

Mudir Beg nevindert û xebitîya. Verî, yew teneke herrê Çewlîg berd Ankara, şawit labaratuwar. O na herrê bajar ma semedî kam darana hol a, ganî bimusayini û goreyî nê yew bernameyî verdşîyayişî hedre bikerdîn.

Netîce ke Ankara ra ame ecayibibi : Gelyaze.

Ankarayî vatîni, gelyaze.

Mudirî ma yê zîret qerayni, “şima vînenî, Çewlig de çiqas gelyaze benî”.

Yew qisim însanan na qalê mudir rê xo pistan de huyenî. Wa bihuyî! Kes neşkenî mudir begî qerarî xo ra têpîya açarno. Çunke ey, bawerîyê xo înan neardîni, ey bawerîyê xo netîceyê Ankarayî ardîni. Destegî walî begî ci rê bes bi.

Walî vatîn, mudirî ma yê zîret, canşenik û jêhatî yo, yew wexto kilm de o do(ko,go) zaf karan bikero.

Wexto ke memurî payeberzî Klubê Suk de serî sifreyî reqî de roniştîn, tim na meselayê gerazan qisêbînî. Înan ra tayêne mudirî zîret tepiştînî, tayê zî vera ey vejîyaynî. Aye ke vera ey vejîyaynî memurî verên bîy.

Înan vatîn, “ma wazên ke hewnê walî ma û mudirî zîret raşt bo. La ,yew memur ke bi serran bajaranî rojhelat de kar kerdo, ma wazenî ke bi tecrubeyî ey bîyari ziwan ke şartî hawayî îtayî misaît nîyî. Mimkun nîyo ke Çewlîg de geraz bibî.

Midurî zîret, reqîyê xo şimitîn û xo bi xo qisêkerdîni, şima vînenî! şima vînenî!

Ca de dest pê xebat kerd. Emir dîya Zubêr û Çelîk Begî ke ê semedî ramojnayiş a yew baxçe hedrekîrî.

Zubêr û Çelîk begî mudirîye zîretî de xêbitîyeni, her di zî xort bîy. Her di zî canşenik û jêhatî bîy. Mudir begî bawerê xo nê her di xortan ardîni.

- Gelê embazan! Ma ewro dest erzenî yew gureyî Çewlîgo zaf muhîm. Ez wazena zaf lez yew wext de yew baxçe bêro meydan.

Bi xebatê Zubêr û Çelîk begî hendê hezaran leyekî gerazan bajaranî bînan ra ameyî û no baxçe de nîyayî rue. Nê leyekî ganî zerrê yew çend seran de dewanî Çewlîg de biamenî vila kerdiş.

Xebatê bexçeyî serkotibî. Leyekan lulî gerazan tepiştibi. Nayê serkote, no baxçe de zaf hol kuyî û bazilcanî sîyay zî resayibî, merdim tûmî xîyaran ra mird nebînî. Zerzewat ke ê her di embazan rûmitibi verî mojnîyeni mudirî zîret, cuwa pey şawitînî Qonaxî Walî.

Nê kuyî û bazilcanî sîyayî ke hendê yew qolî gird bîy. Hin rojanî qebulkerdişî cinîyanî mudiran de, derheqî înan de amenî qisêkerdiş. Uca ra zî viraştişî kebabî ser amenî qisêkerdiş. balduzê defterdar begî ya zanayê û karî, nê rojan de zaf hol fîkîrî êştîyeni orte.

Xanimîyen! Ma fotografî na bazilcana sîyay bişawi rojnameyanî Îstanbul rê.

Biryar ca de amênî qebulkerdiş. Cinî walî begî û balduzê defterdar begî pîya yew bazilcana gird tepiştîni û cinî yê mudiranî bînan zî înan dima rêz bîni. Kênayê mudirî zîret ya pîl zî fotografî înan ûntîn û nê fotografî şawitîni Îstanbul. La rojnameyanî Îstanbul nê fotografî çap nekerdî. O wext rojnameyî Çewlîg de inahawa yew xeber vejîyay:

HEYRET

BAJARÎ MA DE YEW BAZILCANA SÎYAY KE

HÎRYE KÎLO YENA RESAY

“Seke yeno zanayiş ma xo, bi fîraz kerdişî memuranî zîret yê dînamîk û enerjîk yê ciwan Zubêr û Çelîk beg, zaf keyf weş hesibnenî. Eynî o qede qet şupheyî ma çîno ke Çewlîgî ma yo zergûn avanbîyayişî xo birûmno. Penî. Seke yeno zanayiş, bi hîmêtî mudirî T.T (T.Z) û embazanî ey yê kar yew baxçe ameyo awan kerdiş. Ma vizêr xeber girot ke no baxçe de yew bazilcan resaya; na bazilcan di kîlo ya. Walî ma na bazilcan dîya û bi destî mudirî zîret a şawita Qonaxî Walî. Rojnameyî ma mudirî zîret û embazî ey yê kar Zubêr û Çelîk begî re spas keno.”

Serra bîn no baxçeyî daranî gerazan semedî xizmêta abi. Înan waştînî ke dewijî waharî yemişî gerazan bîy, no rid ra înan leyekî gerazan badhewa bidayini dewijan. La dewijî neamênî leyekî gerazan nêgirewtînî. Na bêalaqadarîye, bêumirê sero Qonaxî Hukmat de yew pêserameyîşo muhîm virazîya. Walî, Mudirî Zîret , embazî teknîsyenî, Mudirî Daristanî, Mudirî Emnîyetî û Sereskerî Cendirman amêbî no pêseramêyiş.

Walî newaştîni ke bi zor leyekî bêrî vilakerdiş. Verdşîyayiş, ganî bi rizayî şar bibîni.

Inahawa yew qerar gêrîya: Ganî qereqolî cendirman xeber bidî dewijan, kam ke wazeno leyekan bigîro, ganî o bêro bajar.

Ca di dest ci karî bi. Pêroyê qereqolanî Çewlîgî, cendirmeyî şawitî dewan û qerar Walî dewican rê wend, înan xeber da dewican ke hukmat belaş leyekanî gerazan keno vila. Cendirman , dewan de yew kaxito rengîni zî zeliqnayini berî muxtarana.

Perrî corî na kaxite de azmîno kewe, tek tek horî, binî înan de zî koyî Çewlîgî yê vewrinî,

binî koyan de zî nezdî ra gileyî daranî hewzan ser de Gelyaze sûrî asaynî.

Cendirmê şî dewê Zotan zî, înan îta de qerar Walî, Muxtarî rê wend û kaxite xo zeliqna berî Muxtarî ro.

Çend rojî cuwa pey dewê Zotan ra Rêmî, taye qalî eşnawitî.

- Padişah bêdilîyawo! padîşaho newe nêverdeno kes şêro Hec, welakîn belaş çuweyan

keno vila! Eke dewijî biwazî, şinî bajar û nê çuweyan ra gênî.

Senî ke Rêmî qalê belaş eşnawit yew xîyale ey girewt

- Rem xo bi xo vajîyayni, lawo no çi qede çuweyo ke hukmat belaş keno vila.

Kesî tebayê nêzanaynî. Cendirman inahawa yew fermanî hukmat ardibi û şîbî, la no çiyo, çi nîyo kesî tebayê fehm nekerdibi.

Rem zaf feqîr bi. Miqatê heşt sereyan bînî. O daymiş qalê belaş nebîni. Hergo persayni,

- Yaw eslî no gureyê çuweyan çik o?

Rem cinîyê xo ra persa:

-Cinêka cuazî! Eger raşta belaşî ez şêrî bîyarî ?

- Ça ra? Hukmat ra?

Sidiqa Hêrs bî:

- Lo Remo, ti gej î? Çiray kes bi lingê xo şîyo verî berî hukmatî?

Remî pey milî xo kend. Beno ke qalê Sidiqa raşt a. Senî merdim şino berî hukmatî? Memur ca de persaynî,

- Ti amê gerre? Ti gerreyî kam kenî? Pekî ti çira ameyî?

- Remî hem nê xeyalî kerdîn, hem zî waştîni ke nê çuweyanî belaşan ra bigiro.

Cinî xo ra vera her çî vejîyayini. Sidiqa cinîyanî cuazîyan ra bîy. Ganî tu goş qalê aye ra nêkuyî. Remî qerar da ci ke bê xeberê Sidiqa şêro, çuweyan bigiro.

O serê sibayî kewt rayîr. O kiştê daristan ra hetî mîyanî suka şi. Eger, zerrê daristan ra bişîyni, hîna lez resaynî suk. Çimî ey nebirna. Panc serî cuwa ver o yew ray mîyanî daristan ra şibi, ey û yew heşo girdî yewbînan girewtibi. Ey derî vatîni û bi kêf rayîr ra şinî. Yew heş vejîyabi vernîyê ey, Rêmî uca de kerdibi xo tumanan. Heş wiriştibi her di linganî pêyinan ser, querabi û hetî Rêmî ya şibi. Rêmî bi îman a lailaheillallaaaah antib, hama nevîyertib Kulhuwalla yew lapata nênûgin amêbî rî ey. Bi na lapat ginabi erd ro. Cuwa pey çi bi , çi nêbi ey nêzanaynî. Wexto ke o hesîyabi xo, heş şibi.

Rêmî ewro hancî newaştîni ke heşan de pêrodayiş bikero. Naye ra o rayîrî kiştê daristanî ra şîni. Ey xeyalê gurê çuweyan kerdîn, ewnîyayini koyan ra û şîni. Dewarî dewanî cîranan nê verrojan a çerayini. Meee, meee qarayişî bizan amenî, vengî şiwanan koyan de vîndîkerdîn.

Gelîya ke vera ey de bîy, a newal de bizî bîy, la şiwan neaysayini. Rem vindert, çimî xo newal ra çarnayî, la şiwan nedî. Vengî gurzîyê (guarzenîyê/gorzaneyê) şiwanî amenî.

- Tşissst, tşissssst!

Şiwan senî ke zaf nezdî de bo.Vengî gurzîyê ey hergo amenî, nezdî ra amenî.

- Tşisssssst,

Rem huya. Xo bi xo huya.

- Ni şiwan waharî sur o, bayk mi! Bizî aysenî, şiwan neayseno. Vengî ey yeno, o nîno. Badê cîrgîya xo ser Rem.

- Lo ez çi semed no ko de gêrena? Semedî şiwan a, yan zî semedî çuweyan a?

Pîta şi.Wexto ke tîj hendê qumê di tîran bî berz, o resa zerrê suk. Raşta raşt şi dikanî Enwêr Efêndî. Dewijanî Zotan no dikan de çî girewtînî. Xeberî xirabî estî, çin î, ê Enwerî ra mûsayni. Gureyî leyekan zî Rem Enwerî ra persa. Enwerî va:_

- Bira nê dar î, dar! Darî ke ti zanî, darî qijî! Yemişanî sûran danî... Dewijan verdawo nê darana. Çunke belaşî! Welakîn kes înan sey daran înan nerûmeno.

-La sekênî?

- Sey çuwe şoxilnenî. Çunke çuweyî daranî yemiş zaf zixm o, qet neşikîyeno. Cisî ey ta Îstanbul ra yeno...

Meselayî çuweyan ser, sereyî Rêmî abi. Dikanî Enwêrî ra vejîya raşt raşta şi baxçê zîret.

Memurî zîret Zubêr beg baxçe de gêrayini û cixare şimitîyeni. Rem yawaş - yawaş hetî ey ya şi.

- Beg ez çuweyan wazena!

Zubêr nê qalan ser hêrs bi. Qet xo ser negirewt. Xo zerre de vacîya

- Merdimî sey kolîyê! Ma çuwe wazenî! Ma şoqe newazenî, çuwe wazênî! Merdimî sey

kolîyanî.

Xo ra Rêmî newe ke no memur dîy, zana ke no yew merdimo bêînsaf o. Demek hetanî o daran bigiro, o do biqefilîyo. Tepişt, pey Zubêr begî ra agera şi vernî ey. Bi destî xo leyekî gerazan motî ra.

- Aha – va, nê çuweyan ra wazena!

Zubêr begî, cixarê xo ra lez yew nefes ant û va,

-Wextî nêmrojî de vilakerdiş çin o! Wextî vilakerdiş cemî siba yo, temum? Siba wextî de bîye!

Dewijanî Çewlîg no qede memuran ra bêînsaf vatîni. La rayîr bi ke merdim memuran bê însafan nemir kiro. Rayîro verên, ê xo danî belengazê û cahîle ke bêrî efkerdiş û memur nemir kirî. Yê diyin mîsal ramuetişibî. Ti raşta vanî begî mi, la dewê Şox ra Hesenî inahaw yew wextî nêmrojî de ame û çuwe girewt. Eger nê her di rayîran ra yew zî netepişo, ê uca de zaf nêmendîni. Ti israr bikerî xezebî memuran to ser zaf vay beno mal. Rêmî verî rayîro verên ceribna.

- Begî mi mekiri ,ez yew dewa zaf durî ra amêya! va.

Zubêr begî cixarê xo kaş kerdînî û vindertînî. Rem kewti ey lakî

- Ez feqîr a begî mi! Qirbanî to bîy, rehmet baykî to re bo, sayê Rebbî ra, yew zî sayê to ra aha nê çuweyan ra bidi mi begî mi. Zubêr beg mirdbiyaye nê qalan bi. O qêrra,

- Efêndî ti fehm nêkenî? Paydos o! Ewro vilakerdiş qêdîya!

Rem ca de hiş bi. Tepîya agêra, hîre gamî êştî û şoqeyî xo, xo dest de lebisna ,huya,

Wa canî to weş bo begî mi! Sere û çimanî mi ser! Ma siba zî zanî bîyerimi. Homa zewal hukmat ma medo! Sere û çimanî mi ser.

Wexto ke roja bîn serî sibay Rem ame verî baxçeyî zîretî, o şaş bi mend. Verî berî baxçeyî sey qîyamet qelabalix bi. Bi seyan dewijî amêbî pêser, îta de pawitîni. Zubêr beg sey sereskeran(Başçawuş) verd û pey şînî û amênî, o xebitîyayini ke dewijan rêz bikero.

-Rêz bibîn!! şima qet medenîyet nêdîyo? Ez vana rêz bibîn, rêz.

Dewijan yew bînan tehndayini, pêro yew fek ra vajîyayni. Rêmî çîyêk fehm nêkerdibi.

Boçê kam a? Çi boçe vano no merdim? Zubêr beg ray - rayi zî binî nemir.

- Temam, ma danî! Zerre de embaz esto. Çelîk beg. Leyekan o dano. Çelîk begi re silamanî mi vacîyeni, o gurê şima ca de vîneno, temam.

Hama nêmroj nebibi Rem koti zerrê baxçeyî. Zerre de Çelîk beg dîy. Durşimî ey ra belli bi ke, Çelîk beg yew memuro bêînsaf nîyo. Rem bi nezdî,

- Qurban Çelîk beg ti yî? Zubêr begî to re selam şawiti. Selam selamê Homay o. Zubêr begî va ke Çelîk beg xatirî mi neşikneno, wa vera 4 leyekan 8 leyekan bido Rêmî Zotanij. Çelîk beg qurban...ti biaqilî, yew memuro gird î, xêrî baykî xo 8 hebî leyekan bidi yew merdimo sey mi feqîr.

Çelîk beg huya, paştê Rêmî vilna û raşta 8 hebî leyekî dayi ci. Rêmî waşt ke bizeliqo destanî mêrîk ra û lew pano, cuwa pey bi keyf baxçe ra vejîya şi. Bi nê hawayî resa dew Rem. Wexto ke o resa dew hinî bînî şan. Sidiqa kêye de nêbî. Kam çi zano, aye yan tuşk kerdîn zerrê axurî, yan zî çire ver de dorê awe pawitîni.

Rêmî ameyişî cinîyê xo nepawit bi yew heweso girda ca de destî gurî kerd. Ey bi yew karda leyekî gerazan kok ra ti ra kerdî. Gileyî înan, girî înan kerdî duz, kerd sey yew qelem û cuwa pey vîyert vera leyekan û ê temaşe kêrdî. O keyfweş bi. Sidiqa nê çuweyan vîno, a hinî cuazîye nekena. Remî dest ci kerd, xo bi xo qisêy kerd.

- Lo nê çiqas çuweyî rind î lo? Hem zî belaş î! Cinsî înan ta Hîndîstan ra yênî!

Eman çiqas çuweyî rindî!

Ey cuwa pey nê çuweyî adir ser pirnayî. Wext ke Sidiqa ameyî ey va,

- Cinêka cuazî! Ti vana ganî kes bi lingê xo ya neşêro berî hukmat, xeleto! aha padişahî ma qulizê kokiman zî ano xo vîri. Kerem kiri to re yew çuwe! Ti bîya pîr, ti xo şunena ci şina! Aha hê uca de yê! 8 hebî! Sulalê to re tornanî to re zî zafê.

1976 - Ankara

MA KOYAN SER DE GOŞ BIDE QERÎYÊ

- Heqê Matun De -

-Semedê Îlhan Barana-

- Metûnijyennnn! hê metûnijyennn! Ma semedê hûmaritişî merdiman a ameyî! Ma nieşkênî bîyêri dew! Ma kam ca ra biyeri? Metûnijyennnn! Ma senî vêci cor? Rayîrî tîyayi çîn o? Çînooooo?

Yew çend metunijî keran ser de tîk pay vindertbî, ê qerayî, veng da cêrînan.

- Çîn o, çînooooooooo!

- La, ma kam ca ra biyeri?

- Aha tîya raaaa! Kiştê keraya tuj ra, şiqiyef ra! Tîya raaaa!

O ca yo ke ti ra “Kerraya Gird” vacîyayin memurî nifus nieftayî biewnî uca ra. Na kerra hendê yew nenguça gird bîy, o qede vindertibî, to vatêni na hel yena to ser. Mela ti sey qirestikê vêrî astaraqan bîy ke ti biêşkî tîya ra şuyerî dîyar.

- Tîya yew dêso duz ra hîna xiraboooo! Dês ra zî xirabooooo! Ma sebikeri?

Metûnijî ke cor de qil sera bî, înan yewna holê kerd: Yew kendir eşt war.

- Aha kendir tepişêniiiiiii! Tepişêniiiiii! Kaşkêniiiii kaşkeniiii bîyêreniii!

Eger Hûmaritoxan ra tena yewî bizanayni kendir tepişo û kaşkiro, ê eşkayêni vêcî serî kerra ya gird. Cuwa pey rehet bi. Uca ra eşkayêni reyna bizelîqî kendira û şuyerî dewê Metûn. Mîyanî înan ra kes nieşka nayê bîgîro xo çim. Rojanî hamnan zî nieşkayî şuyerî dewê Metûn û no rid ra nieşkayî dewijan bihûmarî; tepîya agerayî.

Raşta rayîrî Metûn çîne bi? Keratib zî, tîkîb zî, yew şiqîyefo ke yew însan, yew biz bieşko ti ra ravîyero, nêrdiwanî ke kerran ser virazîyayî, yew rayîr çîne bi? Metûn de pes, dewar zî ciwiyayêni. No pes û dewar şînî merganî cêrînan de çerayêni. Heywanî dew senî şinî cêr û amênî cor? Demek zeliqîyayêni reseneya! Bizî, dewaro pîl demek zeliqîyayêni reseneya û şinî û amêni! Mêşnayan zaf heskerdêni ke pîreke bîy. Demek kesan pelî kerdbî xo ya firdayêni! Lêylegan kûrrrî ardbî dinya, deşt de zurna cînîyayêni, maseyî zî şîbî Metûn resene kerdbî derg demek!

Demek, seserrê yewindesan de yew roj, Mîranî Westfalya yê tewr girdan ra Kont d`Estenbach amebi no Metûn dîbi, tîya ra şibi o qilo tewr tuj ke Çemî Rhein xo tadûno, serî ey qil de şatoyî xo viraştbi!

Raştîyê na ya ke meymunî meqes ardbi, fîstan fasilnayêni. Şovalye von Huppenbrock qe tepîya maneno? O zî şino binî varanî tîre de, kerranî keratan yê şatoyî d`Estenbach a, dêsanî sey qela yê no şatoya şino dîyar.

Koyo ke dewê Metûn pa bîyî, hîrê hezar masan tîya de zîmistan vîyernayêni ra û no koyî wexto ke yew kes bidîni rîyî xo heto bîna açarnayêni. Metûnî ma sey qertal berz ra perayêni. Kes nieşkayêni şuyero nêzdî tîyayi. Hela sîrinij qet nieşkayêni şuyerî nêzdî tîyayi. Wext ke yew xerîb biaysayêni, metûnijan kerrê kuayêni pa, kuayêni pa! Wexto ke gerguşî metûnijan bul kotiş vîyertêni, erd ra yew kerra girotêni û eştenî cêr. Wa bîyerî eşîrî ke duşmênî, wa bîyêrî! Wa hê bîyêrî nêzdî kerraya gird, ma vîni!

Pêrodayişî eşîran ver metûnij serî koyan de mêndbî, seserrano ke no rid ra nê lejan ra sexlem vecîyaybî. Hinî qoxê eşîran çîn o. Labelê yew dewê Sîrîn bî, metûnij semedê warîya înan de kotibî pîye. Înan waştêni ke merrayê Metûn de dewarî xo biçirnî. Dewarî înan amênî merganî cêrînan de teli û gewen aryedayêni. Merganî cêrînan de êmîşî hot gozeran aryedayêni.

Wiş? Metûn ra muye antiş ha? Metûnij serî koyî de semedê kam roj vindeno?

Kam bimenî kerra dayêni serê ey re! Kerra dayêni serê ey re!

Ware ganî ca yo berz de bo. No rid ra kes “vecîyeno ware”. La nê metunij semedê wareya amêni war! Pêro wareyî dinya hê hetî corî dewan de ye, dewî hê binî wareyan de. La Metûn corî wareyî de yo, metunij amêni war ke şuyerî ware. Demek çi yo? Metan cor de yo! Metunijî bi heq î.

Yew cînîya metunij bîy, nameyê aye Derd bîy. Xidar bîy. Xidar ke çi xidar. Derd tîya de muxtar bîy. Na cînî Metûn lingan ser tîk pay vindarnayêni. Aye niverdayêni sîrînij hetanî verî kerraya gird zî bîyêrî. Eger kes biamêni kerreyî kuayêni pa, kerreyi kuayêni pa! Gerguşî ke bulkî şînî, înan erd ra kerreyî girotêni.

Derd yew cînîya didûn zengle, yew cînîya gebeş bî. Zaf beehlak, lexnet bî. Sey qela yew gile ra şinî gileyo bîn. Wexto ke pisîngan a dînî sey dijeyan xo ardîyêni pêser. Ti sîrinijan ra bipersayêni, înan vatêni: Derd asmên de pîlê şeytanan a.

Derd eşîrtîyê qorikerdêni. A zaf giredayîyê edetan bî. Yewna çî nezanayêni, kes zî vatê aye ra nivêcîyayêni teber. Derd orteyî banan de mîz, gî niwaştêni. Tîya serî koyî de hîrê vincîyê yew ca yo duz o. Wina yew ca de lêm nebînî. Badê neweşî pêda bînî. Badê însan merdêni, şar qirbînî. Badê sîrinij amêni nêzdîyê kerraya gird.

Metûn de benatê banan de gî nikerdêni. Kam ke mîzê xo bikerdêni, o şîni serî qilî de pay vindertêni, uca ra sinacêr mîz kerdêni. Semedê cînîyana û semedê desmajo pîla….Herkes yew mîyînî ey bi, herkesî re yew mîyîn, herkes şînî mîyîni xo tepiştêni. Mîyînî xo tepiştêni serî kerat de hewayî koyan ver de pat û pat hetî cêra kerdêni.

Derd gerguşî ke bulkî şinî înan ra zaf hersbîni. Çike înan benateyî banan de gî, kerdêni. Derd çuweyî xo mocnêni gerguşan.

- Wa herindê mirçikani de bûm biwano tîya de?

Wexto ke gerguşî kotêni pay û vazdayêni, înan re xusîsî yew mîyîn virazîyayêni. Gerguş şînî mîyînî xo tepiştêni. Xusisî!

Qij, cahîl nezanayêni Derd. Kam ke awirî aye mesinasnayêni, ca de tu kerdêni rî ey re. Kam a bidîni, murizî xo ardêni pêser.

Yew lajî na Derd bi, namê ey Çerkez bi, zimêlî ey qeytan bîy, la zaf mulayim bi. Kincî ey dirnayê, milî ey kiştanaye yew merdim bi. Mêndîyêni xedemanî verî berî hukmatî.

Yew mereqî Çerkî bi, ziwanî qertalan ra fehmkerdêni. Pêro emirî xo de qertalan ra dest tîyeşûnabi. Teyro qertal zî ey ra zaf heskerdêni. Qertal sereyî ey ser de gêrayêni, silum dayêni Çerkî. Çerkî zaf qertalkî hol qisêkerdêni. Yewna çî nezanayêni. Eşîr, meşîr, qoxe, şer xemî ey de nêbi. Mîyanî destî ey de parçeyî goşt, veng bi qertalan dayêni.

Derd, lajî xo Çerkî ra zaf hêrsbîni. Çike aye vatênî, nivatênî, Çerkî goştarî aye nikerdêni.

- Ti çi ewnnîyeni hewran ra selxûne! Verî xo hetî deşta cêrîna biçarni.

Çerk niewnîyayêni deşta cêrîna. Halbukî çi bi nê deştanî cêrinan de bi.

Derd şînî ey ser:

- Dost ji, dişmeni zî uca ra yeno! Biewnî deştanî cêrrinan ra.

Çerkî mehnayî na qal nezanayêni. Çerk ewnîyayêni hewran ra.

Derd bînî gej. Derd zurîyet waştêni, veyve waştêni, torn waştêni.

Çerkî goş Derd ser ninayêni.

Derd zaf nipawit, şî yew veyva sey aşm rind ard. Veyve ard sey xurma Çerkî ver de rona.

Veyve Derd “Îzna” sey yew şoqî gilî koyan bîy. Biruyî ey, mujeyî ey ser sirme bîy. Qame aye mendêni şîrinvaş, rîyî aye mendêni hingimênî kuwareyan. Hurîyan ra yew hurî bîy, belka zî yew melek bîy. Wexto ke ameyî dew kiştê ziwanî ey ra didanî aye yê sey încî aysayêni, alişkê aye de gule amenî çînayaş.

- Karacaoxlan Îzna bidêni aye re destan nuştêni.

Wina yew veyve ke sey çîçegê waran boye dana, dest nikotêni. La Çerkî na Dîlber nidîni, bidîni zî verî xo açarnayêni. Çerk varar neşînî milî aye ra û aye pît nikerdêni. Aye nigirotêni û nişinî cêran de tede kaynikerdêni. Çerk qet nişînî no rayîro cêrin.

Îzna tenatîye antêni. Felek xap kerdbi pê, a serî koy verdaybî. Aye çol de sey yew xezala leng bîy. Wirdi, wirdi bermayêni, seko serreyî aye ser de yew bela gerayêni. Cîgerî aye qulibo, erd giniro, yew dest nidîni ke aye erd ra wedaro. Yew ziwan nidîni ke derdî xo ci re vajo.

Îzna niwaştêni ke reyna bêro na dinya. Niwaştêni ke tîya de bimano. Aye bibo paşayî Misir zî niwaştêni bimano. Çike tîya de zor bi, ters bi.

Îzna nê rojanî sîyayî ke qet niqedîyayêni ra eciz bibî. Sebebî nê hemeyan Derd bîy. Derd aye ardbî tîya serî nê koyan. Derd axu kerdbi werdî aye, Derd rîyî aye yo sey gul kerdbi zerik, ridî Derd ra aye hesretî dadî- babî, birayan û wayan, hesretî merdimanî xo mendbî.

Îzna na cînîya ke sey karduê boye dayêni, na cînî ra nefret kerdêni.

Îzna yew veyva sey hêgmîn, sey şekerî frenki bîy, la bîy sey simerî. Nameyî aye zerd bi, bi pul. Bîy yew cînîya xêrxilîyayî û zerik.

Yew serê sibayî wina bi: Yew serê sibayî Îzna suratî xo girotbi beyntarê her di destanî xo, çok dabi erd, derdî zerrê xo goştarî kerdêni. Derd ameyî verba aye de vindert. Herindê sûran de, sîyayî girotbî pira. Derd xirab qisêkerd hanci zî:

- Xîyalê xo xêr bihesibn! Çira rîyî to de herindê gule de telî akeno.

Sereyî Îzna gêra, zerrê aye bi tal. Cewab da:

- Sitarê mi serê kerran o? Ti çira zulim kena?

Derd hêrs bîy, sey boçê dîkî xo kerd tîk:

- Wa hesire çimanî to sey laserî bêrî! Ti hîna amegêri û mevîni! Veyva pîs û lexnet!

Îzna dîy ke Derd verba aye sifatî visturî de yew dişmen a. Na Derd sey heşî ewnîyena, wexto ke merdim bidîni wiriştêni pay. Îzna wina yew çî vatêni:

- Kam sekero visturî, wexto ke ehlaqî aye hol nebi.

Derd wexto ke na qal eşnawit bîy gêj, hêrsi xo ra har bîy. Hedî na cînîyê axir

zeman mojna ci: Çuwe da sere, paşt û pîzeyî Îzna rê.

Îzna koti hîlî- bilî canî xo. A tersanî canî xo ver remayî şî keye, xo eşt zerre û ber qefilna. Çerk zî zerre de bi, ey vêre ra barî qertalan abirnayêni. Çerk şaş bi mend. Îzna paştê xo şabî ber rê, pîta nefes) dayênî û girotêni. Derd amêbi verî berî. Aye o qede ber kuwayêni ke tu vatêni nika berî şiknena. Kerranî ke no veng eşnawitêni, ê teraş ra lêr bînî şînî cêr. Çerk o qede tersa ke mujeyî ey zeliqîyayî birûyanî ey ya. Rojê qêyûm bimendêni Derd giranê Îzna girotêni. Eger aye wehd kerdo, aye Îzna bitepiştêni. A ca de bivêcîyayêni serî ban, xo lojinê ra bieştêni war. Îzna tersanî ver teng nefes bîbî. Cuwa pey xo eşt linganî Çerkî. Çerkî aye erd ra girot, dest kerde riyî aye rê, gijîkî aye vilna. Bêlka reya verên bî ke Çerkî ina hawa yew çî kerd.

Destî Derd ra taway nixelisîyayêni. Nika zî tuwerzîn ardbi, ber şiknayêni. Dewijani ke na qêyûm eşnawit, înan ra zî kesî niwatêni, “ma na Derd tepişi”.

Derd niamênî tepiştiş. Aye her tuwerzîn piryedayiş de sey “hih” yew vengo kînin, hewayin vetêni, her tuwerzîn piryedayiş de seko sereyî Îzna ti ra pernayêni. Pênî de ber cayî surmeyî ra qelişna. Desteyî tuwerzînî xo no qeleş ra kerd zerre û surmeyî berî kerd berz. Kiftî xo şayî ber, ber akerd.

Derd sey yew heramwerî kot zerre. Çimî aye zî xirab bî. Kiftî aye sey telî bîbî tîk. Îzna û Çerk yew koşe de varar şîbî yew bînan ra û pilisîyaybî. Derd dimî tuwerzîni kerd pît. Çerk zî gijikî Îzna vilna. Destî Derd bî sist. Fekî aye bibi pirê gewele. Kam ke awirî aye nisinasnayêni, aye tu kerdêni rîyî ey rê. Aye waşt ke tu bikero, la caverda, tuwerzîn eşt erd, tepîya ber ra kot teber şî.

Çerkî gijikî Îzna vilnayêni.

Îzna vararê Çerkî de sey yew dare mend. A xelisîyayişî xo rê nê keyf kerd, nê zî qehrîyay.

A roj ra pey Derd hîna bî xirab, hîna zaf xirabê kerd. Xuyî aye Şeytan ra zî bi bêtar. Herkesî ra hêrs bînî, herkesî ra eciz bînî. Qet taway xo Îzna de nedayêni, Îzna nisinasnayiş ra amêni, Îzna bidinî rayîrî xo bedilnayêni.

Derd derdanî ser derdî pêda kerdêni.

Pêro gileyî Îzna pilisîyaybî. Erd nêbi ke vincîye vincîye biqelişîyo! Awe nebî ke lêl bo û newe ra zelal bo. Îzna sey veyve amebî Metûn….

A tîre ke ginaya aye re eceba pelî aye bîy? Sêne aye dirate bi, barî aye xem bi, xem girotêni, xem ernayêni.

Emser zî melûl û mehsûn yew hal de pawit. Yew hêvî, yew embaz pawit. Milî xo kerdêni derg, Çerkî ra hevî pawitêni.

- Çerko bê ma naye rê yew çare vîni, ti hal ra fehm kenî, ma bibi embaz, serê sibayî ra hetanî şand ma bibi heval…

Çerkî na qal ra taway fehm nikerdêni.

- Goştarî bikeri Çerko, qalê mi semedê to ya. Ez fikirîyaya, eger Derda bela nêbo…

Na Derda bela nêbo, nê her di serî yew gilî koyî de sey gul ciwîyayêni. La Çerk rê şîret karnikerdêni. Çerk tersayêni. Çerkî niwaştêni torî ina hawa gureyan bo, xo nê gureyana dawo. Destî ey de parçeyî goşt, ewnîyayêni qertalan ra.

- Ma her di, serî yew qilî sey gul...

Çerk, sey yew mêşna ke hewayî rojawan dayo pirye, o qede têşunayêni.

Îzna canî xo ra bêzar bî. Rîyî xo bidayêni berî kam rê?

Derd reyna bîbî har. Hêrsî xo ra erd û asmên veşnayêni. Nika zî kotibî yew “cebilxaneyî” dima, cebilxaneyî aye zî yew quçê kerranî bî, waştêni ke metûnij tîya de nobete bitepişî. Cîni, camêrd nezanayni, qicî zî şawitêni nobete.

Derd quling kerdênî qaze.

Xwi bi xo çi pêrodayiş? De eşîrî dişmen hê ça de yê? Sîrinij hê ça de yê?

Sîrinij niamenî. Panc – des serrîyo ke sîrinijan dewarî niardêni mera de niçirnayêni. Wina bo, çi ra metunijan cebilxaneyî ser de pawitêni? Çi qori kenî, kam ra nimitêni. Mal û milkî Metûn bi, karwanî Metûn ke îpeg barkerdeyo bîy? Kam kam ra remayêni?

Derd naye fehm nikerdêni. Derd bitedarîk bî. Qet belu nebeno, tu dîy ke pey kerran de xo nimit û xayin xayin ame. Derd nê ke xayîn xayîn yenî, nê pawitênî, bi çimanî xo hukim kerdêni hewt Qiralan. Sereyî aye bixeripîyayêni koyî, kerreyî kerdêni têmîyan, koyî kerdêni duz. Ganî bêro zanayiş ke çermeyî çewres kelceyan solanî Derd rê zor vetêni. Wext ke aye biwariştêni û bibîni serekê eskeranî xo, Osmanlî Helep girotêni. O qede kerrê eştêni, o qede kerreyî, o qede tîreyî, mizraqî, o qede rûno vêşnaye varnayêni ke Şovalye Huppenbrock qet nieşkayêni bêro nêzdiyê kerraya gird.

Sîrinij naye rê şaş bîy. Yew daye û giroteyî înan û metûnijan çi çîne bi. Sîrinij hende wehş nêbî. Ê Hûmay ra razîbî. Deştanî cêrinan ra zî razîbî. Wa metûnij cayî înan ra telî, gewen mevecî, naye rê zî razîbî. Wa metûnijî hewt gozeran milkî xo bizanî, ê razîbî. Temam razîbî, çike sîrinijan niwaştêni no rid ra pêrodayiş bibo. Niwaştêni gonîya kowin birişîyo. Niwaştêni ke pêrodayişî eşîran ke qalûbela ra mendo, birûmo.

Esas sîrinijan çi waştêni? Eynî sey dewanî bînan yê deşta cêrîn, eynî sey înan, biratî, hevaltî waştêni. Yewbîyayiş waştêni. Heq waştêni. Waştêni ke zilum, zorbazê wedarîyo, ters biqedîyo. Waştêni ke mergan de yew mirçika sipî bifiro, mirçika sipî binişo mergan. Waştêni ke na dostê, mîyanî eşîretan de vila bo. Waştêni ke wa roşan bo, wa hêrsbîyaye, dişmenî nêmano, şênî, nîzam, duzen bibo. Înan hemin waştêni ke yew bîy, yew gel bîy.

Lakîn derd fehm nikerdêni. Bê eşîr yewna cins, yewna sulale nisinasnayêni. Bê eşîrê xo herkes dişmen hesibnayêni.

Derd quling kerdênî qaze. Gilê koyî de hîna sîrinijan pawitêni. Xîyaleyanî ey de sîrinijan pawitêni. Xîyaleyanî aye de sîrinijî kotênî sifatî morceleyanî hendê yew herî yê û şînî nêzdîyê kerraya gird, şînî serî kerraya gird de roniştênî. Wexto ke Derd xîyalê xo de na dînî mîyanî ereq de mendêni, bi bendî amenî giredayene û amênî aliqnayene, hewl dayêni ke bendî milî xo ra bixelîsîyo.

Derd xozo sîya xo rê kerdêni cemî werî. Şew û roj têmîyan ra nivetêni. Bê wext mîz kerdêni.

Îzna çîyayêni, zaf çîyayêni. Kesî xemî zerreyî aye nigirewtêni, kesî halî aye pers nikerdêni. Serê koyî bêveng bi, serd bi. Nieşkayêni bixelisîyo û biremo. Keso ke aye rê bibermo, çîne bi. Geryêni ke yew embaz vîno, surî xo ci rê vajo, la kes nidînî. Mîyanî mirçikan de sey yew mirçika sipî bî Îzna. Kesî ra aye rê xeyr niamênî, Çerkî ra zî niamêni. Ti cîranan vajî, cîranan nameyî aşman, nameyî rojan, cismî Îzna nizanayêni. Mîyanî yew halo ecayib de, bel bel ewnîyayêni û ina hawa ciwiyayêni.

Yegayo bure de sumbul biramitêni Îzna? Eger hewce bikerdêni, a eşkayêni nayê zî bikero. Çi bibo, çi nêbo, ganî a no derd ra bixelisîyayêni. Çi wext ra aye xo rê yew wext tayîn kerdbi, bi serran sabir kerdbi. Dumûnî axî aye nika erş girewtbi. Ganî yew çareyê nayê, çareyê nayê bibo, çilaya hewnaşîyayî ganî bivêşo.

Ganî mîyanî telîyo sîyayî de yew gul bivecîyayêni.

Verî ke qerarî xo bido, zaf fîkîrîyaybî Îzna. Heta hewa nêyero, bir nileqeno. Ganî yew hewa bibo, hewa aye koyan ser ra bero.

Qet hewa nebeno? Hewa amêni. Zerrê sîneyî Îzna ra wenik wenik yew hewa amêni, gilê daran ke têşîyayêni ê bînî weş, bînî weş. No hewa zerrê Îzna ra vecîyayêni, bînî vila, sey mêsan veng vetêni û şînî asmen. Boye hewayi ra Îzna boye dewanî deştanî cêrinan sinasnêyêni. Zerrê aye de awazî pêro dewan dayêni pêro, gonê pêro însanan darê sîneyê aye de gêrayêni.

Dêmek no wextî akerdeşî sumbulan bi. Wextî golbîyayişî çeman bi.

Dêmek, Îzna ra yew aşma beriqîyayî aysayêbî.

Çimanî aye de aşm bêriqîyayêni, la tersî aye cade naye ra bi:

Darbê aye giranbî, nieşkayêni erey bimano. Nieşkayêni ke vajo na aşm nêbî wa aşma bîni bo. Nieşkayêni vajo ke rayîrî çamurî wa huşkibî, ez şina. Hinî nieşkayêni erey bimano. Ganî cemedî koyan bihelîyayêni, erey nemandêni bihelîyayêni, vewrê bihelîyayêni.

Îzna niwerd, nişimit, şew û roj Derd teqîp kerd. Lakîn Derd nê eman zanayêni ne zî zeman. Merdim nêzanayêni Derd çi wext xoztîye kena. Tu dîy ke aye bê wext mîz kerd.

Derd çi wext mîz kena? Çerxî felek na pers de bi.

Eger Îzna bivîno Derd çi wext mîz kerd, a eşkayêni çerxî Felek ters biçarno.

Na zî bîy; Îzna yew serê sibayî şî mîyînî xo het, aaaa, ewnîyayi, Derd timûnî xo vetî çaqê xo yo sey legenî şiqîyef ra sinacêr kerdo, a zî zeliqîyaya mîyînî xo ya! Îzna vindert, bi dîqet ewnîyay, mîyînî Derd hol kerd xo çima. Derd ke şî, Îzna şî mîyînî Derd nêzdî ra sinasna. Temam, no mîyîn o!

A şew Îzna werişt, destî xo na zerrê xo ya û şî ke desmacî xo bixeripno. Tarî zîlmati bi, la aye ancî zî mîyînî Derd dîy. Aye dest kerd ci mîyînî Derd leqna. Lakîn mîyîn zaf zîxm bi. Seke mîyanî kerran de kok bido. Îzna xêlyek araq vet, nieşkayî mîyîni sist bikero.

Îzna hîna mîyîni leqna, mîyîn cayî xo ra kaynikerd. Way no senî yew mîyîn bîyo? Çewras serrîyo zeliqîyawo kerreyî Metûn a! Bêlka Nuh Nebî ra mendo! Seko mîyîn nîyo, guneyî aye yî!

Hinî gune mine, mîyîn nisinasnayêni Îzna. Aye bine ziwar da xo, mîyîn kerd we, eşt. Ewnîyayi dormeyî xo ra, oh kes çîne bi. Mîyîn hîna ca de rona, herreyî binî ey pê destî xo ya gezî kerd, bine zî vaş kerd ser ra, cuwa pey şî keye.

Îzna mîyanî cilanî xo de qeldîyayî ra, serê sibayî pawit.

Rewna serê sibayi amebi, Derd hewn de mendbî. Eman zeman Derd çîne bi. Tu dîy fecîrî sibay de şî mîz kerd.

Derd erê hîşar bîy. Wext ke Îzna na dîy, kewt teber hetî mîyînî xo ya şî. Gurê xo qêdna, o wet de pey yew kerra ya gird de xo nimit.

Eger qismet bo Derd erê nikewna.

Derd bine erê amê. Ameyiş ke, çi ameyiş? Ca bidiyeni koyî Derd ha yena! Derd tek tek pay nayêni erd rê û amêni. Seke yew sultan bo, wezîr bo. Seke namheram bo, seke hatun bo. Seke embazê aye, na dinya de tekê aye çîne bo.

Îzna şiqîyefî kerra ya tuj ra ewnîyayêni.

Na Derde de gonî çînebî, rî aye zerd bi. Belliyo, xozo sîya werdbi aye. Humar humar ewnîyayêni, çimî aye serxoş bî.

Derd mîyîn ra bî nêzdî û vindert. Beliyo ke aye waştêni pê qedr û qîmet şîyero.

Lakîn aye hama nişîya Cehnim yew pirs bîy:

Demek na bî ha, pêro dewan tersnena? Demek na bîy, verba biratîye embazê vindena? Na bîy, mirçik kena qaze?

Îzna şiqîyefî kerra ra ewnîyayêni.

Derd şalvarî xo, timûnî xo ardî war, bîy çewt pa saltanatî xo ya ronişt. Çaqeyî aye yo sey yew legenî, zit û çiqirîyaye bi. Bê bîsmîlah mîyîn tepişt. Senî ke mîyîn tepişt hewa de mend. Verî werişt firda hewa. Destî aye yo raşt de hema mîyîn tepiştêni hewa de. La çaqeyî aye yo sey legenî aye hetî cêra ant. Derd nieşkay hewa de bipawo, sereyî ser zinar rê şî war. Derd resay Kerra ya gird.

Bê Îzna kesî nidîy. Metûnijan cuwa pey kerra ya gird ser de mêyît dîy. Cîranan nêzana sebikerî, cor de pawit. Bel bel ewnîyayî û pawit.

Çerk zî ame, yew çim eşt kerra ya gird û wina va:

Sey yew hakî qertal ke xeletîye ra ginayo erd rê, teqaya.

(1988)

MEHMED ŞERÎF EFENDÎYO
GUÊRIZIJ

Wexto ke nameyî Mehmed Şerîf Efendîyo Guêrizij yeno vatiş, ca de fotografî rengin yê Xoce Nasreddîn benî ganî û verba mi de vindênî. Eslê xo de Mehmed Şerîf Efendî ê resimî ke qican bi keyf temaşekerdênî, înan ra hîna rind bi. La o bineyna mehqul, bineyna giran bi. Kincî ey sey Xoce Nasreddîn sade bîy. O pê îşligî xo yo xetxetin û bê girane, mûndîya qalîn ke mîyanê ey ya piştî bîy, şalvar û xirqeya xo ya derg, cemaatkî mînderî xo ser de roniştêni, ez o tewir bîni ke seke mi qapaxî yew qutîye şekerî akerdo. Şaşikê ey û erdîşê ey ya sipî, o hîna kerdênî şîrin.

Ey şaşikê xo her roj bedilnayêni. Qumaşo îpegin yê karî Surîye ra reng bi reng puşî ey bîy, ey her roj yew piştêni. Sura-zerd zaf o akerdêni.

Mi vatêni:

- Pîrik, to çi ra ewro puşîya xo ya sura-zerd girênidaya?

O huyîyayêni:

- Wa xatirî hewz nimano…

Ez malimî na dewe bîya. Bi serran ez her şand şîya “odeyî” ey, şananê dergan de, mi ey rey de sohbet kerd, mi sey Mehmed Şerîf yew merdimo pak, rast û saxlem nidîy. O tam yew efendîyî rojhelatî bi. Erf û edetanî îslam ra nesilîyaye yew efendî… Ey emirî xo yo heştay serre de qet zure nikerdibî. Qet xîlaf nivatênî. Wazeno wa karî ey te de bibo, wazeno wa karî ey te de çîn bo, ey raştî vatêni. Oey se biyo, ge-ge merdim zure nikeno? Nê ! Şeytan nêşkayêni Mehmed Şerîf Efendî bixapîno! Bawerîye ey rayîro raşt nîşanî ey dayêni: Çiye ke goreye şerîet caîz bi kerdêni, çîye ke caîz nibî nikerdêni.

Rojo verên ke ez şîya dewê Guêrîz, muxtarî ez rasta- rast berda odeyî Mehmed Şerîf Efendî. Ez ke şîya zerre, ez o tewir bîya ke seke ez raştî Xoce Nasreddîn bi xo ameya. O doşekî xo ser ra werişt û ca da mi.

Ez bi semedê mi caye xo ra weriştişî no extîyaro şîrin rê mat menda.

- Estaxfirullah, estaxfirullah... mi va, ez tede menda,

Heta ke ez nironiştêni Mehmed Şerîf Efendî zî nironiştêni. Ez ca de yew mînderî ser de ronişta. La ey waşt ke îla mi qunciki corin de bido roniştiş.

- Mi va, zehmet mekêni, estaxfirullah, şima îna ronişêni.

Cuwa pey tim vatêni:

- Rojo verên ra ti kewtî mi çim xocamalim!

O rojo verên, persayişî hal û hatira ra pey, o abiqîya, rind, dergûdila mi ra ewnîya û ewnîyayişî dima, persa:

- Nameyî to xeyr xoca?

- Hesen

Çimî ey beriqîyayî:

- Nameyo weş o, nameyo pîl o!

Çimî ey her tim hûyîyayêni. Yew pîro nuranî bi. A hel mi sereyî xo hetî kileyê kolîyanî ke kuçike de vêşayênî, tada. Kile seke rîyî mi

bivêşno, o tewir derûdorme germin kerdêni. Nişka ra hewtsey serr tepîya şîyayiş û hewtsey serr cuwa ver de dest bi ciwiyayiş kerdiş, weşî mi ra şibi. Tîya de yew nerminê, yew vilnermê, yew bêtelaşê bîy, yew rehatê, yew giranê bîy.

Bê ke ew pê biheso, mi dest ci kerd Mehmed Şerîf Efendî seyr kerd. Ey ferq kerd ke ez ewnîyena ey ra, ca de yewna tema akerd, mi rê yew hîkayet va. Çîye ke ey vatêni sanikan ra zî weş bîy. Pê dima çekuyî zaf weş û kîbar rêz kerdêni. Beno ke Mehmed Şerîf yew şaîro nimite bi.

Hetî yew xorto bajarijo vîst û panc serreyî ra heskerdişî yew axayo heştay serreyî îna dest pê kerd.

Mehmed Şerîf Eendî sey yew axayî ameyni sinasnayiş, la milkî ey yo o qede zaf çîn bi. O yew ocaxzade, xanedan yew effendîyo feqîr kewte bi. Qicî û torinî ey miqateyê dewarî ey, çewras – pancas donime hegayanî ey bînî. O hinî oda xo de mînderî quncike sero roniştêni, kîtabî wendêni û meseleyî vatêni.

Mi cuwa pey fehm kerd ke çira ez hendê rengî suro – zerd ra heskena. Mi ra yew reng biameyni persayiş, mi ra pers bikerdêni “Mehmed Şerîf Efendî rengan ra kam reng o? mi “suro –zerd” vatêni.

Beno ke pembi bi. Beno ke keweyê murayî bi. Beno ke rengî adirî, beno ke rengî menekşeyan bo.

Nê, Mehmed Şerîf Eendî suro – zerd bi.

Na zî bena: O, yew klama xemin, zertenik û zervêşayin bi. O semedê ziwan ardişî îpegî amebi dinya.

Yew merdim senî eşkeno îna hawa sakîn bimano, sakîn, nemir bo?

Zerherayî yew ûmîn bîy, lul bîy, heyranê ke canî gena, aye bîy? Kam sawitbî na nemirê/nemireye sereyî giştanî ey ya?

Mehmet Şerîf Efendî şîret nêdayêni, Ey menqibeyî, meseleyî vatêni, kam ke biwaştêni eşkayêni nê meseleyaan ra ders vejo.

Eger ti ra yew çî persiya, verî rind pejmirîyayêni, erdîşê xo vilenayêni û tek tek qisêkerdêni:

- Yew roj Hezretî Omer….

- Eger ti kelîmeyî şahadet bîyarî, ez to ef kena….

- Semedê zêdûnê di dirhemî gerre kerdiş, gerre kerdiş…

- Wext ke Mescîd-î Şerîf de saf awan benî…

Ê ke yew dewayê înan bî û no rid ra ameynî ey het, tim bi no rayîrî ê roşn kerdêni. Wext ke ey qisêkerdênî zerreyî wadeyî ra boyê menekşeyan bînî vila. Mi menekşeyî top kerdênî û ey rê ardêni. Nayê rê zaf şaş benî. Ey qet çîçek zereyî şuşeyî awe de nêdîybî. Wext ke rojo bîn milî menekşeyan ver de ameynî war, Mehmet Şerîf Efendî qehrayêni. Mi zî awe şuşeyî bedelnayêni û aspirin eştêni awe. O wext menekşeyî bînî ganî û Mehmet Şerîf Efendî no karî Humay rê heyran mendênî, şîîr wendêni, meseleyî vatêni.

Ey bi hezaran şîîr zanayêni, meseleyî ke bi hezaran qalanî tesîrin, mehnayin ra yenî meydan, zanayêni, ey bi hezaran îna hawa çî ezbere zanayêni. Erebkî, fariskî, kurmancî û kirdkî. Nê meseleyî bi tirkî zî vatêni:

Deveyo ke her roj

Ti alef û awe danî ci

Ti timar kenî,

Roj yeno

Verba to kîn besteno

Nebo ke to xo sist bikerî

To erzeno binî xo

Mirdê xo to pelixneno

Şêro neweş ke

Ti çol de vazdayî ardimî ey

To xo vîra nikeno

Holê to xo vîra nikeno

Demek ke

Nê dostî tim dost bizani

Nê zî dişmenî tim dişmen bizani

Dost û dişmen

Cayê xo bedilnenî

Ez na sîîra sîmgeyin zaf qaîl bînî. Kam gama ke firset destî mi kewtêni mi na şîîr dayêni Mehmed Şerifî wendiş. Beno ke nê şîîr û meseleyî zaf verên (îlkel) bîy. La ez heyranê safê û hesasîyê înan bîya. Mi ey ra waştêni ke o mi rê şîîranî neweyan, meseleyî ke ez nizana, mi nieşnawitî, vajo.

Edebîyato fekî ke ey vatêni tamî ey mendêni tamî hacetanî muzîk ke klamanî derdinan cenenî. Kes nieşkayêni kirdkî ra no tewir şîîran açarno.

Goreyî Mehmed Şerîfî dinya ke vanî yew versîyê ya. Çira bi ez nizana, la ey waştêni ke ez ey rê dinyaya ewroyin ra, çîyanî tewr neweyan ra qal bikerî. Cuwa pey zî ey o tewir hereket kerdêni ke seke nê çîyani ke ez vana, zaf rew-ra zano. Ey zaf heskerdêni ke goş bido herbî dinya yê dîyin. Mi bi heyecan çîko mi fîlmanî herb de dîyî dor kerdêni. Mi tanqî, fuzeyî, keştîyî teyareyan, teyaresavarî/teyarefeteloxî! humaritêni. Mi bi ardimî fîlmê Şarlo Hîtler teqlît kerdêni. Mi bê nefes herbî pasîfîk yê beyntarê Japonya û Amerîka qal kerdêni.

O bê veng ewnîyayêni rî mi ra. Wexto ke nameyî Hîtler vîyartêni, o huyayêni.

- Dinya no tewir a, vatêni.

Û îlawe kerdêni:

- Na dinya Fîravûnan rê zî nimenda…

Mi ey rê o tewir çîy, o tewir çîyî xêrîb qal kerdêni ke mi pawitêni o bifikirîyo ke rojî qîyamet nêzdî bîya.

O qet o tewir nifikirîyayêni. Kefere gawirî xo ra o rayîr ra şînî. La ma?

- Qet beno ke ma rîayetî şartî îslam nêkeri?

O esas naye rê şaş bîni. Mi ge-ge ci rê qalê kayanî futbol zî kerdênî. Mi qolî xo kerdêni berz, nenguçî xo kerdêni pît, mi nîşan dayêni ke bi deshezaran însan senî stadyûman de pê yew vengî qêrênî “goool” vanî.

Mehmed Şerîf qet futbol ra hesnikerdênî. Rîyî ey bînî tirş. Goreyî ey bi se serrano ke futbol kay beno.Yezîdan, serreyî torinanî pêxamberî ma Hesen û Husên nipernabi û pê ha bire bi linganî xo kaynikerdbi? No kay ûca ra ameyni. Yezîdan taye dinya serobin kerdibî? Nika zî futbol….

Dima yew menkibe vatêni. Ey qalî suskerdê nişoxilnayêni, bê velvele, bi usil, bi hereketanî nemir hermeyî xo leqnayêni. O nişka kewtîyêni mîyanî hedîseyo ke ey qal bikerdêni, mîsal ey no tewir dest bi qalkerdiş kerdênî:

- Ya Umer! Na xirqe kam da to?

Yan zî:

- Ey Elî! Ê ke goştarî to nikene, ê ke yeweyê Homayî bawer nekene, ê ke…..

- Ey, “Gele însanan, eke şima mi het de yew çewtey dîy rast bikerenî” va.

Wexto ke mi Mehmed Şerîf goştarî kerdêni, ez hezar û hîrêsey serrî cuwa verî ciwiyayêni. Hezar û hîrêsey serrî ra verî, ma Hezretî Umerî rey de Mekke de çarşî de geyrayêni. Gerreyî Mugiyre bin Şa‘beyî sero ke derheqî her roj di dirhemi xerac girewtişî kolleyî xo Ebû Lu‘lu Firuz (yew Mugiyrewo Nesrani) de bi, mi zerre ra cewabî Hezretî Umerî tesdîq kerdêni. Û wext ke no merdimo xaîn, no merdimo bê şeref rojo bin Mescid-î Şerif de semedê kerdişî nimajî sibaya safî awan bîyî, bi yew xençera di fek û çewt Hezretî Umer şeş cayan ra birîndar kerd, ez hende dejayêni ke seke ez bi xo ameya xençerkerdiş.

Badê ma reyna ageyrayêni hal û ehwalî dinya ser. Derheqî dinyaya ma ya ewroyîn de çî persayêni Mehmed Şerîf. Mi ey rê borsayî New York û Tokyo eşkira kerdêni. Banka û borsayî çi gure rê benî, Wall Street de çi beno, mi ey rê qal kenî/kerdînî. Mi derheqî fabrîkayanî modern yê çekan û mîyanîka rotişî çekan yê Efendîyanî Pentagon de agahî dayêni ey.

Ey zî ge-ge mi rê menkibeyî vatêni. Yew menqibe bi ke ey zaf ti-ra hes kerdêni. Ey o menqibe zaf rey vatêni:

- Yew wext Hezretî Umer, wexto ke kewtêni rayîrî Qudusî, o û koleyî xo bi dora niştênî deveyî. Demo ke Hezretî Umer tam bikewo Qudusî mîyan, dorê ciniştişî deveyî ameybî koleyî. Nayê sero kole şarmîya û va ke: „Ey Umer! Mi şarmîyayişî ra bixelisni û dori dewir bigeri! Ti yew xelîfeyî! Wexto ke ma kuwenî mîyanî şaristanî, ciniştişî mi yê deveyî caîz o? Ya Umer nika ti binişi deveyî!”

Umerî va ki: “Beno ke ti yew kole yî, ez yew xelîfe ya. La Bisilmaney ma her diyini yew gena. Dorê to ya, deveyî ciniştişî to caîz o.”

“Odeyî” Mehmed Şerîf Efendî şewanî zimistan debînî, camêrdî dewe “ode” de ameynî pêser û sohbet kerdêni. Ge-ge ma hetanî serrê sibayî muhabet kerdêni. Ez hinî qefilyayişî ra, bê hewnîyê ra doşekî ser de bînî derg û mendêni. Dewijanî ke no halî mi dînî, ê hîrê- hîrê, panc – panc vecîyayênî şîyeni ode ra. Mi zî waştêni ke ez warzî û şîyeri. Mehmed Şerîf Efendî niverdayêni. Ey vengdayêni torinî xo Mehi, ti ra vatêni ke mi rê cilan hedre bikero. Verî ke ez hewna şîyerî, mi duayî ke Mehmed Şerîf Efendî xorîn ra, bi yew vengo şenik micmicîyayêni, eşnawitêni.

Ez nizana ça ra ame mi vîr, çi ra mi waşt? Na dewe rê yew çamaşirxane biameynî awankerdiş hol bînî. Cînîyanî dewe şitişî kincan de zehmet antêni. Awe zaf bîy û awan kerdişî yew çamaşirxaneyî hende karo gird nêbi. Mi dîyêni, wexto ke dewijan ra yewî hewl dayêni ke yew bano newe virazo, der û cîran ameynî pêser, ardimkerdênî, heme pîya xebitîyayêni. Înan her roj dês viraştêni û hîrê – panc rojan de mîyanî karî ra vecîyayêni. Ancî bi no tewir yew mişagîyê semedê dewa yew çamaşirxane nêameyni awan kerdiş?

Mi na behs Mehmed Şerîf rê akerd.

- No gure minasîp o, caîz o malim, va.

Şand ey heme dewijî dawetî odeyî xo kerdî. Ey bi yew vengo nemir

û şîrîn va ke çamaşirxane “sunet” o. Ey o qede rind, tek tek qal kerdênî ke dewijî bê ke goş bidî ey û sereyî xo têşanî, çîyo ke bikerî çîn bi.

Wexto ke ey qalkerdişî xo qedna mi ser ageyra:

- Malim, siba fecîr de pêro dewijî yenî xebitîyênî. Ti înan ser de vinderi û seke ti zanî o tewir bidi awan kerdiş, va.

Tam aya hel de vengî Sirkoyî bi berz:

- Ez nîno! Ez çîn o!

Ma şaş bîy. No îtîraz ça ra vêcîya nika?

Sîrko yew xorto ecaîb bi, kesî de îdare nikerdêni, hersin bi, ge-ge ina hawa çîye xamî kerdêni. No hetî Sîrko ameynî zanayiş. La belê çira verba no hedîseyî vecîyayêni? Hem zî odeyî Mehmed Şerîfî de, verba Mehmed Şerîfî?

Sîrko çi ra no tewir sere daritibi we?

Her kes ewnîya Sîrkoyî ra. O qede asayêni ke Sîrkoyî tevgerî ma girotibî xo çima. Bi heyecan bi, recefiyayêni.

Seke Mehmed Şerîf sere wedartişî Sîrko nieşnawitibi. O huyayêni.

Dewijan dest ci cixare piştişî kerd. Nika tena vengî tutuno ke mîyanî pelî de qirmicîyayêni û lîr bînî, ameyni.

Mehmed Şerîf persa:

- Çi ra Sîrko? Ti çi ra nînî?

- Siba karî mi esto! Zaf muhim o!

- Çiyo?

- Ez nivana, muhim o, hende vajî!

Mehmed Şerîf ewnîya xo ver ra.

Seke cixare tena na hel de panayeno, her kesî cixareyî xo pana. Cixare ra yew nefeso xorîn ancîya.

- Wabo Sîrko, rojo bîn bê.

- Ez nîno!

- Qey!

- Ez qarişî çamaşirxaneyî nibena!

- La çamaşirxane yê dewe yo…. Ti zî na dewe ra yî…

Bêvengîye ramitêni. Taye dewijî qîtî ke pixêrî de vêşayênî, înan ra ewnîyayêni.

Mehmed Şerîf erdîşê xo vilna.

Reyna Sîrkoyî bêvengîye heremna. Sîrko zaf aver şi:

- Çamaşirxaneyî ra mi rê çi?

Odeyî de yew tenganê bîy. Taye dewijan çimî xo girewtibî, o qede vindertibî.

Sîrko har bi.

Ey Mehmed Şerîf’! Ti bê sebeb ma kênî mîyanî karan!

Mehmed Şerîf fikirîyayêni. Destî ey hama zî erdîşê ey de bîy.

O qede aysayêni ke Sîrko waştêni şîyero ey ser:

- Ti neheqey kenî!

Mehmed Şerîf zerreyî xo ant, reyna dest pê kerd yew bi yew va. Ageyra wextanî verênan, waşt ke bi yew menqibe şîret bido:

- Yew roj Hezretî Urner...

- Ez niwazena! Ez nixapîyena! Ez sonikan goşdarî nikena!

- Yew roj, Hezretî Umer…..

- Wa Umer yê to bo!

Na hele de çîko niameyni pawitiş bi. Ez qet nifikirîyayeb ke Mehmed Şerîf hende destşenik bo. O sey tire cayî xo ra firra, Sîrko eşt lapatan ver. O sey yew xortî ganî bi. Ey lapatî û paskulî tê dima eştêni.

Cixareyî mi hema hema qêdayiş de bi, adirî cixareyî mi engiştî mi vêşnayêni. Verba nayê zî ez nêşkayêno xo têwdî. Sey herkesî mi zî sereyî xo, xo ver de ardibi war, ez bibîya sey yew kerra.

Sîrko bi xo pêserardiş û tadayiş waşt ke xo bipawo. Niameyni aqilan ke merdim verba Mehmed Şerîf bîyero. Verba Mehmed Şerîf dest niameyni hewa nayêni. Sîrko bê vengî xo kerdiş, bi namusî xo kuyayiş werdêni.

Cuwa pey Mehmed Şerîf vindert, apey ageyra û doşekî xo sero ronişt. Oda de pit çînebîy. Ge-ge vengî hilqayişî bermiyî Sîrkoyî ameyni.

Dew de yew çîko wina xirabe nêbîni. Dewijî seke na xirabê ra birêmî, dest pey kerd yew bi yew oda ra vejîyayî. Înan ra yewî zî çengileyî Sîrkoyî tepişt û bi hewayî embazey o berd.

Nika ez û Mehmed Şerîf ma oda de mendibî.

Ma qisey nikerdêni.

Gelo Sîrko çira wina kerdibi?

Mehmed Şerîf yew kîtab guret xo dest û dest bi wendiş kerd.

Ez zî vera ey de doşekî sero roniştêni, ewnîyayêni adirî pixêrî ra.

Kolîyî ke vêşayênî înan yew nişka ra qeldîya. Tarûmê adirî zerreyî pixêrî de vila bîy.

Meh ame zerre, mi rê doşek û lehef ard.

Ez rakota û mi lehef ant xo sere. Ez binî lehefî ra ewnîyayêni Mehmed Şerîfî ra.

Ey fîtîlî lambayê qazî biney kerd kêm.

Ez tarî de zî eşkayêni ey vînî. Çimanî ey ra hesir ameynî war, o bêveng la xori ra bermayêni. Dalpeyî hesiran erdîşê ey de mendibî.

No halî Mehmed Şerîf zorî mi şi, ez zaf kewta ver, zerrê mi dest ci kerd cayî xo de kaykerdêni.

O seke dua biko, o qede kerdêni, ge-ge ewnîyayêni ripelanî kîtabî xo ra, lewî xo hergo kaydayênî û bermayêni.Hesirî çimanî ey sey hebanî erdîşê ey ser-o rez bibî.

Gelo mi yew wexto winayin de dest bi qisêkerdiş bikêrdeni, zaf bêwext bînî? Ez nieşkaya vinderî, mi lehef xo sere ra eşt, ez werişta pay, mi qalkerd:

- Qey ti qehrîyênî Pîrik? Hol nêbi ke tu yew kesî lapat bikerî, ez nayê fehm kena. La Sîrko to vist no halî. Ey bêhurmetê kerd. Ti bê çare bîy. Esas to her çare cerebnabi. Biewnî Pîrik…

O bibi sey kerra. Ey niwaştêni, ez dalpeyî ke zeliqîyayî erdîşê ey ya, înan vînî.

- Biewni Pîrk, o yew tuto vîst serre yo, vera to bêhurmetê kerd, bê edebê kerd. To mecburî kuyayiş kerd. Yewna çareyî to çîn bi û tu no kerd… Îta de, şima het de, no, îna yo. To terbîyeyî ey da. Xo ver mekuweri Pîrik…

- Ez semedê kuyayişî xo ver nikuwena. Ez semedê yewna çî teng bîya…

- Çi yo Pîrik? Zerrê to çi rê teng bîya?

Kitabo ke destî ey de bi, rona, yew menqibe va:

- Yew roj yew kafirî anî Hezretî Elî het... No merdim, o qede yew kafir o ke ca de kiştişî ey wacîb o. Elî zî pahliwan o! Zorî kalmeyî ey hewt duwelan parçe keno!

Hezretî Elî nayê vano:

“Ey kafir! Eger ti kelîmayê şehadet bîyarî, ez to ef keno”

La kafir kelimayê şehadetî neano.

Elî şino merdimî sero, kalmeyî xo anceno, tam gama ke pirodo, nişka ra “towbe towbe” vano û warzeno pay!

Persenî, vanî:

- “Ya Elî! Ti çi ra ganî nê kafirî nigenî?”

Elî nayê vano:

“Ey Umetê Mihemed! Kiştişî nê kafirî wacîb bi. La gama ke mi hînî kalme dayêni piro, ey tu kerd rî mi rê! Ez hers biyo! Ey cematî muslimin! Mi o semedê hersî xo yo şexsî bikiştêni?“

Mi çîmî xo çarnayî kilê pixêrî. Mi alawî temaşe kerd. Dima ez kewta mîyanî cilan û mi lehef ant xo sere, ez biney zî bermaya.

Mi tim ey rê menekşeyî biardêni.

Na hîkaye 1975 de Şenayîya Fîlm yê Antalya de
“Xelatî Hîkaye” de manşet girota.

CUP KERD YEW MASEYÎ

Dewê Şîrvan de aşmî zimistan zaf zor vîyartêni. Zimistan pes û diwar şit ra biryayêni, qatix qedyayêni, badê zexîre qedyayêni, binî embaran asayêni û xela, veşanê û jan dest ci kerdêni.

Şîrvan yew dewê koyî bîy û tede vîst û heşt banî bîy. Rayîrî dew çîn bi. Wexto ke zimistan ameyni, dewijî ancîyayêni qabî xo, emirî pawitênî.

Homayî her zimistan eynî emirî dayêni; tabî zimistan ra ameyni tersayiş.

Tersî zimistan taa payîz ra dest ci kerdêni. Dewijan biney zî no rid ra rojanî payiz ra, rojanî payîz yê bi vengî varan û qefilîyayişî çamurin ra bêteqat kotişî ra, hes nikerdêni. Kutikanî dew zî rojanî payîz ra hes nikerdêni. Kutîk pesî ke hît û çamur bîyî û muye înan zeliqîyayî leşê înan a, hergo pirnikê xo kerdênî berz û hawayo varanin boye kerdênî, cuwa pey boçê xo ardênî pêser û binî dêsan de sitar bînî.

Wexto ke şand ameyni, zerreyî dew yew hezn girotêni. Tarîyî şand de golikî bi laykkewtiş, derg derg querayêni, şîkîyayişî zerrî yê rojanî payîz ardênî ziwan. Bi nê vengan taye dewijî ceniqîyayêni, tayenî zî çimî xo daritênî siliyo hîtin û dalimiyayêni. Siliyo hîtin ra dimûn weriştêni. Dimûn weriştênî, bîyînî vila, zerrê dew de yew boye nêweş bîyêni vila.

Zimistan!

Zimistan ha! Zimistan?

Zimistano zalim!

Zimistan de fecîro rengin anikerdêni. Zimistan de kifş nêbînî ke roj kam ca de vecîyeno û kam ca ra beno vîndî û awan şîyeno.

- Merdim nêşkeno vaco ke roj Koyo Kuru de şîyeno

awan.

Asmen bi yew qubeyo bi rengê weleyî ameyni girewtiş, no qube ra lap lap vewre ameyni war. Aşmê teşrîne ra hetanî mîyanî aşmê edar her tim pelî sipî ameynî varayiş, şew û roj, serê sibaye de, fecîr de, tarîyo zulmat de, roşnîyaya kor de, her tim varayêni. Wextî werî, wextî nimajî, wextî hewnî nivatêni bi hefteyan, bi aşman varayêni.

Vewre xo ra emîn bîy. Keyfî aye biwaştêni lapa lapa, gird

gird varayêni, biwaştêni bînî vila, kerdêni puk. Ge-ge zî bînî kêm. Bawerîyê kêmbîyayişî aye niameyni: Hebî vewre ke sey mêsa bêqerar firdayêni, verî se ke solix bigirî, o qede asayêni, la merdim xapînayênî. Wexto ke dewijî vecîyayêni teber, to dîyeni ke bi heme barî xo varayî, ameyî war.

Roj kesî niwaştêni sereyî xo veco teber, biewnîyo.

Çi biewnîyo? Varena mibarek! Û a mibarek wexto ke aşmê çele ameyni hinî merdim eciz kerdêni, lehnet ardêni.

- Dewijan vatêni lehnet.

- Zimistan vewre îna bivaro semedê ekîna baş o.

La goş pa mekuweri bayo! Ma ekîn nîyî, ma rê lehnet!

Wexto ke zimistan- qîyamet ameyni dewijan sero, dewijî bê teqat mendêni. La yew Melo bi, ey vewre fîlan nivatêni, puk de semedê keyfî şînî teber. Melo vera tehsîldaran, vera memuranî daristanî zî vecîyayêni.

- No gej o? Çîyo? Vatênî semedê ey ya dewijan.

- Lo no kar yeno kerdiş lo?

Melo gej nêbi. Eger herkes semedo ke gej nêbo senî

çîyan keno, nimaj keno û bi saetan zikir anceno, Melo zî goreyî xo yewna yew usil şoxilnayêni: Ey vera her çîyî sere daritênî we û o qede rehet bînî.

Melo vera vewre zî sere daritênî we!

Vewre varena ha? Vewre beran gena, serê banan

veryena ha? Merdim nêşkeno vecîyo teber, zerreyî keye de sey pisîng tembel tembel rakuweno ha?

Wexto ke Melo “tu” va û zeliqîya dimî huye ya, dadî

û cînî vewre rê nengî çînayî û verî berî kerd pak, sey gejî vewre eşt….

Melo taye serê sibayan zaf rew weriştenî û

roşnbîyayişî roj pawitêni. Wexto ke roj roşnbînî ey pencira ra teber temaşe kerdênî. Ê deman de tebîat vinderte, merde bînî. Tebîat harbîyayişî xo, xo vîra kerdêni. Her perî rengî leylak girotêni. Deştê wever, qilî averî, leyî darî mazêri ke kokanî daranî mazêr yê nêzdî ra fir danî, yew rengo xêrîp yê leylak girewtênî . Teber de qet yew vengo nizm zî niameyni eşnawitiş. Melo nê saetan de şîyenî verî penciraya xo ya qicik, teber temaşe kerdêni. Se ke cephe de bo, o qede çimî xo girewtêni û dorûdorme seyr kerdêni.

Cuwa pey, dur de yew leyeka barî yê yew darê mazêrî ke nêşkayêni giranê vewrê xo sero bikirişo, nişka ve ra bînî çewt, vewre ginayêni erd rê, leye mazêri ke veng de mendo, yew mudet recifîyayêni.

Melo huyayêni

Nê leyekî mazêri çi çîyî fetbaz, fena, çi çîyî çimakerde yî! Çi rind xo têşanenî. Hem kam leyeka mazêri kam ca ra nê karî kena bellî nêbi. Melo bi balkeşî ewnîyayêni. Wexto ke yew per de yew veng, yew xo têşanayiş bi, ey ha vatêni û o dîyêni. Ge-ge hîrê-panc cayan de leyekanî mazêran xo têşanayêni. Melo waştêni ke pêroyin pîya vîno. Wexto ke ey na hel tepişt bi vengo berz huyayêni, verî camî de huyayêni. O wext cînîyê ey bînî ayay.

- Çîyo lê? Qey werişta? Vatênî Melo.

Teberî temaşe kerdiş, yew gureyo goreyî Melo bi.

Nayê ra tena Melo tam girewtênî. Cînîyê ey rê çi?

De hadê, rakewi hade!

Cînîyî ey çimî xo qefilnayênî û se ke hewna şîya, o qede

kerdêni.

Bade reyna vengî huyayişî Melo berz bînî. Pirnikê xo zeliqnayêni cam a, bi destanî xo darî mazêri ke têşayîyayênî ê îşaret kerdênî, qêrayêni, huyayêni.

- Hadî lacî mi! Hadî bê xo ser lawo! Apî xo yo Melo meqehern, hadî lawo!

Name nayênî înan a:

- Hemo! Aha noyê ucayî zî Şemo yo! Nê yamanî! Vewran erzenî erd! Hergo erzenî erd!

Ey pawitênî ke Hemo, Şemo û ê bînî xo têşanî. Wexto ke waşteyî ey ameynî ca, destî xo vilnayêni û qêrayêni:

- Luri luri luri!

Yew mehnayê na naqarat çîn bi. Wexto ke Melo ame eşq, coş bi, tim û tim îna vatêni. Wexto ke veyveyan de govend girewtêni û destmalê destî xo têşanayênî zî îna lurî lûrî vatêni. La esas nika, fecîrî sibayî de, koyî, qilî, heme deştî veng û vala, bêheraket, merde bîy û rengî leylak girewtibi. O yew dewa koyî dê yew keye yo gicik de, bînî roşnî çilaya rêcifîyaye de, şînî verî pencira û qêrayêni. Sey yew qicî tena xo ver keyf kerdêni, keyfî xo ra çepîk dayêni piro.

No yew xo xapînayiş bi. La sey her xo xapînayiş, no pawitiş bi. Wexto ke Melo neyî kerdêni, camîyerdanî dew yê bînan nimaj kerdêni, zikir kerdêni, rojî xo yê cenet şîyayiş pawitêni.

Melo bimano, cenet, rojanî wisar de deştan de şivane kerdiş bîy. Melo wisar bi hesreta pawitêni, çimanî ey de çîĝdemî zerd zerd têşanayêni.

La zimistanî derg bîy, lez lez niqedayêni, sey şewan, sey dewran derg bîy aşmî zimistan.

- Kam vato lawo? Aha ez derg a! Hero Huso, biewnî ez senî bîya derg?

Melo îna vatêni milî xo kerdêni berz, xo kerdêni derg, se ke bigino yew estareyî ke qîşî asmeno bi hewrana girewte ra çim şikneno, o qede bînî derg.

Estare!

Estare ha? Estare?

Heyrane to bîy estare!

Û helbet a roj yena, estareyî sey parçeyanî asin ke zeliqîyayî asmeno, o qede beriqîyayêni. Melo o qede estareyan ra heskerdênî ke seke ey estareyî şawitî asmen: Melo tifîngî xo yo qirme girewtibi, daritibi asmen û wexto ke tetik antibî tarî de estareyî ardibî war.

Rojanî zimistan de mehnayî estareyî, yew şewa akerdî, yew şewa akerdî de wişka yo. Yeno mehnayê şîyayişî hewran ke bi aşmano dewijan tersnenî.

Ê wilay! Zimistan ge-ge eyam akerdêni. Asmen kewe kewe beriqîyayêni. Yew keweyo bêleke, raşt, yekpare, bêpênî û bêriqîyaye. Wexto ke Şîrvanij serê sibayî weriştêni înan yew asmeno kewe dîyêni, înan keyf kerdênî û deyîrî vatênî. Serê çirre de, o cayo qiji ke vewre ti ra ameybî pak kerdiş, uca de qicî ameynî pêser, eyamo akerde mojnayênî yew bînan. Asmeno kewe. Qican eynî sey Melo sereyî xo kerdênî berz. Xo kerdênî derg. Roşnayî dekewtenî çimanî înan, asmen dekewtenî çimanî înan. Uca de, serê çirre de qican keyf ra xo hop hop eştênî hewa.

Asmen ewnîyayêni qican ra şa bînî, bi heme bêpenîye xo ya, bi girdeyî xo ya koyî girewtêni verarê xo. Koyan yew heybet girewtênî, xo pêrodayiş rê kerdênî hedre. Û penî de hewayî, yew topî hewran ke koyan ra serî yew koyî de ameybî vîra kerdiş, fetilnayêni.

- Wişka esto wişkaaaaaa

Şîrvan de “roşan esto roşaaaaan!” nivacîyayêni, niameyni qêrayiş, xebere wişkayî ameyni vatiş:

- Wişka esto wişkaaaaa! Hade ma şimi maseyan!

En perî rind yê wişkayî şîyayişî maseyan bi. Wexto ke

rojî wişka bîyerî, wişkaya pey vewre û puk bivindertêni, akerdeyî wişkayî biberiqiyayêni, camîyerdî dew pêro pîya bi keyf vazdayêni şînî dereyî binî dew.

Roşan nêbi, la yew şenayî bîy na! Bi dereyî de pêrodayiş, maseyî ke ameyî tepiştiş bi çiwalan dewe ardiş, aşmana pey yew gure vînayiş, zaf keyf dayêni Şîrvanijan.

Meloyî rê bimano, Melo wişka de bê ke kesî bipawo hetî dereyîya vazbido, dere ra firbido hetî qilana vazbido, di qilan, hîrê qilanî bînan sero şîyero cor, veng bido û wişkayî xeber bido, her dem biqêro:

- Lurî lurî lurî!

Û qicî dewan ke dur de mendî, pêro pîya destanî xo pêrodî û veng bidî Melo:

- Lurî lurî lurî!

No dem de hewa, ê topî hewran ke xo vîra kerdibî, bi tersî destî xo bifetilno û cuwa pey ageyro dewe sero û veng bido:

- Lurî lurî lurî!

Û dere û asmen û hewa û Şîrvanijî pêro pîya keyf bikerî , nameyî nayî bibo “Maseyanî şîyayişî”.

Tepiştişî maseyan yê Şîrvanijan yewna tewir yew şenayî bîy. Maseyî pê naki nitepişîyayêni. Bi tor yan zî kepçe niameynî tepiştiş. Pê çaparî, pê zoka nitepişîyayêni. Maseyî raşta raşt ameynî kiştiş. Dewijan yew karda fekçewt kerdêni serî daranî dergana û pê nayê, na haceti ke mendênî zipqin, pê na hacet maseyî tek tek ameynî kiştiş.

Dere di hende levregî aweya şîrin estbîy ke pê hêriş kerdişo bêeman yê Şîrvanijan bi seyan maseyî bînî bîrîndar û tepişîyayêni. No yew usilo xerîb yê seydwanê bi. Prîmîtiv la egît. Pêdmende la camêrd. Zor la rind.

Maseyî ke tepişîyayî, çiwalan pirkerde ameyni dew. Pêroyin pîya nê werdêni. Sey roşanan! Camêrdî yew perr de, cînî û qicî yew perr de, ameynî pêser, maseyî ke adirî şivaneyan de ameyî sur kerdiş, destî xo kerdênî derg, tepiştênî û werdênî. Yarî kerdêni û werdêni. Destî xo yê maseyin sawitênî yew bîn ra, huyayêni…

Ganî îna bîyero vatiş:

Dewijî yew serê sibayo wişka de hetî dereyî binî dewa kewtî rayîr. Her camêrdî Şîrvan ke destî ey kardîya fekçewt tepiştêni, darî xo yê derg girewtibi û amebi. Sey yew qefleyî veyveyî qêrayêni, vengdayêni û şîyêni. Kardîya fekçewt ke ameybî fekî daranî dergana kerdiş, erzîyayêni kiftan sero û tîk tepişîyayêni. Dewijî bi no halî xo qefleyî veyvî ra zaf , mendênî çaxo verên ra mende yew yewîyeye herbî. Darî dergî sey kargi, sey yew mizraq mîyanî qelabalix de têşîyayêni.

Melo şibi vernîyê yewîye. Daro derg ke destî ey de bi, hergo eştênî hewa û tepiştêni, dêyîran de ey vernî antêni.

Ge-ge vindertênî û ewnîyayêni asmen ra Melo. Wexto ke bi keweyanî xorînana ameyni tê rî, xorîn ra yew oh antêni, cuwa pey dara dergo ke kardîya fekçewt pakerdîya, hîna eştênî hewa û tepiştênî.

Evdo zî bi vetişî venganî xerîban deyirî ke Melo vatênî, ê deyirî xeripnayêni. Heta ke vengî ey vecîya “hoooooo” vatêni û Melo hers kerdêni. Kenîyayêni no Evdo.

Evdoyî waştêni ke Melo ey ra hers bo, pêra ey dimanayêno, mîyanî vewreyan de gulaş bîyero kerdiş û tamî şîyayişî, tamî maseyan şîyayişî zaf hol bîyero girewtiş!

- Ho hooooooo! Laheyloooooooo!

Nê vengî koyanî vewreyin de nêzimayêni, vengî kewtenî mîyanî vewre, vîn bîyênî, şîyêni. Vewre vengî sipitêni. Newe ra qêrayiş, newe ra gan dayişî qilanî vewrenan, lazim bi.

Dewijî ameyî serî zinarî. Şîrvanijan serî yew qilî ra dere temaşe kerd. Dere cêri de, binî teraş de gerayêni, xo tadayêni û şîyeni.

Dur ra îna dur ra, îna rindibi dere. Hende vewre varayêbi, aşman ra nat hende vewre girewtibî, koyî, deştî bi vewre ameybî girewtiş. La dereyî, deretîye xo qorî kerdêni. Dere mîyanî koyanî sip sipîyan de, mîyanî yew qelaşo sip sipî de, pê rengê xo yê esil, pê şeklî xo yê esil, bi lez şîyenî. Mîyanî nê heme sipîyan de dere sey esmer, derg û barî yew veyve bîy, dere. Zit bi. Mîyanî çarşefan de xo derg kerdibi. Semedo ke zamayo Şîrvanij bîyaro şehvet, çaqeyî xo tadayêni, qorrî xo kaydayêni, çiceyî xo hop hop recefnayêni.

Dewijî ke serî zinarî de vindertibî û dere seyr kerdêni, nefes dayêni û girewtêni.

Şîrvanijî hedî hedî zinar ra şîyî war, dest ci kerd ver verî dereyî ra şîyî.

Oy bayo! Raşta dere rindibi! Kiştanî ey cemed tepişto, beyntare de har bîyo, şino. Wexto ke taye cayan de şîpanî çend vinceyinan ra ameyni war, bi vengo berz huyayêni, cuwa pey reyna cîdî bînî û raşt raşt şîyêni. Şîpani de cemed ra çemçulikî estbîy. Çemçulikan şewqî tîjê kerdêni vila, se ke çimani dewijan vecî, o tewir berîqîyayêni.

Penî de ameyî cayî seyd kerdişî maseyan. Tîya yew gola dereyî bîy û hende hîris gamî hera bîy. Xorîn nêbi. Bibo, bibo hîrê vincê bi. Dere pirê maseyan bi. Maseyan awe de kaykerdêni, xo eştênî serî awe.

Şîrvanijan dere ra biney duri de şalvarî xo vetî, panceyî tumananî xo yê sipî antî cor û pawit. Qet pit çîn bîy. Hemeyan çimî xo daritibî gola dereyî. Gola dereyî de şewqî roje awe sero de vila bînî, rîyî goleyî sey yew sênîya qelakerdî beriqîyayêni. Wexto ke maseyî firbînî, no rîyo qela kerde bilqîyayêni (fikirdiyordu).

Înan nişka hêriş kerdi dereyî sero! Kardîya fekçewtî kerdî sereyî daranî dergana û da dereyî rê, da dereyî rê, ramit sero. Kew kewt gole sero, gole serobin bîy. Însanî, aweyî, vengî asinan û maseyî bîyî têmîyan.

Dere yew kenaya esmera ke gileyî aye yê derg munde bîy, ezeb bîy, kewti gerdeg.

Yew şeftalîya resayê, aweyin bîy, nişka ameyî gaz kerdiş.

Şîrvanijan darî dergî ke sereyî înan kardîya fekçewtî pa kerde bîy, berzkerdêni, berzkerdêni û piro dayêni. Kam raşt ame kardîya xo ya fekçewt teqnayêni. Maseyan xo şaşkerdibi. Maseyan nizanayêni darb ça ra ginena înan rê.

Ramitêni ser, dayêni piro û qêrayêni:

- Îtîya de lo, îtîya de! Îtîya!

- Aha uca de! Uca uca uca!

- Tepiş! Tepiş ha tepiş!

- Tepiş, tepiş lo! Piro de, piro de!

Însanî û dere verba yewbînan kewtibî yew qoxe. Eger ti biewnî varar pira şanayiş ra, merdim nêşkenî nayê rê vaco koxe. Şîrvanijan dere girewtibi xo bin, bê guneyê xo ci ardiş dayêni piro. Dere har bibi. Wexto ke kardîya fekçewt ginayêni kerrayanî binî dereyî rê, teqî-reqî ameyêni, nê teqî-reqî mendêni vengî esteyanî di aşiqan ke ginayêni pêro.

Şîrvanijan darî xo berzkerdêni, berzkerdênî û dayêni piro. Yew per ra zî maseyî ke parçe bîyî, pîzêyî înan qelişîyayo, sereyî înan ci ra bîyo, binî çeneyî înan dirîyayo, goştî înan parçe bîyo, birîndar bîyî, nê maseyî awe de tepiştêni û eştêni kiştê çemî. Nê gureyî hende lez û xo ver kerdênî ke merdim nêşkayêni “eşq” zî vaci nayê ra. Na yew makînaya ke tikir tikir xebitîyena bîy, yew motor, yew motora dîzel ya gird bîy! Nê, motoranî dîzel ra zî hunerin, buldozeran ke însanî ameyni pêser û bi mereq temaşe kerdênî, ra zî, transkovatoran ra zî rindibî. Qet pîstonî yew makîna zî hendê qolî yew Şîrvanijo ke darî xo yo derg berzkerdênî û piro dayêni, hende bizanaye nişoxilîyayêni.

Bade teqî –reqî kêm bîy. Şîrvanijî hîrê – panc dere ra vêcîyayî. Seydî maseyan qedîyabi.

Ê hît û çamur bîyî. Gijikî înan ra, goşanî înan ra, tumananî înan ra awe ameynî war. Înan goş nayê nêkewtênî. Wişka rindibi. Wişka seyd kerdişî maseyan bi. Wişka de tepiştişî maseyan germin bîyayiş bi, çî hasil kerdiş bi, hasil kerdiş germin bîyayiş bi: Wişka germ bi.

Kiştê dereyî bi seyan maseyanî ke xo berdênî – ardênî pir bi. Înan xo eştênî hewa, xo tadayêni, tayeyan zî xo ardêni pêser, caye xo de nêvindertêni.

Melo ancî dest bi deyiri kerd. Ey hem deyir vatêni, hem kaykerdêni, hem zî dere nîşandayêni û huyayêni. Yew mude Melo kay caverda, bê ke embazî ey ferq bikî o dur kewt, sey boxêyî ke sere danî yewbîn ro, xo tepîya ant, cuwa pey pirvazd vazda û heriş kerd înan. Yew gulaş, yew pêerzîyayiş dest ci kerd. Yew gulaşa bê merhamet, xidar, lapatina ke pêro Şîrvanijî kewtibî mîyan…

Gulaş girewtêni, huyayêni, germin bîyêni. Fatis dayêni dere. Ganî dere bivîno: Şîrvanijî qefilîyayiş çîyo nizanî, ganî o bivîno… înan sey zamayanî neweyan kaykerdênî, kay caverdayêni û gulaş kerdênî, gulaş caverdayêni qêrayêni:

- Lurî lurî lurî

Melo û Evdo, nê her diyan, “ho- hoooo” vatênî û hende qêrayêni ke vengî înan goşî merdim berdêni. No rid ra ê bîn hers bîni înan sero, yan zî seke hers bibîy o qede asayêni. Melo gulê wişkayi bi. Melo çiqas qêrayêni, ê bînî xebitîyayêni ke ey bidî hişkerdişî, xebitîyayêni ke pê zor ey bidî hişkerdiş, gulaş reyna dest ci kerdêni.

- Lo Melo, ti sey kerg cîqênî.

Melo înadan ra vengî xo kerdêni bari û cîyak cîyak

qêrayêni. Ewnîyayêni rîyî pêroyin ra, sey xozî qêrayêni.

Û nişka ve ra vengî xo birna Melo. Bi sey kerra. Nika ewnîyayêni qilî weverî ra. Palî xo akerdibî û o qede vindertibi, ewnîyayêni.

Ê bîn zî ewnîyayî.

Qilî wever ra panc merdimî hetî dereyî ya ameyêni.

Melo daîma ewnîyayêni uca ra û recîfîyayêni.

Nê kam î? Çi ra yênî? Xêr bi, yan şêr bi?

Melo beyntarê didananî xo ra qalkerd:

- Herhalde merdimî Şêx ê…

Ê bînan vengî xo nêvet. Qal nikerd. Teyna sereyî xo, xo vero ard war. Çîyayêni.

- Merdimî Şêxî…va Melo. Zereyî xo ant.

Newe ra ewnîyayî verarde ra. Merdimî dur de bîy. Vewre de, sinacêr ameynî war. Şîyayişî înan ra zor bi ke merdim bizana ê kam î. La çîko Şîrvanij ti ra tersayêni, tim ameyêni sereyî înan. Beno ke nê merdimî Şêx bîy: Taye rojanî wişkayan de canî Şêx Efendî maseyî waştêni. Merdimî xo şawitênî dewanî kiştê dereyî û uca ra pê çiwalana maseyî dayêni ardiş.

- Nêbo ke yê ke yenî eşkênî kam bîy? Va, bilbilîya Melo.

Rêcifîyayêni.

Lo kam no zimistan de na vewre de yeno na dew lo? Merdimî Şêxî nîyî kam î ?

Ê bîn ewnîyayêni û persayêni:

- O tewir nîyo? O tewir nîyo? Sewbîna kam yeno?

Ê bîn bê vengibî.

- Bele wilay! Merdimî Şêx hê yenî!

Ê bîn tir tir rêcifîyayêni.

Rîyî dereyî seke ameyo qela kerdiş, beriqîyayêni.

Zerreyî Şîrvanijan vîyartêni. Kes cayî xo ra nileqayêni. Eger ye ke yenî merdimî Şêxîyê, semedê maseyan çiwal kerdiş û remayişa hinî zaf erey bi. Merdiman nêyî dîy. Şêx Efendî ra nêameyni remayiş.

Melo ê merdimî ke verarde ra ameyênî war, niewnîyayênî înan ra. Nika ewnîyayêni dere ra. Daîma ewnîyayêni dere ra, çimanî ey bux girewtêni. Yew çareyî xelaskerdişî maseyan çîn bi. Verba Şêx Efendî niameyni vindertiş.

Melo yew mude binî linge xo de yew maseyo ke kaykerdêni, dîy. Yew maseyo ke kaykerdêni. Çimanî Melo şewq da, sey yew gejî keyf kerd.

Merdimî Şêx nêşkayêni no maseyî vînî. Melo çiko biwaştêni, eşkayêni bi no maseyî bikero. Biwaştêni kerdênî cêbê xo, biwaştêni dayêni sewbîna yew kesî, yan zî Şêxî rê verdayêni.

Melo hinî niewnîyayêni merdimanî verarde ra. Ewnîyayêni gola dereyî ra, fikirîyayêni.

Rîyî dereyî seke ameyo qela kerdiş, beriqîyayêni.

Melo bineyna pawit û cuwa pey huya û qerarî xo da: Pê

lingê xo ya mase tehn da.

- Dere ra sey “Cup” yew veng ame. Ca yo ke mase gina awe rê pêl pêl helqayî asayî, helqayî vila bîyî, rîyî dereyî ke ameyo qela kerdiş, da huyayiş.

(1970)

FILÎT ÇIRA XO KIŞT?

Servîsê Gastroentolojî qoxuşê 48. fecirî sibayî. Roşno bi rengî mijxeleyî ke pencerayanî qoxuşî yê berzan ra kuweno zere, her perî bi rengî xo boyex keno. Dêsî hol bellî nêbenî. Dêsî bi zeleqnayişî no roşnî ke sist o, lêl o û kewto daldeyî varanî, esterîyayênî, vîndî benî. Se ke zere de dîmensîyon çin o, xetî astaraqî û yê koşeyanî çin î. Yew tenayîye ke heta bêpeynîye bena derg esta. Yew tenayîya ke merdimî recifnena. Ezraîl înan ezbere zano. Verî tenayîye, cuwa pey bêçareyîye şaweno., Badê zî o yeno.

Odeyo bi numreyî 48., nêmaneno yew qoxuşê nêweşxaneyî. Tîya de boyê îzol ya edetî ke qoxuş û korîdoranî nêweşxaneyan de gêrena çin a, na boye hetanî sibayî ameya kuwetiş. Herindê aye de boye nefesî neweşan, boye areqî, boye mîzî û sayanî ke hema hema helisîyayî û sere masayî de zereyî yew plastîk tabax de yî, bîy.

Nameyî ey siba yo! Ti nêşkenî vengî dîkan zî bieşnawî, nameyî ey siba yo. Filît aha hîna zaf naye rê şaş mendênî. Filît nêzanenî na seatê sibayî de odeyî bi çi ya miqayese bikero.

Ode mendenî cengarê fekî ey. Eger Filît bieşko nayê vîno û berzo teber.

No seresibayî de tek çîyo ke no ode de beriqîyayêni roşnî çimanî Filît bîy. O fikirîyabi, zaf fikirîyabi, na hel pawitibi

Ey çarşefê serî xo hêdîka qat kerd û warişt we, lingî xo cilan ra hetî cêra têşanayî. Vinderti, cayê xo ra ewnîya yê neweşanî bînan ra. Heme pancî zî hewn de bîy. (Belkî înan ra di – hîre tenî merdî kam zano bavo?) Filît newazeno kes bimiro, la wa nika sey merdeyî rakewî, hol o! Filît ode ra biremo. Eger Filît neweşanî odeyî pê nehesno û vejîyo korîdor, Homa Kerîm o, aye ra pey rehet o. O nêzano ke o korîdoro derg ke maneno paştê marî de, nika bê boye dermanan çîko bîn çin o? Çin o. Na saet de doktor- moktor, hemşîre megêri korîdor de. Ey merdim ke erdan paspas kenî û suratî înan maneno qinê gayan û wexto ke çîye înan yeno perskerdiş peynîye xo çarnênî şinî, înan megêri. Sedyecî ke merdan qoxuşan ra kaşkenî û benî, înan megêri. Hema rew o.

Halbukî çi, halbukî gawirîstan bo, şewî, şewî gawirîstan bîy, doktor yan zî hemşîreyan ra yew, şew korîdoran ra wina yew ray vîyartêni û yew çim eştênî neweşan. Gelo keso ke nêzdîye mergî yo esto. Gelo înan ra yew di eşkenî bîyerî xelesnayiş. La tîya gawiristan nîyo, tîya nêweşxane yo, bele wilay! Filît vazdo û bireso yew mangaya ke qirikê aye vergî girewto û ha geber bena, yew mangaya ke ha geber bena, o pê çimanî mulayîman yê qulanî bawermendanî Muhammedî, ewnîyayêni ti ra. La nika no neqweşxane de? Nika qoxuşanî nêweşxaneyan de kesî ke mirenî benî û manenî, verî ke nefesî xo yo peyên bidî wa çimanî mulayîman ke inan ra ewnîyenî bigerî û vinderî!

Bê ke vengî xo vejo cilanî xo ra ame war Filît, şi, ber akerd, sey yew kêza çilmina ke qabî xo ra vejîyena, o qeyde berî odeyo numreyi 48. ra vejîya teber.

Bi pîjamayanî xo yê sur û lacîverdan korîdor de xo mot ra. Aha korîdor se ke o zano o qeyde yo: Derg û dila û beriqîyeno: Sey paştî marî. Şi, ame peynîyê korîdor, agêra nerdîvan ra vejîya qato corin. Biewnî wina yo, korîdorî qatî pancin zî sey korîdorî qatî çarin o: Boye dermanan a tuj û teeee hendê qamî hegayî korîdoro derg.

Zereyî ey ra nîame ke solix bîgero. Dewqa ey şînî, zereyî ey qelibiyayêni. Tam des aşmî ra nat dewqa ey şînî, zereyî ey qelibîyayêni. Des aşmî ra nat done esteyanî Filît vengibi. Gelo o halo xaîn ê xo ra wîyayiş ra bi, çi bi, zanîyê ey recifîyayêni. Biwazo destî xo dergkero yew çî bîgero, nêşkenî. Xover bido çim ey bînî tarî.

Wa Filît bi qamê xo ya derg, leşê xo ya bi heybet û tujî ya serî korîdorî qatî pancin de vindero, çimanî ey reyna roşn da. Ey çimî ey ke kiştê pirnika ey a gird de sey çimanî qertal beriqîyenî, çarnayî berî nerdîvanê şewatî. Hetî berîya şi, azîya toqmaqî berîya, kaş kerd. Ber anêbi. Kilît kerdebi. Nayê nifikirîyabi. Nayê rê zaf hers bi. Tov! Xeylêyo veganeyî nerdîvanê şewatî kerdibî xo çima, tov!

Bi hersî reyna xo toqmaqî berîya aliqna. Berî ra yew veng ame. Tam a hele yew vengî “hey” eşnawit. “Hey çi beno?”

Hem zî yew doktor. Fecîrî sibayi de ça ra vejîya no doktor? Vararê hemşîre ra vejîyabi. O zî eynî sey Filît bêveng kewtibi korîdor, wexto ke bi gamanî tersonikin reyra şînî bi vengî berî ya ceniqîyabi.

Hey se beno?

Filît doktoro ke pîta şînî ey ser, nas kerd. O qeyde sey çimanî mar çimî no merdim bîy.

Ke şart bo kes nêşkayêni biewno çimanî ey ra. Nika no merdim şînî ey ser. Zerey Filît bi kîn bîy de. Hema o nêameyo ganî karî xo xelaskerdêni.

“Hey, vinderi! Ti sekenî?” va doktor. Filît yew nenguç eşt camî berî. Cam teqa. Dest û lingî Filît mîyanî gonî de mendîy. Gonî nefretî ey zêdîna. Waşt ke Kelime-i Şahadet bîyaro, la ferq kerd ke doktor reseno ey, nepawit, xo eşt cêr.

Doktoro çim-mar, camo ke şîkîyayo ti ra xo kerd çewt û bi çimanî ke hîna zaf bîy mar, ewnîya meyîtî Filît ra ke serî betono hîtin de derg bibi û mendibi.

Des aşmî cuwa ver yew roj neweşî Filît ware de, wexto ke ey vaş çinayêni girewtibi. Hetî cêrî hênîyo di çiman de, wisar de doşê qilî de vaşî zaf dergî resayêni. Filît a roj bi tirpana kewt mîyanî nê vaşan. Wexto ke ey kişt ra bist ra tirpan têşanayêni vengî “firşt firşt” vejîyayêni, vaşî cayî xo de qeldîyayêni erd. Hetî wexto nêmrojî de Filît keyfî xo yê sibayî kerd vîn, to va qey dumano sîya ame çimanî ey ser o. Herhal boye vaşanî tezeyan ra bi, zereyî pirnikey ey kenîyêni, zerey ey qelibîyayêni. Na game de ewnîya, vaşî xo bi xo rakewtêni, qeldîyayêni, cuwa pey reyna wariştêni! Ez vajî hewa yo, nîyo, karî tirpanî nîyo, lîya se beno nê vaşan xo bi xo, hîna nêfikirîyayo, nata weta şi, ame. Waşt ke paştê xo bido darî tirpan, nêbi, bi darîya pîya lîr bi serî vaşanî çîyayeyan.

Pawit Filît, cayî xo de fikirîya: “Gelo marî da mi rê, mi gaz kerdiş nêdîy? Axuyî ey mi qeldeno? Ouvv, yaho no hal çîyo? Ez nişkena xo bileqnî, nişkena, nişkena warzî, wîy wîy wîy şewq xiş benî, aha beno zer, aha herra ke ez ser de rakewta, sey meşke têşîyena… Qurbanî to bîy Homa (Cor de to vatibi Homa! Ganî ti yew tercîh bikerê.), taye quwet bidi qolanî Filît yarabî, qurbanî to bîy Homa!...”

Homayî duayê Filît qebûl kerd. Filît biney cuwa pey warişt linganî xo ser. Çimî ey nika tarî nêbîni, la zerey ey qelibîyayêni: “Ez şîyerî dew, doşek rakirî û rakewî, vinder hele ma biewnî se beno?” va fikirîya.

Heta ke resa keye bi weşûwar Filît, keyfî ey ame ca. Çîyo ke serey ey ra vîyarto kesî ra nêva.

No wina vîyart, panc – des roj cuwa pey yew roj Filît dewar ver de bi. Ey dewar kerdibi mîyanî biran. Wexto ke ey fekî xo de dasî vaş cawitêni û fikirîyayêni, kerra ke serî de ronişte bi uca ra ewnîya ke pelî mazêrî recifîyênî û vindênî! Pelan sey estareyan kaykerdênî. Veşayêni veşayênî hewna şînî. Asmên zî bîyo sîs, bibi sey rengî wel. Wexto ke Filît kûr/xorî ra yew veng eşnawit, “Erdlerzo no, erdlerz” va.

Ey her qeyde erdlerz dîbi. Çolî de aha wina beno erdlerz. Darî destbi têşanayişî kenî, yew dumano sipî seraser erd geno, darî mazêrî, pelî recifîyêni, kûr ra yew veng amenî.

Cuwa pey nişka erd qelişîya. Filît kewtî zereyî erdî, heto bîn nêzana. Wexto ke hîşar bi, nayê ra çîk fehm nêkerd: “Tobe tobe, lawo na çi dinyaya bê keyf a?”

Nat ra wet ra vengî lulikan yeno, mirçikan bi forsi virdayêni. Yew giranê kewtibî kokî milî ey. Serey ey gimayêni. Erdlerzî fikirîya, canî xo girewti didananî xo, waşti ke warzo, nêbi ancî.

Ewnîya dewarî ra ke mîyanî biran de vila bibîy. Nêbeno! Ganî o waharî înan bivejîyayêni. Bi yew xîreta xo kerd raşt, la eyî Filît ra pers! Sey weli bi wirdi, bi vila, sankî gan şi asmên, bi pîşmanêya peyêna bi derg vindert. O wexto fehm kerd ke erdlerz merdlerz, o qeyde yew çî çin o! Çi esto ey de esto. Bele wilay, yew dert esto. No dert Filîtî serî ser o qeldeno erd!

O roj, bi hewayî şana ame xo bi zehmet dewar mîyanî biran ra vet. Wexto ke o ame keye, çîko bîyo qal nêkerd. Ey waştêni no karî xo vîra bikero.

- Yew merdimo gird sey devayî, cayî xo de gineno erd ro, cuwa pey cinîya xo ra derdî xo vano… Eybo lawo eybo! Sey cinî neşkena yew gure bikerî, neşkena gazinca bikerî û merhamet biwazî!

La qet yew wexto ke nêamenî hevî kerdeni, de, cinîyê ey neweşîye Filît fehm kerd. O zî wina bi: Yew şan rakewtişî qicana pey Filît bi cinîyî xo ya bînî. Sere de no kar zaf weşibi, la lez vîyart. Îştahê Filît bîy berz, pindî gul de zaf zaf waşteyî ey mend. Waşteyi bilbil gul bîy. Wexto ke cinî rayîr da, Filît dest ci kerd zeliqîya pa û şi. Baxçeyan baxan gêra. Hele vinderi, behrî no karî estibi, royî ey estibi, golî ey estibi. Eger gulê baxçeyî nepilisîyo, keso ke gul temaşe keno, tepîya agêrayêni?

Aşm zî amey, orte de geray. Filît zaf coş bi, hol xo eşt we, hol ame war. Cinî tîk tîk xo eşt we. Pekî na cinî çira serey xo çewt tepişena? Gijikî cinî tepişt sereyî cinî hîna zaf kerd çewt. Semedo ke no heta o heta neqeldîyo, gileyî ey piştî xo desta. Nika ke cinî sey put rind bîy, Filît sey yew putperestî bawerîyê xo ayeyî ard. Cinî bînî brûyan ra melul melul ewnîyayêni cinî. Çunke çira? Çunke Filît gonîyê aye kerd warab nayê ra! Misk beyhude nêameyo xelk kerdiş. Waşt ke keyf bikero û uca de bimano.

Na game de vay, xat kerd vire kewt dari, vêşna vîyart. Filît bi ziwa, qedya: Pelî rişîyayî, koyî bîy sîs, rengê Filît ya gul bîy zerd. Qeldîya û xo eşt sîneyî cinî. Cinî verî şaş bîy, cuwa pey mereq ra veng da, dest eşt Filît, o leqna. Cewab nêgirewt, warişt hetî çilaya vazday, çila berd nêzdî ewnîyay ke eywah, cîn dawo Filît ro! Aqilî aye şî bîy dîwane. Warişt we nata weta şîy. Waşt ke awe bîyaro, awe xo vîra kerd û bi tersî destî xo hîto mîyanî palanî xo kerd ziwa, dima dest bi bermayêşî kerd, yew mude cuwa pey sitîl ra yew tasê awe girewt û hetî doşekîya şîy. Waştênî fekî Filît yê çewtî rê awe war kero, la wexto ke Filît kûr kûr berma, awe bîy suratî Filît ser o. Hîkmetî Homayî no yo, tam a game de Filît xo leqna, sankî yew – di çî va. Bîy nêzdî cinî, hesrî çim xo kerdî veng, hem zî qêray: Filîtî mi, ez qurban! Canî mi, cîgerî mi Filîtî mi, sebi to? Ha vaj?”

Filît sey qaza ke hedîye ameya, miruzî xo ard pêser.

“Ti nêweşî ha qurban?”

Filît giran giran çimî şikitî.

“Ti rewna nêweşî qurban?“

Filît hewna çimî cinayî pêro. Ode o qeyde dîni ke ode ho gêreno.

“Zerey to sûnci kena?“

Filît sereyî xo xefîf kerd berz.

“Vaji qurban, vaji kam cayî to dejeno?”

Filît îşaret nêkerd.

Cinî destî eşt binî sereyî Filît, bi destî xo yo bîn zî dest ci kerd gijikî ey vilna.

“Egîdî mi! Camêrdî mi, şahanî mi, çi dê to esto vaji! Paştê mi ti yî, qelay mi ti yî, surî mi ti yî, ti koyî min î, royî mino şîyaye yî, rojî mino akewte yî, vayî mino gej î, vaji qurban, vaji mi ra, çi dê to esto!“

Filît waşt ke kûr nefes bîgero û warzo. Ey zanenî ke merdim bêhereket rakuwero hol o.

Bineyna pawit, cuwa pey yew of ant. Lewî xo kerdî derg, o qeyde derg pif kerd ke sankî waşt nêweşîye zerey xo pif kero û berzo: Qelibnayişî zerey xo, gêrayîşî serey xo, tarîbîyayişî çimanî xo…Aluyî kerd war:

“No îleto xoz, axû ard serî mino wew sero.“

No qeyde va û destî xo ard goştî cinî yê germinî kerdî zerey destanî xo.

“Şîrin aşima…

Cinî cîlve kerd. Mîyaneyî xo şikit û bîy çewt, zerey her di destanî xo seke altûnan pêmawo zeliqnayî her di çaqeyanî Filît ya.

“Hey beranî mi Filîtî mi! Camêrdî mino hendê hewt camizan kuwetin! Ez baxî to de, baxçeyî to de, vararê to de, binî zanîyî to de rakewta, xizmetî to kena! Wa werdî şîrînî qurbanî to bîy! Vaji çice bidi mi, ez çice bidî to, eger zerey to biwazo, bikuwerî sifatî pilingî, mîyanî doşekan de sey hewayî varar şîyerî o milî to yo rind, çaqeyanî xo, esteyanî xo bidî to şikitiş, kapçika destî xo ya mor kaybidî, heves guwes xo tadî, awe xo veng kirî mîyanî awê to!“

Nê qalî çiceyî ruh ra yew şitibî. Feqet wexto ke semedê sipitişa kes çin bo, nêamenî teber. Wexto ke Filît seke goştarî nêkeno o qeyde kerd, cinî reyna qisey kerd:

“Filît, Filît! Çimî to kudret ra surmeyo sîyayin î! Hê ça de ey çimî? Sey estare xiş bîy şîyî. Çayî ey surmeyî? Pilisîyayî şîyî. No îleto xoz ti werdî qedînayî! To nêva, to nimit. Qurban ti çira nimnênî? Eger dert esto, derman zî esto. Yew çareyî derdî esto… Bi tena yew kerra dês nêbeno, ricîyeno. To çi ra nimit?“

Filît na rey hers bi, se ke alu berzo “de şue” va, cinek fetilna. Cinî xo da kişt, bermay:

Filît nêzano ke dûmê cinîyan ya sereke bermayîş û zurrayîş o….

La cinî hem bermayênî, hem zî qal kerdênî.

“Mekir Filîtî mi! Lîhîrî cinawiro esil, reyna beno cinawir. Vateyî mi o nîyo. Ma nayê re yew çare vîni… Eger ti hers bîy, ti serêsibay wariştî, ti mi bikişi. Vateyî mi o nîyo. Ez çuwe biwerî, o îletî to vîyareno? Lez şo, xo bimojni Mala Husên. Cindan eşto to ser cindan? Nefesî Mala Husên kuwetin o. Kam ke nuşteyî Mala Husên xo de çarneno, cinî tersenî, remenî şinî…”

Filît fikirîyayêni. Heqî cinî esto. Heta nika nimit se bi? Wexto cinî xo de rakewtiş de rezîl bi! Nayê ra beter rezalet esto? Ganî nayê rê yew çare bêro vînayiş.

La sebebo ke cinî ey halî ey yo rezîlî rê bibî şehad, cinî xo ra hers bînî. Demek ke çi? Cinî se va, ganî nika tersî ey bikero.

“Ez xo Mela Husên nêmojnena!”

Cinî teba niva.

“Ez nuşte filûn nêwazena!”

Cinî zanenî ke Filît dejaye yo, no rid ra wina qisey keno. Vengî xo nêkerd.

“Mela Husên zî kam o? O çi fehm keno lo? O çi fehm keno derdî mi ra?”

Cinî reyna vengî xo birna, “tobe tobe” va, zerey xo ant.

“Mi va de radi şo! De şo!”

Cinî xo erd ra kaşkerd, şî verî dêsî.

Wexto ke kewti mîyanî tarîyî, çim ra vîn bîy, Filît bi rehet, dest ci fikirîyayîşî kerd. Gelo ey ganî se bikerdêni. Goş qalê cinî serno, nêbeno, derdî xo rê yew çare nêgêro, o qet nêbeno. Pekî ganî se bikero. O fikirîya, fikirîya, dîy:

“Cinîya bum! Ti nê karan ra çi fehm kena? Ez nêşina Mela Husên het! Çunke çi ra? Mi yew fikiro hîna hol dîyo. Ez nêşina ey het, la ez şina doktor het ! Çunke çi ra ?. Çunke ez biaqil a! Ma hê biewnî doktor se vano? Doktor derman dano, derzîn dano tayênî rê...”

Bellî yo. No hol yew fikir bi. No tewir Filît hem goreyî qalê cinî hereket nêkerdên, hem zî derdî xo rê çarê dîn.

“Kênê ti ça ra doktor zana? Doktor ke to va, wexto ke pereyî muayene heq mekiro, doktorê ey manena? Helbet o fehm keno. Sebebî no îletî bi sayeyî Humayî ra helbet o zano. Ez şina ey ra vana: Doktor Beg, gure zaf cîdî yo! Ez nêşkena, heşa huzur ra ez nêşkena cinî xo de rakewî. Çimî mi benî tarî, vana. Doktor Beg ti zî yew camêrdî, ti hal ra fehm kenî. Bi sayeyî Humay ra û yew zî sayeyî to ra , sebeno ey derzînan ra yew zî mi ro de, vana. To eşnawit cinîya bum, ha?”

Nê serran de merkezî bajar de yew doktor bi, la sey doktor nêamenî hesibnayiş. Çunke o “tabîbî hukmat” bi, o ewnîyayêni karanî serî masa ra. Yê din Doktor Hamdî Riza bi. Ey nêweşî ke dew û nahîyeyan ra amenî, ê bi peran muayene kerdêni. Eger qezencî ey ê yew rojî bikewtênî binî meaşê panc memuran, o hemen bi şoforî “Sitma savaş” niştênî jeep û şînî dewan. O di dewan de bivindertênî, hendê vîst meaşê yew memur eştênî cêbê xo.

Esasa taybetîye Doktor Hamdî Rizayî tîkî ke musalatî hetî çepî rîyî de bibîyî, bî. Yew zî wexto ke vera muşterî şînî, cayî xo ra silam dayênî.

A tîkî ke ey de bîy, nêamebî vînayiş. Birûyî ey yo çep û çimî ey, hetî çepî yê pirnikê ey, hetî çepî alişk û fekî ey, heta çeneyî ey û goşî ey o çep daîmî leqayêni. Riyî ey mîyanî tîkan de eciz bîyêni. Senî ke kes nêşkayêni biewnîyo rîyî ey ra, wina vizikî zî nêniştênî rîyî ey a.

Wexto ke Hamdî Riza muayeneyî xo de nêweşî qebûl kerdênî, se ke birayî ey ke xerîbîye ra yeno, vera ey şino, o tewir şîyêni serî nêweşî, bi ardimî tîkanî xo hewt ca ra silam dayênî û bi keyf qêrayêni:

“Way gulê mi, hemşehrî mino can, dewijî mi, eşîretijî(??) mino sînaye! Hê bê ez biewnî se bîyo to?

Kam biamenî wina vatênî. Yew nêweşo ke ho mergî verdo, biardênî zî wina vatêni:

“Gule mi, eşîretijî mino egîd!. Ti sey asin ê!

Filît sere da Doktor Hamdî Rizayi ro. Di seat dor pawitiş ra pey wexto ke şi zereyî odeyî muayeneyî, taye mend tersan ra tepîya biremo. Hamdî Riza sey bomba teqabi û şibi Filît sero, “Way dewijî mi, eşîretijî mi, ti hê ça de yê?”vatibi û kewtibi mîyanî muhabeto zanaye yê veracişîyayişî. Filît şarmîya. Qalî ke ey sereyê xo de kerdibî hedre, o nêşka nê qalan vajo. Dokorî bi vengo berz bêvindertiş qisey kerdên, tîkî rîyî ey reyka bîyêni pît û kewtênî têmîyan. Ey yew per ra zî Filît muayene kerdêni. Qapaxî çimanî ey keşkerd ewnîya çimanî Filît ra. Roşn darit zerey çimanî ey û ewnîya ti ra. Sîneyê ey goştarî kerd, bi destî xo da paştey ey ro, zerey ey pelixna û ucayî ey alawitî û persa:

“Kam cayî to dejeno? Qet yew cayî to, wina nîyo? Ez zana qet yew cayî to nêdejeno. Xo çewt bikeri! Harmeyanî xo hetî vernîya derg bikeri, mi niva rakewi, ronişi û harmeyanî xo derg bikeri…Ha? Kam cayî to dejeno? Ti sey asinî, asin!”

Filît fehm kerd ke ameyo peynîye muayeneyî. Hema nêşîyo, waştênî derdî xo vajo. Yew xîret qal kerd:

“Doktor beg, doktor Beg! Mi de yew îllet esto. Ez ginena erd ro, çimî mi benî tarî, taaa kokî milî mi engilisîyeno! Belê la, uca beno kung, engilisîyeno, milî mî beno sey kulavî, badê şino zanîyanî mi, zanî mi tepiwîyenî….”

“Tîyayî to? Tîyayî to engilisîyeno?”

Hamdî Riza dest ci kerd milî Filît vilna

“Ti xo ra şinî ha?”

“Belê wilay !”

“Zerey to zî qelibîyen… Biewnî ez senî zana?” Qelibîyeno wina nîyo? Bê wexto qelibîyena…ez senî zana?”

Keyfî Filît ame pê nê qalan. Filît fikirîya ke, “Mêrikî derd ca kerd, helbet derman zî dano...”

Hamdî Riza bi keyf venga memurî sihatî ke zere de heder paweno, da:

Husnuuu, Husnu, biray mi!Yew ampulo polîvîtamîn hedre bikeri, yew zî anabolîzan! Derzîn Qiney Filît ro de. O merdimî mino, ma eynî eşîret ra yî, pît pêrodi haaa! Derman tam temam kok bikeri!”

Husnu hîna zaf musayê pêrodayişî streptomîsînlî penîsîlîn bi. Ey wexto ke derzîna bi vîtamîna gonî viraşteyin eşnawit, va, “tobe” veng vet.

Hamdî Riza yew lapat da paştey Filît rê:

Şo derzînan xo ro de, peranî muayeneyî û derzîni bidi ey, hîna hefte reyna bê. Panşeme, biewnî xo vîra mekir, rojo panşeme ez derzînanî bînan dana to rê!“

Wexto ke Filît şan şi dew, o qeyde bibi ke seke des serran yew roj de ciwîyabi. Bibi sersem. Cinîye ey waştênî ke bizano doktorî se vato. Çar qicanî ey ke tewr pîlî înan new sere bi, fekî xo akerdibi, lewî xo ardibî war, bi mereq ewnîyayêni babî xo ra.

Filît semedî qal kerdişî bîyayeyan verî wina biney fikirîya, cuwa pey nişka huya. Suratî Hamdî Rizayî, halî ey ameyî ey vîr:

“Mi wina yew merdim nîdîyo! Suratî mêrikî, sey goştî çermeyî beygîr recifîyeno. Çimanî xo, birûyani xo kaydano, vindeno…”

Cinîyê ey fehm nêkerd:

“Yê kamî beygîrî?”

“Ge-ge paşt, lingî yan zî çermeyî beygîran recifîyeno la …Suratî doktor zî eynô o qeyde recifîyeno… Aha wina…”

Wexto ke Filît Hamdî Riza teqlît kerdên, qicî – micî huyayiş ra ra teqay.

Ey derzîn pêrodayiş zî va:

“Yew rey no hetî qiney mi, yew yew o hetî qiney mi”

Keyfî ey ca de bi. Rojo pamşeme reyna şi doktor, di derzînî bînî dayê xo ro.

“Çîyo bêgonîye! To qiney xo ra vîtamîn zî werdî? Ti nika sey asin ê, asin! Bibi pankonotan, ez vînî ! Pangonotanî moran ra bidi. Pangonotanî moron ra hîna bidi, hê hîrê teneyanî bînan! Husnuuuuu! Biewni Husnu biewni! Eşîretê mi ra Filît to rê pangonotanî pemeyan sey behşîş dano! Bê bîgerî behşîşî lawo Husnuuuuu!”

Sayey Humay ra, sayey doktor ra, yew zî sayey Husnu Efendî ra demek Filît nêweşî vîyarnaybî.

Tam di hefteyî Filît bi dîqet hereket kerd. Xo niqefilna. Di hefteyî cuwa pey ey bawer kerd ke o weş bîyo û her xisus de sifteh kerd.

Hey çim sîyayê mi, dinya estbîya! Cenet ce de uca de bîyo! Bihesibnin ke wisar ameyo, wisar sey sifreyî veyveyî Filît ver de abîyo, wisar beynate ra darîyabi we, done esteyanî Filît ra bîyo vila.

Filît sey aşiqî bi qerar bi. O şew vazdayêni baxî lale- sunbul. Wexto ke bi şew bulbul vengdayêni, gonce gulî ameyêni vîjnayiş.

Nê no qeyde vîst serrî ramit. Badê reyna ey va pat gina erd ro xo ra şi. Wexto ke ame xo hendê qehrîya ke bi saetan berma. Eger des derdî ey bîy, nika bîyî pancas.

“Doktoro dadî vîyarnaye! Heyat mi rê zehîr! Heyat yew baxo bi sunbulanî mor bi, bi vîran! Emrê mino rind telef bi!“

Seke fermanê ecelî milî ey de dard bîya, agêra ame keye Filît, xo fekî sero eşt doşegî sero. Doşego ke o sero rakewt bi boran, bi zimistan.

Herinde îltîhab de fekî ey ra parçe parçe gonî biamenî, hol bînî.

Wexto ke bi siba ey bêçare rayîrî Hamdî Rizayî tepişt.

“Mi derzînan ra fayde nêdîyo Doktor Beg! Aha no îlletî vizêr ez reyna eşta erd! La mi fehm kerdo, çi ra? Çunke verî ke ez bixemîyî teeee di rojî cuwa ver zerey mi bena weş. Zerey pirnikey mi û zerey mi kenîyena. Aha tîya. Kenîyena, kenîyena, kenîyena, cuwa pey veşena…”

Hamdî Riza bi hers persa:

“Veşayîş esto ha? Madeyî to de veşayîş esto?”

“Belê wilay!”

Na rey hers bi Hamdî Riza:

“Pekî Efendî to çi ra heta nika niva. La nika to de ulser vejîyo? Ma erey kewtî! Ha, to çi ra niva?”

Filît sey sefîlî rayîrî milî xo kerd çewt, nayê sero Husnu Riza şi ey sero:

“Ulser vêşeno tabîî! Merdim xemîyeno. Yaho bira, ez kahîn nîya ke! Ti gereyî xo sey merdim mevajî ez senî kifş kena? Qebahat ho to de yo! To niva!”

Hamdî Rizayî dest cikerd, pîzey Filît, senê ey alawit.

“Wexto ke ez pelixnena dejeno? Nêdejeno tabî, nêdejeno! Çunke no yew îleto nimite yo..Husnuuuu! Dermanî ulserî bîya, derzînan bîya!”

Husnu Efendî yew tewreye derman dayî Filît. Bêçare, bi derman û hevî barkerde agêra şi dew.

Cinîye xo ra va ke:

“Heqî mêrikî esto! Mi derdî xo nivato ke derman vîno! La mi na rey pêro vayî. Doktor sey qîyamet derman dayî mi.

Cinîye ey zerey xo ant. A game de Komil ame zere. Wexto ke destî Filît de qutîyî dermanî dîyî, şaş bi.

“No derman o, kam nêweşo?”

Komil selam nêdabi, hel xatir pers nikeredibi, no qeyde vatibi. Çunke doktor û derman yew çareyo çend rojî merg ra verîbî.

„De vaji babî mi, kam nêweşo?“

“Ez!“

Komil bibi sersem

“Ti? Ti ha, ti?”

Komil bi dîqet ewnîya Filît ra.

“Ti?”

Cinîye Filît doşek rakerd, semedê roniştişa îşaret da Komil.

Komil nêşkayeni fehm bikero ke yew merdimo ke eşkeno pay vindero, senî şinoodoktor.

Filît zî nêzanenî se vajo. Nêşkayeni vajo, “Ez heyat ra tam nîgena, leşey mi koç kena şina, belka ruhî mi zî nêzdî ra bar keno şino… Ez tersaya Komil, no îlet fen ayseno” Fikirîya Filît. Cuwa pey nişka ve ra “Merhaba, ti xeyr û selamet amey” va. Komil destî xo na serî sîneyî xo ya û pê yew vengo nizma va “merhaba”. O xêrîb xêrîb ewnîyayêni Filît ra.

Filît verî ke dest bi qal kerdişî biko, wina ewnîya cinîye xo ra, cinîye ey şî odeyê kiştî.

“Marî da mi ro Komil”

“Nê yaho”

“Ez ginaya erd ro, xemîyaya. Wexto ke ez hesîyaya xo, ez ewnîyaya ke kiştey mi sancî kena! No sancî daîmî bi zêd. Gelo ez wexto ke xemîyaye bîya, gelo no mar qirikê mi ra şi war û şi kewt zerey mi? Ez tim xemîyena Komil, ez nêşkena axuyî marî ra bixelisî… Ez qesawet kena. Ez mecbur şîya doktor.”

“Êeeeee?”

“Mêrikî va ke nê dermanan bigeri, eger o mar madeyî to de ronişto, dermanî ey kişenî, va. Eger madeyî to de nîyo, nê dermanî bînî zehîrî marî çin kenî, va”

Komil fikirî xo va:

“Eceba kîtab qiraat bîyero wendiş, mar uca ra vejîyeno?”

“Nê! No mar o! Yew mehluqato tewr bêîman o! Tobe tobe! Sey marî, ina hawa yew çî qet yeno xapînayiş?”

Yew fikiro bêemsal ame vîrî Komilî:

“Hey Filît maro ke ma vanî, dûman ra niremeno? Ma nêşkenî zerey fekî to de adir wekiri, la cixare biceribni? Ti dûmanî cixareyî war bikerî û zor bidî marî?

Filît zerey xo ant:

“Babî mi wina usulî bibî, doktor nêzano ti vanî?

“Belê wilay! Doktorî Çewlîgî ziwanî marî ra fehm keno! Heso Qerwêlunijî va ke no doktor marî ra zî beter o, eynî bi îblîs bi xo yo!”

Badî şîyayişî Komil a, cinîye ey vejîya orte û pers kerd:

“Filît! Na meselayî marî ça ra vejîyay?”

“Pekî ez se vajî? Ez vajî, ez her daîm qeldîyena, ez bêsebeb nêşkena seks zî bikerî ha? Helbet yew sebeb vatiş îcap keno…”

Nişka ve-ra keyeyî Filît bi memanan bi pir. Aye ke ameyî Filît ra persayêni ke ey senî mar kerdo war.

“Ez nêzana, belkî mi war nêkerdo ! Belkî marî dayo mi ro û remayo şîyo!La madeyî mi zaf sancî keno. Beno ke mi war nêkerdo! Doktor Begî hol muayene kerd, zerey mi pelixna û gêra. Maro ke zere de yo, qet xo nileqna. Dêmek belkî mar çin o!“

La seke zerey ey de mar bîyo û bi dermana kiştişî ey luzum keno, ey o tewir hebî ke Hamdî Rizayî dayêbî ey, nê hebî hîrê hîrê, panc panc kerdênî war. A heba ke doktar vatibi, “Nayê sey mişore kerdişi bicawi” na hebi ey zaf cawitêni.

Heşt rojî wina vîyartî, Badê Filît ancî gina erd r xemîya. Yew çend rojî cuwa pey Filît reyna xemîya, hinî na dinyaya hera de cayî Filît bi teng. O hinî nêşkayeni vejîyo û biewnîyo koyan ra. O nêşkayeni biewnîyo sifatî qicanî xo û cinîye xo ra. Xeyalanî ey de herra sîyayî kewtenî çimanî ey. Xaliqî Filît kerdibi mehsun. Xaliqî vatibi “wisar“, bibi “payîz“.

Filît mendibi mi teyra ke halîno veng pawena.

Ti şêrî Hamdî Rizayî se beno? O bi derdin bişînî, reyna neheq bivejîyayêni. Mêrikî çim û birûyî xo kaybidayênî û bivatênî “pekî tu çi ra niva? Tuh, ridî to ra ma erey kewtî!” Hefteyî hefte sero vîyartî. Filît yew çare nêdî. Destî ey kar û gure nêgirewtenî. Çi wexto ra bi no dert vêşeno, milî ey bi bendî felek amenî kaşkerdiş. Senî ke bawerî na dinya nêbena…

Yew roj Komil ame. Mehmed Şerîf xeber şawita, vato “wa Filît vîştirayî biroşo. Wa şêro Xarpêt û şêro xo bimojno doktor! Vanî ke uca de hol doktor estî. Homay ra hêvî nêbirîyena. Filît hema xort o. Gune yo hem zî çi gune! Wa mevindiro, şêro Elezîz!”

Filît bi na elaqayî Mehmed Şerîfî keyf weş bi. “Ez qurbanî Mehmed bîy! Homa derd ey nêdo! Kar û gureyî xo caverdayo mi fikirîyeno. Mêrikî xanedan, ocaxzade, temîz, pak, her heta zaf hol o. O eşîret de her xusis de alaqadar beno. Ha ya merdimî kehenî winayî. Mekanî ey tabî cennet o!” O agêra cinîye xo:

“Mehmed Şerîf ra Homa razî bo. Zaf razî bo! La cînêk ez senî vîştirayî roşena? Ez wexto payîzî senî cit kena? Moşene ti kaş kena?”

O nêşkayêni rotişî vîştîrayî bigîro xo çim. Ey do/go serna gem bidayênî ey feki ro, milî ey bipelixnayêni û citkerdiş bimusnayêni. Hîrê serrîyo ey no pawitibi. Hire serrîyo o sey çimî xo ewnîyabi vîştirayî ra. Banî xo yo nizm de o germin tepiştibi.

O warişt şi Mehmed Şerîfî het. Ey nîyetî xo ke nêwazeno vîştîrayî xo dest ra vejo, ard ziwan. Wexto ke ey qal kerdênî, Mehmed Şerîf erdîşê xi vilnayêni û ewnîyayêni xo ver ra û fikirîyayêni. Wexto ke qalkerdişî Filît qedîya, Mehmed Şerîf sereyê xo kerd berz û ewnîya çimî Filît ra. Ewnîya û vindert. Badê qisey kerd:

“Filît ti se vanî? Wexto cuwen bîyero felan… Zaf wexto cuwenan yenî û vîyareni. Mesela na ya ke ti weş bîy! Yew egîdo sey tu vîştirayan rê bibo qurban! Wexto cuwenî bê gayî mi bigerî, wexto citi bê çutey înan bigeri. Tek wa Homa şîfa bido to! Filît goştarî mi bikeri. Şo Xarpêt xo bimojni doktorî.

Şanî zî vistewreyî ey Heko ame Filît het. Heko nişka ve ra dest bi qal kerd:

Mehmed Şerîf raşt vano! Xo bimojnî doktorî Xarpêt. Ez to xêrîbîye de tena nêverdena Filît! Bê, serê sibayî ma şimi Çewlîg, ma vîştirayî biroşi, ma meselayê doktor Enver Efendî ra pers bikeri…”

Bellîyo ke şexsî Mehmed Şerîf de cîranî çare Xarpêt de vînenî. Dewijî çi biwazî Filît do aya bikerdêni. Xercî ayê zî yew çim akerdeyo sey Heko bibinî rê-hevalî ey. Nuştiş û wendişî Heko bi., o yew wext şehîr de ciwîyabi, rayîri û usulî zanenî, xerîbîye de eşkayêni Filît rê hol ardim bikero. Nayê ra vîyaro vistewreyî ey bi, merdimî ey bi…

Serê sibayî roja bîn vîştira berd merkezî bajar. Wexto ke Filît çarşu de viştirayî rê muşterî gerayêni, Heko şi manîfaturaçî Enverî het, ey ra doktoranî Xarpêt persa. Nameyî di doktoran yew kaxit sero de da nuştiş û kaxit qat kerd û cebê xo de nimit.

Wexto ke Heko çarşu de Filît dîy, viştira roşîyabi. O qeyde aysayêni ke Filît xo verradabi. Tat û mat ewnîyayêni. Hinî çi yeno sere wa bîyero, razî bi.

Serê sibayî yê roja bîn niştî otobusi û hetî nêmrojîya resayî Xarpêt. Hekoyî Xarpêt de otela ke Çewlîgij tede manenî, zanenî. Ê raşta raşt şîyî na otel û qoltuxî otel sero roniştî.

“Zerey mi qelibîyena” va Filît, “Ma şîyeri doktorî het…”

“Ez şîyerî nan bîyarî. Yew zî ez adresanî doktoran vînî, ti biarisi…”

Filît çend seat rakewt. Wexto ke warişt, qelibîyayişî ey vîyartibi, la niwaşt mîyanî cilan ra warzo. No ode ci rê xêrîb amebi. Ey xeribîye de dejî tenayîye hîskerd. Her çî xêrîb bi, ecêb bi. Yew cayo ke o nêzano, nêbîyo sinasnî de mîyanî yew şarminikeya bi şuphe, bê çareyîye û ters têmîyankewte de bi. No halî her daîm ramit. Kuçanî Xarpêt de, mîyanî qelabalixan de, verî dikanan de wexto ke hol dayêni ke Heko vîn mekero û şewan…

Şewan Filît hewn nitepiştêni. Sereyê ey balişna sero de, çimî ey rayîr de bîy. Şewan vengî linganî ke nerdîvananî otel ra şînî, ê goştarî kerdênî, çimî xo o heta no heta çarnayêni. Hewna nişinî, la xeyal dîyêni. Eger yew quling şêro welat, quling şêro dew, ganî quling yare rê selam bivatêni. Quling ganî hem qewme rê hem birayanî rê selam bibêrdeni.

Filît ge-ge daye xo fikirîyayêni. Daye ey ke merda… Xeribîye de odeyî no Xanî de, ewnîyayêni tarîyan ra gêrayênî şefqatî. Daye ey çin bîy ke girûney xo bidirno û hesran warkero.

Lehefî ey witîn bi, çimî ey hesirin bîy. O nêşkayênî derdî eşkira bikero. O kewtibi Hekoyî dima û kaş bîyenî. Hesretê xo sey yew sir nimitênî, nêşkayêni bê no sirî yewna çîy bieşnawo.

Doktoro ke ê şîbî het, hol yew merdim bi. Derg derg goştarî kerd, zaf hol muayene kerd. Fîlmê cîgerî, yê madeyî, yê velgan waşt. Di rojî zî semedê fîlmana pawit.

Fîlm pak vejîyayî, nayê sero doktor o semedê tehlîlana şawit labaratuvar.

Tehlîl û tetkîkan ra teba nêame fehmkerdiş. Nêameyini zanayiş ke derdo ke Filîtî weno û qedêneno çiyo. Heko halî doktor na fehm kerd.

“Mi de adresa doktor bîn esta, hele ma şo ey het!“

Nê doktor zî zaf tehlîl waştî. Rojan hinî zerey Filît ardibî qirikê ey. Rayîr de qêrra Hekoyî sero:

“Çîyo ti kaşkenî? Doktorî derman vînenî? Aha no dermanî to yo, nê heban ra berzi, vano? Ê babî mi, o qeyde yo? Ma xerîbîye de perperîşan bîy, no nivejeno? Şo birayî mi şo, ma agêri dewê xo! Xarpêt ra ma rê fayde çin o! Şo otobos!”

Heko zî hinî bawer nêkerdênî ke doktorî çare vînî. Agêrayî şîyî dew.

Cîranan Filît ra ahwalî ey nêpersayî. Halî ey yo mehsûn ra rewşê ey kifş bîy. Heko Mehmed Şerîfî rê behsê Xarpêt kerd:

“Ma şîyî di doktoranî meşhur yê Xarpêtî, ma qet yew fayde nêdî! Mêrikan se va, ma eynî o qeyde sey înan kerd. Yewî va ma fotografî cîgerî banci, yewî va, ma biewnî îlletî pîzeyî ey ra… Netîce de ma înan ra xeyr nêdî. Pistanî ma de panc pereyî zerd bîy, ma înan ra di xerc kerdî! Filît Xarpêt de çîle antiş ra eciz bi! Bêçare ma tepîya agêrayî…”

Mehmed Şerîf hedî hedî sereyî xo têşana. Erdîşey xo kena. O ganî bifikirîyayêni û yewna çare bidîyêni… Mehmed Şerîf ca de Mela Husên rê xeber şawit. Homay ra hêvî nêbirîyena. Nefesî Mela Husên quwetin bi. Zafê îletan faydeyî nuşteyanî ey dîbi.

Biewnînê gureyî Homay ra ke Mela Husên wend û pif kerd yew nuşte nuşt û da Filît. La hama nuştişî nuşteyî ser ra di deqey nivîyartibî, Filît senî ke ber ra vejîya teber, ca de ewca de, binî çardax de gina erd ro. Hem zî xemîyayişî na rey zaf ramit. Filît hesîya xo, hema şan nêbîyo yewna rey gina erd ro, xemîya.

Demek cinî niperayî Filît sero. Demek no xisus xorîn o! Homa selamet bido, la merdimî sey Mela Husên nêşkenî no derd rê çare vînî.

Filît zor yew zimistan vîyarna. Heme zimistan rûnî Filît helîya, fitilî ey qedîya.

Merdim vatênî qey mezgê esteyanî ey puç o. Halî ey çin bi ke teba bikero. Şew û roj nala, zor da xo, vindert. Vewre helîyayêbî, la hema darî zergûn nêbibîy. Cîranan cinîyê Filît nêdînî. Cinî keye de nêbîy. Gelo bîya qij bîya vîn ? Tepîya ancîyabî, qedîyabî? Axuro nizm ke verê cu vîştira tede mendênî, ewca de dîy cinî. Se kerd nêkerd nêşkayî cewab bîgerî. Cinî sey koyanî extîyaran ewnîyayêni. Mehmed Şerîf daîmî fikirîyayêni, erdîşê xo tek tek kaş kerdêni. Mehmed Şerîf çendna rojî vindert xorîn fikirîya. Pîlanî dew ra venga çend kesan da, înan de mişewre kerd. Wina wina semedê Filît ya yew çareyo peyên ame dîyayiş.

Cinîyanî dew beynatey xo de piç piç kerdênî. Hewt sere ra heta hewtay sere herkesî na zanenî. Filît û cinîye ey keye de mehsûn mehsûn roniştibî, pawitênî. Nê her di sey gileyanî huşk bîyayeyan xemin bîy.

Nê her di, baxî daran de gileyî huşk bîyayeyî.

O serê sibayî vayî fecîrî derdin-derdin amenî. Filît derbeder bibi, rakewtêni. Beşo kewt zere. Wexto ke Filît Beşo dîy, biney bi raşt. Beşo di gamî eştî û huya. Vindert, hîna huya.

Beşo zorda xo, zorda xo Beşo ra fermo. La no Beşo de yew halêk esto! Çi sebeb ra huyeno no mêrik?

Beşo wexto ke doşegî sero ronişt, nêzana çi bikero. Xo ard pêser, xo pilizna, rîyî xo kerd sist, pê zor huya, nêzana kam cara dest bi qal bikero.

Badê cebê xo ra yew şîşe vet, hetî Filît ya kerd derg.

“Çiyo no?”

“Rûnî kolon!”

“Rûnî kolon?”

Filît fehm nêkerdên. Yew cîrano feqîro sey Beşo îllakî kolonya ça ra dîbîy? Beşo belkî tewr feqîrî dew bi. Ey çira bi kîbrît fînayêni ta, qemîş nêbenî qirşî kîbrîto veşaye berzo, zerey pencera de wedaritênî.

“Beşo to rûnî kolon ça ra ardo?“

“Teeee, wexto ke mi kêna kerdi veyv, o wexto mi girewtibî. De kerem bikeri, na heqî to ya!“

Filît qet fehm nêkerd. Kolonya çira bînî heqî ey?

Wexto ke cîranan ra Huso, Xarpêt de nêweşxane de rakewtibi, Beşo dîbî wexto ke Hecî Seîd amebi zîyaretî ey, yew şîşe kolonya tede ardibî. Demek edet no yo.

Wexto ke Beşo û Filît ewnîyayêni yew bîn ra, ber kuwîya, zamayî Mehmed Şerîf Qulo, Heko û Sofî Qasim kewtî zere. Nê hîrê heme yew “heyet” bîy. Filît fehm kerd ke mîyanî nayê de yew kar esto. Cinîye ey çay dem kerd û vîyarîya meseleyî. Sofî Qasim dest bi qalkerdiş kerd:

„Filît! Mesel wina û wina ya. Ma to bi no îletta tena nêverdênî. Ma qerar dayo, ganî no derdî rê yew çare bîyero vînayiş! Çare no yo: Vanî ke Ankara de nêweşxaneyî girdî, doktorî qudretinî, merdimî pîlî estî. Homa şefaat bikero, nêweşxaneyî Ankara bênî sebeb. Ma dewi de qal kerd. Bi nameyî dewi qerar ame gêrayîş... Temam ti nika vanî ke şîyayişî Ankara karî doletîyan o. Nêweşxane de şîfa gêrayîş karî bajarîyan o, malum. Ti nêşkenî binî nayê ra warzî, malum. Tabî malumo ke ma pêro feqîrî. Dew de halî kesî çin o ke kesî rê ardim bikero. Waharî ma çin o. Feqet û lakîn, eslî xo de ma birayî, ma eynî awe ra şimenî, eynî rayîr ra şinî. Ma yewbînan rê ardim kenî. Dew de doletî çin o, la şikir wîcdan esto, merhemet esto, biratî esta. Mehemd Şerîf va ke Filît rê ardim şart bîyo. Dewijan no farzî rê vato amena.

Filît mehcubîye ra sereyê xo kerd çewt.

Beşo, bi sere têşanayaişî qalanî Sofî Qasim tesdîq kerdêni, “belê, la, belê la” vatênî û vajîyayêni.

Dima Qulo qisey kerd:

“Mi de çend altunî reşad estbîy... Madem hal wina û wina yo, ez hîrê altunan deyn dana to. Xo meber û mîya, goştarî mi bikeri! Deynî hîrê altunan helbet wexto ke to şîfa dîy, ti danî mi. Ti belkî o wext tasa zerrîn ra şerbet şimênî. Nêno zanayiş, to dîy tu yew roj mi rê hîna gird yew ardim kerd. Bi îzinî Homay nika dorey ardimkerdiş ha mi de ya…”

Sofî Qasim reyna qisey kerd: “Homa Mehmud ra razî bo! Mehmud va ke mi di teneke rûn rotibî daristankar, mi hema pereyî înan nêgirewtî. Ez şina ey peran ana, va. Yew altunî Îso Hepsuerij ha yew kişti de vindertî. Ey va, ez dana… Filît rotişî vîştirayî ra to de xo ra çend altun mendî, wina nîyo? Mehmed Şerîf va ke pereyî nêweşxaneyî Ankara bîyo temam.”

Heko qal girewt: “Vistewrey to Heko to tena verdeno? Qurban, ti qet qesawet mekeri! Ez paytext nas kena. Mi Polatlî de eskerey kerda. Polatli Ankara ra di seat anceno. Ez zaf şîya paytext. Ez heqî karanî nêweşxane ra yena…”

Heta a roj na dew ra kes nêweşxaneyî xerîbîye de ranêkewtibi. Yew wexto, belkî 20 serrî cuwa ver dewê Kur de Çalsekan ra Selo nêweşxaneyî esteyan de amebi amelîyat kerdiş, no amelîyatî Selo sey xeyal amenî vîr. Şîyayîşî nêweşxaneyî xeribîye Filît rê zaf zor amenî. No rid ra rayîrkewtişî de giran hereket kerdênî. Her rey Heko ra vatênî ke ho hedreyîye keno, la raywanîye tepîya eştênî. Bi ha vatiş merdim nêşkayênî bikewo rayîr. Yê ke tepîya manênî semedo ke ê zî bimusî cîyayîye wext lazim bi. Ganî kes senî vajo? Cîgerî Filît amenî birnayiş, la ê ke tepîya manenî bi înan a bendî Filît nêşkayênî bîyero birnayiş. Cinîye Filît tersî cîyayîye zerey xo de nimitenî û vazdêni, şînî axur gijîkî xo kaşkerdêni, waştênî serey xo bido dêsan rê. Yew beşbînlîkî aye estbi, o berd da Mehmed Şerîf ke Çewlîg de biroşo. Qicî xo yo qij girewt xo varar bermayi û bermayi, qici erd de rona, na rey qazano sifirîn girewt hetî Mehmed Şerîf “a vazday: “Qurbanî Mehmed Şerîf... Ez qurbanî to bîy! No qazano sifirîn zî qican ra yo! Nêyî bişawi Çewlîg, wa biroşî!”

Yew roj Dapîra Şemşul amey Filît het. Dapîra Şemşul sey tewr extîyarê dew amenî naskerdiş. Beno ke neway serrî bîy, beno ke se û des serrî… Fekî aye de didan nimendibî. Çeneyî aye hetî corîya bibi çewt, seke bigino pirnikey aye ya war ameyî rê, o tewir tadîyabi. Wexto ke Filît ber de Dapîra Şemşul dîy, xo şaş kerd. Ermeyî aye ra tepişt û ardim kerd ke a şêro, aye da roniştiş. Dapîr micmicîyayêni û xo fek de taye çî vatênî, la vatişî aye nêamenî fehm kerdiş. Vilnayişî ermeyanî Filît ra, eşkira bi ke a wazena se vajo. Suratî Dapîra Şemşul mendenî yew çaputo ke fekî dereyî de şuyîyayo û parzuyayo, dima uca de ameyo vîrkerdiş, bîyo ziwa. Sey çaputî ziwa bo û bibo huşk ancî zî hol o, çermeyî nayê amenî war, seke bihelîyî û bikewî, o tewir vindertêni.

Bi henzar zehmet destî xo kerd pistanî xo Dapîr. Uca de tayê çîyan gêrayî. Daîmî têvda, peynî de pistanî xo ra yew kaseyo pêşmin vet. Da Filît. Yew per ra zî seke lakî kewo, bi yew vengo xemgîna, bi naqarat mijmijîyayêni. Filît fekî kaseyî akerd, yê zereyî çengî xo de kerdî veng. Yew çarek zerdo qulpin ke serî ey de bi erebkî “maşalah” nuştebi, kewt zerey çengî ey. No çarek zerd bi bendanî kuweyan giredîyabi, ne bendî zî bi yew derzîna çengalina amebî girêdayîş. Kam zano no nazarlix yê kamî tornî yan zî tornî tornanî Dapîra Şemsul bi. Herhal o tornî aye ke aye tewr zaf ti ra heskerdênî, yê ey bi. Dapîr destî xo yo recifîyaye berd destî Filît, çengî Filît ke hema akerdebi, qefilna, kerd pît, zerd zerey na nenguç de mend.

Yew rojî nîsano bînteng ke varan wirdi wirdi varêni de, cinîye Direh amey verî pencera û da camî rê. Filît xemîyaye rakewtêni. Cinîye ey warişt û cinîye Direh ke verî camî de pay vindertebîy û aye ra dest têşanayêni, dîy, vejîyayî teber, verî berî.

“Bê qurban, bê hît mebi, ma şimi zere”

“Nê ma meşimi zere…”

Na cinî ser de yew şarme bi. O qeyde yew hal bi ke sankî biremo bişêro. Nişka ve ra dest ci kerd lez lez qisey kerd:

“Nêyî tepişi nêyî! Direh vizêr pazarî Çewlîg de rot. Ha mi eşnawito, la ez encax eşkaya hîrê puçan virazî. Pereyî înan naye bîy. Bîgerî nayî bigeri!”

Cinîye Ehmî zî melhemî çiman û hebî ke tarîxî fî de semedî nêweşîyê trahoma doxtor ra girewtibî, ardî. Aye rê hinî faydeyî dermana çin bi. Yew çimî aye aşman ra nat qet nêdînî, la çimî aye yo bîn ra hema zî rêm amenî war.

Cinîye Filît hebî û melheme piştî yew parçeyî çaput ra, nimitî. Cuwa pey sey her wexto remayî şî axur, uca de “Way melekê mina kor! Ez qurbanî dermananî to bî! Wah wayê mina zerr pîl” va û bermay.

Wexto ke Filît xo de teqat dînî ke warzo pay û şêro zerey dewi, qican kay caverdayêni û xo dayêni kişt. A ha nê qicî bî ke serê sibayin bê ke birişnî, çorba ardênî keyeyî Filît.

La koyî! No dereyî mino ke binî na dew ra şino? La bulbulî mino eciz ke qêreno, vengdano? Her çîko Filît ewnîyayeni û dînî de, tayê çîyê ke varar şînî ti ra, tepiştenî, vera nêdîyenê, estbîy. Yew nêzdîye ke nêqerfîyayenî, estbîy. Yew gire ke bi bendanî kuweyana bi derzîna çengalina amebi girêdayîş û uca ra zî bi zerey ey ya amebi girêdayîş, estbi. Yew emaneto ke darbey zerr hal keno. Yew emanet ke şew û roj eşqî xo paweno…

Filît yew xeyal dîy. Vîştîrayî xo ke çarşuye Çewlîg de rotibi, o tepîya amebi! Hîtin bi. Çermeyî ey yo germin ra bihar bînî berz. Bi esturûyanî xo hedîka dabi berî rê. Filît mîyanî dumanan de o zor sinasnayêni. Vîştira aysayeni, aysayeni û vîn bînî. Wexto ke aysayeni, çimî xo yê melul û gird daritenî Filît…

Nê! Filît nêşkayeni welatî xo ra, bajarî xo ra cêser bikewo. Çunke Besey xelatî tewr rind dayî. Besey verî wexto ke yew kênaya sey borane bîy, sey zerenc rayîr ra şînî, waştîye Filît bîy. Awiranî aye cîgerî Filît vêşnayeni. Roj xeyalî ey, şew hewnî ey de bîy. La Besey ey ra remayêni. Cewab nêdaynî qalê ey. Zalim, qerez kerdênî, remayêni, şîyêni. Wexto ke ame Filît naz sero naz kerdênî, ame şarî cîlve kerdênî.

Her Egît nêşkeno bi waştîyê xo ya bigêro ! Dîy ke Besey bîya veyv!

Hema dew ra nêşibî, di rojî cuwa ver, wexto ke zerey ey qelibîyayeni qelibîyayeni, seke bikewo erd xo têşanayeni têwanayeni û verî çirrey dew ra vîyartênî se bi? Besey sitilî xo dekerdibî, awe kiriştênî. Wexto ke Filît dîy vindert, sitilî erd de ronayî, çimî xo yê bi awiranî balaban çarnayî û o qeyde cîlve kerd ke nê awirî ancî zî zerey Filît vêşna. Nêewnîyayî zerdbîyayişî û pilisîyayişî Filît ra, Besey di gamîna bi nêzdî. Sankî bî çewt û lew na lewanî egmîninan ra lew binayênî pa o qeyde bî nêzdî. Destî xo berd zilufanî xo û çend mîyî ti ra kerdî, gijîkî xo da Filît, dinya alem xemî aye nêbîy.

Filît wexto ke şi keye, veng da lacî xo:

“Lez venga Heko bikeri lawo, wa bîyero mi het!”

Wexto ke Heko bi tir nefes kewt zere, Filît pers kerd:

“Ma çi wext şinî? Ha? To vatibi ke ez adresanî doktoran persena, ti persayî? Siba nêbo roja bîn bo, ma lew destanan û bikewi rayîrî?”

Filît û Heko , hotela ke Çewlîgijî tede manenî, uca de ca da xo û semedo ke bieşkî nêweşxane de ca bigerî, hol da ke kesanî xatirina alaqa ronî. Înan de adresseyê senatorî Çewlîg ye kehen estbîy. Enver Efendî nasanî xo rê nameyî nuştibî. Heko zerey çend rojan de nê merdimî dîy. Tayên ê xo sero ra eştibî, tayên hevî dabî înan. Yew – di rojî no rayîr de zeman ame xerckerdiş. Heko bi sereyi zit sere pêrodayişî nêweşxaneyî fakulte ra tepîya nivindert. La ganî merdim tîya de bi aşman dor bipawitênî. Merdim bişînî kam nêweşxane eynî behaneyî bivejîyayênî vernî. Heko nêweşxane de memurî qeyd kerdişî ra va ke :

“Adrese muayeneyî doktor begî bidi mi, ez şîyerî qal bikerî. Beno ke o semedê dorê cilana ma rê yew holê bikero…”

“Holo la hemşehrî mi, ti doktorî kam servîs wazenî?”

“Ez servîs çi zana babî mi? Ma bizanênî nêweşîye Filît çi ya, xo ra ma nêşînî doktor, ma şînî dermanxane…”

Panc rojî vîyartibî ke ê amebî, hema semedê rakewtişî nêweşxaneyî de gam nêamebî eştiş, la yew qisimî peran amebî xerc kerdiş. Nasan ra, mabeyncîyan ra zî xeber nêamenî. Filît odeyî hotel de heta şan Heko pawitênî. Ridî bêhevîye nêweşîye xo ra hergo xemîyêni. Yew zî qalê “kanser” vejîyayêbî orte. Kam vetibi na? Memurî qeyd kerdişî, yan zî nêweşî ke dor de paweni înan ra yewî, her kamo bo., Heko no vate eşnawitibi, û bê ke manayî ey bizano amebi Filît ra vatibi:

“Vanî ke gonîya to de îletî kanser esto… Hele eger ti nêweşxane de rakewî, kanser manser, ewnîyayênî çareyî ey ra…”

Peynî de Heko ruşwet da memurî qeyd kerdişî û no kar hal kerd. Înan Filît odeyî 48. de ravist.

Heko kam doktor ke dîni, semedo ke nêweşîye Filît bîyero fehmkerdiş û hol biewnî Filît ra, bi rayîro ne raştaraşt ruşwet teklîf kerdênî. La kes niewnîyayêni rîyî kesanî sey Heko ra. Nêweşxaneyo tîya! Doktorî sey xo kenî, emir dayênî û ravîyartenî.

Cigêrayîşan, tahlîlan Filît têserdabi. Wexto ke Heko ame zîyaretî ey, yew roj wina va:

“Ez fehm nêkena babî mi! Ez mêrikan ra vana, serey mi gêreno, ê ewnîyenî nenûgî lingey mi ra!“

Filît sere ra hetanî nenûgan gêrayibi binî kontrolî. Tehlîl sero tehlîl viraştênî. Ermeyî ey bîbî qul bi qul.

Çend rojî cuwa pey Heko xebera weş a verên da Filît:

“Kanser nivejîya! Ti kanser bibînî, îmkan çin o, ti nêşkayênî bixelisîyî! Demek ti xelisîyeni!”

Filît bi yew vengo nemira persa:

“Kanser nîyo. Eşkira yo! Pekî o qeyde bo, çî bîyo?”

Heta ke netîceyî tehlîlan amenî û doktoran teba nêdînî, şupheyanî bînan, tehmînanî bînan sero amenî vindertiş.

Filît mereq ra biteqayêni. Kar bibi xirab, roj roj ra xirab bi. Hemşîreyî ke amenî ode û vejîyayênî teber û xizmetçîyanî nêweşxane ra persayênî û vindertêni:

“Ez qurbanî to bîy hemşîre xanim! Bê ez to ra nameyî Humayî vajî, ti zî mi ra raşt vaji: Nêweşîya mi çi bîya?”

Rojî vîyartênî, netîce nêamenî girewtiş. Nêweşxane ecizbîyaye, aqilî vîlabîyaye, zehnî têmîyankewte bîy. Heko her tim amenî, emişî ardênî. Her roj yew xebera weş dayênî:

“Înan va ke na nêweşî ya, aye zî nîya va. A bîn-a va, a zî nivejîyayi! Filît, mereq mekeri, ca yo mîyanen de pêlî zaf benî, elbet yew çare yeno vînayiş!”

Filît wexto ke xeberî hol girewtênî, keyf kerdênî. Kam wazeno bimiro? Ey şîfa bidînî û agêrayêni dew…Çi esto ke zerey ey ra qêrayîş amenî: “Şo felega qehpe! Eger merdişo, merdiş, mendişo mendiş!” Ganî biqedîyayêni. Hinî xeyalanî sîyayan ra eciz bibi…

Qoxiş de keso ke hendê ey zaf rakewtibi, çin bi. Hendê di qamyon pir nêweşî amebî no ode, kam ke merdibi, kam ke bibi taburcî.

Doktorî zî nêweşîye Filît rê şaş mendibî. Ê nêşkayêbî goreyî raporanî cigêrayîşan bellî yew nêweşî tespît bikerî. Melumat ke dest de estbîy, nêvetîni. Parçeyî muhîm yê bedenî amebî kontrolkerdiş, netîce nêamebi girewtiş. Îhtîmalanî qişkekan sero zî amebi vindertiş, la qet raştî yew nîşan nêamebi. Pekî îletî Filît çi bi? Gerreyî Filît gerreyî raşt bîy û a raşt o derece de bîy ke eşkayênî yew nêweşî heyatî ey ra eciz bikerî. Doktorî şaş mendibî. Nêweşîya ke gerreyanî Filît terîf bikero, nameyî na nêweşîye do senî pabinayênî. Senî ke zaf wexto vernîye nêweşîyanî nênasan de vajîyeno, înan “semedî sebebanî ruhî ya” bivatêni? Eşkayênî senî yew îzah biyarî? Yewna yew qal nikewtênî înan.

Serekî servîsi venga Heko da û na va:

“Zaf yew çîyî nêweşî çin o. Ma vanî qey gerreyî ey psîkolojîk î…”

Heko fehm nêkerd.

“Yew çîkey ey çin o? Pekî çi ra xemîyeno û vindeno?”

“Mi niva sexlem o. Nêweşîye ey sînîr ra yena...”

Heko nêzana no doktoro rihuşkî ra se vajo.

“Pekî doktor Beg, ma nika se bikeri?” va tena.

“Ma tayê dermana bidi. Wa înan bîgero. Hol miqatebîyayiş lazim o… Ma yew raporo peyên pawenî. Ma meeşki ey ra zî yew netîce bigeri, ma ey kenî taburcî…”

Heko ca de xeber resna Filît:

“Doktor vano ke yew çîkey to çin o! Ti biney gej bîy!”

Filît melul melul ewnîya Heko ra:

“Ha? Nêweşî çin bîya? Çin a vanî?”

“O qeyde vanî! Doktorî yew raporo peyên pawênî. Eger ey ra zî yew çî mevejîyo, kenî taburcî…”

“Bê ke qet yew fayde vînî, taburcî?”

Û Filît xemîya.

Wexto ke ame xo, hinî bînî şan. Heko çin bi berzînî ey de. Sankî her hetî ey helisîyabi û boye kewtibî ci, o qede bibi ke sankî rayîrî ey pirdî sirat de amebi girêdayiş. Vatişî Heko zereyî sereyî xo de berdî ardî, fikirîya vindert. Nuşteyo sîya yew rey çareyî Filît de nusîyabi. Bi xem amenî pirnayiş.

Dapîra Şemsul fikirîya. Eger bişînî dew, aye ra çi bivatêni? “Nêweşî çin bîya, pereyî ke mi dewijan ra girewtî, deynî, ardimî mi werdî şîy!” Na bivatênî? “Mi şima pêro xapînayî, mi va ez nêweşa û mi pereyî û pulî to Ankara de boş belaş xerc kerdî.” Wina bivatêni? Pekî, Besey rê çi bahane bidînî? Wexto ke aye zilufanî xo ra çend têlî qerfinayî û dayî, Besey sey yew aşma ke hewran ra, vejîyaya, bîy. Filît destê aye ra a roj abi heyat şimitibî. Eşkayênî aye ra se vajo?

Raporo peyên hevîye Filît ya peyên bîy.

Rayîrî ey tam bibi çewt. Dua kerdênî û vindertêni Filît:

“Mevlayî mi, mi rezîl mekeri, sîneyî mino derdin mepelixni yarabî!

Ganî Homay yew nêweşî baxişî Filît bikerdênî. Zaf dua kerd, la herhal duayî qebûl nêbî.

Filît roja bîn doktor ke ame qoxiş, wexto ke ey ra raporî peyên persa, doktor beg wina va:

“Raporo peyên? Haaa, ey ra teba nivejîya. Xo hedre ke, ti siba benî taburcî!”

Nê qalan zerey ey şikit, nê qalan, xançer dayênî pêro û darbeyî ey akerdênî.

Nika sey pelte zeliqîyabi cilana û vindertibi. Adir kewtibi canî ey, vêşabi bibi wel.

Însan dinyaya bêvefa se bikero? Halî ey çin bi ke xo bileqno. Wazênî wa aşm bivêşo, tîj bitepişîyo, hinî o qeyde bêçare, bêçare bi ke şarmanî xo ra sankî bihelîyo û biqedîyo.

Çarşefê cilan anti sereyî xo. Cilan de mîyanî tarî de dest ci kerd fikirîya. Çi bifikirîyo? Belayî roja sîyayî ramîna, vindert.

Wexto ke Heko ame çi bivajo? Çi hesab bidayêni dinya – alem?

Bibi şan. Daîmî fikirîyayêni. Bade çimanî ey bi qerar roşn da. Vengîye nerdîvanî ke sereyo bîn yê qorîdor de bîy, ameyî aqlî ey. “Şo Filît, rayîrî xo şo” va zereyî xo ra, “Ti zaf zî biciwî, tay zî biciwî, peynî de merg o”.

Heta serê sibayî qet çimî xo pêronêcenayî. Bê ke rakewo bi serê sibayî, şewq da. Ganî ey no kar ca de biqednayêni.

Wexto ke na xerîbîye de şewqî serê sibayî, şewqî kor, şewqî lêlî yê roja varanin kewtî zereyî odeyî, hema fecîr nêbibi, şefeq eşt, çarşefî serî xo hedî hedî qat kerd û cilan ra ame war, ode ra vejîya.

Ey zanenî ke merdeyî bê fek, bê ziwan kuwenî…

(1977)

ÇÎYO KE PEY DE MEND

Peynî de aha ez ha tîya de. Binî dereyî de. Ez ha bînî awan de ke bi rojanî bê xem danî ra şinî. Ez kerranî xîçan sero qeldîyaya ra, o tewir vindena.

Mi sero rê awa paki, awa zelal şina. Awa ke mîyanî kerrî ra nasilîyena, awa zelal û pak. La serdin a. Ez şaş bena ke rojanî amnan de, awe senî eşkena wina serdin bo. Seke tîj kena no karî! Tîj awe kena serdin! Seke şewqî tîjî dereyî sero de kaykenî û hewl danî ke awe sero de vinderî, dere lezkanî xij beno, xij beno, mîyanî roşno tuj de, roşnayî de kew dano û hîna zaf beno serdin.

Serd ra darbî mi vêşenî, xo anî pêser. Qumî dormeyî mi ceniqîyenî û leqenî. Ez ewnîyena kerreyanî xîçî ra, ê keweyî, ê serdî sipenî.

Nê kerreyî ewnîyayî asmen ra, ewnîyayî asmen ra bîyî sipî û ridî şewan ra biney bîyî tarî û sey keweyî kobalt yew reng girewto. Mîyanî înan de ê ke rengî keweyo akerde, rengo çeqer î û rengî diman girewto zî, estî. La heme gilorin û tuj î. Kam çizano ke ez mîyanî înan de senî vindena.

Ya roj qicî dew ameyî kiştê dereyî de kaykerd û nişka mi dîy. Yew qêra:

- Lo Husoooo! Aha biewnî nê ra! Bê ma ey veci.

Înan yew çuwe yo derg kua zerrê mi û waşt ke mi vecî. La çuwe mîyanî dirateyî zerreyî mi ra vecîya û firda şi cor.

Qican vetişi mi ra fek verra nêda. Wexto ke ê nişkayî mi bi çuwe vejî, înan hîtbîyayiş girewti xo çima û kewtî mîyanî awe. Wexto ke kewtî mîyanî awe, ez caverdaya û dest ci kerd awe de kaykerd. Keyfî dereyî bi no kay ame, coş bi, qican de yarî kerd.

Nîzo zî yew çend rey ame. Wexto ke merdim tîya ra, mîyanî awe ra ewnîyêni, beşna Nîzo ameynî de, çewt bînî, bînî bari, seke bihelîyo, o tewir bînî. Qicî hîna nazik, hîna xemgîn êsênî.

Serê sibayî hîna ame Nîzo. Cayo ke ez uca de bîya, niame nêzdîyê ucayî. O tewir kerd ke mi nîgeno dîqet. Heto bîn ra bi kerranî kiştê dereyî kaykerd. Çuweyo ke darî valer ra viraştibi, bi no çuweyî awe qamçî kerd. Yew kilamê koyî va, yew mude cuwa pey daymiş nibi, ame mi het. Hedî hedî kewt mîyanî awe, mi girewti vararê xo û awe ra vet. Çimî xo bi mereq verdaybi mi sero. Kiştê dereyî de yew kerraya gird sero ronişt. “De vaji” va, “la tewr sere ra vaji”…

“Rojanî verênan ez xo zaf qayîl bînî. Ez newe bîya, saxlem bîya. Zerrey mi bi yew kulavo sipî, pak girewte bîy. Yew mohro mor ginabi no sipîyo purtin û çimdekerde ser ro. Cizlawet. Rîyî mino teberî sîya la beriqîyaye bi. Ez qalib ra duzgin û beriqîyaye vecîyaye bîya. Ez sey çamurtepiştoxî erebaye patronî xo bîya. Sîya û beriqîyaye.

Mi toptancîyî Îstanbul de ke ez şawitibîya uca, bi aşman bi nefestengî pawit. Mi waştêni ke yew gam lez yew çî rê faydeyî mi bibo.

Peynî de ez toptancî ra ameya şawitiş. Bi embazanî xo yê bînan ê lastikan a pîya ma zerreyî yew sindoqî de vecîyayî yew raywanîya derg. Wextî raywanîye de cêr ra vengî leranî asinan, her daîm teqûreqî xofin ameynî. Mîyanî sindoqî de ma tersan ra varar şînî yew bîn ra. Çunke ma miletê lastik teqûreq û germ ra hes nikenî.

Bade biryayişî vengana ma ardî yew maxaza.

Tîya, yew bajarî Anatolîya Rojhelat de yew maxazaya girdibî.

Eşkira bi ke wayîrî maxaza ehlî karî xo bi:

- Akirîn a sindoq! va, qerra, ma biewnî cîzlawetî? Yan malo qalîteyo diyin şawito?

No yeno o mana ke ez qalîteyo yewin bîy. Ez hema şa nêbîya, ez raştî yew vengo xofin ê birikî ameya. Pat – kut dayênî qapaxî sindoqê ma rê, mixan ra yew vengo pîs vejîyênî. Bi vejîyayîşî roşnî rojî ez zaf şa nêbîya, mi muhîm nêdîy. Çunke ma lastîk î, ma hêvî û roşn nêzanî.

Na maxaza ra Topoyî yewendes çut embazî mi û ez ernayî. Çarşuyê cêr ê qeza de nêm xirabe yew dikanî ey esto la… Ha no Topoyî ma berdî dikanî xo û ref de nayî ro.

Mi ref ra hem zerreyî dikanî hem zî kuçe dînî. Tîya yew cayo şenayin bi. Zerre de renga reng eşya ameybî ramojnayiş. Ti puşîyanî bi piskul wazênî, mureyî ke milî vêvekan xemilnenî wazênî? Şalî surin û morin, basmayî gulin, şekir, tutin, aqît, qelema tukenmez i ? Ma pêro ewnîyenî yew bîn ra û vindertîn, wexto ke roj dayêni zerreyî dikanî rê, ma berîqîyayênî û ma çipi xo dayênî pêro. Çîtî haşilî ke refî verba ma de bîy, merdimatîye xo bi çîtanî diril a ardênî ziwan, tîralîyan zî qentî qij dîyeni. Boyaxî peşm yê Topo henzar û yew çeşît, henzar û yew reng bîy. Hemine bi weşîye de yew bîn de erzîyayêni têver.

Wexto ke rotişî sere sibayî dest cikerd, dikan de hereket bînî. Şuşêyî çayî ke vîtrîn de bîy, bi leqnayişî qamyonan ke dewijî ardênî bajar, dest bi şingirdayiş kerdîn, ma zî hêvî kerdîn ma bêrê rotiş. La hetanî dor bîyero ma, bi henzaran waşteyî dewîjan vejîyenî:

- Topo, aha ma nê boyaxî peşm ra wazenî! Wa sur bo, mor bo, boz bo! Dermanî espijan zî bidi, dermanî espijan! Espij bîyî zaf reyna. Warzayî kenîyenî! Topo, ma beharat zî wazenî!

Cuwa pey bi biney mehçup yew hawa wina vatenî dewijan:

- Aha na helwa ra ...Na helwa ra disey dîrhem helwa bidi warzayan!

Mişterîyan peşîn pere nêdêni, Topo rotişi vîyarnenî hesap. Dayiş û girewtiş de mi tewr zaf usulî tirampa kerdiş mi rê xerîb amênî. Dewijan çîyî sey kerg, hak, rûn, pênir ardêni, vera inan çi biwaştêni berdênî. La ez zî bîyerî tirampa kerdiş? Yanî ez tewir yew meta bîy ke bi kerg, dîk bîyerî tirampa kerdiş? Ez bi makînayan ameya viraştiş, zêd – kêm yew malo modern a! Mi bajarî gird dîyî, mi fabrîka, westa, karker, ucret, sendîqa, grev dîyî! Ez o tewir yew mala ke bi usulanî kehenan dest bibedilnî?

Topoyî înan ra fehm nêkerdên. Goreyî xo yew gure tepiştibi, rotiş halî xo de verdabi.

O dikana zaf alaqadar nêbînî. Hîna zaf qeweyo ke verba dikan de bi, uca de roniştên. Uca de bi esnafanî cîranan û merdimanî bê kar û bê gureyan a sohbet kerdên. Mişterî ke ameynî zerre, wexto ke Topo nêdîn, nata- weta ewnîyenî, qewe ra veng dayêni:

- Topooooo! Lo ma çî êrnenî, de bîye tîya !

Topo cayê xo ra şuşeyî çay ê destî xo motênî:

Hele vinderi! Helbet ma yenî! Vatên.

Mi dikan de zaf çîyî xerîb dîyênî. Ge-ge dewijan semedê yew mal girewtişa ortax

pere denî, o mal ortax ameyni şuxulnayîş- Topoyî derheqî no malo ke ortax ameyo girewtiş, wina vatîn:

Usulî ke babî şima ra mendî, înan caverdên! Bibîn sey bajarîyanke ma çut çut mal biroşi şima, ma biney bimani esnafan ke pere qezenc bikeri.

Yew serê sibayî hirî dewijî kewtî zereyî dikan. Bi dor her yewî va, “Selamun Aleykum”.

Topo bi “Aleykum Selam” cewab da înan û îlawe kerd:

- Merhaba bira! Merhaba û merhaba!

- Merhaba Topo! Merhaba, merhaba!

Topo her yewî ra tek tek persa:

- Ey, keyfî û halî to senîn-o? Keyf û halî to? Keyf û halî to?

- Berxudar bi Topo! Bexudar bi! Berxudar bi!

- Qicî micî? Keyfî înan? Halî înan?

- Belu yo! Sayê Hûmayî ra belu yo! Şikir hol o!

- Ciranî, merdimî, warzayî?

Topo persenî, ha persenî. Cuwa pey dor ameyî dewijan, na ray înan dest bi

persayîşî kerd:

- Topo, keyfî to halî to hol o înşalah? Hol o înşalah? Keyfî to, halî to?

- Yew xebera nêweş? Nêweş?

- Şêx Efendî hol-o înşalah? Keyf û halî Şêxî? Rewna ma lew destî ey ya ninayo, keyf û halî ey?

Topo cewab deynî her persî, qet ecele nêkerdîn ke dor bîyero dayiş û girewtişî. Cuwa pey xeberî ke qeza de eşnawitî, qalê înan kerd. Bade dor ameyî camîya ke go qeza de bîyero viraştiş. Cuwa pey kenaya yew axayî ke ameya remnayiş, behsê nayê bîy.

Topoyî pê dima qalî kerdîn, dewijan pers kerdîn, Topo reyna qal kerdîn. Wexto ke Topo hiş kerdên, dewijan qal kerdîn, yew tewir dor niameynî esas mesela.

No çi peşrevo derg bi? No çi tewir dayiş û girewtiş bi. Cuwa pey dor amey sîyaset ra behs kerdiş. Îsmet Paşa do kergan ra bac bîgero!

Sohbet zaf bi derg, hetî yew bîn ra eciz bîy û peynî de dewijan ra yewî verî zerrîya xo ant û cuwa pey nişka mewzû akerd.

- Ma yew çut lastikanî sîyayan wazenî Topo!

Dewijo diyin kewt mîyan:

la cîzlawet!

Topoyî pers kerd:

Peşîn? Yan tirampa, yan zî hesabi de nuştiş?

Zimbêlboqo ke vernî de qisey kerdibi, ey vengî xo kerd berz û va, pêşîn!

Ê bînan no Zimbêlboq destek kerd:

- Belê, pereyî ma estî şikir.

Topo xo inahawa cayî xo ra leqna û huya , persa:

- Wa çend numre bîy? Ha numre çend?

Rîyî dewijan bi tirş.

Topo reyna pers kerd:

- Şima kamî rê lo, no lastik? Goreyî nê ez numreyî ey vecî.

- Semedê ma hirî hemîn a.

Wexto ke ma na qal eşnawit kauçikî zerrey mi bîy sey sîngerî. Topo qet şa nêbi, sey her wext qisey kerd:

- Edetanî xo yê babî- pîrîkan caverdenî lo! Verdeni ma şima her yewî yew sol biroşi, biney çî biroşi.

No îtîrazî Topo yo bi yaranî sero dewijan xo midafa kerd. Zimbêlboq eşkira kerd:

Serê sibayî ez çarşu de gêrenî. Mi dîy ke Beşî ma ho vinderte. Mi va, “Ti çi pawenî lo Beşo? Çi karî to esto?” “Qe, ez fikirîyena ke lastikanî sîyayan bîgerî, la yê çenganî mi nivejenî”, va. Mi va, “Lîya ez zî nayê fikîryena ,la pereyî mi zî nivejenî”. Cuwa pey yew qismet, mi cîranî ma Meho dîy. Beşo zî dîy. Mi va, “Lo Meho bê ma piya yew lastîk bigerê”. Beşî zî va. Mehî va, “di pankonotî mi estî, kam bi înan solan dano?” Mi va, “Pekî”. Mi va, “Mi de pereyî estî”, mi va, “Beşo zî esto, belka vecenî, lo no wilahî vecenî”. Beşî zî va. Mi pereyî humaritî, belê wilahî resayî pê! Aha Topo! Aha to rê pereyî lastikanî sîyayan! La wa Cizlawet bîy!

Topo huya, tepîya agêra ref ra ez girewta û mota dewijan:

Aha no ina hawa qewî, ina hawa saxlem yew lastiko ke heqiqî cîzlawet o! Şima hirî heme pîya teber de rehet rehet bişuxulnî. Bele wilahî! Kam rê lazîm bîyî, wa a roj o pay kero.

Zimbêlboqî Topo dest ra ez girewta, nata – weta ewnîya mi ra. Ewnîya mohro mor ê zerreyî mi ra, ewnîya tabanî mi ra, dest kerdi piro, vilna, çimî xo çarnayî Topoyî û qalî kerd:

- Sayeyî Hûmay ra no yew qismet o! Kerem biki, bigeri peranî xo Topo! Helal bikeri!

Wexto ke ma hetî Topoyî ra ameyî oxir kerdiş, ez binî ermeyanî Zimbêlboq de bîya. Wexto ke ma kewtî rayer ra pey zî ez tim binî ermeyanî Zimbêlboq de bîya û uca ra mi vengî qelbî Zimbêlboq goştarî kerd. Westayo ke ez viraşta, ey zî qednayişî karî xo ya pey ez destî xo de tepiştênî û etud kerdîn. Qelbî westayî bi keyf eştîn.

Qelbî babî to zî wina bi keyf eştên. Belê o Zimbêlboq babî to bi Nîzo, babî to!

Mîyanî koyan ra ma hetî dewê şima ya şînî. Wext wisar bi. Eyan akerde bi. Hawa pak û saxlem bi. Asmen de çend hewrî ke mendenî purtî qaze, firdayêni. Babî to vernî de şînî û ge-ge yew solixo xorîn girewtênî û ewnîyenî koyan ra. Topoyî ez piştibîya yew kaxitî rojnameyî ya. Mi yew perr ra no kaxit ra sereyî xo vetên û ewnîyenî dorme ra , yew perr ra zî fikirîyenî. No fikir, no ortax eşya girewtiş û şuxulnayîş, çara amebi vîrê dewijan?

Ez texmîn kena ke koyan no şîret dabi! O tewir ke ez vînena koyî şirîkî zaf çîyan î. şirîkî asmên, hewran û estareyan, roşnî aşmî bîy. Şirîkî dereyan, çayir û çimenî, daran, çîçegan bîy. Zaf sereberz bîy koyî. Bi sereberzîyê xo şînî cor, sereyî xo berz wedaritêni. Eşkira bînî ke ê bi no halî xo qet yew hesabo şenik nasnikenî.

Mi cuwa pey fehm kerd ke tîj zî malo ortax ê koyan a. Koyan ra yew tîj pistanî xo ra vejeno û fecîrî sibayî de erzeno asmên, yewo bîn sereyî xo keno berz û tîjî tehn dano coran, yê ke peynî de yî, ê tîj gazî kenî xo het, o ke tewr peynî de yo, o cayo ke asmên beno mosmor, uca de tîj nimneno, rengî tîj vîn bînî, şînî.

Tîya de tîj yew guda altunîn a zaf germin bîy û yew qisimî koyan ra êrzîyêni koyanî bînan.

Ewirî koyan zaf tuj bîy. Înan vatîn, „Ma het de lejî milk çîn o“. Cayo ke estî, xo ra deştî, erdo bi bereket, hegayî girdî, bax û bahçeyî nêbîn ke înan sero lej bibo. Tîya de feqîrîye eşkayêni bîyero barkerdiş.

Ez ewnîyenî, binî keratan ra , xorînan ra dereyî şînî. Nê dereyî yê kamî bîy? Gemî, çîçegî, telîyî, gewenî, çîmenî yê kamî bîy? Kozvilikî, balişnayî maran, çîçegî gemi, çîçegî gemi ke sur- zerd î, zerd î, sade zerd î û şewq danî, çîçegî gemi ke şewqî koyan ra teqenî û reng varnenî, yê kamî bîy? Nê heme perdeyî gemî ke rîyî koyan de sey estareyanî renginan beriqîyenê, yê kamî bîy?

Mi o wet de vaşî çînayê zî dîy. Çayirî nika ra ameybî çînayîş. Paştî û deştî bi top top vaşo çînayeya pir bîy. Boye gonîyê vaşan , boye kerranî koyan vîn kerdîn. Ez zî nêşkênî bibî sey nê vaşan? Ez zî nêşkenî qewş qewş bîyerî pêser ardiş.

Ez tîya de vinderta û fikirîyaya. Gelo ez çi bîya? Yew malo qaba, yew çut lastik papuço ke yew dest ra şina desto bîn, adî, lez yeno xerckerdiş, be mehne, bêzewq, nêbîya? Eger o tewir o, çira ez nêşkenî sey vaşan bi seyan, bi hezaran qewş qewş bîyerî pêsernayîş?

Biewnîyeni solî lingî Beşo ke ho mi kişt de rayer şino, hê çi hal de? Yê lingî Beşî hinî papuç nîyî, zaf cayê înan diriyayo, qul bîyî, her yew yew parçeyî lastîko ke sey mîr vindeno, o tewir bîy. Beşî bi înan îdare kerdîn, ê pay kerdîn. O tewir ayseno ke însani her eşyaya ke e hewcetîye înan pê bîy, nêşkenî wayîrî ey bîy.

Wextî raywanîye de ez ewnîyenî koyan ra, geman ra, mi hewl dayêni ke bahayî tebîet tespît bikerî. Herhal ez tebîet ra hîna erjîyaye ya. Semedo ke sey mi yew çîyo bêcan zî, yew karî rê beno, ez eşkayênî tayê çî ke tebîet de vindenî û pawenî, înan ra erjîyaye bîy.

Hê biewnîn papuçanî Beşî ra! Ê belka panc- şeş cayan ra dirîyayî, qul bîyî. Yew dirateyo kiştê lingê ey ya çep ra engişte Beşo ya qij ge-ge êsênî. Beşo her game ke eştîn engiştê ey sey sereyî yew kesa yew rey bînî derg, yew rey xo tepîya antênî. Vaş kewteni mîyanî lewanî ey yê dirateyan û tede mendêni. No rid ra Beşo ge-ge vindertînî, bi destî xo vaş kaşkerdîn û vetînî

Ma têdima qilan sero şî, kiştê keratan ra şî, teraşan ra, zerreyî dereyan vîyartî û wexto ke ma resayî qilî Keto, dew aysayî. Dewê şima!

Hinî tarîyî şand eştîn. Dewê şima xo zeliqnabi yew kaş a û seke lihef banco xo sero, rengê qawûn de yew hewr antibi xo sero. Yew çend qawaxî sipî no hewro bi rengî şîrin

qul kerdibi û şîbî, înan milî xo kerdibi derg, pelî xo yê qilan têşanayêni. Yew perî pelan kesk, yew perî înan kesko akerde bi. Wexto ke têşîyayêni bînî sey estareyan, roşn dayêni.

Dewi de ca ca adir veşenî. Ziwanî kilan ê sur-zer û beriqîyayê yew bînan de kaykerdîn, dew şen kerdîn. La telaşî şandî bi. Şiwaneyî vazdêni, dewar qorrêni, berîvan û cînîyî ke şînî serî çirre, ê beyntare ra gêrenî, qicî qijî bermayêni, camêrdanî dew hewl dayêni ke gureyî roj yê peyên biqednî. Qawaxî bi yew vengo sakîn ke xorîn ra yeno, leqêni.

Wexto ke ma ameyî dewi, babî to raştî kam dewijî ame, silum da ey. Beşo û Meho zî silum da. Cuwa pey şirîkan şandî yew bînan kerd xerîn û rayêrî keyeyî xo girewt. Ez babî to het de menda.

Ey keye de ez kerdibî zerreyî yew quli. O şand wexto ke keye de kes çîn bi, ti perayî û ameyî mi het Nîzo, yeno to vîr? Tu verî kaxitî serî mi vet û cuwa pey bî çewt ez seyr kerda. Tu bi girişî ermeyî xo mi esteritênî, yeno to vîr?

Wayîranî mi, ez xirab şuxulnayêni, la ê se bikerî? Rayerî dew çin bi. Ez kerran ser ra şînî. Mi pay nayêni, lavanî cemidîyeyan, kerranî tujan. Her wexto ke ez kerran sero vindertîn, ez kehen bînî.

Ez lastîkanî sîyayanê neweyan ê dew ra bîya. La ti raştîye pers bikî, dewî goş newe mewe ra nikewtênî. Semedo ke ti yew papuço erjîyaye bîy, ganî ti papuçî yew merdimo vîjnaye bîy. Hirî heme wayîrî mi zî feqîr bîy. Wexto ke ma şînî keyeyî serekî eşîret Feyzo Axayî, ma na feqîrî zaf akerde dînî. Heme dewijan fekî berî de solî xo vetên, ma papuçî uca de kewtênî dor. La senî? Laco qij ê keyeyî papuçî bi dîqet dor kerdîn, goreyî doletîye û emrî wayîranî ma, ma kerdîn rêz.

La yew rey tam tersî nayê bi! A roj zaf qîmet dîya mi û ez sereyî heme papuçan de nîyaya-ro/ronîyaya.

A roja ke ez û Meho ma şîyî yew veyveyî dewa cîran, a roj Mehî ez kerdibî xo pay. Mehî zaf hol govend girewtênî, o nê dewan de tewr hol yew kaykerdox bi. Wexto ke veyveyî dest ci kerd, Mehî ma peynî de yew ca de roniştîn. Ez zî tewr peynîye rezî papuçan de nîyabîya ro. Bade, wexto ke defî da piro, Meho cayî xo ra wirişt we, ez kerda xo lingî û kewti mîyanî kayî “Dilay”. Wexto ke ma vîyartî kayî “Çaçan”, wayîrî mi tewr sere de bi û desmalê destî xo firil firil têşanayni. Bi min a o tewir xo eştîn we, xo eştenî hawa, o tewir xo recefnayêni ke şarî veyveyî Meho rê heyran mend. Mi nika linganî wayîrî xo de xo nîşan deynî, wexto ke her çuweyî def ginênî defî rê, ez gum gum ginênî erd rê. Mi goş nêni vengî zurna sero û goreyî no vengî ez hawa de tadîyêni, bînî çewt, çember viraştêni, sey çuweyî defî lez ginênî erd ro û bînî berz.

Wexto ke ma dest bi “çapkay” kerd, Meho rayka coş bi û temaşekerdoxî veyveyî zî coş kerdî. “Çapkay” zaf zor yew kay bi, ganî kes destanî xo pêrodi, xo berzo we, keso ke verba merdim de yo, destanî xo destanî ey ro do, yanî çapikay bikero. Mehî ma westayî nayê bi. O estoranî kexîlan ra zî lez bi, niameynî edilnayiş. Temaşekerdoxî veyveyî ameybî pêser, ma temaşe kerdîn. Wexto ke Mehî xo eştîn hawa û goreyî çuweyî defî bi zerreyî destî xo dayênî zerreyî destî yê verba xo rê, temaşekerdoxan hemîn yew fek ra ma destek kerdîn, qerayêni:

- Ha qurban, ha heyran!

- Ha qurban, ha heyran!

- Ha qurban, ha heyran!

Yew roja muhîm bîy! Wexto ke wextî werdî ame, şarî veyveyî werî luel sero roniştî,

Mehî ez linganî xo ra vetibîya û eştibîya yew quncik. Mi hey dîy ke ez mîyanî papuçan de tewr sere de nîyaya ro.

Ez her hirî wayîranî xo ra zî memnun bîya. Hol merdim bîy, hol pêkerdîn. Beyntarê înan de minaqaşa çin bi. Ez kamî rê lazim bibinî, ez a roj hetî ey ra ameynî paykerdiş. Wexto ke wayîrî mi bişînî hizurî yew memur, yew efendî, yew sereskerî qereqolî, ê ridî mi ra rind hedrebîyayiş (hazir ol) de vindertîn.

Na yena a mana ke şirîkatîye hol yew çî bi. Şirîkatîye însanan kena yew, kena seycê/pê . Yew roj roşanî remezan ra verî bi, roja Erfe… Serê sibayî wexto ke tîj akewtenî, ber gina pêro. Babî to warişt û ber akerd. Beşo amebi. Sey her wext rîyî Beşî huyayêni.

Keyf û halî yew bînan persayiş a pey, babî to pers kerd:

- Xeyr o Beşo? No fecîrî sibay de xeyr o?

.Beşo xo ra emîn:

- Xeyr o, va, qet, ez ewro papuçan bigerî!

Rîyî babî to bi tirş. Zimbêlî xo yê boq tadayî û qal kerd:

- Hol o, la ewro papuç mi rê zî lazim î!

Beşo nayê qet nifikirîyabi:

- Yê mi muhîm o, willahî zaf muhîm o! Başçawişî vengdayo!

Babî to seke vengî Beşî nieşnawito, o tewir kerd:

- Siba roşan o! Roşan, her serre de yew rey yeno! Ez rizqî qican ê roşanî bibirnî? Ez şeker falan zî mîyarî keye?

Beşo:

- Yê mi willahî zaf muhîm o! Vatînî û vindertîn.

Tam a game de Meho ame:

- Ewro mehkimay mi esta! Mi va, ez papuçan xo pay kerî û şîyerî, ez o rid ra ameya! Mehkimay mi esta, va.

Babî to zimbêlî xo tadêni û vindertîn, Beşo, pîs pîs ewnîyenî Mehî ra. Dadî to se beno se nibeno vatibi û dest ci kerdibi eşyaya ke şikîyenî, beyntare ra arêdabi. Qentê xo kerdibi zerrey fekî xo û bi çimanî tersayeyan tek tek ewnîyanî înan ra.

Babî to vengî xo kerd berz:

- Lawo no çi tewir yew gure yo? Ez vana roşan qalê mi pere nikena! Ma rizqî roşan ê qican bibirni lawo?

Meho:

- Ti qet qesawet mekiri bira! va. Birayî to Meho çarşî ra vîyareno ra… Ez dayiş û girewtişî to zî bikerî, bîyarî! Ti qet qesawet mekiri!

Beşo:

- La ez! -va qêra- Başçawişî venga mi dayo! Ez nêşêrî lawo? Şima papuçanî minê kehenan zanî. Yan zî ez ling warway şîyerî hizurî başaçawişî.

Nê qalan sero Mehî dest bi recifîyayişî kerd. Hers bibi.

- Ti se vanî lo Beşo? Se vanî? Ti bê sebeb papuçan wazenî?

Beşî şewqeyî xo da erd rê:

- Pekî ti çi wazenî?

Meh zeliqîya qirikê Beşî ya. Babî to waştênî lejwanan cêra kero, la wexto ke o kewt beyntare, ey zî yew – di lapatî werdî û kewtî mîyanî lejî. Hinî her hirî şirîkan bê vindertiş pêro dayêni, zerrey wadeyî de leyr bînî û lej kerdîn.Wade lejwanan rê teng ameynî. Seke banlerz bibo, dêsan ra her ameynî war.

Yew hel Beşî kiştê dêsî ra tuwerzîno dim kilm girewt, hetî Mehî ya têşana. Tuwerzîn dêsî de mend. Heta paşnayî xo te de mend. Na rewş zerrey dadî mi tada. Dadî mina punasek firda şî teber û bari bari qêray û gazî cîranan kerde , semedê ardima:

- Ez merda, ez qedîyaya! Mi egîdî qurban dayî! Laheylooooo! Şirikî bîyî duşmen, yew bînan geber kenî! Ciresenî heyoooooo!

Wexto ke cîran kewtî zerre, hirî heme şirîkî zî zeliqîyayêbî dimî tuwerzîna, kaşkerdîn. Înan ca de xo eşti lejwanan sero, ê cêra kerdî. Bi zor – bela Beşo û Meho vetî teber û şawitî keyeyî înan.

- Yaho no çîyo ke şima semedî yew papuça lej kenî? Vatênî cîranan.

Babî to nefes bi nefesa bi. Poşman bi, bêhal bi. Eynî çîyo ke cîrananî ke waştênî ey teskîn bikerî,ey ra vatênî, ey zî vatênî:

- Lawo se bîyo ke, ma semedî yew papuça danî pêro?

Vilabîyayişî û şîyayişî cîranana pey zî qehirîyayişî babî to ramit. Zerrey wadeyî de gêrenî, bilbilîyêni.

Qehran vero perîşan bi.

Nişka çimî xo daritî mi. Çimî ey bîbî gird, çimî ey teqaye, teqaye bîy, çimî ey gonîn bîy.

Bi tuwerzînî destî xo ame mi sero. Bilbilîyêni:

- Hewcetîye mîyaro ca, şirîkîye rezîlîye bîya! Hewcetîye mîyaro ca…

Didanî xi seqinayênî û xirab xirab ewnîyenî mi ra.

Wexto ke tuwerzîn wedarit, reyna va:

- Hewcetîye mîyaro ca, şirîkîye rezîlîye bîya!

Seke tuwerzîn da mi rê, ez beyntare ra qelişîyaya. Bi nayê nivindert babî to. Hergo da piro, kerd berz, rona, hetta ke hersî xo girewt da piro.

Ez bîbîya parçe parçe

Babî to biney bibi rehet.

Wexto ke tuwerzînî destî xo eşt kişt, wina va:

- Lastiko sîya yo rezîl, yê dinyaya rezîl!

Seke ez yew çîyo zaf pîs bîy, seke ez leşey yew marî bîy, dadî to cade ez berda dere eşta mîyanî awan.

Nîzo kiştê dereyî de kerreya gird sero roniştibi. Sereyî xo kerdibi çewt, fikirîyenî. Cuwa pey bi raşt, hetî dereyî ya şi, ez eşta awe û şi.

Ez ancî mîyanî dereyî de bîya. Mi ser ra awê pakî, zelalî kê kerreyan ra yenî war, şînî.

Biney wetî mi de yew vaşî dereyî, gîyî qirînceleyî yo bi rengî hewzo akerde, esto. Ez wazena ey de qisey bikerî, derdanî xo ci rê vajî. La o ri nêdano mi. Vaşî dereyî seke zano, o tewir ciwîyeno. Şewan varar şino awan ra û kilaman vano. Bi yew vengo zaf bari û şenika lew nano awan a.

Ez verî xo çarnena kerreyanî çaxil. Ê her wext bêveng î. Ê qet ri nêdanî mi. Estareyî zî bi min a alaqadar nêbenî. Beyntareyî xo de kay kenî û vindenî. Ez tîya ra vînena ke esman seke bialawîyo, o tewir beno, estareyî firdanî û çeq danî.

Inan ra qet yew ri nêdano mi.

Qicî ke semedî kaykerdişî ya yenî kiştê dereyî ê zî hinî niewnîyenî mi ra. Ê zî hinî ri nêdanî mi.

Yew roj vaşî dereyî harmeyî xo yo barî dergî yew maseyo ke ey ver ra vîyarteni, dergî ey kerd û ey ra taye çîyî va. Mase zî ageyra û ewnîya mi ra û a gam de xo şaş kerd, zaf tersa, bi lez tîya ra şi durî.

Aha, ez mîyanî awan de ya. Nê awî bê qesawet danî ra şinî. Ez o tewir vindena. Ez bi halî xo yo bêrûçik a û simsîya binî awe de,nêzdîyî tebîetî de kuwena.

Na hîkaye 1974 de misabaqayî hîkayeyan yê Sabahattin Ali de xelatê yewin (yewna hikaye reyde)bar kerd. Na hîkaye bi nameyî “Kara Lastigin Mutsuzlugu” kewti no misabaqa. Çapo yewin ê no kîtab de na hîkaye bi nameyî “Uç Kişiye Bir Çift Cizlavet”, çapî diyin ê kîtab de bi nameyî “Arda Kalan”

Amey neşirkerdiş.

SONATOKE

Semedê Fazil`a

Dere

No dereyo ke hetî Senceq de yew hênî ra vejîyeno, verî çend dewanî cîranan vîyareno û cuwa pey dewanî Qerwelûn, Guerîz û Bêrûn vîyareno û binî Çewlîg de beno mîyanî awê Muradî. Yew name û şanî ey çin-o. Herkes ti ra vano “dere”. Tena “dere”. Dewijî Guerîzî zî na awa ke ha verî pinikê înan de ra, vanî “dere” û vîyarenî. Çunke dewijan rê yew faydeyî aye çin o. Tena şino. Karî ey pita şîyayiş o. Sey yew heşo birîndar, bi yew vengo hersbîyaye ke xorîn yeno, her wext xo aver erzeno. O pêroyî keratan ra, binî kaşanî xorînan ra şino û bellî keno ke nê keratî ey kendî. Ti fehm kenî ke dereyî ma herrî, kerreyî taştî, toleyî rîyî erdî kendî û şîyo xorînan. O hama şêro cêr. Hîna zaf xorînan ra şêro. Karî ey no yo.

Eger ti hewl bidî ke qilî keratan ra ey seyr bikerî, yew xof kuweno zerrey to. Ti hê ewnîyenî ke ey yew kerreya gird eşta xo ver ho lêr keno! Kerreyî her wext dereyî vero sere nanî ro. A kerraya gird, lapatanî dereyî wena û kaş bena, ginena erd ro, warzena, warzena xo sero reyna lêr bena, bi nalayiş, mîyanî kewan de xo nata – weta erzena u vazdena û peynî de qeflîyaye yew hal de, yew cayo ke awî xorînî şina bin, kuwena mîyanî awan û çiman ra bena vîndi….

Dere zaf heskeno ke ê kerreyî gilorin ke eşkenî varar de bîyerî kiriştiş, bi nê kerran a kay bikero. Seke qawûnan û zebeşanî xo destanî xo de berzo hawa û bisenco… Nê kerreyan erzeno hawa, kay dano û erzeno yew kişt. Kam zano belka sebebî vetişî venganî cîya cîya yê ey, kaykerdişî ey ê kayanî cîya cîyan o: Wexto ke o bi zinarana pêrodano yewna tewir, wexto ke bi kerrayan kay keno yewna tewir vengan vejeno. Ge-ge zî yew topî herre ke ey rewna binî ye kendo, qeldeno. Wextî nê qeldayişan de, erd lerzeno. Merdim texmîn keno ke karî dereyî qedîyayo. La o topî herre ke bend anto vernîye ey, cilî ey, rayerî şîyayişî ey qefilnayo, na topî herre bi vengî xo yo xofin ke quereno, şew û roj taşeno, weno qedîneno.

Aşme nîsanî, wexto tewr xidar ê dereyî yo. Cayo ke xorîn nîyo, uca de zaf beno vila, sey royanî girdan beno hîra. No yew qeweto zaf gird bi. No qewet helîyayişî vewre û qalibanî cemedî koyan ra geno. Seke vewre nê koyî helîyayî. Heme koyî bîyî awe, dere kerdo behr...

Û wexto ke ma bîyerim pirdo texteyin ke dewijanî Guerîzijan viraştibi... No pird, wisaran mîyanî keweyanî dereyî de helîyeno û şino. De kerem bikeri, ti eşkenî şîyerî wever, şo! Dewijî kiştê no royo gird de pawênî û semedo ke bieşkî yew bîn rê behsê rewş bikerî, hetta ke vengî înan vejîyeno, goşî yew bîn de qêrenî.

- Dengiz o no, yaho Dengiz o! Yarabîîîî, hîkmetî Hûmay o, dereyî ma bîyo dengiz!

Nê vengî mîyanî hala- halayî awan de fir danî şinî û sey qêrayişanî ke ge ge eşnawîyênî, maneni.

Wexto ke amnan yeno dere kuweno mewsîmî xo yo tewr rind. Amnan xo xemilneno. Binî keratan ra ancî zî şîp şîp şino, la taye cayan de golanî qican virazeno, nê cayan de henzar yew rengê tebîet sipeno û zaf rind arîsîyeno. Ey rengî çayir-çîmen, çîçegan, koyan, versîyê daran likir likir şimito, bîyo yew şerbet ke tamê nê rengan dano. Tablayê yew macûnkerî hedîka erzîyaya dere, macûnan uca ra destcihelîyayişî kerdo, mîyanî awe de bîyo derg û her yew rengê xo damar damar kewto mîyanî awe. Dereyî ma amnan ha ya ina hawa yo: Bi hewzî jehrî morî koyan, bi estareyî roja surî vêyveki, bi dumanî gitana zelalîye dereyî, bi eflatûnî telîya keweyî asmênî, bi herra ke çeşît çeşît renganî xo dana kîl, kîreç, kukurd, asin û heme madenan, sipî yê qaqlîbaze yê hewran û boçê tawusû melekî û bi rengî cennet û meleketî û perî û şeytanî, heto bîn ra dereyî ma tena hewzo cemedin yê dara xibeyî rîyî xo de dano herikîyayîş. Her akewtişî rojî de, binî birûyanî sîyayan de, beno çimî alayî. Her kuwe ro şîyayişî tîja pey hîna bîyenî. Tebîet bîyenî yew çîçeg, der bîyenî yew amnan.

Nê pêro rindîye ke yenî zanayiş î. Rindîye dereyî ke nêna zanayişî, ya ke kes nêşkeno bizano, rindîye ey ke perî zî aqil nikenî, roşnî aşm dîyo.Na rindîye, sakîn golî ke roşnî aşm dano pêrr, nînan de nîya. Şeklo giran ê xemilnayişî awan de nîya. Ucayan? caverdenî! Cayo ke dere giran herikîyeno, vîyareni! Awî ke hedî şîni, caverdenî! Bîyerin sereyî kerate de vindenî! Şewi binî kerate, la hetî avera, o heta, çaprazkî biewnîyeni! Cayo ke dere pît pît herikîyayêni, bi kerreyan gulaş geno û hers ra kuweno kew ser, uca de roşnî aşm ra! Biewnî sêhrî roşnî aşm ra! Biewnîyeni ke sîmî roşnî aşm seni girêyayeno, kew û roşn senî bi coş yew bîn ra heskenî. Biewnîyeni ke aweyî ke zerre înan zerre xo wena û zere înan roşnî wena, senî teqenî û benî vila. Biewnîyeni keyfî lezîye, hewa, honike, serbestîye, serbest belqdayiş, bi lezî roşnîya tûl dayiş, ra! Heyat qet nêşkeno bêro sinorkerdiş, nayê ra biewnîyeni:

Binî kerate de roşnî aşm ra, roşnî aşm ra…

Valerî Bêrî

Wexto ke keyfî mi waştêni, ez şînî dere mi uca de bi boyeyê xo yê awin resîm viraştênî.

Yew roj ez reyna şîya. Renganî serê sibayî de, honiko şîrin de, mi dezgeyî xo awan kerd. Tîya yew cayo nêxorîn yê dereyî bi. Bi valer

anî bêrîyan a dekerde bi. Taye darî hetî orteyî dereyîya hirî – panc gamî şîbî, heta çaqeyan kewtibî mîyanî awe. Mi waştênî ez resmî tîyayî virazî, la ez nêşkaya. Mi xo verda, la ancî zî nêbi. Valeranî bêrîyan niwaştênî ez resmî înan virazî.

Helê şanî ez hewna şîya uca. Valerî bêrîyî rinda har bibîy. Resim viraştiş yew kişt de verd, daran ra yewî waşt ke mi tehn bido mîyanî awe, a bîn da pey mil mi rê. Wexto ke binî a bîn ra yew marî qum vejîya, ez uca ra remaya. Ha ya rik a, ez yew çend rojî pêser şîya eynî ca. Ez her rey melul melul ageyraya. Ame fehmkerdiş, ez nêşkena resmî valeranî bêrîyan bivirazî. Az hema hedre nêbîya. Mi ê bes nasnikerdêni.

Na rey zî ez semedê ke înan bisinasnî, şîya verî dereyî. Ucayan de gêraya. Çî ke mi dîyî, ez înan sero fikirîyaya. Ha ya çîyî ke ez eşkena vacî:

Valerî ke bermenî çiqas “bermenî” se, valerî bêrî zî hende “bêrî» yî. Nê yê didin însanan ra remenî. Xo ra dostî însanî nîyî nê darî.Çunke karî rê nebo!

- Bavê mi ti biveşnî nêno veşnayiş, ti biroşî nêno rotiş, keresteyî ey nivejîyeno, versîye ey bîle çin a ke ma versîye ey de ronişi!

Belîyo ke yew qirme dare ke gire gire edaleyî pêşîni yew bîn ra, ti ra kereste nivejîyeno, la dara ke adir nîgena, niveşena, qet bena? Mi ceribna: Gileyî ke mi şikitî û ardî, mi kuçelan de eştî mîyanî kilê adirî. Duman kewt kuçekanê sero, kilê adirî bîyî kêm, her per yew duman girewt. Gileyî valeranî bêrî seke ez ha marî vêşnena, ke fis fis veng dayeni, dumanî ke odeyî xeniqnenî zaf bîy. Ez remaya teber.

Ez hinî eşkayeni resmî qirme valera bêrî virazî. Di metre qam, yew metre û nêm verinê! Yanî leşeyî yew gorîl! Wexto ke ma bêrimi gileyan… Gileyî zor bîy. Cayo ke qirme qedîyeno, serî qirmeyî ra nişka vera bi seyan gile firayeni. Qalinê engişta gird de bi seyan çuwe! O nê bi seyan ra çuweyan ra her yew yew heta şînî. Sey qijiko lêmin yê hîpîyan. Valerî bêrî, xo ra hîpîyî daran bîy! Hetî rindê dereyî ra, belaş ciwîyenî şînî.

- Derdî to çiyo yaho, tu yew resmî dare tepişto, ti şinî? Hem zî çi? Valera bêar, kilm, bedhawacî û sey cazu ke zerrey dereyî da.

O roja pey mi bi boyaxo awin resim nêviraştî.

Mi goreyî xo karîkatur xêz kerd.

Koyî

Zimistan deqî zerrey mi seke bibî pir, gerîyayêbî. Mi waştênî ke nê deqî abîy.

Wexto ke wisar ameynî, ez firsendo verên de şînî ko. Ez geme de gerayêni. Mi bi Elî ya qisêkerdêni. Elî, yew koyo ke mi ti ra heskerdêni bi. Mi no name dabi ey.

Fekî Elî ra qal pey dirhem vejîyayêni. Wexto ke qal kerd sey koyî qalkerdêni. Esteyî çeneyî koyan esto, la ey nizanî gewezeyê bikerî. Elî çewras ser de yew rey qisêkerdêni. Yê ey nimendêni qalkerdiş, mendêni gazî kerdiş. Yew gazîya ke nimitkî menda…Yew gazîya ke her tim nimitkî tepişta…

Elî yew abîdeyê azadî bi. Na abîdeyî azadî cayo ke va û tîj bînî vila şînî tapan hende gird, zaf gird, hende girdibî însan nêşkenî virazî. Darbê kardîya ke rîyî ey de bîy, nayê yew şeklo esîl dayêni ey. Esîleyê lejwanan. Wextî verên de tayê şovalyayêni ewropayijan, suratî xo bi xulamanî xo dayêni qelişnayiş. Mexset şar vajo, herb de bîyo birîndar. Eger ma bêmî darbê rîyî Elî, şar vajo, mevajo, xemî ey bi? Eger biwaştenî eşkayêni bi seyan hîkayeyanî herb qal bikero. Înan ke o ciwîyayo, hedîseyî ke binî pêsîrî ey de bîy….Hîkayeyî tîran, riman, gurzan, kardan û lûleyan…

Elî mi rê hîkayeyê bîyayiş zî qal kerd. Xelqbîyayişî koyan. Sip-surç yew çîy. Sirp – surç bîyo. Koyan bi mîlyonan serran gonîya sirp- surç şimita… Ha ya koyî ina hawa xelq bîyî.

A roj ewro koyî qet yew lej ra niremayî.

Pêsîranî ey ra ordîyî Îskenderî, persan, urartuyan, bîzansan, selçukîyan, mogolan û osmanîyan vîyartî. Kiştê înan de seserrey hîrêsin de yew roj yew karwan Îsfana ra amebi. Çîko amebi nê karwanî sere Elî qet xo vîra nikerdibî: Serbazirgan kam çi zano bi çi mehnê koleyan ra yew eştibi erd, rim kerdibî sîneyî ey ra. Gonîya sor herikîyaybî. Elî no hedîse xo vîra nikeno. O hema zî koleyo ke bi rim kişîyabi, ey rê qehrîyeno. La cuwa pey se bîyo? Heme koleyanî karwan sere darito we. Koleyan karwan xeripnayo. Niştî muhafizanî karwanî sero, verî bi kerra û çuweyan, cuwa pey bi çekanî înan destra girewtî, lej kerdo. Koyî gurr – gurr gurrîyayî, yew cengo zaf zorin dest ci kerdo. Bazirgan felan nêmendo, paştê pêroyin şîkîyaya.

Meymenetî pawitoxan mawitoxan zî nêmendo. Bade koleyan malî karwanî beyntareyî xo de bar kerdo. Înan o şand di astorî serebirnayî û bi afîyet werdî. Wexto ke cayî ey ame, Elî no hadîseyî ra behs keno. Gonîya zaf sur herikîyaya…

Ez Elî ra yew çî persaya:

- Ti tenha yî?

Tuj tuj ewnîya. No koyo gird, erd de cematkî ronişto, sêne xo pif kerdibi. Bi weqar

Berz bîyînî. Heqî zerrê xo ra amebi, la berzan ra ewnîyayêni. Çunke o ko bi.

Nêewnîyeni ke o mor o. Wexto ke roja akeweno û şino ko ro goşareyo sur goşî ey de, o sey mum vêşeno. Elî nayê zano. O tena yew çî nêzano: Destanî xo cor berzkerdiş. Şima qet yew koyo ke destî xo kerdî berz û teslîm bîyo, dîyo? Ko vatiş, cayo ke çok dayo uca de roniştiş û vindertiş o.

Elî mi ra va ki:

- Însana behrî kerdî Huma, la ma nikerdî. Çi ra? Ma însanan ra yî, ma bi însanana hey têmîyan de yî, sey min û tu yî. Ma nêşkenî bibi Huma. Ma sey behran kaînato ke nêno zanayiş, o tewir yew kaînat nîyî. Ma nibedilîyenî, anigêrenî, heskerdiş nêzanî!

Tewr peynî de na va:

- Kerem bikenî paştê xo bideni

Fînal (Peynî)

Ez bîya têşan. Ez hetî hênîyo ke wever de bi û şeş çimeyin bi, şîya. Elî peynîyê mi de mendibi. Ez geme de şînî. Ko kerra, çîçega zerd simbula mor! Tozo zerd ke çîçegan ra bîyenî vila, zeliqîyayêni mujeyanî min a. Mi waşteni ez xo teslîmî tamî wisaro ke tamî ey sey îpegî bi, bikerî. Mi hêniyo şeş çimeyin ra çend çengêk awe şimit. Mi versîyî yew dara gird de xo çîmenanî sero derg kerd. Mi hawayî wisarî boye kerdêni. Nê vengî vengî kam teyr ê? Kami milçik, kami mûte yî. Mendênî bilbil.

Mi raqêldaye çimî xo cenenî pêro û ewnîyayêni bedenî asmênî yê keweyî ra. Keweyîya xorîn ra. Bêbinê, ha ya ina hawa yew hîs kerdişo kewe yo. Asmên de yew hewro qijik zî çin bi. Asmên de na gam yew tene yo ke toz bizeliqno ey a, yew tene pirtik, yew nokta zî çin bîy. Sera ser kewe. Xorin, bêbin, kewe...

Tam na gam de asmên ra yew teyaraya jet vîyart ra. Zaf berz de bîy. Asmên de yew şewqo hende aspij giran giran xijbîyenî, xo ya pey yew rêça sipî û derg verdayêni. Duman ra yew xeta sipî…

Teyara hetî Dîyarbekîr, Bêdlîsa şî. Bade çim ra bîy vîn. Hewro sipîyo derg ke xo dima verda, guge bi gude firk bîy, lîf lîf bîy vila, nêm seat de helîyay qedîyay. Asmên reyna bi kewe.

Ez çîmenan sero rakewte çîyaybî. Ez werişta we û reyna ewnîyaya asmên ra. Mîyanî bêpeynîye de zerey mi bi xerîp yew hîsî tenatîyeya debi. Dewqe mi şînî. Ez wina çîyan fikirîyaya: Yew per de ez, yew per de kaînat. Seke ez bi sencayişî kaînat a wazîfedar bîya. Ez senî kaînat sencena? Ez ewnîyaya asmên ra, bade koyana, gemana… Mîyanî tebîet de ez yew nokta zî nêbîy. Yew mudet mi vengî vayî goştarî kerd. Cayo ke ez pay vinderte bîya, uca de ez o qeyde menda. Ez hende hurdî bîya ke, şîyayiş zî mi aqil ra nivîyartêni, ez o tewir pay vindertênî.

Cuwa pey xerîb yew çî bi: Dest ci kerd loqlayanî mi ra yew xurî amey. Ez tengane de bîya. Mi ganî yew game cuwa ver şapikî xo tumanî xo biardênî war û ez bivêjîyayêni teber. Vanî ke tenatî, însani hetî hîsanî zerrî yê heywanîye ya tehn dana.

Çi xerîp? Tena no waşte bibi zerrey mi de. Waşte nîyo, hîsî zerrî yo… Ez o tewir yew halde bîya ke bê teber vejîyayişî ez neşkayêni qet yew çî bikerî. Mi kemerî xo akerd, şapikî xo û tumanî xo ardî war, mi çok da û xo kerd veng.

Mi yew gîyo ke veng vejeno û yeno war, xayet hol resaye, kom kerde û serî ey dumanin, verda uca de.

Mi serreyî xo hetî asmêna kerd berz. Hetî keweyo bêpeynî ya. Ez agêraya reyna ewnîyaya gî ra. Nika no gî çibi mîyanî geme de? Mîyanî nê koyanî girdan de, asmêni de, tebîet de, kaînat de çiqas bi?

Xorîn ra xurîye dereyî ameyni. Ez dereyî fikirîyaya. Valêranî bêrîyan fikirîyaya. Ez agêraya ewnîyaya Elî ra. Yew zî, gîyo ke ho erd deyo û o tewir vindeno ke seke bi kedo gird virazîyayo, ewnîyaya ey ra.

Xelqkerdişî koyan… Bi mîlyonan serran, tarîxî însanetî û serrî…Nayê pêro, kewtî mîyanî xurîye dereyî û zimîye vayî, sereyî mi dest bi fîtik cenayîşî kerd.

Eli qal kerd a hel de:

No gî, o gî ke tu uca de verda çiqas o, ti zanî?

Mi Elî bi mereq goşdarî kerdên.

- Hende yew dîlima qij ê tarîxo ke kedê însan hetî însan ra ameya werdiş.

Mi xo teslîmî tamî wisaro tenik, sey îpeg kerd û geme de gêrayişî xo ramit.

(1975)