Can Dostu

Yücel Sarpdere

Roman

Yücel Sarpdere

Can Dostu

Evrensel Basım Yayın-130

Kapak Resmi: “Atölye Ziyareti”, Neşet Günal

Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı

Kamer Hatun Mah.

Alhatun Sk. No: 27

Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx)

Faks: 0212 361 09 04

www.evrenselbasim.com

bilgi@evrenselbasim.com

BİRİNCİ BÖLÜM

Uzaklarda, ince bir çizgi gibi seçilebilen denizden kopup gelen esintisiyle insanın romantik duygularını harekete geçiren o mayıs günü; tepenin üzerinde alacakaranlık bir toz bulutu gibi alçalmakta olan akşam, gecekondu evlerinin iğreti çatılarının üstüne çökmeye yüz tuttuğunda, iç yakıcı bir kaval sesi mahallenin şekilsiz, kargacık burgacık sokaklarında yankılandı. Bu ses, mahallelinin yıllardan beri hep aynı saatte duymaya alışık olduğu sesti ve bilinirdi ki, aşağılarda, ana yolun yakınındaki fabrikanın işbaşı düdüğü öttüğünde saat sabahın yedisi demekse, Kör Kamil, kavalığını üflediğinde de akşamın yedisi demekti. Ancak, fabrika düdüğünün hükmedici, tehditkar ve sinir bozucu çığlığının aksine, Kör Kamil, kavalından yükselen nağmelerde, hüznü, dostluğu ve akşam işten eve dönen işçilerin kaslarına çöken yorgunluğunu melodileriyle anlatırdı.

Mahallenin en eskilerinden olan Kör Kamil, önceleri evin içinde kendi kendine üflerdi kavalını. Kavalını üflerken çevreyle neredeyse bütün ilişkisi kesilir, köydeki geçmişine döner, köyün yolları, tahta masalı köy kahvesi, köy yalağından su içen hayvanlar gözünde canlanır, köyün tezek kokan havası ciğerlerine dolardı. Sonra tıpkı karısının sağlığında olduğu gibi, sessizce ölüp gömüldüğünün akşamı nedendir bilinmez, Kör Kamil kapısının önüne çöktü ve kavalından yükselen hüzünlü ezgiler yarım saat boyunca havada uçuştu. O akşamı izleyen kırk gün boyunca, ağaç kavalın hüngür hüngür ağladığına tanık oldu mahalle halkı. Kırk günün sonunda, kaval ağlamayı kesti kesmesine ama, yanık, iç yakıcı melodiler kanat çırpmayı sürdürdü alacakaranlığın içinde.

Kör Kamil acelesiz ve kederli üfleyişini sürdürüyor, buruşmuş derisi kemiklerine yapışmış, iskeleti andıran ince uzun parmakları, kavalın delikleri üstünde inip kalkıyordu. Ezgi arada bir değişse de aynı tonda devam ediyor hissi veriyordu. Çünkü İhtiyar’ın kırışık suratında en ufak bir anlam değişikliği görülmüyordu. Bazen soluklanmak için çalmaya ara veriyor, kafasındaki kasketi kaldırıp ön tarafları dökülmüş seyrek saçlarını sıvazlıyor, elinin tersiyle morarmış dudaklarını siliyordu. Gözleri baykuş gözleri gibi içe gömülmüş, gözkapakları aşağı doğru sarkmıştı. Bu yüzden gözlerinin açık mı kapalı mı olduğu çok dikkatli bakılmadıkça anlaşılamıyordu. Avurtları içe çökmüştü, uzun, ince suratı sanki kan çoktan orayı terk etmiş gibi renksizdi. Mahalledeki yoksullardan biri tarafından verilen, yıpranıncaya kadar kullanılmış ceket ve pantalon her yanından dökülüyordu. Üstelik elbisenin bir önceki kullanıcısının bedeni, İhtiyar’ın en az iki misli büyük olduğundan Kör Kamil’in zayıf, kuru bedeni elbisenin içinde neredeyse kaybolmuştu; üstelik komşu kadınlardan birinin elbiseyi tüm küçültme çabalarına rağmen... Ancak bunlar bu mahallede dikkat çekmeyecek ayrıntılardı, çünkü hiçbir elbise lime lime olup dökülmedikçe vazgeçilmez, büyükten küçüğe, kâh kısaltılıp küçültülerek, kâh tersyüz edilerek kullanılırdı.

Kör Kamil, elbisenin kendisine büyük geldiğine dair kimseye yakınmamıştı bugüne kadar. Belki de gözleri ayrıntıları fark edemediğinden böyleydi. Hoş farkına varsa da yapacak pek bir şeyi yoktu.

İhtiyarın hemen yanıbaşında oturan Muzo, Kör Kamil’in her hareketini, parmaklarını oynatışını gözlerini bile kırpmadan büyük bir dikkatle izliyordu. Dirseklerini dizlerine dayamış, top gibi yusyuvarlak tombul suratını avuçlarının içine yerleştirmiş, ceviz iriliğindeki gözlerini kavala dikmiş, sanki kavalın deliklerinden göğe doğru yükselen melodilerin üstünde boşlukta uçuyormuşçasına kendinden geçmişti. Melodi hızlanınca ya da yavaşlayınca, ihtiyarın parmaklarını oynatışı gibi Muzo’nun yüzündeki ifade de değişiyor, geniş alnının ortasındaki varla yok arası ince kaşları kıpırdıyordu.

Daima beş numara traşlı olduğundan, kestane rengi saçları kirpi dikeni gibiydi. Ama bu durum Muzo’ya ayrı bir sevimlilik ve masumiyet katıyordu. Ablak bir suratı ışıl ışıl parlayan çipil mavi gözleri vardı. Alt dudağı aşağı sarkıktı ve bu yüzden ağzı her zaman açıktı. Boyu, tombul sayılabilecek bedenine göre kısaydı, bu görünümüyle yassı bir su kabağını andırıyordu. Kısa bacakları üzerinde yaylanarak yürüdüğünden, görüntüsü insana bir lastik topun zıplaması hissini veriyordu. Sırtında güneşin soldurduğu açık mavi renkli kısa kollu bir tişört, altında dizleri beyazlamaya yüz tutmuş siyah kadife bir pantalon vardı.

Kör Kamil, kavalı dudaklarının arasından çekti. Kavalın ağzını, avucunun içiyle sildi, tam ceketinin iç cebine sokmaya hazırlanırken, derin bir uykudan uyanırcasına silkinen Muzo,

“Neden kestin?” dedi, “Hadi biraz daha çalsana.”

Kör Kamil’in yüz çizgilerinde en küçük bir kıpırdama olmadı.

“Tamam,” dedi kısaca, “vakit doldu.”

Muzo yüzünü ekşitti, sesinde kırgınlık seziliyordu.

“Ama ne güzel çalıyordun işte!”

Öteki kestirip attı.

“Tamam, vakit doldu.”

Muzo seyrek kirpiklerini birkaç kez arka arkaya kırpıştırdı.

“Senin kolunda saat yok ki!” dedi, “Vaktin dolduğunu nasıl anladın?”

İşte o an İhtiyar’ın suratındaki çizgiler dalgalandı, dudaklarının kıyısında ince bir gülümseme ve gurur çizgileri belirdi.

“Ben anlarım,” dedi, “kavalı üflediğimde saat yedidir, bitirdiğimde ise, yedi buçuktur. İnanmazsan yoldan geçen birine saati sor.”

Muzo bakışlarını, hayranlıkla seyrettiği İhtiyar’dan ayırıp yola çevirdi. Az önce önlerinden geçerken, Kör Kamil’in yan tarafında yere serili bez parçasına elindeki paketten çıkardığı bir domates ve bir soğan bırakan adamın peşinden koşturup saati sordu. Saatin yedi buçuk olduğunu duyunca gözleri hayretten bir manda gözü gibi kocaman açıldı ve İhtiyar’a duyduğu hayranlık bir kat daha arttı. Geri dönüp eski yerine çökerken, Kör Kamil,

“Ne o, sordun mu?” dedi.

“Sordum.”

“Kaçmış?”

Muzo bir süre düşündü, sıkıntıyla kafasını kaşıdı, yardım istercesine çevresine bakındı,

“Üç buçukmuş,” dedi.

Kör Kamil’in suratındaki çizgiler baştan aşağı dalgalandı, sesi küçümser bir ifade takınıp:

“Sen de hiç mi hiç akıl yok,” dedi, “hem de hiç yok!”

“Neden?”

“Bir de neden diye soruyor! Akşam olmuş, neredeyse gece çöküyor, sen hâlâ saatin üç buçuk olduğunu söylüyorsun!”

İhtiyar birden sustu, kulaklarını tilki gibi dikti, elini havaya kaldırdı.

“Bak ayak sesleri. Biri yaklaşıyor, ona soralım.”

İkisi birden pür dikkat kesildi. Gerçekten de, genç bir adam geliyordu. Saati sordular; yedi buçuğu az bir şey geçtiğini duyunca Kör Kamil keyifle kasıldı. Kıs kıs gülüyor, gülerken, çenesi vidaları gevşemişçesine sağa sola kaydığından sonbaharda, dalın ucundan düşmemek için direnen son yaprakları andıran sararmış dişleri meydana çıkıyordu.

O gülerken, Muzo sıkıntıyla kafasını kaşıdı.

“Hayret bir şey!” diye söylendi, “Kolunda saat olmadan nasıl bildin?”

Bir süre İhtiyar’a büyük bir hayranlıkla bakıp yanıt bekledi, sonra:

“Hadi biraz daha çal,” diye ısrar etti.

Öteki, “Zaman doldu,” deyip kestirip attı.

Muzo, İhtiyar’ın kararından dönmeyeceğini anlayınca ağız değiştirdi.

“Bana da öğretsene kaval çalmayı,” dedi.

Kör Kamil’in az önce gevşeyen yüz hatları hemen sertleşti.

“Sen öğrenemezsin,” dedi.

“Neden?”

“Senin kafan çalışmıyor.”

“Neden çalışmıyor sence?”

Muzo boynunu büktü.

“Evet, doğru, kafam çalışmıyor,” biraz durdu, “ama bazen de çalışıyor. Oya böyle söyledi geçen akşam.”

“Ne dedi?”

“‘Senin kafan bazen güzel çalışıyor’, dedi... Belki göstersen, ben de öğrenebilirim çalmayı. Hem ne güzel olurdu. Senin gibi, ben de her akşam mahallede çalardım. Hatta çocuklara bile öğretebilirdim.”

İhtiyar, “Pöh!” diye bir ses çıkardı dudaklarının arasından, “Kendin öğrendin de, çocuklara öğretmen kusur kaldı! Sen evinin yolunu öğrendin ya, bu kadarı yeter sana!”

“O kadar da değil. İstersen Oya’ya sor; o bazen her şeyi anladığımı söylüyor.”

“Oya ne bilecekmiş? O daha dünkü çocuk.”

Muzo, İhtiyar’ın son sözlerine bozuldu.

“Oya, herşeyi bu mahalledeki herkesten daha iyi bilir” diye sesini yükseltti.

İhtiyar, başını Muzo’ya çevirdi, gözlerini iyice kıstı, “Bok bilirmiş her şeyi!” diyerek o da sesini yükseltti, “Ne bilirmiş o?”

“Bilmese, her akşam bir sürü kişi eve gelip onu dinler mi? Hem isterse kaval çalmayı bile öğrenir bir günde.”

“şimdiye kadar neden öğrenmemiş madem?”

“İşi çok da ondan.”

Kör Kamil, duvara tutunarak yavaşça doğruldu, kısık gözlerini sokakta dolaştırdı.

“Hava iyice karardı galiba,” diye söylendi. Eşiğin yanındaki bezin üzerine gelen geçenin bıraktığı yiyecekleri işaret ederek:

“şunları içeri taşımama yardım et,” dedi, “ama önce neler var bana söyle.”

Muzo yiyecekleri karıştırdı, “Birkaç domates, birkaç soğan, birkaç patates... bir tane de elma var,” dedi.

Yiyecekleri, bir bezin içine sarıp İhtiyar’ın peşinden eve girdi. İhtiyar, el yordamıyla elektrik anahtarını buldu. İçerisi aydınlandı. Odanın hemen girişinde, duvarın kıyısında içi gazete kağıdıyla kaplanmış eski limon sandığına yiyecekleri bırakan Muzo, İhtiyar’ın çıkarttığı ceketi kapının arkasındaki çivilerden boş olana astı.

“Gözlerim iyice zayıfladı,” diye söylendi Kör Kamil, “aydınlıkta bile zor seçiyorum artık.”

Oda, eşya yönünden son derece fakirdi. Kapının karşısındaki duvara dayanmış bir sedir vardı. Döşeğin üzerine serili rengi solmuş yorganın iplikleri yer yer sökülmüştü. Yeniyken büyük ihtimalle kırmızı olan rengi pembe, mor, kavuniçi karışımı alacalı bulacalı bir hal almıştı. Sedir ile sokağa bakan pencere arasına komidin konulmuştu. Komidinin üzerinde bir cam sürahi, bir cam bardak ve çok eskilerden kalma olduğu kolaylıkla anlaşılabilen, tepesinde zili bulunan bir çalar saat göze çarpıyordu. Yer yer kazınmış, yamanmış beton zeminin üstüne yıpranmış bir kilim yayılmıştı. Percereye kahverengi bir örtü gerilmişti. Bahar gelip de soba kaldırılınca boş kalan baca deliği gazete kağıtları ile tıkanmıştı. Kapının arkasındaki çivilerde, İhtiyar’ın iki gömleği, ceketi, pijaması ve elini yüzünü sildiği havlusu asılıydı.

Sedirin ucuna ilişen İhtiyar, görebilmek için gözlerini kıstı.

“Ne dikiliyorsun orta yerde kalas gibi!” dedi ve titreyen eliyle yan tarafı göstererek, “Gel otur şuraya,” diye ekledi.

Muzo, kafasını, hayır, anlamında yukarı doğru kaldırdı.

“Hayır gelemem,” dedi.

“Neden gelemez mişsin?”

“Kapının önünde Oya’yı bekleyeceğim.”

“Oya dönmedi mi daha işten?”

“Dönse, ben burada olmazdım.”

“Sen gel otur. Oya nasılsa buraya uğramadan geçmez.”

“Olsun, ben kapıda bekleyeceğim.”

İhtiyar, bir dizini altına aldı, sırtını duvara yasladı.

“Bana uğramadan geçmez dedim, duymadın mı? Geçerken uğrar, halimi hatırımı sorar, bir isteğin var mı der. Oya iyi kızdır.”

“Ama az önce, o her şeyi bilmez demiştin?”

“O iş başka bu iş başka. Sen de bir bok anlamıyorsun!”

“Ama o daha çocuk demiştin. Halbuki geçen gün, otuz beş yaşını geçtim, dedi bana.”

Kör Kamil, Muzo’nun kendisine cevap yetiştirmesine kızmaya başlamıştı.

“Akıl yaşta değil baştadır,” diye sesini yükseltti, “senin de yaşın yirmiyi geçeli birkaç yıl oluyor ama, hani akıl nerede?”

Muzo suratını astı.

“Sana da iyilik yaramıyor,” dedi, “ne söylesem, ters ters konuşuyorsun.” Bir süre sustu, sonra, “Ne olurdu sanki, kaval çalmayı öğretseydin bana? Ama yakında İbo gelecek. O bana kaval alacak.” diye ekledi.

“Hangi İbo?”

Bu kez karşısındakini küçümseme sırası Muzo’daydı. Kör Kamil’in, İbo’nun kim olduğunu hatırlayamamasına, kendi adına övünç payı çıkartmış, zevkten ses tonu bile değişmişti.

“Hangi İbo olacak, benim arkadaşım İbo. Oya’nın kocası İbo.”

İhtiyar kafasını iki yana salladı.

“İbrahim Abi desene şuna!” diye çıkıştı, “İbo demeye utanmıyor musun?”

Muzo iyice keyiflenmişti.

“Biz birbirimize öyle deriz. Benim adım Muzaffer ama, herkez bana Muzo diyor. Ben de ona İbo diyorum. Hem İbo demek, İbrahim demekten daha kolay.”

“Ne kadar cezası kalmış İbrahim’in?”

“Az bir şeyi kaldı.”

“Peki şimdi hangi cezaevinde?”

“Çanakkale cezaevinde.”

İhtiyar yavaşça doğruldu, cam sürahiden bardağa su doldurdu, gözleri iyi görmediğinden, birazını yere döktü. Sudan birkaç yudum içip bardağı eski yerine koydu.

“Çıksa da fark etmez onun için,” dedi, “nasıl olsa rahat durmaz, birkaç zaman sonra yine başı derde girer.”

Muzo konuşmanın uzamasından sıkıldı, İhtiyar’ın sözlerini bitirmesini beklemeden dışarı çıkıp kapının önüne oturdu.

İKİNCİ BÖLÜM

Anayoldan içeriye sapan yol kıvrılarak yukarılara doğru yükselir. Son seçim öncesi göz boyamak için alelacele dökülen asfalt ilk yağmurlarda kabarıp açıldığından her biri tuzak gibi irili ufaklı hendeklerle dolu olan bu yol, mahalle aralarından geçerek köye ulaşır. Bu yolda içleri hıncahınç dolu minibüsler ve belediye otobüsleri çalışır. Özellikle sabah ve akşam saatlerinde araçlar öylesine dolu, insanlar öylesine üst üstedir ki, yolcular nefes almakta bile zorluk çekerler. Koyun taşıyan kamyonlar, bu araçların yanında kış mevsimindeki tatil beldeleri gibi tenha kalır. Bu yüzden koyun istifi benzetmesi bu araçlardaki insanlar için uygun düşmez. Ne de olsa koyunun bir sahibi ve bir bedeli vardır. Koyun sahibi yüklemeyi yaparken, bir tek hayvanın bile telef olmamasının hesabını yapar. Oysa insanların koyun kadar değerinin olmadığı ülkelerde böyle bir hesap söz konusu değildir.

Ulaşımı sağlayan araçlar için son durak olan köy, bir zamanlar şehrin dışında bir yerdi. Ama şehir büyüyüp bir ahtapotun kolları gibi çevreyi sarmaya başlayınca köy, şehrin kenar semtlerinden biri haline geldi. Köyü köy yapan tüm özellikleri zaman içinde bitti, adından başka geriye hiçbir özelliği kalmadı. Sonra köyün ilerisine, bir zamanlar ekin ekilen alanlara da evler kurulmaya başlandı. Çok geçmeden köyün çevresinde yeni mahalleler ortaya çıktı ve köy, merkez oldu.

Mahalleye giden yolun toprak olmasını bahane eden yolcu araçları köyün ötesine geçmezler. Dolayısıyla mahalleye ulaşmak için köyün içindeki son durakta indikten sonra nereden bakarsanız bakın bir on on beş dakika yürümek gerekir. Bu durum en çok yaşlılar ve çocukları etkiler. Bu yüzden yaşlılar mecbur kalmadıkça mahallenin dışına çıkmak istemezler. Çocuklar ise köydeki okula gitmek için her gün tepelerden koştururlar. Bu zorunlu yürüyüşlere bahar aylarında katlanılır da, kışın tam bir cefaya dönüşür.

Çünkü buradaki hava koşulları İstanbul’un içlerine benzemez; kışın daha çok kar yağar ve dondurucu rüzgar insanın kemiklerini sızlatır. Üstelik toprak yollar tam bir çamur deryasına dönüşür.

Tepenin ardına gizlenmiş mahallenin tozlu yolları, şekilsiz, düzensiz, kargacık burgacık sokakları günün ilk ışıkları ile birlikte yavaş yavaş canlanır. Çoğunluğu işçi olan mahalle halkı bir bir yollara dökülür. İşçilerin hatırı sayılır bir bölümü köyün alt tarafındaki fabrikada çalışır. Akşam iş dönüş saati mahalle girişi birden hareketlenir. Hareketle birlikte akşamın gölgesi mahalleye düşer. Mahallenin tozlu yollarında gün boyu koşuşturan çocukların cırcır böceklerini andıran şamataları giderek azalır. Evlerine dönen işçilerin bezgin ayak sesleri bir süre sonra kesilir.

Mahalledeki evler tıpkı ilkokul çocuklarının resim ödevlerinde çizdikleri evlere benzer; bulundukları yere emaneten kondurulmuş; sanki birkaç saat sonra bir kamyonun kasasına yüklenip bir başka yere götürülecek gibidir. Evlerin, omuzlarını birbirine yaslamış eğri büğrü duvarlarının bazıları kireçle ya da toz boyayla boyanmış, bir kısmı da hiç boyanmadan öylece bırakılmıştır.

Mahallenin doğusundaki kamburu andıran tepenin dibindeki çukurda çöpler toplanır. Belediyeye ait çöp kamyonu arada bir uğrar, toplanan çöpleri alır. Bazen kamyon haftalarca uğramaz. İşte o zaman çöpler üst üste birikir, için için kaynamaya başlar ve özellikle yazın kavurucu sıcağında çöplerin ekşi, küf kokusu rüzgarla birlikte evlerin üstüne çöreklenir ve çekilmez bir hal alır.

Çöplükte gündüzün hemen her saatinde çöpleri karıştıran, işe yarar bir şeyler bulmak için çırpınan insanları görmek mümkündür. Çöp toplayanlar arasında, arada sırada, bir plastik tabak ya da tabanları delik bir çift ayakkabı yüzünden kavgalar patlak verir.

Mahallenin içlerindeki karşılıklı iki kahvehane, mahallenin kalbinin attığı yerlerdir. Her ikisinde de gündüzleri genellikle ihtiyarlar ve işsizler otururken, akşamları ve tatil günleri tıka basa dolar, işçiler kesif bir sigara dumanı altında kağıt oynar.

Kahvelerin bulunduğu ve mahallenin meydanı sayılan bölgede, raflarında pek az mal bulunan ve bu görünümüyle mahallenin yoksulluğuyla tam bir uyum arz eden bakkal yer alır. Değişik zamanlarda mahalleye başka birkaç bakkal açıldıysa da, bunlar müşteri kapmak için önüne gelene kredi açıp, sonradan alacaklarının büyük bir bölümünü tahsil edemeyince, altıncı aya varmadan dükkanlarının kapısına kilit vurmak zorunda kaldılar.

Bir bakkalın kapanması mahalle halkı için oldukça üzücüydü. Çünkü bu durumda tek bakkalın vicdanına esir oluyorlar, en önemlisi ay sonunda borç defterinde biriken hesaplarını kapamak zorunda kalıyorlardı. Oysa birkaç bakkalın olması, birinde borç büyüyüp bakkalla takışınca, diğerine borçlanmak, hatta bakkalları diğerine gitmekle tehdit etmek demekti ve bu durum hiç de kötü bir şey değildi doğrusu.

Son evlerin ilerisinde, bahar aylarında topraktan yeşil çimlerin fışkırdığı çayırlık uzanıyordu ve burası kim ne derse desin mahallenin en güzel yeriydi. Bu çayırda bahar ve yaz aylarında, bira ya da ucuz şarap içen gruplara rastlanırdı. Rakı ise çayırda bağdaş kurulup içilemeyecek kadar pahalı ve yanında meze isteyen değerli bir içki olarak kabul gördüğünden, daha çok özel günlerde, özel konuklarla evlerde içilebilirdi.

Çayırda içki içenlerden kafayı çabuk bulanların veya o sıralarda kahredici bir gençlik aşkının pençesine yakalananların attıkları naralar, gecekondu evlerinin iğreti duvarlarına çarpıp sokak aralarında yankılanırdı.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Muzo, kapının eşiğine oturup bir türkü tutturmuştu. Türkünün sadece ilk birkaç sözcüğünün dışındaki sözcükler, o an aklına geliveren uydurmalardı ve ne türküyle, ne de birbirleriyle ilgisi yoktu. Davudi sesi bazen yükseliyor, bazen neşeli bir hale dönüşüyordu. Yoldan gelip geçenlerden birçoğu Muzo’ya laf atıp takıldılar; kimisi, ne kadar güzel bir sesi olduğunu, bülbül gibi şakıdığını söyleyip iltifat etti, kimisi de, mahalledeki bütün tavukların yumurtadan kesileceği uyarısında bulundu. Muzo tüm övgü ve yergilere karşı, türküsünü kesmeden başını sallamakla yetindi.

Muzo yeni bir türküye geçmişti:

Şoför abi yavaş

mahalleyi dolaş

aman beni ezme

yollar tozlu

boş yere gezme.

Türkü çok hoşuna gitmiş, bu yüzden sesi yükselmişti. O sırada işten dönen iki genç kız tam Muzo’nun önünde durup türküye kulak verdiler. Kızlardan daha uzun boylu olanı:

“Ne güzel sesin var Muzo,” dedi.

Muzo yanıt vermedi, türküsünü kesmeden, evet, biliyorum, anlamında kafasını aşağı yukarı salladı. Kızlardan kısa saçlı ve kısa boylu olanı:

“Ama ben bu türküyü daha önce hiç duymadım. Bu da kendi bestelerinden biri mi yoksa?” diye sordu.

Muzo’nun tombul yanakları kızardı, burnunu çekip türkü söylemeyi kesti, kafasını sokağın başına doğru çevirdi. Nedense kızlarla konuşurken utanıp sıkılıyor, hemen yanakları kızarıyordu, bir tek Oya dışında... Ama Oya ile yıllardan beri tanışıyordu ve Oya’nın hapislik dönemi hariç hep bir arada sayılırlardı. Hele annesi öldükten sonra, tamamen Oya ile İbo’nun kanatları altına girmişti. Oya, onun için annesinin yerini tutuyordu.

Kızlar gülüşüp yürüdüler. Kısa boylu, kısa saçlı olanı birkaç adım atıp durdu, Muzo’ya doğru döndü.

“Hey Muzo!” diye seslendi.

Muzo sesin geldiği yöne doğru baktı. Kız sesine oynak bir hava kattı, elini dudaklarına götürüp bir öpücük sesi çıkarttı, “Benim sevgilim olur musun?” diye ekledi.

Muzo ayağının altına iğne batırılmış gibi irkildi, çok ağır hakarete uğramışçasına sinirlendi ve kıkır kıkır gülen kıza, “Manyak!” diye bağırdı. “Utanmaz manyak!”

Kızlar, daha çok kıkırdayarak uzaklaştılar. Bir saat geçmişti, Muzo hâlâ aynı yerde bekliyor ve türkülerini sürdürüyordu. Birkaç kez Kör Kamil çatlak sesiyle, sesini kesmesini, kafasının şiştiğini haykırdıysa da, Muzo her seferinde birkaç dakika susup yeniden başladı. Saat dokuz buçuğa yaklaşırken nihayet Oya göründü. Muzo bir hamlede yerinden fırlayıp ona doğru koştu.

“Hoş geldin Oya!” dedi, gözleri sevinçten kedi gözleri gibi parlıyor, yüzü gülüyordu.

Oya, “Neden sokaktasın bu saatte?” diye sordu.

“Evde yalnız başıma canım sıkılıyor Oya,” dedi Muzo, “burada gelip geçenle konuşurken vakit daha çabuk geçiyor ve canım sıkılmıyor.”

Sözlerini bitirince Oya’nın elindeki ekmek ve küçük pakete uzandı. Oya ellerini geri çekti.

“Varsın dursun, ben taşırım,” dedi, ama Muzo ısrar edince ekmeği verdi. Muzo diğer elindeki paketi işaret ederek:

“Pakette ne var Oya?” diye sordu.

“Biraz kıyma aldım.”

“Parayı nereden buldun?”

“Bu gün maaş günüydü.”

“Kaç para aldın?”

Art arda sıralanan sorulardan sıkılan Oya, “Üfff!” diye içini çekti, “Sanki bilmiyor gibi soruyorsun,” diye söylendi, “her zaman ne alıyorsak onu.”

Muzo bir süre sustu, sonra, “Beni işe götürmeyecek misin?” diye sordu.

Oya, kafasını iki yana salladı.

“Daha önce götürdüm, beni rezil ettin. Bir daha nasıl götüreyim?”

“Ama onda benim suçum yoktu,” diye itiraz etti Muzo, “beni lafa tutan sizin işçi kızlardı. Yoksa ben işimi yapardım. Bilirsin ben çalışmaktan asla kaçmam Oya. Öyle değil mi? Kaçmam değil mi?”

Oya adımlarını hızlandırmıştı.

“Evet kaçmazsın, ama daha şimdiye kadar bir işi sonuna kadar götürdüğünü de gören olmadı.”

Muzo itiraz etti.

“Bu konuda yanılıyorsun Oya,” dedi kesin bir ifadeyle, “beni rahat bıraksalar her işi yaparım ben, ama rahat bırakmıyorlar ki.” Birkaç saniye sustu, sonra. “Ama sana söz Oya, eğer beni bir daha işe götürürsen, kimseyle konuşmayacağım, sadece işimi yapacağım.” diye ekledi.

“Demek yapacaksın ha! Daha önce de hep böyle söylüyordun, ama oraya gidince sözlerini unutuveriyorsun.”

Muzo birkaç adım geride kalmıştı, sıçrayarak, Oya’ya yetişti, suratına doğru eğildi, “Bu kez söz Oya,” dedi, “bu kez senin için çalışacağım.”

Oya cevap vermedi. Muzo ısrarlıydı.

“Ne dersin Oya? Kabul mü?”

Oya, biraz da başından savmak için, “Peki, peki,” dedi, “yarın mallar yüklenecek. Ama eğer sözünü tutmazsan bir daha sana iş miş yok bilmiş ol!”

Son sözler Muzo’yu müthiş sevindirmişti. Sevincini ifade etmek için ellerini çırpmaya kalkışınca, ekmek yere düştü. Aceleyle eğilip ekmeği yerden aldı, tozları ağzıyla üfledi, bir yandan da acaba kızdı mı kaygısıyla yan gözle Oya’ya baktı. Oya ekmeğin düşüşünü fark etmemiş, önde dalgın dalgın yürüyordu. Muzo rahat bir nefes aldı.

Yan yana, konuşmadan yürüyorlardı. Muzo adımlarını Oya’ya uydurmak için büyük bir gayret gösteriyor, tüm dikkatine ve iyiniyetine karşın sık sık şaşırıyor, adımları karışıyor, yeniden uydurmak için ciddi bir çaba sarf etmek zorunda kalıyordu.

Muzo’dan dört beş santim daha uzun boyluydu Oya. Hafif dalgalı, açık kestane rengi saçlarının arasında şimdiden birkaç ak tel belirmeye başlamıştı. Boyu ve ince bedeniyle uumlu ince, uzun suratını süsleyen kavisli burnu, ince dudakları ile küçük ağzı ve yeşil kahverengi karışımı gözleri, yüzüne yumuşak bir ifade veriyordu. Sırtında açık pembe renkli bir penye bluz, altında ekose bir etek vardı. Hiçbir zaman çeşit çeşit elbiseleri olmamıştı, ama her zaman temiz ve bakımlıydı.

Eve vardıklarında, Oya hemen yemek hazırlığına girişti. Mutfak taşının üzerindeki duvara çakılı tahta raftan dibi kararmış tavayı çıkarttı, tüp gazın üzerine yerleştirdi. Tezgahın uç kısmında duran, yiyecekleri koydukları karton kutunun içinde eliyle bir şey aradı, ama nedense aradığı şey bir türlü eline gelmiyordu. Kutunun içindekileri tek tek mutfak taşının üstüne boşalttı, aradığını bulamayınca mutfak kapısının dibinde sessizce dikilen Muzo’ya döndü.

“Burada üç tane yumurta olması gerekiyordu.” dedi.

Muzo gözlerini, Oya’nın gözlerinden kaçırarak, mutfağın duvarlarında, tavanında gezdirdi, sanki soruyu duymamıştı.

Bu davranışı her şeyi açıklamaya yetiyordu. Oya’nın sesi sertleşti.

“Duymadın mı?” dedi, “Buradaki yumurtaları soruyorum.”

Muzo bir süre daha bakışlarını odanın duvarlarında ve tavanında dolaştırdıysa da, bu şekilde kurtulamayacağını anlayarak karton kutuya yaklaştı.

“Burada mıydılar?” diye sordu.

“Evet buradaydılar.”

“Peki şimdi neredeler?”

Oya öyle bir sert bakış fırlattı, gözlerinde arka arkaya öyle şimşekler çaktı ki, Muzo’nun tombul yanaklarına kan hücum etti, suratı en küçük noktasına kadar salçalık biber gibi kızardı.

“Yumurtalar... şey... şey... onlar...” diye kekeledi, bölük pörçük, anlamsız kelimeler dilinin altında yuvarlandı, alnında ter damlacıkları birikti. Sonunda gevelemeyi kesti, boynunu büktü.

“Yumurtaları sabah kaynatıp yedim.” diye mırıldandı, yarı anlaşılır bir sesle.

Oya’nın tepesi iyice atmıştı. Son derece sinirlendiği, ama öfkesine yenilmemeye çalıştığı yüzünde tık tık oynayan sinirlerden kolayca anlaşılabiliyordu. Ellerini beline koydu, sonra çekti, parmaklarını saçlarının arasında sıkıntıyla dolandırdı, öfkesini yatıştırmak için camdan dışarı baktı, karşısında ezilip büzülen, renkten renge giren Muzo’ya döndü.

“Üçünü de yedin ha!” diye bağırdı. Tüm kontrol çabasına rağmen sesinin yükselmesini engelleyememişti.

Sesi öyle tiz çıkmış ve odanın duvarlarında çınlamıştı ki, Muzo ürküp iki adım geriye sıçradı. Oya, Muzo’nun dibine kadar sokuldu, öfke fışkıran gözlerini, Muzo’nun ürkek bir tavşanın gözlerini andıran gözlerine dikti, sesini olabildiğince kontrol altına almaya çalışarak:

“Sabah birer tane kaynatıp yemiştik,” dedi, “üstelik koca bir ekmeği de mideye indirmiştin. Giderken, öğlen yemeğini de hazırlayıp bırakmış, aç gözlülük yapmaman konusunda seni uyarmıştım. Sen de, tamam diye söz vermiştin. Sonra ben kapıdan çıkınca...”

Muzo suçlu suçlu, “Ne yapayım, yumurta görünce dayanamıyorum Oya,” dedi, “zaten küçücük şeyler. İnan bana, bir lokmada bitiveriyorlar.”

Oya, Muzo’nun sözünü kesti.

“İnsan yalnızca kendini düşünmemeli, paylaşmayı bilmeli, diye kaç sefer anlatmıştım sana, öyle değil mi?”

“Evet, anlatmıştın.”

“Madem anlattım, neden dinlemiyorsun?”

Muzo’nun yüzü buruştu, sesi ağlamaklı bir hal aldı.

“Yumurta görünce dayanamıyorum Oya. Sabah sen gittikten sonra bardakları yıkayayım dedim. İnan bana aklımda yumurta falan yoktu. Sadece ev işlerine yardım etmek istemiştim. Dediğin gibi düşünmüştüm: madem yemeği paylaşıyorduk, ev işlerini de paylaşmalıydık. Bir anda yumurtalar gözüme ilişti. Kendi kendime, hayır, bu sefer onlara dokunmayacağım, diye söz verdim. Hatta sana verdiğim sözleri bile hatırladım. ‘Ey güzel yumurtalar, boşuna cilve yapmayın, sizi yiyemem, çünkü Oya’ya söz verdim’, dedim ve üstlerini gazeteyle örttüm. Sonra nasıl oldu ben de anlayamadım, bir de baktım yumurtalar mideme inivermiş. İnan bana nasıl pişirdiğimi bile hatırlamıyorum hâlâ.”

Oya elinin tersiyle karton kutuya vurdu. Kutudan yükselen, çat! sesi Muzo’yu bir kez daha yerinden sıçrattı.

“Hep böyle yapıyorsun!” diye bağırdı Oya. “Kendinden başka kimseyi düşünmüyorsun. Bencilin tekisin sen! Sana bu akşam yemek memek yok! Aç yat da aklın başına gelsin. Seninle uğraşamam ben!”

Tepesinde dolanan öfke fırtınasının geçmesini bekleyen Muzo, çocuk gibi duvarın dibine sinmiş, başını önüne eğmiş, sıkıntıyla parmaklarını çekiştiriyordu.

“Haklısın Oya,” diye mırıldandı, “ben kafasızın tekiyim! Seni hep üzüyorum.”

Sesi öylesine masum, öylesine dokunaklıydı ki, Oya’yı yumuşatmaya yetmişti. Hatta Oya, bu kadar çok sert çıktığı, birkaç yumurta için ortalığı velveleye verdiği için kendine kızdı. Yine de böyle sert bir çıkışın ardından birden yumuşamanın Muzo’yu yüzsüzleştireceğini düşünerek sert görünüşünü bir süre daha sürdürmeyi denediyse de, Muzo’nun süklüm püklüm duruşuna daha fazla dayanamadı, sesi yumuşadı.

“Bir daha kendinden başkalarını da düşüneceğine söz ver bana.” dedi.

Muzo kafasını kaldırdı, ama hâlâ göz göze gelmekten kaçınıyordu.

“Söz veriyorum Oya,” dedi, “bir daha böyle bir suç işlersem bana istediğini yap. İstersen yanından bile kov.”

“Bu da diğer sözlerine benzemesin!”

“Benzemez. Bu sefer kesin söz.”

“Yumurta görünce unutma ama!”

Muzo ortalığın sakinleştiğini hissediyordu.

“Unutmam. Seni üzeceğime, yumurta yemem daha iyi.”

Oya cebinden çıkarttığı parayı Muzo’ya uzattı, bakkaldan beş yumurta, bir paket yağ, bir paket makarna alıp gelmesini söyledi ve Muzo kapıdan çıkarken arkasından, yolda ona buna takılıp çene yarıştırmamasını, tembihledi.

Muzo, bu sözlerin Oya’nın kendisiyle barıştığı anlamını taşıdığını kavrayacak kadar deneyimliydi. Parayı kaptığı gibi sevinçle fırladı, neşeli bir türkü tutturarak uzaklaştı.

O çıkınca, Oya, pencerenin önündeki sandalyeye çöktü, bakışları mutfağın duvarlarında dolandı. Kireçle badanalanmıştı duvarlar. Kışın yağan yağmurlar ve kar suyu tavandaki çatlaklardan sızmış, is izine benzer çizgiler oluşturmuştu duvarda ve tavanda. Pencerenin önündeki, yemek yedikleri masanın çevresine iki sandalye konulmuştu. Çeşme ve lavabonun da yer aldığı mutfak tezgahının üstünde, duvara çakılı tahta rafta birkaç tabak, biri büyük, diğeri küçük iki tencere, su ve çay bardakları dizilmişti. Mutfak, karşısındaki iki odadan iki metre genişliğindeki bir koridorla ayrılıyordu. Arka oda yatak odasıydı ve burada Oya yatıyordu. Duvar kenarına yerleştirilmiş iki kişilik bir yatak, onun karşısındaki duvarın önüne elbiselerin konulduğu bir dolap neredeyse doldurmuştu içerisini. Diğer köşeye de bir sandık ve üzerine yatak, yorganlar istiflenmiş, böylece küçük oda yükünü almıştı.

Oturma odası olarak kullanılan, sokağa bakan önodada Muzo yatıyordu. Pencerede çiçekli bir perde asılıydı. Kapının kenarındaki duvar kıyısına oldukça eski model ve hantal görünümlü bir çekyat konulmuştu. Bu çekyat hem koltuk işlevi görüyor, hem de Muzo’nun yatağı oluyordu. Karşıdaki duvarın önünde de buna benzer, ama deseni değişik bir başka çekyat yerleştirilmişti. Bu çekyatın dayandğı duvara, İbo’nun düzgünce kesip rendelediği tahtaları birbirine ekleyerek yaptığı kitaplık çakılmıştı. Kitaplığa özenle dizilmiş kitaplar odanın yoksul görünümü içinde gümüş gerdanlık gibi parlıyor ve hemen dikkati çekiyordu. Yoksul evin tek aksesuarı da bu kitaplıktı zaten. Kapının girişindeki duvarın önüne, yere bir döşek atılmış, duvarın kenarına üç yastık sıralanmıştı. Beton zeminin üstüne bir hasır yayılmış, üstüne Anadolu motifli büyük bir kilim serilmişti. Pencerenin altındaki masada, akşam okurken açık kalmış kitap ve kenarında özensizce çiziktirilmiş notların yer aldığı kağıtlar duruyordu.

Sandalyeye sırtını yaslayıp gözlerini yuman, kendini düşüncenin derin sularına bırakan Oya, paldır küldür içeriye dalan Muzo’nun gürültüsüyle irkildi. Muzo bir iki adım atıp durdu, ıkındı sıkındı, “şey... Oya... sana bir şey söyleyeceğim ama, kızma.” dedi.

Ne söyleyeceği aşağı yukarı belliydi. Oya kafasını iki yana salladı, “Hadi söyle.” dedi.

Muzo bir türlü söze giremiyordu, bakışları duvaları taradı.

“şey... Oya...” diye kekeledi, “ben... ben... unuttum.”

Oya, ufff, diye içini çekti.

“Hepsini mi?”

Muzo, elleriyle arkasında gizlediği paketi çıkarttı.

“Yok, hepsini değil. Yumurtaları aldım da...”

“Ötekileri unuttun tabii!”

“Evet, öyle oldu.”

“İki adımlık yere gidinceye kadar üç şeyi aklında tutamadın ha? Ama yumurtaları unutmamışsın!”

Muzo, Oya’nın sözünü kesti.

“Ötekileri söyle, şimdi bir koşuda alıp gelirim.”

Oya istediklerini bir kez daha tekrarladı, Muzo, elini kafasına vurdu ve, “Tüh! Nasıl da unuttum!” diyerek fırladı. Daha birkaç saniye geçmemişti ki yeniden kapıda belirdi.

“Hey, Oya!” diye seslendi, “Belki gene unuturum, en iyisi sen bunları bir kağıda yazıver.”

Bu kez Muzo, eksiksiz ve çabucak geldi. Oya tüpü yaktı, yağı tavada eritti, kıymayı yağda kavurdu, üzerine iki domates ve biraz yeşil biber doğradı, üç yumurtayı kırıp tuz kattı, ateşi kıstı.

Muzo başını, Oya’nın omuzunun üzerinden uzatmış, büyük bir sabırsızlıkla yemeğin pişmesini bekliyor, diliyle dudaklarını yalayıp yutkunurken, ikide bir, “Hadi pişmedi mi?” diye soruyordu.

Yemeğin ardından odaya geçtiler. Karnı şişince keyiflenen Muzo, eliyle karnını ovuşturuyor, “Oh, be! İnsanın karnının doyması ne güzelmiş.” diye söyleniyordu.

Oya masanın başına geçti, dağınık duran notlarını toparlamaya başladı. Muzo çekyata uzanmış, çenesini eline dayamıştı.

“Hey, Oya!” diye seslendi, “Keşke İbo da burada yanımızda olsaydı.”

Oya, masayı toparlamayı sürdürdü.

“Evet, keşke.” dedi.

“Biliyor musun, ben İbo’yu özledim.”

Oya yanıt vermedi. Masanın üzerindeki kitaplardan ikisini kitaplığa yerleştirdi. Muzo, yanıt alamayınca:

“Sen de özledin mi İbo’yu?” diye sordu.

“Evet, özledim tabii.”

“Bak aklıma ne geldi? İbo’yu ziyarete gidelim.”

Oya masanın başına oturdu, kitabı önüne çekti.

“İyi olurdu ama...” konuşmasının devamını getirmedi.

“Aması ne?”

“Aması şu; paramız yok.”

“Ben çalışacağım ya Oya.”

“O parayla burdan karşıya geçip, dönülmez.”

Muzo boynunu büktü.

“Yetmez ha?” dedi.

Oya kitaba döndü. Muzo sesini kesti. Ancak bu sessizliğin fazla uzun sürmeyeceği belliydi. Önce yattığı yerde doğruldu, bağdaş kurup oturdu, sonra yine uzandı, çok geçmeden yeniden doğruldu, bir öyle, bir böyle can sıkıntısıyla kıvrandı durdu. Birkaç kez belli aralıklarla, sırf Oya’nın dikkatini çekmek için yüksek sesle ofladı pufladı, arkasından o an uydurduğu bir türkü mırıldandı, tüm çabasına karşın yine de Oya’nın dikkatini çekemeyince artık dayanamadı.

“Hey, Oya!” diye seslendi ve Oya’nın kafasını kaldırdığını gördüğü gibi, yattığı yerden fırlayıp masanın yanındaki boş sandalyeye oturdu.

“Hani bizim eve gelen kızlar var ya.”

“Hangi kızlar?”

“Hani işçi kızlar. Aşağıda fabrikada çalışanlar.”

“Bu mahallede fabrikada çalışan pek çok kız var ve ben çoğuyla tanışırım.”

Muzo kafasını iki yana salladı.

“Doğru ya,” dedi, “işçi kızların çoğu seni tanır. Benim dediklerim kardeşler. Biri uzun, biri kısa saçlı. Geçen akşam sen onlara kitap vermiştin.”

Oya, kaşlarını kaldırıp, Muzo’nun suratını inceledi, dudaklarının kıyısında hafif gülümseme çizgileri belirdi.

“Eee, uzatıp durma. şunları isimleriyle söyle.”

Muzo sıkıntıyla kafasını kaşıdı.

“İsimlerini hatırlayamadım,” dedi.

Oya, hadi oradan dercesine kafasını iki yana salladı.

“Hadi oyun oynama.”

Muzo mahcup mahcup önüne baktı.

“Serpil ile Semra” diye mırıldandı.

“Eee, ne olmuş onlara?”

Muzo’nun yanakları kızardı, sesi titredi, başını öne eğdi.

“Serpil, bana dedi ki; benim sevgilim olur musun?”

Oya gülmeye başladı.

“Eee, sen ne dedin? Kabul ettin mi?”

“Ona kızdım, biraz kötü şeyler söyledim.”

Oya gülmeyi kesti, suratı ciddileşti.

“Küfür mü ettin yoksa? Neden? Ben, sana kimseye küfür etmemen gerektiğini kaç defa söylemiştim.”

“Öyle konuşunca, dayanamadım.”

“Sevdikleri için sana takılan herkese küfür edersen, sonunda tek bir sevenin kalmaz. Bundan sonra kimseye küfür etme, kötü bir şey söyleme. Eğer çok kızarsan oradan uzaklaş.”

Muzo kafasını salladı.

“Peki, öyle yaparım.”

İkisi de sustular. Odanın havası ağırlaşmış, ısısı artmıştı. Muzo perdeyi çekip pencereyi açtı. Pencerenin açılmasıyla birlikte içeriye kır çiçeklerinin hoş kokusuyla sarmaş dolaş ılık bahar havası doldu. Oya dirseklerini pencereye dayadı, gökyüzünü seyre daldı. Muzo hemen onu taklit etti. Denizden kopup gelen yosun kokulu yumuşacık rüzgar, ikisinin de yanaklarına minik öpücükler kondurdu. İnsana huzur veren bir geceydi. İrili ufaklı milyonlarca yıldız gökyüzünden umut dağıtıyor, ay kocaman gövdesiyle altın bir top gibi ışıldıyordu. Evlerin ilerisindeki çayırda, şaşkın bir tarlakuşu neşeli bir melodi tutturmuştu. Gecekonduların soluk ışıkları perde aralarından sızıp ince çizgiler halinde sokağa uzanıyordu. Arka sokaklardan birinde birkaç köpek karşılıklı havladı. Bir süre sonra sesleri yavaş yavaş kesildi. Sokaklar sessizliğe büründü.

“Ne güzel bir gece,” diye söylendi Oya, “İnsanın içini bir hoş ediyor.”

Muzo, “Evet, çok güzel bir gece,” diye atıldı, “hadi çıkıp dolaşalım.”

Oya hemen yanıt vermedi, bir süre bekledi. Gözlerini gökyüzündeki muhteşem tablodan ayırmadan;

“Vakit geç oldu,” dedi, “başka bir akşam gezeriz.”

Muzo ısrar etti.

“Geç olsun, ne fark eder?”

Oya kafasını yavaşça içeriye çekti.

“Hem geç oldu, hem de bu kitabı bu akşam bitirmeliyim.”

Muzo masanın üstüne konan sineğe bir yumruk indirdi. Sinek daha atik davranıp Muzo’nun elinin altından uçtu.

Muzo, “Keşke çıksaydık,” dedi ve kaçan sineğin peşinden kalktı, duvara konan sineğe bir yumruk daha indirdi; bu kez sineği öldürmeyi başarmıştı. Yeniden sandalyeye oturdu. Bir süre konuşmadan Oya’nın kitap okumasını seyretti, ancak fazla uzun sürmedi.

“Sen de amma çok kitap okuyorsun!” diyerek sessizliği bir kez daha bozdu. “Kafan bu kadar çok şeyi nasıl alıyor şaşırıyorum! Halbuki ben iki sene okula gittim, okuma yazma bile öğrenemedim.”

Muzo bir süre yanıt bekledi. Oya kitaba dalmıştı. Bu kez Muzo daha yüksek sesle, “Hey Oya!” diye yeniden konuştu. “Benim okuma yazma bilmediğimi biliyorsun değil mi?”

Muzo’nun kendisini rahat bırakmayacağını anlayan Oya sıkıntıyla iç geçirdi.

“Ben senin çocukluğunu biliyorum Muzo,” dedi, “bu konuyu da en az yüz kere konuşmuşuzdur.”

Öteki bu sözlere hiç aldırmadı.

“İşte bu yüzden de kitap okuyamıyorum. Keşke kitapları resimli yapsalardı. O zaman hiç değilse resimlerine bakardım. Sen ne dersin Oya? Resimli olsalar daha iyi olmaz mı?”

“Resimli kitaplar da var. Yine de okuma bilmek gerekli. Çünkü resim her şeyi öğretmeye yetmez.”

“Keşke okuma yazma bilseydim, ama ne yapayım benim suçum değil, kafam almadı.”

Muzo kederli kederli kafasını salladı. Oya kitaba eğildi. Muzo kafasını dışarıya uzatıp çevreyi gözledi. Gökyüzündeki yıldızları saymaya giriştiyse de, sadece ona kadar saymayı bildiğinden daha ilerisine geçemedi.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Sabah her zamanki gibi önce Oya uyandı, yumurtaları kaynattı, çayı demledi, ardından Muzo’yu uyandırdı. Kahvaltı için masaya oturduklarında Muzo büyük bir iştahla saldırdı önündeki ekmekle yumurtaya. Koca bir ekmek parçasını ağzına tıktı, yumurtanın neredeyse yarısını bir ısırışta koparttı, içine beş kesme şeker atıp karıştırdığı çayını höpürdeterek yudumladı. Ağzındaki parçaları aceleyle çiğneyip yuttu. Boşalan ağzını yeni bir ekmek parçasıyla doldurdu, yumurtanın kalan parçası da kaşla göz arasında mideye indi. Kendi yumurtası bitince gözleri Oya’nın önündeki yumurtaya dikildi.

Muzo, çayından yudumluyor, gözleri tam karışısında duran yumurtadan ayrılmıyordu. Yumurtaya, hep yanı başında duran ama, bir türlü kavuşulamayan sevgiliye bakar gibi büyük bir hasretle bakıyordu.

Boşalan bardaklara çay dolduran Oya, onun aklından geçenleri çoktan okumuştu. Yumurtayı eline aldı, ağzına doğru götürdü. Muzo, Oya’nın yumurta olan elinin hareketlerini, tıpkı uzay cismini teleskopla izleyen astronom dikkatiyle, gözünü kırpmadan, nefesini tutarak takip ediyordu.

Oya’nın dudaklarının kenarında hafif bir gülümseme belirdi, yüzünde, ana şefkatini andıran çizgiler dalgalandı, ağzına doğru götürdüğü yumurtayı Muzo’ya uzattı.

“Bunu da sen ye,” dedi.

Muzo işin böyle sonuçlanacağını bilmesine rağmen, beklenmedik bir şeyle karşılaşmış da hazırlıksızmış pozları takındı, elini uzatıp, geri çekti, ama hemen yeniden uzattı. İçinden yükselen bir ses, hayır onu alamam, ben kendi payıma düşeni yedim, o senindir, demesi gerektiğini söylerken, daha güçlü ve üst perdeden bir ses ise, sana yapılan ikramı reddetmek kibarlığa sığmaz, hele Oya gibi bir can dostuna bu yapılmaz. Onu üzmeye hakkın yok. Yumurtayı al ve ye, diyordu. Bu ses daha sevimli ve mantıklıydı doğrusu. Ve yumurtayı aldı, yangından mal kaçırır gibi telaşla ağzına tıktı.

Kahvaltıyı bitirince sokağa çıktılar. Sabahın erken saati olmasına rağmen sokaklar çoktan hareketlenmişti. Uykularını alamamış şiş gözlü, asık suratlı işçiler yollara dökülmüşlerdi. Daha okul yaşlarında, ince kemikli, minik omuzlu işçi çocuklar, beş dakikacık fazla uyuyabilmek için son dakikada yataktan fırladıklarından saçlarını taramaya bile fırsat bulamadan, annelerinin ellerine tutuşturduğu yağlı ekmeği iştahsızca dişleyerek, işçi abilerinin, ablalarının arasına karışmışlardı.

Güneş yavaş yavaş yükseliyor, kızarmaya yüz tutan parlak uçlu mızraklarını bileyliyor, günün sıcak geçeceğini haber veriyordu.

Yanında Muzo ile yürüyen Oya, çırak çocukların saçlarını okşuyor, işçilerle selamlaşıyor, bazılarıyla ayaküstü çabuk çabuk bir şeyler konuşuyordu. Muzo, yuvarlak tombul bedeniyle, lastik bir top gibi zıplaya zıplaya, Oya’nın peşinde dolanıyordu.

Yan sokaklardan birinden, zayıflıktan karnı içine çekilmiş, kaburgaları dışa fırlamış, parlaklığı gitmiş sarı tüyleri sırtına yapışmış bir köpek çıktı, sarsak adımlarla peşlerine takıldı. Muzo durduğunda köpek de duruyor, bayat akciğeri andıran pörsük dilini sarkıtıp hırlıyordu. Muzo birkaç kez, “Hoşt!”, diyerek kovalamaya çalıştıysa da köpek aldırmadı. Sonunda Muzo yerden aldığı taşı fırlattı. Taş yerde sekip hayvanın ayaklarından birine değdi. Köpek olduğu yerde durdu, boynunu ileriye doğru uzatıp hırladı, sonra arka arkaya iki kez havlayarak uzaklaştı. Muzo, uzaklaşan köpeğin ardından gururla gülümsedi, kabadayılara has bir tavırla kollarını iki yana geniş açılarla sallaya sallaya, Oya’nın peşinden koşturdu.

Az ileride akşam Muzo’yu kızdıran iki kızkardeşle karşılaştılar. Kızların varlığı Muzo’yu rahatsız etmiş, az önce gülümseyen yüzü gerilmişti. Serpil, Muzo’ya muzip muzip gülümseyerek yaklaştı, hatırını sordu. Muzo kafasını ters yöne çevirip, soruyu duymamazlıktan geldi. Zaten o ara kızlar, Oya ile konuşmaya daldıklarından, Muzo’nun yanıt verip vermediğiyle ilgilenmediler.

Durak her zamanki gibi kalabalıktı. Fabrika servislerini bekleyen işçiler bir tarafa toplanmışlardı. Hemen yan tarafa minibüsler sıralanmışlar, birbiri ardına dolup gidiyorlardı. Oya ile Muzo, minibüse bindiler. Tam o sırada birden ortaya çıkıveren dört genç ellerindeki bildirileri, işçilere ve durakta bekleyenlere dağıtmaya başladılar. Gençlerden uzun boylu olanı ise, işçileri birlik olmaya, zorba ve zalim düzenin yasalarına boyun eğmemeye çağıran bir konuşma yapmaya koyuldu.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Oya küçük bir konfeksiyon atölyesinde çalışıyordu. Yirmi bir işçiydiler ve bir tek makine bakım ustasının dışında tüm çalışanlar genç kadınlardı. Oya benimseyememişti burayı. Onun gönlünde büyük bir fabrikada çalışmak yatıyordu. Cezaevinden çıktıktan sonra pek çok fabrikaya başvurmuş, ama sabıkasından dolayı kabul edilmemişti. Bu yüzden küçük atölyelerde çalışmak zorunda kalmıştı.

Patron, karısıyla birlikte yönetiyordu atölyeyi. Adam her zaman suratında birkaç günlük sakalla dolaşan, ütüsüz pantolanları göbeğinden aşağı kayan, dağınık biriydi. Çoğunlukla akşamdan kalma olur, atölyenin girişindeki yazıhanede başı koltuğa kaykılıp kestirirdi. Atölyeyi asıl yöneten karısıydı; Tombul, patatesi andıran, kırk yaşını aşkın bir kadındı. İnsanın tüylerini diken diken eden yağsız kalmış kapı gıcırtısına benzeyen sesi, gün boyu atölyede çınlar dururdu. Oya’yı uzaktan kuşkuyla izler, onun diğer işçi kızlarla konuşmasına fırsat vermemek için gözden kaçırmamaya çalışırdı.

Birgün Oya’yı yazıhaneye çağırmış, biraz önce birkaç sivil polisin gelip, onunla ilgili bilgiler sorduğunu söylemişti. Kadının, polisin sorularından ürktüğü ve hafiften paniklediği belliydi. Ama şimdilik işe devam etmesine ses çıkarmayacaktı. Geçmiş onu ilgilendirmezdi, onu burada Oya’nın çalışması, işini iyi yapıp yapmaması ilgilendiriyordu. Ama elbette Oya’da ayağını denk almalı, diğer işçi kızları kışkırtmaya kalkmamalıydı.

Kadın konuşurken, kocası bir kenarda onu dinlemiş, bu arada arka arkaya iki sigara içmiş, karısı konuşmasını bitirdiğinde, yine akşam içkiyi fazla kaçırmasından dolayı kanlanmış şiş gözlerini ovuşturmuş ve şöyle demişti: “Bu polislerin hiç işleri güçleri yok besbelli. Orada memleketin altı üstüne getirilip, meclistekiler her yanı ha bire soyup yağmalarken, bunlar, burada namusuyla çalışanların peşinde dolanıyorlar.”

Kocasının bu sözlerine kadın sert tepki göstermiş, acaba duyuldu mu diyerek ürkek gözlerle kapının dışını taramış ve kocasına, boş boş gevezelik edeceğine işin bir ucundan tutmasını söylemişti. Bunun üzerine her zaman olduğu gibi karı koca arasında giderek sertleşen bir ağız dalaşı başlamış, Oya yazıhaneden çıkarken, kadın masanın üzerinde duran sigara paketini kaptığı gibi adamın kafasına indirmiş ve kocasının toparlanıp arkasından kültabağını fırlatmasına meydan vermeden tombul bedenini yazıhaneden dışarı atmıştı. Oya makinelerin arasına giderken, adamın kurt ulumasını andıran küfürleri duyuluyordu.

Bir başka gün, atölyedeki işçiler maaşlarının yetmediğini ileri sürerek işi durdurmuşlardı. İşlerin en sıkışık zamanıydı ve atölyede mutlaka zamanında yetiştirilmesi gereken işler vardı. Değil birkaç gün, bir iki saat bile işin durmasına tahammülü yoktu patronun. Zaten işçiler de bunu bildikleri için iş durdurma zamanını bilinçli seçmişlerdi.

Kadın, işin durdurulduğunu duyar duymaz, tombul suratı öfkeden kan kırmızısı kesilmiş bir halde atölyeden içeri daldı, makinelerin ortasında, ayağına ateş düşmüş gibi tepinmeye başladı. Cırtlak sesi atölyenin duvarlarında çınlıyordu. Ardından kocası geldi, işçilere ne istediklerini sordu. İşçi kızlardan birisi istekleri sıraladı. Diğerleri onu desteklediler. Kadın öfkesine hakim olamayarak, üstüne yürüdüğü kızın yakasını tutup silkelemeye başladı.

İşçi kız on yedi yaşlarında, çelimsiz, zayıf bir şeydi ve patronun tombul elleri arasında kaybolmuştu. Diğer işçiler hemen arkadaşlarının yardımına koştular, kızı kurtarıp hep birlikte kadının üstüne yürüdüler. Kadın böyle bir davranışı hiç beklemiyor olmalıydı ki, müthiş şaşırdı, gözleri büyüdü, kekelemeye başladı. Karısının içine düştüğü durumu farkeden kocası araya girip kadını yazıhaneye götürdü. Patron karı koca, biraz sonra Oya’yı çağırdılar. Kadın hâlâ olayın etkisinden kurtulamamıştı. Sigarayı tutan parmakları, rüzgara tutulmuş başak sapları gibi titriyordu. Oya’ya bu işi kışkırtanın o olup olmadığını sordular. Oya kendisinin kışkırtan olmadığını, işçilerin hep birlikte karar verdiklerini söyledi. O zaman, Oya’ya diğer işçilerle birlikte olup olmadığını sordular. Oya, birlikte olduğunu, çünkü aldığı paranın kendisine de yetmediğini söyledi. İşçilerin ne kadar ücret artışı istediğini sordular. Oya, bunu işçilere sormaları gerektiğini söyledi. Bunun üzerine patron karı koca, işçilerin gönderdiği üç kişilik bir temsilciyle uzun uzun pazarlık yaptı ve bir miktar ücret artışını kabul etmek zorunda kaldı.

O günden sonra kadının bakışları Oya’nın üstünde daha fazla yoğunlaştı. İşçilerin ağzını aradı, onları kışkırtanın Oya olup olmadığını öğrenmeye çalıştı, ama bu konuda kimsenin ağzından bir şey alamadı. Ona kalsa Oya’yı işten çıkartırdı, ama atölyenin en iyi makinecisi oydu ve çalışmasına da kendi dahil kimse bir şey söyleyemezdi. Bir sefer kocasıyla bu konu hakkında konuşmaya kalktığında, adam, sen kızın çalışmasına bak, diyerek konuyu kapatmıştı.

Birgün kadın atölyede gözükmeyince herkes gibi, Oya da meraklanmış, adama sormuş, adam umursamaz biçimde, cehennemin dibine kadar yolu var, demişti. Birkaç saat sonra kadın haber göndermiş, Oya’yı üst kata, oturdukları eve çağırmış, Oya odaya girip, yatakta yatan kadının morarmış gözünü, sargılar içindeki kolunu görünce vaziyeti anlamış ve kadına acımıştı. Kadın tam üç saat boyunca Oya’ya dertlerini, bu sarhoş adamın elinden neler çektiğini anlatmış ve anlatırken sık sık gözyaşı dökmüştü. Oya, çenesi ağrıdığı için katı gıdalar çiğneyemeyen kadına çorba pişirip, içirmişti. O günden sonra kadın sık sık Oya ile konuşuyor, dertlerini paylaşıyordu. Sivil polislerin ara ara geldiklerini ve ona neler sorduklarını Oya’ya anlatıyordu.

Atölyeden içeri girdiklerinde, kızlar hep bir ağızdan, “Oooo! Muzo gelmiş!” diye bağırdılar. Kimisi Muzo’nun elini sıktı, kimisi uzaktan selam gönderdi. Evden kahvaltı yapamadan çıkan birkaç işçi kız, yolda aldıkları poğaçaları açmışlardı önlerine. Poğaça sahipleri Muzo’yu davet ettiler. O an nedense bayanlara karşı içinde duyduğu kötü duyguların söndüğünü, iyi duyguların kaynadığını fark etti Muzo. Duygularındaki bu ani değişikliğin poğaçalardan mı yoksa bayanların şefkatli yaklaşımlarından mı kayaklandığının hiçbir önemi yoktu, bu yüzden biraz naz etmeye kalktıysa da, uzatmadı. Kendisini davet etme nezaketi gösteren bu bayanları reddetmek gibi bir kabalıkta bulunamazdı doğrusu. Aslında kahvaltı yapmıştı, karnı toktu, ancak sırf kızları kırmamak için birkaç lokma alabilirdi.

Dört işçi kız, her biri ikişer poğaçayı masanın üzerine koymuşlardı. Muzo karnı tok olduğu için sadece bir lokma hatır için tadacaktı. Poğaçaların yanına bu niyetle gitti, ama sonunda dört kızın birer poğaçasını mideye indirince, kızlardan biri:

“İyi ki karnın tokmuş Muzo,” dedi, “bir de aç olsan, bizi de yiyecekmişsin!”

Çok geçmeden bir karış sakalı ve şiş gözleriyle patron girdi içeriye. Ardından kadının kafası göründü, bakışlarıyla içeriyi taradı, işçilerin aralarında konuştuklarını görünce, kapı gıcırtısını andıran sesi çın çın çınlamaya başladı. Muzo’ya, kızları lafa tutmamasını söyledi. Muzo, atölyenin kapısına yakın yere üst üste yığılmış içleri dolu, ağızları bağlanmış çuvalların üstüne oturup etrafı seyre daldı. Biraz sonra adamın sesi duyuldu, Muzo’yu yanına, yazıhaneye çağırıyordu.

Muzo yazıhanede adamın karşısındaki koltuğa oturdu. Patron, yükü taşıyacak aracın biraz sonra geleceğini, o zamana kadar burada oturabileceğini söyledi ve:

“Aşağıda rahat durmazsın sen. Orayı burayı karıştırırken hem kızları meşgul edersin, hem de makinelerin bir yerlerine bir şey sokup bozarsın.” diye ekledi.

Muzo hemen itiraz etti.

“Ben hiçbir şeyi karıştırmam patron,” dedi kararlı bir şekilde, “kimseyi de meşgul etmem.”

Patron, sen bunları benim külahıma anlat dercesine elini salladı.

“Ulan Muzo, ben seni bilmeyen adam mıyım, bana maval okuyorsun. Daha geçen gelişte makinelerden birinin motoruna tel sokup bozmadın mı?”

Muzo yine itiraz etti.

“Yok patron,” dedi, “o iş öyle olmadı.”

“Ya nasıl oldu?”

“O makinenin motoru sallanıyordu. Ben sadece teli sokup, makineyi sağlamlaştırmak istemiştim.”

“Peki sağlamlaştı mı?”

“Tam sağlamlaşacaktı ki, motordan dumanlar yükseldi, bir süre sonra da motor durdu. Eğer duman çıkmasaydı iş tamamdı.”

Patron bıyık altından güldü.

“Ey kafasız Muzo! Teli sokunca motor sıkıştı ve dumanlar çıktı.”

Muzo, patronun sözünü kesti.

“Sen yanlış biliyorsun patron,” dedi kararlı bir sesle, “duman o yüzden çıkmadı.”

“Ya neden çıktı?”

“Motorun içine sigara atmışlardır da o yüzden.”

Öğlene doğru kapalı kasa kamyonet araba geldi. Araba kumaş yüklüydü. Muzo iri kumaş toplarını şoförün yardımıyla sırtına yükleyip atölyeye taşıdı. Kumaşları boşalttıktan sonra, bu kez atölyede hazırlanmış malları kamyonetin kasasına yükledi. Kamyonetin kasası dolmuş, ama geride yüklenmesi gereken mallar kalmıştı. Kamyonet bir kez daha gelmek üzere uzaklaştığında, Muzo ter içindeydi ve renk renk iplik parçacıkları, terleyen kafasına, yüzüne ve ensesine yapışmıştı. Muzo’nun o halini gören patronu gülme tuttu. Muzo’nun kirpi dikeni gibi saçlarının arasına yapışan rengarenk iplik parçacıklarını işaret ederek:

“şimdi tam Punkçulara benzedin Muzo!” diyerek gülmeyi sürdürdü ve, “Keşke bir fotoğraf makinesi olsaydı da senin resmini çekseydim,” diye ekledi.

Muzo, patronun bürosunun duvarındaki aynada yüzüne uzun uzun baktı, kendinde öyle gülünecek bir yan görmedi. Üstelik patronun punkçu demekle neyi kastettiğin de anlamamıştı ama patronu böyle uzun uzun güldürdüğü için mutlu olmuş, o da gülmeye başlamıştı. Gülmeleri bitince, patronunun demesiyle gidip kafasını çeşmenin altına soktu, iplik parçacıklarından arındı ve tekrar patronun karşısına oturdu.

Öğlen yemeğinden sonra patron, sigara alması için Muzo’yu sokağın köşesindeki bakkala gönderdi. Muzo gideli neredeseyse yirmi dakika olmuştu ve hâlâ görünürlerde yoktu. Patron biraz daha bekledi, sonra Muzo’yu aramaya çıktı.

Patron, dükkandan içeri girdiğinde, Muzo, bakkalla derin bir sohbete dalmış, bakkalı, dükkanda tavuk yetiştirip sadece yumurta satması için iknaya uğraşıyordu.

“Düşünsene,” diyordu, “bir tavuk alıyorsun, sana her gün yumurta yapıyor. Sen yumurtayı satıyorsun, parayı cebe atıyorsun, ama tavuk ertesi gün yeniden yumurtluyor. Yani satıyorsun satıyorsun, yumurtalar bitmiyor. Ama diyelim ki, şurdaki sigarayı satıyorsun, ama sigara yumurtlayan bir tavuk olmadığı için, sigaralar bitiyor. Gördün mü bak, yumurtadan kârlı bir iş yok.”

Patron, Muzo’yu büroya getirdiğinde, Muzo hâlâ tavuk yumurta ilişkisi üzerine konuşuyor ve bu kez patrona, atölyedeki makineleri satıp, tavuk beslemenin nasıl da akıllıca bir iş olacağı üzerine ateşli bir söylev veriyordu.

Muzo öyle uzun konuştu ki, bir ara patron horlamaya başladı. Muzo birkaç kez patronu, “hişşt! hişşt!” deyip uyandırmaya çalıştıysa da, başarılı olamadı. Patron rahat uyusun diye bürodan çıkıp atölyeye girdi. Bir süre makinelerin arasında dolaştı, işçilerin çalışmalarını izledi, makinelerin seslerini dinledi, hatta bir ikisinin altına eğilerek düzenli çalışıp çalışmadıklarını kontrol etmeye kalkıştı. Bu kontrol sırasında makinenin birinin sesinin düzenli olmadığına, arada teklediğine karar vermiş ve bunun nedenini bulmak için, atölyenin bakım tezgahından bir tornavida, bir çekiç, bir pense ve bir metre uzunluğunda bir tel parçası alarak makinenin başına dönmüştü ki, o sırada kapının önünde kamyonetin motorunun uğultusu duyuldu, birkaç saniye içinde de patronun karısı Muzo’nun tepesine dikildi. Kadın, Muzo’ya ve elindeki aletlere dehşetle bakıyordu. Kadın tam iplerinden boşanmış küheylanlar gibi kükreyerek ileri atılmaya hazırlanıyordu ki, bereket, patron yetişti. Muzo’yu, kadının önünden aldı, kamyonetin yanına götürdü. Muzo, kadının davranışına ve öfkeli bakışlarına bir anlam verememişti. şoför kamyonetin kasasının kapağını açarken, Muzo, patrona doğru eğilip:

“Karını yine kızdırmışsın galiba patron?” dedi.

Patron, Muzo’nun ne demek istediğini anlamamıştı, “Onu nereden çıkardın şimdi?” diye sordu.

Muzo gözünden hiçbir şeyin kaçmayacağını ima eden bir tavırla hafifçe gülümsedi.

“Az önce bana nasıl kötü kötü baktığını görmedin mi?” dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü. “Bana öyle kötü kötü bakmasının nedeni ne olabilir? Belli ki sana kızmış. Yoksa karın beni sever ve kötü kötü bakmaz. Üstelik tam makineyi tamir etmek üzereydim.”

ALTINCI BÖLÜM

Oya ile Muzo, mahalleye dönerken tam iki yerde polis kontrolünden geçtiler. Birincisi, köyün içindeki son durakta; ellerinde otomatik silahlı polisler, durağı çember altına almışlar, araçlardan inen herkesi, kadın erkek ayırmadan arıyor, kimliklerine bakıyor, kadınların çantalarını araştırıyorlardı.

İkinci arama mahallenin girişindeydi. Mahalle girişi kalabalık bir polis grubu tarafından kesilmişti. Her gelen sıkı bir aramadan geçiriliyor, kimlik kontrolü yapılıyor, nerede oturdukları, ne iş yaptıkları, eğer mahallenin dışından biriyse, buraya ne yapmaya geldiği, mahalleden kimi tanıdığı soruluyordu. Polisler tipini beğenmediklerini daha uzun sorguya çekiyor; ellerinde bulunan bir listede o kişinin isminin olup olmadığını, aranıp aranmadığını kontrol ediyorlardı.

Mahalleli sık sık yapılan bu uygulamalara alışmıştı, ama yine de polislerle aralarında zaman zaman tartışmalar yaşanıyordu. Uygulamalara karşı sesini yükseltenler birkaç cop darbesi yiyor ya da gözaltına alınıyordu. Çocuklarının gözaltına alınıp, polis arabasında bekletildiğini duyan kadınlar nefes nefese polislerin yanına koşuyor, çocuklarını geri almak için kıyasıya bir mücadelenin içine giriyorlardı. Çoğunlukla bu mücadeleden kazançlı çıkan kadınlar oluyordu, ama polisleri en çok şaşırtan şey, arabada beklettikleri kişilerin haberinin nasıl olup da bu kadar büyük bir hızla ailelere ulaşması ve birkaç dakika içinde, annelerin, babaların ve onların yakınlarının tepelerine dikilmesiydi.

Hele bir keresinde, okuldan dönen üçü kız, ikisi erkek beş liseli genci, kızlardan ikisinin üzerlerinde kimlik olmadığı için gözaltına almaya kalkışmışlar, diğer üç genç ise arkadaşlarının gözaltına alınmasına karşı çıkıp polislerle ağız dalaşına girmişler, bunun üzerine komiser, onların da gözaltına alınması emrini vermişti. Ama daha çocukların arabaya atılmasının üzerinden beş dakika geçmemişti ki, sayıları neredeyse yirmiyi bulan kadın ve bir o kadar çocuk, polislerin çevresini sarmışlar ve komiserle sıkı bir ağız kavgası başlamıştı.

“Bıktık bu yaptıklarınızdan!” diye bağırıyordu kadının biri. “Çocuklarımızın akşam eve zamanında gelip gelemeyeceğinden emin değiliz artık. Gözlerimiz hep yollarda, kulaklarımız kapıda. Nedir bu? Yeter artık!”

Ağız kavgası büyüyor, bu arada polislerin çevresindeki kalabalık giderek artıyordu. On beş dakika içerisinde orada biriken mahallelinin sayısı neredeyse elli kişiye ulaşmıştı ve kalabalığın öfkesi giderek yükseliyor, uğultu büyüyordu. Kalabalık hep bir ağızdan konuşuyor, kimin ne dediği anlaşılmıyordu, ama komiser ortalığın kızıştığını, çevresindeki kalabalığın gerilen suratlarından okuyabiliyordu. O ara gözü kalabalığın önlerindeki Oya’ya takıldı; bir süre göz göze geldiler. Komiser, Oya’ya, bunlar hep sizin başınızın altından çıkıyor, der gibi dişlerini gıcırdatarak baktı ve kalabalığın daha da arttığını görerek, çocukları serbest bırakmanın en iyi çözüm olduğuna karar verdi.

Oya ile Muzo ikinci kontrol noktasından da geçtiler, mahalleye girdiler.

Muzo, “Polisler neden size kızıyor, neden bir İbo’yu bir seni hapse tıkıyorlar Oya?” diye sordu.

“Başımızı dik tutuyoruz, boyun eğmiyoruz da ondan.” diye cevap verdi Oya.

“İbo yakında hapisten çıkacak, ama sizi yeniden hapse atarlarsa ben yalnız nasıl yaşarım Oya?”

Oya, kolunu Muzo’nun boynuna doladı,

“Merak etme biz yalnız değiliz.” dedi.

Hava kararmaya yüz tutmuştu. Kör Kamil’in kavalının hüzünlü sesi mahallenin üstünde dolanıp ince bir buğu gibi göğe doğru uçuyordu. Muzo kulaklarını sesin geldiği yöne doğru dikti, ellerini sevinçle çırptı, “Kör Kamil’in kavalı!” diyerek o tarafa doğru koşturdu.

Bir süre sonra Kör Kamil soluklanmak için ara verdi, çenesini ellerinin arasına almış, sessizce oturan Muzo’ya döndü, “Sen misin Muzo?” dedi.

“Evet, benim.”

“Bütün gün ortalarda görünmedin bugün. Çöplüktemiydin yoksa?”

Muzo, gururla, “İşteydim. Bütün gün çalıştım,” dedi.

Muzo, sabırsızlanmıştı. Bir an önce kavalın sesini duymak istiyordu.

“Hadi çalsana,” dedi.

Tam o sırada Oya yaklaştı, selam verdi.

İhtiyar, gözlerini iyice kıstı, “Oya?” dedi.

“Evet benim. Sağlığın nasıl?”

Kör Kamil dudaklarını büktü, ellerini iki yana açtı.

“Yalnız bir ihtiyar nasıl olabilir ki?” dedi. “Ölmekle yaşamak arasında gidip geliyorum. Buna yaşamak dersen, yaşamak değil. Ölmek de diyemezsin.”

Oya, İhtiyar’ın yakınına sokuldu.

“Göğsün tıkanıyor mu yine?”

“Havalar kirli ve rutubetli olunca tıkanıyorum. Bazen soluğum iyice kesiliyor. Tam artık öteki tarafa göçüyorum derken, soluklanıyorum. Herhalde öbür taraf çok dolu ki, tanrı bu işten vazgeçiyor.”

“Gel inat etme, doktora götürelim seni. İyice zayıfladın, derin, kemiğe yapıştı. Bak ellerin zangır zangır titriyor.”

İhtiyar kısık gözlerini boşluğa çevirdi.

“Benim işim doktorluktan çıktı artık. şu vefalı kavalımı fazladan kaç akşam üflersem kârdır benim için.” İhtiyar göğsünün derinliklerinden hırıltılar çıkartarak soluklandı. “Neyse lafı fazla uzattık, kavalı çalmaya başlamalıyım. Kavalın sesini duymazlarsa çoluk çocuk merak eder,” diye ekledi.

Ev kalabalık akşamlardan birini yaşıyordu. Önce Seyit ve Mustafa adlarında, aşağıdaki fabrikada çalışan iki işçi geldi. Seyit, Oya’nın ve İbo’nun çok sevdiği, görüşlerine önem verdiği işçilerden biriydi. Az konuşur, konuştuğunda da genellikle mantıklı şeyler söyler ve ikna edici olurdu. Karşısında on beş yaşında biri de konuşsa, büyük bir dikkat ve ciddiyetle dinler, anlamaya çalışırdı. Yaşı kırkı geçmişti, ama kömür karası saçlarında tek bir ak tel yoktu daha. Saçları gibi kapkara pos bıyıkları, kalın etli dudaklarının üstünde yüzüne ciddi bir hava katıyordu. Odadaki diğer misafir Mustafa da aynı fabrikanın işçisiydi. Seyit’ten en azından on beş yaş küçüktü. Yuvalarında fır dönen gözleri ışıldıyor, Seyit’i hayranlıkla karışık büyük bir dikkatle dinliyordu.

“Fabrikada işler ağırlaşıyor,” diye konuşuyordu Seyit, “patron her gün daha çok iş istiyor. şeflerin her biri birer atmaca gibi işçilerin tepesinde dolanıyor ve nefes aldırtmıyor. Üzerimizdeki baskılar o hale geldi ki, işçiler işten atılma korkusundan hasta oldukları halde doktora gitmeye çekiniyor. İşçilerin sinirleri gergin, her biri gerili yay gibi. Yüzü gülen bir işçiye rastlamak zor bugünlerde.”

“Evet doğru,” diye destekledi Mustafa, “dün bizim bölümde iki bayan işçi yorgunluktan düşüp bayıldı. Çünkü tam on gündür fazla mesai yapıyoruz. Son iki gündür yükleme var diye tam on sekizer saat çalışmak zorunda bırakıldık.”

“İşçilerin hepsi mesaiye kalıyorlar mı?” diye sordu Oya.

“Kalmak zorundalar,” dedi Mustafa, “bölüm şefi işçileri bir araya topladı ve şöyle dedi: iki gün sonra yükleme var ve mallar hâlâ hazır değil. Yükleme gününe kadar gerekirse eve gitmeyecek, gerekirse uyumayacak, ama malları yetiştireceğiz. Bu yüzden kimse izin istemeye gelmesin, kimse herhangi bir mazeret beyan etmesin. Eğer mesaiye kalmayan olursa, ertesi gün işe gelmesin, çünkü mesaiye kalmayan, işten atılmış demektir. İşte bu kadar!”

“Acele bildiriler yazıp dağıtılmalı,” dedi Oya.

Seyit bu fikri destekledi.

“Evet bu iş hemen yapılmalı. Ayrıca mahalledeki işçilerin evlerini dolaşıp onlarla konuşalım ve gerçekleri anlatalım.”

“Vakit geçirmeden gruplar kuralım, her evi, her işçiyi tek tek dolaşalım,” diye destekledi Oya.

Konuşmalar bazen hararetleniyor, bazen kısa bir sessizlik oluyor, ama çok geçmeden yeniden başlıyordu. Konuşmaların uzaması ve kimsenin kendisiyle ilgilenmemesi Muzo’yu sıkmıştı. Bir iki kez lafa girmeye, kendince komiklik yapmaya çalışmış, ama ilgiyi çekemeyince yeniden oflayıp puflayarak köşesine çekilmişti.

Konuşmaların yeniden alevlendiği sırada kapıda yeni bir misafir belirdi; bir süre odadakileri tek tek gözden geçirdi, sonra içerdekileri selamlayıp duvarın kıyısındaki çekyata yerleşti.

Yeni birinin girmesiyle dikkatler o yöne toplandığından konuşmalar bir süre için kesilmişti. Yeni giren bir süre bekleyip;

“Ne o?” dedi, “Konuşmayı neden kestiniz? Yoksa benim hakkımda mı konuşuyordunuz?”

Oya hafifçe gülümsedi, “Senin hakkında mı konuşuyoruz? Hiç işimiz gücümüz yok da...”

Kısa bir sessizlik oldu. Sessizliği Seyit bozdu.

“Eeee, Yaşar, ne var ne yok? Bayağıdır gözükmüyordun ortalarda, nerelerdeydin?”

Yaşar boşver dercesine kaşını gözünü oynattı.

“Hep aynı,” dedi “kendimizce bir şeyler yapmaya uğraşıyoruz işte.” Konuşmasını kesti, bakışlarını odada sıkıntıyla dolaştırdı. Bacak bacak üstüne atmış, üstteki ayağını sinirli sinirli oynatıyordu. Zayıf, uzun boyluydu. Omuzları tıpkı askıya asılmış elbise gibi yukarı doğru kalkıktı ve kolları dikkat çekecek kadar uzundu. Ön tarafı dökülmeye yüz tutmuş koyu sarı saçları seyrekti. Kartal gagasını andıran burnu ile ince dudaklarının arasındaki ince ve dik bıyıkları zor fark ediliyordu ve sanki oraya bir ilkokul öğrencisi tarafından çiziktirilmişti.

Oya mutfağa gidip ocağa çay koydu ve geri geldi. Fabrika üzerine konuşmalar yeniden başlamıştı. Yaşar sıkıntıyla ayağını oynatmaya devam ediyor, az önce yaktığı sigarasının dumanını derin derin içine çekip tavana doğru üflüyordu. Oya pencereyi açtı, odada biriken dumanlar dışarı doğru hücum etti.

Konuşmanın tam orta yerinde, Yaşar kör testere gibi girdi araya:

“Bunlar hep aynı laflar!” dedi, “Yıllardır hep aynı şeyleri konuşup duruyorsunuz, ortada bir şey yok. Habire laf, laf! Başka bir şey yok! Sizin devriminiz laf devrimi!” Sözleri çok hoşuna gitmişti, kendi kendine güldü.

Yaşar’ın bu çıkışına odadakiler hiç şaşırmamışlardı.

Seyit, Yaşar’ı baştan aşağı süzdü, “Biz laf yapıyoruz, ya sen ne yapıyorsun?” dedi.

Oya, alaycı bir tavırla,

“Yaşar tencere tava satıyor ya!” dedi, “Biz laf devrimcisi, o tencere tava devrimcisi!”

Yaşar bu sözlere bozulmuştu. Hep sinirlendiğinde olduğu gibi kartal gagasını andıran burnunun üstü kızardı, tam orta yerinde birkaç damla ter belirdi.

“O sizin peşinizden koşturduğunuz işçileri de gördük.” dedi.

Seyit, “Ne gördün sen?” dedi, “Bizim yıllardır çalıştığımız fabrikada iki günden fazla duramadın. Sıkıntıya katlanamadın.”

Yaşar, burnunun üzerinde biriken terleri eliyle sildi.

“Sen bunca yıl çalıştın da ne oldu sanki?”

“Ne mi oldu? Çalışmaya mecburum ben. Çalışmasam eve ekmeği nasıl götürürüm?”

“Ben onu bunu bilmem,” diye kestirip attı Yaşar, “fabrika bana göre değil. Ben kimsenin emri altında çalışamam, boyun eğmem. On paralık bir ustabaşı, benim tuvalete bile gitmeme karışıyorsa, bir dakika durmam orada ben.”

Oya, “Senin derdin disiplin,” dedi, “disiplinin olduğu yerde sen yoksun.”

Yaşar küçük bir kahkaha attı.

“Burjuvalar için çalışmak, disiplin ha! Ben özgürlüğüne düşkün bir insanım. Kimsenin kölesi olamam.”

O ana kadar konuşmaları sessizce dinleyen Mustafa söze karıştı.

“Fabrikadan ayrılıp seyyar satıcılığa başlayınca mı kavuştun özgürlüğüne?”

Yaşar ters ters baktı.

“Evet, öyle oldu,” dedi sert bir sesle, “başımda dikilen ne patron var, ne ustabaşı. İstediğim zaman işe çıkıyorum, istediğim zaman yatıyorum. Kendi kendimin efendisiyim.”

“Ne özgürlük ne özgürlük!” dedi Mustafa, “İki gün işe çıkmayınca sigara parası bulamama özgürlüğü! İki kuruşluk malı borca alabilmek, senet yapabilmek için tüccarın karşısında kırk takla atma özgürlüğü, ve müşteriye birkaç kuruşluk mal satabilmek için renkten renge girme özgürlüğü!”

Yaşar’ın burnunun üstündeki ter damlacıkları çoğalmıştı. Uç uca ekleyip yaktığı sigarasından arka arkaya iki duman çekti, hırsla üfledi.

Muzo, iyiden iyiye sıkılmıştı konuşmalardan. En büyük korkusu, Yaşar’ın lafı uzattıkça uzatması ve giderek neredeyse kavgaya dönüştürüp Oya’nın neşesini kaçırtmasıydı. Çünkü her seferinde böyle oluyordu. Ne güzel, bir aya yakın zamandır ortalıkta gözükmüyordu.

Gerçekten de Yaşar, arka arkaya birkaç fabrikaya girmiş, ama her birinden çok kısa bir zaman içinde ayrılmıştı. şimdilerde ufak tefek pazarlamacılık, seyyar satıcılık gibi işlerle uğraşıyordu. İyi para kazandığı zamanlar pek gözükmezdi ortalıkta. Neden ortalıkta gözükmediği ve hâlâ köşeyi dönüp dönmediği yolundaki sorulara:

“Benim öyle bir derdim yok,” der ve eklerdi, “ama şunu unutmamak gerekir ki, burjuvaziyle mücadelede ekonomik olarak da güçlü olmak zorundayız. Ticaret gibi önemli bir alanı burjuvaziye bırakmak aptallıktır. Onları kendi silahlarıyla vurabilmeliyiz.”

Bu konu üzerine uzun uzun konuşur, kendince teoriler üretir ve kazanması durumunda parayı mücadeleye aktaracağını söylemeyi unutmazdı. Gelgelelim şimdiye kadar pek bir faydasının dokunduğu görülmemişti.

Mahallede dolaşmaya başlandığında bilinirdi ki, işleri bozuktu, parasız kalmış demekti. İşte böyle zamanlarda Oya’ya uğrar, onu ve çevresindekileri tartışmaya zorlar, bıktırıncaya kadar uğraşırdı.

Oya bardaklara çay koyup getirmişti ki, odaya üç kişi daha girdi. Yeni gelenlerden ikisi, Muzo’ya takılan abla kardeş iki kız, diğeri de bütün mahallenin Prof lakabıyla çağırdığı üniversite öğrencisi gençti.

Kızların odaya girmesiyle Muzo huzursuzluğa kapıldı ve mutfakta oturmayı geçirdi kafasından, ancak bu davranışının, arkadaş olarak kabul ettiği ve sevdiği Prof’a kabalık olacağını düşündü. Bu yüzden odada kaldı ve yanına oturması için Prof’a sevgiyle yer açtı.

Ensesine kadar dökülen uzun, dalgalı, kestane rengi saçları her zamanki gibi dağınıktı Prof’un. Yüzüne sevimlilik katan ince kavisli burnunun üzerindeki tel çerçeveli yuvarlak gözlükleri, ona entelektüel bir hava veriyordu. Sırtına ve ayağına geçirdiği kot gömlek ve pantalonu temizdi. Çok kitap okuması, felsefeye aşırı derecede düşkünlüğü ve mahalledekilerle bile konuşurken sık sık felsefeden bahsedip antikçağdan örnekler vermeye kalkması, anlattıklarından mahalle halkından kimsenin bir şey anlamaması yüzünden, mahalle halkı ona Prof lakabını takmıştı. Çünkü kimsenin anlayamadığı bu kadar çok şeyi aklında tutmak ve ta antikçağda bilmem kimin hangi mağarada yaşadığını bilmek, ancak bir profesörün becerebileceği bir iş olmalıydı.

Kızlar mutfaktan sandalye alıp masanın çevresine yerleştiler. Muzo kızlara kaçamak bakışlar atıyordu. Abla kardeş kızlardan Serpil, küçük olanıydı. Kısacık kesilmiş saçları onu daha da çocuklaştırmıştı. Oysa yirminci yaş gününü bir ay önce kutlamıştı. Mahalle onu durmadan gülen, etrafa takılan ve her eve rahat rahat girip çıkan birisi olarak tanırdı. Ablası Semra ise, ondan on santim kadar daha uzundu. Kardeşinin tersine çok az konuşan, sessiz biriydi. Sanki konuşma hakkını Serpil’e devretmişti. Gülerken bile ağzını fazla açmaz, ince dudakları yanaklarına doğru yayılırdı, o kadar.

Masanın çevresine yerleştikten sonra Serpil, Yaşar’ı göz ucuyla şöyle bir süzdü.

“Yeniden buralara döndüğüne göre, burjuvaziyi yenilgiye uğratamamışa benziyorsun Yaşar!” dedi. “Sakın ava giderken avlanmış olmayasın!”

Yaşar, Serpil’e ters ters baktı, elindeki çay bardağının kaşığını sinirli sinirli bardağın içinde çevirdi.

“Benimle uğraşmaktan vazgeç,” dedi, “sen kendi işine bak! Herkesin kendine göre bir yaşam felsefesi vardır.”

Felsefe sözcüğü geçince Prof yerinde kıpırdandı, bir şeyler söylemeye hazırlanıyordu ki, Yaşar;

“Aman aman!” dedi. “şimdi felsefe üzerine vaaz vermeye başlama! Senin bildiğin kadar, benim unutmuşluğum var. Senden felsefe dersi alacak değilim.”

Serpil kıkırdıyarak söze karıştı.

“Hadi bize burjuvaziyi ticaret yoluyla nasıl yıkacağının felsefesini yap, Yaşar!”

Yaşar’ın burnunda ter damlacıkları birikiyordu. Eliyle sinirli sinirli burnunun üstünü kaşıdı.

“şimdi sana iyi bir cevap verirdim, ama...” Sözlerinin arkasını getirmedi. Bir süre bir şeyler söyleyecekmiş gibi, odadakilerin suratlarına bakındı, birden ayağa kalktı, “Bu akşam buranın tadı yok,” deyip odadan çıktı.

Yaşar odadan çıktıktan sonra, geride kalanlar fabrikada neler yapacakları üzerine uzun bir konuşmaya daldılar, bir saate yakın durmadan tartıştılar.

Konuşmaların uzaması ve pek anlamadığı şeylerden bahsedilmesi Muzo’nun uykusunu getirmişti. Gözkapakları ağırlaşıyor, arka arkaya esniyordu. Bir ara tam gözkapakları, gözlerinin üstüne düşmüştü ki, kirpiklerinin ucunda bir şeyin sallandığını hissetti, gözkapaklarını araladı. Tam önünde Serpil dikiliyor ve elindeki küçük torbayı sarkaç gibi Muzo’nun burnunun ucunda sallıyordu. Muzo önce pakette ne olduğunu kestiremedi, kafasını geri çekti, şüpheyle Serpil’i süzdü. Sonra yardım ister gibi, Oya’ya ve Prof’a göz attı. Tam odayı terk etmeye hazırlanıyordu ki, Serpil naylon torbanın ağzını açıp, içindeki yumurtaları gösterince tablo bir anda değişti. Muzo’nun büyüyen gözbebeklerinde arka arkaya flaşlar patladı, suratındaki kuşku dolu gerginlik yerini mutluluğun ılık esintilerine terk etti ve kendine uzatılan torbayı aldı.

“Yumurta görünce dayanamazsın,” dedi Serpil, “eminim bana karşı bile iyi duygular gelişmiştir şu an içinde!”

Muzo sırıttı.

“Sabah kaynatıp yeriz.” dedi, Oya’ya.

Semra söze karıştı.

“Onlar zaten kaynamış. İstersen hemen yiyebilirsin.”

Muzo yutkunarak yumurtaları süzdü.

“Hayır,” dedi, “Oya’ya söz verdim, artık bencillik yok. Sabah birlikte yiyeceğiz.”

Prof, gözlerinin önüne düşen saçlarını parmaklarıyla geri attı, elini Muzo’nun omuzuna doladı.

“İşte buna gözlerimle görsem inanamam!” dedi. “Yumurtalar orada duracak, sen burada... ve sen sabaha kadar dayanacaksın ha! Yoksa dünyanın sonu mu geliyor?”

Muzo büyük bir ciddiyet takındı, ses tonunu kararlı bir hava verdi.

“Ama dayanmam gerek Prof,” dedi, “artık bencillik yok. Bencillik bitti.”

Prof gözlüklerinin çerçevesiyle oynadı, yavaşça ayağa kalktı, sanki tragedya oynarmış gibi, kollarını iki yana açtı.

“Duydunuz mu millet? Muzo artık yumurtalarını paylaşacakmış! Artık Muzo için bencillik bitti, bircilik başladı. Ah bilseniz nasıl duygulandım dostlarım! Lütfen bana bir mendil verin, çünkü gözyaşlarıma hakim olamıyorum!”

Muzo, Prof’un hareketlerini büyük bir neşeyle izliyor, elleriyle yüzünü kapatmış katıla katıla gülüyordu. Gülmesi geçince, Prof’un yanına yaklaştı.

“Bircilik nedir Prof?” dedi, “Yoksa gene felsefe mi?”

Bu kez gülme sırası odadakilerdeydi ve Muzo oradakileri güldürdüğü için kendiyle müthiş gururlanmıştı.

Prof, Muzo’nun mahallede sevdiği insanlardan biriydi; onu her zaman kendisine yakın ve dost bulmuştu. Prof’un zaman zaman neşeli, zaman zaman da düşünceli hali ve hiç duymadığı sözcükleri onun ağzından duyması Muzo’yu etkiler, söylediklerinden pek bir şey anlamasa da, dikkatle dinlermiş gibi yapardı. Tüm bu yönlerine karşı yine de tam anlamıyla hayranlık verici bulmazdı Prof’u. Oysa Kör Kamil, Oya ve hele hele İbo, bambaşka kişilerdi ve onlara karşı içinde müthiş bir hayranlık besliyordu.

Kör Kamil müthiş kaval çalardı ve onun gibi kaval çalabilen bir kişi daha asla olamazdı. Oya bilgiliydi, ama biraz ciddiydi. İbo ise hem çok bilgili, hem de çok gırgır biriydi ve Muzo ile durmadan şakalaşırdı. İki ay önce İbo’yu cezaevine ziyarete gittiklerinde bile güldürmüştü Muzo’yu.

“Hey Muzo!” demişti heycanla İbo. “Burada tavuklar üzerine derin bir araştırma yürütüyorum.”

Tavuk sözcüğünü duyunca irkilmişti Muzo. İbo sözlerini şöyle sürdürmüştü; “Sana bir sır vereceğim, ama sadece ikimizin arasında kalacak. Evde tavuk besleyeceğiz ve günde beş tane yumurtlayacaklar! Düşünebiliyor musun Muzo, günde beş yumurta!”

Muzo’nun gözleri büyümüş, sesi heyecandan titremeye başlamıştı.

“Sahi mi İbo?” demişti ağzı bir karış açık. “Günde beş yumurta ha!”

İbo büyük bir ciddiyetle başını sallamıştı.

“Evet aynen öyle. Günde beş yumurta.”

“Peki nasıl olacak bu iş İbo?”

İbo kimsenin duymasını istemezmişçesine sesini kısmıştı.

“Eğer beş tane tavuk alırsak, her gün beş tane yumurtlayabilirler!”

Muzo, İbo’nun espirisini hemen anlayamamış, kendi kendine düşünmüş, İbo’nun ne demek istediğini çözmeye çalışmış, ancak yan tarafta Oya gülmeye başlayınca, meseleyi anlamıştı.

Cezaevine girmezden önce İbo da Prof’u severdi ve Prof, İbo’nun peşinden ayrılmazdı. Belki de, Muzo’nun Prof’u çok sevmesinde bunun da etkisi vardı.

İbo içeri girmeden önce ve ev sık sık kalabalık toplantılara sahne olurken, bu kalabalık toplantılardan birinde, Prof’un yine felsefenin sırları diyerek başladığı konuşmasına, Muzo müdahale etmiş ve, “Hey Prof!” demişti. “Bizim evdeki aynanın sırları döküldü. Dikkat et de, senin felsefenin sırları da dökülmesin!”

Muzo bu sözleri, öylesine kendine güvenen bir havada ve hiç teklemeden söylemişti ki, sözlerini tamamladığında, odadakiler önce şaşırıp birbirleriyle tuhaf tuhaf bakışmışlar, ardından gök gürültüsünü andıran kahkahalar evin duvarlarında çınlamıştı.

Muzo’nun herkesi hayretler içerisinde bırakan sözleri uzun süre mahallede dilden dile dolandı, bu sözleri nasıl olup da akıl ettiği üzerine kafa yoruldu. Hatta bir ara, bu sözleri Muzo’ya birisinin ezberlettiği ihtimali bile gündeme geldiyse de, Muzo’nun öğlen yediği yemeği akşam unuttuğu göz önüne alınarak, bu ihtimal inandırıcı bulunmadı. Ama o günden sonra Prof’u kızdırmak isteyenler, Muzo’nun sözlerini yüksek sesle tekrarlamayı alışkanlık haline getirdiler.

Muzo ise sözcükler berrak bir ırmak suyu gibi kayarak ağzından döküldüğünde, odadakilerin bir süre taş gibi donup kalmasıyla önce korktu, acaba yine bir pot mu kırdım diye neredeyse sözlerinden pişmanlık duymaya hazırlanırken, art arda kahkahaların patlamasıyla önce şaşırdı, sonra da odadakilerin yağdırdığı tebriklerle, kendisiyle büyük bir gurur duydu.

Ertesi gün İbo bile dayanamayıp o sözleri nasıl akıl ettiğini sordu. Muzo bilgiç bilgiç gülümsedi, boynunu kuğu boynu gibi havaya dikip:

“Ara sıra benim de kafam çalışıyor İbo,” dedi, “sen benim böyle göründüğüme bakma.”

YEDİNCİ BÖLÜM

İçinde üç kaynamış yumurta bulunan torbayı sımsıkı kavrayan Muzo, Serpil ile Semra evden ayrılırken, ellerini şimdiye kadar hiç yapmadığı biçimde büyük bir samimiyetle sıktı. Hatta samimiyeti öyle bir boyuta vardırdı ki, o güne kadar annesi ve Oya dışında karşı cinsten pek başka birisine göstermediği yakınlıkla büyük bir jest yaparak, kızlara evlerine kadar refakat etme önerisi sundu.

Elbette inceliğin de bir sınırı vardı Muzo için ve kızların birkaç adım önlerinden yürüyordu. Lastik top gibi zıplaya zıplaya yürüyen Muzo’ya yetişebilmek için neredeyse koşturmak zorunda kalan kızlar, birkaç kez onu uyarmak zorunda kaldılar. Ama Muzo, sanki hızlı yürümek bir marifetmiş gibi, kafasını bile çevirmeden:

“Ben hep hızlı yürürüm,” dedi.

Bir ara Serpil, Muzo’ya yetişip, “Ben senin neden hızlı yürüdüğünü biliyorum,” dedi, “bir an önce eve dönüp yumurtaları midene indirmek için sabırsızlanıyorsun.”

O ana kadar hızlı yürüyen Muzo birden yavaşladı, yanında yürüyen Serpil’e:

“Yumurtaları kesinlikle Oya’dan habersiz yemeyeceğim,” dedi, “bu sefer sözümde duracağım. Artık Oya’yı kızdırmak yok.”

Kızlar Muzo’yu ortalarına almışlardı.

Serpil, “Oya’yı çok mu kızdırıyorsun?” diye sordu.

“Ara sıra kızdırıyorum, ama Oya beni sevdiği için affediyor.”

Kızların dibine kadar sokulmasından sıkılan Muzo, adımlarını yeniden hızlandırdı, kafasını öne eğip ellerini arkaya bağladı, hızlı yürümesini sürdürdü.

Kızları evlerine bırakıp geri döndü. Mahalle sessizlik örtüsünün altına giriyor, lambaları birer birer sönüp karanlığa gömülen evler iskeletlere dönüşüyordu. Çukurlu tümsekli, şekilsiz, toprak zeminli sokakların köşe başlarındaki elektrik direklerinin ucunda sallanan ampullerin bezgin ışıkları, bayat balık gözleri gibi soluktu. İlerdeki evlerden birinden, büyük ihtimalle bir içki masasının kıyıcığındaki teypten yükselen, bir şarkıcı kadının yürek parçalayıcı hıçkırıklı sesi, gecenin karanlık duvarına çarparak tuz buz oluyor, evlerin çatılarına serpiliyordu.

Muzo elleri arkada bağlı, kafası, toprağı eşeleyen domuz gibi önde yürürken, hemen birkaç metre ileriden birbiri ardına çığlıklar atarak sokağa fırlayan iki kedi, yüreğini hoplattı. Sokak boyunca yaygaralarını sürdürüp zikzaklar çizerek koşturan kedilerin arkasından esaslı bir küfür savurmuştu ki, yan taraftaki evlerden birinin penceresi aralandı, meraklı bir erkek kafası sokağa uzandı,

“Ne oluyor orda lan?” diye bağırdı.

Adamın sesi öfkeliydi, ama Muzo pek etkilenmedi, kısaca kedilerin yaygara yaptıklarını söyledi.

Adamın sesi yumuşadı, “Gecenin bu saatinde ne arıyorsun sokakta Muzo?” dedi. “Yoksa yolunu mu kaybettin?”

Muzo konuşmayı uzatmaya niyetli değildi. “Akşam yürüyüşü yapıyorum,” dedi ve yürüdü.

Muzo, diğer bir sokağa girdi. Elindeki yumurtaların verdiği keyifle bir türkü tutturmuştu. Her zaman olduğu gibi, türkülerin sadece ilk sözlerini aklında tutabildiğinden , gerisini o an aklına geldiği gibi uyduruyordu.

Sevdiğim kız gelin olmuş.

Adam ise deli olmuş.

Bir köpek kedileri kovalamış.

Kediler kaçıp kurtulmuş.

Türkü büyük bir keyif veriyor, sesi farkında olmadan yükseliyordu. Evin kapısına vardığında, artık sesi sokakta çınlıyordu. Oya pencereden kafasını uzatıp Muzo’yu sesini kesmesi için uyardı. Muzo sustu ve eve girdi.

Prof’un dışındaki misafirler gitmişti. Muzo bir süre onların yanında oturdu. Oya ile Prof, yine derin bir konuşmaya dalmışlardı. Muzo’nun aklı fikri yumurtalardaydı. Bu yüzden çok kalamadı odada. Mutfağa geçti, masanın üstüne dizdiği yumurtaları büyük bir hayranlıkla seyretmeye koyuldu. Yumurtaları tek tek avucunda okşadı, yanaklarına sürdü, burnuna dayayıp, tıpkı çiçek koklar gibi kokladı. Tüm bunları yaparken durmadan yutkundu, midesinde garip bir şeylerin kımıldadığını, karnının guruldadığını hissetti. Sanki midesinin ağzındaki musluk bozulmuş, tıp tıp su damlatıyordu. Oya şimdi gelir ve kendisini yumurtaların karşısında ibadet eder gibi görür de kızar diye mutfaktan çıktığında, midesi, birbiri ardına çakan kramplarla kasılıyordu.

Odaya geri döndüğünde, Oya ile Prof hâlâ konuşuyorlardı. Muzo konuşmayı bölerek,

“Hey Oya!” diye seslendi. “Düşündüm ki biz de tavuk alsak.”

Oya, konuşmanın ortasına damdan düşer gibi giren Muzo’ya göz ucuyla baktı, yanıt vermedi. Tam Prof’la konuşmasına yeniden başlamak üzereydi ki, Muzo,

“Ne dersin Oya?” diyerek, onu yanıt vermeye zorladı. “Eğer bir sürü tavuk alırsak her gün bedavadan yumurta yeriz.”

Oya konuşmayı sürdürmenin olanaksızlığını fark etmişti. Muzo’nun elinden kurtuluş yoktu besbelli. Bakışlarını isteksizce tam karşısında dikilen Muzo’ya çevirdi.

“Tavukları nereye koyacağız?”

Muzo, Oya’nın soru biçiminden umutlanmıştı.

“Kümes yaparız.”

“Nereye?”

Muzo biraz düşündü.

“Mutfağı boşaltır, kümes yaparız.”

Söze Prof da karıştı.

“Sen de tavuklarla yatar kalkarsın!”

Oya, masanın üzerindeki bardakları çay tepsisinin üzerine yerleştirdi.

“Demek mutfağı kümes yapacaksın! Peki nerede yemek pişireceğiz?”

“Bu odada pişiririz. Zaten bu oda bize büyük.”

“Buranın nesi büyük? Üç dört misafir gelince oturmaya yer kalmıyor. Hem tavuklara kim bakacak?”

Muzo heycanlanmıştı.

“Ben bakarım!” diye bağırdı.

Prof’u gülme tuttu.

“Sen ancak yumurtaları yersin!”

Muzo bu sözlere aldırmadı, iri gözlerini Oya’nın gözlerine dikti.

“Ben bakarım,” diye tekrarladı, “bilirsin tavukları çok severim. Hem yakında İbo da gelecek. O, bana yardım eder. Hele bir düşün Oya, tavuğumuz olursa, her sabah İbo’ya yumurta ikram ederiz. O da seni daha çok sever. Ama tavuklarımız olmazsa ona yumurta ikram edemeyiz. Çünkü her zaman yumurta alabilecek paramız olmuyor.”

“Evet yeterince paramız olmadığı için yalnız yumurta değil, canımızın çektiği pek çok şeyi alamadığımız doğru. Peki tavuklara yemi nasıl alacağız? Bazen ekmek parasını bile denkleştiremediğimiz, hatta çoğu kez bakkala borç yazdırdığımızı unutma.”

Muzo’nun gözleri yavaş yavaş küçüldü, sesi az önceki heyecanını yitirdi.

“Bizim bakkal tavuk yemi satmıyor değil mi Oya?”

“Satmıyor.”

Muzo’nun boynu büküldü, sesi çatallaştı.

“Eğer satsaydı belki o zaman tavuk alabilirdik. Paramız yoksa bile borç yazdırırdık. İbo da her sabah yumurta yerdi.” Birkaç saniye sustu, Prof’a döndü. “En çok neye üzülüyorum biliyor musun Prof?” dedi.

“Neye üzülüyorsun?”

“İbo’ya yumurta ikram edemeyeceğiz diye.”

Oya gülümseyerek kafasını iki yana salladı.

“Kimbilir ne çok üzülüyorsundur!” dedi. “Kendin için hiç üzülmezsin, bilirim!”

Muzo kafasını kaldırdı, sesi yeniden canlandı.

“Tabii ki İbo için istiyorum tavukları,” dedi, “hapishanede hastalanmıştır belki. Gelince iyi yemekler yesin diye düşünmüştüm. İbo der ki; arkadaşlar birbirlerini düşünmeli. Evet hep böyle derdi. İşte ben de, onu düşündüm.”

Prof, “İşin içine yumurta girince sen kimseyi düşünmezsin Muzo,” dedi.

Muzo’nun bakışları sertleşti.

“Sen, beni hiç tanıyamamışsın Prof! Ben Oya’ya söz verdim, artık bencillik yok.”

Oya, “Hadi bakalım vakit ilerledi,” diyerek ayağa kalktı, “önce banyo yap, sonra doğru yatağa.”

Muzo’nun suratı buruştu.

“Yarın yıkanırım,” dedi.

“Akşamdan beri hart hart kaşınıyorsun. Kafan dahil her yerin iplikçik dolu.”

Muzo, yardım ister gibi Prof’a döndü.

“Öyle mi Prof?” Her tarafım iplik mi olmuş?”

Prof o sırada başka bir şey düşünüyordu, bu yüzden Muzo’nun sorusunu anlamamıştı.

“Hıı!” diye bir ses çıkardı. “Ne sorduğunu anlayamadım.”

Muzo, Prof’a küçümser bir ifade ile baktı.

“Bazen senin de kafan duruyor Prof!” dedi.

Oya, Muzo kızları götürdüğünde, ateşe koyduğu suyu indirdi, içine soğuk su ilave edip ılıştırdı, sonra Muzo’nun temiz çamaşırlarından çıkarttı, banyoya götürdü.

Muzo beş dakika içinde yıkandı; eli yüzü açılmış, yanakları kızarmıştı. Oya’nın hazırladığı yatağa yattı. Bir süre bekledi:

“Üzerimi örtmedin Oya,” dedi.

Oya, gülümsedi, “Yirmi yaşını geçtin, hâlâ üzerini bana örttürüyorsun,” diyerek, battaniyeyi örttü.

Muzo, “Ben öyle alıştım da ondan, ” diye söylendi, “önceden annem örterdi. O öldükten sonra sen...” Yeniden sustu. Odaya büyük bir sessizlik çökmüştü. Bu sessizlik yine Muzo tarafından bozuldu.

“Evet, hep annem örterdi üstümü. O örtmeden uyumazdım ben. Bunu biliyor muydun Prof?” Sesi mahzunlaşmıştı. Son kelimeleri söylerken Prof’a öyle bakmıştı ki, Prof, o gözlerde bugüne kadar hiç görmediği bir şeyi gördüğünü, Muzo’nun o ceviz iriliğindeki gözlerinin küçüldüğünü, gözbebeklerinden kirpiklerine doğru incecik bir buğu tabakasının uçtuğunu fark etmişti. Ve o buğu Prof’un yüreğine oturmuştu.

Odaya bir anda, akşam karanlığıyla birlikte ormanın sessizleşmesini andıran bir sessizlik çökmüştü. Oya acıyla kırışan yüzünü ve kirpiklerinin ucunda beliren birkaç damla yaşı gizlemek için başını pencereden sokağa çevirdi. Hava serinlemiş, güçsüz bir rüzgar parçası pencereden içeri girmeye uğraşıyordu. Mahalle, insanı ürpertecek kadar derin bir sessizliğin kucağına uzanmış, evlerdeki ışıkların hemen hemen tamamı sönmüştü. Canlılığın tek belirtisi sokak lambalarının solgun sarı ışıklarıydı.

Oya, bakışlarını yapıştırdığı Ay’ın yuvarlak gövdesi üzerinde Muzo’nun annesinin yüzünü canlandırmaya çalışırken, Muzo’nun davudi sesi birleşen parçaları dağıttı.

“Annem çok iyi bir kadındı. Öyle değil mi Oya? Annem iyi bir kadındı.”

Muzo’nun sesi hüzünlüydü, gözleri ise buğulanmış ve küçülmüştü.

Oya derin bir iç çekerek başını salladı; “Evet, çok iyi bir kadındı.”

“Ona herkes Ana derdi. Sen de, İbo’da Ana derdiniz.”

“Hepimiz, ana derdik. Çünkü hepimizin anasıydı.”

Yeniden sustular. Sessizlik bu kez uzun sürmedi. Muzo yatakta doğruldu.

“Parası oldu mu hemen yumurta alırdı bana. Bunu biliyor muydun Prof? Bana hep yumurta aldığını biliyor muydun?”

Prof, alnına düşen saçlarını geriye attı,

“Duymuştum,” dedi.

Muzo, Prof’u derin bakışlarla süzdü,

“Sen onu tanımamıştın Prof,” dedi, “ama, İbo ile Oya’yı çok severdi. Annem iyice hastalanıp yatağa düştüğünde, İbo ile Oya baktı bize. Bunu biliyor muydun Prof? İbo ile Oya bize taşınmışlardı. Yiyecek getirirlerdi, yemek yaparlardı. Oya kendi elleriyle yedirirdi yemeğini anneme. Bir gece polisler gelip evi aramışlardı. Her yeri karıştırmışlar, evi dağıtmışlardı, sonra Oya’yı götürmüşlerdi. İbo evde olmadığı için kurtulmuştu. Hatırladın mı Oya? İşte o gece çok ağlamıştı annem. O ağlayınca ben de ağlamıştım. Hastalığı ilerlediğinde bir gece beni yanına çağırıp elimi tuttu ve bana, ‘ayrılma günlerimiz yaklaşıyor. Ben öldüğümde, sakın İbo ile Oya’nın yanından ayrılma’ dedi.”

Muzo sustu, burnunun ucunda dolanıp duvara konan bir sivrisineğin peşinden duvara yaklaştı, avcunu hızla indirdi. Odanın içinde gümmm diye bir ses yükseldi. Oya irkildi. Sinek Muzo’nun yumruğunun altından fırladı, tavandan sarkan çıplak ampulun çevresinde birkaç tur atıp tavana kondu. Sineğin hareketlerini izleyen Muzo:

“Tüh, kaçırdım!” diye söylenerek yatağına oturdu. Sonra, Oya’ya döndü, “Annemi, Prof’a anlatsana Oya,” dedi.

“Geç oldu,” dedi Oya, “Prof gitmek ister belki.”

Prof, “Hayır, dinlemek isterim,” deyince, Oya yavaş yavaş anlatmaya başladı.

“Ana ulu bir kadındı. Ömrü çalışmak, didinmek ve yoksulluk içinde geçti. Baba öldükten sonra evin bütün yükü omuzlarına kalmıştı. Onu çalıştığım büyük bir tekstil fabrikasında tanıdım. Fabrikada kumaş üretiliyor, aynı zamanda boyanıyordu. Çok ağır ve sağlıksız koşullarda çalışıyorduk. Ücretler de son derece düşüktü. Aldığımız parayla ay sonunu asla getiremiyor, hep borçlanıyorduk. Maaşı alıp borçları dağıttığımızda elimizde bir şey kalmıyor, yeniden borçlanıyorduk. Böyle fasit bir dairede dönüp duruyorduk. Sendikamız da yoktu. Boyahanede en ilkel koşullarda üretim yapılıyordu. Hiçbir koruyucu sağlık önlemi yoktu. Boyamada kullanılan kimyasal maddeler, işçilerin ağzından burnundan ciğerlerine doluyordu. İşçiler farkında olmadan yavaş yavaş zehirleniyorlardı. Herkes sık sık hastalanırdı. Zaten işçilerin renksiz, kanı çekilmiş suratlarından kolaylıkla anlaşılabiliyordu bu durum. Çalışmanın sonu gelmiyordu. İşler sıkışık olduğunda patron, şefler, ustabaşılar aracılığıyla haber gönderir, ‘Bu akşam paydos yok!’ diye ilan eder ve şöyle eklerdi; ‘Bu gece mesaiye kalmayan, yarın işe gelmesin!’

Evet aynen böyle emrederdi.

Eh biz de elimiz kolumuz bağlı bekleyemezdik elbet. İşçiler içinde gizli bir komite kurduk; her akşam bir işçi evinde toplantı düzenliyor, işçi evlerini dolaşıyor, örgütlenmek, birleşmek, gücümüzü göstermek gerektiğini anlatıyorduk. Ana, bizi dikkatle dinler, ses çıkarmazdı. Patron yine bir akşam mesaiye kalmamızı emretmişti. O geceyle birlikte tam on sekiz gündür mesaiye kalmış olacaktık. Mesai bazen gece yarılarına kadar sürüyordu. İşçilerin dayanacak gücü kalmamıştı. O gün Ana, Muzo’yu hasta yatağında bırakıp çıktığı için aklı evdeydi. Bir an önce saatin dolmasını bekliyor, eve koşmak istiyordu. Mesai lafı canını çok sıkmıştı. Ustabaşından o akşamlık izin istedi. İsteği kabul edilmedi. Ana öfkeden çıldırmış gibiydi; eli ayağı titriyordu. Fabrikayı terk edemezdi, çünkü işini kaybederdi o zaman. O yaşta kadının yeni bir iş bulması çok güçtü. Mecburen gece yarısına kadar çalıştı. O gece ben de onunla geldim eve. Neyse ki Muzo’nun durumu korkulacak kadar kötü değildi. İşte o gece Ana elimi tuttu ve hiç unutamadığım şu sözleri söyledi; ‘şu bizleri insan yerine koymayan, gözleri paradan başka bir şey görmeyen zebanilere gününü göstermeli. Bundan sonra sizinle birlikteyim. Kaybedecek neyimiz var?’”

Prof heycanlanmıştı; “Vay be!”

Muzo, onun sözün arasına girmesine kızmıştı;

“Lafın arasına girme Prof!” dedi. “Uslu uslu dinle.”

Oya, konuşmasını sürdürdü.

“Mesailer, çalışma koşulları canımıza tak etmişti. İşçiler burnundan soluyorlardı. Ve birgün, günlerdir durmaksızın çalışan kadın işçilerden birinin makinenin başında bayılması, ustabaşının ona yardımcı olmak isteyen işçilere müdahale ederek işlerinin başına dönmeye zorlaması ve bayılan işçiyi numara yapmakla suçlaması bardağı taşıran son damla oldu. Bütün işçiler bir anda ayaklandı, makineler durdu. Elbette bu işte bizim aylardır işçi evlerini dolaşıp gerçekleri anlatmamızın rolü vardı. Nitekim, işi bırakan işçiler onlara kimse bir şey söylediği halde, bizim etrafımızda toplanıyorlardı.

“Eylem birkaç dakika içerisinde fabrikanın diğer bölümlerine yayılmış, işçiler bahçede toplanmaya başlamışlardı. Ben merdivenlerin üstüne çıkıp kısa bir konuşma yaptım, isteklerimizi sıraladım ve işçilere bir diyeceklerinin olup olmadığını sordum. İşçiler hep bir ağızdan sonuna kadar birlik olduklarını söylediler. Tam konuşmamı bitirmek üzereyken patron hemen arkamdaki yönetim odasından çıkıp kapısından yanıma geldi. Önce bana, sonra işçilere baktı ve ‘Ne var, neler oluyor burada?’ diye bağırdı. Öyle öfkeliydi ki, bu kısacık sözü söylerken dudaklarının kıyısında tükürükler toplanmıştı.

“Kadın işçilerden biri, ‘Görmüyor musun, grev yapıyoruz.’ diye cevap verdi.

“Patronun domuzu andıran suratı ense köküne kadar kızardı. Boğazından hırıltılar çıkmaya başlamıştı. Merdivenlerden inip işçilerin arasına doğru yürüdü. Kalabalık dalgalandı. İşçiler ilk kez böyle bir işe kalkıştıklarından, çoğu ne yapacağını, nasıl davranacağını bilemiyordu; kimisi yana çekiliyor, patronun yolunu açıyor, kimisi dimdik duruyor, kimisi onunla gözgöze gelmemek için yüzünü öndeki arkadaşının sırtına gizlemeye çalışıyordu.”

Muzo dayanamayıp, “Annem ne yapıyordu?” diye sordu.

Oya, “Sabırlı ol anlatıyorum işte,” deyip masanın üzerindeki sürahiden bardağa su doldurup içti.

“Patron bir süre dolaştıktan sonra yanıma geldi. Kötü kötü baktı, sonra eliyle işçileri gösterip, ‘Sen mi kışkırttın bunları?’ dedi. Yanıtımı beklemeden işçilere dönüp hemen işbaşı yapmalarını, yoksa polis çağıracağı tehdidini savurdu.

İşçiler bu tehdide aldırmadılar. Her kafadan bir ses çıkıyordu.

‘Eşek yerine konulduğumuz yeter!’

‘Çoluğumuzun çocuğumuzun yüzüne hasret kaldık!’

‘Kolaysa birkaç gün sen çalış da görelim!’

‘Yuhh!!!’

“Patron ense köküne kadar kızarmıştı. Mendiliyle suratında biriken terleri sildi ve tekrar bana döndü, ‘Sen mi zehirledin bunları?’ dedi.

“Ben de ona, ‘Ben senin boyahanen miyim insanları zehirliyeyim?’ diye yanıt verdim.

“Patron hışımla odasına doğru yöneldi. Çok geçmeden çevremiz polisle doldu. Polis şeflerinden biri elindeki megafonla, eylemin derhal bitirilmesini, yoksa herkesi karakola götüreceğini söyledi. Birkaç dakika sonra da saldırıya geçme emri verdi. Bir anda ortalık karıştı. Coplar, yumruklar havada uçuşuyor, kadın işçilerin çığlıkları göğe tırmanıyordu. Bir süre sonra polis şefinin talimatıyla saldırı durdu. Aynı şef, eylemin derhal sona ermesi, herkesin işinin başına dönmesi yollu tehditleri yineledi.

“İşçiler arasında dalgalanmalar yaşanıyor, kararsızlık rüzgarları fabrika bahçesine kötü kokular taşıyordu. Ben sesimi duyurmakta zorlanıyordum, çünkü sırtıma yediğim cop darbeleri soluğumu kesmişti. İşte ne olduysa o an oldu. Gök gürültüsünü andıran bir ses ortalığı çınlattı. Bu ses Ana’nın sesiydi.

“Bir de baktım, Ana merdivenlere fırlamış, başından kayan yemenisiyle ak saçlarını örtmeye çalışarak, ‘Beni dinleyin!’ diye bağırıyordu. İnanın bana, o yaştaki bir kadının zayıf, cılız bedeninden nasıl olup da öyle güçlü bir sesin çıktığına hâlâ akıl erdirebilmiş değilim.

“Ortalık yavaş yavaş duruldu, bütün dikkatler Ana’nın üstünde toplandı. Etrafta çıt çıkmıyordu. Polisler bile şaşkın şaşkın, bu kadına bakıyorlardı.

“‘Bu işe hep birlikte başladık,’ diye sürdürdü konuşmasını, ‘madem ki insanız, bize insan gibi davranılmasını isteriz. Bunun için günlerce burada durmak gerikiyorsa duracağız. Kavga isteyen biz değiliz. Biz hakkımızı istiyoruz. Ben sonuna kadar buradayım. Kendilerini insan değil de fare sayan korkaklar istedikleri yere gidebilirler.”

“Ana’nın konuşması müthiş bir etki yarattı. İşçiler bir anda birleştiler, kol kala girip kenetlendiler. Polis bahçe dışına çekildi. İşçiler kazandı.

“Sonra 12 Eylül gelip çattı. 1981’de İbo ile ben tutuklandık. Metris cezaevinde zorlu ve acılarla dolu hapis yaşamını sürdürürken, en çok merak ettiğim kişi Ana’ydı. 1983 Kasımında bir ziyaret günü, ziyaretçisi olanların listesinde benim de adım okundu. Herhalde annem, babamdır diye düşünmüştüm. Her kapıda, her koridorda uzun aramalardan geçirilip, ziyaret yerine ulaştığımda, ziyaret kabininin karşı tarafında Ana’yı görünce bir an için rüyadayım sandım. Öyle bir sevinç sağanağına tutulmuştum ki, gözlerimden süzülen yaşları engelleyemedim.

“‘Ah! Demek bizi unutmadım Ana?’ dedim çatallaşan sesimle. ‘Demek unutmadın bizi?’

“O da ağlamaya başlamıştı, ama aklı sıra belli etmemeye çalışıyor, seyrelmiş kirpiklerinin ucundan kırışık yanaklarına süzülen gözyaşlarını, başını örttüğü yemenisinin ucuyla silmeye uğraşıyordu. Lakin, gözbebeklerinin içini de silemezdi ya!

“Meğerse ne zamandır gelip gidermiş, ama soyadı tutmadığı için görüşe giremezmiş. Sonunda gide gele tanıdığı bir asker acımış da içeri almış.

“İlerleyen yıllarda, kapıdaki görevlileri kandırabildiği günler ziyaretimize geldi. Bize dışarıdan haberler getirdi, bizim haberlerimizi dışarıya taşıdı.

“1986 Haziranında hapisaneden çıktığımızda İbo ile birlikte doğru Ana’nın yanına koştuk. O koca yürekli kadın daha bir yaşlanmış, çökmüştü. Bu ev sizin evinizdir deyip, bizi bağrına bastı.”

Oya sustu. Bakışları gökyüzünde asılı yıldızlarda dolandı. Muzo’nun gözünde yaşlar birikmişti.

“Biliyor musun Oya, ben her hafta annemin mezarını ziyarete gidip, onunla konuşuyorum. Ona olup biteni anlatıyorum. Geçen gün gittiğimde, İbo’nun yakında hapisten çıkacağını, yanımıza geleceğini söyledim. O beni duyuyor Oya. Bazen mezarının üstünde taze çiçekler oluyor. Birileri anneme çiçek getiriyor; bundan haberin var mı Oya?”

Oya başını sallamakla yetindi. Odaya yeniden derin bir sessizlik çöktü. Kimse kıpırdamıyordu. Soluk alış verişleri bile yavaşlamıştı. Prof, dinlediklerinden büyük bir etkiye kapılmış, alnına düşen saçlarını bile geriye atamamıştı.

Oya, konuşmanın hem kendisine hem odadakilere acı verdiğini hissedince banyo yapacağını söyleyerek odadan çıktı. Hemen arkasından Prof, Muzo’nun yanaklarından öpüp evi terk etti.

Muzo, gözlerini yumdu, ama uyuyamadı. Gözlerinin önünde annesinin yüzü beliriyor, Muzo’nun saçlarını okşuyordu.

Oya’nın odasında yanan ampulün ışığı koridora taşıyordu. Muzo, yavaşça doğruldu, yan odanın aralık kapısından içeriye göz attı. Oya, yatağın yanındaki komidinin başında bir şeyler yazıyordu. Muzo, yavaşça içeri süzüldü. Oya, ayak seslerini duydu, kafasını kaldırdı.

“Ne o, uyumadın mı?” dedi.

Muzo, kafasını yukarı doğru kaldırdı.

“Hayır, uyuyamadım. Sen ne yapıyorsun?”

“İbo’ya mektup yazıyorum.”

Komidinin kenarında, gümüş renkli bir çerçevenin içinde İbo’nun resmi vardı.

“Keşke ben de okuma yazma bilseydim,” dedi Muzo, “o zaman ben de İbo’ya mektup yazardım.”

“Evet iyi olurdu ama, yine de çok üzülme. Ben senin için de yazıyorum. Senin neler yaptığını, onu özlediğini, bir an önce gelmesini beklediğini yazıyorum.”

“Keşke İbo burada olsaydı. Onu özledim.”

“Ben de özledim. Ama artık yakında geliyor. Bundan sonra birlikte olacağız.”

“Kaç günü kalmıştı cezasının bitmesine?”

Oya’nın yüzü güldü.

“Daha dün akşam söylemiştim sana Muzo. Ne çabuk unuttun yine! Sadece on beş günü kaldı. İbo, on beş gün sonra aramızda olacak.”

Muzo, sevinçle ellerini çırptı.

“Evet, biliyorum, İbo on beş gün sonra aramızda.” Parmaklarını saydı, kafasını tavana kaldırdı, sanki bir şeyleri hesap edermiş gibi dudaklarını kıpırdattı, sonra Oya’ya döndü.

“On beş gün, kaç gün eder Oya?” diye sordu.

Oya gülümsedi.

“Az bir şey eder,” dedi, “hadi şimdi yatalım, yarın ben sana ne kadar edeceğini hesaplarım.”

Oya, Muzo’yu yatağına yatırdı, kendisi tekrar mektubun başına döndü. Mektubunu bitirdikten sonra, yatağa uzandı, uzun bir süre gözlerine uyku girmedi, İbo’yu düşündü.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

Muzo o gece rüyasında annesiyle buluştu. Yemyeşil, uçsuz bucaksız bir çayırdan özgürce fışkıran binlerce çiçeğin, tazecik tomurcukların arasından el sallıyordu Ana. Hemen arkasında, ellerindeki iplerin ucundan göğe doğru balonlar uçuşan iki baloncu duruyordu. Ana, baloncuların ellerindeki balonları alıp uzattı. Muzo, annesinin boynuna atladı, yanaklarına öpücükler kondurup balonları büyük bir sevinçle aldı. Tam o sırada muhteşem bir şey gerçekleşerek, balonların her biri yumurtaya dönüştü. Bir ısırışta bitivermeyecek büyüklükteki yumurtalar Muzo’yu büyük bir coşkuya boğdu.

İşte o an Muzo uyandı. Kirpikleri aralandı, uykulu gözlerini kırpıştırarak odaya göz gezdirdi, çevreye kulak kabarttı. Etrafta çıt yoktu. Oya çoktan uyumuş olmalıydı. Battaniyeyi kenara itti, ayaklarının ucuna basa basa mutfağa doğru süzüldü. O arada Oya’nın odasına göz atmayı da unutmadı; kapı kapalıydı. Kulağını kapıya yapıştırdı, bir süre dinledi; sadece Oya’nın uykuda soluk alıp verişi duyuluyordu.

Mutfak penceresinden içeri giren dolunayın cömert ışığı ortalığı aydınlatmaya yettiğinden, elektriği açmadan, akşam Serpil’in verdiği poşeti kolaylıkla bulan Muzo, bir yumurta çıkardı. İnanılmaz bir çabuklukla kabuklarını soyup iki ısırışta mideye indirdi.

Geride daha iki yumurta vardı ve dayanılmaz bir çekicilikle Muzo’ya göz kırpıyorlardı. Muzo gözlerini o muhteşem çekicilikten ayırmadan kapıya geri geri yaklaştı, ama orada mıhlanıp kaldı; ayakları dışarı gitmiyordu. İçinden yükselen bir ses, Oya’ya söz verdin, paylaşmasını öğren bencillik yok, diyor, Muzo da kendi kendine, evet evet söz verdim, bencillik yok diye tekrarlıyordu. O sırada içinden bir başka ses daha yükseldi. Bu ses daha güçlü ve bayağı da mantıklıydı hani. Ses şöyle diyordu; Torbada iki yumurta var. Nasıl olsa sabah Oya birisini sana verecek. Öyleyse sabahı bekleyeceğine şimdi ye. O da kahvaltıda kendi yumurtasını yer. Sana vermeye kalkışsa bile; hayır, ben kendi payıma düşeni yedim, o, senin hakkın, dersin. Muzo bu sese kulak verdi ve ha şimdi yemişim, ha sabah, bir şey fark etmez diyerek, geri geri on minik adımda geldiği kapıdan iki adımda poşetin yanına sıçradı. On beş yirmi saniye içinde ikinci yumurtanın yerinde yeller esiyordu.

İkinci yumurtayı da yemiş, ama hâlâ mutfaktan dışarıya adım atamıyordu. Bir süre pencerenin önünde durup dışarıya göz gezdirdi. Bu anda bile, sanki buhar olup uçuverecek, ya da gizli bir el yumurtayı çalacakmış gibi, sık sık geride kalan tek yumurtaya göz atmayı ihmal etmiyordu. İşte bu göz atışlarından birinde yumurtanın kendisine gülümsediğini fark etti. Bu içten ve sıcak gülümsemeyi başıyla selamlayıp mutfaktan ayrılmak üzereyken, yumurtanın gerçekten gülümseyip gülümsemediğini anlamak için bir kez daha baktı. Ama o ne! Az önce gülümseyen yumurta bu kez ağlıyor, ağlamakla da kalmıyor, beni de yemelisin, diye yalvarıyordu. Muzo’nun yufka yüreği bu acıya nasıl dayanabilir, yumurta gibi sadık bir dosta yardım elini uzatmamazlık edebilirdi? Arkadaşlarını yiyip, onu yemediği için gücenmişti besbelli. Muzo şöyle düşündü; zaten tek bir yumurta kalmıştı. Nasıl olsa Oya’nın boğazından geçmeyecek, biraz sinirlenip kızsa da sonunda dayanamayacak, Muzo’ya verecekti. Öyleyse ha şimdi yemiş ha sabah Oya vermiş, bir şey fark etmezdi. Hem böylelikle Oya’yı yumurtayı vermek gibi bir zahmetten de kurtarmış olacaktı. Evet bu fikir hoşuna gitmişti. Oya’nın onca iş güç arasında bir de yumurtayla uğraşması gereksizdi. Muzo en yakın dostunu böyle bir gereksiz yükten kurtarmalıydı.

Böylelikle üçüncü yumurtadan da geriye sadece kabuklar kaldı. Yumurtaları mideye indirince büyük bir huzura kavuşan Muzo, dilini dudaklarında gezdirip keyifle yalandı, ağzını çeşmeye dayadı, gurklata gurklata su içti.

Sabah her zamanki saatte uyanan Oya, mutfakta çaydanlığı ateşe koydu, ekmeği dilimledi, zeytini çıkardı, yumurtaları ise bir türlü bulamadı. Olanları tahmin edebiliyordu. Çöp tenekesine bakınca yumurta kabuklarını gördü.

O sırada Muzo, gözlerini aralamış, mutfağa kulak kabartmıştı. Tek umudu Oya’nın yumurtaları unutmasıydı. Hatta uzunca bir süre ses çıkmayınca umudu bayağı kuvvetlenmişti ki, Oya’nın paldır küldür odaya dalmasıyla, açılan umut çiçekleri boynunu büküverdi.

Bir süre kalk komutunu, dürtüklemeleri duymazdan gelerek, uyuyor numarasını sürüdürmeye çalıştıysa da, Oya’nın, “Boşuna numara yapma. Uyanık olduğunu biliyorum!” diye bağırması, kerpeten gibi sıkılı gözkapaklarını aralamasına yetti. Ve tepesinde, gözlerine dikili ateş saçan bakışlarla karşılaştığında, yüreğinin rüzgara tutulmuş başaklar gibi tir tir titrediğini hissetti.

“Kalk diyorum sana!” diye bağırıyordu Oya. “Böyle rezil numaralara başvuracağına verdiğin sözü tutsaydın!”

Muzo, çekingen ve yavaş hareketlerle doğruldu. Lastiği gevşediğinden belinden kalçalarına doğru kayan, kahverengili beyazlı, çizgili pijamasını yukarı doğru çekiştirdi.

“Kalktım işte Oya,” dedi boğuk boğuk, “bunda kızacak ne var?”

Oya’nın öfkesi giderek daha fazla kabarıyordu.

“Bazen benim sabrımı taşırıyorsun!” diye bağırdı. “Anlamamazlıktan gelme. Sana niçin kızdığımı pekala biliyorsun. İşi aptallığa vurup kurtulacağını sanma. Bugüne kadar yatakta yattın diye sana kızdım mı hiç?”

“Kızmadın.”

“Eeeee, öyleyse neden anlamazlığa vuruyorsun? Benimle mutfağa gel!”

Oya, Muzo’nun elinden tutup mutfağa götürdü, çöp tenekesindeki yumurta kabuklarını göstererek, “Bunlar ne?” diye sordu.

Oya’nın elini bırakmasıyla kapıya kadar gerileyen Muzo, başını öne eğmiş, ses çıkarmadan bekliyordu. Oya, bu kez daha yüksek sesle sordu;

“Hadi söyle, bunlar ne? Hani söz vermiştin; bencilliği bırakacak, yalnızca kendini düşünmekten vazgeçecektin? şu an sana kızmakta haklı değil miyim?”

“Haklısın Oya.”

“Ben böyle bencillik yapsam, sen bana kızmaz mıydın?”

“Kızardım Oya.”

“Ama yine bildiğini okumaktan vazgeçmiyorsun. Verdiğin sözü bir saat geçmeden unutuyorsun!”

Muzo sıkıntıyla parmaklarını çekiştiriyor, kafasını yerden kaldırmıyordu. Sesi iyice boğuklaştı, kelimeler ağzının içinde yuvarlandı;

“Haklısın, hemen unutuyorum.” dedi utangaçça. İçinden, açgözlülüğüne kızdı, yumurta görünce dayanamadığı için kendini aşağıladı. Daha da anlaşılmaz hale dönüşen sesini düzeltmeye çalışarak;

“Dayanamıyorum Oya!” dedi yalvarırcasına. “İnan bana, mideme söz dinletemiyorum,” eliyle karnına vurdu. “bu açgözlü midem söz dinlemiyor!”

Oya sırtını Muzo’ya dönüp pencereden dışarıya baktı; Kabaran sinirlerini yatıştırmaya çalışıyordu.

“şimdi de suçu midene mi yüklüyorsun?”

“Ama yumurtaların öyle bakışları vardı ki!.. Önce birini yedim. Yatağıma dönüyordum ki, birden aklım karıştı.”

Oya yeniden Muzo’ya döndü.

“Beni hiç anlamıyorsun!” diye bağırdı. “Söylediklerim bir kulağından girip öbür kulağından çıkıyor.” Konuşmasını kesti, kapının dibinde başı önde, parmaklarını çekiştiren Muzo’yu gözucuyla süzdü; Muzo’nun minik bir çocuk masumluğuyla ensesine kadar kızardığını görünce yüreği titredi, içini büyük bir acıma duygusu kapladı. Sesini yumuşattı.

“Benim derdim yumurta falan değil Muzo. Keşke çok paramız olsa da sana bir araba yumurta alabilsem, doya doya yesen. İçinden bir tekini bile istemem. Ben yumurta yesem ne olur, yemesem ne olur? Sana anlatmaya çalıştığım şey, paylaşmayı öğrenmen. Sadece kendini değil, başkalarını da düşünmen. Kaç senedir bunu anlatmak için uğraşıyorum, ancak başaramadım. Çünkü sen anlamamakta direniyorsun. Çünkü kalın kafalının tekisin!”

Muzo eliyle kafasına vurdu.

“Evet ben kalın kafalının tekiyim. Bu kalın kafa bir şey anlamıyor.” Arka arkaya birkaç sefer yutkundu. “Ama yumurtaları bir görseydin Oya, nasıl gülümsüyorlardı.”

“Ne! Yumurtalar gülümsüyorlardı demek? Belki, ye bizi diye de yalvarmışladır!”

Muzo birden canlandı, uzun zamandır öne eğik duran başını kaldırdı.

“Bunu nereden bildin Oya?” dedi.

Oya şaşırmıştı.

“Neyi nereden bildim?”

“Yumurtaların yalvardığını. Evet dediğin doğru; son yumurta onu yemem için yalvardı.”

Oya bütün dikkatiyle Muzo’nun suratını inceledi; bu sözleri büyük bir ciddiyetle dile getirdiğini fark etti ve gerilen sinirleri tıpkı kurulu saat zembereği gibi büyük bir hızla boşaldı; kahkahalarla gülüyor, bir yandan da, “Yalvardı ha!” diye söyleniyordu.

Kahkahalardan cesaret alan Muzo da gülmeye başladı. Oya’yı taklit ediyor, kahkaha atmak için kendini zorluyor, at kişnemesini andıran acayip sesler çıkarıyordu.

Neden sonra gülmeyi kesip, masaya oturduklarında, “Bu son,” diye konuştu Oya, “bir daha bencillik yok. Tekrarlarsan yemek vermem, aç kalırsın bilmiş ol!”

Muzo, bencilliği bırakacağına dair bir kez daha yemin üstüne yemin etti, arkadaşlarını düşüneceğine, paylaşımın ne kadar iyi bir şey olduğuna dair güzel sözler söyledi. Sonra konuşmasını birden kesti, “Hey Oya!” dedi, “Sana bir şey soracağım.”

“Sor.”

“Sabah benim uyumadığımı nasıl anladın?”

“Sımsıkı sıktığını sandığın gözkapaklarının ucundaki kirpikler, kelebek kanatları gibi pır pır oynaşıyordu.”

DOKUZUNCU BÖLÜM

Öğretmen bir anne babanın oğlu olan Prof’un asıl adı Nejat’tı, ancak onu mahallede bu isimle arayanın bulma şansı hemen hemen yoktu. Belki aileyi çok yakından tanıyan mahallenin eskilerinden birine rastlanabilirse, o da belki hatırlayabilirdi.

Mahalle halkının büyük çoğunluğu Nejat diye birisi sorulduğunda dudaklarını bükecek, hatırlamaya çabaladığını gösteren hareketler yapacak, örneğin sıkıntıyla saçlarını karıştıracak, gözleri boşluğa dalacak ama sonunda mahallede böyle birinin oturmadığını söyleyecektir.

Yardımseverlik duyguları sınırsız olan ve o sıralarda işsizlikten oyalanacak bir şeyler arayanlar ise, aranan kişinin ailesi, soyu sopu, fizyolojik özellikleri, boyu posu, şekli şemali, ne iş yaptığı ile ilgili gerekli gereksiz birçok şeyi soracaklar, uzun saçlı, gözlüklü, çalışkan bir üniversite öğrencisi olduğu bilgisini alınca, ellerini iki yana açıp, “şuna Prof desene be kardeşim!” diyerek ya bulup getirecekler, ya da evini göstereceklerdir.

Prof’un ailesi mahalleye on yıl önce taşınmıştı. Öğretmen baba, o güne kadar büyük sıkıntılara katlanarak biriktirdiği paranın bir bölümüyle mahalleden bir arsa satın almıştı. O zamanlar mahalle bu kadar kalabalık değildi ve arsa fiyatları şehrin diğer bölgelerine göre hayli ucuzdu. Sonra gecekondu yapımıyla yörede haklı bir üne sahip olan şaban Kalfa, kahvede ellibir oynarken bulunmuş, oyunu bitirmesi beklenmiş, kahvenin dip masalarından birine geçilmişti. Karşılıklı bir saat süren konuşmanın ve pazarlığın sonunda şaban Kalfa, boş bir sigara kağıdının arkasına evin planını çizmiş, bir hafta içersinde de evi bitirip teslim etmişti. İnşaat sırasında evdeki hesap çarşıya uymadığından öğretmen baba, elinde ev yapımı için ayırdığı para kadar da eşten dosttan borç almak zorunda kalmıştı.

Prof, zeki bir çocuktu. Daha ilkokula başlamadan önce okuma yazmayı sökmüş, basit matematik işlemlerini yapar duruma gelmişti. İlkokulda her ders yılı sonunda takdirname kazanır, anne ve babasını mutlu ederdi. Her ders yılı başında, takdirname alırsa oğluna bisiklet alacağına söz veren baba, borçlarından kurtulup bir türlü iki yakasını bir araya getiremediğinden, vaat edilen bisiklet bir yıl sonraya ertelenirdi. Baba bunun sıkıntısını, oğluna karşı mahcubiyeti hep içinde duyardı, ama elinden bundan fazlası gelmiyordu. Sonuçta Prof büyüdü, ilkokulu bitirdi, bisiklet meselesi de unutuldu. Böylelikle baba büyük bir yükten kurtuldu.

Prof ve ablası Gülten iki kardeştiler. Ablasıyla birbirlerine pek benzemezlerdi. Gülten, Prof’un aksine, okula karşı ilgisiz, aklı havalarda, havalı bir kızdı. Daha ortaokul ikinci sınıftayken kendine sevgili bulmuştu. Lisedeyken aynı anda birkaç erkeği kendine aşık edip büyük bir ustalıkla idare edebiliyordu. Liseyi büyük bir zorlukla, babasının kızının öğretmenlerine rica minnet etmesi, araya sözü geçen bazı hatırlı kişileri koymasıyla bitirebildiğinde, anne ve baba derin bir nefes aldılar.

Gülten, üniversite sınavlarına babasının zoruyla girdi ve beklendiği gibi, gerekli puanın yarısını bile tutturamayarak elendi. Bir yıl kadar sonra da bir giyim mağazasında tezgahtar olarak çalışan yakışıklı, ama müthiş geveze bir gençle evlendi.

İşin doğrusu damat olacak çocuğu gözü tutmamıştı babanın. Anne de aynı kaygıları taşıyor, kızına yazık olacağını düşünüyordu. Ancak her ikisi de kızlarına söz dinletmeyeceklerini, üstüne gidilirse kaçıp gideceğini bildiklerinden kızlarının dayatmasına mecburen boyun eğdiler.

Evlendikten altı ay sonra Gülten, baba evine geri döndü. Bir hafta sonra kocası gelip götürdü. Beş ay geçmişti ki, Gülten, yeniden baba evinin kapısını çaldığında, artık bu evliliğin bittiğini söylüyordu. Onuncu gün damat elinde çiçeklerle görünüp güzel sözler fısıldayınca dayanamadı.

Bir yıl hiç ayrılık yaşanmadan geçti. Gülten haftada bir, en geç on günde bir ana babasını ziyaret ediyor, kocasına övgüler düzüyordu. Bir yılın sonunda bir gece yarısı Gülten, morarmış gözü, patlamış dudağı ile bitap bir halde kapıyı çaldı. Babasına, bu adi herifle işinin bittiğini, boşanma davalarından anlayan iyi bir avukat bulmasını söyleyerek eve yerleşti.

Tam bir ay baba evinde kaldı. O arada damat dört beş gün aralıklarla gelip Gülten’i iknaya çalıştı.

Damadın gelişinin ilk ikisinde Gülten kapıya bile çıkmadı. Hatta kızının bu kararlılığını gören baba, artık bu evliliğin bittiğine inanarak, birlikte yaşam için evi yeniden düzenleme planları yapmaya başladı.

Kocasının kapıya üçüncü gelişinde, kısa süren konuşmalarının sonunda Gülten, kapıyı öyle şiddetli vurdu ki, gecekondunun iğreti duvarları depreme tutulmuş gibi zangır zangır titredi.

Damadın dördüncü seferi fazla uzun sürmedi. Gülten daha yumuşak davrandı bu kez ve konuşmaları hayli uzun sürdü. Ama konuşmanın sonuna doğru sinir nöbetine tutularak, mutfaktan kaptığı bıçakla kocasına saldırdı ve çocuğu sokak başına kadar kovaladı.

Buna rağmen üç gün geçmemişti ki damat elinde kırmızı karanfillerle kapıya dayandı. Bu son, yani beşinci görüşmede konuşmaları sadece birkaç dakikayı geçmedi ve Gülten, kocasının kolunda evinin yolunu tuttu.

Prof, ablası ile eniştesi arasındaki kavgalara bulaşmadı, uzaktan izlemekle yetindi. Ablasına akıl vermeye bile kalkışmadı. Çünkü eniştesi olacak adamı baştan beri sevmemişti.

Babasından ve annesinden hiçbir zorlama ve yönlendirme olmamasına karşın daha ilkokuldan itibaren müthiş kitap okuma tutkusuna kapılan Prof, ilk ve ortaokul dönemlerinde okuduğu masal, hikaye kitaplarından, lise yıllarında romana geçiş yaptı. İlk aşkını da aynı dönemlerde yaşadı. Lise ikide, aynı sınıftan bir kıza aşık oldu. Kız da aşkına aynı tutkuyla karşılık vermişti. Birlikte güzel günler geçirdiler, deniz kıyısında gezdiler, el ele tutuştular. Hatta bir kez sinemaya bile gittiler. Ancak seçimi iyi yapamamışlardı. Film bilimkurgu türündendi ve bir buçuk saat boyunca perdede görünen mide bulandırıcı iğrenç yaratıklar, genç aşıkların romantik duygularıyla hiç de uyum sağlamadığı gibi, baş başa zaman geçirme fırsatı yakaladıkları o güzelim birkaç saatin de içine ettiler.

şiddetli aşk krizi sırasında derslerini de biraz aksatan Prof, romandan şiire geçti; okumanın yanı sıra aşk şiirleri yazmaya koyuldu. Üç odalı evlerinin, ablasından kendisine kalan küçük odasında gece geç saatlere kadar sönmeyen ampulün sarı ışığı altında, çizgisiz beyaz kağıtlara yüzlerce mısra çiziktirdi. Öylesine ilham doluydu ki, bir gecede beş altı aşk şiiri yazdığı bile oluyordu. Gece kağıtlara çiziktirdiği şiirleri ertesi gün, harçlıklarından biriktirerek aldığı özel deftere geçiriyordu. Defterin kapağı parlak bez ciltti ve üzerinde, tam ortasından ok geçen bir kalp resmi vardı. Defterin sayfalarının kenarları rengarenk çiçek desenleriyle süslüydü. Prof, bu özel deftere geçtiği şiirlerini sevgilisine okurken büyük bir heyacan duyuyordu.

Okuduğu her yeni şiir sevgilisini çok mutlu ediyordu. Ancak kızcağızın mutluluğunun, şiirlerin iyi yazılmış olmasından mı, yoksa uğruna şiirler yazılan bir kişi olmaktan mı kaynaklandığı belirsizdi.

Birgün mutluluklarının bu şiirler yüzünden bozulabileceği akıllarının ucundan bile geçmezdi.

Kızın kendisinden iki yaş büyük ağabeyi, kız kardeşinin son zamanlarda dalgınlığından ve daha önce hiç adeti olmadığı halde ödev yapmak için sık sık kütüphaneye gitmesi gerektiğini söyleyerek evden ayrılmasından huylanıp gizlice çantasını ve eşyalarını karıştırınca şiirleri buldu ve o an, aile namusuna leke sürüldüğü düşüncesine kapılarak büyük bir öfke nöbetine tutuldu. Hele mahalledeki arkadaşlarının, kız kardeşini bir erkekle birlikte görüp haberin kısa zamanda yayılabileceği kafasında canlanınca, böğrüne kılıç saplanmış gibi titredi, burun deliklerini şişirip hırsla soludu.

Kız kardeşini hemen bularak, bu ihanetin hesabını sormak için ileri atıldıysa da, her akşam televizyonda büyük bir zevkle izlediği polisiye filmleri anımsayarak, kız kardeşini takip edip sevgilileri suçüstü yakalamaya karar verdi.

Ertesi gün mahallenin en kavgacı ve en güvendiği arkadaşlarından üçünü yanına alarak, okul kapısına yakın bir köşede mevzilenerek pusuya yattı.

Prof ve sevgilisi her şeyden habersiz, diğer öğrencilerle birlikte okuldan çıktılar. Yan yana yürüyorlardı. Okuldan uzaklaşıp, ilerdeki sokaklardan birine saptıklarında el ele tutuştular. İşte o an, sevgilileri, tıpkı polisiye filmlerde gördükleri gibi, sessizce takip eden avcılar, avlarının üzerine atıldılar. Kızcağız, hesabı evde sorulmak üzere ağabeyi tarafından saçından çekilerek kenara itilirken, baskına hazırlıksız yakalanan Prof, önceleri direnmeye çalıştıysa da, kendinden güçlü dört gencin etkili darbelerine daha fazla karşı koyamayarak caddenin ortasına yuvarlandı. Bereket çevreden yetişenler kavga edenleri ayırarak, Prof’u daha fazla bir zaiyattan kurtardılar. Böylelikle Prof, bir gözü şişmiş, burnu kanamış, gömleğinin düğmeleri kopmuş ve gözlüğü kırılmış olarak olay yerinden uzaklaşabildi.

Kız üç gün okula gelmedi. Dördüncü gün yanında ağabeyi ve annesi ile birlikte göründü ve kayboldu. İlerleyen günlerde Prof, onun başka bir okula kaydedildiğini öğrendi. Hemen o okulun önüne koştu ama, kız hiç yüz vermedi; ürkek bakışlarını ters yöne kaçırıp uzaklaşırken, “Beni unut,” diye fısıldadı.

O gece Prof, tam tamına yedi ayrılık şiiri yazdı. Ertesi gün pazardı ve o güne kadar hiç yapmadığı bir şeyi yaparak, mahalle bakkalından bir şişe bira alıp çayırda içki içen gençlerin yanına gitti. Hayatında ilk kez içki içecekti.

Biranın ağzında bıraktığı ilk tat çok acı ve iğrençti. İlk yudum zorlukla indi boğazından aşağıya. Bir an için içmekten vazgeçmeyi düşündüyse de, ötekilerin alay dolu bakışlarının üstünde dolandığını fark edince, kırk yıllık alkolik pozlarında şişeyi yeniden ağzına dayadı.

Bir yudum, bir yudum derken, yarım saat kadar sonra şişenin dibi gözüktüğünde, çevresindeki her şeyin fıldır fıldır döndüğünü, bedeninin zaman zaman yerçekiminden kurtularak, boşlukta uçtuğunu hissetti. İlk önceleri, atmosferi geçip boşlukta uzay cismi olarak ilelebet kalmaktan korktuysa da, sonraları uçmanın çok zevkli olduğunu keşfetti ve hazin sonla biten aşkının hikayesini, kısa zaman içinde samimi olduğu içki arkadaşlarına anlattı. Daha sonra hızını alamayarak, akşam yazdığı ayrılık şiirlerini okudu, hatta bir ara yanındakilerden birinin boynuna sarılıp birkaç damla gözyaşı bile döktü.

İçki arkadaşları çok anlayışlı gençlerdi; büyük bir dikkat ve sabırla dinledikleri Prof’un duygularıyla hiç alay etmediler, gülmediler, küçümsemediler, böyle acılı olaylardan sonra yapılacak en iyi ve doğru şeyin kör kütük sarhoş olmak olduğunu söyleyip Prof’tan yeni bira almak için eğer varsa para vermesini istediler. Prof, derdini paylaşan dost insanlara bira ısmarlamayı büyük bir onur olarak gördü ve cebindeki bütün parayı verdi. Gençlerden biri hemen bir şişe ucuz şarap, üç şişe de bira alıp geldi, biranın birini Prof’a ikram etti. Prof iki yudumdan fazla içemediği birayı diğerlerine uzatırken, öbürküler, içkileri bitirmek üzereydiler ve Prof’un derdine çözüm için kafa patlatıyorlardı.

İçlerinden biri, kızı kaçırmayı önerdi. Bir başkası:

“İntikam!” diye nara atıp, “Mahallemizin değerli bir evladı kahpe pusuya düşürülerek, hain saldırıya uğramışken buna sesiz kalamayız! Bu mahallenin onur meselesidir!” diye haykırdı. Sözlerine nasıl devam edeceğini düşünmek için kısa bir ara verdiğinde, gençlerden biri, “Başbakan gibi konuştu valla!” diyerek onu alkışladı.

Konuşmacı genç daha neler söyleyebileceğini bir süre daha düşündü, birkaç kez konuşmaya teşebbüs etti, ama kelimeler ağzında dolanınca, “Bu kadar traş yeter,” deyip sustu.

Ancak konuşmacı gencin intikam önerisi büyük ilgi topladı ve oradakilerden kabul gördü. Kalkıp yürümeye yeltendiklerinde, daha üçüncü adımda ikisinin ayakları dolanıp yere devrildi. Diğerleri ise birbirlerine tutunup zorlukla ayakta durabiliyorlardı. Bunun üzerine kavgayı ileriki bir tarihe ertelediler, ceplerindeki son paralarla en ucuzundan bir şişe daha şarap aldılar.

şarap daha bitmeden Prof, çayırda çimlerin üzerinde sızdı. İçki konusunda daha deneyimli olan diğerleri Prof’un kafasına soğuk su döküp yanaklarını tokatlayarak uyandırdıklarında hava kararmıştı. Prof’un kollarına girip eve götürmek için yola koyuldular. Prof’u taşıyanlar da yalpaladıklarından yürümek oldukça güç oluyordu. Yol boyunca Prof, tam yedi kez nara atmaya yeltelendiyse de, her seferinde sesi çatallaşıp öksürük nöbetine tutulduğundan, tüm nara girişimleri başarısızlıkla sonuçlandı.

Öğretmen baba, oğlunu ilk kez sarhoş vaziyette görünce hem şaşırdı, hem üzüldü, ama ses çıkarmadı. Anne ise, “Oğluma neden içki içirdiniz, haylaz köpekler!” diye bağırarak gençlere saldırdı. Ancak, tüm iyi niyetleriyle dertli arkadaşlarını taşıyan ve bu davranışları karşılığı en azından bir teşekkür bekleyen gençler, kadının saldırısından korunmak için kaçışınca, Prof, tıpkı destekleri çekilmiş fasulye filizleri gibi olduğu yere yığılıverdi.

Oğlunun yere yığıldığını gören anne, yaygarasının dozunu artırıp, hakaretler yağdırmaya başlayınca, buna bozulan gençlerden biri:

“Ne bağırıp duruyorsun be kadın?” dedi. “Zavallı oğlun aşk ateşleri içinde kıvranırken, ona yardım elimizi uzatmakla suç mu işledik?”

O gece Prof, üç kez istifra etti. Tepesinde fıldır fıldır dönen tavan bir türlü durmak bilmedi. Anne cezvede kaynattığı nane limonu zorla içirmeye çalıştığı oğlunun başında, elinde leğen ile sabaha kadar nöbet tuttu.

Avare aşıklığı bir hafta kadar sürdü Prof’un. Sekizinci günün akşamı şiir defterini yaktı. Yüreğini yaralayan hüzünlü aşkı derslerine sarılarak unutabileceğine karar vererek yeniden kitaplarına sarıldı.

Arada bir akşamları dersten kafası şiştiğinde, Kör Kamil’in kavalını üflediği saatte, onun yanına takılıp kavaldan çıkan ezgileri dinliyor, Muzo ile çene yarıştırıyordu. Muzo, ona durmadan İbo’yu anlatıyor, onun ne bilgili, ne komik birisi olduğu hakkında uzun söylevler veriyordu.

Birgün Prof, Muzo’yu eve davet edip annesinin yaptığı çöreklerden ikram edince, Muzo’nun, Prof’a karşı sevgisi perçinlenmiş oldu. Muzo, evdeki kitapların çokluğunu görünce, kitapların kime ait olduğunu, bunları okuyup okumadığını sordu. Aldığı yanıttan memnun bir tavırla kolunu Prof’un omzuna koydu ve öğretmen edasıyla:

“Aferin sana Prof,” dedi, “kitap okuyanları severim.”

Ve hemen arkasından, ne kadar okursa okusun asla İbo’dan bilgili olamayacağını eklemeyi de unutmadı.

Prof, İbo ile hâlâ uzun uzun konuşmamıştı. Sadece birkaç kez Kör Kamil’in orada kısa konuşmalar yapmışlar, bu kadarı, Prof’a, İbo hakkında bir fikir vermeye yetmemişti.

Lise son sınıfta, üniversite sınavlarına sıkı biçimde hazırlandığı ikinci ders döneminin ortalarında, ders çalışmaktan kafasının taş kesildiği bir pazar günü öğleden sonra hava almak için çayıra doğru yürüyüşe çıktığında, İbo’yu mahalleden kızlı erkekli on beş kişilik bir grupla sohbet ederken gördü. Gruptakilerin çağrısıyla, aralarına katıldı. Yaklaşık iki saat boyunca konuşmaları dinledi. Oradan ayrıldığında kafası tam anlamıyla karışmış, o güne kadar uyum içinde görünen düşünceleri birbirine girmişti. İbo’nun tartışmaya açtığı konulara hakimiyeti, acelesiz, sakin ve düzgün konuşması, mütevazı tavrı, konuşmalarını esprilerle süslemesi şaşırtıcıydı. Hele hele, söz edebiyattan açıldığında, onun bu konuda nasıl bilgili olduğunu görmek, Balzac’tan Tolstoy’a, Gogol’dan Gorki’ye kadar söyleyecek pek çok şeyinin olması, çok etkileyiciydi. Ve Prof, o ana kadar bu yoksul mahallenin bir köşesinde bunlardan konuşulabileceğini aklının ucundan bile geçirmemişti.

Tüm etkilenmesine rağmen Prof, üniversite sınavları öncesi kafasının karışmasından ve dikkatinin dağılmasından korktuğu için İbo ve çevresine tam katılmaktan kaçınmaya karar verdi.

Birkaç ay sonra yapılan üniversite sınavlarını kazanınca, babasına, yıllar önce verdiği, ama bir türlü yerine getiremediği bisiklet sözünü hatırlatarak, bisiklet yerine gitar istediğini söyledi.

Prof, akşamları saatlerce gitarı elinden bırakmıyor, parmaklarının teller üzerindeki dansı giderek kıvraklaşıyor ve hızlanıyordu.

O arada mahalledeki değişimi de izlemeye çalışıyordu. İki üç günde bir mahallede bildiriler dağıtılıyor, duvarlara afişler yapıştırılıyor, işçilerin evlerde toplantılar yaptığını duyuyor, genç kız ve erkekler çayırda bir araya geliyor, sokak aralarında, köşe başlarında kümeler oluşuyordu. Bunlara paralel olarak polisin ilgisi de yoğunlaşıyordu; mahalle girişinde, olur olmaz saatlerde, polis yolu kesip aramalar yapıyor, haftada bir iki kez mahalle kahveleri polis tarafından basılıyor, sokak aralarında günün her saati polis otoları dolaşıyor, sık sık birilerinin gözaltına alındığı haberleri duyuluyor, bazı geceler, mahallenin bir tarafında silah sesleri işitiliyordu.

Muzo, sık sık Prof’un yanına geliyor, gitar çalmasını istiyor, onun, tellerin üzerinde kıvrak biçimde dans eden parmaklarını büyük bir hayranlıkla seyrediyordu. Birkaç kez gitarı eline alıp çalmaya kalkıştıysa da, bütün çabasına rağmen ancak boş bir tenekenin beton zeminde yuvarlanmasına benzer sesler çıkartabilince, Prof, gitardan bu kadar kötü ve kulak tırmalayıcı sesler çıkartabildiği için Muzo’yu kutladı. Ama, istediği sesleri bir türlü çıkartamayan Muzo’nun telleri öfkeyle çekiştirdiğini, ablak suratının kızardağını, gözlerinin büyüdüğünü görünce, az sonra gitarın başına gelecekleri hissederek korkuyla irkildi, kısa bir uğraştan sonra gitarını kurtarmayı başarabildi ve Muzo’nun sevdiği parçalardan birini çalarak onu yatıştırdı.

şarkı tamamlanınca, Muzo:

“Hey Prof!” dedi. “Güzel gitar çalıyorsun, ama Kör Kamil daha güzel kaval çalıyor.”

Prof, yeni bir ezgiye geçmişti. Muzo’nun anlamsız sözlerine yanıt vermedi. Az sonra Muzo:

“Neden gitar çalarken eve gizleniyorsun Prof?” dedi. “Bak Kör Kamil, kapının önünde çalıyor ve herkes dinliyor. Sen faydasız bir adamsın!”

Prof, beklemediği bu sözler karşısında bozulmuştu, ama belli etmemeye çalışarak:

“Ben de okulda arkadaşlarıma çalıyorum,” diye yanıt verdi.

Muzo, elini, geç bunları, dercesine salladı.

“Okul başka, mahalle başka Prof. Kör Kamil, kavalını gidip başka bir mahallede çalsaydı, bize ne faydası olurdu? Bunu hiç düşündün mü?” Bir süre Prof’a dikkatle baktı, sonra, “sen faydasız bir adamsın,” diye yineledi.

Prof, Muzo’dan böyle bir konuşma beklemediği için şaşırmıştı. Bir süre ne diyeceğini bilemedi. Tam bir şeyler söylemeye hazırlanıyordu ki, Muzo tekrar söze girdi.

“Keşke ben de, senin gibi gitar çalabilseydim.”

“Gitar çalmayı çok mu istiyorsun?”

Muzo’nun gözbebekleri ışıldadı.

“İsterim tabi! Ama en çok kaval çalmayı isterdim.”

“Kaval çalmayı bilmem. Ama gitar çalmayı bu kadar çok istiyorsan, akşamları biraz çalışalım.”

Muzo, kolunu Prof’un omzuna koydu.

“Ben öğrenemem.” dedi.

“Neden?”

“Kör Kamil öyle söyledi.”

“Kör Kamil nereden bilir senin öğrenip öğrenemeyeceğini? Denemeden belli olmaz.”

Muzo, elini aceleyle Prof’un omzundan çekti, bakışları sertleşti. Prof’un, Kör Kamil’i küçümseyen sözleri kızdırmıştı Muzo’yu.

“Kör Kamil bilmeyecek de kim bilecek?” diye sesini yükseltti. “Onun kadar güzel kaval çalan biri daha var mıdır bu dünyada?”

Bir süre sustu, gözleri boşlukta dolandı, elini tekrar Prof’un omuzuna koydu, ses tonunu yumuşattı, büyük bir sır verecekmiş gibi gözlerini, karşısındakinin gözbebeklerinin içine dikti.

“O neden bu kadar güzel kaval çalıyor biliyor musun Prof? Çünkü gözleri çok az görüyor. Gözündeki kuvvet parmaklarına ve nefesine akıyor. Onu dinlerken, hep parmaklarına dikkat ederim. O kadar hızlı oynatıyor ki, bir türlü ezberleyemiyorum. Yaaa, şimdi anladın mı neden bu kadar güzel kaval çaldığını?”

Prof büyük bir ciddiyetle kafasını salladı.

“Evet anladım.” dedi.

Muzo, Prof’un yanına iyice sokuldu.

“Sana bir şey soracağım Prof. Senin kafan iyi çalışıyor, bu soruma cevap ver; Geçen gece gözlerimi sabaha kadar ampule dikip baktım. Sabah gözlerim bozulmuştu, gözlerimin içi acıyordu, aynı zamanda kanlanmıştı. Oya, ne oldu, diye sordu, söylemedim. Çünkü söylesem kızardı. Doğruca Kör Kamil’in evine koştum. Kavalı gizlice alıp üfledim. Fakat yine bir şarkı çalamadım. Sence bunun sebebi nedir, Prof? Nasıl oluyor, Kör Kamil gözleri bozuk olduğu için çalıyor da, benim gözlerim bozuk olduğu halde çalamıyorum?”

Prof, gülmemek için kendini zor tutuyor, dudaklarını ısırıyordu.

“Hiçbir insan bir günde herhangi bir müzik aletini çalmayı öğrenemez Muzo,” dedi, “uzun süre uğraşmak gerekir.”

“Ne kadar?”

“Belki üç ay, belki bir yıl, belki daha fazla.”

Muzo suratını buruşturdu.

“Ne yani Prof, şimdi benim bir yıl boyunca hiç uyumadan hep lambaya mı bakmam lazım?”

Bu sözlerden sonra, Prof artık kendini daha fazla tutamadı, kahkahaları koyuverdi. Muzo, karşısındakinin neden güldüğüne bir anlam verememişti.

“Ne gülüyorsun, komik bir şey mi söyledim, Prof?”

Prof, gülmeye zorlukla ara vererek,

“Beni yanlış anladın, onun için gülüyorum,” dedi, “eğer yeteneğin varsa öğrenirsin. Yeteneğin yoksa, gözlerini kör de etsen boşuna.”

Muzo, Prof’a kızarak baktı.

“Senin de ne dediğin belli değil Prof. Ben de seni akıllı biri sanırdım!”

Evden birlikte çıktılar. Muzo, kaval çalma konusunda konuşmaya devam etmek ve bu konuda İbo’nun da fikrini almak için Prof’u eve davet etti.

O gece Prof, İbo ve Oya ile derin konuşmaya daldı. Konudan konuya atladılar, ciddi tartışmalar yürüttüler. Prof evden ayrıldığında gün ışımaya yüz tutmuş, uzaklarda bir yerlerde horozlar ötmeye başlamıştı. Prof o geceden sonra eve sık sık uğradı, İbo ile dostluğu giderek pekişti. Gitarıyla mahalle gençlerinin arasına katıldı.

Prof, İbo’nun eskiden kalma cezası yüzünden, polisler tarafından tutuklanıp cezaevine gönderildiğini duyduğunda müthiş bir üzüntüye kapıldı. Ama, İbo’nun cezasının bir yıl sonra biteceğini duyduğunda üzüntüsü biraz hafifledi.

ONUNCU BÖLÜM

Çöp kamyonu mahalleye neredeyse üç haftadır uğramadığından, çöplük küçük bir tepeciğe benzemişti. Üstelik havalar ısınınca, güneşin kızgın oklarının içten içe çürümesini hızlandırdığı çöplerden yükselen ağır, ekşimtırak koku, arada bir esen yelin önünde kıvrıla kıvrıla mahallenin üstüne çörekleniyordu.

Sıcaklarla birlikte sivrisinekler de boy göstermişlerdi. Havanın bebek uyumasını andıran durgun gecelerinde kana susamış vampirler gibi saldırıyorlardı pencerelerden içerilere ve önlerine gelen çıplak tenlere iğnelerini yapıştırıyorlardı.

Muzo, o gün mahalleyi bir boydan boya dolandı, konuşacak kimseyi bulamayınca kahveye girdi, televizyonun karşısına oturdu, büyük bir dikkatle çizgi film seyretti. Filmin bazı yerlerine uzun uzun güldü. Kahvecinin getirdiği büyük bardak çayı, içine beş şeker katarak içerken, kahveciyle çene yarıştırdı. O sırada kahvenin önünde içinde dört polis bulunan bir polis minibüsü durdu. Kahveci, onlara çay götürdü.

Film bitince Muzo kahveden çıktı. Belki vakit geçirecek birisini bulurum diye sokak aralarında avare avare dolanırken Serpil’in annesiyle karşılaştı. Kadın her zamanki gibi, Muzo’ya sevgiyle yaklaştı, keyfini, karnının aç olup olmadığını sordu. Muzo büyük bir kararlılıkla, tok olduğunu söyledi. Kadın buna rağmen Muzo’yu evin kapısına kadar götürüp onun için ayırdığını söylediği kaynamış bir yumurta ve bir parça ekmek verdiğinde, Muzo bu ikramı reddetmeyi bu yaşlı kadına yapılmış büyük bir kabalık olacağını düşünerek kabul etti.

Muzo, çocuklar görüp de peşine takılmasınlar diye avcunun içinde büyük bir özenle sakladığı yumurta ile eve doğru yürürken, elinde dolu çöp tenekesiyle çöplüğe giden Davut isimli gençle karşılaştı. On beş yaşlarında, uzun boylu, zayıf, sopa gibi bir çocuktu Davut. Muzo bu çocuğa, diğer yaşıtlarına göre ayrı bir değer verirdi; çünkü Davut, ilkokuldan sonra, ekonomik koşullar gereği babası tarafından, inşaatlara elektrik işi yapan bir işletmeye çırak olarak verilmişti ve o günden bugüne mesleki bilgi konusunda hiç de küçümsenmeyecek bir düzeye gelmişti. Mahalledeki evlerin elektrik işleri olduğunda akla gelen isimdi. Birkaç kez de İbo ve Oya tarafından elektrik arızasını gidermesi için eve getirilmiş, becerikli elleriyle meseleyi kısa zamanda hallederek, Muzo’nun takdirini kazanmıştı. Üstelik yaşına göre ağırbaşlı bir çocuktu, bu yüzden Muzo’nun gözünde büyük bir adam gibiydi.

“Hey Davut, çöplüğe mi gidiyorsun?” dedi Muzo.

Davut, “Elimdeki çöp tenekesiyle bakkala gidecek değilim herhalde!” diye yanıt verdi.

Yanıt Muzo’nun çok hoşuna gitti ve Davut’u bir kere daha takdir etti.

Muzo, elindekileri gizlemeye devam ederek Davut’un peşine takıldı.

“Sen işe gitmedin mi bu gün?”

Davut, çöp tenekesini diğer eline geçirdi.

“Gitmedim.” dedi kısaca.

“Neden?”

“Patron beni işten attı.”

“Neden attı?”

“Malzeme ziyan etmişim diye?”

“Neden ziyan ettin?”

“Ziyan falan etmedim ki.”

Muzo’nun soruları yağmur gibi yağıyordu.

“Ziyan etmedin de neden atıldın işten?”

Davut, sorulardan sıkılmıştı.

“Offff!” diye derin bir nefes aldı. “Amma da soru soruyorsun Muzo! Bazen çabuk anlıyorsun, bazen de kafan tamamen duruyor! Malzeme işin bahanesiydi. Bizim ekip dokuz kişiydi. Ücretlerimize zam istedik. Patron, diğerlerini benim kışkırttığımı düşünüp, malzemeleri bahane ederek, işime son verdiğini söyledi. İşte hepsi bu.”

Muzo, duraksadı, “Hımmm!” diye ses çıkardı dudaklarının arasından. “Peki şimdi ne yapacaksın?”

“Ne mi yapacağım, tabii ki başka bir yerde iş bulacağım.”

“Nasıl bulacaksın?”

“Ben işsiz kalmam.” dedi Davut büyük bir güvenle.

Çöplüğün önündeki tepeyi tırmanmışlardı. Aşağıda çöplerin toplandığı çanaktan kötü kokular yükseliyordu. Çöplerin arasında, mahallenin en yoksullarından üç kadın ve beş çocuk vardı. Kadınlar tıpkı birer tavuk gibi çöplüğü eşeleyip duruyorlardı; hiç konuşmuyor, kafalarını kaldırmıyorlardı. Kadınlardan biri, bebeğini, sırtındaki çarşafa yerleştirmişti. Çocuklardan ikisi çöplerle oynuyorlardı. Daha büyükçe olan üçü çöplerin arasında buldukları işe yarar şeyleri annelerine getiriyorlardı. Arada sırada, tabanları delinmiş eski bir çift ayakkabı, ya da plastik bir tabak veya tahta parçası yüzünden kavgaya tutuşuyorlardı.

Davut elindeki çöpü boşaltıp mahalleye geri döndü. Muzo, tepenin üstüne oturdu, avcunda sıkıca gizlediği yumurtasını ortaya çıkardı, kabuklarını soydu, bir lokma ısırıp çöp toplayanları seyre koyuldu.

Muzo, yumurtasından ikinci parçayı ısırmak için ağzına yaklaştırdığında, az önce aşağıda çöplerin arasında yuvarlanan iki küçük çocuk, önünde dikiliverdiler; gözlerini yumurtaya dikmişler, dilleriyle yalanıyorlardı. Çocuklardan biri beş yaşlarında bir kız, diğeri ondan iki yaş küçük erkek çocuğuydu. Üzerlerindeki giyecekler yıpranmış, renkleri solmuştu. Yalınayaktılar.

Muzo, ilkönce çocukları görmezden gelip yumurtadan küçük bir parça ısırdı, ama çocukların bakışları öylesine deliciydi ki, küçücük parça boğazından aşağıya inmedi. Muzo, çocukları başından savmak için bir iki kez, annelerinin onları çağırdığını söylediyse de, karşısındakiler yerlerinden kıpırdamadılar. Muzo, kurtuluş olmadığını anlayınca, yumurtadan iki küçük parça kopartıp çocuklara uzattı. Uzatmasıyla çocukların kendilerinden beklenmeyen bir çeviklikle yiyeceği kapmaları ve ağızlarına atmaları bir oldu.

Çocukların bu çeviklikleri Muzo’yu bile şaşırtmıştı. Ancak bundan daha fazla şaşırtıcı olanı, çocukların hâlâ yerlerinden kıpırdamayıp bakışlarını yumurtadan ayırmamalarıydı. Muzo, çaresiz, kalan yumurtayı iki eşit parçaya bölüp verdi. İstediklerini alan çocuklar büyük bir sevinçle annelerinin yanına koşturdular.

Çok kısa bir süre geçmişti ki, bu kez anneleriyle birlikte geri döndüler. Çocuklar süklüm püklümdüler. Kadın çocuklarını hırsla Muzo’nun önüne doğru itti. Otuz yaşlarında, soluk yüzlü bir kadındı Gülnaz. Henüz genç sayılabilecek yaşına karşı, yüzü solmuş, bakışlarında canlılıktan eser kalmamıştı. Zayıflıktan elmacık kemikleri dışa doğru fırlamıştı. Çocukların elindeki yumurta parçasını göstererek,

“Bunları sen mi verdin Muzo?” dedi sert bir ses tonuyla.

Muzo, böyle bir iyilik yaptığı için teşekkürü hak ettiğini düşünerek, “Evet, ben verdim.” dedi gururla.

Gülnaz’ın kalın kaşları iyice çatıldı, soluk benizli suratı gerildi.

“Bir daha bana sormadan çocuklara hiçbir şey verme!” dedi.

Muzo, teşekkür beklerken, bu sert çıkış karşısında bozuldu.

“Ama tepeme dikildiler.”

“O zaman sen de ne yiyeceksen evinde ye! Gösteriş yapar gibi, çocukların karşısına geçme. Bu mahallede herkes yumurta yiyecek kadar varlıklı değil.”

Muzo, kadının neden sinirlendiğini hâlâ anlayabilmiş değildi.

“Çocuklara yumurta vermemde ne gibi bir kötülük var ki?”

“Tabi ki kötülük yok, eğer devamlı yiyebilirlerse. şimdi sen verdin, yediler. Peki yarın benden yine yumurta isterlerse ne yapacağım ben? Bunu düşündün mü hiç?”

“Sen de bakkaldan alırsın.”

Gülnaz daha da kızdı.

“Hani para? Yumurta alacak para var mı?”

“Yok mu?”

“Yok tabi.”

Muzo biraz düşündü.

“Öyleyse sen de bizim gibi, bakkala borç yazdırırsın.”

Gülnaz suratını buruşturdu.

“Salak salak konuşma karşımda!” dedi. “Bir daha çocukların karşısında böyle şeyler yeme.”

Bu sözlerden sonra kadın, çocuklarının elindeki yumurtaları almaya kalkıştı. Ve işte o zaman kızılca kıyamet koptu. Çocuklar ellerindekileri vermemek için inanılmaz bir direnç gösteriyor, çığlık çığlığa yaygara kopartıyorlardı. O arada, küçük olanı bir fırsatını bularak annesinin elinden kurtuldu. Annesinin tüm çağrılarına karşı geri gelmeye yanaşmadı. Anne, küçük çocukla uğraşırken, kız, yumurtayı ağzına tıkıştırdı. Manzara karşısında yapacak bir şeyi kalmadığını gören Gülnaz, öfkeyle Muzo’ya döndü:

“Gördün mü, bunların hepsi senin yüzünden!” diye bağırdı.

Muzo, kadının tiz sesiyle irkilmişti.

“Ne yaptım ki ben?”

“Daha ne yapacaksın, çocuklarımın kötü alışkanlıklar edinmesine neden oluyorsun. Bundan daha büyük kötülük olur mu?”

Muzo’nun ablak suratı karıştı, alacalı bulacalı bir renge büründü.

“Ben... ben...” diye kekeledi. “ben kimseye kötülük yapmam.”

Muzo, kekelerken, Gülnaz arkasını dönüp uzaklaştı.

Muzo, kadının feryadının, böyle sert davranmasının nedenini çözmeye çalışarak yarım saat kadar öyle, kendi kendine söylenerek oturdu. Sonra ani bir kararla doğruldu, çöplerin arasına dalıp araştırmaya başladı. Bulduğu birkaç tahta parçasını koltuğunun altına sıkıştırdı. Az ileride, çürümeye yüz tutmuş patates kabuklarının arasında bir alimünyum kaşık bulunca sevinçle Gülnaz’a koştu, tahta parçalarını ve kaşığı kadına uzattı. Kadın uzatılanları göz ucuyla incelerken,

“Bunlar ne?” diye sordu; sesi hâlâ sertti ve pek memnun olmuş bir hali yoktu.

“Senin için topladım,” dedi Muzo.

Kadının yüz çizgileri yavaş yavaş gevşedi.

“Niçin?” diye sordu. “Ben, senden yardım istemedim ki.”

“İyilik olsun diye.”

Kadın kafasını iki yana salladı ve bu birkaç tahta parçasını çuvaldaki diğer tahta parçalarının arasına attı. Kaşığı, bacaklarındaki dizleri yamalı şalvara sürtüp parlattı.

“Birisi yanlışlıkla yemek artıklarının içinde atmıştır,” dedi. “yoksa, bu mahallede sapı kırılmadan hiçbir kaşık, çatal, bıçak atılmaz çöpe.”

Çöplükte iki saat kadar daha kaldılar. Muzo bayağı çaba sarf etmesine karşın, pek işe yarar bir şey toplayamadı.

Eve dönüşte, Muzo, içinde tahta parçası ve plastik ıvır zıvır bulunan çuvalı sırtına yüklendi. Çuval ağır değildi ve bu yüzden zorlanmıyordu. Gülnaz ise içinde kağıt parçaları olan diğer çuvalı almıştı.

Bir ara kadın, “Eğer yorulduysan ver çuvalı bana”, dediyse de, Muzo, kendisinin bir araba yükü boşalttığını söyleyerek çuvalı taşımayı sürdürdü.

Bir süre konuşmadan yürüdüler. Sonra kadın, Muzo’nun üstünü işaret ederek:

“Üstün başın kirlendi, Oya kızacak.” dedi.

Bu aklına hiç gelmemişti Muzo’nun. Bu sözler üzerine yutkundu, ama yanıt vermek yerine:

“Bu tahta parçalarını ne yapıyorsun sen?” diye sordu.

“Kış için topluyorum.”

“Bütün kış bunlarla mı ısınıyorsun?”

“Evet, çünkü odun, kömür alacak paramız yok.”

“Peki kağıt parçalarıyla, plastikleri de mi yakmak için topluyorsun?”

“Hayır, onları biriktirip satıyorum.”

Mahalleye kadar hiç konuşmadan yürüdüler. Gülnaz’ın oturdukları evin önüne geldiklerinde Muzo, çuvalı kapının önüne bıraktı.

“Bana kızgınlığın geçti mi Gülnaz?”

Kadın derin bir iç çekti,

“Hele bir yarın olsun da... İnşallah çocuklar yumurtayı hatırlamazlar.”

Tam o sırada evin penceresi açıldı, uykudan gözleri şişmiş, saçı başı dağınık bir erkek kafası uzandı. Uzun bir suratı vardı adamın; burnu sanki ortasında kemik yokmuş gibi basıktı ve tıpkı kurdu andırıyordu. Suratının rengi de bir tuhaftı; sarı gibiydi, ama güneş vurduğunda griye dönüşüyor ve bu grilik gölge gibi suratına yayılıyor, sanki pisliklerin önüne maske olmaya çalşıyordu.

Adam, kapının önünü daha iyi görebilmek için yarı beline kadar dışarı sarktı. O zaman üstünde delikler bulunan sararmış atleti meydana çıktı. Kanlanmış gözleri Muzo’ya takıldı.

“Ne arıyorsun sen orada?” diye böğürdü.

Muzo’nun oldum olası yıldızı barışmamıştı Beşir’le; doğru dürüst konuşmamışlardı bugüne kadar. Kendisine benzer üç beş kişi dışında mahallede dostu yoktu Beşir’in. Doğru dürüst çalıştığı görülmemişti. Arada bir ortadan kaybolur, üç beş gün sonra ortaya çıkardı. Bütün gün uyur, akşam kendisi gibi üç beş kişiyle bir araya gelip esrar içer, eğer cebinde parası varsa kumara giderdi. Yaşı kırka yaklaşıyordu, ama kırkın çok üstünde gösteriyordu. On yıl kadar önce esrar içerken yakalanmış, iki yıl kadar hapiste yatmıştı.

Muzo, kendisini nefretle süzen Beşir’e:

“Çuvalı getirdim,” dedi.

Beşir birkaç günlük sakallı suratını buruşturdu,

“İyi bok yedin!” diye böğürdü, “Hadi şimdi bas git buradan.”

Muzo, adamı sevmezdi, ama böyle bir tepki de beklemiyordu doğrusu. şaşkın şaşkın Gülnaz’a baktı. Gülnaz:

“Hadi sen git,” dedi yavaşça. “bunun ayılığı üstünde!”

Beşir, karısının ne söylediğini anlayamamıştı, ama tecrübelerinden, kendisi hakkında iyi şeyler söylemediğini hissetmişti.

“Ne söylenip duruyorsun ulan!” diye çıkıştı. “Sırtın kaşınıyor galiba yine senin.”

Gülnaz, “Ayı!” diye söylendi kendi kendine, “Geberemedin gitti!”

Akşam Oya, eve girer girmez, içerisini kaplayan çürük domates kokusunu andıran ekşi kokuyla burun delikleri sızladı. Muzo’yu baştan aşağı süzdü, kokunun ondan gelip gelmediğinden emin olmak için biraz daha yakınına yaklaştı, ama hemen geri çekildi.

“Öfff! Leş gibi kokuyorsun!” diye çıkıştı.

Muzo kendi kendini kokladı, “Ben bir şey duymuyorum.” dedi sakin sakin.

Oya ters ters baktı.

“Senin burnun hangi kokuyu alıyor ki zaten? Sanki suratın görüntü açısından eksiklik kalmasın diye kondurulmuş oraya! Nerelerde yuvarlandın bu gün?”

Muzo yanıt vermedi. Oya, burnunu tutarak:

“Öfff! Dayanılacak gibi değil, kalk üstünü başını çıkar, hemen banyo yap.” diye konuştu kesin bir sesle.

Yıkanmak sözü Muzo’nun suratının buruşmasına yol açtı.

“Sıcak su yok.” diye cevap verdi.

“Sen de soğuk suyla yıkanırsın. Bu sıcakta sıcak suya ne gerek var?”

Oya, öyle kesin bir dille konuşmuştu ki, Muzo ayaklarını sürüye sürüye banyonun yolunu tuttu.

Yemek masasına oturduklarında, Oya:

“Çöplükteydin değil mi?” diye sordu. Muzo’nun kafasını evet anlamında salladığını görünce, “Kaç kere oraya gitme diye uyarmıştım seni.” diye sözlerini sürdürdü.

Muzo kısaca, çöplüğe nasıl gittiğini, orada başına gelenleri anlattı ve konuşmasını şöyle bağladı:

“Demek ki paylaşmak iyi bir şey değil.”

“Nasıl iyi bir şey değil?”

“Yumurtamı paylaştığım için azar işittim. Eğer kendim yeseydim, kimse bana kızmayacaktı.”

“İşine gelince meseleyi kendine göre nasıl da yorumluyorsun. Gülnaz çok yoksul bir kadın ve beş para etmez bir kocası var. Çocuklarına yumurta yediremediği için öyle davranmış.”

“Yalnızca ekmeği verseydim kızmaz mıydı?”

“Belki kızmazdı.”

Muzo, anladım der gibi, başını aşağı yukarı salladı.

“Demek ki, bundan sonra ekmeği paylaşabilirim, ama yumurtayı kimseyle paylaşmamalıyım.”

Oya gülmeye başladı.

“Konuyu çarpıtma,” dedi, “ne demek istediğimi pekala anladın.” Ayağa kalktı: “Sabah birlikte gideceğiz. Sana iş çıktı. Onun için erken yatalım.”

Muzo, Oya’nın hazırladığı yatağına girerken, yarın değişik bir gün yaşayacağı için mutluydu.

ON BİRİNCİ BÖLÜM

Muzo ile Oya, atölyeye vardıklarında karı koca patronlar oradaydı. İşçi kızlardan yarısına yakını da gelmişler kendi aralarında konuşuyorlardı. İşbaşı saatine henüz on dakika vardı. Adam yazıhanede her zamanki gibi saç sakal birbirine karışmış, akşamdan kalmanın mahmurluğu ile yarı uyur yarı uyanık oturuyordu. Kadın ise makinelerin arasında dolanıyor, bir yandan da, güya kendi kendine, ama işçilerin duyabileceği sesle, “İlle saati beklerler, beş dakika fazladan çalışacaklar diye ödleri patlar!” diye söyleniyordu.

Kadın makinelerin arasında dolaşmayı bırakıp yazıhanenin kapısına dikildi, masanın üstündeki hesap makinesiyle oynayan Muzo’ya, makineyi bırakmasını ve elini hiçbir şeye değdirmemesini söyledi. Bunları yine öyle cırtlak bir sesle söylemişti ki, gözleri yarı kapalı olan kocası gözlerini açtı ve kadına, sabah sabah tepelerinde baykuş gibi ötmemesini, defolup gitmesini haykırdı. Kadın birkaç saniye sanki cevap yetiştirecekmiş gibi bekledi, ama adamın hesap makinesini kaptığını görünce, ağzının içinden ne olduğu anlaşılmayan şeyler mırıldanıp yeniden makinelerin arasına döndü.

Kadın gidince, gözleri açılmış olan adam, onun bağırmasından bozulan Muzo’ya, hesap makinesini uzattı, “Al oyna!” dedi. Bir süre, hesap makinesiyle ciddi ciddi bir şeyler yapan Muzo’yu seyretti ve sonunda dayanamayıp:

“Ulan Muzo, seni gören de ciddi ciddi hesap yaptığını sanacak!” dedi. “Oysa elifi görsen mertek sanırsın!”

Muzo, hâlâ kafasını makineden kaldırmıyor, harıl harıl bir şeyler yapıyordu. Bir süre sonra sıkıldı ve makineyi bıraktı. Bu kez gözleri, hemen patronun arkasındaki duvarda asılı saate dikildi. Akrep ve yelkovan hiç kıpırdamadan öyle duruyorlardı. Muzo bir süre daha bekledi, yine kıpırdamadıklarını görünce,

“Hey patron!” diye seslendi, “Senin bu saat ayvayı yemiş!”

Bu kez adam yanıt vermedi, sadece, biliyorum dercesine başını aşağı yukarı salladı. Muzo gözünü saatten ayırmıyor, dikkatle inceliyordu. O sırada işçiler çalışmaya başlamışlar, makinelerin sesi atölyeyi kaplamıştı. İşçi kızlardan biri, makinelerden birinin teklediğini, bakması gerektiğini söyleyip adamı aşağı çağırdı.

Patron yazıhaneden çıkar çıkmaz, Muzo yerinden fırladı, ortasında bir tekstil firmasının reklamı bulunan duvar saatini duvardan indirip incelemeye koyuldu. Önce saatin ön tarafını kulağına dayayıp dinledi, sonra arkasını kulağına dayadı. Ardından saatin önüne ve arkasına sırayla üçer kez eliyle vurdu, tekrar kulağına dayadı. Bu işi, stetoskopuyla hastasının ciğerlerini dinleyen doktor titizliğiyle yapıyordu. Saatten ses gelmeyince, içine bakmaya karar verdi ve atölyenin girişinde duvara asılı alet bölümünden, biri büyük, biri küçük iki tornavida, bir pense, bir çekiç, bir testere ve bir eğe alıp geri geldi. Tornavida elinde, saatin önünde ve arkasında açılacak vida aradı, bulamayınca bayağı şaşırdı. Tornavidayı bıraktı, saatin kenarına birkaç hafif çekiç darbesi indirdi. Saat açılmamıştı. Bu kez testereyi kenarına sürtmek üzereydi ki, patron içeri girdi, Muzo’yu elinde testere, önünde çekiç, tornavida ve eğelerle görünce, eğer biraz daha gecikse, saatin başına neler gelebileceğini düşünerek acı acı gülümsedi. Saati Muzo’nun elinden alırken,

“Ulan Muzo!” dedi, “Besiye çekilmiş aygırlar gibisin, bir dakikalık fırsat bulunca saldırmaya yer arıyorsun!”

Muzo gayet sakin, “Yok patron senin bildiğin gibi değil,” diye yanıt verdi, “ben sadece sana yardım etmeye uğraşıyordum.”

Adam kendi kendine güldü, “Yardım ha!” dedi, “Benim saatten hiçbir şikayetim yok ki, beni ondan kurtarmaya çalışıyorsun. Bırak durduğu yerde dursun, sana ne?”

Muzo yardım fırsatı elinden alındığı için bozulmuştu,

“Sana da iyilik yaramıyor!” diye söylenerek ayağa kalktı.

“Nereye?”

Muzo başıyla atölyeyi gösterdi, “Gidip makinelere bakayım, iyi çalışıp çalışmadıklarını bir kontrol edeyim.”

Patron, Muzo’yu yerine oturttu.

“Ben hepsine baktım, gayet iyiler,” dedi ve, “ulan Muzo uslu uslu otur, kamyonetin gelmesini bekle. Adamın kafasını bozma! Burada ciğer mi satacağız, kedi mi kovalayacağız?” diye ekledi.

Bir saat kadar sonra kamyonet geldi. Muzo, iplikleri indirdi, çuvalları yükledi. Kamyonet onları götürüp, bir daha geldi, kalan mallar da yüklendi.

Akşam iş dönüşü minübüslere doğru yürürken, bir ara Oya, yanında Muzo’nun olmadığını fark etti. Telaşla geri döndü ve onu, salatalık, kabak, patates soyan bir el aletini, sanki uzayın keşfi kadar önemli bir buluşmuşçasına büyük yaygarayla satan bir seyyar satıcıyı, çevresine toplanmış kalabalığın arasında, ağzı bir karış açık seyrederken buldu. Kolundan çekerek kalabalığın arasından çıkartığı Muzo’yu, habersiz yanından ayrıldığı için azarlarken, bunun ne boş bir çaba olduğunu çok kısa bir süre içerisinde anladı. Elinden çekerek yürüttüğü Muzo’nun kafası hâlâ o taraftaydı ve gitmemek için ayakları sürtüyor:

“Adamı gördün mü Oya, salatalığı ne çabuk soyuyor?” diye konuşuyordu.

Oya, kafası hâlâ geriye çevrili Muzo’yu çekiştirdi.

“Ben sana ne diyorum, sen neden bahsediyorsun.”

“O salatalığı soyan şeyden biz de alalım.”

“şu anda ona verecek paramız yok.”

“Ama bu gün iyi para kazandık.”

“Bakkala ne kadar borcumuz var biliyor musun?”

Muzo, elini Oya’nın elinden kurtardı, birkaç saniye düşündü, kendinden birkaç adım öne geçen Oya’nın peşinden koşturdu.

“O zaman bari salatalık alalım.”

Oya buna itiraz etmedi. Pazara uğrayıp biraz öteberi aldılar. Salata torbasını Muzo taşıyordu.

Mahalleye ulaştıklarında bu kez polis yoktu. Muzo:

“Bu akşam polisler yok.” dedi. Bir süre Oya’nın bir şeyler söylemesini bekledi, beklediği olmayınca:

“Bu akşam polisler yok, dedim sana.” diye tekrarladı.

Oya, “Görüyorum herhalde, gözlerim kör değil.” dedi.

Muzo hâlâ ısrarlıydı.

“Ama bu akşam polisler yok!” diye tekrarladı.

Oya’nın tepesi atmıştı.

“Yoksa yok!”dedi. “şimdi bir de polisler yok diye üzülecek halimiz yok ya!”

Konuşurlarken Kör Kamil’in oraya varmışlardı. Kör Kamil her zamanki gibi kapının önünde kavalını üflüyordu. On kadar küçük çocuk, İhtiyar’ın çevresine yarım daire olup çökmüş, sessizce, kavaldan yükselen melodileri dinliyorlardı.

Oya, Muzo’yu orada bırakarak yoluna devam etti. Muzo, hemen İhtiyar’ın yanına yerleşti, bütün dikkatiyle Kör Kamil’in parmaklarını izlemeye başladı. Kavalın sesi kesilince çevredeki çocuklar yavaş yavaş dağıldılar. Kör Kamil, bir bardak su getirmesini istedi Muzo’dan. Sudan bir yudum içti, tıpkı ekmek çiğnermiş gibi dolandırdı ağzında. Bardağı yan tarafa koyarken:

“Bugün gözükmedin ortalıkta,” dedi.

“Çalıştım,” diye yanıt verdi Muzo, “iki kamyon yük boşaltıp yükledim. Yoruldum, ama olsun, biraz para kazanmam lazım.”

İhtiyar, kısık gözleriyle Muzo’yu süzdü, çenesi sağa sola kayarak kendi kendine kıs kıs güldü.

“Ne o yoksa evlenmeye mi karar verdin?” dedi alaycı bir sesle.

Muzo, hemen itiraz etti.

“Hayır!” dedi kesin bir dille. “Kendim için değil, İbo için çalıştım. Çünkü İbo yakında geliyor. Bunu biliyor muydun Kamil Emmi, artık İbo geliyor.” Sesi sevinçliydi.

“Kim söyledi bunu?”

“Kim olacak, tabi ki Oya söyledi.”

“Kaç gün sonra burada olacakmış?”

Muzo bu soru karşısında biraz düşündü, sanki sayı saymasını biliyormuş gibi, parmaklarını saydı, dudaklarını kıpırdattı.

“Beş üç gün sonra.” dedi.

İhtiyar karşısındakine küçümseyerek baktı.

“Hadi oradan aptal herif!” diye söylendi.

Muzo ısrarlıydı.

“Görürsün bak, beş üç gün sonra İbo burada olacak.”

“şuna üç beş gün desene. Hem İbo değil, İbrahim Abi de diye kaç sefer söyledim sana!” diye çıkıştı İhtiyar.

Muzo aldırmadı.

“Biz birbirimize öyle deriz.”

“O sana Muzo diyebilir, ama senin ona İbo demen yakışık almaz, çünkü o senden büyük.”

Muzo, İhtiyarın sözlerine yine aldırmadı, aksine kibirlendi.

“O benim arkadaşım,” dedi gururla.

İhtiyar yanıttan hiç hoşlanmamıştı. Kafasını iki yana sallarken, morarmış dudaklarının arasından, çı çı çı, sesleri yükseldi.

“Ben İbo’nun yerinde olsam, böyle demene müsade etmez, basardım sopayı!”

Kör Kamil, konuşmasını kesti, Muzo’nun elindeki naylon torbayı sallamasıyla çıkan hışırtılara kulak kabarttı.

“Sen mi çıkartıyorsun o sesleri?”

“Senin kulakların da her şeyi duyuyor. Elimdeki naylon torbanın sesi.”

“Torbada ne var?”

Muzo, torbayı uzattı. İhtiyar torbaya doğru eğildi, gözlerini kırpıştırdı.

“Gözlerim karanlıkta öyle ufak tefek şeyleri seçmez.” dedi.

Muzo torbadan bir salatalık çıkardı.

“Salatalıklar ufak değil ki. Sen de amma tuhaf adamsın be Kamil Emmi! Küçücük bir çıtırtıyı bile duyuyorsun, ama koca salatayı göremiyorsun!”

Kör Kamil, bu sözlere sinirlendi, “Ahmak ahmak konuşma gene!” derken, yükselen sesi gırtlağını zorlayınca sıkı bir öksürük nöbetine tutuldu. Öyle sert öksürüyordu ki, ciğerleri yerlerinden sökülecekti sanki.

Muzo, İhtiyar’ın sırtına arka arkaya birkaç yumruk indirdi. Kör Kamil bir eliyle sıkışan göğsünü bastırırken diğer eliyle Muzo’yu itekliyordu. Öksürüğü kesilince, “Ne vuruyorsun be salak herif?” diye bağırdı boğuk boğuk, “Ciğerlerimi koparttın!”

Muzo, beklemediği tepki karşısında bocaladı.

“Ben öksürünce, İbo hep sırtıma vururdu.”

“Olabilir. Senin ciğerlerin dana ciğeri kadar sağlam, benimkiler ise bitik. Senin ciğerlerinle benimkiler bir mi?”

Muzo salatalıkla oynamaya koyulmuştu; evirip çeviriyor, burnuna götürüp kokluyordu. Oynamayı birden keserek salatalığı İhtiyar’a uzattı.

“Salatalık yer misin?”

“Ağzımda onu öğütecek diş yok ki.”

“Bıçakla keseriz. Bak tazecik.”

Kör Kamil, salatalığı parmaklarıyla yokladı.

“Haklısın körpecikmiş. Hadi şunu yıka, bir de bıçak getir.”

Muzo getirdiği bıçağı, “Senin gözlerin görmez, ben soyayım.” diyerek vermekten kaçınınca, İhtiyar sinirlendi.

“Hadi oradan sende! Salatalık yerine parmaklarını doğrarsın şimdi sen! Benim gözlerim görmez görmesine ama, parmaklarım alışkındır.” Gerçekten de İhtiyar, salatalığı büyük bir beceri ve çabuklukla soydu, dört eşit parçaya bölerek, iki parçasını Muzo’ya uzattı.

Ardından bir salata daha soyuldu ve o da çabucak bitti. Muzo, bir tane daha soymayı önerdiyse de, Kör Kamil, “Bu kadar yeter,” diyerek karşı çıktı, “sana kalsa hepsini burada bitirir, eve bir şey bırakmazsın.”

İşten dönenlerin sonuncuları da yorgun adımlarla geçtiler. Az sonra bir polis otosu mahalleye girdi.

Muzo, “İbo yakında dönüyor,” dedi.

İhtiyar, “Az önce söylemiştin,” dedi. Biraz durup konuşmasını sürdürdü. “İbo’yu da, Oya’yı da severim. İkisi de dikbaşlıdır, çivi ucu gibi sivridir. Kendilerine öyle bir yol çizmişler. Belki de onlar haklılar. Biz ömür boyu kafamızı öne eğip uslu uslu oturduk da ne oldu sanki? İşte halimiz ortada.”

“İbo dönünce senin yanına uğrar.”

“Uğrar elbette. Benim rahmetli kocakarı hasta yatarken, Oya yardım için gelmiş, kaç gece bizde kalmıştı. Rahmetlinin ağırlaştığı son birkaç gece, Oya gözünü hiç kırpmadan sabaha kadar başucunda beklemişti. Sonraki zamanlarda, Oya ile İbo’nun başları polisle dertteyken bu evde saklanmışlardı. Duydun mu ben saklamıştım onları. Eeee onca yardıma karşılık, biz de hayvan değiliz elbet. şimdi gelseler yine saklarım onları.”

Muzo, “Ben de saklarım,” dedi.

İhtiyar, Muzo’yu eliyle itti.

“Hadi oradan be salak herif!” dedi. “Sen nasıl saklayacaksın? Zaten aynı evde birlikte kalmıyor musunuz?”

Muzo kafasını kaşıdı.

“Haklısın Kamil Emmi,” dedi, “bazen her şeyi birbirine karıştırıyorum.”

İhtiyar, burun deliklerinden, hıhh, diye soludu.

“Bazen karıştırıyormuş! şuna bazen karıştırmıyorum desene.”

Muzo yanıt vermeye hazırlanırken, Semra ile Serpil durdular yanlarında.

Serpil, “Yine kafa kafaya vermiş kaynatıyorsunuz. Allah muhabbetinizi arttırsın.” dedi; konuşma biçimi, yaşlı insanları andırıyordu. Kör Kamil sesin sahibini tanıyamadığından kim olduğunu sordu.

“Beni nasıl tanımazsın Kamil Dayı, ben Serpil.”

“Herkesi sesinden tanıyacak hal mi kaldı bende?”

“Başka zamanlar tanıyordun.”

“İhtiyarlık işte, sen buna istersen bunaklık de. Gönlünden ne geçerse öyle de. Gün günü tutmuyor artık. Bazen şu akılsız Muzo bile benden akıllı laflar ediyor. Öyle değil mi Muzo?”

Muzo kıpırdandı, ablak suratına gülümseme yayıldı.

“Öyle deme Kamil Emmi. Senin kafan iyi çalışıyor. Hem senin kadar güzel kaval çalan biri daha yoktur şu dünyada.”

Kör Kamil’in dudakları arasından, Pöhhh! diye bir ses yükseldi.

“Kaval çalmak için fazla akıl gerekmez.”

Muzo, İhtiyar’ın suratına doğru eğildi.

“Ama sen, bana hep dersin ki, kaval çalmayı öğrenemezsin, çünkü sende akıl yok.”

İhtiyarın dudakları kımıldandı, ama ses çıkmadı. Bir şeyler söylemek istiyor, gelgelelim uygun yanıtı bulamıyordu bir türlü. Bu yüzden kızlara dönüp,

“İşten mi geliyorsunuz?” diye sordu. Kızların ikisi birden aynı anda, “Evet.” dedi.

Serpil, Muzo’ya, Oya’yı sordu, sonra, “Hadi seni eve götürelim,” dedi, “belki Oya seni evde bekliyordur.”

Bu sözcükler Muzo’nun üstünde büyük bir paniğe yol açtı. Yerinden hızla fırlayan Muzo, “Eyvah! Oya bana ekmek alıp gelmemi söylemişti.” diyerek bakkala doğru koşturdu.

Geri döndüğünde neredeyse ağalayacak haldeydi ve yalvarırcasına, kızlardan kendisine bir ekmek bulmalarını istiyordu.

Hep birlikte, Kör Kamil’in eve girmesine yardımcı olup yola koyuldular. Muzo’nun bütün neşesi kaçmıştı. Durmadan, sizin evde ekmek vardır değil mi, diye soruyor, üç beş adımda bir aynı soruyu yineliyordu. En sonunda aynı sorudan bıkan Serpil sinirlenip, “Yok!” dedi.

Bu sözcük Muzo’yu can damarından vurmuştu.

“Öyleyse yandım!” diye feryadı bastı. “Zaten geçen gün de kızdırmıştım onu. Artık beni kesinlikle affetmez.”

Serpil, “Niye kızdırmıştın Oya’yı?” diye sordu.

Muzo, önce soruyu cevaplamaktan kaçındı; lafı ağzında eveledi geveledi, ancak kızlar ısrar edince dayanamadı.

“Senin getirdiğin yumurtaların hepsini bir gecede yemiştim.”

Kızlar gülüştüler. Semra, “Eh, hepsini bir gecede yersen kızar tabii.” dedi.

“Evet haklısın ama, yumurta görünce dayanamıyorum. Aklım başımdan uçuyor.”

Muzo bir an önce ekmeğe kavuşmak için adımlarını hızlandırıyor, zıplaya zıplaya yürüyordu. Serpil, üç adım önde yürüyen Muzo’ya yetişti.

“Sana ekmek bulurum,” dedi, “ama bir şartım var.”

Muzo kıza şüpheyle baktı. Kuşkulu bir ses tonuyla,

“Neymiş şartın?” diye sordu.

Serpil, Muzo’nun kulağının dibine kadar sokuldu.

“Eğer sevgilim olmayı kabul edersen,” deyip, bir de yanağına küçük bir öpücük kondurdu.

Muzo, ayağının altına iğne batırılmışçasına iki adım öne sıçradı ve bir daha eve kadar arkasına bakmadı.

Elinde Serpil’in verdiği ekmekle, nefes nefese eve ulaştığında rahatladı, çünkü Oya daha ortalıkta yoktu. Ekmeği masaya koydu, lambayı yaktı, pencereyi açıp önüne oturdu.

Yarım saat kadar sonra Oya geldi.

Yemekte, İbo’nun kaç gün sonra hapisten çıkacağını sordu Oya’ya. Üç gün yanıtı alınca, Kör Kamil’in sorusuna yanıt veremediğini anlattı. Oya, daha sabah bu konuyu konuştuklarını ve İbo’nun gelişine üç gün kaldığını söylediğini hatırlatınca, Muzo, eliyle kafasına vurdu.

“Üçü bildim de beşi nereden karıştırdım bilmiyorum Oya.” dedi.

ON İKİNCİ BÖLÜM

İbo’nun tahliye günü yaklaştıkça Oya’nın heyecanı artıyor, içi içine sığmıyor, zaman ilerlemek bilmiyordu. Sabahın köründe kalkıp gün boyu çalışmasına, yatağa geç saatlerde, hem de yorgun girmesine rağmen uzunca bir süre gözlerine uyku girmiyor, yatakta bir sağa bir sola dönüp duruyor, üstelik zorlukla daldığı uykusundan birkaç kez uyanıyordu. Bu uyanmaları genellikle sıkıntılı ve korkulu karabasanların içinden oluyor, kan ter içinde gözlerini araladığında, bir süre kendine gelemiyor, artık yan tarafına koymayı alışkanlık haline getirdiği bardaktaki suyu bir seferde soluk bile almadan içerek, ateşler içinde kavrulan dudaklarını, gırtlağını serinletiyor, yatağının yanındaki komidinin üstünde, gümüş renkli çerçeveden kendisine bakan İbo’nun fotoğrafından dakikalarca gözlerini ayıramıyordu. O fotoğraf, yalnız, sıkıntılı gecelerinin, karşısına dikilen zorluklara karşı verdiği mücadelenin cansız tanığı olmuştu.

Oya için, fotoğraftaki o gözler, her zaman için için yanan bir alev yumağı, baharda serpilmiş bir çift çiçek tomurcuğu, gece ışıldayan ateş böceği, fırtınalı gecelerde gökyüzünde aniden beliren yıldızlar gibiydi. Bir tek saniye bile canlılığını yitirmemişler, bir tek saniye bile ışıltıları kaybolmamıştı. En zor gecelerde, gücünün artık tükenmekte olduğunu hissettiği, ama en sarp yokuşları aşmak zorunda olduğu anlarda, o gözlere gözlerini diker, o cansız fotoğraftaki gözlerden fışkıran umut Oya’nın yüreğine dolar, sarp kayalıkları aşar, kendisini uçsuz bucaksız binlerce, on binlerce rengarenk çiceğin, gülün süslediği, cıvıl cıvıl öten kuşların olağanüstü bir koro oluşturup yeryüzünün en muhteşem konserini sundukları uçsuz bucaksız kırda, özgürce koştururken bulurdu.

şimdi İbo’nun cezaevinden çıkmasına sadece ve sedece bir gün kaldığı bu gecede, heyecanı dayanılmaz boyutlara ulaşmıştı ve yaklaşan buluşma anının rüzgarıyla uğuldayan yüreği daha hızlı ve sert atıyordu. Gelgelelim saatin hızı kesilmiş, akrep ve yelkovana binlerce ton ağırlığında prangalar vurulmuştu sanki.

Oya o gün iş çıkışında, çarşıdan İbo’ya bir kot pantolon, bir tişört aldı. Başka hiçbir yere uğramadan doğru eve geldi. Uzun süredir kapağına dokunmadığı sandığı açtı, sadece özel günlerde giydiği fildişi renkli pileli etekliğini ve ipekli bluzunu çıkarttı, büyük bir özenle ütüledi. Sonra banyo yapıp aynanın karşısında saçlarını uzun uzun taradı.

O bunları yaparken, Muzo, önodada kuşkuyla bekliyordu. Oya işini bitirip yanına geldiğinde:

“Hey Oya,” dedi, “kendi eşyalarını ütüledin, benimkilere dokunmadın. Ben bu elbiselerle mi gideceğim?”

Oya’nın yüzü sıkıntıyla dalgalandı, bir iki kez söze girmek için yeltendi, ancak nasıl girmesi gerektiğinde kararsızdı. Nihayet bütün olacakları göze alarak kestirmeden dedi diyeceğini.

“Ben yalnız gitmek zorundayım Muzo.”

Muzo’nun kaşları çatıldı, ablak suratı kırıştı, sesi çatallaştı.

“Neden?” diyebildi sadece.

Oya, Muzo’yu ikna etmenin ne kadar zor olacağını biliyordu; üstelik onu incitmeden, üzmeden başarmak zorunda olduğunu da...

“Daha önce söylemiştim, paramız çok kısıtlı. Eğer para sıkıntımız olmasa elbette birlikte giderdik. Bunu senden daha fazla isterdim. Düşünsene İbo, sen, ben, üçümüz birlikte ne güzel bir tablo olurdu. Ama lanet olasıca para!..” Oya sustu, gözleri, açık pencereden dışarı kaydı, milyonlarca yıldızın oynaştığı gökyüzünde dolandı. Bir süre her ikisi de konuşmadı. Sessizliği Muzo bozdu.

“Hayır ben de geleceğim,” dedi kararlı bir sesle. “İbo beni görmezse üzülür.”

Oya, ikna için büyük bir çaba gösterdi, uzun uzun konuştu, bin bir dereden su getirdi, aynı şeyleri tekrar tekrar anlattı. Hiçbiri fayda etmiyordu. Muzo, ben de geleceğim diye tutturmuştu.

Vakit neredeyse gece yarısına yaklaşmıştı ve Muzo dediğinde diretiyordu. Sonunda Oya dayanamadı, cüzdanını çıkartıp bütün parayı masanın üstüne döktü.

“İşte bütün para burada. Hadi birlikte hesaplayalım. Bu benim gidiş param. Bunlar İbo ile birlikte dönüş paramız. Dönüşte, benim annemin, babamın yanına uğrayacağız. Bu da o para. şunlar da yolda yemek falan için. Bu da sana harçlık. İşte her şey apaçık meydanda. şimdi söyle, seni nasıl götürebilirim?”

Muzo önündeki paralara uzun uzun baktı.

“Ben gitmek istiyorum,” dedi.

Oya paraları Muzo’nun önüne doğru itti.

“O zaman sen git, ben kalayım. Çünkü ikimizin aynı anda gitmesine imkan yok.”

Muzo, bir paralara, bir Oya’ya bakıyordu.

“İyi de ben yalnız başıma nasıl yaşarım bu evde, bunu düşündün mü hiç?”

“Yalnız olan kim? Böyle bir şeyi nasıl söyleyebilirsin? Mahalledekilerin çoğu bizim dostumuz. Seni yalnız bırakırlar mı hiç? Bir akşam Prof, bir akşam Seyit bir akşam Serpil’lere gitsen tamam.”

Muzo seyrek kirpiklerini kırpıştırdı, sıkıntıyla parmaklarını çekiştirdi, arka arkaya derin derin iç çekti.

“Serpil iyi kız, ama beni kızdırıyor,” dedi zoraki bir sesle.

“Seni seviyor da ondan.”

“Yine de onunla konuş, bana kötü sözler söylemesin.”

Yatağına doğru yürüdü, tam yatacakken durdu, bir şeyler söyleyecek gibiydi, vazgeçti. Yatağa girdi, hava sıcak olmasına rağmen battaniyeyi kafasına çekti.

Muzo öğlene kadar yalnız başına oturdu evde. Oya’nın bırakıp gitmesini sindiremiyordu içine ve hâlâ kızgınlığını atamamıştı üzerinden. Oya’yı yolcu etmeye bile inmemişti köye. Kapıdan çıkan Oya’ya:

“İbo’ya söyle,” demişti, “gelmedim diye bana kızmasın. Bu işin suçlusu sensin.”

Bir süre sokak kapısının eşiğinde oturmuş, içeri geçmiş, yatağa uzanmış, gözleri tavana dikili dalgın dalgın düşünmüş, hatta Oya’nın masanın üzerine bıraktığı harçlığa bile dokunmamıştı.

Öğlene doğru sıcak bastırıp ev iyice ısınınca ve karnı acıkınca Prof’un evine doğru yollandı. Aralık olan kapıyı itip, “Hey Prof!” diye seslenerek, kendi evine girercesine girdi içeri. Karşısına Prof’un annesi çıktı:

“Hey teyze!” dedi, “Prof nerede?”

Prof hâlâ yataktaydı.

Muzo, Prof’un odasının kapısından onun hâlâ uyuduğunu görünce, annesine döndü, “Senin bu oğlun iyi çocuk, ama uykucu,” dedi.

Kadın oğlunu savundu.

“Bütün gece kitap okudu, onun için,” dedi.

Muzo, odaya girdi, yatağın başucundan, “Hey uykucu Prof!” diye seslendi. “Kalk artık.”

Muzo bir süre bekledi. Yatağın ucunda, ellerini beline bağlamış, tıpkı astını uykuda yakalamış komutan pozu takınmıştı.

“Ne uykucu adamsın be! Saatin kaç olduğundan haberin var mı?”

Prof, gözlerini araladı.

“Saat kaç?”

“Öğlen oldu öğlen. Sen hâlâ uyuyorsun?”

Prof, gözlerini ovuşturarak doğruldu.

“Bir şey mi var?” diye sordu.

“Daha ne olacak?” dedi Muzo, “Seni bu saatte uyurken yakaladım.”

Muzo, Prof’un yataktan çıkmasını beklemeden, ortalığı toplayan kadının yanına geçti.

“Hey teyze!” dedi, “Benim karnım acıktı. Yemek yemeye geldim.”

Muzo öğlen yemeğini orada yedi. Evden Prof’la birlikte çıktılar. Prof, şehre indi, Muzo ise sokak aralarında dolandı, kahveye uğradı, televizyon izledi, iki bardak oralet içti. Orada da çok duramadı. İçinde büyük bir sıkıntı vardı. Neşesi kaybolmuş, suratı asılmıştı. şu Oya ile İbo bir an önce dönselerdi de her şey düzelseydi.

Gökyüzünde birden nereden çıktıkları belli olmayan bulut parçacıkları belirdi; boşlukta asılı kalmış pamuk parçacıklarına benziyorlardı. Yavaş yavaş sayıları arttı, birkaçı yan yana gelip el ele tutuştu, renkleri koyulaştı ve alçaldılar. İçlerinden biri güneşin önüne peçe gibi takılıverdi. Güneş yüzünü gösterir gibi olduysa da hemen kayboldu. Çünkü bulutlar yan yana birleşiyor, uç uca eklenip gökyüzünü örtüyorlardı. Ortalığı boğucu bir hava kapladı. Ne gökyüzü açılıyor, ne güneş önündeki peçeden kurtulabiliyor, ne de yağmur yağıyordu; kasvetli, soluk alıp vermeyi güçleştiren hava, insanın gırtlağını sıkıyordu. Derken birkaç yağmur damlası düştü. Toprak öyle kızgındı ki, damlalar toprağa değer değmez buharlaştı. Sonra birkaç damla daha düştü. Sanki gökyüzünün musluğu arızalanmıştı da arada bir su kaçırıyordu. Bir kez daha aynı biçimde damlalar belirdi. Onlar da tıpkı öncekiler gibi toprağa değer değmez buharlaştılar. Bulutlar yavaş yavaş yükseldi. Yükseldikçe beyazlaştılar, rüzgara tutulmuş pamukçuklar gibi parçalandılar, sağa sola savruldular ve geldikleri gibi ortalıktan kayboldular. Güneş yeniden gökyüzüne zafer bayrağını dikti.

Muzo ilk damlayı yüzünde hissettiğinde merakla gökyüzüne baktı ve bekledi. İkinci, üçüncü damlalarda yağmur yağacağını, ortalığın serinleyeceğini düşünerek sevindi. Ancak arkasının gelmemesine bir anlam veremedi. Tam yürümeye başlamıştı ki, yeniden birkaç damla alnına vurunca, birisinin kendisiyle oyun oynadığını sanarak, kuşkuyla gökyüzünü inceledi. Bulutların açıldığını, güneşin belirdiğini ve kendisine gülümsediğini görünce, o da güneşe gülümsedi ve, “Çok şakacısın!” diyerek yoluna devam etti.

Akşam yemeği için tekrar Prof’a uğradı. Prof evde değildi. Muzo’nun karnı acıkmıştı. Prof’u bekleyecek hali yoktu, üstelik saat de bayağı ilerlemiş, hava kararmaya yüz tutmuştu. Kadının koyduğu yemeği yedi ve karnı doyar doymaz eve döndü.

Camı açmış, çenesi avuçlarında dirseklerini pencerenin çerçevesine dayamış, gökyüzünü seyre dalmıştı. Gökyüzünü dolduran milyonlarca yıldızın içinde en büyüğünü belirlemeye çalışıyordu. Büyük bir dikkatle gökyüzünü tararken diğerlerinden daha parlak bir yıldız takıldı gözüne. Hemen az ötede bir tanesi daha öyle parlaktı. Bir ona bir diğerine bakıp hangisi daha büyük diye kafa yorarken, sağ taraftaki yıldız sanki ayaklarının altında paten varmış da kontrolden çıkmış gibi, hızla kaymaya başladı. Öyle hızlı kayıyordu ki, Muzo gözden kaçırmamak için büyük bir dikkat sarf etmek zorunda kalmıştı. Yıldız, aşağılarda, kalabalık bir yıldız topluluğunun içinde gözden kayboldu.

Muzo, olağanüstü dikkatine rağmen, yıldızın diğer yıldız topluluğunun arasına mı katıldığını, yoksa daha aşağılara mı düştüğünü tespit edemedi. Bakışları, yıldızı en son kaybettiği noktada takılıp kalmıştı. “Vay anasını!”diye söylendi kendi kendine. “Nasıl da hızlı kaydı!”

Bu olay aklını altüst etmiş, gözleri faltaşı gibi açılmıştı. Bütün aklını toplayarak, yıldızın neden böyle birden kaydığını çözmeye çalıştı ve uzun süren akıl yürütmesinin sonucunda, yıldızların, gökyüzüne arkalarından yapıştırılmış olduklarında karar kıldı. Az önce yıldızın düşme nedeni de arkasına tutkalın az sürülmesiydi.

“Evet evet,” diye söylendi kendi kendine, “mutlaka arkasındaki tutkalı azdı.”

Savını çok beğendi ve böylesi önemli bir konuyu aydınlığa kavuşturduğu için kendini kutlayarak, bu çok önemli sırrı, eve döndüğünde İbo ve Oya’ya söylemeye karar verdi. Hatta Prof’a bile bahsedebilirdi; ne de olsa o yabancı sayılmazdı, üstelik çok okuyor ve kafası bayağı çalışıyordu, dolayısıyla böylesi önemli bir sır hakkında bilgi sahibi olmaya hakkı vardı.

Muzo bu kadar ciddi ve önemli konuları çözümlemeye dalmış, tüm bilgi ve becerisini hem de hiçbir maddi çıkar gözetmeden insanlığın hizmetine sunmuşken, tekstil işçisi kız kardeşler, Serpil ve Semra, pencerenin önünde belirdiler. Muzo’ya ne yaptığını, akşam yemeği yiyip yemediğini, canının sıkılıp sıkılmadığını, isterse kendileriyle gelebileceğini, bu akşam onlarda kalabileceğini söylediler. Muzo, düşüncelerinin bölünmesinden rahatsız olmuştu. Kızları bir an önce başından savıp, uzayın sırlarını ortaya çıkarma çalışmasına dönmek istiyordu. Bu yüzden de sorulara sadece, evet, hayır diyerek yanıt verirken, kafasını bile çevirmemişti. Gelgelelim Serpil, Muzo’nun kalbine giden yolun nereden geçtiğini çok iyi biliyordu ve avcunda gizlediği yumurtayı, Muzo’nun burnunun ucunda sallayınca, aralarında birkaç dakikadır süren soğuk hava, yerini bir anda tropik ılıman rüzgarlara bırakmış, Muzo’nun dost bakışları üzerlerinde dolanmıştı.

Kızlar uzaklaşınca, Muzo, kabuklarını sokağa fırlattığı yumurtayı, gökyüzünde yanar top gibi ilerleyen aya doğru kaldırıp uzun uzun seyretti, ardından, “Ah benim canım yumurtam, ne de çok özlemişim seni,” diye başlayan ve “iyi yolculuklar” sözleriyle noktalanan kısa bir konuşma yaptı. Birkaç saniye yumurtanın yanıtını bekledi. Yanıt gecikince, daha fazla beklemeyi yumurtaya karşı büyük bir saygısızlık olarak niteleyerek ağzına doldurdu. Üzerine bir bardak su içti. Diliyle damaklarına, dişlerinin arasına yapışan son kırıntıları da temizleyip neşeli bir türküye girişti.

Şu yumurta ne güzel bir şey

Görünce hiç dayanamam.

Ben yumurtayı çok severim

Bir kamyon olsa yerim

Sonra da tavuklara teşekkür ederim

Paramız çok olsa İbo bana tavuk alırdı

Ben de önlerine yem atardım

Onlara ne güzel bakardım

Bazen yanlarında yatardım

Yumurtlayınca hemen kapardım

Türküyü arka arkaya belki on beş defa tekrarladı. Ancak sözlerini unuttuğundan her seferinde ortaya yumurta ile ilgili başka bir türkü çıkıyordu. Bu Muzo için hiç de önemli değildi. Önemli olan şarkının yumurtadan söz etmesiydi. Sonunda bıkıp türküyü kesti.

Sokakta in cin top oynuyordu. Karşı sıradaki evlerden birinde fazla açık olan televizyonun gürültüsü sokağa kadar taşıyordu.

Muzo kafasını içeriye çekti. Masanın üzerindeki kitapları kurcalamaya başladı. Gorki’nin Ana romanının kapağındaki resmi inceledi, belki başka resim vardır umuduyla sayfaları karıştırdı, resim bulamayınca kitabı bıraktı. Sürahiyi ağzına dayadı, gurtlata gurtlata su içti. Yeniden dirseklerini pencereye yerleştirip yıldızları incelemeye koyuldu.

şimdi birinci aşamasını çözümlediği yıldızların, gökyüzünde nasıl durduğuna ilişkin bilimsel araştırmasının ikinci bölümüne geçmişti ve bu kez yıldızların nasıl ışık saçtığı üzerine tezler geliştiriyordu. Bir odanın tavanında sallanan ampule, bir yıldızlara çevirdi kafasını. Odayı aydınlatan ampulün elektrik kablosu vardı, peki gökyüzünü aydınlatan yıldızların kablosu neredeydi? Araştırıcı bakışlarıyla gökyüzünü taradı, kablo falan göremedi. “Akıl alacak gibi değil!” diye söylendi. Düşündü düşündü şöyle bir karara vardı; Yıldızlar gece olunca gezintiye çıkıyorlardı gökyüzünde. Sabah olunca ise evlerine geri dönüyorlar, bir araya toplandıkları için büyük ışık saçıyorlar, o zaman güneş denilen koca ampul meydana geliyor, her taraf aydınlanıyordu.

Son çözümlemesini müthiş bir buluş olarak nitelendiren Muzo, bir akşamda bu kadar çok ve karmakarışık şeyi nasıl düşünebildiğine şaşıp kaldı. Aynı zamanda kendisiyle büyük gurur duydu.

Bakışlarını tekrar gökyüzüne çevirdi. Acaba bağırsa yıldızlar sesini duyar mıydı? Bir kere denemeyle bir şey kaybetmezdi. Avuçlarını ağzının iki yanına dayadı ve , “Hadi evinize!” diye bağırdı. Bir süre bekledi, yıldızlarda hiçbir değişim olmadı. Çok uzakta oldukları için herhalde duymadılar diye düşünüp bu kez gırtlağını yırtarcasına haykırdı.

Haykırışına kısa zamanda karşılık geldi, ama yıldızlardan değil... Yan taraftaki bitişik evin penceresinden çıplak kafalı bir adam dışarı doğru uzandı.

“Ne bağırıyorsun lan?” diye çıkıştı. “Tamamen yedin kafayı galiba!”

O sırada karşı evlerden ikisinin perdeleri hafifçe aralandı, meraklı gözler sokağı taradı, önemli bir şeyin olmadığı görülünce tekrar kapandı.

Muzo davranışından dolayı utandı, tombul yanakları kızardı, kafasını pencereden içeri çekti. Çok geçmeden, az önce sert çıkan adamın kel kafası pencerenin önünde göründü.

Saçlarının ortası tamamen dökülmüştü adamın ve keli ayna gibi parıldıyordu. Kanlanmış gözlerinin altında torbacıklar oluşmuştu. Sırtında yıkana yıkana sararmış ve yıpranmış bir atlet, bacaklarında ağ yeri yamalı eski bir eşofman göze çarpıyordu. Kafasını pencereden içeri uzatıp konuşmak için ağzını açtığında leş gibi içki kokusu odaya yayıldı.

“Ne oldu lan Muzo?” dedi adam. “Gecenin bir vaktinde, kuyruğu sıkışmış eşşekler gibi anırıyorsun! Yemin mi fazla geldi yoksa?”

Muzo’nun yanaklarındaki kızıllık bütün suratına yayıldı. Alnında biriken ter damlacıkları tık tık masaya damlıyordu.

“şey... şey... hiç...” diye kekeledi.

Adam kollarını pencereye dayadı.

“Oya nerede?” diye sordu.

Muzo, Oya’nın, İbo’yu almaya gittiğini söyleyince, adam kafasını iki yana salladı.

“Tabii ya,” dedi, “Oya söylemişti, ama unuttum. Ulan Muzo, sonunda beni de kendine benzettin. Bak bende de akıl kalmadı artık. Onun evde olmadığı belli zaten. Yoksa sen gecenin bu saatinde anıramazdın!”

Adam bir süre karşısında süklüm püklüm duran Muzo’yu süzdü, kelimeler ağzında yuvarlanarak:

“Olsun lan Muzo,” dedi, “bağır anasını satayım! Canının çektiği gibi bağır, anır, keyfince yaşa. Sana bu mahallede kimse bir şeycik diyemez. Seni severim Muzo. Bazen sapıtıp eşekler gibi anırıyorsun, ama olsun, o da lazım değil mi ya? Sen şu mahallenin gülüsün be! Ulan söz, önümüzdeki bayram sana en kralından bir çift ayakkabı yapacağım ki, kızlar önünde sıraya duracak! Duydun mu beni? Aha şuraya tükürüyorum, sözümde durmazsam şu tükürük gibi yerlerde sürüneyim, gelen geçen çiğnesin beni!”

Muzo kafasını evet anlamında salladı, öteki yeterli bulmadı.

“Duydun mu diye sordum. Duyduysan duydum de.”

Muzo, “Duydum Macit Usta,” dedi.

Macit Usta, ayakkabı tamircisiydi. Aşağıda köyün içinden geçen ana caddede üzerinde küçük bir tamirci dükkanı vardı. Çok içki içiyordu, bu yüzden bazıları ona sarhoş Macit derlerdi. Alkolle o kadar haşır neşirdi ki, her gün öğleden sonra tezgahın altına yerleştirdiği şarap şişesinden ilk yudumunu çeker, bir avuç leblebiyle bir şişe şarabı devirir, akşam evde ikinci şişeyi bitirirdi. Yine de fena adam sayılmazdı, karısını dövmek gibi kötü bir alışkanlığı olmasaydı.

İbo dışarıdayken, ayakkabıcı Macit, şarabı koltuğunun altına koyup sık sık eve misafir olurdu. İbo sayısız kez karısını dövmemesi üzerine konuşmuş, üstelik karısının ne kadar iyi bir insan olduğunu vurgulayarak, zavallı kadıncağızın yumuşak başlılığından, sessizliğinden, ekonomik bağımlılığından yararlanıp zorbalık ediyorsun demişti.

Buna karşılık Macit Usta, İbo’nun sözlerini küçümsediğini belirtir biçimde, çürümüş, seyrelmiş, sigaradan ve bakımsızlıktan sararmış şekilsiz dişlerini göstererek sırıtmış:

“Bazen hoş, bazen de boş konuşuyorsun İbo!” demişti. “Yaşım elli beş ve tam tamına otuz üç yıldır bu kadınla evliyim. Hem senden daha çok şey gördüm, hem senden yaşlıyım ve müsaade buyurursan kırk yıllık karımı senden daha iyi tanıdığımı söyleyeyim. O kadının neden öyle sessiz durduğunu sanıyorsun? Sanma ki kendiliğinden keser sesini. Eğer arada bir köteği basmasam sanıyor musun ki sesini kısıp oturur? Düzenin bozukluğu üstüne söylediklerinde, evet doğru yanlar çok. Bu konuda sana hak veriyorum. Ama kadın konusunda, hayır. Bazen demokratlığım tutar, bir süre ilişmem. Sonra ne olur? Benim o ağzı var dili yok gibi gözüken kadının ses telleri açılır, dili bir karış uzar, inanmazsın ama, ondan daha eski dostum olan içkime karışmaya, şu güzelim şerbete hakaret etmeye kalkar. Düşünebiliyor musun, ben karıyla evlendiğimde yirmi iki yaşındaydım, oysa içkiyle nikah kıydığımda on sekizimdeydim. Yani senin anlayacağın, ben karıyı, içkimin yanına kuma aldım!”

Macit kendi sözlerine kendisi gülmüş ve sözlerini şöyle sürdürmüştü.

“İçkime laf etmeye başladı mı, anlarım ki, dayak çanları çalmakta, bizimkinin sırtı kaşınmaktadır. O zaman basarım sopayı. Ertesi akşam eve girdiğimde bakarım ki, içki sofram en güzel biçimde hazırlanmış, şarap şişesinin tıpası dahi açılmıştır. Gördün mü köteğin faydasını. şimdi bu işte benim ne suçum var?”

Bir akşam Macit’in evinden fena halde sesler yükselip kadının feryatları sokağa taşınca, İbo eve dalmış, Macit’i dışarı çıkartmış, sakinleştirdikten sonra, neden hâlâ kaba ve vahşi davranmakta ısrar ettiğini sorduğunda, ayakkabıcı Macit, leş gibi şarap kokusu yayılan ağzında dolanan kelimeleri zar zor toparlayarak şöyle bir açıklamada bulunmuştu:

“Bu işte senin suçun çok İbo. Kadının dövülmeyeceğine dair o kadar söylev çektin ki, şu İbo’yu bir sürü insan dinleyip saygı gösterdiğine göre, belki bir bildiği vardır dedim ve benim karıya tam tamına iki ay on dört gün ilişmedim, ensesinin ortasına şöyle gönlümce, yaradana sığınıp bir tokat dahi indirmedim. Bu günleri nasıl oluyor da kesin olarak söylüyorsun, saydın mı diyeceksin. Evet saydım. Bakalım ne kadar dayanacağım diye, dövmediğim her gün için duvara bir çizik attım. Evet tam tamına iki ay on dört gün!.. Düşün ki, nasıl sabretmiş, kırk yıllık ahlakımı değiştirmeye çabalamışım. Bunca iyi niyetime ve fedakarlığıma karşın benim deve hörgüçlü karı ne yapsa beğenirsin? Dilini bir karış uzattı. Vallahi, iki buçuk ayda bizim karının dili dana dilini geçti. Sandı ki benim adam artık güçten kuvvetten düştü. İşi öyle çığrından çıkardı ki, bu akşam bana ne söyleme cüretinde bulundu biliyor musun? ‘Artık yaşlandım, ellerim ayaklarım tutmuyor, akşam yatağa girince kemiklerimin sızısından uyuyamıyorum. Biraz dişimizden tırnağımızdan kesip para biriktirsek de, bit pazarından elden düşme küçük bir çamaşır makinesi alsak.’

Peki parayı nasıl biriktirsek? Her gün bal börek mi yiyoruz da kısıntı yapacağız, dediğimde, bana, mesela şu içkini azaltsan, demez mi?

Evet inanmayacaksın belki ama, aynen bunları söyledi! Görüyor musun kadındaki fırsatçılığı? Görüyor musun kadındaki tiyniyeti? O an tepem attı. Be bilmem ne yaptığımının kadını dedim. Ulan çamaşır makinesi alacaktım da seni niye aldım? Sen ne güne duruyorsun? Bütün gün evde ne bok yiyeceksin? Ulan senin çamaşır makinesinin yokluğunun suçlusu benim içkim mi de cezayı ona kesiyorsun? İşte böyle dedim ve dayak orucunu oracıkta bozuverdim, bastım sopayı!”

Macit’in karısını dövmesini büyük bir marifetmiş gibi anlatmasına sinirlenen İbo, “Eh artık karını dövdün diye madalya takarlar sana!” demişti.

Buna karşılık Macit, uzun uzun geğirip:

“Madalya merakım olsa boksörlüğe soyunup ringe çıkardım İbo!” diye yanıt vermişti.

İbo, “Ringe çıkardın çıkmasına da, orada karşında yumruğu görünce boyun büken karın olmazdı,” diye Macit’i terslemişti.

Üç çocuğundan ikisi kız, biri erkekti Macit’in ve üçü de yıllar önce evlenip ayrılmışlardı evden. Aslında çocuk sayısı beş olacaktı. Çocuklardan biri anne karnında, biri de doğumdan üç ay sonra ölmüştü.

İki çocuğun evlenmesinde bir sorun yaşanmamıştı. En küçükleri olan kız ise, o zamanlar ayakkabı imal eden küçük bir dükkanı bulunan Macit’in yanında kalfa olarak çalışan çocuğa kaçmıştı. Macit kızının kaçışıyla derinden sarsılmıştı. Yanında ekmek yiyen kalfasının namusuna göz diktiğini, kızını ayarttığını düşüncesine kapılıp müthiş bir çöküntüye uğramış, ilçe merkezindeki imalathaneyi kapatarak, köyde bu ayakkabı tamirciliği yaptığı dükkanı açmıştı. Kızın kaçışından itibaren içi intikam duygularıyla kavrulmuş, kızı ve damadı korkudan bırakın köye yaklaşmayı, karşı yakaya taşınmışlardı.

Bir yıl sonra torununun dünyaya geldiğini duyduğunda Macit yumuşamış, torunu bir yaşına bastığında yüreği daha fazla dayanamayarak, bebeği görmek istemişti. Kızıyla damadının çekinerek geldikleri o gece boyunca Macit torunuyla oynamış, bebeğin kazağına bir adet cumhuriyet altını takmış, kızı ve damadıyla, elini öptürmenin dışında konuşmamıştı. Ama küslük o akşam bu vesileyle sona ermiş, buz dağları erimeye başlamış, o günden sonra damadı ve kızı yanlarında bebekle birlikte düzenli olarak gelip gitmişlerdi.

Her ne kadar takmazmış görünse de, İbo’dan etkilendiği apaçık ortadaydı Macit’in, ve karısını dövmeyi yavaş yavaş terk ediyordu. İbo hapse girmeden önceki son altı ay içinde dayak olayı yaşanmamıştı. Hatta bir keresinde çok sinirlenip elini havaya kaldırmış, ama vurmamış, öfkeyle soluyarak:

“Ulan şimdi seni anandan doğduğuna pişman ederdim ama, İbo senin yaygaranı duyar, buraya gelir, bana yine bir saat vaaz vermeye kalkar. Onun vaazını dinlemektense, seni dövmekten vazgeçerim daha iyi,” diyerek ikinci şişe şarabı açtırıp yarısında sızmıştı.

Az önce Muzo’ya ayakkabı vaat ederken Macit’in, alkolün yüreğinde kabarttığı geçici yardımseverlik duygularıyla bol keseden attığı söylenemezdi kuşkusuz. Çünkü Muzo’nun annesinin hastalığının ilerleyip çalışamaz duruma gelmesiyle, ihtiyaçları İbo ve arkadaşları tarafından karşılanmaya başlandığında, o da Muzo’nun ayakkabı ihtiyacını karşılamayı üstlenmişti. Her yıl yaz ve kış başlarında bir çift ayakkabı yapardı Muzo’ya. Muzo ayakkabıları özensiz kullandığından çabuk eskitir, bu yüzden ayakkabılar yenilenene kadar birkaç kez Macit Usta’nın elinden geçerdi.

Her yeni ayakkabı getirişte:

“Ulan Muzo!” derdi. “Sana ayakkabı dayandıramıyorum. Çünkü at gibi adamsın! Bunları sırf senin için özel yaptım, altlarına çift taban koydum. Eğer bunları da eskitirsen, bundan sonra ayaklarına nal çakacağım!”

Ayakkabıcı Macit, pencerenin önünde durmadan konuşuyor, sözlerinin dinlenip dinlenmediğini kontrol için Muzo’ya ikide bir, “Duydun mu?” diye soruyordu. “Her seferinde, “duydum” sözcüğünü birkaç kez tekrarlattığı için Muzo’ya sıkıntı basmıştı. Bereket abla kardeş tekstil işçisi kızlar yetiştiler de Muzo’yu sıkıntıdan kurtardılar.

Kızların geldiğini gören Macit, konuşmasını kesti, tıpkı yabancı filmlerde, eski saray balosu sahnelerinde gördüğü gibi, koca göbeğinin üstüne eğilip reverans gösterisinde bulunarak espiri yeteneğini kanıtlamaya çalıştı. Bir yandan da, “Hanımefendiler hoş gelmişler!” demeyi de unutmamıştı.

Serpil, ayakkabıcının bu yoksul mahallede eşine az rastlanabilecek zerafetine kıkır kıkır güldü.

Ayakkabıcı Macit, gösterisini tamamlayıp doğrulurken, yine nazik bir dille:

“Eğer Oya’yı arıyorsanız, nafile. Çünkü İbo’yu getirmeye gitti. Ama yerine vekil olarak beni bıraktığından, sormak, ya da danışmak istediğiniz bir konu varsa emrinizdeyim!” dedi. Hemen ardından, nezaket gösterisini bir kenara bıraktı, sanki kızların babasıymış gibi:

“Ne arıyorsunuz gecenin bu saatinde sokaklarda?” diye çıkıştı.

Semra ses çıkarmadı. Serpil umursamaz bir tavırla,

“Kendimize koca arıyoruz!” diye yanıt verdi.

Macit yanıttan hoşnut kalmamıştı.

“Hadi oradan, salak salak konuşma be!” dedi. “Bu saatte koca mı aranırmış? Kim bilir ne işler çeviriyorsunuzdur?”

Söze Semra karıştı.

“Pazar günü mahalleli kadınlarla bir toplantı düzenleyeceğiz. İzin ver senin hanım da katılsın.”

Ayakkabıcı, sağ elinin işaret parmağını gözkapağının altına götürüp, aşağıya doğru çekti.

“Pışşşıkk!” dedi. “Karıyı yollayayım da bana karşı kışkırtın öyle mi? Kadınlarla sık sık bir araya gelip toplantılar düzenlediğinizi bilmediğimi mi sanıyorsunuz?”

Serpil, “Biz kadınları kocalarına karşı değil, bu bozuk, sefil düzene karşı kışkırtıyoruz,” dedi.

Macit Usta, alaycı bir tavır takındı.

“Yok yavv!”

Semra, “Biz gerçekleri söylüyoruz,” diye konuştu.

Macit alaycı bir kahkaha atmaya çalıştı.

“Bak sen!” dedi. “Dünkü çocuklar bize gerçekleri öğreteceklermiş!”

Bu kez Serpil söze karıştı.

“Zorla gülmeyi bırak şimdi Macit Usta. Karını engelleme de pazar günkü toplantımıza katılsın. Yoksuldan yoksula zarar gelmez. İyi günde de kötü günde de yan yana olan bizleriz.”

Ayakkabıcı Macit, ensesini kaşıdı, “Bakarız,” dedi.

Serpil işin peşini bırakmaya niyetli değildi.

“Bakarızı falan boş ver, engel olmayı bırak. Bize ve karına güven.”

Macit sıkıntılıydı, “Tamam,” dedi, “nasıl isterseniz öyle yapın. Zaten İbo da geliyor. Benim karıyı göndermediğimi duyarsa, bir hafta kafamı ütüler. En iyisi nasıl biliyorsa öyle yapsın.”

Macit Usta konuşmasını kesti; sokağın başından gelen Prof’u görmüştü. Başını ellerinin arasına aldı, “Eyvah! Bir vaiz daha!” dedi komik biçimde. “şimdi bir de o konuşmaya başlarsa, beni sabaha kadar kimse elinden kurtaramaz!” Sözlerinin sonunda, abartılı biçimde zıplaya zıplaya koşarak evine döndü.

Prof ve kızlar selamlaştılar. Serpil, Muzo’ya bakmaya, bir isteğinin olup olmadığını sormaya geldiklerini, isterse kendileriyle birlikte gelebileceğini bir kez daha hatırlatmaya geldiklerini söyledi. Prof, bu gece burada Muzo ile birlikte kalacağını söyleyince, kızlar iyi akşamlar dileyip gittiler.

Prof’un gelişiyle yalnızlıktan kurtulan ve uzayla ilgili buluşlarını paylaşma fırsatını yakalayan Muzo neşesine kavuşmuştu. Üstelik ayrıca, bu kadar önemli bir konuyla ilgili Prof’u bilgilendireceği, onun bu konuda cahillikten kurtulmasına yardım edeceği için çok mutluydu.

Muzo, eliyle yıldızları işaret ederek, “Hey Prof,” dedi, “sana bir şey soracağım. Sence yıldızların içinde lamba mı yanıyor acaba?”

Prof, bunu da nereden çıkarttın dercesine dudaklarını oynattı.

“Yok canım öyle şey olur mu?”

“Peki içlerinde lamba yanmıyorsa nasıl ışık veriyorlar?”

“Onlar gaz kütlesi biçiminde birer gök cismidir.”

Muzo, yanıttan hiçbir şey anlamamıştı. Bunun üzerinde fazla durmanın gereksiz olduğuna karar verdi.

“Az önce ne oldu biliyor musun Prof? O en büyük parlak ışıklı yıldız kayıp düştü. Niye kaydı biliyor musun? Çünkü frenleri patlamıştı. Nereye düştüğünü tam göremedim, ama neden düştüğünü çözdüm.”

Dikkatle Prof’a baktı, onun merakla neden diye sormasını bekledi. Doğrusu Prof da, Muzo’nun neler yumurtlayacağını merak ediyordu.

“Neden?”

“Çünkü arkasına tutkal az sürülmüştü.”

Prof, kendini tutamayıp gülmeye başladı. “Bunları nereden uyduruyorsun Muzo?” dedi gülmeyi sürdürerek, “Onlar uzay boşluğundalar.”

“Yani gökyüzüne yapışık değiller öyle mi?”

“Evet.”

Muzo, inanmadığını belli eder biçimde ağzını burnunu oynattı.

“Yani hiçbir yere tutunmadan öyle duruyorlar ha?”

Muzo kendi kendine güldü, Prof’a küçümseyerek baktı. “Yıldızlar havada boşlukta duruyorlarmış! Hem de aşağıya düşmeden!” diye söylendi, bir yandan da kıkır kıkır gülüyordu.

“Sen bunları kitaplardan mı öğrendin Prof?”

“Evet.”

“Peki öyleyse gündüz nereye kayboluyorlar?”

“Kaybolmuyorlar, güneş çıktığı için görünmüyorlar.”

Muzo, karşısındakine küçümseyerek ve acıyarak baktı.

“Sen bu işi bilmiyorsun Prof!” dedi bilgiççe. “Ben düşündüm ve buldum. Güneş onların evi. Sabah olunca evlerine dönüyorlar ve hep bir araya geldikleri için gündüz oluyor.”

Prof’u yeniden gülme tuttu.

“Hiç de kötü bir mantık değil, ama yanlış,” dedi zorlukla.

Muzo bozuldu, sesi sertleşti.

“Hiç de yanlış değil. Ama senin kafan bunu almıyor. En iyisi gelince İbo’ya soralım. O doğrusunu bilir.”

Muzo bakışlarını yeniden gökyüzüne çevirirken, Prof önündeki kitabı karıştırmaya başladı.

Ortalık serinlemiş, hafifçe esen rüzgar, nemli havayı denizden tepelere doğru sürüyordu. Aşağılarda, uzaklarda karanlığa gömülmüş denizde ilerleyen gemilerin ışıkları, ağaçların arasındaki ateş böcekleri gibi bazen parlıyor, bazen silikleşiyordu. Mahalle iyice sessizleşmiş, evler birer birer gecenin boşluğuna yuvarlanmışlardı. Gecenin karnına saplanan köpek havlamaları bile işitilmiyordu artık.

Sabah her zamanki saatte uyanan Muzo, Prof’u uyandırmak için çeşitli yollara başvurdu. Gürültüyle esnedi, odaya birkaç kez girip çıktı, pencereyi açtı kapadı, sandalyeleri birbirine çarptı, aynı kitabı birkaç kez arka arkaya yere düşürdü. Tüm çabasına karşılık, Prof bir taraftan öbür tarafa dönmekten başka tepki vermedi. Bunun üzerine misafiri hemen uyandırmaktan vazgeçerek, güzel bir sürpriz hazırlamaya karar veren Muzo, mutfak masasını kahvaltı için hazırladı, zeytin ve peynir çıkardı, hatta bir salatalık ile bir domates bile doğradı. Gerçi salatalığın yarısı kabuklarla birlikte ziyan oldu ama, bu bile Muzo için tarihi anlardan biriydi. Demliğe su doldurup ateşe koydu. Bütün bu işlerle uğraşırken iki kez çaydanlığı devirdi. Allahtan yeni koyduğundan su henüz soğuktu. Ardından bakkaldan ekmek aldı, üstelik dilimledi.

Misafiri uyandırmadan önce masadaki eserini gururla seyretti. Yan yana duran domates ile salatalığın arasına margarini yerleştirdi; renklerin böyle daha uyumlu olacağını düşünmüştü.

Ürkütmemek için kibarca seslendiği Prof’un yine ölü gibi yatmayı sürdürmesi üzerine, sesini yükseltti, o da yetmeyince kolundan çekti. Son sarsıntıyla tek gözünü aralayan Prof, tepesinde dikilen ve hâlâ kolundan çekiştiren Muzo’ya:

“Bırak biraz daha yatayım,” dedi. Muzo bırakmayınca, “Sen git, ben arkandan geliyorum,” diyerek başından savmaya çalıştı. Sonunda bunların boş çaba olduğunu fark etti ve söylene söylene doğruldu. Kahvaltı masasına oturduğunda suratı hâlâ asıktı.

Kahvaltı için karşısındakinden en azından birkaç övücü söz bekleyen Muzo, tek kelime etmeyen Prof’un asık suratına daha fazla tahammül edemedi.

“Uyandırdım diye kızdın galiba?” diye laf attı.

Prof, sanki bu soruyu beklermiş gibi, “Kızdım tabii!” diye patladı. “İnsan yataktan zorla kaldırılır mı? Bıraksaydın biraz daha uyusaydım.”

“Hazır kahvaltıya kondun, fena mı oldu?”

“Gece kitap okudum, geç yattım. Hem sabahın köründe uyadırmanın ne alemi var? Fabrikada kart basacak değiliz ya!”

“Oya, erkenden kalkıyor.”

“O çalışıyor.”

“İbo, fabrikada çalışmadığı zamanlarda yine erken kalkardı.”

Prof, çayından bir yudum içti.

“İbo, erken kalkıyor diye herkes erken kalkacak diye bir kural yok. Geç saate kadar okudum diyorum sana. Biraz geç kalkmanın kimseye zararı yok.”

“Bıraksam öğlene kadar uyursun sen Prof. İbo da her akşam kitap okur, üstelik bir sürü de şey yazardı, ama sabah erken uyanırdı.”

Prof, ekmeğine margarin sürdü, bir parça ısırdı, ağzına zeytin atıp çekirdeği çıkardı.

“İbo’dan başka bir şey bilmez misin sen? Onda ya da Oya’da gördüğün her şeyi başkalarına dayatıyorsun. Herkesin kendine göre bir aklı var.”

Muzo, “Böyle konuşma!” diye tersledi Prof’u. “İbo’nun kafası her şeye çalışır. Herkesden fazla akıllı o.”

Prof, sinirli hareketlerle, “Tamam tamam!” diyerek masadan kalkmaya davrandı. Onun sinirlendiğini gören Muzo:

“Ayıp oluyor Prof!” dedi sitemkar bir sesle. “Sana kahvaltı bile hazırladım, ama yaranamadım. Nankörlük yapma!”

Prof, derin bir soluk aldı, Muzo’nun hüzünlenmiş gözlerine baktı. Ve o gözlerdeki çocuksu pırıltıları görünce, böyle davrandığı için kendi kendine kızdı. Sandalyesine geri çökerken, kolunu Muzo’nun omzuna koydu.

“Afedersin Muzo! Özür dilerim. Sana karşı haksızlık ettim. Oysa ne kadar güzel bir sofra hazırlamışsın. Sana teşekkür ederim ve böyle güzel bir masa hazırladığın için seni kutlarım.”

Muzo’nun yüzü aydınlandı, gözbebeklerinde güller açtı.

“Böyle göründüğüme bakma Prof. Aslında çok becerikli birisiyim ben.”

Kahvaltının ardından Muzo’nun isteği üzerine Prof’un evine gittiler. Öğlene kadar Prof gitar çaldı, Muzo büyük bir hayranlıkla dinledi. Aslında Prof, şehre inmeyi düşünüyordu, ancak sabah anlayışsız davranarak boş yere üzdüğü Muzo’nun gönlünü almak için işini erteleyip gitarı eline almıştı.

Öğlenden sonra sokağa çıktılar. Muzo, Prof’tan ayrılıp Kör Kamil’in evine gitti. İhtiyar, günün bu saatindeki alışkanlığını sürdürüyor, açık ağzından horultular çıkartarak kestiriyordu. Tam kafasının üstünde birkaç sinek dolanıyor, İhtiyar, yüzüne konan sinekleri kovalamak için elini sallıyor, ama gözlerini asla açmıyordu.

Muzo, oradan ayrılıp aşağıya köye doğru yürüdü. Hava iyice kızışmış, güneş kızgın oklarını şehrin üstüne fırlatmıştı. Muzo’nun ensesinden sırtına ter damlacıkları salınmıştı. Durağın önünden geçip ayakkabıcı Macit’in dükkanına doğru ilerledi.

Ayakkabıcı Macit, üzeri çivi, ökçe, kabara, çekiç, tutkal kutusu bulunan, tezgah olarak kullandığı masasının arkasında bir ayakkabının topuğunu oturtturmaya uğraşıyordu. Muzo bir süre kapıda bekledi. Macit, kafasını kaldırınca, kapıda dikilen Muzo’yu gördü ve:

“Yalı kazığı gibi dikilip durma kapıda!” dedi. “Zaten sıcaktan beynim sulandı, bir de orada dikilip üç paralık havayı engelleme.”

Muzo içeri girdi, tezgahın önündeki tabureye oturdu. Küçük bir dükkandı burası. Aynı anda üç kişi yan yana durduğunda, içerde kımıldayacak yer kalmıyordu. Duvarlardaki raflarda eski ayakkabılar diziliydi. Duvar dibinde de aynı şekilde ayakkabılar sıralanmıştı. Masanın arkasındaki duvar dibinde ise tahta ayakkabı kalıpları göze çarpıyordu.

Macit, elindeki işi bitirince, tezgahın altından şarap dolu bardaktan bir yudum içti, ağzına iki leblebi attı, sırtını arkasındaki duvarda asılı pöstekiye yasladı.

“Eee, anlat bakalım şimdi,” dedi.

Oysa Muzo’nun anlatacağı bir şey yoktu ve buraya da herhangi bir şey anlatmaya gelmemişti. Bu yüzden bir şey söylemedi. Gözünü, tezgahtaki çekice, kerpetene ve penseye dikmişti.

“Anlatacak bir şeyin yok mu?”

Muzo gözlerini tezgahtan ayırmadan, “Yok,” dedi.

“Öyleyse neden geldin?”

“Canım sıkıldı da ondan.”

Macit Usta, Muzo’yu süzdü, “Sen de haklısın,” dedi ve kalkıp yan taraftaki çay ocağından Muzo’ya bir şişe gazoz getirdi.

O dükkandan çıkar çıkmaz, Muzo çekici kapıp yerden aldığı eski bir ayakkabının altına vurmaya başlamıştı. Macit elinde gazozla geri döndüğünde, onu bu halde gördü. Hiç ses çıkarmadı. Gazoza kavuşunca elindekileri bırakan Muzo’nun önünden ayakkabıyı aldı, altlardan çok eski bir ayakkabı çıkarttı, al bu ayakkabıyı tamir et diyerek verdi.

Muzo, akşama kadar orada kaldı. Ayakkabının altına çivileri taktı söktü, taktı. Böylece akşama kadar büyük bir zevkle orada oyalandı. Akşam dükkandan çıkarken, Macit’in yemek davetini sevinerek kabul etti.

Kör Kamil, akşam konserine başlamış, on beş kadar çocuk çevresine yarım daire çizmişlerdi. Muzo, İhtiyar’ın yanındaki yerini aldı. Kendisini kavalın ezgilerine öyle kaptırmıştı ki, bu yüzden önlerinden geçen iki kişinin, “Duyduğumuza göre, Oya, seni terk etmiş!” yollu takılmalarını duymadı bile. İhtiyar üflemeyi bitirdiğinde kavalı ceketinin iç cebine yerleştirdi, sırtını duvara yasladı. Bir süre dinlendi, sonra:

“Demek İbo çıkıyor hapisten,” diye konuşmaya başladı, “çıksa da fark etmez. Nasıl olsa rahat durmaz, başını yine belaya sokar. Onlar Oya ile aynı kafadan. Yine de severim ikisini de. Benim kocakarı hastayken yardım elini uzatmışlardı. Oya, her gün ev işlerini yapmış, çamaşırımızı yıkamış, yemeğimizi pişirmişti...”

Muzo, İhtiyar’ın sözünü kesti.

“Daha önce de kaç sefer anlatmıştın bunları. Hep aynı şeyleri tekrarlıyorsun.”

İhtiyar, ense köküne iğne batırılmış gibi irkildi.

“Ne olmuş anlattıysam?” dedi öfkeyle. “Sen on senedir aynı şeyleri anlatıp duruyorsun, biz dinliyoruz ya!”

Kör Kamil, öfkeyle soludu, kafasını öbür taraf çevirdi. Ama sesizliği fazla sürmedi.

“Senin de hatırlayacağın tuttu! Bakkala gidene kadar ne alacağını unutur, otuz kere sorarsın. Benim daha önce anlattığım bir şeyi inat olsun diye aklında tutmuşsun.” Kafasını yeniden Muzo’ya çevirdi, boynunu dövüş horozları gibi ileri doğru uzattı. “Akşam akşam sırf beni sinirlendirmek için mi oturdun yanıma?”

Muzo, karşısındakinin böyle birden alev gibi parlamasına bir anlam verememişti.

“Neden kızdın bu kadar Kamil Emmi? Herkes, benim hep aynı sözleri tekrarladığımı söylüyor, ben hiç kızmıyorum.”

“Seninle, ben bir miyim? Senin kafan çalışmıyor. İhtiyarlığıma rağmen benim kafam hâlâ saat gibi. Bak parmaklarım nasıl çabuk hareket ediyor, nefesim de yerinde. Otuz sene öncesinin türkülerini unutmamam da cabası. Sen kaval çalmayı bile beceremezken, nasıl olup da kendini benimle bir tutabiliyorsun?”

Muzo, İhtiyar’ın sözlerine hak veriyordu.

“Doğru söylüyorsun Kamil Emmi,” dedi, büyük bir içtenlikle, “senin gibi, kaval çalabilen birisi daha yoktur şu dünyada. Eğer senin gibi güzel kaval çalabilseydim, başka bir şey istemezdim.”

İhtiyarın öfkesi biraz dağılmış, ses tonu yumuşamıştı.

“İstemek yetmez. Ben daha çok gençken bile güzel çalardım kavalı. O zaman köyün çobanıydım. Çünkü köyün en yoksulu bizdik. Tam kırk dört tane küçükbaş, on dört tane de büyükbaş hayvanı güderdim. İki çoban köpeğim vardı. Enseleri aha işte şöyle, boğa ensesi gibi kalın, bacakları ceylan bacakları kadar atik, çeneleri kaplan çeneleri gibi güçlüydü. şimdilerde öyle çoban köpekleri kalmadı hiçbir yerde. Artık çoban köpekleri bile kibarlaştı, sosyete karıları gibi yağ bağlayıp sünepeleştiler.”

Önlerinden ağır ağır bir polis minibüsü geçti; içindekiler, İhtiyar ile Muzo’yu dikkatle süzdüler. İhtiyar, konuşmasını kesip arabanın gürültüsüne kulak kabartmıştı.

“Neydi o?”

“Polis arabası.”

İhtiyar kafasını salladı.

“Son zamanlarda iyice çöreklendiler mahallemize. Biri gitmeden biri geliyor. Yakında birilerinin canını yakacaklar bunlar. Bakalım piyango kime vuracak?”

Muzo, “Boş ver onları,” dedi, “ne güzel anlatıyordun.”

“Evet, nerede kalmıştık?”

“Köpeklerde.”

“Evet çoban köpeklerimi anlatıyordum. Tam yedi yıl güttüm köyün tüm hayvanlarını, köpeklerimle birlikte. Bu sürede bazen küçükbaşların, bazen büyükbaşların sayıları arttı, bazen azaldı, ama tek birini bile kaybetmedim, kurda kaptırmadım. Tabii ki bunda köpeklerimin payını inkar edemem. Bir şeyi anlatırken dürüst davranmak, yalana kaçmamak gerekir. Kendimi öveceğim diye köpeklerimin hakkını yememeliyim. Ancak şu da gerçektir ki, sahibi neyse köpekleri de odur. Uyuşuk bir adamın köpeklerinin uyanık olmasını bekleyemezsin. Uyuşuk, kaytarıcı birisine sincap kadar çevik, aslan gibi güçlü bir köpeği teslim et, bir süre sonra o köpeği tanıyamazsın. Köpeğin ne sincaplığından eser kalır, ne aslanlığından.

Elbette burada köpeğe suç bulmamak lazım; bakar ki sahibi uyuzun teki, ağacın altına heybeyi atıp uyuyor, çok geçmeden hayvan da kaçmaya başlar ve kendi kendine der ki, nasılsa sahibim uyuyor, demek ki ben de uyuyabilirim. Kötü bir şey olsa sahibim uyumaz!

İlk günlerde kafasını ayaklarının üstüne koyar; gözleri açık, kulakları diktir. Birkaç gün geçince tek gözünü yumar ve işte tek gözle de idare ediyorum der. Bu arada kulaklarının ucu da aşağı düşmeye başlar. Derken öteki gözü de kapanır, kulakları mısır püskülü gibi aşağıya sarkar. Arada bir uyanır, sağına soluna bakınır, hayvanlar çayırda otlamakta, sahibinin mağara ağzı gibi açılmış ağzından horultular yükselmektedir. Sonraki günlerde, köpeğin gözü artık sahibindedir; bir an önce uyusun da ben de uyuyayım diye bekler.

Günün birinde sürüden bir kuzu eksilir. Sahibi köpeğini suçlar, köpek sahibini. İki gün uyumaz tetikte beklerler, üçüncü gün eski tas eski hamam.

şimdi tüm bunları sana niye anlattım? şunu bilesin diye; köpeklerimin üstüne yoktu. Çünkü sahibi bendim.”

Kör Kamil soluklanmak için durdu; uzun süreli konuşma onu yormuş, ciğerlerini zorlamıştı. Arka arkaya nefes alıp ciğerlerini temiz hava ile doldurmaya çabalarken, göğsü hırladı ve şiddetli öksürük nöbetine tutuldu. Boğulurcasına öksürüyor, sanki ciğerleri yerinden sökülüyordu. Eliyle göğsünü bastırıyor, öksürüğün şiddetiyle dizlerine doğru eğilirken, ağzının kenarlarından tükürükler saçılıyordu. Zayıf, renksiz suratı bir anda kıpkırmızı kesilmişti. Boğazındaki damarlar şişti, bol giysiler içindeki cılız bedeni sıtmaya tutulmuşçasına titredi.

Muzo, bu kez yumruklamadı İhtiyar’ın sırtını. Bir ara öksürüğün hafiflemesinden faydalanan İhtiyar, soluksuzluktan faltaşı gibi büyüyen gözlerini Muzo’ya çevirerek:

“Aptal aptal bakacağına biraz su getir!” diye bağırmaya çalıştıysa da, sözcükler ağzında düğümlendi. Ancak daha önceki deneylerinden İhtiyar’ın ne istediğini anlayan Muzo, suyu getirdi.

Sudan birkaç küçük yudum alan Kör Kamil, birkaç kez daha aralıklarla öksürdü, ama bunlar öncekiler gibi şiddetli değildi ve nihayet sonunda öksürüğü tamamen kesilince rahat bir soluk alabildi. Kafası ellerinin arasında bir süre bekledi, avucunun içiyle hırıldayan göğsünü ovalarken:

“Bu meret öksürük yüzünden birgün soluksuz kalıp öleceğim.” diye söylendi.

Kör Kamil, solukları düzene girip patlayacakmışçasına şişen gırtlağındaki damarları eski haline dönmesine rağmen konuşmaya devam etmeyince, o ana kadar öksürük nöbetinin bitmesini sabırsızlıkla bekleyen Muzo, daha fazla dayanamadı.

“Eeee, hadi anlatmaya devam etsene.”

İhtiyar, yan yan baktı.

“Biz burada ölüm kalım savaşı veriyoruz, sen kendi eğlencendesin!” diyerek terslediği Muzo’nun omuzunu kendine destek yaparak ayağa kalktı. “Ortalık serinledi, içeriye girme vakti çoktan geçti,” diye mırıldandı.

“Bundan güzel hava bulamazsın,” dedi Muzo, “bu havada da üşürsen...”

Kör Kamil, elini, hadi ordan sende, dercesine salladı.

“Üç kuruşluk aklınla erkeklik taslama! Ben, senin yaşındayken, bir metre karda, ayağımda yırtık kara lastiklerle yürüyerek kasabaya inerdim.”

Muzo, yoldan gelen geçenin bıraktığı yiyecekleri havluya sarıp Kör Kamil’in peşine takıldı. Odada, elindekileri yiyecek sandığına bırakırken:

“Bu gün fazla bir şey yok,” dedi, “iki domates, bir soğan, bir elma, başka bir şey yok.”

İhtiyar, sedirin kıyısına oturdu.

“Olsun. Az veren candan, çok veren maldan. Mutlaka ayın sonuna yaklaşmışızdır. Ayın kaçı bu gün?”

Muzo, sanki hatırlayacakmışçasına düşündü, kafasını kaşıdı, parmaklarını saydı.

“Tam olarak hatırlayamıyorum, ama galiba otuz üçü,” dedi.

Kör Kamil, suratını buruşturdu.

“Hadi oradan be salak herif!” diye çıkıştı. “Bir ayda otuz üç gün olur mu? Kabahat sende değil, sana soru soranda. Besbelli ayın sonlarındayız. Ayın başı olsa bu limon sandığı yiyecek dolardı. Ama nankörlük etmemeli. Mahallemizde yaşayan insanlar çoğunlukla iyi insanlar. Zaten yoksullar böyledir. Çünkü yoksulun halinden yoksul anlar. Zengin mahallesinde, ölüyorum dese kimse bakmaz fakirin yüzüne. Bir taraflarına değer de mikrop bulaşır diye kaçarlar. Çünkü zenginlerin gözünde yoksullar mikroptur. Hoş bana göre, asıl mikrop onlardır ya.”

Kapının önünde ayak sesleri duyuldu, İhtiyar, konuşmasını kesti, kulaklarını dikti. İçeriye Prof girdi. Oda karanlıktı. Prof, duvardaki elektirik anahtarını bulup, ampulü yaktı.

“Yahu, elektrik varken insan karanlıkta oturur mu?” dedi.

İhtiyar gözlerini kırpıştırdı.

“Onu bana değil, Muzo’ya söyle,” diye cevap verdi, “benim için güneş kaybolunca dünya kararır. Lamba yanmış, ya da yanmamış bir şey fark etmez. Muzo ise bir lambayı yakmayı bile akıl edemez.”

O ana kadar Prof’un gelişiyle pek ilgilenmeyen, sandıktaki yiyecekleri düzenlemeye çalışan Muzo, kendini savundu.

“Ama sen lambayı açmamı söylemedin ki Kamil Emmi!”

Kör Kamil’in renksiz dudaklarının arasından, “Pöhhh!” diye ses çıktı. “İlle de her şeyi söylemek mi lazım?”

Kör Kamil, ceketini çıkartmak için doğrulurken, Prof yardımına gitti. Ceketin bir kolu çıktı, ikinci kolunu çıkarmak üzereyken, iç cepteki kaval yere düştü, çattt, diye bir ses yükseldi. Muzo o hantal bedeninden beklenmeyecek bir çabuklukla yerde yuvarlanan kavalı yakaladığı gibi, ağzına götürüp var gücüyle üfledi; boğazlanan çakalın çığlığını andıran iç gıcıklayıcı bir ses odanın duvarlarında çınladı.

Prof, iki eliyle kulaklarını tıkarken, İhtiyar, öfkeden tıpkı bir yay gibi gerilmişti. Muzo, kavalı ikinci kez öttürmeye başladığında, bu kez Kör Kamil, büyük bir hırsla ileri doğru atıldı, Muzo’nun direnmesine fırsat tanımadan kaptığı kavalını göğsüne bastırdı.

Ani saldırıyı ve İhtiyar’ın böylesi bir atılımını hiç mi hiç beklemeyen ve bu yüzden de hazırlıksız yakalanan Muzo, neye uğradığını şaşırıp afallamıştı. Ne kımıldıyabiliyor, ne ağzını açıyordu; bir İhtiyar’a, bir Prof’a şaşkın şaşkın bakıp duruyordu.

Kavalını, tıpkı minik bebeğini koruma içgüdüsüyle davranan bir anne gibi göğsüne yapıştıran Kör Kamil, hırsla solurken, “Kavalımı bozacaksın, hayvan herif!” diye kesik kesik bağırıyor, aynı anda da bütün bedeni baştan aşağı vidaları gevşemişçesine zangır zangır titriyordu. Bir süre ayakta dikildi, Muzo’ya düşmanca bakışlar fırlattı, sonra göğsüne bastırdığı kavalını hassas parmaklarıyla yokladı, ağzına götürüp hafifçe üfledi, sesinin çıkıp çıkmadığını kontrol etti. Çok şükür sağlamdı. Neredeyse yaşamı süresince yanından ayırmadığı, özellikle karısının ölümünden sonraki yalnızlık günlerinin en değerli nesnesi ve dostu haline dönüşen kavalına yeniden sapasağlam kavuşmanın yarattığı hazla derin bir soluk alarak, tekrar eski yerine döndü.

Birkaç saniye içerisinde gelişen ani olay karşısında Prof’un dili tutulmuş, bedeni tıpkı asırlık çınar gövdesi gibi yerinden kımıldamamıştı. Onu en çok hayretler içerisinde bırakan ve gözleriyle görmese asla ve asla inanmayacağı şey ise, başka zamanlarda çorba içerken zangır zangır titreyen elleri nedeniyle neredeyse kaşıktaki çorbanın yarısını yere döken Kör Kamil’in, can havliyle inanılmaz saldırısı ve kavalına olan bağlılığıydı.

Kör Kamil’in beklenmedik saldırısıyla önce panikleyen, ne yapacağını bilemeden donup kalan Muzo, bir süre öyle durdu, ilk şoku atlatınca hırsla solumaya başladı. Göğsü, tıpkı kalaycı körüğü gibi hızla inip kalkıyor, ciğerleri dolup dolup boşalıyordu. Kısılan gözleri açıldı, gözbebekleri ceviz iriliğine erişerek korkutucu bir hale dönüştü. Toparlak bedeni uzadı, avının üstüne atılmaya hazırlanan bir kaplanın bedeni gibi gerildi, dişlerin gıcırtısı odanın duvarlarında yankılandı.

İşte o diş gıcırtısı, o ana kadar ne yapacağını kestiremeden öylece donakalan Prof’u uyarmaya yetti, yaklaşan felaketin farkına varıp, çevik bir hareketle Muzo’nun kollarına yapıştı. Muzo, kollarına vurulan cendereden kurtulmak için arka arkaya silkeleniyordu.

Prof, tüm gücüyle yapıştığı Muzo’yu zaptetmenin hiç de kolay olmadığını o an anladı. Bir yandan daha sıkı sarılırken, bir yandan da, “Kendine gel Muzo!” diye bağırıyordu.

Tam karşılarındaki divanda, üzerine yönelen tehlikeyi iliklerine kadar hisseden Kör Kamil ise, neredeyse soluğunu bile tutmuş, geri geri sürünerek, duvara dayanmıştı. Artık gidecek bir yer kalmamış, kaderine razı, korkuyla büzüşmüştü. Ama o haldeyken bile kavalını sımsıkı göğsüne bastırmayı sürdürüyordu.

Muzo’nun zaptedilmesi giderek daha da güçleşiyordu. Göğsünü tıpkı balon gibi şişirdi, arka arkaya iki kez tüm gücüyle silkindi, tam bedenini sarmalayan kollardan kurtulup ileri atılmak üzereyken, Prof son bir hamleyle yeniden sarıldı. şimdiye kadar Prof’un hiç rastlamadığı ve rüyasında görse inanamayacağı korkunçlukta bir öfke nöbetine tutulan Muzo’nun ağzından rüzgar uğultusunu andıran ürkütücü sesler çıkıyordu. Muzo’nun zaptedilmesinin güçlüğü konusunda giderek çaresizliğe düşen Prof’un aklına son bir umut olarak İbo geldi ve Muzo’nun kulağının dibinde, “İbo duyarsa, seni affetmez! İbo duyarsa, seni affetmez!” diye bağırdı.

Hasmına saldırı için tüm gücünü toparlayan Muzo, tam ileri doğru atılmaya hazırlanırken, kulağında çınlayan sözlerle olduğu yere çakıldı.

Sözlerinin etkili olduğunu gören Prof, aynı sözleri makineli tüfek hızıyla tekrarlarken, ellerinin altında az önce yay gibi gerilmiş bedenin, yavaş yavaş gevşeyip çözüldüğünü hissediyordu.

Muzo’nun fırtınayı andıran solukları giderek yavaşladı, gözbebekleri küçüldü, omuzları çöktü, göğsü söndü. Elinden çeken Prof’u itiraz etmeden izledi.

Evden iyice uzaklaştıklarında, onun sakinleştiğinden emin olan Prof, elini bıraktı.

“Yaptığın çok kötüydü!” dedi. “Eğer ben orada olmasaydım belki de Kör Kamil’i haklayacaktın.”

Muzo başını öne eğmiş, serbest kalan ellerini arkaya bağlamış, top gibi yuvarlanırcasına yürüyordu.

“Ama bana nasıl davrandığını gördün. Ben, onun kavalını kaçırmadım ki, sadece üfledim. Biraz daha üfleyip verecektim. Bunda bir kötülük yok.”

“Kaval onun kavalı, izinsiz üflememeliydin.”

“Ama İbo hep der ki; paylaşmak gerekir.”

“Paylaşım zorla olmaz.”

“Ben sadece üfledim.”

“Kötü bir davranış sergiledin. İbo duyarsa, hoş karşılamayacaktır.”

Muzo’nun suratı buruştu, yalvaran bakışlarını Prof’a çevirdi.

“Bunları İbo’ya söylemeyeceksin değil mi Prof?”

Prof, dudaklarını büktü, bir süre düşündü.

“Bir daha böyle şeyler yapmayacağına söz verirsen, söylemem.”

“Söz veriyorum Prof. Bir daha böyle şeyler yok. Söylemeyeceksin değil mi?”

Prof, kafasını evet anlamında salladı.

“Tamam söylemeyeceğim. Sen de birkaç gün Kör Kamil’in yanına uğramayacaksın.”

Muzo, artık hem sakinleşmiş, hem rahatlamış, hatta birkaç dakika önceki öfkesinden eser kalmamıştı. Aklına müthiş bir fikir gelmiş gibi zınk diye durdu.

“Hey Prof!” dedi heyecanla. “Acaba kaval nerede satılır?”

“Nasıl bir kaval?”

“Kör Kamil’in kavalının aynısından.”

“Aynısından bulabilir miyiz bilemem, ama benzerlerinden satan yerler vardır.”

“Acaba kaç paradır?”

“Herhalde fazla pahalı değildir.”

Muzo, elini pantalonunun cebine soktu, Oya’nın giderken harçlık olarak bıraktığı paraları çıkarttı.

“Bunlar yeter mi acaba Prof?”

Prof, parayı saydı, “Herhalde yetmez,” dedi, “bu parayı sen mi biriktirdin?”

“Oya giderken bırakmış. Demek yetmez ha!”

Prof, Muzo’nun üzüldüğünü görebiliyordu.

“Bir kavalın olmasını çok mu istiyorsun?”

“Evet, çok isterim.”

Prof, parayı geri uzattı, “Sok bunu cebine,” dedi.

Muzo’nun suratı buruştu.

“Demek yetmez ha?”

Prof, kolunu Muzo’nun boynuna doladı.

“Üzülme, sana yarın yepyeni bir flüt getireceğim.”

Muzo, “Ben kaval isterim,” diye itiraz etti.

“Flüt, ya da kaval, ikisi de aynı sayılır.”

“Üfleyince aynı ses çıkar mı?”

“Merak etme, çıkar.”

Muzo, avuçlarını sevinçle çırptı.

Prof’un evine yaklaşmışlardı. Muzo, Macit Usta’ya gideceğini söyledi. Prof, bize gel, diye ısrar etti. Muzo, olmaz, söz verdim, diyerek reddetti. Prof evine doğru yürüdü. Tam evin kapısına varmıştı ki, Muzo arkadan bağırdı.

“Sen yine de kaval getir Prof. Flüt müdür, mülüt müdür, neyse, ona boşver. Bak adı bile zor söyleniyor.”

ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Oya ile İbo’nun dönüşünü heyecanla bekleyen yalnızca Muzo değildi. İbo’nun dostları kendi olanakları ölçüsünde bir sürpriz yapmaya karar vermişler, bunun için İşçi Seyit’in evinde bir araya gelmişlerdi, dönüş gününden bir akşam önce.

“İbo’nun hapisten çıkıp aramıza yeniden katılışı hepimiz için çok sevindirici bir olay,” diye konuştu Prof, “öyleyse güzel bir karşılama düzenleyelim.”

“Ne yapabiliriz?” diye sordu Serpil.

Konuşmaları küçümseyerek izleyen Yaşar:

“Bando mızıkayla karşılayalım!” diyerek alay etmeye kalkıştı.

Seyit, bakışlarını sertleştirerek, “Bando mızıkamız olsa onu da yapardık,” diye cevap verdi, “İbo, her şeyin en güzeline layıktır.”

Prof, “İbo ile Oya, akşam saatlerinde burada olacaklarına göre, tüm dostlarını bir arada görebileceği bir kutlama yemeği güzel bir sürpriz olur bence.” dedi.

Mustafa, “Evet, bence bu güzel bir fikir,” diye destekledi.

Serpil, “O kadar insana nasıl yemek yetiştireceğiz?” diye kaygılarını dile getirdi.

Semra, “Dostlara söyleriz, herkes evinde bir şeyler hazırlar,” dedi, “bu işi organize bir şekilde yapar, kimin ne hazırlayacağını önceden belirlersek, herhangi bir karışıklık olmaz.”

Seyit, “Hatta aramızda biraz para toplayıp kıyma alır, köfte bile yapabiliriz,” diye ekledi.

Diğerleri bu öneriyi desteklediler. Prof, sevinçle ellerini çırptı,

“Tamam bu işi çözdük!” diye konuştu. “Mahalleden para toplama işini ben üzerime alıyorum. şimdi kimin hangi yiyecekleri hazırlayacağını belirleyelim.”

Tam planlamaya geçeceklerdi ki, Yaşar araya girdi.

“Düzen hepinizi kendine entegre etmiş!” dedi; yüzüne küçümser bir hava egemen olmuştu. “Bir devrimci için moral ancak devrimci bir eylemle kazanılabilir. İbo’yu ben de sizler kadar severim. Eleştirdiğim yanları yok mu, elbette var. Nitekim bu yanlışları zaman zaman yüzüne söyleyip onu yanlışlarından arındırmaya, doğru çizgiye çekmeye çalışmışımdır. Düşüncelerimi dinler, hatta bazen herhangi bir önemli mesele hakkında benden fikir ister. Gerçi nedense bu güne kadar hep söylediklerimin tersini yapmıştır. Elbette neden böyle yaptığına hiçbir anlam veremiyorum. Buna rağmen, tümüyle olumsuz bir insan olduğunu söyleyemem. Bence İbo, böyle burjuva özentisi şeylerle moral kazanamaz. O ancak devrimci bir eylemle moral bulur.”

Seyit, pos bıyıklarını sıvazladı, tam bir şeyler söyleyecekti ki, Serpil söze girdi.

“Boş boş konuşmakta üstüne yoktur Yaşar!” dedi. “İstersen İbo’nun mahalleye girişinde bir korsan gösteri yapalım!”

Prof, “Aynı anda havaya birkaç el de silah sıkalım!” diye ekledi.

Yaşar bozuldu, kartal gagasını andıran burnunun üstünden süzülen ter damlalarını eliyle sildi.

“Aklınız sıra benimle dalga geçiyorsunuz, ancak hayat benim dediklerimi doğruluyor. Sizler masabaşı devrimcilerisiniz. Üç kişi bir araya geldiğinizde bol bol konuşur, eyleme sıra geldi mi ortalıktan yok olursunuz. Ama eğlence düzenlemekte üstünüze yoktur!..”

Yaşar daha konuşmaya niyetliydi, ama Prof, onun sözünü kesti.

“Neyse lafı uzatacağımıza bir an önce hazırlıklara girişelim. Para toplamaya önce kendimizden başlayalım.”

Herkes para çıkardı, Yaşar hiçbir harekette bulunmamıştı. Para verip vermeyeceğini sorduklarında:

“Hayır!”dedi kesin bir dille. “Çünkü inanmadığım bir şey için para veremem, kendimle çelişmiş olurum.”

Serpil, yerinden kalkıp, Yaşar’ın tepesine dikildi.

“Bırak kıvırtmayı da elini cebine at!” dedi, sert bir sesle. “Yoksa, beş kuruş vermediğini, para vermemek için bin bir numaraya başvurduğunu bütün mahalleye anlatır, seni rezil ederim.”

Yaşar, bir süre kararsız kaldı, sonra elini cebine atıp, para çıkardı.

Aralarında, karşılamaya kimleri çağıracaklarını, hangi yemeklerin yapılacağını, kimlere görev vereceklerini kararlaştırdılar. Kimi yemek, kimi tabak çatal bıçak, kimi meyve, kimi haber verme; hepsi bir görev almıştı, bir tek Yaşar sessizce dinliyordu. Ona ne görev alacağını sorduklarında, Yaşar gayet mütevazı bir tavırla:

“Yemeğin açış konuşmasını ben üstleniyorum,” dedi. “Takdir edersiniz ki, zaten bu iş için en uygun kişi benim.”

Odadakiler birbirine bakıştı; gülmemek için kendilerini zor tutuyorlardı.

Serpil, “Fedakarlığınla gözlerimizi yaşarttın Yaşar!” dedi, “Ben de hep düşünüyordum ki; her şey tamam, bir tek konuşmacımız eksik!”

Odada bulunanlar, Yaşar’ı böyle bir şeye kalkışıp komik duruma düşmemesi için uyardılar.

Bir de bu sürprizin Muzo’ya asla duyrulmaması kararlaştırıldı. Çünkü Muzo bir duyarsa, daha İbo ile Oya’yı görür görmez:

“Hey İbo!” diye bağırırdı. “Arkadaşlar size bu akşam büyük bir karşılama töreni düzenlediler. Aralarında para toplayıp yiyecekler aldılar. Ama sürpriz yapacaklarından, bu akşam tören olduğunu size söyleyemem.”

Haber mahalleye kısa zamanda yayıldı. Kadınlardan bazıları hamur açtılar, bazıları yaprak sardı, bazıları kısır yaparken, Urfa’lı bir işçi, çiğköfte yoğuracağı sözünü verdi.

İbo ile Oya mahalleye girdiklerinde hava kararmak üzereydi. Muzo, mahallenin girişindeki ilk evin kapısının eşiğine oturmuş, onları bekliyordu. Muzo, beklerken kafasında şöyle bir plan tasarlamıştı: Onları görünce hemen koşmayacaktı yanlarına. Hatta biraz surat bile asacak, İbo’nun kendisine neden surat astığını sormasını bekleyecek ve Oya’yı şikayet edecekti. Ama düşündüklerini gerçekleştiremedi. Çünkü İbo’yu görür görmez, içindeki kızgınlık ve kafasındaki plan, buhar olup uçmuştu. Lastik top gibi zıplaya zıplaya koşup İbo’nun boynuna atıldı. Birbirlerine öyle sıkı sarıldılar ki, yanlarında onları seyreden Oya, bu manzaradan etkilendi, kirpiklerinin ucunda birkaç damla gözyaşı belirdi.

İbo ile sarılmaları sona erince, Muzo ile Oya göz göze geldiler. Muzo gözlerini kaçırmaya çalıştıysa da, Oya’nın eli omuzuna değince, bütün kızgınlığını unuttu ve aynı sıcaklıkla karşılık verdi. Hemen ardından pantalonunun arka cebinden çıkardığı flütü gösterdi, ağzına götürüp üfledi. Öyle hızlı üflüyordu ki, Oya ile İbo, kulaklarını tıkamak zorunda kaldılar.

İbo, evin bulunduğu sokağın köşesinde durdu, köşe başlarındaki sokak lambalarının soluk ışığında uzanan sokaklardaki eğri büğrü evlere göz attı. Saçları gür, dalgalı ve simsiyahtı İbo’nun. Yaşı kırkı geçmesine karşın, yüzünün derisi hâlâ gergin, canlı ve biçimli alnının altında ışıldayan gözleri hayat doluydu. Sempatik bir görünümü vardı ve ilk görüşte bile insana sıcak duygular taşıyordu. Gülünce, ince dudaklarının arasından inci gibi beyaz, bakımlı dişleri meydana çıkıyordu. Sırtında, Oya’nın, karşılamaya giderken götürdüğü lacivert çizgili beyaz bir tişört, bacaklarında da kot pantolon vardı.

“Bizimkilerden kimsecikler yok ortalıkta!” diye söylendi. Biraz şaşırmış gibiydi. “Mahallede bir şey mi oldu acaba?”

Oya da şaşırmıştı. “Geleceğimiz günü yanlış mı anladılar yoksa?”

Eve geldiklerinde şaşkınlıkları iki kat artmıştı.

İbo, evde de kimsenin olmadığını görünce, “Haydaaa! Nerede bunlar yahu?” diyerek merakla çevresine bakındı. “Sakın bir teslik falan olmasın. Polisle başları derde girmesin?”

Oya, dudaklarını büktü. “Bütün mahallenin aynı anda başı derde girecek değil ya!”

Muzo, pencereyi açtı, kafasını uzatıp sokağa bakındı.

“Kimseler yok!” dedi. “Halbuki siz gelmeden biraz önce Serpil ile Semra’yı görmüştüm. Hatta bana, meraklanmamamı, az sonra geleceğinizi söylediler.”

İbo, odanın içine, kitaplarına şöyle bir göz attı, Muzo’ya döndü,

“Mahalleyi birkaç günlüğüne sana teslim ettik, ortalıkta kimse kalmamış!” diye takıldı. “Bütün milleti zehirledin mi ne yaptın Muzo?”

Muzo, telaşlandı.

“Ben kimseye bir şey yapmadım İbo,” diye cevap verdi, acele acele, “hem nasıl zehirleyebilirim ki?”

“Sularına bir şey falan katmışındır!”

“Yok valla bir şey katmadım İbo. Hem zaten sular iki gündür akmıyordu.”

İbo, ciddi ciddi, “Gerçekten akmıyor muydu?”

“Akmıyordu İbo.”

İbo biraz düşünür gibi yaptı.

“O zaman sen zehirlemiş olamazsın!”

Muzo rahatladı, İbo, onun boynuna sarıldı.

“şaka yaptım Muzo,” dedi, “hemen telaşlandın.”

Muzo, biraz düşündü, birden flütünü çıkartıp camdan dışarıya var gücüyle üfledi. Sokağın içini müthiş bir çınlama doldurdu. Tam o sırada sokakta ayak sesleri duyuldu. Ayak sesleri giderek yaklaşıyor, gürültüler artıyordu. Muzo flüt çalmayı kesti, gözleri faltaşı gibi açıldı, sevinçle İbo’ya döndü.

“Geliyorlar İbo!” diye bağırdı. “Geliyorlar! Gördün mü İbo, benim flütün sesini duydular ve geliyorlar!” Yeniden cama fırladı ve flütünü bir kez daha var gücüyle üfledi.

Yirmi kadar insan odaya doluşmuştu. İbo ve Oya’nın herkesle tek tek sarılıp kucaklaşması bayağı bir zaman aldı. Gelenler ellerindeki yiyecekleri mutfağa bıraktılar.

Oda dolmuştu ve sürekli yeni gelenler vardı. Kalabalık azalsın diye çocuklar sokağa salındı. Sokak, çocuk çınlamalarıyla şenlendi. İçerdekilerin sayısı kısa zamanda kırkı bulmuştu, üstelik artmaya devam ediyordu. Oda gelenleri almıyordu artık, bu yüzden oda ile mutfak arasındaki koridor ve mutfak da doldu.

Yemeklerin konulması için odanın ortası boşaltıldı. Bu ise yeni bir kargaşaya yol açtı, çünkü odada kımıldayacak yer kalmamıştı. İtiş kakış yer açıldı, yer sofrası serildi, yemekler dizelendi.

Böyle bir sürprizi beklemeyen İbo ve Oya gerçekten şaşırmışlar ve heyacanlanmışlardı. İbo, bir oraya bir buraya gidiyor, yemeklerin yerleştirilmesine yardım etmeye çalışıyor, ama kimse ona bir iş vermediği için karışıklığı artırmaktan başka bir işe yaramıyordu.

Odada telaş ve gürültü hüküm sürüyor, her kafadan bir ses çıkıyor, kimi İbo ile, kimi Oya ile, kimileri de aralarında konuşuyor, bu ise her şeyi anlaşılmaz ve duyulmaz hale getiriyordu. Ama ortak olan bir tek şey, herkesin halinden memnun ve neşeli olmasıydı.

Halinden en memnun olan kişilerden biri de Muzo idi; bu kadar insanın arasında olmak, bu kadar insanın İbo’yu görmeye gelmesi, onu müthiş mutlu ediyor ve İbo’nun en yakın arkadaşı olmaktan büyük gurur duyuyordu. İbo’nun yanına oturmuş, çevreye laf yetiştirmeye uğraşıyor, bazen İbo’ya sorulan sorulara cevap vermeye kalkışıyordu. Ancak yemeklerin kokusu burnuna gelmeye başlayınca, aklı mutfağa kaydı. Bir iki kez o tarafa geçmeyi denediyse de, içersi o kadar kalabalıktı ki, başarılı olamadı. Orta yer boşaltılınca yemeklerin geleceğini anladı ve heyacanı arttı. Artık ne konuşmalarla, ne İbo’ya sorulan sorularla ilgileniyordu. Yemekler ortaya konulur konulmaz, İbo’nun yanından aşağıya yemeklerin başına kaydı, kimseyi beklemeden köftelerden ikisini arka arkaya ağzına atıverdi, doğru dürüst çiğnemeden yuttu. Odadakilerden birkaç kişi, “Hoopp, hoppp, yavaşşş!” diye bağırdılarsa da, Muzo bunları duymadı bile.

Yerde güzel ve renkli bir sofra kurulmuştu. Bu mahallede bu kadar çok ve çeşitli yemeğin bir arada görülmesi ancak birkaç yılda belki de daha uzun bir zamanda çok az kişiye nasip olurdu ve bu yüzden orada bulunanlar böyle bir tabloyu gördükleri için kendilerini şanslı sayıyorlardı. Bu durum ileriki günlerde bu anı göremeyenlere anlatılacak bir üstünlük, bir ayrıcalık olacak, belki de yıllar sonra bile sofradaki yemek çeşidi ballandıra ballandıra dilden dile dolanacaktı.

Gerçekten de sofra bu mahalle için oldukça zengin sayılırdı. Çeşitli hamur işleri, börekler, poğaçalar, zeytinyağlı dolmalar, kalem inceliğinde sarılmış sarmalar, mevsim salataları, kızartmalar ve meyveler, güzel bir görüntü oluşturuyordu. Bu manzaraya tanık olan odadakilerden biri:

“Herkes elindeki avucundakini ortaya dökmüş. Bu demektir ki, buradakiler bir ay boyunca evlerinde çorba ekmeğe talim edecekler,” dedi.

Tam yemeye başlanmak üzereydi ki, İbo’nun diğer tarafında oturan Yaşar ayağa fırlayıp elini havaya kaldırdı,

“Bir dakika, herkes beni dinlesin!” diye bağırdı.

Odadaki sesler yavaş yavaş kesildi. Sesler tamamen kesilince, Yaşar konuşmasını sürdürdü.

“Hepimizin bildiği gibi, burada İbo’ya hoş geldin demek için toplandık.”

Topluluktan biri, “İyi ki söyledin, bunu bilmiyorduk!” diye laf attı. Yaşar duymamazlıktan geldi.

“Bildiğiniz gibi, İbo, değerli bir devrimci arkadaşımızdır. Dolasıyla kutlamamız ona yakışır bir ciddiyet ve disiplin içinde olmalıdır. şu unutulmamalıdır ki, ben ve arkadaşlarım tarafından hazırlanan bu toplantı, salt yemek yemek, karınları doyurmak için değil, bir araya gelmek için bir araçtır. Yemek bir amaç değil bir araçtır.”

Topluluktan bir başkası:

“Kısa kes!” diye bağırdı. “Yoksa araçlar soğuyacak!”

Bu sözler odadakilerin gülüşmelerine yol açtı. Yaşar sözleri söyleyene ve gülüşenlere ters ters baktı.

“Önce dinlemesini öğrenin!” diye çıkıştı. “Burada ciddi konulara değiniyoruz. Metafizikçilik yapmayın.”

Bu sözler odadakileri daha çok güldürdü.

Bir başkası, “Hadi ne söyleyeceksen söyle de, bir an önce yemeklere dalalım,” dedi.

Gençlerden birisi:

“Hey Yaşar!” diye seslendi, “En iyisi canlı yayını bırak, bu konuşmanı yarın banttan yayınlarsın!”

Yaşar bu sözleri de duymazlıktan geldi, eliyle gürültülerin kesilmesini işaret etti.

“Diyeceğim şudur ki, bu toplantının devrimci bir amacı vardır ve bize yakışan bir biçimde kutlanmalıdır. Bu yüzden şimdi herkesi devrim şehitleri adına bir dakikalık saygı duruşuna davet ediyorum.”

Başta İbo ve Oya olmak üzere herkes Yaşar’a tuhaf tuhaf baktılar. Serpil ve yanındaki birkaç kişi kıkır kıkır gülüyorlardı. Yaşar büyük bir ciddiyetle tam yumruğunu sıkmaya hazırlanırken, İbo, onun kolunu tuttu.

“Sevgili Yaşar,” dedi, “şehitlerimiz bizler için, olur olmaz, yerli yersiz saygı duruşu yapılmayacak kadar değerlidirler. Bu işi askerde, her yemek öncesi yapılan duaya çevirirsek, onlara en büyük saygısızlığı yapmış oluruz. Her şeyin bir yeri ve zamanı vardır, bunu unutmayalım. Bir doğrunun doğru haline gelebilmesi, ancak o doğrunun doğru yer ve zamanda yapılmasına bağlıdır.”

Odadakilerden İbo’yu destekleyen sözler yükseldi ve yemeye başlandı. Çoğunluk yer yokluğundan oturacak yer bulamamış ayakta kalmış, omuzların üzerinden uzanarak bir şeyler alabiliyorlardı. Ancak kimsenin bunu dert ettiği, sıkışıklıktan yakındığı yoktu. Yemekle beraber, az önce hafiften gerginleşen ortam dağılmış, yerini, neşeli sözlere, kahkahalara bırakmıştı.

Sofra başında en iyi yeri kapan Muzo, ha bire tıkınıyordu; keyfine diyecek yoktu.

Yemeğin ortalarına doğru, içeriye, elinde üç şişe şarapla ayakkabıcı Macit girdi; hemen arkasında karısı vardı. Macit, kapıda kısa bir süre durup içeriye göz gezdirdi, sonra herkesin sesini bastıracak bir biçimde:

“Ooooo!” diye bağırdı. “Ben de İbo’yu dostum sanırdım. Gel gör ki, işin içinde yemek olunca demek biz hatırlanmıyoruz!”

İbo ayağa fırladı. Macit, insanların arasından sürtüne sürtüne, bazen yerdekilerin üstünden atlayarak, İbo’ya ulaştı. Hemen arkasından karısı onu izliyordu.

İbo, “Kusura bakma.” dedi mahcup bir sesle, “arkadaşlar öyle bir sürpriz hazırlamışlar ki, şaşkınlıktan hiçbir şey düşünemez oldum.”

“Düşünemezsin tabi. Köftenin kokusu baskın çıkmıştır da ondan!”

İbo, tam bir şeyler söylemeye, davet edilmemesinden dolayı Macit’ten özür dilemeye hazırlanırken, ayakkabıcı kaba bir kahkaha patlattı.

“Merak etme, yemekten haberim vardı,” eliyle Serpil’i göstererek, “bu deli kız, bizi davet etmişti.”

Macit, şarap şişesini havaya kaldırdı, neşeli zamanlardaki inceliğini sergilemenin en iyi fırsatlarından biri olduğunu düşünerek:

“Saygıdeğer hanımlar ve beyler,” diye söze başladı. Sofradan bir boş bardak alıp şarap doldurdu. “Sevgili arkadaşımız İbo’nun yeniden aramıza dönüşünü büyük bir sevinçle karşıladığımızı belirtmek isterim. Ayrıca şunu da belirtmeden geçemeyeceğim; Oya da mangal gibi bir yürek var. Kocası hapisteyken, ağzından tek bir yakınma sözü duymadım. Gerçi o da İbo gibi, bana sık sık vaaz vermeye kalkıştı. Kendisi bayan olduğu için dinlermiş gibi yapıp cevap vermedim. O da karşısında söyleyecek söz bulamadığımı, dolayısıyla kendisinin ne çok bilgili bir bayan olduğunu sanıp sevindi. Eh centilmen bir erkeğin görevi de bayanları sevindirmek değil midir?”

Odadakilerden biri, “Kısa kes de Aydın havası olsun!” diye bağırdı.

Oya, “Sayın centilmen erkek, eğer söylevin bittiyse, yemeklerimize dönelim!” dedi.

Macit, yine kaba ve gürültülü bir kahkaha patlattı.

“şimdi kadehlerimizi hep birlikte kaldıralım. Vatana, millete hayırlı olsun!”

Tam bardağı ağzına götürmek üzereydi ki, Yaşar’ın sesi odada çınladı.

“Bu durumu şiddetle protesto ediyorum!” diye bağırdı. “Bu toplantının amacı ile içki bağdaşmaz. Aslında objektif olarak içki bize ters gelir. Dolayısıyla objektif durumlara sübjektif müdahaleler her zaman amacımıza giden yolda bizi engeller. Çünkü içki beyinsel yozlaşmanın kaynağıdır. İçki toplantımızı yozlaştırır. şimdi herkesi uyarıyorum: içki içmeyin. İçenleri engelleyin.”

Odadakiler gülmeye başlamışlardı. Serpil, gülmesine zorlukla ara vererek:

“Vaallahi, kilise papazları gibi konuştun Yaşar!” dedi.

Odada bulunan bir kadın, “Yaşar da olmasa bizi kötülüklerden arındıracak kimse yok!” diyerek kıkırdadı.

Prof, “Günah çıkartmaya hangi gün gelelim Yaşar?” dedi.

Yaşar, kendisine yönelen sözlerden bozulmuş, burnunun üstünde ter damlacıkları birikmişti. Elini sinirli sinirli salladı.

“Susun! Beni dinleyin!” diye bağırdı, ama kimsenin kendisini dinlemediğini görünce daha fazla sinirlendi. Ayakta, öfkeli bakışlarla çevresini süzerken, Macit, yerden aldığı ikinci içki bardağını Yaşar’a uzattı.

“İnsanları düzeltmeye yarın başlarsın, şimdi gel şu kadehi en iyi dostlarımızın şerefine kaldıralım.”

Yaşar, Macit’e ters ters baktı. Onun kendisiyle alay edip etmediğini inceledi. Macit son derece samimiydi. Yaşar’ın tereddüt ettiğini görünce:

“Hadi, naz etme,” dedi, kulağına eğildi, “Seni kaç kez meyhanede içerken gördüğümü unatma. Böyle bir gün içilmeyecek de ne zaman içilecek?” diye fısıldadı.

Odadakiler hep birlikte Macit’i destekliyorlardı. Yaşar, çevresindekileri kuşkulu gözlerle süzdü, sonra bardağı aldı.

Macit, odadakilere döndü.

“Evet, şimdi kadehlerimizi hep birlikte kaldırıyoruz.”

Serpil, “Kadehe bak kadehe!” dedi, “şuna bardak desene.”

Prof, “Kaldıralım kaldırmasına da, hani bardak?” diye söze karıştı.

Macit, sofraya dikkatle baktı, koca sofrada sadece on kadar bardak vardı.

“O zaman bardak bulalım.”

Oda ve mutfaktakilerden dört beş kişi evlerine bardak almaya gitti. Macit’in onları bekleyecek tahammülü yoktu.

“Biraz sonra bardaklar gelecek. Ancak ben kadehimi kaldırmış bulunduğumdan içmek zorundayım,” diyerek bardağını, Yaşar’ın bardağına dokundurdu, hadi şerefe diyerek ağzına dikti ve yerine oturdu.

Yaşar bardağı ağzına dayadı. Önce birkaç küçük yudum içti, ardından bardağı ağzına dayadı, soluk almadan içikiyi bitirdi.

Odada yeniden büyük bir hareketlenme ve curcuna başladı.

Bardaklar geldi. şaraplar kısa sürede tükendi. Odadakilerden biri, evinde özel günler için sakladığı açılmamış bir şişe rakı olduğunu söyleyerek fırladı.

Bir başkası, “Bir şişe rakı bu kadar adama, göz damlasıyla versen yine yetmez, en iyisi ben mahalledeki içki içenlerin evlerini bir dolaşayım, belki bir şeyler bulabilirim,” diyerek çıktı. Geri döndüğünde elinde açılmamış iki tam dolu, bir yarım şişe şarapla, yine yarım şişe votka ve dört şişe bira vardı.

Yeni gelen içkilerle odadakilerin neşesi bir kat daha artmıştı. Prof, gitarıyla şarkılara başladı. Biri kız biri erkek iki genç de bağlamalarıyla ona eşlik edince güzel bir müzik ortaya çıktı. Hep bir ağızdan türküler söylendi. Bir ara Muzo ayağa fırlayıp herkesi susturdu, flütüyle solo yapmaya kalkıştıysa da, çok uzun sürmedi. Macit:

“Ulan Muzo!” diye bağırdı. “Sana ne kötülük ettik de, kulaklarımızın zarını patlatmaya uğraşıyorsun!”

Bu sözler üzerine Muzo flütünü bırakmak zorunda olduğunu anladı. Ancak flütü üflemeyi kestiğinde odadakilerden büyük bir alkış alınca, çok beğenildiğini ve çalması için istek geldiğini varsayarak yeniden üflemeye kalkışınca, odadakilerin yüreği ağzına geldi. Neyse ki İbo, Muzo’yu büyük flüt sanatçılarının konserlerini kısa kesmesi gerektiğine ikna edince, derin bir soluk alındı.

Gecenin başındaki olaya kızmışa benzeyen ve özellikle Macit’in şarap şişeleriyle içeri girmesine bozulan, hatta içki içilmesine karşı sert ve ateşli bir konuşma yapmaya kalkışan Yaşar, Macit’in uzattığı içki bardağından sonra iki bardak şarabı kısa zamanda içti. Sonradan getirilen içkilere en önce o saldırdı. Bir bardak rakı, yarım bardak votka ve iki bardak birayı hızla mideye indirdi ve bardağını yeniden doldurmaları için uzatıp içkilerin bittiğini öğrenince, çok sinirlenerek ayağa fırlamaya kalkıştı, ancak kafayı bulduğundan ayakta durmakta zorlandı. Bir süre çabanın ardından ayağa dikilebildiğinde, elini havada salladı.

“Bir dakika beni dinleyin!” diye bağırdı. Odadakiler kendilerine yeni bir gülme fırsatının doğduğunu hissederek sesleri kestiler. Yaşar, sağa sola kayan alt çenesini kontrol etmeye çalışarak sözlerini sürdürdü. “Böyle büyük ve önemli bir kutlamaya az içki getirildiği için tüm sorumluları şiddetle eleştiriyorum! Sorumsuzluğa dur diyorum. Oysa bizler her şeye hazırlıklı ve planlı olmak zorundayız.”

Odadakiler Yaşar’ı alkışladılar.

“Bravo!”

“Helal olsun sana!”

“Sorumlulardan özeleştiri iste!”

Yaşar, bir süre ayakta dikildi, neler söylemesi gerektiğini kafasının içinde toparlamaya çalıştı, sonra birden tıka basa dolu odanın ortasında halay çekmeye kalkıştı. Bu hareketi odadakilerin kahkahalarla gülmesine yol açtı. Çünkü o sırada Prof ve arkadaşları ağıt türünden son derece ağır tempolu bir halk ezgisi çalıyorlardı. Ancak kafayı fena halde bulan Yaşar’ın buna aldırdığı yoktu ve odadakileri kendine eşlik etmedikleri, kolektivizme ayak uyduramadıkları için eleştirdi. Ardından daracık odada olduğunu unutup zıplamaya kalkışınca, ayakları dolanarak yerde oturanların üstüne devrildi.

Gecenin ilerleyen saatlerinde kafayı çabuk bulan iki genç oracıkta sızdı. İlk kez içki içen biri lavaboya zor yetişip uzun uzun öğürdü. Birkaç kişi de karısının ya da arkadaşlarının kollarında evin yolunu tuttu.

Geride kalanlar bir süre daha oturdular, uzun ve derin bir sohbete daldılar. Evlere dağıldıklarında günün ilk ışıkları alacakaranlığın perdesini yırtıp ince çizgiler halinde mahallenin üstüne düşüyordu.

ON DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Dışardan bakıldığında günlük yaşamın olağan temposunda sürdüğü, yoksul insanların, bir lokma ekmek için sabahın köründe yollara düşüp çökük omuzlarıyla, yorgun bedenlerini zorla taşıyarak geri döndükleri emekçi semtlerinden pek farkı olmayan mahallede içten içe kaynaşma yaşanıyordu. Akşam saatleri gençler çevreleri giderek daha kalabalıklaşarak çayırda bir araya geliyor, çoğunlukla İbo ve Prof’un anlattıklarını dinliyor, sorular soruyor, akşam gün batımına yakın Prof’un gitarından dökülen ezgilere kulak verip tempo tutuyorlardı.

Aşağıdaki fabrikada her gün biraz daha fazla çalışmaya zorlanan işçiler arasında kızışmaya başlayan öfke için için tutuşuyor, işçilerin kaşları çatılıyor, bakışları sertleşiyor, homurtular yükseliyordu. Neredeyse her akşam bir başka işçi evinde, işçilerden değişik gruplar bir araya geliyor, dertlerini anlatıyor, bir çıkış yolu arıyorlardı. Bu toplantıların çoğunda İbo ve Oya da yer alıyor, işçiler onların konuşmalarını büyük bir dikkat ve ciddiyetle dinliyor, fabrikada gelişen her şeyi onlara anlatıyor, yorum getirmesini bekliyorlardı.

Birkaç günde bir fabrikayla ilgili çıkartılan bildiriler, fabrika önünde işçilere dağıtılıyor, işçileri birlik, beraberlik ve eyleme çağıran bu bildiriler, işçiler tarafından büyük bir titizlikle okunuyor ve etki yaratıyorlardı. Artık her sabah fabrikanın önünde polis ekipleri nöbet tutmaya başlamıştı; işçiler içeriye üzerleri arandıktan sonra girebiliyorlardı. Buna karşın bildirileri dağıtanlar, değişik yöntemler geliştiriyorlar, ama bildiri dağıtımı aksamıyordu. Buna bağlı olarak polisin denetimi artıyor, mahallenin giriş çıkışı artık her gün sürekli kontrol altında tutuluyordu.

Cezaevinden çıkalı yirmi gün olan İbo, ısrarla iş aramasına, neredeyse önüne çıkan her tanıdığına haber vermesine rağmen henüz iş bulamamıştı ve bu durum canını sıkıyordu. Tam bir fabrikada iş buldum dediği anda sabıkalı olduğu için işbaşı yapamıyordu.

Gönlünden geçen, büyük bir fabrikada iş bulmaktı, ama bu umudu giderek suya düşüyor, böyle bir şeyin olamayacağını anlıyordu. Bu durum içini kedere boğuyordu, çünkü büyük fabrikalara karşı büyük bir tutkusu vardı ve oralarda çalışan işçilere imrenerek bakıyordu. Ne zaman büyük bir fabrikada çalışan bir işçiyle karşılaşsa özel bir ilgi duyar, onun anlattıklarını dinlerken heyecanlanır, kalbinin küt küt attığını hissederdi. 12 Eylülden önce birkaç büyük fabrikada çalışmış, gençliğinin en güzel, en verimli yıllarındaki enerjisini buralara vermişti. Bu yılları anlatırken hep şöyle derdi; “O zamanlar öyle enerji doluydum ki, bu enerjinin kaslarımda dolaştığını hissedebiliyordum. Ve ben o enerjimi, şelalelerden dökülen sular gibi, makinelerin dişlileri arasına akıtıyordum Bir farkla; şelalelerden akan sular barajlara doğru yol alır. Fabrikada ise patronun kesesine...”

Cezaevinden çıktıktan bu güne geçen zaman içerisinde İbo, sadece beş gün bir boyacı arkadaşının yanında çalışabilmişti. Buradan kazandığı para yetersizdi. Bir an önce sürekli bir iş bulması şarttı.

O gün hem Muzo’ya iş çıkmıştı, hem boyacı arkadaşı, İbo’yu işe çağırmıştı. Akşam iş bitiminde İbo, atölyeye geldi. Oya mesaiye kalacağından, İbo, Muzo’yu alıp ayrıldı. Muzo ille sahile gidip dolaşalım diye tutturdu; öyle ısrar etmişti ki, İbo dayanamadı. Sahil kenarına indiler. İbo, isteği üzerine, Muzo’ya balık ekmek aldı. Muzo, onu bitirip, ikincisini isteyince aralarında tartışma başladı. İbo, ekonomik durumlarını anlatıyor, kazandıkları parayı birleştirip, mahalle bakkalına biriken borcun bir kısmını kapatmaları gerektiğini anlatmaya çalışıyordu.

Muzo, İbo’nun anlattıklarının bir kelimesini bile duymamış gibi:

“Hesabı daha sonra kapatırız,” diyordu, “bak bu gün yorulduk, kollarımızdaki güç uçup gitti.”

“Kaç gündür işsiz olduğumuzu, boş boş dolaştığımızı unutma. Hem bir haftada toplanan enerji, bir gün çalışmayla uçup gitmez. Benim enerjim yerli yerinde duruyor.” İbo pazusunu şişirip gösterdi. “Bak, pazum taş gibi.”

Muzo, yan yan, İbo’nun pazusuna baktı, sonra kendi pazusunu gösterdi.

“Ama benimkinde güç boşaldı.”

“Sen de, ben de sadece bir gün çalıştık ve hemen hemen eşit yorulduk. Nasıl oluyor da benim enerjim yerinde dururken, senin enerjin uçuyor? Yoksa senin pazularında delik var da hava mı kaçırıyor?”

Muzo, İbo’ya tuhaf tuhaf baktı. İbo, Muzo’nun pazusunu şişirdi, kulağına dayayıp dikkatle dinledi.

“Hayır, delik falan yok.”

Muzo şaşkın şaşkın bakıyordu.

“Nasıl anladın delik olmadığını?”

 “Delik olsaydı, tısss diye ses çıkardı. Sen de gördün, dikkatle dinledim, ses mes çıkmıyor. İstersen bir daha dinleyeyim.”

Muzo pazusunu sıkıp kolunu uzattı. İbo, kulağını dayadı.

“Hayır, delik yok,” dedi.

Muzo bu kez diğer kolunu uzattı.

“Bir de bunu dinle, belki delik bundadır.”

İbo büyük bir ciddiyetle kulağını, Muzo’nun uzattığı kola yapıştırıp dinledi.

“Hayır, bu da sapasağlam,” dedi.

İbo, karşısındakinin suratını kuşkuyla inceledi.

“Belki kaçırıyordur da, sen duymuyorsundur?”

“Eğer kaçırsaydı duyardım. Ama istersen eve gidince, leğene su doldurup kolunu içine batıralım. Eğer hava kaçırıyorsa, suda kabarcıklar oluşur. Buna ne dersin?”

Muzo’nun yüzü aydınlandı.

“Evet evet!” diye bağırdı. “şimdi hatırladım. Bizim mahalledeki Mesut, bisikletinin lastiğini şişirip suya batırmıştı. Böylece deliğin nerede olduğunu anlamıştı..”

“Ya gördün mü bak! şimdi inandın mı bana?”

Muzo, kafasını hızla aşağı yukarı doğru salladı.

“Bunları baştan anlatsaydın tabii ki anlardım İbo,” dedi, “sen beni o kadar kafasız mı sandın?”

Sahil kenarındaki banklardan birine oturdular. Güneş tam karşılarından aşağıya doğru inişe geçmişti; rengi öğlen saatlerindeki parlaklığını yitirmişti, ama sıcak diliyle İbo ve Muzo’nun suratlarını yalıyordu. Deniz sakin ve duruydu. Üstündeki pislikleri isteksizce taşıdığını belli eder biçimde ve onlardan kurtulmak istercesine sıkıntıyla sallanıyor, ama gücü yetmiyordu. Az ileride birkaç martı çığlık çığlığa bağrışarak bir balıkçı teknesinin peşinden uçtular. Bir süre sonra içlerinden biri geri döndü, havada birkaç tur atıp, suya daldı.

İbo’nun gözleri martının kanatlarına takılmış, dalıp gitmişti. Muzo bir süre onu taklit etti. İbo, gözlerini yumduğunda, o da yumdu. Arada bir kirpiklerini aralıyor, İbo’nun ne yaptığına bakıyordu. Bir süre sonra sıkıldı, denizin kenarına yaklaştı, yerden bulduğu minik bir taşı denize savurdu, yerine geri döndü. İbo, gözlerini aralamıştı. Muzo:

“Keşke paramız olsaydı da, karnımızı doyurabilseydik,” dedi.

İbo, kafasını salladı.

“Evet, ama yok.”

“Seni neden işe almıyorlar İbo?”

İbo dudaklarını büktü.

“Sabıkam var diye. İşçileri kışkırtıyorum diye.”

“Neden kışkırıtıyorsun?”

“Haklarını aramaları, bu günlerine ve geleceklerine sahip çıkmaları için konuşuyorum. Patronlar benim bu yaptığıma işçileri kışkırtmak diyorlar. Mesele kısaca bu.”

Muzo, anlamış gibi kafasını salladı.

“Peki hiç iş bulamayacak mısın?”

“Büyük bir yerde zor. Ama herhalde küçük bir işyerinde bulabilirim.”

Tam üstlerinden küçük bir martı sürüsü naralar atarak geçti. İçlerinden biri o kadar alçalmıştı ki, neredeyse Muzo’nun kafasını sıyırdı. Muzo, martılara hayran hayran baktı, tekrar İbo’ya döndü.

“Sen cezaevindeyken her gece senin çabucak dönmen için dua ediyordum İbo. Çünkü sen benim dostumsun. Ben de senin dostunum. Biz dostuz. Öyle değil mi İbo? Hem Oya da sıkılıyordu. Düşünsene İbo, ben olmasam Oya ne yapardı?”

İbo, Muzo’ya dikkatle baktı.

“Evet, sen olmasan Oya yalnızlıktan patlardı. Bazen acayip güzel sözler söylüyor, beni şaşırtıyorsun Muzo.”

Muzo, gururla gülümsedi.

“Evet, bazen ben bile kendime şaşırıyorum.”

Bir süre sustular. Önlerinden, pat pat sesleriyle, gerisinde bembeyaz köpük bırakarak geçen ve etrafı gürültüye boğan balıkçı teknesini izlediler. İlk konuşan yine Muzo oldu.

“İşe girip para kazansan, o zaman istediğimiz kadar yumurta alabilir miyiz İbo? Ne dersin?”

İbo, kolunu, Muzo’nun boynuna doladı.

“Sana söz,” dedi, “işe girip ilk maaşı aldığımda, sana tam tamına bir karton yumurta getireceğim.”

Muzo, sevinçle İbo’ya baktı.

“Bir karton ha!”

“Evet bir karton.”

“Peki bir kartonda kaç yumurta var İbo?”

“Otuz.”

Muzo’nun gözleri büyüdü, gözbebekleri ceviz iriliğine erişti.

“Otuz tane ha!”

Parmaklarıyla saymaya çalıştı, beceremeyince:

“Her gün bir tane yesem..”

“Otuz gün gider.”

“Her gün iki tane yesem..”

“Onbeş gün.”

“Her gün üç tane yesem...”

“On gün.”

“Her gün beş tane yesem...”

“Altı gün.”

“Her gün on tane yesem...”

“Oooo, daha ortada yumurta yok, ama sen hemen bitiriyorsun. Günde on yumurta yenir mi be? İçin dışın yumurta olur, sonunda yumurtlamaya başlarsın! Hadi yumurtlamana bir şey demeyelim de, ya bir de tavuk gibi gıdaklamaya başlarsan!”

Muzo bir süre düşündü.

“Tavuk gibi gıdaklarım ha?” Muzo’nun gözleri kocaman kocaman oldu, hayretler içersinde İbo’ya baktı, bir süre kendi kendine güldü. “Tamam, sana söz İbo, beş taneden fazla yemem.”

Güneş karşıdaki tepelerin üstüne düşmüş, etrafında, insanın gözlerini kamaştıran muhteşem bir kızıllık oluşmuş, sular kızıla, mora, boyanmıştı.

İbo, ayağa kalktı, Muzo onu izledi.

“İşe girmeyi bana yumurta almak için mi istiyorsun İbo?”

İbo, başını salladı.

“En çok onun için istiyorum,” dedi.

Muzo gülümsedi.

“Bunu biliyorum İbo,” dedi, “bunu biliyorum.”

Köyün içinde son durakta arabadan inip mahalleye doğru yürüşe geçtiklerinde, gökyüzü grileşmeye yüz tutmuş, akşamın alacakaranlığı, rüzgarın önünde uçuşan kelebekler gibi, mahallenin üzerine kanatlarını germeye başlamıştı. Mahalleye girişte, sıkı bir polis aramasından geçtiler. Elinde telsiz olan sivil polislerden biri, İbo’ya yaklaşıp:

“Bütün hareketlerini izliyoruz, kendini ona göre ayarla!” dedi; sesi tehditkar bir havadaydı.

İbo, yanıt vermedi, Muzo’nun elinden çekip polisin önünden geçti. Sivil polis, yanındaki diğer polislere, İbo’yu göstererek bir şeyler fısıldadı.

Kör Kamil’in evine yaklaştıklarında, evin önündeki kalabalığın telaşlı konuşma ve koşuşturmalarını gördüğünde İbo’nun kafasında arka arkaya şimşekler çaktı, gözlerinin önünde karanlık bir örtü sallandı. Bir süre olduğu yerde çakıldı, sonra birden koşmaya başladı, bir solukta kapının önüne vardı. Hiç kimseye bir şey sormadan, kalabalığı eliyle yararak içeri daldı.

İhtiyar, yatağın üzerinde yatıyordu; rengi, kireç gibi beyazdı, gözkapakları gözlerinin üstüne düşmüştü. Göğsünden hırıltılar çıkartarak zorlukla soluk alıp veriyor, ağzının kenarlarından beyaz köpükler akıyordu. Prof, İhtiyar’ın başucundaydı; Kör Kamil’in rahat soluk alabilmesi için gömleğinin düğmelerini karnının üstüne kadar açmış, İhtiyar’ın derisi kemiklerine yapışmış kaburgaları tek tek sayılabilecek biçimde ortaya çıkmıştı. İbo, Prof’a, neler olduğunu sordu. Prof, kısaca kendisine de az önce haber geldiğini, hemen buraya koştuğunu, içeri gireli henüz birkaç dakika olduğunu anlatmaya çalışırken, İhtiyar, bu kez korkunç bir biçimde hırıldadı, göğsü, tulum gibi şişti, dudakları titredi ve beyaz köpüklü salyalar ağzının kenarından aşağıya doğru kaydı.

Odada bulanan herkes dehşetle bu tabloyu izliyordu. Komşu kadınlardan biri elinde sirkeye batırılmış bir bezi İhtiyar’ın alnına koydu, bir başka kadın, soğan koklatılmasını, adamın biri, bütün vücudunun limonla ovalanmasını söyledi.

İbo, bir süre şaşkınlığını atamadı üzerinden, sadece rengi giderek uçan ve ceset haline dönüşen İhtiyar’ın elini tutmakla yetindi.

“İhtiyar gidiyor!” Profun bu sözleri İbo’yu sanki uykudan uyandırdı. Kendisini hızla toparladı, odadakileri dışarı çıkarttı, böylece, İhtiyar hiç değilse temiz hava alabilirdi. Prof’a, ne yapıp edip çok acil, bir araba bulmasını, söyledi. Prof, İbo, daha sözlerini tamamlamadan odadan fırlamış, kapının önünde bekleyen gençlere durumu açıklayıp her birini bir başka tarafa göndermiş, kendisi de aklına ilk gelen araç sahiplerinin yolunu tutmuştu koşar adımlarla.

Prof, on dakika içinde, lacivert renkli bir steyşın otomobille geri döndüğünde, evin önüne yanaşmakta zorluk çektiler, çünkü haber kısa zamanda mahalleye yayılmış, kapının önüne insanlar yığılmıştı.

İhtiyar, aracın arka koltuğuna uzatıldı, Prof, Kör Kamil’in başını, dizlerinin üstüne yerleştirdi, şoförün yanına İbo ve işten dönen Oya bindi. Araba, toprak yolda sarsıla sarsıla uzaklaştı.

Akşam trafiğinin kahredeci kalabalığı içinde hastaneye ulaşmaları elli dakikayı almıştı ve İhtiyar’ın rengi beyazlıktan morarmaya dönüşmüş, soluk alıp verişi öyle yavaşlamıştı ki, İhtiyar’ın kafasını ellerinin arasında tutan Prof, sık sık, Kör Kamil’in yaşayıp yaşamadığını kontrol için nabzına bakıyordu.

Hastaneye ulaştıklarında hava tamamen kararmış, gece çökmüştü. İhtiyarı bir sedyeye yatırıp acil servisin kapısına getirdiklerinde, sinirleri altüst eden bir sorunla karşılaştılar. O sırada acil serviste bulunan nöbetçi doktor, trafik kazası geçiren bir yaralının kafasına dikiş atmakla meşguldu. İbo, telaşla sağa sola koşturdu, sordu soruşturdu, hastanede başka bir nöbetçi doktorun daha olduğunu öğrendi, ama ortalıkta görünmüyordu. Acilde bulunan iki hemşire ise doktor olmadan müdahale edemeyeceklerini söylüyorlardı. Trafik kazası geçiren hastayla işini bitiren doktor, ellerini yıkadıktan sonra İhtiyar’ın başına geldi, kısa bir muayenenin ardından, kendisinin pratisyen hekim olduğunu, hastayı uzman bir doktorun görmesi gerektiğini söyleyip telefon etmek için uzaklaştı.

İbo, öfkeyle bir oraya bir buraya dolanıyor, arada bir Kör Kamil’in son duruma bakıyor, uzman doktora ulaşmak için çabalayıp duruyordu. On beş dakikalık bir beklemenin ardından uzman doktor, ağır, telaşsız adımlarla acil servise geldi, İhtiyar’ın görünümüne şöyle bir göz atıp nabzına baktıktan sonra, hastanın hastaneye yatması gerektiğini, bunun için hasta kabulde, hastaneye yatış için gerekli işlemleri yaptırmalarını belirtti. İbo, hastanın içeri alınıp müdahale edilmesini, bu arada kendisinin gerekli işlemleri yaptıracağını söyledi. Doktor, önce işlemlerin yapılmasını, evrakları görmeden hiçbir şey yapamayacağını, bunun kendisinin yetkisinin dahilinde bir şey değil hastanenin kuralı olduğunu, anlattı.

İbo, doktorla tartışmanın zaman kaybından başka bir şey olmadığını anlayınca, işlemler için, koridorda bulunan gişeye gitti ve buradaki görevliden, hastanın kabul edilebilmesi için oldukça yüklü bir miktar para yatırılması gerektiğini duyunca kafasından aşağı kaynar sular boşandı. Ya bu parayı yatıramazsak, diye sorduğunda, görevlinin yanıtı son derece sıradan, kayıtsız bir yanıttı:

“O zaman yapacak bir şey yok. Hastanızı alıp gidersiniz.”

İbo, şaşkınlık içindeydi.

“Nereye?”

Görevli, yine büyük bir kayıtsızlık içinde:

“Hasta sizin,” dedi, “nereye isterseniz, oraya gidebilirsiniz.”

“Burası devlet hastanesi, özel hastaneden ne farkı var?”

Görevli pis pis sırıttı:

“Devlet seni donuna kadar soyar, özel hastaneler ise donunu bile alır!”

İbo, bir yumrukta, görevliyle arasındaki camı tuz buz edip adamın gırtlağına sarılmamak için kendini zor tutuyor, dişleriyle dudağını ısırıyordu.

Bir süre öyle durdu, düşündü. İstenen para onun için büyük bir paraydı ve şu anda yanında yoktu. Belki mahallede olsalar, sağdan soldan toparlayabilirlerdi, ama şimdi paranın hemen bulunması gerekiyordu.

Koşar adımlarla ve hırsla soluyarak İhtiyar’ın başına döndü, durumu Oya ve Prof’a anlatıp, acil servise girdi. Uzman doktor ortalıkta yoktu. Hemşirelerden, onun koridorun sonundaki odasında olduğunu öğrendi. Odaya ulaştığında, doktoru önündeki gazeteye gömülmüş bulmaca çözmeye uğraşırken buldu.

Doktor, İbo’nun heyacanla anlattıklarını, bu işlere yabancı olmayan, hatta kendisi için rutinleşmiş bir havada, tepki vermeden dinledi ve karşısındaki konuşmasını bitirdiğinde, kafasını yeniden bulmacaya çevirirken:

“Yapılacak tek şey, senin burada vakit kaybetmen yerine parayı yatırmandır,” deyip kestirip attı.

İbo, doktorun tüm ilgisiz tavrına rağmen, sesini kontrol etmeye çalışarak:

“Ya paramız yoksa? Bu parayı bulamazsak?” dedi.

Doktor kafasını bulmacadan kaldırmadan:

“Ben mali danışman değil, doktorum,” diye tersledi ve eliyle odadan çıkmasını işaret edince, İbo’nun kontrol altında tutmaya çabaladığı öfkesi patlayıverdi.

“Lanet olsun!” diye bağırdı. “Makineden farksızlaşmışsın sen! Orada bir insan can çekişiyor ve sen kılını kıpırdatmıyorsun. Kılını kıpırdatmak bir yana içinde en küçük bir duygu titreşmiyor. Duygular yok olmuş, her şey paraya tahvil olmuş. şurada karşında, bir dolar destesi bir ucundan yanmaya başlasaydı, onu kurtarmak için eminim yerinden fırlar, eğer kurtaramazsan suçluluk duyar, hatta belki de kendi kendine kahrederdin, ama bir insanın ölmesi seni hiç mi hiç ilgilendirmiyor. Tüh yazıklar olsun! Yazıklar olsun!”

Karşısındakinin birden patlaması, ses tonundaki öfke, gerilen damarları, doktoru endişelendirmişti.

“Kuralları ben koymadım,” dedi yarı anlaşılır bir sesle.

“Kuralları sen koymadın, ama kuralların parçası olmaya da hiçbir itirazın yok!”

İbo, öfkeyle odadan fırladı, İhtiyar’ın yanına döndü. Cebindeki paraları bir kez daha saydı, Oya’nın parasını birleştirdi. Yok hayır, istenen paranın beşte biri değildi.

İhtiyarın suratı iyice morarmıştı. Birden ani bir hırıltı çıkardı. Bu kez daha şiddetliydi ve aynı anda zayıf bedeni sıtmaya tutulmuş gibi zangır zangır tiremeye başlamıştı.

Oya, tanıdık bir hemşire bulmak için fırladı. İbo ve Prof, çaresiz bekliyorlardı.

Hastane koridoru giderek kalabalıklaşıyordu. Hastalardan bir kısmı muayene edilip evlerine gönderiliyor, birkaç tanesi, tıpkı İhtiyar gibi, bir doktorun kendilerini muayene etmesini bekliyorlardı sedyede.

O sırada trafik kazası geçirmiş, alnının kenarından ince bir çizgi halinde kan sızan, gömleği yırtılmış, saçı başı dağılmış biri getirildi. Adam leş gibi içki kokuyor, ayakta durmakta zorlanıyordu. Adamı taşıyan iki kişi sağlamdılar ama, onlar da içkiliydiler.

Sarhoş, yanındakilere, kendisini bırakmalarını, yalnız yürüyebileceğini, hatta yanındakileri taşıyabileceğini söylüyor, onları iki kadehte kafayı bulup başına dert olmakla suçluyordu.

Adam, acil servis önünde kendilerini karşılayan hemşireye, bir doktor ve bir veteriner istediğini söyledi. Hemşire:

“Doktoru anladık da, veterineri ne yapacaksın?” diye sorunca, adam, yanındakileri göstererek, “Doktor benim için, veteriner ise bu hayvanlara!” diye cevap verdi.

Hemşire gülüp gülmemek arası kararsızlık geçirirken, sarhoş, yanındakilere kuduz aşısı vurulması gerektiğini, kendisinin sorumlu bir vatandaş olarak görevini yaptığını, bundan sonra doğacak olaylardan asla kendisinin mesul olmayacağını ısrarla vurguladı ve eğer kuduz aşısını vurmazsa hemşirenin adalet önünde hesap vereceğini ve çok ağır bir cezaya çarptırılacağını, çünkü adalet bakanının amcasının oğlu olduğunu söyledi.

Hemşire, gürültü yapmaması için uyararak, alkollü araç kullanmanın sonucunun bu olacağını söylemeye kalktığında, hemşireyi susturdu.

“Size saygım sonsuz, hemşire hanım,” diye konuştu sarhoş, “ama sizi böyle konuşmaktan men ederim. Çünkü suçlanması gereken ben değilim. Asıl suçlanması gerekenler, yolun ortasına koca elektrik direğini dikenlerdir. Ancak şundan emin olun ki, suçları cezasız kalmayacak. Çünkü, elektrik idaresi müdürü, dayımın oğludur.”

O sırada Oya, yanında bir hemşireyle geri geldi. Hemşire, İbo ve Oya’nın arkadaşlarındandı. Meseleyi dinledikten sonra hızlı adımlarla uzaklaştı, beş dakika sonra geri gelip İbo’yu vezneye götürdü. Orada İbo, içinde açık borç senetlerinin olduğu birtakım evrakları imzaladıktan sonra Kör Kamil, içeriye alındı. Doktorun muayenesinin ardından yoğun bakıma yatırıldı, ağzına burnuna hortumlar bağlandı, oksijen verildi, koluna serum takıldı.

İbo, Oya ve Prof, sabaha kadar hastanede kaldılar. Sabah Oya, bütün gece bir dirhem uyku uyumadan işe gitti.

İki gün sonra İhtiyar gözlerini araladı, bir süre bakındı ve yeniden uyudu. Akşama doğru yeniden uyandı, o sırada içeri giren İbo’nun elini tutup:

“Benim yolum buraya kadar,” dedi fısıltılı bir sesle.

“Böyle konuşma İhtiyar,” diye itiraz etti İbo, “birlikte daha çok günler yaşayacağız. Sen olmadan o mahallenin tadı olmaz. şimdi herkes senin kavalının sesini bekliyor.”

İhtiyar kafasını salladı.

“Muzo nerede?” diye sordu.

“Mahallede. Senin yolunu bekliyor.”

İhtiyarın yüzündeki çizgiler kımıldandı, dudaklarının kıyısında acılı bir gülümseme belirdi.

“O kaval dinlemeden yapamaz,” dedi, “kavalın sesini duyamayınca delirmiştir.”

Kör Kamil, sustu, arka arkaya kısık kısık soluk alıp verdi, gözlerini odanın tavanında dolaştırdı, sonra İbo’nun gözlerine dikti.

“Eğer ben ölürsem, kavalımı Muzo’ya verin,” dedi, “çalmasını bilmez, ama o kavalın değerini ondan daha iyi anlayacak kimse yok.”

İhtiyar, büyük bir yükten kurtulmuş gibi, derin bir soluk aldı, suratına incecik bir gülümseme yayıldı. Gözlerini yumdu, rahat bir uykuya daldı.

ON BEŞİNCİ BÖLÜM

Kör Kamil’in yokluğunda mahalle sanki öksüz kalmış çocuklar gibi sessiz, buruk ve mahzunlaşmış, iş dönüşü işçilere hoş geldin diyen kaval sesi susmuştu. Ve işte o zaman kavalın nasıl bir alışkanlık yaptığının farkına vardı işçiler; ve anladılar ki, İhtiyar’ın kavalının sesi, kulaklarından girip beyin kıvrımlarında dolaşırken, makinelerin gürültüsünün tıkadığı kanalları açıyor, yay gibi gerilen sinirlerini bir bebek elinin yumuşaklığıyla okşuyor ve fabrikanın sabah, dişlileri arasına alıp öğüttüğü, akşam, başakları ayıklanmış saman gibi dışarı kustuğu işçilere, bu mahallenin kucak açtığını, yarın sabaha kadar serbest olduklarını hatırlatıyordu.

İhtiyarın yokluğu Muzo’yu canevinden vurmuştu. En büyük eğlencesi olan, bütün gün sabırsızlıkla beklediği akşam saati, çenesini ellerinin arasına alarak ve kendinden geçerek dinlediği Kör Kamil’in büyülü sesler çıkartan kavalı sessizliğe bürünmüştü. Bu yüzden Muzo, tepetaklak yuvarlandığı büyük bir boşluğun içersinde can sıkıntısıyla kıvranıyordu.

Kör Kamil’in hastanede olduğunu bilmesine rağmen, sanki bir mucize gerçekleşecek, İhtiyar tam saatinde yerini alıp kavalını üfliyecekemiş gibi, akşam aynı saatte kapının eşiğine oturdu. Bir süre sessizce bekledi. Öyle canı sıkkındı ki, gelip geçenlerin laf atmalarına cevap bile vermedi. Sonra iki işçinin aralarında, kaval sesi olmadan iş dönüşlerinin çekilmeyeceğini, konuştuklarını duydu. Evet kendi de aynı fikirdeydi ve mahallenin kaval sesinden mahrum bırakılmasına gönlü razı olamazdı. Cebinden flütünü çıkardı, dudaklarına götürdü, var gücüyle üfledi. Kuyruğuna basılmış bir kedinin çığlığını andıran tiz ve çatlak bir ses, evlerin duvarlarında yankılandı. Bir süre durup bekledi, flütü tekrar ağzına götürdü. Bu kez gırtlağını yırtarcasına üflemedi, daha hafif nefes verdi; çıkan sesler eskisi kadar kulak zarını yırtarcasına değildi, ama kendi içinde hiçbir uyum olmayan seslerdi, ancak Muzo’nun çok hoşuna gitti ve bu kadar güzel çalabilmesinin bir sırrı olduğunu düşündü. şuna karar verdi; Kör Kamil gidince, onun sihiri kendisine geçmişti. Hatta, bu flüt değil de, İhtiyar’ın kavalı olsaydı mutlaka daha güzel sesler çıkartabilir, belki de Kör Kamil kadar güzel çalabilirdi. Bu son düşünceden hemen vazgeçti, çünkü Kör Kamil gibi güzel kaval çalabilen biri daha dünyada olamazdı.

Muzo, kendini müthiş mutlu hissediyordu; hatta belki de hiç bu kadar mutlu olmamıştı. Tıpkı Kör Kamil gibi oturmuş, flütü ağzına yan yapıştırmış ve gözlerini yummuştu. Bir ara tıpkı Kör Kamil’in yaptığı gibi, soluklanmak için durdu, flütün ağzını eliyle sildi. Gözleri hâlâ yumuktu. O sırada işten dönen tekstil işçisi Serpil ve Semra, Muzo’yu, İhtiyar’ın boşluğunu doldurduğu, halkı kaval sesinden mahrum etmediği için kutladılar ve mahalle halkı adına ona teşekkür ettiklerini söylediler.

Muzo, kulaklarını o tarafa dikti, ama gözleri hâlâ yumuktu. Kızlara, seslerinin yabancı gelmediğini, ama kendilerini tanıyamadığını söyleyince, Serpil, neşeli bir kahkaha patlattı,

“Gözlerini açıp bakarsan tanırsın,” dedi.

Muzo, dudaklarını acıyla oynattı.

“Gözlerimi açıp bakmama imkan yok Serpil,” dedi hüzünlü bir sesle, “kendinizi tanıtın, çünkü benim gözlerim artık zor seçiyor.”

Serpil, gülmemek için bu kez kendini zor tuttu.

“Peki ne zaman oldu bu?”

Muzo, elindeki flütü işaret etti.

“Buraya oturup, bunu çalmaya başlayınca. Duymuşsundur, güzel kaval çalanların gözleri az görür.”

İki kız kardeş bu kez kendilerini tutamadılar, kahkahaları koyverdiler.

Semra, “Peki eve nasıl gidip geliyorsun Muzo?” diye sordu.

Muzo, Kör Kamil’i taklit ederek, zor görüyormuş gibi gözlerini kıstı.

“Gözlerim sadece kaval çalarken bozuluyor Semra,” dedi, “kaval çalmayı bitirince düzeliyor.”

Muzo, altı akşam boyunca, o saatte kapının önünde flüt çaldı. Ve altı akşam boyunca, acayip sesler çıkarmasına rağmen, diğer zamanların aksine, mahalleden hiç kimse flütten kötü seslerin çıktığını, kafalarının şiştiğini söylemedi; hatta tersine, İhtiyar’ın yerini doldurduğu, geleneğini devam ettirdiği ve mahalleden kaval sesini eksik etmediği için kutladılar. Bu arada birkaç kişi, gözlerinin bir an önce iyileşmesi için dilekte bulundu. Muzo, bu dileklere büyük bir kararlılıkla karşı çıkarak:

“Bu mümkün değil,” diyordu, “güzel kaval çalanların gözleri bozuk olur.”

Kör Kamil’in hastaneye yatırılışının altıncı akşamı, İbo’ya, hastanın ertesi gün taburcu edileceği bunun için muhasebede hesabı çıkartıp gerekli işlemleri yapması söylendi.

İhtiyarla birlikte altı gün boyunca, gece gündüz orada bekleyen ve uykusuz kalıp yorulan İbo, hesabın ne çıkacağından endişeli gittiği muhasebede, faturanın kabarıklığını duyunca gözleri bir anda büyüdü, boğazını iri bir şeftali çekirdeği büyüklüğünde bir şeyin tıkadığını hisseti. Kendisinden tam tamına 380 milyon lira yatırması isteniyordu ki, İbo’nun değil 380 milyonu, otuz sekiz milyonu bile ödeyebilecek parası yoktu.

Hiçbir şey söylemeden odadan çıkıp kendini bahçeye attı, derin derin soluk alıp verdi. Ne yapabileceğini düşünüyor, aklına hiçbir şey gelmiyordu. Sanki bütün aklı durmuştu. Bahçedeki bir bankın üstünde oturdu, kendine gelmeye çalıştı ve neden sonra yavaş yavaş düşünmeye başladı.

Akşam, Prof ve Oya geldiler. İbo onlara durumu anlattı, neler yapabileceklerini konuştular. Oya ile Prof gittiler. Gece yarısını biraz geçe Prof, yanında tekstil işçisi Serpil ve mahalle gençlerinden üç erkekle geri geldi.

Kör Kamil’i odadan çıkarttılar, bir alt katta, içinde yatak çarşafı, nevresim ve benzeri eşyaların bulunduğu odada sedyeye yatırıp üzerini beyaz bir çarşafla örttüler. Prof, sırtına hastabakıcıların elbiselerinden geçirdi.

Prof, sedyeyi sürüyor, yan tarafta yürüyen Serpil, kırk yıllık aktrisler gibi, bol gözyaşı döküp, “Gitti babam! Aslan gibi babam gitti!” diye haykırıyordu. Gençler sedyenin kenarında, Kör Kamil’in olası bir hareketlenmesine karşı tetikdiler.

Serpil, kendini öyle kaptırmıştı ki, koridorda karşılaştıkları birkaç kişi, ona, acıyarak baktılar ve başsağlığı dileyip, rahmetlinin günahlarını affetmesi için tanrıya yakarışta bulundular.

Asansörle, morgun bulunduğu bodrum katına indiklerinde, Serpil ağlamayı kesmiş, az ilerideki morgun bütün koridoru kaplayan soğuk ve ağır kokusu, bütün bedenini korkuyla ürpertmişti.

Burada, Prof, üzerindeki hastabakıcı kıyafetini bir köşeye attı. Kör Kamil’i sedyeden kaldırdılar, pijamalarını çıkartıp günlük elbiselerini giydirdiler, gençlerden ikisi koluna girdi, dış kapıya doğru ilerlediler. Tam koridorun köşesinde, içinde kirli çarşafların bulunduğu el arabasını çamaşırhaneye götüren bir hastabakıcıyla yüz yüze geldiler. Gecenin bu saatinde, bu kadar insanı burada görmesine bir anlam veremeyen adam tuhaf tuhaf bakıyordu. Adam daha bir şey sormadan İbo, morgu aradıklarını, bir türlü bulamadıklarını, söyledi. Prof, Serpil’in yanına yaklaşıp kolundan çimdikledi. Kendinden istenileni anlayan Serpil, bir anda yeniden çığlık çığlığa ağlamaya başladı. Rolünü öyle binimsemişti ki, kendini yere bile atmaya kalkıştı, bereket Prof, çabuk hareket edip belinden yapıştı ve onu yerlerde sürünmekten kurtardı.

İbo, gözlerini Kör Kamil’den ayırmayan hastabakıcıya birkaç saniye içersinde hikayeyi özetledi: Yakınları trafik kazasında ölmüş, morga konmuştu. Ölen kişi kendisinin ağabeyi, şu ağlayan kızın babası, İhtiyar’ın da oğlu oluyordu ve zavallı ihtiyarcık oğlunun öldüğünü duyup onu son kez görmek için buraya koşmuş, ama morga yaklaşınca bir anda fenalaşmıştı. İşin kötüsü, yollarını da karıştırmışlardı. Durumu kötüydü ve hemen temiz havaya çıkartmalıydılar.

İbo konuşurken susan ve anlattıklarını dinleyen Serpil, konuşma bitince yeniden cayırtıyı kopardı.

İbo’nun anlattıkları hastabakıcı üzerinde büyük etki yaptı; zavallı adamcağız elindeki arabayı bırakıp önlerine düştü ve onları sokağa açılan kapıya kadar götürdü. Bu arada sık sık başsağlığı diledi.

Kapının önünde, Prof’un mahalleden ayarladığı o lacivert renkli steyşın araç bekliyordu. İhtiyarı arka koltuğa uzattılar, İbo ve Serpil, şoförün yanına geçtiler, Prof’la birlikte diğerleri de arka bagaja doluştular.

Yolda, Prof, İbo’ya:

“İhtiyarı kaçırdık, ama senin hastanede imzaladığın kağıtlar, senet ne olacak?” diye sordu.

İbo, kaygısızca omuzlarını oynattı.

“Oraya yazdığım adres uyduruk bir adresti,” dedi.

O ana kadar kendisinden istenilenleri büyük bir başarıyla yerine getiren Kör Kamil kafasını kaldırdı:

“Tamam mı, artık rahatlayabilir miyim?” diye sordu. Evet yanıtını alınca derin bir soluk aldı, “Bir ara, hastaneden hiç çıkamayacağımı, orada rehin kalacağımı zannettim.” diye söylendi.

Serpil, “Olur mu öyle şey Kamil Dayı?” dedi. “O kadar gözyaşını boşuna mı döktük?”

İhtiyar gülümsedi, “Hakikaten öyle ağlıyor, öyle bağırıyordun ki, ben bile kendimden şüpheye düşüp, yoksa ben gerçekten öldüm mü diye korktum,” dedi.

ON ALTINCI BÖLÜM

İhtiyarın dönüşü Muzo’yu müthiş mutlu etmişti. Sabah erkenden Oya ile birlikte uyanıp Kör Kamil’in yanına koşmuş, ama İhtiyar hâlâ uyuduğu için onunla konuşamamıştı. Yarım saat kadar bekleyip eve geri dönmüş, İbo’ya, İhtiyar’ın neden hâlâ uyanmadığını sormuştu.

Öğleden sonra tekrar gittiğinde, bu kez İhtiyar uyanıktı. Kör Kamil, Muzo’yu karşısında görünce heyecanlandı, eliyle yanına oturmasını işaret etti, Muzo’nun beş numara traşlı kafasını uzun uzun okşadı ve gözlerinden sicim gibi damlalar döküldü.

Muzo, İhtiyar’ın ağlamasına bir anlam verememişti. Kör Kamil’e, neden ağladığını sordu. İhtiyar hiçbir yanıt vermedi. Neden sonra ağlaması bittiğinde, kirpiklerinden aşağı doğru süzülen gözyaşlarını buruşuk mendiliyle sildi.

Muzo, İhtiyar’a, o hastanedeyken, kendisinin her akşam kapının önüne oturup flüt çaldığını, mahalleyi, kavalsız bırakmadığını anlattı gururla. Kaval çalarken gözlerinin bozulduğunu, iyi göremediğini, ama kaval çalmayı bitirdiğinde hemen iyileştiğini söyledi ve şöyle devam etti:

“Bu neden oluyor biliyor musun Kamil Emmi? Çünkü iyi kaval çalanların gözleri bozuk oluyor. Peki senin gözlerin de, kaval çalmadığın zamanlar düzeliyor mu?”

İhtiyar, “Hayır,” dedi.

Muzo, buna bir anlam veremedi. Biraz düşündü:

“Benim düzeliyor, çünkü ben senin kadar güzel kaval çalamıyorum.” dedi ve kaval çaldıktan sonra gözleri iyileştiği için üzüldü.

Bir süre sessizlik oldu. Sessizliği yine Muzo bozdu.

“Senin kaval çalmanı çok özledim Kamil Emmi,” dedi, “ne olur bana biraz kaval çalsana!”

İhtiyar hiç bu saatte kaval çalmazdı. Hele Muzo istedi diye kavalı ağzına bile almaz, defol git kafasız herif diye terslerdi. Ama bu kez olağanüstü bir şey oldu. İhtiyar, kavalını tam on beş dakika çaldı ve Muzo’yu bulutlar üzerinde uçurdu.

Akşam her zamanki saatte, İhtiyar’ın kavalının sesi mahallede yankılanmaya başlayınca, sokak aralarında kuş cıvıltılarını andıran çocuk sesleri çınladı. Kör Kamil’in çevresi bir anda büyük bir kalabalık tarafından çevrelendi. İşten dönen işçiler de orada biriktiler. Kör Kamil üflemeyi bitirdiğinde büyük bir alkış koptu. İhtiyar öyle büyük bir heyecana kapıldı ki, eli ayağı titremeye başladı.

Alkışlar kesilmek bilmiyor, giderek artıyordu. Alkışlarla birlikte, İhtiyar’ın titremesi de çoğalıyordu. Bu heyecandan uzaklaşmak isteyen Kör Kamil, Muzo’nun omuzuna dayanarak doğruldu. Muzo, İhtiyar’ı içeri taşıdı, yatağına oturttu, bir bardak su getirdi.

Alkışlar kesilip dışardaki topluluk dağıldığında, İhtiyar hâlâ heyacandan kurtulamamış, kalbinin hızlı hızlı atmasını engelleyememişti.

Kör Kamil ve Muzo içerideyken, İşçi Seyit yanında on kadar işçi arkadaşıyla birlikte hızlı adımlarla evin önünden geçti; Hiçbir şey konuşmuyor, öfkeli adımlarla yürüyorlardı.

Akşam İşçi Seyit’in evinde işçiler toplanmışlardı. Fabrikadan kırk kadar işçi evin odasına üst üste doluşmuşlar, içeride adım atacak yer kalmamıştı. Ateşli konuşmalar yapılıyor, sesler bazen sokağa kadar taşıyordu.

“Yetti artık!” diye konuşuyordu İşçi Seyit. “Bu gün, dört arkadaşımız daha mesaiye kalmadıkları için işten atıldı. Artık kimsenin yarını garanti değil. Yarın kimin işten atılacağı, hangi birimizin kapı dışarı edileceği belli değil.”

Serpil söze karıştı. “Oysa hepsinin mazeretleri vardı. Mesaiye kalmayanların ikisi kadın işçiydi; çocukları hastalanmıştı, evde çocuklara bakacak kimseleri yoktu. Diğer ikisi öyle hastaydılar ki, değil çalışacak, ayakta duracak halleri bile yoktu. Bu gidişe daha fazla dayanamayız. Sessiz kaldığımız her gün aleyhimize işliyor. Sessiz kaldığımızı gören işveren bundan cesaret alıp kudurdukça kuduruyor. Fabrika fabrikalıktan çıktı, Nazi toplama kamplarına döndü.”

“Evet, ama ne yapacağız?” diye sordu işçilerden biri.

Bir başka kadın işçi:

“Bu konuları bu güne kadar belki yüz kez konuştuk. Artık konuşmayı bırakmalı, ne yapacağımıza karar vermeliyiz,” dedi.

Beş altı işçi bir ağızdan:

“Evet, artık karar vermeliyiz,” dediler.

Seyit kendinden emin bir biçimde:

“Yapılacak şey, sendikayı getirmek, işçilerin sendikaya üye olmalarını sağlamaktır,” dedi.

Kısa bir sessizlik çöktü odaya. Bütün gözler, yan yana oturan İbo ile Oya’nın olduğu tarafa çevrilmişti.

İbo, kendisinin konuşmasının beklendiğini anlamıştı.

“Ne yapılacağını belirleyecek olan sizlersiniz,” diye konuşmaya başladı, “eğer işçilerin büyük bölümü uygulamalara karşı çıkmaya hazırsa mesele yok. Eğer, işçilerin büyük bölümü harekete geçebilecek durumdaysa ve örgütlülüğünüz bunları yönlendirebilecek durumdaysa, harekete geçmemek için hiçbir neden yok.”

“Biz hazırız.” diye bağırdı bir işçi.

“Buradakiler sadece kırk kişi kadar. Oysa fabrikada iki bin işçi çalışıyor. Peki onlar ne düşünüyor? Siz onlarla bütünleşebildiniz mi? Onlar da sendikal bir örgütlülüğün gerekli olduğunu kabullendiler mi? Bu doğrultuda harekete geçmek için içlerinde istek duyuyorlar mı?”

Serpil yeniden söz aldı.

“Evet, bunu büyük ölçüde başardık. Tam bir yıldır, durmadan, gece gündüz çalışma yürüttük. Ev ev dolaştık, işçilerle tek tek en az yirmi defa konuştuk, onlara sendikalı olmamızın niçin şart olduğunu anlattık. Büyük bölümünü bu düşünce etrafında birleştirdik.”

İbo, “Peki ya örgütlenme? Örgütlülük düzeyiniz yeterli mi?” diye sordu.

İşçi Seyit, “Evet,” diye atıldı. “Her bölümde komiteler ve onlara bağlı temsilcilikler oluşturduk. Bence artık harekete geçmeliyiz. Daha fazla beklemek, ateşi söndürür. Patron yakında birtakım şeyleri duyar ve harekete geçer. O zaman işimiz zorlaşır. Oysa önce biz harekete geçmeliyiz.”

Oya, yerinde kımıldandı.

“Bence de Seyit haklı,” dedi, “daha fazla beklemenin alemi yok. İşçiler arasında mutlaka patronun kulakları vardır ve yakında harekete geçecek, özellikle önder işçileri birer ikişer kapının önüne koyacaktır. İşin buraya varmasına müsade edilmemeli. Zamanlama çok önemli. Ne bir gün erken, ne bir gün geç.”

İşçiler, Oya’nın sözlerini başlarıyla onayladılar. Başı örtülü bir kadın işçi söz aldı. Kırk yaşlarında bir kadındı. Heyecandan sesi titriyordu.

“Ben daha önce böyle toplantılara hiç katılmamıştım,” diye söze başladı, “böyle şeylere girmekten çekinirdim. Böyle şeylerin yanlış şeyler olduğunu düşünür, uzak dururdum. Hatta Serpil yanıma gelip işyerinde birtakım kötü uygulamalardan bahsetmeye başlayınca, sen işine bak, diye sustururdum onu. Ama artık benim bile dayanacak gücüm kalmadı. Bizleri hayvanlar gibi çalıştırıyorlar. Bazen kendi kendime düşünüyorum; biz neyiz? Bizim o eski çağlardaki kölelerden ne farkımız var? Emirleri veriyorlar ve bizden karşı çıkmadan uymamızı istiyorlar. Tek kelimelik söz hakkımız yok. Hakkımızı aramak yasak. Soru sormak yasak. Karşılığında aldığımız para ise çocukların karnını doyurmaya bile yetmiyor. Peki adalet nerede? Nerede insanlık?”

“Geçen sabah benim oğlan para istedi,” diye söze girdi bir erkek işçi; saçları beyazlamış, gözlerinin altında torbacıklar oluşmuştu. “Okuldan istemişler. Götürmek zorundaymış. Fakat benim cebimde para yoktu. Çocuğun karşısında nasıl mahcup oldum bilemezsiniz. Böyle hayatın içine tüküreyim! Eşekler gibi çalışacaksın, sonra çocuğun istediği üç kuruş parayı veremeyeceksin. Tüküreyim böyle kaderin içine! Ne yapacaksak yapalım, ama artık ensemizde boza pişirmelerine izin vermeyelim.”

Toplantı boyunca konuşmaları sessizce dinleyen, orada bulunanların en yaşlısı bir işçi yerinde kımıldandı.

“Bu fabrikanın en eski işçilerindenim ben,” diye konuştu, “tam on dokuz yılımı verdim buraya. On dokuz yılın ardından kollarımdaki güç gitti, suratım kırıştı. O zaman da bir tek malım mülküm yoktu, şimdi de yok. Ama o zaman hiç değilse hayallerim vardı. Artık hayellerim de yok. Bu fabrikada ilk önce sadece on tane eski makine vardı; dokumaydı, bükümdü, elli işçi çalışırdık. Sonra fabrika büyüdükçe büyüdü. şimdi hepsi otomatik bir sürü makine oldu. İplik bölümüydü, boyahaneydi, birçok bölüm eklendi. şimdi iki bine yakın işçi çalışıyor. Patron başka yerlerde de fabrikalar kurdu. Yalıları, katları, arabaları var. şimdi kendi kendime düşünüyorum; ne için çalıştık biz? Ne değişti hayatımızda? Değişen şey, biz yaşlandık. Hayatın nimetlerinden faydalanamadan yaşlandık. Ama patron semirdikçe semirdi, zenginleştikçe zenginleşti. Biz çalıştık, o kazandı, biz çalıştık, paralar onun cebine aktı. Bizim hayallerimiz onun kesesinde paraya tahvil oldu.”

Yaşlı işçi sustu. İçerisi sessizleşmişti. İbo, söze girdi.

“Dertlerimiz aynı,” dedi. “Peki nasıl aşacağız bu dertlerimizi? Aslında güç bizim elimizde. Güç işçilerin elinde. İşçilerin birliğinde. Mesele, işçilerin kendi güçlerinin farkına varmasında. şimdi aramızda görev bölümü yapalım, mahalleye dağılalım, son bir kez işçilerle konuşalım.”

İşçi Seyit ayağa kalktı, “Evet, herkes görev başına,” dedi.

Aralarında görev bölümü yapıldı, evler dolaşılmaya çıkıldı.

Ertesi gün fabrikada işçiler arasında fısıltılar artmıştı. Ama hâlâ tam anlamıyla ortak bir kararlılık sağlanamamıştı. Seyit, işçileri gözlüyor, bir kısmının tam hazır olmadıklarını görüyor, ne yapması gerektiğini düşünüyordu.

Öğlen yemek paydosu saatinde Seyit, personel şefinin odasına çağrıldı ve orada kendisine işten çıkartıldığı, eşyalarını toplayıp işyerini hemen sessizce terk etmesi söylendi.

Seyit, şefin söylediklerini sessizce dinledi. Beyninden vurulmuşa dönmüştü. Sanki bir kazan kaynar su başından aşağı dökülmüş, bütün vücudunu ateş basmış, kulak memelerine kadar kızarmıştı. Karşısında konuşan şefe saldırmamak için kendini zor tuttu. Ne yapması gerektiğine birkaç saniye içinde karar vermeliydi.

Seyit’in yanına fabrika bekçilerinden ikisini verip dolapların bulunduğu soyunma odalarına gönderdiler. şef, bekçilere, Seyit’in fabrika içine asla bırakılmamasını sıkı sıkı tembihledi.

Seyit’in, personel müdürlüğünden çağrıldığı haberi işçiler arasında duyulmuştu ve merakla neler olduğu bekleniyor, işçiler yemekhanede kendi aralarında akıl yürütüyorlardı. Ama ortalık müthiş gerginleşmiş, sinirler gerilmişti.

Soyunma odalarına giden yolda Seyit, kendisini bekleyen Serpil ile karşılaştı. Çünkü Serpil, Seyit’in yönetim tarafından çağrıldığını duyunca, iyi bir şeyler olmayacağını anlamış ve Seyit’i beklemeye başlamıştı. Haberi duyar duymaz doğru yemekhaneye koştu.

Haber iki dakika içinde bütün işçiler tarafından duyulmuştu. Yemekhanede önce derin bir sessizlik oldu. Etrafta çıt çıkmıyordu. Sonra ön masadaki işçilerden biri masadaki metal su bardağını alıp öfkeyle yere fırlattı. Yemekhane çınladı. Yerde çınlamalarla yuvarlanan bardak, işçiler üzerinde büyük bir etki yarattı. Önceden planlanmış bir şey değildi, ama bir işaret fişeği etkisi yaratmıştı. Ardından bir başka işçi de bardağı yere attı. Sonra bardaklar yerlerde yuvarlanmaya başladı, içerisini müthiş bir uğultu kapladı. Gürültüler arasından Serpil’in sesi duyuldu; Bütün işçileri işbaşı yapmayıp, bahçeye çağırıyordu. İşçiler bahçeye boşaldılar ve sloganlar patladı. Direniş başlamıştı.

İşçilerin üzerlerindeki kararsızlık gitmiş, yerini kemik gibi sertleşmiş bakışlar almıştı. Fabrikanın duvarları, slogan sesleriyle sarsılıyor, müdür ve yardımcıları şaşkın biçimde pencerelerden bakıyorlardı.

Seyit, slogan seslerini duyunca, eşyalarını almayı bırakmış, bahçeye koşmuştu. O bahçede görününce, işçiler ona doğru döndüler ve büyük bir alkış yükseldi.

On dakika kadar sonra müdür, idare binasının bahçeye inen merdiven başında göründü, eliyle seslerin kesilmesini, kendisinin dinlenmesi işaretini yaptı. Sesler yavaş yavaş kesildi.

Müdür böyle bir hareketlenmeyi beklemiyor olacak ki şaşkındı. Güneş çıplak kafasını ayna gibi parlatıyor, alnından aşağıya ter damlacıkları süzülüyor, mendiliyle terleri silmeye çalışıyordu. Sesler kesilince işçileri süzdü ve derhal işbaşına dönmelerini, aksi takdirde hepsinin işlerine son verileceğini, beş dakika süre tanıdığını belirtip geri gitti.

O içeri gidince, bu kez aynı yere Seyit çıktı, işçilere kısa, ama etkileyici bir konuşma yaptı ve “Hepimiz birlik miyiz?” diye sordu

İşçiler hep bir ağızdan, “Evet birliğiz!” diye bağırdılar.

Seyit, “Sonuna kadar, haklarımızı elde edinceye kadar gidecek miyiz?” diye sordu.

İşçiler, “Evet, sonuna kadar!” diye bağırdılar.

Aradan on dakika geçmişti, müdür, yanında yardımcılarıyla kapıda gözüktü. İşçilerin bakışlarından bu işin öyle kolay bitmeyeceğini anlamış gibiydi. Yeniden merdivenin başına dikildi ve işçilere, eyleme derhal son vermelerini, yaptıkları işin kanunsuz olduğunu, burada suç işlendiğini ve eğer eylemi sona erdirmezlerse polis çağıracağını söyledi.

İşçiler arasından sesler duyuldu.

“Yuhhh!”

“Hangi kanundan bahsediyorsun sen? Bizi ölesiye çalıştırırken kanun manun aklına gelmiyordu!”

“Bundan sonra kanun biziz!”

“Polis çağıracakmış! Çağır da görelim bakalım neler olacak!”

Müdür bir süre bekledi, işçilerin yatışmadığını, öfkelerinin giderek kabardığını görünce tekrar içeri döndü.

Yaklaşık yarım saat sonra patronun arabası gözüktü. Arabadan inen patron, hışımla işçilerin arasına daldı, eliyle kalabalığı yararak idari binaya çıktı. Beş dakika kadar sonra, işçilerin temsilci göndermelerini istedi. İşçiler aralarında Seyit, Serpil ve akşam evdeki yaşlı işçinin de bulunduğu on kişiyi temsilci seçip patronun yanına gönderdiler.

Patron masasının arkasındaki deri koltuğa oturmuş, masanın üstündeki kalemlikle sinirli sinirli oynuyordu.

İşçi temsilcilerine küçümseyerek baktı ve önce nasihat verdi; yaptıklarının suç olduğunu, polisi çağırması halinde hepsinin tutuklanacağını, bu yüzden eylemi sona erdirmeleri gerektiğini söyledi.

Seyit, böyle bir şeyin mümkün olmayacağını, işçilerin bu işe haklarını elde etmek, çalışma koşullarının düzeltilmesini sağlamak için giriştiklerini anlattı. Patron öfke nöbetine tutulup bağırıp çağırmaya başlayınca, Seyit, kendilerinin buraya azarlanmaya değil konuşmaya geldiklerini, böyle bir davranışa katlanamayacaklarını kararlı bir dille ifade etti. Tam çıkmak üzereyken, patron onları durdurdu ve ne istediklerini sordu.

Seyit, kısaca, sendikalı olmak istediklerini, bunun için hemen bir noterin gelip sendikaya üyelik işlemlerini yapmasını, bu eylemden dolayı kimsenin işten atılmayacağının garantisinin verilmesini, zorunlu mesailerin kaldırılmasını ve toplusözleşme masasına oturulması yolundaki isteklerini saydı.

Patron, pis pis sırıttı, eliyle masayı göstererek, “İsterseniz buranın tapusuna da size vereyim bari” deyip eğer eylemi beş dakika içerisinde bitirmezlerse polis çağıracağını ve hepsini tutuklatacağını bildirdi.

Çok geçmeden koca bir polis ordusu fabrikanın çevresini sardı. Polis şefi, patronun dediklerini tekrarladı; eğer eyleme son verilmezse, müdahale edileceğini, eylemcilerin tutuklanacağını söyledi. İşçiler kol kola girmişlerdi. Karşıda elleri tahta coplu polisler, bu tarafta işçiler, birbirlerini süzüyorlardı.

Polisin hazırlıklarını gören Seyit, işçileri fabrikaya girmeye çağırdı. Birkaç dakika içinde işçiler fabrikaya girdi, kapılar kapandı. Eylem fabrikanın içinde sürecekti.

İşçiler fabrikaya gireli neredeyse yedi saat olmuştu. Dışarıda polis sayısı iki misline çıkmıştı. Polis şefi elindeki megafondan, işçileri, fabrikayı boşaltmaya çağırıyordu. İşçilerin yanıtı kısa ve netti; “İstekelerimiz kabul edilene kadar buradayız.”

ON YEDİNCİ BÖLÜM

Eylem haberi mahalleye kısa zamanda ulaştı. İşçi evlerinde meraklı bir bekleyiş başladı. İşçilerin fabrikayı işgal ettikleri haberi duyulduğunda bu işin öyle kolay bitmeyeceği anlaşıldı. İşçi aileleri mahallenin çıkışında toplandılar, başlarında İbo ve Prof olduğu halde fabrikaya doğru sessizce yürüyüşe geçtiler. Onları fabrikanın önünde polis durdurdu ve hemen dağılmalarını istedi. Yürüyüşçüler, içeridekilerin aileleri olduğunu, burada kalmak, gelişmeleri izlemek istediklerini söylediler. Polisle aileler arasında kısa bir tartışma yaşandı. Ailelerin polis barikatının gerisinde, yolun karşı tarafında sessizce beklemelerine izin verildi.

Akşama doğru, akşam vardiyasını taşıyan otobüsler fabrikanın önünde durdular. Arabalardan inen işçiler, gelişmeleri duyunca içten içe sevindiler ve içeriye arkadaşlarının yanına girmek istediler, ancak izin verilmedi. Bunun üzerine işçiler, ailelerin yanında beklemeye başladılar. şimdi fabrikanın dışında da büyük bir kalabalık oluşmuştu..

Akşam üzeri birkaç işçi ailesi, İbo’nun isteğiyle mahalleye geri döndü, çünkü bu işin sabahı bulacağı belliydi, dolayısıyla işçilere yiyecek gönderilmesi gerekiyordu.

Bu arada İbo, dışarıda bekleyen işçilerden içerdeki arkadaşlarına yiyecek almak için para topladı.

Mahallede büyük bir hareketlilik başlamıştı. Evlerde yiyecekler hazırlanıyor, bir taraftan İbo ile Oya, diğer taraftan Prof, yanında beş gençle kapı kapı dolaşıp gelişmeleri anlatıyor, herkesi dayanışmaya çağırıyordu. Bu çağrılar yanıtsız kalmıyor, kimisi domates, kimisi salatalık, kimisi peynir, kimisi de para veriyordu. Mahallenin neredeyse tamamı destek sunmuştu.

Toplanan yiyecekler ve biriken paralarla alınan ekmek, peynir, domates, salatalık, bakkaldan temin edilen karton kutulara dolduruldu ve fabrikaya doğru yola çıkıldı. Ancak polis, mahallenin giriş çıkışını tutmuş, herkesi arıyor, kimin nereye gittiğini sorguluyor, fabrika önüne gittiğinden şüphelendiklerini geri çevriyordu. Bu durumda yiyecekleri yoldan götüremezlerdi; yapılacak tek şey arkalardan, tepelerden dolanıp götürmekti. Bu bayağı zaman alacak ve yorucu olacaktı, ama başka yol yoktu.

Gecenin karanlığında, İbo, Prof ve mahalle gençlerinden bir grup, yaklaşık bir saatlik bir yürüşün ardından fabrikanın arka tarafına ulaştıklarında, hepsi çok yorulmuş, sırtlarına yükledikleri karton kutular, omuzlarını, sırtlarını acıtmış, gecenin karanlığında ayaklarına dolanan dikenler bacaklarını tırmalamış, ipler ellerini kesmişti. Gençlerden ikisi, çalılıklara takılıp yere yuvarlanmış, ama yiyecekleri ellerinden bırakmamışlardı.

İbo, Prof ve gençler, fabrikayı çevreleyen dikenli tellerden atlayıp arkadaki küçük kapılardan birine ulaştılar. İbo kapıyı yumrukladı. İçerden işçilerin sesleri geliyordu. Uzun yumruklamanın ardından kapının sesi işçiler tarafından duyuldu.

“Kim o?” diye ses geldi içerden.

İbo, Seyit’in arkadaşı olduklarını, yiyecek getirdiklerini, Seyit’i çağırmalarını söyledi.

İşçi, “Nereden bilelim Seyit’in arkadaşı olduğunuzu?” dedi.

İbo, “Bunun için yapılacak iş Seyit’i çağırmaktır,” dedi.

İşçi, “Bekleyin,” deyip uzaklaştı.

Biraz sonra Seyit’in sesi duyuldu. İbo, kendini tanıttı, yiyecek getirdiklerini söyledi. Seyit, İbo’nun sesini hemen tanımıştı. Kapı açıldı, İbo, Prof ve gençler sırayla Seyit’e sarıldılar. Yiyecekler verildi. İbo, Seyit’e dışardaki gelişmeleri anlattı ve dışarısını siz bize bırakın dedi. Seyit, fabrikaya girdi, diğerleri geri döndüler.

Geceyarısına doğru, üçüncü vardiyanın işçileri de fabrikanın önüne geldiler. Yeni gelenlerle birlikte dışarda bini aşkın işçi birikti. Polisin tüm uyarılarına karşın işçiler fabrikanın önünü terk etmiyorlardı.

Polis şefleri, patrona, isterse, içeri girip eylemi sona erdirebileceklerini söylediler birkaç kez. Ama patron her seferinde, içerde büyük bir ziyanın meydana gelebileceğini, oysa kendisinin on gün sonra teslim edilmesi gereken malları olduğunu, eğer teslim tarihi gecikirse, büyük tazminat ödemek zorunda kalacağını, bu yüzden böyle bir girişimi göze alamayacağını söyledi.

Fabrika içinde işçilerin morali iyiydi ve kimsenin yüzünde yılgınlık ifadesi okunmuyordu. Zaman zaman Seyit, işçilere konuşma yapıyor, konuşması sık sık alkışlarla kesiliyor, işçiler türküler söyleyip eğleniyorlardı.

Saat gecenin üçüne yaklaştığında, dışarıdaki işçilerden bazıları ağırlaşan gözkapaklarını tutamayıp sırtlarını ağaçlara dayayıp kestirmeye başladılar, ama hâlâ orayı terk eden yoktu.

İbo, Oya ve Prof eve döndüklerinde saat sabahın dördüydü. Her üçü de yorgundular. Muzo çoktan kanapenin üzerinde uykuya dalmıştı. Oya çay demledi. Pencerenin önüne oturdular. Gökyüzünde dev bir inci gibi parıldayan Ay, bütün cömertliğini sergileyerek yeryüzünü aydınlatıyordu. Tek bir bulut parçacığının olmadığı gökyüzünde milyonlarca yıldız geceye büyük bir coşku katıyor, büyük orkestranın eşliğinde sanki en muhteşem danslarını yapıyorlardı. Mahalle sessizdi. Evlerde ışıklar sönmüş, insanlar gecenin örtüsünü üzerlerine çekip uykuya dalmışlardı.

“Ne dersin, başarıya ulaşacaklar mı?” diye sordu, İbo’ya, Prof.

İbo, başını salladı.

“Öyle gözüküyor,” dedi.

“Bu kez iyi hazırlandılar,” diye söze karıştı Oya.

Prof, “Bu son şansları,” dedi, “eğer kazanamazlarsa başka şansları olmayacak. Patron hepsinin canına okuyacak.”

İbo, karşı çıktı.

“İşçiler için hiçbir eylem son şans değildir,” dedi, “şimdi kazanacaklar gibi gözüküyor, ki kaybetseler bile bu her şeyin sonu değil. Bundan öğrendikleriyle daha güçlü ve yeni mücadelelere hazırlanacaklar. Mücadele edecekler, çünkü patronlar onlara başka seçenek bırakmıyor.”

Oya, “Sabah evleri dolaşıp, insanları toplayalım, fabrikanın önüne götürelim,” dedi.

Sabah erkenden uyandılar, evleri dolaşmaya çıktılar. Oya işyerine telefon edip izin aldı.

Grevci işçilerin aileleri de erkenden uyanmışlardı. Yarım saat içerisinde mahallenin ortasında kadın erkek, yaşlı genç, çoluk çocuk dört yüz kişiye yakın insan birikmişti. Başlarında İbo, Oya ve Prof olduğu halde yürüyüşe geçtiler. Mahallenin çıkışında barikat oluşturan ve sayıları en az göstericiler kadar olan polis ekiplerince durduruldular.

Polis araçlarının arasında her an zehirini kusmaya hazır akrebe benzeyen iki de panzer vardı ve yirmiye yakın polis aracı yolu boydan boya kesmişti. Elinde telsiz bulunan polis şefi, işçi ailelerine derhal dağılmalarını, mahalleden çıkmalarına asla izin verilmeyeceğini kararlı bir ifadeyle duyurdu. Aileler buna karşı çıktılar ve eşlerinin, evlatlarının fabrikada bulunduğunu, onları görmek zorunda olduklarını söyleyip yolun açılmasını talep ederek, yürüşü sürdürmek istediler. Bunun üzerine polisler hareketlendi; ellerindeki tahta copları düzenli ve sık aralıklarla kalkanlara vuruyorlardı. Ortalığı copların kalkanları döven sinir bozucu sesi kaplamış, polisler her an avına saldırmaya hazır kurtlar gibi gerilmişlerdi.

İşçi aileleri birkaç adım daha atınca itiş kakış başladı. Kadınlar inanılmaz biçimde direniyor, bir adım dahi geri atmayarak, barikatı yarmak için olağanüstü bir direnç gösteriyorlardı. Sivil polislerden bir grup, İbo, Oya ve Prof’u almak için o tarafa yöneldiler, ama, aileler bunu fark edip İbo, Oya ve Prof’un çevresini sardılar, sivil polisleri yaklaştırmadılar.

Bu arada, olanları duyan mahalleli, dostlarına destek vermek için evlerden boşalıyordu. Kısa zaman içerisinde yürüyüşçülerin sayısı beş yüzü geçmişti ve bu sayı artmaya devam ediyordu.

İtişme sırasında birkaç polis coplarını salladılar. Coplardan biri yaşlı bir adamın sırtında, biri de bir kadının kafasında patladı. Kadının kafasından akan kan saçlarını çevreleyen yemenisini kızıla boyamıştı. Bu görüntü yürüyüşçüleri çileden çıkartmaya yetti. İnanılmaz bir hırsla ileri atıldılar ve polis barikatında bir delik oluşturdular. Delik büyümek üzereyken, polis şefi, yolu açacağını, ama önce kısa bir görüşme yapmak istediğini söyledi.

Polis şefi ile görüşmeye İbo gitti. Yürüyüşün sessiz olması konusunda anlaştılar. Konuşma bitip İbo, arkadaşlarının yanına geri dönmek üzereyken, az önce onu almak için hareketlenen elinde telsiz bulunan sivil polis yanına sokuldu ve, “Bu işlerin sizin başınızın altından çıktığını biliyoruz. Ama yaptıklarınız karşılıksız kalmayacak. En kısa zamanda tepene bineceğiz, bunu bilmiş ol!” diye tehdit savurdu.

İbo, “Elinden geleni ardına koyma!” diyerek uzaklaştı.

Fabrikanın önüne ulaştıklarında, gece orada kalan işçilerin hepsinin olduğu gibi beklediğini görünce sevinçleri arttı. şimdi dışardaki insanların sayısı bin beş yüzü geçmişti ve gergin bir bekleyiş başlamıştı.

Çok geçmeden patronun lüks arabası göründü. Patron, kapalı tuttuğu camın ardından dışardakileri süzüyordu. Patronun kafasının gözükmesiyle birlikte, dışardakilerden hep bir ağızdan, “Yuhhh!” sesleri yükseldi. Patron kendisini yuhalayanlara nefretle bakıp, “Nankörler!” diye söylendi. “Nankörler!”

Patron, odasında önce polis şefleriyle görüştü. Sonra, müdürleriyle toplandı ve onları hiçbir şeyden haberleri olmamakla suçlayıp bağırdı çağırdı.

Öğlene doğru, genel müdür ve yanında yardımcılarından oluşan dört kişilik bir heyet işçilerle görüşmeye fabrikaya girdiler. Görüşme bir buçuk saate yakın sürdü ve heyet kendilerini bekleyen patronun yanına döndü. Bir saat sonra yeniden işçilerin arasına gittiler.

İşçiler, dışardaki arkadaşlarının da yanlarına gelmelerine izin verilmesini istediler. Uzun tartışmalardan sonra dışarda bulunan diğer vardiyalardaki işçilerden onar temsilcinin görüşmelere katılmasına izin verildi.

Akşam yaklaşıyordu ve henüz bir anlaşma sağlanabilmiş değildi. İbo, işin bu gece de bitmeyeceğini anlamıştı. Yemek meselesinin yeniden organize edilmesi gerekiyordu. Prof ile birlikte mahalleye doğru yola çıktılar. Arkalarından bir sivil polis ekibi tarafından izlendiklerinin farkındaydılar, ama sonuçta yemek işi halledilmeliydi. Tam köyün meydanına geldiklerinde, arkalarındaki sivil polis ekibinin çağrısıyla oraya gelen on iki kişilik bir polis grubu tarafından durdurulup gözaltına alındılar.

ON SEKİZİNCİ BÖLÜM

İbo ile Prof’un polisler tarafından durdurulup arabaya bindirildiğini ayakkabıcı Macit görmüştü. Çünkü, olay hemen dükkanının karşısında olmuştu.

Ayakkabıcı Macit, İbo ve Prof’un polis otosuna bindirildiğini gördüğünde ilk önce şaşırdı, ne yapması gerektiğine hemen karar veremedi. Önce, müdahale etmeyi, bağırıp çağırmayı düşündü, ama bunun herhangi bir fayda getirmeyeceğini biliyordu ve üstelik böyle bir müdahalede kendisinin de gözaltına alınması olasılığı büyüktü. Kaldı ki yaşamı boyunca bu güne kadar polisle herhangi bir işi olmamış, başını polisle derde sokacak işlerden uzak durmuştu.

Polis aracı, aşağıya, ilçeye doğru uzaklaşırken, Macit Usta hâlâ aracın peşinden şaşkın şaşkın bakıyordu. Araç gözden kaybolunca tezgahın başına oturdu, ne yapması gerektiğini düşünmeye başladı. Yapması gerekeni bulmak için acele ediyor, bu ise kafasını iyice karıştırıyor, işin içinden çıkamıyordu. Hemen tezgahın altındaki şarap şişesine sarıldı, arka arkaya iki çay bardağı şarabı mideye indirdi. şimdi biraz rahatlamıştı.

Dükkanını kapattı. Yapabileceği iki şey vardı; aşağıda fabrikanın önündeki Oya’ya haber vermek ya da doğruca mahalleye gidip İbo’nun evindeki kitapları ve eğer varsa başka şeyleri çıkartmak. Çünkü her ne kadar polisle başı herhangi bir şekilde derde girmediyse ve politik işlere karışmaktan uzak durduysa da, İbo’dan, Oya’dan ve çevrelerinden duyduklarından, İbo ile Oya’nın her tutuklanışından sonra gördüklerinden bazı şeyleri çok iyi öğrenmişti. Öğrendiklerinden birisi de, polisin evde arama yaptığıydı.

Eğer Oya’ya haber vermeye kalkışsa, eve gitmekte geç kalabilirdi, ama önce evi temizlese daha sonra Oya’ya haber verebilirdi. Bu daha mantıklıydı ve evin yolunu tuttu.

Ayakkabıcı Macit, eve ulaştığında kapı kapalıydı. Doğruca Muzo’yu bu saatte bulabileceğini tahmin ettiği kahveye yöneldi. Düşüncesinde haklıydı, çünkü Muzo, televizyonun karşısına kurulmuş büyük bir dikkatle çizgi film seyrediyor ve kendi kendine gülüyordu.

Macit, Muzo’yu dışarı çağırdığında, Muzo gelmek istemedi. Filmin en heyecanlı yerindeydi, bırakamazdı, eğer bırakırsa meraktan uyuyamaz üstelik yarın devamını seyrettiğinde bir şey anlayamazdı. Macit, onu kolundan tuttuğu gibi dışarı çıkardı, eve götürüp kapıyı açtırdı. Bir ara aklına Muzo’yu Oya’ya haber vermek üzere fabrikanın önüne göndermek geldiyse de, bu düşünceden hemen vazgeçti, çünkü biliyordu ki, Muzo haberi önce mahalleye yaymak için bütün tanıdıklarını dolaşmaya kalkar, fabrikanın önüne gidene kadar akşam olurdu.

Ayakkabıcı, neyin polis tarafından suç sayılabileceğini bilmediği için raftaki kitapların hepsini indirdi, masanın üstündeki, çekmecedeki İbo ve Oya’nın kendi el yazıları ile tuttukları notları çıkardı. Daha sonra yatak odasına geçip dolabı, yatak altlarını kurcaladı. Burada bulduğu birtakım dergileri de diğerlerinin yanına koyup, acele bir şekilde kendi evine taşıdı. Son bir kez daha bütün evi gözden geçirdi, herhangi bir şey kalmadığına emin olunca Muzo’yu yanına alıp evden çıktı.

Ayakkabıcı bütün bu işleri yaparken, Muzo, Macit’in yaptıklarını bir anlam veremeden seyretmiş, neden böyle yaptığını sorup durmuştu.

Ayakkabıcı, şimdi işlerinin acele olduğunu, nedenini iş bittikten sonra anlatacağını söyleyip Muzo’yu susturmuştu.

Macit Usta, evdeki iş bitince, bu kez tanıdığı gençlerden birini aramaya çıktı. Tanıdığı gençlerin çoğu çalışıyor, çalışmayanlar ise aşağıda fabrikanın önünde bekliyorlardı. Sonunda, genç bir kızı evinde buldu ve ona durumu anlatıp haber vermesi için fabrikanın önüne, Oya’nın yanına gönderdi. Kendisi de Muzo ile birlikte, kendi evine döndü. O arada Muzo’ya kısaca İbo’nun gözaltına alındığını, evi bunun için temizlediğini anlattı.

Gerçekten de ayakkabıcı düşündüklerinde haklı çıkmıştı. Yaklaşık bir saat sonra, iki polis aracı İbo’nun evinin önünde durdular, yanlarında İbo olduğu halde eve girip arama yaptılar. Arama yarım saat kadar sürdü, polisler elleri boş olarak gittiler. Bu süre içinde, ayakkabıcının evinin kapıları ve pencereleri örtük, perdeler sıkı sıkı çekilmişti ve evden çıt çıkmamıştı. Bir ara Muzo, perdenin kenarından İbo’yu görünce heyecanlanmış, yanına koşmak için hareketlenmiş, ancak Macit Usta’nın güçlü kolları onu olduğu yere yapıştırmıştı.

İbo, polisler tarafından götürülüp, ayakkabıcı evin kapı ve pencerelerini açınca, Muzo yeniden dışarı fırlamaya kalkıştı. Ayakkabıcı onu yerine oturttuğunda, Muzo’nun gözlerinden yaşlar süzüldüğünü fark etti ve yüreği acıyla sızladı. Muzo, kolunu kurtarmak için silkindi.

“Bırak beni!” dedi, “Gitmem lazım.”

Ayakkabıcı, “Nereye?” diye sordu.

Muzo, seyrek kirpiklerinden süzülen gözyaşlarını koluyla sildi.

“İbo’nun yanına gitmeliyim.”

Ayakkabıcı soruyu tekrarladı.

“Nereye gideceksin?”

“İbo neredeyse oraya.”

“İbo, karakolda. Oraya gidersen seni de içeriye atarlar.”

Muzo, omuz silkti.

“Atsınlar. Ben de İbo ile birlikte kalırım.”

Ayakkabıcı, Muzo’yu oturttu.

“şimdi Oya gelir, onunla konuşmadan bir şey yapmamalısın. Hem belki İbo, senin burada kalmanı, eve, Oya’ya göz kulak olmanı ister. Sen de gidersen Oya tek başına ne yapar?”

Ayağa kalkmak için çabalayan Muzo, bu sözler üzerine oturdu. Bir süre öyle sessizce bekledi. Sonra, tıpkı kendi gibi yanaklarından yaş süzülen ayakkabıcının karısına döndü.

“İyi ama, İbo’yu yine hapishaneye atarlarsa ben ne yaparım?” dedi yüksek sesle. “İbo, daha yeni çıktı hapisten.”

Tam o sırada Oya geldi. Muzo, onu görür görmez yerinden fırladı ve boynuna atıldı.

Ayakkabıcı, Oya’ya gelişmeleri anlattı. Oya yaptıkları için ona teşekkür etti ve meraklanacak bir şey olmadığını, büyük ihtimalle fabrikadaki direniş bitince İbo ve Prof’u serbest bırakacaklarını söyledi; bu sözler hem Macit ve karısını hem de Muzo’yu rahatlattı.

“Bırakırlar ha?” dedi Muzo.

Oya kafasını salladı

“Evet bırakırlar. Tutmaları için hiçbir neden yok.”

“Peki ne zaman?”

“Sanıyorum yarın direniş sona erer. İbo ve Prof’u da o zaman bırakırlar.”

O akşam yemek işini Oya örgütledi, aynı yol kullanılarak yemekler fabrikaya ulaştırıldı.

Sabah, işçilerle fabrika yönetimi arasındaki görüşme yarım saat sürdü. Fabrikanın bahçesine noter ve sendikacılar geldi. Orada tüm işçilerin sendika üyelikleri yapıldı. İşçiler yorgun, ama büyük bir sevinçle birbirlerine sarılarak işlerinin başına döndüler. Makineler büyük bir gürültüyle çalıştı.

Öğlene doğru İbo ile Prof serbest bırakıldı.

Akşam iş dönüşü işçilerin mahalleye girişi muhteşem oldu. İşçilerin aileleri, çocukları, kardeşleri ve direnişe destek veren mahalle halkından bazıları mahalle girişinde toplanmışlar, polisin, dağılın uyarısına kulak asan olmamıştı.

İşçiler karşıdan görününce büyük bir alkış koptu. Yolu kesen kalabalık iki yana açıldı, yol boyunca dizildi. İşçiler başlarında Seyit ve Serpil olduğu halde kendilerini alkışlayan kalabalığın arasından kafaları dimdik, omuzları yukarıda, alkışlar ve tezahüratlar arasında yürüdüler. Bayram geçidi gibiydi.

ON DOKUZUNCU BÖLÜM

Yaşar, uzun bir süredir mahallede görünmez olmuştu. Onun ortalıktan kaybolması merak uyandırıyor, hakkında çeşitli söylentiler dolaşıyordu. Bazılarına göre, aşağıda ilçe merkezinde beyaz eşya satan bir dükkan açmış, köşeyi dönmüş, artık mahalleyi beğenmiyordu. Bazılarına göre, beyaz eşya satan mağaza açtıktan sonra, sınıf atlamış, başı derde girer korkusuyla eski arkadaşlarıyla bir arada görünmekten kaçınıyordu. Bazılarına göre ise, mahalleden eski dostları dükkanına gider, borca mal ister korkusuyla mahalleden uzak duruyordu. Eve arada bir, o da kimsenin ortalıkta olmayacağı geç saatlerde geliyor, sabah erkenden evden çıkıyordu. Onu ara sıra görenler, Yaşar’ın, kendilerine küçümseyerek baktığını, giyim kuşamının değiştiğini, evinin bütün eşyalarının yenilendiğini, eve televizyon, çamaşır, bulaşık makinesi, elektrik süpürgesi geldiğini, hatta annesinin sık sık et pişirdiğini, kokusunun duyulması için mutfak penceresini ardına kadar açtığını ve yakında bu mahalleden de taşınacaklarını anlatıyorlardı.

İbo, Yaşar hakkında o kadar çok çeşitli söylenti duymuştu ki, bunlardan bıkmış, onu, yerinde görmeye karar vermişti.

Yanına Muzo’yu alıp ilçe merkezinde, Yaşar’ın olduğu söylenen dükkanı buldu. Dükkan gerçekten beyaz eşya satan çok büyük olmayan bir mağazaydı; içinde televizyon, buzdolabı, çamaşır ve bulaşık makinesi, elektrikli ev aletleri türünden mallar vardı. Yaşar, mağazanın dibindeki masada, kendi yaşlarında, şişman bir adamla hararetli hararetli konuşuyor, ikide bir önündeki hesap makinesiyle bir şeyler hesaplıyordu.

İbo ve Muzo’yu görünce, yerinden kalkıp selamladı, biraz beklemelerini, işi bitince kendileriyle ilgileneceğini söyledi ve tekrar adamla konuşmaya döndü.

İbo ve Muzo, yaklaşık bir on dakika kadar dükkanın içinde beklediler, mallara baktılar. Bu arada Muzo, eline geçirdiği bir elektirik süpürgesini kurcalamaya başlayınca, İbo, onu, herhangi bir şeye elini değdirmemesi konusunda uyardı.

Yaşar’ın karşısındakiyle konuşması uzadıkça uzuyordu. Sonunda sıkılan İbo, artık dükkandan çıkmak üzereydi ki, Yaşar konuşmasını bitirdi, onları masaya davet etti. Karşısındaki şişman adamla tanıştırdı. Adam, Yaşar’ın ortağıydı ve iyi günler dileyerek dükkandan çıktı.

Yaşar, beklettiği için özür diledi. Ancak, bekletmesinin önemli bir nedeni olduğunu, yoksa, İbo’yu herkesten çok sevdiğini, birçok fikrini beğenmese de ona değer verdiğini anlattı. Misafirlerin ne içeceğini sordu ve kendilerine iki çay, Muzo’ya da ayran söyledi. İçecekler içilirken Yaşar, uzun bir konuşmaya girişti.

Evet, bu mağazaya az önce giden şişman adamla ortaktı. Ortağının bu piyasada çevresi vardı, malları onun aracılığıyla alıyorlardı, ama işi götüren ve yöneten Yaşar’dı. Eğer, Yaşar olmasa bu mağaza bir gün bile açık duramaz, iflas bayrağını çekerdi. Ancak, ticaret bir yetenek işiydi ve övünmek gibi olmasın ama, bu yetenek Yaşar’da fazlasıyla mevcuttu. Herkesin bu dünyada yapabileceği bir iş mutlaka vardı, önemli olan herkesin kendi yeteneğini görebilmesi ve buna uygun bir işe yönelmesiydi. Örneğin, İbo’da işçi olma yeteneği vardı ve o, ticarete yönelmemekle çok yerinde bir iş yapıyordu. Eğer İbo, ticarete girmeye kalksa üç günde batardı, çünkü ticaret hayatı kurtlar sofrasıydı, çok uyanık olmak, tilki gibi kurnaz hareket etmek gerekiyordu. Eh İbo da takdir etmeliydi ki, Yaşar’ın burnu tilkiden bile daha iyi koku alabilirdi.

İbo, Yaşar’a, yani kendisinin ve ticaretle uğraşmayanların aptal mı olduğunu sorduğunda, Yaşar’ın burnunun üstü hafiften kızardı, “Yo, yo, beni yanlış anlama,” dedi, “ben sadece ticari zekadan bahsediyorum.”

Yaşar, durmadan konuşuyor, anlattıkça anlatıyordu. İşi iyi gidiyordu, ama bu iş, Yaşar için küçük bir işti ve tatminkar olmaktan uzaktı. Yakın hedefi, beyaz eşya mağazalar zinciri kurmaktı. Ardından başka işkollarına atlayacaktı. Örneğin, aklının kenarındaki iş, inşaat sektörüydü ve bununla ilgili şimdiden araştırmalar yapmaya, kafasında planlar geliştirmeye başlamıştı. Ama, asla küçük çaplı bir inşaat işi düşünmüyordu. Boğulacaksa büyük denizde boğulunmalıydı. Lüks villalar yapıp satmayı tasarlıyordu. Sonra başka işlere yönelecek, mesela, elektronik piyasasına girecek, yedek parça üreten fabrika kuracaktı. Tabii ki iş büyüyünce, işletmelerini bir holding çatısı altında toplamak gerekecekti.

Peki kendisi bu kadar şeyi niye yapıyordu? Elbette para için değildi. İbo da kendisini yakından tanırdı ki, onun parayla falan işi yoktu. Parayı zerre kadar sevmezdi. Öyleyse niyeti neydi? Tabii ki dostlarına yardımcı olmak, işsiz arkadaşlara iş alanı açmak, onların karınlarını doyurmak. Hatta, aklında en öncelikli kişi İbo idi. İbo’yu severdi. Ama, İbo’nun da artık kendini geçmişte yaşamaktan kurtarması, yeniliklere açık olması gerekiyordu. Dünya, insanlar hızla değişiyordu. Dünya ve ülke artık elli yıl öncesinin dünyası ve ülkesi değildi. Nitekim Yaşar, bu değişimi görmüş ve kendisini ona göre mevzilendirmişti. Mevzilenemeyenler açıkta kalmaya mahkumdular. Yaşar’ın, İbo’ya en büyük katkısı, onun uygun bir mevzi bulmasına yardım etmek, yön göstermek olabilirdi ve bunu seve seve yapmaya hazırdı. Çünkü dostlar böyle günler için vardı.

Elbette, şu an, İbo’ya mali anlamda herhangi bir destek sunamazdı. Çünkü işe yeni girmişti ve nakit sıkıntısı çekiyordu. Ama, dostluk demek para demek değildi ki, daha önemlisi, yol göstermekti. Gerçek dostlar, dostuna tek tek balık vermek yerine, ona balık tutmayı öğretenlerdi ve Yaşar, dostuna balık tutmayı öğretmeye hazırdı.

Yaşar’ın, tepeden bakan, akıl veren, her şeyi bilen tavrı ve durmadan vır vır konuşması İbo’yu müthiş sıkmıştı. Bir an önce buradan uzaklaşmak istiyor, ama Yaşar öyle hızlı ve uzun konuşuyordu ki, kalkacak boşluğu bulamıyordu. Sonunda dayanamadı ve:

“Benim için kendini üzme Yaşar!” dedi. “Ben zaten balığı fazla sevmem. Sen yakaladıklarını buzluğa at, sakla. Aman kokutmamaya dikkat et!”

İbo, tam kalkmıştı ki, Yaşar’ın ortağı içeriye girdi. İbo ile Muzo, dükkandan çıkarken, Yaşar ile ortağı hararetli bir tartışmaya girişmişlerdi. Bir ara Yaşar, yumruğunu masaya vurdu. Buna karşılık, ortağı masanın üzerindeki boş çay bardağını kaptığı gibi yere patlattı.

İbo, Muzo’yu, elinden çekip dışarı çıkartırken,

“Balıklar şimdiden kokmaya başlamış bile!” dedi.

Bu olaydan üç gün sonra, Yaşar’ın evinin kapısında iki taksi ve bir geniş kasalı kamyonet durdu. Araçlardan inenler, sokaktakilerin meraklı bakışları arasında evin kapısını çaldılar.

Beş on dakika içinde, gelenlerin haciz memurları ile avukatlar olduğu ve Yaşar’ın evindeki bütün mallara haciz koyup kamyonete yükledikleri mahalleye yayıldı.

O gece yarısına yakın, Yaşar, İbo’nun kapısını çaldı; yüzü kireç gibiydi. Birkaç gün önceki halinden eser yoktu; saçı sakalı birbirine karışmış, burnunun üstü kızarmıştı. İbo, birkaç gün önce tepeden baktığını, bir saat vır vır konuşup kafasını şişirdiğini hissettirmeden Yaşar’ı içeriye davet etti.

Yaşar, kendini boş bir çuval gibi çekyatın üzerine bıraktı. Evet batmıştı. Daha doğrusu ortağı olacak o hain herif tarafından fena halde dolandırılmıştı. Malları vadeli satın alıyorlar, karşılığında çek veriyorlardı. Çekler Yaşar’ın adınaydı ve altlarında imzası vardı. Mallar satılıyor, paralar şişman ortakta toplanıyordu. Yaşar, çeklerin ödendiğini sanıyordu. Evet baştan üç beş çek ödenmişti. Ama, yakın zamandakiler ödenmemişti; ödenmediği gibi, ortada beş kuruş para yoktu ve daha da kötüsü, şişman ortak kayıplara karışmış, tam üç gündür ortalıkta gözükmüyordu.

şimdi, Yaşar, onu aramaya gidiyordu. Ama, İbo’dan küçük bir ricası vardı; kendisine çok acele bir silah bulmalıydı. Herhalde İbo, kaç yıllık dostundan, yoldaşından bu küçük yardımı esirgemezdi. Dostluk böyle günlerde belli olurdu. Bu İbo için gerçek bir dostluk sınavıydı ve bakalım İbo, geçer not alabilecek miydi?

İbo, Yaşar’ın sözleri karşısında şaşkına dönüyor, kızarıyor, bozarıyor, ama terslemek de istemiyordu. Kısaca, kendisinde silah olmadığını söyledi. Yaşar, inanmadı ve kendisinde olmasa bile isterse bulabileceğini söyleyip ısrar etti.

İbo, Yaşar’ı, acele etmemesi, bu gece düşünmesi, sabah daha sağlıklı bir karar verebileceğine ikna etmeye çalıştı. Ancak, Yaşar, dolandırıcı ortağını bu gece acilen bulmasının gerektiğini, çünkü bu davanın kişisel bir dava olmadığını söyledi ve:

“Burada dolandırılan yalnız ben değilim. Burada çiğnenen onur, yalnız benim onurum değil,” diye ekledi.

İbo, “Dolandırılan başkaları da mı var?” diye sorunca, Yaşar, sesini yükseltti.

“Elbette,” dedi, “dolandırılan yalnız ben değilim, bu mahallenin tüm emekçileridir. Onuru çiğnenen elbette yalnız ben değilim, mahalle halkının onurudur.”

İbo, şaşırmıştı. “Nasıl oluyor bu iş?” dedi. “Nasıl oluyor da senin şişman ortak, paraları kaçırınca, bizim mahalle halkı dolandırılmış oluyor?”

Yaşar, dudaklarını büktü, İbo’ya küçümser bir ifadeyle baktı.

“İşte aramızdaki düşünce farklılığı! Benim büyük düşüncelerimi anlamakta nasıl da zorluk çekiyorsunuz! Elbette dolandırılan mahallenin emekçileridir. Çünkü, ben bu işi kendim için değil, onlar için, onlara iş sahaları yaratmak amacıyla yapıyordum. Eğer dolandırılmamış olsaydım, işleri büyütüp mağazalar zinciri kursaydım, inşaatçılık sektöründe başarılar kazansaydım, elektronik sektöründe dev olsaydım, bu mahallede işsiz insan kalır mıydı? Hayır, çünkü hepsini işe alacaktım. Ama, işimdi bunları yapamadığıma göre, bu insanlar işe başlayamayacaklar. Dolayısıyla, benim dolandırıcı ortak, aslında kimin paralarını çalmış oluyor? Tabii ki, bu mahalle halkının paralarını. Bunda anlaşılmayacak ne var?”

İbo ve Oya, bakıştılar. İbo, gülmemek için kendini zor tutuyordu.

“Vay be!” dedi. “Dolandırılmışız da haberimiz yok!”

Yaşar, istediğinin bulunamayacağını anlayınca, İbo’nun sabaha kadar düşünmesi önerisini kararlı bir biçimde reddetti.

“Söz konusu olan koca bir mahalle halkının onurudur!” diyerek evden çıktı.

Doğru, ortağını bulabileceğini tahmin ettiği ve daha önce işler iyiyken birlikte gittikleri barları, gece kulüplerini dolaşmaya başladı. Ve onu, sabaha karşı, bir gece kulübünde kör kütük sarhoş, yanında iki kadınla sarmaş dolaş, eğlenirken buldu. Yaşar, ortağını konuşmak için dışarı davet ettiğinde, adam, yan yan baktı ve:

“Saatin kaç olduğundan haberin var mı?” dedi.

Yaşar, “Peki senin, benim evime haciz geldiğinden, çeklerin ödenmediğinden, iflas ettiğimizden, karşılıksız çıkan çekler nedeniyle benim hapse gireceğimden haberin var mı?” diye cevap verdi.

Adam, elinin tersiyle, yanında dikilen Yaşar’ı itekledi.

“Ben prensip sahibi bir adamım, eğlence sırasında iş konuşmam!” dedi ve yanındaki kadınlara, Yaşar’ı göstererek:

“Böyle enayiler olmasa, siz aç kalırsınız be!” diyerek kahkaha attı. Adam gülünce kadınlar da güldü.

Bunun üzerine Yaşar, kendini küçük düşürülmüş hissetti ve masanın üstündeki bıçağı kaptığı gibi, ortağının kalçasına sapladı. Adam önce şaşırdı, sonra masadaki viski şişesini Yaşar’ın kafasına patlattı. şişeyi kafasına yiyen Yaşar, sendeledi ve oracığa serildi.

Gece kulübüne gelen polisler, onu yerde yatar halde buldular. Önce hastaneye, sonra karakola götürülen Yaşar, kafasında sargılarla çıkartıldığı savcılıkta tutuklanıp cezaevine götürülürken için için pişmanlık duyuyor, “Sıçmışım mahallenin onuruna! Koca mahalleyi düşünmek bana mı kaldı?” diye kendi kendine söyleniyordu.

YİRMİNCİ BÖLÜM

Prof, kendini okumaya vermişti. Felsefeye olan ilgisi giderek tutkuya dönüşmüş, eline geçen her kuruşu biriktirip kitaba yatırır olmuştu. Milet’ten Efes’e, Atina’dan Roma’ya insan düşüncesinin gelişimini inceliyor, insanlığın geride bıraktığı serüvenini büyük bir hırsla öğrenmek için okuyor, okuyordu. Bilimin ilk tohumlarını atanlara büyük bir saygı besliyor, Babil’den Mısır’a, Atina’dan günümüze bilimin ulaştığı düzeye hayranlık besliyor, ancak insanlığın tümünün hizmetinde, onun refah ve mutluluk içinde yaşamasının aracı olması gerektiğine inandığı bilimin, küçük bir azınlığın elinde, insanların sömürülmesinin, baskı altında tutulmasının aracı haline getirilmesine büyük bir öfke duyuyordu.

Prof kendini felsefeye öyle kaptırmıştı ki, tam on gün boyunca evden dışarı adımını atmamış, kapandığı odasında günde üç saat uykuyla yetinmiş, okuduğu süre içinde sadece annesinin önüne getirdiği yiyecekleri yemiş, yemek yerken bile bir yandan okumayı sürdürmüştü. Tales’i, Heraklit’i, Demokrit’i, Pitagor’u, Aristo’yu ve diğerlerini incelemiş, onları yaşadığı koşullar içinde değerlendirmeye çalışmıştı.

Bu arada onun ortalıkta gözükmediğini fark eden Muzo, eve uğramış, Prof’la konuşmaya çalışmış, ancak hiçbir sorusuna yanıt alamamıştı. Prof’un hali Muzo’nun hiç hoşuna gitmemiş, akşam İbo ve Oya’ya, şöyle demişti.

“Prof, kafayı yemiş!”

İşte, fabrikadaki direnişten bir akşam önce İşçi Seyit’in evinde toplantı yapıldığı akşam İbo, toplantıya çağırmak için uğradığında, Prof’u, masasının başında, gözleri uykusuzluktan ve sürekli okumaktan kan çanağına dönmüş, saçı sakalı birbirine karışmış, üst üste yığılı kitaplara gömülmüş vaziyette buldu. Onun bu hali, İbo’yu neredeyse kahkahalarla güldürecekti, kendini zor tuttu.

“Kendini antikçağa öyle kaptırmışsın ki, sonunda sen de antikçağ insanlarına benzemişsin!” dedi.

İbo’nun fabrikadaki gelişmelere ilişkin anlattıklarını yarım kulak dinledi Prof. Seyit’in evindeki toplantıya çağrıya da, okuyacak çok şeyi olduğunu söyleyerek ilgi göstermedi.

Bu tavrı üzerine İbo, ona öyle uzun bir konuşma yapmak zorunda kaldı ki, sonunda çenesinin ağrıdığını hissederek, konuşmasını şöyle bitirdi.

“İlk Yunan bilginlerinden Tales, hep kafası gökyüzünde, yıldızları incelermiş. Bir keresinde kuyuya düşünce, Trakyalı bir köle kadın ona şöyle demiş: Sen göktekileri bilmek isterken, ayaklarının altındakini görmüyorsun.”

İbo, kısa bir süre sustu, sonra sözlerini şöyle sürdürdü:

“Sen de, antikçağı öğrenmek isterken, bu günden kopuyorsun. Okuduklarını, sadece ansiklopedik bilgi olarak dağarcığına atacaksan, bunun ne sana ne de bir kimseye bir faydası olacaktır. Okuduklarından, öğrendiklerinden bugün için dersler çıkarabilir ve kullanabilirsen bir anlamı vardır. şimdi seçimini yap: Kuyuya mı düşeceksin, yoksa benimle mi geleceksin?”

Prof, şaşkınlıkla İbo’ya bakıyordu. Öyle uzun bakmıştı ki, İbo, sonunda, neden baktığını sormuş, Prof, şu yanıtı vermişti:

“Beni hep şaşırtıyorsun İbo! Senin antikçağ hakkında ayrıntılı bilgin olabileceğini hiç düşünmemiştim.” Prof, bir süre düşündü:

“Evet haklısın, kuyuya düşmemeliyim,” diyerek İbo’nun peşine takıldı.

Kapının çıkışında İbo, onu durdurdu, lavaboyu gösterdi.

“Antikçağdan çıkıyor, günümüze geliyoruz. Buna uygun biçime gir. Git elini yüzünü yıka, saçlarını tara, sakallarını düzelt.”

Prof, “Sen ne yapacaksın?” diye sordu.

İbo, gülerek, “Ben kuyunun başında, senin düşmemen için bekleyeceğim,” dedi.

Prof, işçi direnişi süresince, İbo ile birlikte oradan oraya koşturmuş, mahallede ev ev dolaşarak, işçilerin eylemine destek çağrıları yapmış, bunda da büyük oranda başarılı olmuştu, fabrika işçisi olmayanların bile desteğini sağlamışlardı. İşçilere yemek taşırken, dikenler, ayaklarını, kollarını sıyırmış, gömleği yırtılmış, ama Prof, bu durumdan en küçük bir şikayette bulunmamıştı. Aynı biçimde polis tarafından gözaltına alındıklarında da paniğe kapılmamış, kapatıldıkları nezarethanede İbo ile birlikte gecenin bir vaktine kadar sohbet etmiş, sonra bir gece önceki uykusuzluğun ve günün yorgunluğunun etkisiyle bir köşeye kıvrılıp uyumuştu.

Direnişin başarıyla sonuçlanması en az işçiler kadar onu da mutlu etmiş, çabalarının boşa gitmediğini görmek çalışma azmini körüklemişti.

Direnişin ardından, akşam gençlerin toplandığı çayıra gitmiş ve gençlere felsefe üzerine dersler vereceğini açıklamıştı. Kafasında çayırı, antik Yunan tiyatroları gibi tasarlamış, bu alanı bilim tartışmalarının yapılabileceği, herkesin fikrini özgürce söyleyebileceği bir alan haline getirmeyi hayal etmişti.

Birinci derse ilgi büyüktü. Yaklaşık kırk kadar genç, akşam hava kararmadan önce çayırda yerlerini almışlar, çimlerin üzerine oturup Prof’un etrafında çember oluşturmuşlardı.

Prof, konu hakkında uzun bir giriş yaptı, antikçağdan örnekler verdi. Pitagor’un sayı sisteminden, Ampedokles’in, eski alışkanlık ve eski inançlara karşı isyan edişinden, her şeyin tanrıların iradesinden değil zorunluluktan meydana geldiği yolundaki tezlerinden bahsetti. Onun bilimle büyüyü iç içe geçirme çabalarından, kanatlı yılan diye bir şeyin olup olmadığını görmek için Arabistan’a giden Herodot’tan örnekler sundu ve konuşmasını şöyle bitirdi:

“Konuşmamı, dönemin ünlü isimlerinden Heraklit’in çok hoşuma giden sözlerinden bir pasaj okuyarak bitirmek istiyorum. şöyle demişti Heraklit: ‘Çevrenize bakın. Her şey hareket ediyor, her şey akıyor. Bir ırmağa iki kere girilmez. Güneş bile her gün başka doğar. Hiçbir yerde durgunluk, hiçbir yerde huzur yok. Her yerde mücadele ve savaş. İnsanları köle yapan da, özgür yapan da savaştır. –Ah, derdi Homeros, tanrılar arasında da, insanlar arasında da düşmanlık olmasa!– Ama, o zaman her şey kaybolur. Çünkü her şey savaşla doğar ve yok olur. Dünyada hükmeden savaştır. Biri için ölüm olan, bir başkası için hayattır. Ocakta yanan odunun ölümü, ateşin doğmasıdır’.”

Prof, kendini anlattıklarının büyüsüne kaptırmış, neredeyse kendinden geçmişti. Sesi, usta bir oyuncununki kadar etkileyiciydi.

Konuşmasına bir soluk aralığı verdi, sonra devam etti.

“Tıpkı bugünkü gibi. Burjuvazi için varlık, işçiler ve yoksullar için yokluktur. Burjuvazi için yaşam, işçiler ve ezilenler için acı, keder ve ölümdür. Ama işçiler ve ezilenler birgün mutlaka bu savaşı kazanacaklar, o korların içinden mutlu bir yaşam doğacaktır.”

Sözlerini tamamlayıp derin bir soluk aldığında kısa bir sessizlik yaşandı. Ardından alkışlar yükseldi. Alkışlar kesilince Prof, orada bulunanları, düşüncelerini aktarmaları için konuşmaya çağırdı.

Dinleyicilerin çoğu ilkokuldan sonra okula devam edememiş, işçiliğe başlamış genç kız ve erkeklerdi. Bir kısmı lise öğrencileriydi. İçlerinden sadece üçü üniversite talebesiydi.

Prof, bir süre birilerinin çıkıp konuşmasını bekledi, ancak kimsede bir hareket olmayınca çağrısını yineledi. Yine kimsede bir kıpırdanma yoktu.

“Yoksa anlattıklarımdan bir şey anlamadınız mı?” diye sordu.

Kalabalıktan birisi ayağa kalktı; bu on dokuz yaşlarında bir işçi gençti. Sıkıldığı belliydi.

“Ben,” dedi, “sadece son kısmı, işçilerin birgün kazanacaklarını söylediğin bölümü anladım.”

Topluluktan gülüşmeler yükseldi.

Tekstil işçisi bir kız ayağa kalktı.

“O kadar isim saydın ki, Prof,” dedi kız, “isimleri aklımda tutacağım derken, diğer anlattıklarını kaçırdım.”

Gülüşmeler daha da fazlalaştı.

Prof, bunca hevesle anlattıklarının anlaşılmamasından üzüntüye kapılmıştı.

“Peki hiç kimse bir şey anlamadı mı?” diye sordu. “Anlattıklarımı anlayan bir tek kişi bile yok mu?”

Üniversite öğrencilerinden biri;

“Ben bir bölümünü anladım, ama yeterli değil.” dedi

Prof, kafasını ümitsizce iki yana salladı.

“Demek anlattıklarımı iyi anlayabilen bir kişi yok ha?”

O sırada kalabalığın içinden, “Ben anladım, Prof” diye bir ses yükseldi.

Herkes sesin geldiği tarafa döndü ve kahkahalar yükseldi. Çünkü sesin sahibi, Muzo idi.

Toplantı bitince Muzo ile Prof eve doğru yürüdüler. Yolda Prof, Muzo’ya anlamadığı halde neden anladım dediğini sordu.

Muzo, gayet rahat biçimde:

“O kadar çene patlattın ki Prof,” dedi, “seni sevindirmek istedim.”

Ertesi akşamki felsefe dersine katılım yarıya yarıya düştü. Ondan sonraki akşam sayı iyice azıldı. Dördüncü akşam Prof’u dinlemeye sadece ikisi üniversite öğrencisi toplam dört kişi gelmişti ve bunlardan biri de Muzo idi.

Beşinci akşam Prof’u, çayırda yalnızca bir kişi bekliyordu; Muzo. Böylece Prof’un büyük bir hevesle başladığı felsefe dersleri beşinci akşam sona erdi.

Ancak Prof, kendini çabuk toparladı ve gençleri bir arada tutacak başka bir yol bulmaya karar verdi. Ertesi akşam çayıra gitarıyla gitti ve isteyene bedava gitar kursu vereceğini, aynı zamanda da mahallede bir koro oluşturacağını duyurdu. Gençler hemen Prof’un çevresini sardılar. Gitar öğrenmeye istekli çoktu, yalnız bir tek sorun vardı; Prof’tan başka kimsenin gitarı yoktu. Bazı gençler, bağlama kursu verilmesini de talep edince, Prof sonraki gün iyi bağlama çalan bir okul arkadaşını bulup mahalleye getirdi. Böylece kurslar başladı.

Kurslara başvuranların sayısı ilk önce on beş kişiydi. Bu sayı üç gün içinde yirmi beşe, sonra otuza çıktı.

Altıncı günün akşamı tam çalışma sırasında ve çayırın en kalabalık olduğu anda iki minibüs dolusu polis baskın düzenledi ve yapılan işin izinsiz olduğunu söyleyip çayırın boşaltılmasını istedi.

Prof, polis şefinin karşısına dikildi.

“Gitar çalmak için ne zamandan beri izin gerekli?” dedi. “Hem kimden izin alacağız? Peki izin alırken dilekçe mi vereceğiz, yoksa sözlü başvuru mu yapacağız. Dilekçemize ne yazacağız? Gitar çalmak istiyorum, yüksek izinlerinize sığınıyorum mu diyeceğiz? Peki gitar öğrenmek isteyenler ne yapacak? Onlar da gitar öğrenmek için izin başvurusu mu yapacak?”

Prof, öyle hızlı konuşmuş, kelimeler ağzından makineli tüfek mermisi gibi birbiri ardınca dökülmüştü ki, polis şefi beklemek zorunda kalmıştı. Polis şefi tam ağzını açacakken, Prof yine atıldı.

“Peki, bütün ülkede gitar çalmak izne mi tabi olacak bundan sonra?”

Polis şefi, “Tabii ki gitar çalmak izne tabi değil,” dedi.

“Peki bizim neden izinsiz çaldığımızı söylüyorsunuz öyleyse?”

Polis şefi, elindeki telsizin anteniyle kafasını kaşıdı.

“Çünkü siz yasadışı iş yapıyorsunuz.”

Prof, gülmeye başladı.

“Demek şimdi bir de başımıza yasadışı gitar çalmak diye bir şey çıktı! Peki söyler misiniz bize, yasal gitar çalmak ile yasadışı gitar çalmak arasında ne gibi farklar vardır? Acaba hangi notaları basınca yasadışı sınıfına giriyoruz? Yoksa bizim bilmediğimiz yasadışı notalar da mı vardır? Örneğin yasal do nasıl bir şeydir, yasadışı do nasıl bir şeydir?”

Çayırdakilerden kahkaha sesleri yükseldi. Bazıları garip do sesleri çıkartıyordu. Bir başkası, do, diye bağıranlara:

“Yasadışı do çalmayın, yasal do sesi çıkartın!” diye bağırıyordu.

Polis şefi ensesine kadar kızardı, elindeki telsizi havada salladı.

“Tamam kesin!” diye bağırdı. “Burada şaklabanlık yapmıyoruz. Terbiyenizi takının.” Kısa bir süre sıkıntıyla çevresine bakındı, sonra:

“Peki, fazla gürültü çıkarmadan bir şeyler yapın,” deyip arabaya geri döndü.

Arabalar uzaklaşırken, Prof, arkalarından:

“Merak etmeyin!” diye bağırdı. “Yasadışı do, yok!”

Çayırdaki herkes gülme krizine yakalanmıştı sanki, kahkahalar durmak bilmiyordu. En çok gülen de Muzo idi.

Gülüşmeler kesilince Prof:

“Düşünsenize arkadaşlar,” dedi, “bizi tutuklayıp mahkemeye çıkarsaydı, hakim nasıl bir uygulama yapardı acaba? Herhalde notaların yasal mı, yasadışı mı olduğunu belirlemek için bilirkişi tayin eder, gelen rapora bakarak belki de şöyle derdi: Yapılan incelemede sanıkların, do, re, mi, notalarını yasadışı çaldıklarından beş sene hapislerine, ancak si ve sol notalarını yasal çaldıklarından cezalarından beşte bir oranında indirim yapılmasına...”

Kahkahalar yeniden yükseldi.

Ertesi akşam, çalışma saatinde elinde gitarıyla bir kız göründü. Uzun boylu, açık kestane renkli saçları omuzlarına kadar inen, yeşilli, kahverengili gözlerinin üstünde sanki takma gibi sık ve gür kirpikleriyle hemen dikkati çeken güzel bir kızdı; üzerinde açık yeşil penye bluz, bacaklarında kot pantolon vardı. Bütün bakışlar onun üzerine toplanmıştı. Kız, Prof’un önünde durdu, isiminin Sevval olduğunu, mahalleye bir ay kadar önce taşındıklarını, üniversitede işletme okuduğunu, burada gitar kurslarının verildiğini duyduğunu, kendisinin de gitar öğrenmek istediğini, söyledi. Acelesiz konuşuyor, kelimeler ağzından tane tane dökülüyordu.

Prof, gözlerini kızın gözlerinden ayıramıyor, kalbi küt küt atıyordu; büyülenmiş gibiydi. Gözleri, kızın gözlerine öyle kilitlenmişti ki, karşısındakinin sözlerini bitirip yanıt beklediğini ancak, kız ikinci kez sorunca fark edebildi ve kuruyan dudaklarının arasından sadece:

“Evet, tabii,” diyebildi.

O gün çalışma boyunca Prof’un bakışları, Sevval’in üzerinde dolaştı, kim bilir kaç kez, gözleri gözlerini su gibi içti. İçinde olağanüstü bir şeyler oluyor, bakışları karşılaştığında, yüreğinin, rengarenk çiçekler arasında uçan bir kelebeğin muhteşem renkli kanatları gibi pır pır açılıp kapandığını hissediyor, bütün bedeni ürperiyordu.

O gece, Prof, sabaha kadar uyuyamadı. Pencerenin önüne oturdu, Sevval’i düşündü. Bakışları, kızın gözlerinde asılı kalmış, o yeşilli kahverengili gözler, ucu kızarmış ok gibi gözbebeklerinden girip kalbinin ortasına saplanmış, bedeninin en ücra hücrelerini bile ateşler içinde bırakmıştı. Dudakları kuruyor, avuçları terliyor, hayalleri, denizin ortasındaki minik bir sandal gibi, dalgaların üstünde dans ediyordu. Bu duyguları daha önce lise çağındayken tatmıştı. Uzun süre küller altında kalan o kıvılcımlar, şimdi yeniden parıldıyordu.

Saat gecenin dördüne yaklaşırken Prof, gitarını eline aldı ve arka arkaya beş aşk şarkısı çaldı. Ancak hiçbiri içindeki duyguları yansıtmaya yetmemişti. Bunun üzerine, duygularını en iyi kendinin ifade edebileceğine karar vererek, kalemi kağıdı aldı, bir aşk şiiri yazdı. İçinde öyle bir nehir akmaya başlamıştı ki, yedi dadika içinde şiiri bitirdi ve gitarını alıp beste çalışmasına geçti. Sabah gün ağarırken bestesi tamamlanmıştı bile.

O gün akşamı zor bekledi. Saatler geçmiyor, bazı günler arkasından koşup yetişemediği akreple yelkovan, sanki uçlarına tonlarca ağırlıkta prangalar vurulmuşçasına hareket etmek bilmiyordu.

Akşam, Sevval karşıdan göründüğünde, bir an için kalbinin duracağını hissetti Prof. Ah! diye iç geçirdi kendi kendine, büyük aşkımdan haberi olsaydı, şimdi onun için yaptığım besteyi fısıldayabilseydim kulaklarına...

Sevval’i ilk gördüğü günden itibaren, gece uykuları Prof’a veda etmişti. Gece boyunca odasına kapanıyor, şiirler yazıyor, bazen bir gecede iki beste yaptığı oluyordu. Gecenin karanlık örtüsünü bir ucundan yırtan güneşin güler yüzlü ilk ışıklarını karşılamadan gözlerini yumamıyordu.

Aslında Sevval de Prof’a karşı ilgisiz değildi ve üstelik Prof’un kendisine karşı duygularını hissetmişti, ama ilk atağın Prof’tan gelmesini bekliyor gibi bir hali vardı.

Bir akşam çalışmadan sonra, Sevval, Prof’a eve kadar birlikte yürümeleri çağrısını yaptı. İşte o an, Prof, kalbinin nasıl olup da birden durmadığına şaşırdı. Seval’in evine kadar birlikte yürüdüler. Prof, zaman uzasın diye o kadar ağır adımlarla yürüyordu ki, bu yürüyüşünü gören, Prof’un atalarının kaplumbağalar olduğuna kolaylıkla karar verebilirdi. Yürüyüş sonunda ertesi gün buluşmak ve şehre inip sahil kenarında gezinmek için sözleştiklerinde Prof, dünyanın en mutlu insanıydı.

Ertesi gün üç saat boyunca birlikte oldular, sahil kenarında gezdiler, çay bahçesine oturdular, denizi seyrettiler, ama Prof, cesaretini toplayıp duygularıyla ilgili tek kelime edemedi. Oysa, gece, Sevval’e söyleyeceklerini bir bir tasarlamış, aşkını ilan edecek en edebi sözleri bulmak için kitaplığında bulunan en güzel üç aşk romanını karıştırmış, notlar almıştı.

Artık her gece, ertesi gün, sevdiği kıza koşup aşkını anlatacağına dair kendi kendine sözler veriyor, ama ertesi gün cesareti uçup gidiyor, bu ise Prof’u mutsuzluğa sürüklüyordu. Üstelik derdini kimseye de anlatmamıştı. Sonunda konuyu Oya ile konuşmaya karar verdi ve Kör Kamil’in kapısının önüne oturup Oya’yı beklemeye başladı.

Oya ile birlikte eve geldiler. Her zaman olduğu gibi Muzo peşlerindeydi ve bir dakika olsun yanlarından ayrılmıyordu. Eve geldiklerinde, Prof, bütün cesaretini toplayıp aşık olduğunu anlattı Oya’ya.

Oya, son derece olgun karşıladı anlatılanları. Ve neden şimdiye kadar sevdiği kıza duygularını açıklamadığını sordu.

“O cesareti kendimde bulamıyorum,” dedi Prof, “Sevval’le karşılaşınca, akşam kafamda kurduklarım uçup gidiyor. Elim ayağıma dolanıyor.”

Sonra Oya’ya, Sevval için yazdığı aşk şiirlerinden üçünü okudu.

Muzo, Prof’un anlattıkların büyük bir dikkatle ve hiç olmadığı biçimde söze karışmayarak dinledi.

Oya, Prof’a, vakit kaybetmeden kızla konuşması, boş yere acı çekmemesi tavsiyesinde bulundu.

Prof, Oya’nın yanından rahatlamış olarak ayrıldı ve yeni besteler yapmak için eve koştu.

İbo, eve gelir gelmez, Muzo, onu kapıda karşıladı ve büyük bir müjde verircesine,

“Hey İbo!” diye bağırdı. “Bizim Prof aşık olmuş.”

İbo, her zamankinden daha neşeliydi.

“Darısı senin başına Muzo,” dedi

Muzo, bu sözlerden bir şey anlamamıştı.

“O ne demek İbo?” diye sordu.

Oya söze karıştı.

“Yani, bir gün sen de bir kıza aşık ol, demek istiyor,” dedi.

Muzo, kızardı.

İbo, Oya’ya döndü,

“Size iyi bir haberim var!” diye bağırdı. “İş buldum. Yarın işbaşı yapıyorum.”

Muzo, sevinçle ellerini çırptı.

“İş buldun ha İbo?” dedi.

Oya da sevinmişti.

“Bu çok iyi bir haber işte!” dedi. “Peki nasıl bir iş?”

“Büyük bir fabrika değil. Daha doğrusu elli kişinin çalıştığı bir metal atölyesi. Kaynakçı olarak girdim işe. Parası şimdilik çok değil, ama hiç yoktan iyidir.”

Oya, “Olsun, elimiz biraz rahatlar,” dedi.

Muzo, İbo’ya sokuldu.

“Parayı ne zaman alacaksın İbo?” diye sordu.

“Dur bakalım, daha işe başlamadık, sen parayı soruyorsun. Hem sana ne oluyor? Neden parayı ne zaman alacağımla ilgileniyorsun?”

Muzo, sırıttı:

“Unuttun mu İbo?” dedi. “Hani işe girip para kazandığında bana tam bir karton yumurta alacaktın. Bunu unuttun mu İbo?”

Hem Oya, hem İbo, katıla katıla gülmeye başladılar.

Oya, “İşine gelen şeyleri nasıl da unutmuyorsun Muzo!” dedi.

İbo, “Hem de üzerinden altı ay geçse bile!” diye ekledi.

Muzo, “Sözünü tutacaksın değil mi İbo?” diye ısrar etti.

İbo, “Tabii ki tutacağım, sen beni ne sandın Muzo?” dedi. “Maaşı aldığım akşam bir karton yumurtayla geleceğim eve.”

“Peki parayı ne zaman alacaksın İbo?”

“Ayın birinde. 1 Eylülde.”

Muzo, parmaklarını sayar gibi karıştırdı, dudakları kımıldandı.

“Peki 1 Eylül ne zaman İbo?”

“31 Ağustostan sonra.”

Muzo, yeniden parmaklarını saydı, düşündü.

“Peki 31 Ağustos ne zaman İbo?”

“30 Ağustostan sonra.”

Muzo, kafasını salladı.

“Tamam şimdi anladım,” dedi.

Ertesi gün Muzo, doğru Prof’un yanına koştu. Vakit öğlene yaklaşıyordu. Prof, uyanmış, iştahı olmadığından, annesinin zorlamasıyla iki dilim yağlı ekmek yiyip iki bardak çay içmiş ve gece yaptığı yeni bestelerini tekrarlamaya koyulmuştu.

Muzo, bir süre Prof’un ara vermesini bekledi. Prof’un ara vermeye niyetli olmadığını anlayınca:

“Hey! Prof.” diye seslendi. “Demek aşık oldun ha?”

Prof, yanıt vermedi. Muzo, bu tavra bozulmuştu.

“Neden konuşmuyorsun Prof?” dedi. “Biz dost değil miyiz?”

Prof, gitar çalmayı kesti, kafasını kaldırdı.

“Evet dostuz.”

“Öyleyse neden benim soruma cevap vermiyorsun?”

Prof, Muzo’nun elinden kurtuluş olmadığını biliyordu. Çaresiz, “Sor, cevap vereyim,” dedi.

Muzo, ipin ucunu yakalamıştı.

“Aşık mı oldun diye sordum.”

Prof, konuyu kapatmak için.

“Sana ne?” dedi.

Muzo, ters ters baktı.

“Ayıp olmuyor mu Prof?” dedi. “İnsan dostuyla böyle mi konuşur? Sen, bana bir şey sorduğunda, ben, sana ne mi diyorum? Hem, unuttun mu, felsefe dersi verdiğinde çayırda sonuna kadar seni dinleyen kim vardı? O zaman iyiydi de, şimdi mi kötü oldu?”

Muzo, suratını astı. Prof, bir süre konuşmadı, yan gözle Muzo’yu süzdü. Onun üzüldüğünü görünce dayanamadı.

“şimdi sana bunu söylesem, bütün mahalleye yayarsın,” dedi.

Muzo, Prof’a bakmadan.

“Aşık olduğunu Oya’ya anlatırken oradaydım. şimdiye kadar kime anlattım?”

“Ama daha aradan kaç saat geçti ki? Anlatacak kadar zamanın olmadı. Buna rağmen kimseye anlatmadığından da emin değilim. Eğer buraya gelirken birilerini gördüysen mutlaka yumurtlamışsındır. Düşün bakalım kimseye söylemedin mi?”

Muzo, biraz düşündü.

“Kimseye söylemedim.”

“Gerçekten söylemedin mi?”

“Bir tek İbo’ya söyledim, ama o kimse sayılmaz ki!”

“Bak işte hemen yumurtlamışsın bile.”

“Ama İbo’dan saklı ne olabilir ki? O benim en iyi dostum. Hem senin de dostun.”

Prof, kafasını salladı.

“Evet, bunda haklısın. İbo’nun bilmesinde bir sakınca yok.”

Muzo, sevindi.

“Gördün mü bak?”

“Evet, ama başka tek bir kimseye söylemeyeceğine söz ver bana.”

“Eğer analatırsan söylemem. Söz söylemem. İstediğin sözü vereyim. Hem ben sözümde dururum. Sen, beni ne sandın Prof?”

Prof, Muzo’yu baştan aşağı süzdü.

“Peki sor.” dedi.

“Aşık mı oldun Prof?”

“Evet.”

“Peki aşık olunca ne yapıyorsun? Bana anlatsana.”

Muzo’nun ses tonu öyle yumuşak, bakışları öyle safçaydı ki, Prof, dayanamadı.

“Her zaman onu düşünüyorsun,” dedi, “her zaman gözlerinin önünde o oluyor. Otururken, yürürken, hatta rüyanda bile onun yüzünü görüyorsun. Hep onunla olmak, hiç ayrılmamak istiyorsun. Onu avucunun içinde hissetmek, okşamak istiyorsun. Geceleri insanı uyku tutmuyor.” Prof kısa bir süre durakladı, derin bir nefes alıp verdi: “Hep onu sayıklıyorum. İçimde şelaleler çağıldıyor ve ben durmadan şiir yazıp beste yapıyorum.”

Prof’un bakışları pencereden dışarıya, uzaklara uçup gitti.

Muzo, elini Prof’un omuzuna koydu.

“Biliyor musun Prof, ben de aşığım,” dedi. “Bu sırrımı yalnız sana açıklıyorum.”

Prof, şaşırmıştı.

“Aşıksın ha? Peki bunu daha önce neden söylemedin?”

“Çünkü, aşık olduğunu sen de bana yeni söyledin. Buna karşılık ben de sana bu sırrı veriyorum. Sana borçlu kalmak istemem.”

Prof, gülmemek için kendini zor tuttu.

“Peki sen, kime aşıksın?”

Muzo, derin bir soluk aldı, tıpkı az önce Prof’un yaptığı gibi bakışlarını boşluğa dikti.

“Yumurtaya,” dedi. “Yumurtalara aşığım ben.”

Prof, gülmeye başladı; ama bunu Muzo’ya belli etmemek için kafasını öbür tarafa çevirmişti.

“Peki nasıl oluyor bu?”

“Tıpkı az önce senin söylediğin şeyler oluyor. Hep aklımda yumurta var Prof. Yürürken, gezerken, hatta kahvede çizgi film seyrederken bile aklımdan çıkmıyor. Bazı geceler rüyamda yumurta görüyorum.”

“Peki onlara ne yapıyorsun.”

Muzo, şaşkın şaşkın Prof’un yüzüne baktı.

“Ne mi yapıyorum? Tabii ki yiyorum.”

Prof’un neşesi yerine gelmişti.

“Aşık olduğunu ne zaman anladın Muzo?”

“Az önce. Sen nasıl aşık olduğunu anlatıp, hep onu düşünüyorum derken. Hep yumurtayı düşündüğüme göre, demek ki ben de yumurtaya aşık mışım da haberim yokmuş Prof.”

Prof, Muzo’nun omuzuna eliyle vurdu.

“Helal sana Muzo!” dedi. “şimdi ikimizin de derdi ortak, birbirimizi daha iyi anlayabiliriz. Çünkü biz iki aşığız!”

Muzo da aynı biçimde elini, Prof’un omuzuna vurdu.

“Evet biz iki aşığız,” dedi.

“Ama, şunu sakın unutma, aşıklar, aşık olduklarını her yerde söylemezler. Eğer söylerlerse aşkları bozulur. Aşıkları onlardan kaçar. Yani eğer dilini tutmayıp aşık olduğumuzu herkese söylersen, yumurtalar senden kaçar ve bir daha asla onlara kavuşamazsın!”

Muzo, korkuyla dudaklarını büktü.

“Kaçarlar ha? Ama ben, senin aşık olduğunu İbo’ya söyledim.”

“İbo, bizden. Ona söylemekle bir şey olmaz.”

Muzo ellerini sevinçle çırptı.

“Sana iyi bir haberim var Prof!” dedi. “İbo iş buldu. Bu gün erkenden işe gitti. Ay başında bana bir karton yumurta alacak. Bundan haberin var mı Prof? İbo, bana tam bir karton yumurta alacak.”

Muzo’nun gözleri sevinçten, güneş altındaki elmas parçacıkları gibi parıldıyordu.

“Sana bir şey söyleyeyim mi Prof? Ben de yumurtaya şiirler yazıyorum. Bunu biliyor muydun Prof? Yumurtaya şiirler yazdığımı biliyor muydun?”

“Öyleyse bir tanesini oku da dinleyeyim.”

“Okurum, ama önce sen yazdıklarından birini oku.”

Prof, peki deyip, önündeki defteri açtı ve okumaya başladı. Sesi son derece duyguluydu.

Ne gökyüzündeki yıldızlar

Ne de denizleri dolduran mavilikler

Yetmez doldurmaya yüreğimi

Dokundurmak istiyorum ellerimi ellerine.

Yapıştırmak istiyorum gözlerimi gözlerine.

Sallanmak istiyorum bir uçtan bir uca

Kestane renkli saçlarının ucunda.

Prof, şiirini son derece duygusal bir havada okumuş, Muzo da kendini şiirin melodisine kaptırmış bir havada büyük bir sessizlikle dinlemişti.

Prof, şiirini bitirince bir süre konuşmadı, sonra kendisi gibi bakışları boşlukta takılan Muzo’ya dönüp.

“Güzel mi?” diye sordu.

Muzo başını salladı.

“Evet çok güzel.”

“Peki etkilendin mi?”

“Çok etkilendim.”

Prof, Muzo’nun şiiri büyük bir dinginlik içinde dinlemesine ve beğenmesine sevinmişti.

“En çok neresini beğendin.”

Muzo, birkaç saniye düşündü.

“En çok kestaneli bölümü beğendim,” dedi. “Keşke şimdi kestane olsaydı da pişirip yeseydik.”

Prof, kafasını iki yana salladı, ellerini, bu kadar da olmaz ki, dercesine iki yana açtı.

“Eh, senden de bu beklenirdi!” dedi. “Hadi şimdi sen oku bakalım şiirini.”

Muzo, itiraz etti.

“Ama, sen şiirini gitarınla çalmadın ki.”

Prof, gitarını eline aldı, az önce sözlerini okuduğu aşk şarkısını çalıp söyledi. Muzo, gözlerini, Prof’un teller üzerinde yağ gibi kayan parmaklarına dikmiş, bütün dikkatini vermişti. Prof, şarkısını bitirince, Muzo alkışladı.

“Bravo Prof!” dedi. “Çok güzel çaldın. Sen adam olacaksın.”

Prof, kafasını yana büktü.

“Sağol be Muzo!” dedi. “Bende ilerisi için ışık görmen ve benim adam olacağımı söylemen içimi sevinçle doldurdu! şimdi de sıra sende.”

Muzo, pantolonun arka cebinden flütünü çıkardı, dudaklarına götürdü. Birbiriyle ilgisi olmayan sesler çıktı flütten. Ama, Muzo gözlerini yummuş, sanki dünyanın en duygulu melodisini icra ediyormuşçasına kendinden geçmişti. Bir süre çaldıktan sonra flütü ağzından çekti, şarkıya benzer bir şey mırıldanmaya başladı.

Bütün denizler yumurta olsa.

Bütün yıldızlar yumurta olsa.

Bütün dünya yumurta olsa.

Hepsi gelse benim ağzıma dolsa.

Yine de hepsini yerim,

Hey, İbo, daha yok mu derim.

Muzo bestesini bitirdiğinde, Prof, uzun uzun alkışladı. Bestesinin alkış alması ve Prof tarafından beğenilmesi, Muzo’yu çok mutlu etmişti. Heyecanla:

“Gerçekten beğendin mi Prof?” diye sordu.

Prof, içtenlikle, “Gerçekten beğendim.” dedi. “Hele sözleri bayağı güzel. Hatta çok güzel.” Bir süre durup, Muzo’nun gururla havalanan beş numara traşlı kafasını seyretti, parmaklarıyla onun kirpi dikeni gibi dik saçlarını okşadı.

“Biz neden böyle güzel besteler yapıyoruz biliyor musun Muzo?” dedi, sesine duygusal bir hava katarak. “Çünkü biz aşığız. Aşk insanı işte böyle şair ve besteci yapar.”

Muzo, kafasını, evet anlamında aşağı yukarı salladı.

“Evet, haklısın Prof. Aşk insana böyle güzel şiirler yazdırıyor. O şey... şeyden yaptırıyor.”

“Besteden.”

“Hah tamam, besteden yaptırıyor.”

Prof, Muzo’nun omuzuna kolunu doladı.

“Aşık olmak zor şey.”

Muzo, sesini, tıpkı Prof’unki gibi duygusal bir havaya büründürdü.

“Evet, aşık olmak çok zor bir şey,” dedi. “İnsanın durmadan karnını acıktırıyor. Hey Prof, annene söylesen, yiyecek bir şeyler hazırlasa, çünkü karnım çok acıktı. Evet, Prof, haklısın, aşık olmak çok zor bir şey. İnsanın durmadan karnı acıkıyor.”

YİRMİ BİRİNCİ BÖLÜM

İbo ve arkadaşları, pazar günü yapacakları, götürebildikleri tüm mahalleliyi katacakları gezi için hazırlıklara başlamışlardı. Hem mahalle halkını birbirine kaynaştırmak, aradaki bağları ve sıcaklığı geliştirmek, bir anlamda da işçi direnişinin başarısını kutlamak için düşünülmüş bir geziydi bu.

Bunun için bir gezi komitesi oluşturulmuş, ona bağlı gruplar kurulmuş, ihtiyaçlar tespit edilmiş ve geziye çağrı için ev ev dolaşılmaya başlanmıştı.

Prof, çayırdaki çalışmaları hızlandırmış, koronun gezide küçük bir konser vermesi için canını dişine takmıştı.

Korodakiler de çalışmalardan memnundular. Akşam saat yedide başlayan çalışma gecenin onuna, hatta bazen daha da geç saate kadar sürüyor, ama bu durumdan şikayet edene rastlanmıyordu.

Yine gezide, şiirler okumak ve metnini Prof’un yazdığı, yaklaşan 1 Eylül Dünya Barış Günü ile ilgili küçük bir oyun oynamak için, on iki kişilik bir tiyatro ekibi kurulmuştu. Bu tiyatro ekibini, lisedeyken, okulun tiyatro bölümünde görev alan ve iki oyunda rol üstlenen Sevval yönetiyordu.

Çayırdaki çalışmalara koro ve tiyatro ile birlikte kırka yakın genç katılıyor, çalışmaları izlemek için her akşam neredeyse bir o kadar genç de orada toplanıyordu. Bu durum zaman zaman çalışmaların aksamasına neden olmuyor değildi. Çünkü, seyirciler, çalışan arkadaşlarına laf atıyor, dikkatlerini dağıtıyor, gülüyor, güldürüyorlardı. Prof, bu duruma pek kızmıyor, çok cıvıtılmadığı sürece karşılıklı laf atmalara ses çıkarmıyordu.

Mahallede polis sayısı hiç eksilmiyor, hatta bazı günler artıyor, sokak aralarında vızır vızır polis otoları dolanıyor, mahallenin iki kahvesinde neredeyse iki günde bir arama yapılıyordu. Bazı geceler birtakım evler baskına uğruyor, didik didik aranıyor, tutuklamalar yaşanıyordu.

Akşam saatinde çalışmaların başlamasıyla birlikte bir polis otosu çayırın çevresinde dolanıyor, bazı akşamlar çayırın uzak bir köşesine çekilip çalışmaları izliyordu.

Çalışmaya katılanlar, ilk günlerde polisin bu tutumundan tedirgin olmuşlar, içlerinden birkaçı çalışmalara katılmaktan vazgeçmiş, ancak ilerleyen günlerde bu duruma alışılmıştı. Artık polis devriyeleri kimsenin umrunda değildi ve çalışmalar tüm hızıyla sürüyordu.

Prof ve Sevval, daha sık bir araya geliyor, arada bir sahile inip dolaşıyorlardı. Ancak, Prof, hâlâ duygularını açıklama cesaretini bulabilmiş değildi. Her akşam aşkını ilan etmek için karar alıyor, ertesi gün büyük bir kararlılıkla Sevval’in yanına gidiyor, ama onun gözleriyle karşılaşınca, kararlılıkla şişirdiği göğüs kafesi, delinmiş bir balon gibi sönüyor, aşkını ilan etmeyi ertesi güne erteliyordu.

Geziyi en büyük heyecan ve sabırsızlıkla bekleyenlerden biri de Muzo idi. İbo ve Oya işe gidince kapağı Prof’un evine atıyor, öğlen saati yaklaştığında aşk konusuna giriyor, aşkın insanın karnını çok acıktırdığından bahsedip yemek hazırlatıyordu. Sonra akşama kadar Prof’un peşinde dolanıyor, akşamüstü doğru Kör Kamil’in yanına kavalı dinlemeye koşuyor, oradan da soluğu çayırda alıyordu. Israrla koroda yer almak istemiş, hatta bir defasında Prof, onu koroya katıp denemiş, ama ayar görmemiş sesiyle, bütün diğerlerini bastırıp olur olmaz yerde flütünü üflemeye kalkışarak, şarkıların içine edince kenarda beklemek zorunda kalmıştı.

Yine de tam çalışmanın orta yerinde birden tiz bir flüt sesi çayırı çınlatıyor, korodakiler kulaklarını tıkamak zorunda kalıyordu. Elbette bunun tek suçlusunun Muzo olmadığının farkındaydı Prof. Çünkü, çalışmaları seyredenler, Muzo’nun ne kadar güzel kaval çaldığını, üstelik nefesinin de çok güçlü olduğunu, flütü mahallede Muzo’dan daha güçlü kimsenin üfleyemeyeceğini söyleyerek Muzo’yu kışkırtıyor, Muzo, var gücüyle flütü üfleyip, korodakiler kulaklarını tıkayınca, kahkahalarla gülüyorlardı.

Muzo, büyük bir sabırsızlıkla beklediği pazar sabahı uyandığında, daha güneş doğudaki tepelerin üstünde tutuşmamıştı bile. İlk işi, Oya ile İbo’yu uyandırmaya çalışmak oldu. Ama hem İbo, hem Oya, işten geç vakit dönmüşlerdi ve yorgundular. Üstelik bir de gezi için yiyecek hazırlamışlardı. Bu yüzden daha havanın bile tam aydınlanmadığı sabahın o saatinde uyanmaya niyetleri yoktu. Muzo’nun dürtüklemesine karşılık, İbo, “Rahat bırak bizi!” diyerek kapıyı gösterdi.

Muzo, mutfağa geçti, pencereyi açtı, ağustosun nemli sabahı, pencereden içeriye doldu. Sokakta çıt yoktu. Mahalle halkı uykularının en tatlı yerindeydi. Hafta boyunca durmadan çalışıp pestili çıkan insanlar, pazar gününün keyfini yaşamak, boşalan kaslarını doldurmak için öğlene kadar uyurlar, sessizlik diğer günlerden uzun sürerdi. Kedi, köpekler bile böyle günlerde işçilere dinlenme fırsatı tanır, ortalığa çıkmak için yağsız kapıların gıcırdamasını beklerdi.

Ancak, pazar günü dahi çalışmak zorunda olan işçiler, pazarcılar, seyyar satıcılar, erken kalkarlar, ama diğer günlerden farklı olarak gürültü yapmayıp komşuları rahatsız etmemeye büyük özen gösterirler, sokaklardan sessiz adımlarla geçerlerdi.

Mutfak penceresinden, kızararak ağır ağır yükselen güneşi izleyen Muzo, birden aklına bir şey gelmiş gibi geri döndü, araştırıcı bakışlarıyla mutfağı baştan aşağıya taradı. Geçen yıllardaki gezilerden biliyordu ki, Oya, gezi için mutlaka bir hazırlık yapmış, yiyecekler hazırlamış, elbette yumurta da kaynatmış olmalıydı. Çünkü, her gezide, geziye katılanların evde hazırlayıp getirdikleri yiyecekler orada birleştirilirdi. Ve yine biliyordu ki, Oya, kesinlikle yumurta kaynatırdı.

Yumurtaların, mutfağın bir köşesinde sessizce kendisini beklediği düşüncesi Muzo’nun ruhunda fırtınalar estiriyor, kalp atışları gittikçe hızlanıyordu. Bu sevdaya daha fazla dayanamazdı. Hayır, elbette yumurtalara dokunmayacaktı. Sadece kendini görmelerini, onları unutmadığını göstermek istiyordu. Onlara karşı ilgisiz davrandığını sanıp kırılmalarına, küsmelerine kalbi dayanamazdı. Ama, işini sessiz yürütmeli, İbo ile Oya’yı uyandırmamalıydı. Çünkü ikisi de işten yorgun ve geç gelmişler, Muzo yattıktan sonra, büyük ihtimalle o saatten sonra gezi için hazırlık yapmışlardı. Tabii ki, bencillikten arınmış, paylaşımcı birisi olarak Muzo’nun arkadaşlarını düşünmesi gerekliydi.

Tüm bunları düşünürken yumurtalar gözünün önüne geliyor, durmadan yutkunuyor, midesine tıp tıp bir şeylerin damladığını hissediyordu Muzo. Mutfağı, önce, yumurtayı koyabilecekleri yerden başlayarak aradı. Ancak yumurtalara rastlayamamıştı. Bu durum Muzo’yu telaşlandırdı, aramaya yeni baştan ve hızlı girişti. Bütün köşe bucağı tarıyor, tencerelerin içine bile bakıyordu. Az önceki dostlarını uyandırmamak, bencil olmamak gibi bütün iyi niyetli düşünceler kafasından uçup gitmiş, sanki yumurtalar birisi tarafından kaçırılmışçasına paniğe kapılmıştı. Öylesine paniklemiş ve heyecanlanmıştı ki, önce tüpgazın üstündeki çaydanlığı devirdi. İçi boş çaydanlık, üstündeki demlikle birlikte büyük bir gürültüyle beton zemine çarptı, kapağı, beton zeminde yuvarlana yuvarlana kısa bir tur attı. Muzo, aceleyle yerdekileri topladı. Bu kez raflara el attı ve koca bir tencere neredeyse kafasına geçiyordu. Tencerenin gürültüsü daha fazlaydı. Ardından bir su bardağı betonda patladı ve tuz buz oldu. şimdi, cam kırıklarını toplamaya vakit yoktu. Köşedeki karton kutu gözüne ilişti. Karton kutunun kapağını araladı, İbo’nun iş elbiseleri vardı. Muzo, tam kapağı kapamak üzereyken, aklına elbiselerin altına bakmak geldi, elini elbiselerin altına soktu. Heyecan ve sevinçle, elbiseleri bir kenara attı, naylona sarılmış beş kaynamış yumurtayı havaya kaldırdı.

“Buldum sizi, benim canım yumurtalarım!” diye fısıldadı. Hemen poşeti açtı, yumurtanın birini aceleyle soymaya başladı. Tam o sırada kapıdan İbo’nun sesi duyuldu.

“Hayrola Muzo! Ne yapıyorsun sen?”

Muzo, elindeki yumurtayı arkasına sakladı. Kekeleyerek:

“Hiçbir şey İbo.” dedi.

“Nasıl hiçbir şey? O gürültüler neydi? Mutfak başımıza yıkıldı sandım. Senin ellerinde ne var öyle, arkana saklamışsın?”

Muzo’nun suratı salça kazanına düşmüş gibi kızardı.

“Yok bir şey.”

“Hadi göster bakalım ellerindeki şeyi.”

Muzo, bir süre bekledi, sonra ellerini ileriye doğru uzattı.

İbo, “Tabii ya,” dedi kendi kendine, “şimdi gürültünün nedeni anlaşıldı.”

Oya’ya seslendi. Oya, uykulu gözlerle içeri geldiğinde, Muzo, suçlu suçlu başını öne eğmiş, bu işten nasıl kurtulacağını hesaplıyordu.

Oya, manzarayı görünce şaşırmadı.

“Gürültüleri duyunca anlamıştım zaten,” dedi, “Muzo, yumurtanın kokusunu aldı mı dayanamaz. Yetişmeseydin, şimdi yumurtaların yerinde yeller esiyordu. Bizim gezi için hazırlıklarımız da boşa gidecekti.”

Muzo, itiraz etti.

“Yok Oya, öyle değil,” dedi, “senin düşündüğün gibi değil. Ben yumurtaları yemeyecektim. Sadece, geziye hazır olsunlar diye kabuklarını soyup bırakacaktım. Size yardım olsun diye.”

İbo, hadi oradan dercesine kafasını iki yana salladı.

“Yok ya!” dedi. “Ulan muzo, vallahi gözlerimi yaşarttın! şimdi şurada hüngür hüngür ağlatacaksın beni! Demek kabuklarını soyup bırakacaktın ha?”

Oya, arka tarafta gülmemek için kendini zor tutuyordu.

Muzo, büyük bir kararlılıkla.

“Elbette İbo,” dedi, “yoksa siz benim yumurtaları yiyeceğimi mi zannetmiştiniz?”

“Yok canım, sen hiç öyle şeyler yapar mısın?”

“Elbette İbo. Ben Oya’ya kaç kere söz verdim. İstersen Oya’ya sor.”

“Söz bir kere verilir Muzo. Sen defalarca verdiğine göre, demek ki defalarca dönmüşsün sözünden! Hadi ver elindekileri de kutuya koyalım.”

Oya, “Siz mutfaktan çıkın, ben şu cam kırıklarını temizleyeyim,” dedi.

Geziye gidecekler, kahvelerin önünde toplandılar. Beş yüz kişiye yakın insan vardı. Gezi için mahallede oturan ve nakliyecelik yapan birisinin kamyonu ile yine onun arkadaşlarının iki kamyonu daha, mahalleden arkası açık iki kamyonet, iki minibüs ve her tarafı dökülen, mahalle halkının, milattan kalma dediği bir külüstür kamyonete tıka basa doluşuldu. Minibüslere yaşlılar ve küçük bebeği olanlar yerleştirildi.

Gezi yeri, mahalleye bir saaten daha kısa mesafede, köyün içinden yan bir toprak yola sapılarak gidilen, ağaçlar arasında, geniş düzlüğü olan ve yakınında küçük bir dere akan, yolu kötü diye az kimsenin rağbet ettiği sakin bir yerdi.

Mahalleden neşe içinde çıkıldı. Kamyondakiler türküler söylüyordu. Köyün içinde, polis ekipleri tarafından durduruldular. Kısa bir ağız dalaşından sonra araçlardakiler tek tek indirilip arandı.

Tekrar yola koyulduklarında herkes öfkeyle söyleniyor, lanet okuyordu.

Önde Prof’un içinde bulunduğu kamyondan yeniden türküler yükseldi, dümbelekler vuruldu, deflerin zilleri çınladı, tekrar eski neşeye kavuşuldu. Beş dakika sonra polis araması unutulmuştu.

Araçlardaki şarkılar piknik alanına kadar hiç kesilmeden sürdü. Piknik yerinde eşyalar indirildi, yerlere kilimler serildi, ocaklar yakıldı, üstlerine çay demlikleri yerleştirildi. Özgürce koştursunlar diye çocuklar çimlerin üzerine salındı. Ağaçların arasına salıncaklar kuruldu.

Prof, bir köşede çevresine toplananlara küçük bir gitar resitali sundu. Bir başka köşede Prof’un bağlama hocası arkadaşı, yanında iki gençle birlikte, bağlama meraklılarına hünerlerini sergilediler. Böyle bir günde hoplamak, zıplamak, içlerinden geldiğince davranmak isteyen kızlardan bazıları ip atladı. İp atlayanların arasına, genç kızlıklarını hatırlayan ve o günleri yeniden yaşamak isteyen çoluk çocuk sahibi kadınlar da katıldı. Bir başka köşede bir grup kadın ve erkek işçi, geniş bir daire oluşturup sendikal meseleleri tartıştılar. İşyeri baştemsilcisi seçilen Seyit’e ve temsilci seçilen Serpil’e, kendi çalıştıkları işyerine sendikayı nasıl getirebileceklerine dair sorular sordular. Bir başka bölümde ise, içlerinde İbo ile Oya’nın da bulunduğu grup voleybol oynadı.

Çocuklar durmadan oraya buraya koşuşturdular. Top peşinde dolandılar. Annelerinin ağaç dallarına kurduğu salıncaklarda sallandılar. Çocuklar arasında ara sıra salıncak sırası yüzünden kavgalar başgösterdiyse de, kavgalar, o gün olağanüstü hoşgörüye bürünen ebeveynleri tarafından anında önlendi. Hatta karşılıklı iyi niyet ve paylaşım gösterileri öyle üst boyuta varmış, dayanışma duyguları öyle üst noktalara çıkmıştı ki, daha önceleri içlerindeki bencillik güdüleri neredeyse rekabete dönüşmüş insanlar, birlikte yaşamın ve paylaşımın en güzel örneklerini sergileyerek, kendi çocuklarını bile salıncakta fazla sallanmasından özveride bulunuyor, aralarında şöyle konuşmalar geçiyordu:

“Hadi çocuğum bu kadar yeter. Biraz da arkadaşların sallansın.”

“Hayır, çocuğunuz biraz daha sallanabilir. Biz bekleyebiliriz. Hem zavallı yavrucak salıncağa doymadı bile. Onu da düşünmek lazım.”

“Keşke daha fazla urgan getirseydik.”

“Ne yazık ki, koca mahallede, şöyle asılınca kopmayacak sağlamlıkta yalnızca dört urgan çıktı.”

“Aslında herkesin evinde bulunması gereken bir ihtiyaç.”

“Öyle ama, insanın her bir şeye gücü yetmiyor ki. Para meselesi.”

Muzo, Oya’nın tembihlerine uyarak ilk önceleri oldukça ciddi bir havada ve hareketlerini aynen taklit ederek İbo’nun peşinde dolandı, ama doğal olarak bu durum fazla uzun sürmedi. Prof’un gitarından dökülen melodilere eşlik eden guruba sokuldu, akordu kaçmış paslı trombonu andıran sesiyle şarkılara katılmaya kalkıp bütün melodi kalıplarını alt üst edince homurtular yükseldi. O da sazcıların yanına gitti ve güzelim türkülerin içine etti. Orada bulunanlardan sesine yönelik itirazlar yükselince şarkı söylemeyi kesti, arka cebinden flütünü çıkartıp üfledi. Az sonra bağlamalar da sustu ve Muzo bağlamacıları, kendisine eşlik edememekle suçlayıp çocukların oynadığı tarafa yöneldi, sırtını bir ağaca dayadı, gözlerini kıstı, flütü ağzına yan yerleştirdi ve çalmaya başladı. Bir anda çevresi on kadar çocukla doldu. Muzo, iyi müzikten anlayan birilerini bulacağını hep ümit etmişti ve şimdi onları bulmanın mutluluğuyla keyiften dört köşeydi.

Öğlene doğru yemek için yoğun bir hazırlık başladı. Kilimler yan yana yayıldı, dikdörtgen biçiminde bir yer sofrası kuruldu. Ortada toplanan yiyecek paketleri açıldı, içlerine tek tek bakıldı, uygun biçimde tabaklara dağıtıldı.

Yemeğin kokusunu alan Muzo, müziği ve değerli dinleyenlerini bırakıp yemekleri paylaştıran kadınların başına dikildi. Kadının biri, torbalardan çıkan kaynamış yumurtaları soyup bıçakla dörde bölüyor, tabaklara dağıtıyordu. Muzo, kadının başında taştan bir heykel gibi dikilmiş, gözlerini yumurtalardan ayırmıyordu. Onun bakışlarına bir süre ilgisiz görünen kadın, sonunda Muzo’nun tepesinden gitmeyeceğini anlayınca elindeki bir bütün yumurtayı uzattı.

Muzo, neşeyle, az ilerideki ağacın dibine çöktü, tam yumurtayı ısırmaya hazırlanırken karşısında üç küçük çocuk belirdi. Muzo, onlara aldırmamaya çalışarak yumurtadan küçük bir parça ısırdı. Parça ağzında büyüdü, katılaştı, boğazına takıldı. Çocuklar ise, karşısında hiç kıpırdamadan duruyor, bakışlarını yumurtadan ayırmıyorlardı. Muzo, çaresiz, yumurtadan birer parça koparıp çocuklara uzattı, geri kalanını da kendi yiyecekti. Ancak, yumurtayı kapan çocuklar öyle neşeli çığlıklar attılar ki, birkaç saniye içinde bir sürü çocuk, Muzo’nun tepesine toplandı. Böylece Muzo’ya, son parçayı da verdiğinde, avuçlarını birbirine çırpıp, hâlâ sırada bekleyen çocuklara boşalan ellerini göstermekten başka yapacak bir şey kalmamıştı.

Birkaç dakika sonra Muzo, yumurta soyan kadının başına dikildi yeniden. Kadın, Muzo’yu, “Az önce verdim ya!” diyerek tersledi. “Bütün yumurtaları sen yiyecek değilsin herhalde!”

Muzo, boynunu büktü. “Ama yumurtayı ben yemedim ki.” dedi.

“Kim yedi?”

“Çocuklar başıma üşüştü, onlara dağıttım.”

“Dağıtmasaydın! Ben, yumurtayı başkalarına dağıtasın diye vermedim ki! Emanet malla efelik yapılmaz!”

“Ama İbo, hep şöyle der: Bencil olma. Paylaşmayı öğren. İşte ben de paylaştım.”

Aradan üç dakika geçmişti ve Muzo hâlâ hiç kımıldamadan kadının tepesinde dikiliyor, soyulan yumurtaları ağzı sulanarak izliyordu. Nihayet kadın, onun tepesinde dikilmesinden bıktı ve soyduğu son yumurtayı verdi.

Yumurtayı kapan Muzo, bu kez çocukların oynadığı alanın tam karşı istikametine doğru hızla adımlarla yürüdü, iyice uzaklaşınca kalın gövdeli bir ağacın arkasına gizlendi, çevresine son bir göz atıp herhangi bir tehlikenin kalmadığından kesin olarak emin olunca yumurtayı büyük bir keyifle mideye indirdi.

Hazırlıklar tamamlanınca herkes yer sofrasının çevresine dizildi. Yemeye başlanmadan önce İbo, ayağa kalkarak, niçin burada olduklarına, birlik beraberlik ve dayanışmanın önemine değinen, sömürü sistemini eleştiren bir konuşma yaptı ve konuşmasını, yaklaşan Dünya Barış Gününü ve gerçek barışın nasıl sağlanabileceğini anlatan sözlerle bitirdi.

İbo’un ardından İşçi Seyit, ayağa kalktı. O, fabrikalarındaki direnişin nasıl başarıya ulaştığını, bu başarıyı mahalle halkıyla birlikte sağladıklarını, ezilenlerin birlik olduğu sürece kazanacaklarını belirten ateşli bir konuşma yaptı.

Her iki konuşmacının da sözleri sık sık alkışlarla kesildi.

Yemeğin ardından, iki ağacın arasına çekilen bir branda bezinin önünde tiyatro grubu, Barış Bizim Ellerimizde, isimli oyunlarını oynadı. Oyun büyük bir ilgiyle izlendi, bazı bölümlerinde yaşlılar bile uzun uzun güldüler.

Tiyatronun ardından koro, sahnedeki yerini aldı. Üç halk türküsünü arka arkaya oldukça başarılı biçimde seslendirdiler. Tam dördüncü parçaya geçeceklerdi ki, Muzo, ortaya çıktı. Tıpkı, korodakilerin konserlerine başlamadan önce yaptıkları gibi, öne doğru eğilip seyircileri selamladı. Sonra flütünü ağzına götürüp üfledi. Seyircilerden kimisi kulaklarını tıkadı, kimisi kahkalarla yerlere yuvarlandı. Giriş taksimini bitiren Muzo, şarkısının sözlerini söylemeye başladı. Kendi uydurduğu şarkılardan biriydi ve sesi zaman zaman alçalıyor, zaman zaman şehir hatları vapurlarının düdükleri gibi insanların kulak zarlarını titretiyordu. Ne dediğinden kimse bir şey anlamamıştı, ama herkes gülüyordu. Muzo, şarkısını bitirince yeniden yarı beline kadar eğilip selam verdi. Onun şarkısını bitirdiğini gören herkes, kulaklarını kurtarmanın sevinciyle alkışlayınca, Muzo, çok beğenildiğini sanarak büyük bir gurura kapıldı ve kendisini böyle güçlü alkışlayarak isteklerini gösteren bu insanlara bir parça daha çalmanın insanlık adına gerekli olduğuna karar vererek, flütü yeniden dudaklarına götürdü. şarkıyı bitirdiğinde, dinleyicilerin kimisi hâlâ kulaklarını tutuyor, kimisi de katıla katıla gülüyordu. Yeniden alkışlar yükseldi. Bu arada dinleyicilerden Muzo’yu öven sesler duyuluyordu.

“Bravo Muzo! Yeni bir müzik türü icat ettin!

“Yarın seni, bizim patronunun yanına götüreyim de, onun kulaklarını sağır et Muzo!”

“Dünyada Mozart, bizim mahallede Muzort!”

Muzo, yeniden yerlere kadar eğilip selam verdi. Onun yeni bir şarkıya niyetli olduğunu fark eden Prof, kolundan tuttu ve nefesini biraz dinlendirdikten sonra çalmasını söyleyip yerine oturttu. Çünkü, Muzo bir parça daha çalmış olsa, koronun seslendireceği diğer parçaları dinleyecek seyirci kalmayacağı belli olmuştu. Muzo, yerine oturduğunda İbo ile Oya’ya göz attı. Her ikisi de hâlâ kahkahalarla gülüyorlardı. Bu iyiye işaretti ve Muzo, onları güldürdüğü için kendini çok mutlu hissetti.

Koronun konserinin ardından Prof ve Sevval ağaçlar altına doğru kısa bir yürüyüşe çıktılar. Taşların arasında incecik, nazlı nazlı akan derenin kıyısında, küçük bir kayanın üstüne oturdular. Etraf sessizdi, ağaçlarda öten kuşlar, insanın ruhunu okşuyor, kır çiçeklerinin kokusu huzur veriyor, hepsi birlikte Prof’un romantik duygularını kabartıyordu.

Bir süre sessiz oturdular. Nihayet Prof, bütün gücünü ve cesaretini toplayarak Sevval’e duygularını açıkladı. Duygularını açıkladığı kısa süre içinde tel çerçeveli gözlüğünü tam on iki kez yerinden çıkartıp takmıştı.

Sevval, Prof’un kendisine açılmasını çoktandır bekliyordu; yine de heyecanlandı, avuç içlerinin terlediğini hissetti. Yanıt olarak elini, Prof’un avcuna koydu. Bu her şeyi anlatmaya yetiyordu. Prof, bütün benliğiyle gökyüzüne uçtuğunu sandı. Sevval için yazdığı beş aşk şiirini arka arkaya ezbere okudu.

Güneş batım yönünde inişe geçip ışınları etkisini yitirmeye yüz tuttuğunda, büyük neşe içinde geçen gezinin dönüş hazırlıkları başladı. Araçlara binildi. Yola çıkıldı.

Bütün araçlardan türküler yükseliyor, tümsek ve çukurlarla dolu olduğu için sarsılarak ilerlenen toprak yolda, kimse halinden şikayet etmiyordu.

Yarı yola varıldığında, karşılarına çıkan hafif dik bir rampa tırmanılırken, üçüncü kamyonun ardındaki, mahalle halkının müzelik adını taktığı 1964 model külüstür kamyonetin motorundan çat pat sesleri yükseldi. Motor veremliler gibi öksürdü, hırıldadı ve durdu.

şoför, birkaç kez marşa bastı. Marş motoru uzun uzun vınladı, motor ofladı pufladı, aracın her tarafı dökülen yaşlı kaportası titredi, ama motor çalışmadı.

Bunun üzerine kasadakiler yere atladı, erkekler arabaya arkadan yüklendi, böylelikle rampanın sonundaki düzlüğe ulaşıldı.

şoför, aracın kaputunu kaldırdı, sağına soluna göz attı, radyatör kapağını açtı, dışarıya tıs sesiyle birlikte, hafif bir buhar tabakası yükseldi.

Bu arada, araçlardan inen bütün erkekler, külüstürün çevresine toplanmışlar, onlarca kafa motorun üstüne eğilmiş, motor üzerine derin bilgilerini sergileme fırsatını yakalamışlardı. Hayatlarında araba motoruna el sürmeyenler bile, arıza konusunda fikir beyan etmekten geri durmuyorlardı. Hatta, içlerinden birisi radyatördeki suyu göstererek, “Tabii ki çalışmaz. Senin arabanın burasına su kaçmış usta,” dedi.

Motora dokunmaya, orasını burasını kurcalamaya o kadar çok hevesli kimse vardı ki, bir ara aracın sahibi kalabalığın arasında ezilme tehlikesi atlattı. Sonunda, bozuk araç, urganla öndeki kamyona bağlandı, yolcular diğer araçlara dağıldı. Böylece yeniden yola çıkıldı.

YİRMİ İKİNCİ BÖLÜM

Muzo’nun büyük bir sabırsızlıkla beklediği, son zamanlarda her gece rüyasına giren gün gelmiş, erkenden Kör Kamil’in kapısının önüne oturup İbo’yu beklemeye başlamıştı. İki kez flütünü üflemeye kalkışmış, ikisinde de İhtiyar, flütü cebine sokmasını, kafasının gürültüyü çekemeyeceğini söyleyip, Muzo’yu susturmuştu.

Kör Kamil tam saatinde, kapının önündeki yerini aldı. Muzo, çenesini ellerinin arasında, kavaldan çıkan melodileri kendinden geçerek dinledi. İşçiler birer ikişer önlerinden geçti. Maaşlarını o gün alanlar, ellerindeki paketlerden, İhtiyara yiyecek bıraktılar. Maaşlarını ileriki günlerde alacakların elleri boştu.

Mahallede, 1 Eylül Dünya Barış Günü dolayısıyla her zamankinden fazla polis vardı. Mahallenin girişi yine kesilmiş, gelenler üstleri aranarak içeriye salınıyordu. Sokak aralarında da polis otoları, tehditkar bir ifadeyle ağır ağır dolanıyor, gelen geçeni şüpheli gözlerle süzüyorlardı; her an arabadan aşağı atlayıp birilerini tutuklayacakmış gibi bir halleri vardı ve kendi gerginliklerini bulaşıcı bir hastalık gibi çevrelerine yayıyorlardı.

Bir gece önce, yine sokak aralarını istila etmişler, afiş asan üç genci kovalamışlar, kaçan gençlerin ardından üç el silah sıkmışlardı. Çınlayan silah sesleri mahalle halkının yüreğini ağzına getirmiş; huzursur bir gece geçirmişlerdi.

Kör Kamil, kavalı çalmayı bitirince Muzo:

“Biliyor musun bu gün İbo maaş alacak Kamil Emmi?” dedi.

İhtiyar, oralı olmadı.

“Ne olmuş maaş alacaksa?” diye yanıt verdi.

“Ne olacağı var mı? Bana söz verdi, tam bir karton yumurta getirecek.”

İhtiyar, gözlerini kırpıştırdı.

“Sen de bir günde bitirirsin onları, sonra da mideni bozarsın.” dedi.

Muzo, itiraz etti.

“Öyle deme Kamil Emmi,” dedi, “hepsini bir günde yemek yok. Çünkü hem İbo’ya, hem Oya’ya söz verdim.”

“Sen sözünde amma durursun ya!”

“Artık sözden dönmek yok Kamil Emmi. Ben artık akıllandım.”

İhtiyarın dudaklarının kıyısından suratına ince bir gülümseme yayıldı.

“Yumurtayı görünce sen de akıl makıl kalmaz Muzo!” dedi. “Aklın kuş gibi uçar gider.”

Önlerinden, ağır ağır ilerleyen polis minibüsü geçti. Polisler, İhtiyar ile Muzo’yu dikkatli gözlerle süzdüler.

Hava kararmış, sokak lambaları yanmıştı. Gündüz öğle saatlerinde çiselemeye başlayan yağmur, üç saat kadar sürmüş, evlerin damlarının, toprak yolun kızgınlığını almış, ortalığı serinletmişti. Gökyüzünde parça parça bulutlar dolanıyor, ay, bulutların arasında bir görünüp bir kayboluyordu.

İbo ile Oya, hâlâ ortada yoklardı. Onların gecikmesi Muzo’nun canını sıkıyor, sabrı tükeniyordu. Önlerinden farlarını yakmış bir polis otosu daha geçti; yavaş yavaş ilerlerken birden hızlandı, telaşlı bir biçimde köşeyi döndü. Onun arkasından iki polis arabası daha diğerinin peşinden gitti. Az sonra iki el silah sesi duyuldu. Pencereler aralandı, meraklı bakışlar sokakları taradı, herkes birbirine ne olduğunu sordu. Çok geçmeden, polislerin iki genci kovaladıkları, arkalarından ateş açtıkları, ancak gençlerin koşarak kaçtıkları kulaktan kulağa yayıldı. Biraz sonra, aceleyle giden polis araçları, acelesiz bir biçimde bir ara yoldan çıktılar, farklı yönlere dağıldılar.

Sokaklar büyük bir sessizliğe büründü. Bakkala koşturan çocuklar bile yoktu ortalıkta. Az sonra Serpil ile Semra geldi.

Serpil, Muzo’yu ortalıkta fazla dolanmaması için uyardı. “Çünkü bu gün 1 Eylül Dünya Barış Günü,” dedi, “mahallede gösteri falan olur diye yığmışlar polisi. şuraya bak; Dünya Barış Gününde, burada her zamankinden fazla polis ve silah var!”

Onlar gittikten beş dakika sonra İbo ile Oya göründü karşıdan. Muzo, büyük bir sevinçle yerinden fırladı, kendinden beklenmeyen bir hızla, lastik top gibi zıplaya zıplaya yanlarına koştu. İbo’un elindeki yumurta kolisine yapıştı.

“Demek yumurtalarımı getirdiniz ha?” diye bağırdı sevinçle. Gözleri ışıldıyor, ablak suratında güller açıyordu.

İbo ile Oya, Kör Kamil’in yanına uğradılar, onun için aldıkları peyniri verdiler. Muzo sabırsızlıkla, onların konuşmasının bitmesini bekliyor, bir an önce eve koşmak, yumurtalarını okşayıp sevmek, göğsüne bastırmak, yanağına sürmek, koklamak ve yemek istiyordu. Dayanacak hali kalmamıştı. Kör Kamil’e, yumurtaları göstererek:

“Yumurtalarım geldi Kamil Emmi!” diye bağırdı. “Bak gördün mü, yumurtalarım geldi.”

İhtiyar, gözlerini kırpıştırdı.

“Hepsini bir günde yemeye kalkma,” dedi.

Muzo, İbo’ya,

“Günde kaç tane yiyeceğim İbo?” diye sordu.

“Üç tane. Sabah, öğle, akşam, birer tane.”

“Peki kaç günde biter?”

“On gün.”

Muzo, düşündü,

“Peki, akşamları iki tane yesem?”

İbo, kafasını iki yana salladı.

“Bak hemen başladın yine,” dedi.

Oya, “Sanki bizi dinleyecekmiş gibi bir de soruyor,” dedi, “nasıl olsa ne yapar eder sen onları üç günde bitirirsin! Bir de bize boşu boşuna hesap yaptırıp iş çıkartıyorsun?”

Muzo, pis pis sırıttı. “Yok Oya,” dedi, “söz verdim, sözümde duracağım. Günde beş taneden fazla yemek yok.”

Muzo, orada fazla kalmaktan sıkılmıştı. Elinde bir koli yumurta varken, buralarda oyalanmaya dayanamıyordu.

İhtiyara, iyi akşamlar dileyip kapıdan çıktılar. Oya, bakkaldan ekmek almaları gerektiğini söyledi. Muzo’nun, fazladan bir dakika daha dayanacak hali kalmamıştı.

“Ben eve gidip kapıyı açayım, yumurtamı pişireyim.” diyerek eve doğru yöneldi.

Adımları giderek sıklaşıyor, hızlanıyordu. Birkaç saniye içinde yürüyüşü, koşmaya dönüştü. Tombul bedeni bir o tarafa bir bu tarafa sallanıyor, hoplaya zıplaya koşuyordu. “Ah benim canım yumurtalarım, kavuştum işte size,” diye başlayan, o an uydurduğu bir türkü tutturmuştu.

İbo, Oya’nın peşinden bakkala girdi.

Muzo, iyice hızlanmıştı. Bir eliyle yumurta paketinin ipini sıkıca kavramış, diğer eliyle pantolonunun arka cebindeki, flütünü düzeltiyordu.

İkinci sokağın başını tam geçmişti ki, az önce hızla sokak aralarına dalan polis araçlarından biri aradan burnunu gösterdi ve zınk diye durdu.

Kalbi sevinçten küt küt atan, ruhunda fırtanalar esen ve az sonra midesine indireceği yumurtalardan başka bir şey görecek, düşünecek durumda olmayan Muzo, ne arabanın burnunu, ne de zınk diye durduğunu gördü.

Aniden duran araçtan iki polis aşağıya atladı ve polislerden biri:

“Dur! Kaçma!” diye bağırdı.

Muzo, kendini türküsüne kaptırmış, sesi yükselmişti. İçi öyle çoşku doluydu ki, kimseyi duyacak hali yoktu.

Ön kapının yanından bağıran polis, dizinin üstüne çoküp nişan aldı ve tetiğe dokundu. Karanlığın içinde bir ateş parladı. Gecenin karanlık örtüsü bir ucundan tutuştu. Silah sesi boşlukta çınladı. Muzo sırtına saplanan acıyla sarsıldı, toprak ayaklarının altında kaymaya başladı. Dudaklarının arasından, “Ahhh!” diye bir ses yükseldi.

Silah ikinci kez patladı. Muzo’nun dudakları arasından bu kez sadece, “Ihhh!” sesi çıktı. Ayağının altındaki toprak hızla kaydı, gözleri karardı, başı döndü, içi bir tuhaf oldu, ayakları birbirine dolandı, tombul bedeni yere devrildi. Kırılan yumurtaların aklarıyla sarıları birbirine karışıp toprağa yayıldı.

Silah sesini duyan İbo, bakkalın kapısına fırladı. Az ileride, polis otosunun kapısından nişan almış polisi ve daha ileride, sokak lambasının solgun ışığı altında yere yığılan Muzo’yu gördüğünde, dünyanın başına çöktüğünü, ağzının, burnunun, bütün bedeninin ateşler içinde kavrulduğunu hissetti. Elindeki ekmekleri bir kenara fırlatıp, “Durun, yapmayın! Durun ateş etmeyin!” diye bağırarak o yöne doğru koştu. Sesi öyle güçlüydü ki, mahallede yankılandı.

Muzo’nun yanına ulaşıp başını kaldırdığında, Muzo’nun sırtından akan kan toprağın üzerine yayılmış, yumurtaların sarıları ve aklarıyla birleşmişti.

İbo, Muzo’yu sırt üstü çevirdi, suratına yapışan toprakları temizledi, parmaklarıyla kirpi dikeni gibi dik saçlarını okşadı, yanağını yanağına yapıştırdı.

“Hey Muzo!” diye bağırdı. “Hey Muzo! Aç gözlerini. Aç gözlerini Muzo. İşte ben yanındayım. Can dostun İbo yanında.”

Muzo zorlukla soluk alıp veriyor, bedeni hızla kasılıyordu.

Muzo, gözlerini güçlükle araladı, İbo’ya baktı.

“Beni neden vurdular İbo?” dedi. “Ben, onlara bir şey yapmadım ki!”

İbo, gözlerinde biriken yaşları engelleyemiyor, can dostunun ellerinin arasından uçtuğunu fark ediyordu.

Muzo’nun bedeni hızla kasıldı, suratı acıyla buruştu, gözkapakları yeniden aralandı, dudakları kıpırdadı:

“Beni neden vurdular İbo?” dedi.

Sesi kısıldı, yüzü gerildi, seyrek kirpiklerinin ucunda biriken minik damlalar, kanı çekilmiş, renksiz tombul yanaklarından aşağı doğru süzüldü. Eliyle yerdeki yumurtalara uzanmak istedi, gücü yetmedi, başı yana düştü.

SON