evrensel çocuk kitaplığı 16

Çoban Dedenin Çocukları

Mehmet Başaran

Birinci Basım Kasım 2003

Desenler: Kadri Özayten

Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı Kamer Hatun Mah.

Alhatun Sk. No: 27 Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx) - Faks: 0212 361 09 04

web: www.evrenselbasim.com

posta: bilgi@evrenselbasim.com

© Doğa Basım Yayın, 2002

ÇOBAN DEDENİN

ÇOCUKLARI

Mehmet Başaran

Mehmet Başaran, 1926’da Lüleburgaz’ın Ceylanköy’ünde doğdu.

1943’de Kepirtepe Köy Yüksek Enstitüsü’nü, 1946’da Hasanoğlan Yüksek Köy Ensitüsü’nü bitirdi.

Burhaniye Gömeç, Edremit Gazi Okulu öğretmenliklerinden sonra, İstanbul Milli Eğitim Müdürlüğü Halk Eğitimi ve Folklor Bölümünde Eflatun Cem Güney’le beraber çalıştı. 1960’tan sonra ortaöğretime geçebildi. Kartal, Göztepe Ortaokulları sonra da 50. Yıl Tarhan Lisesi edebiyat öğretmenliği…

1979’da kendi isteğiyle emekliye ayrıldı.

Üç buçuk yıl Yurt Ansiklopedisi’nde çalıştı.

TDK üyesiydi. TÖS kurucularındandır. Kapandığı güne değin Genel Yönetim Kurulu üyesiydi. Üç dönem TYS yönetim kurulu üyeliğinde bulundu.

İlk ürünleri, kendisinin de yöneticileri arasında bulunduğu Köy Enstitüleri Dergisi’nde çıktı. Başta TRT Yarışması Başarı Ödülü ve Orhan Kemal Roman Armağanı olmak üzere pek çok ödüle değer görülen yazarımız çocuklar için de çok sayıda kitap yazmıştır.§

ÇOBAN DEDENİN

ÇOCUKLARI ∞

ÇOBAN DEDE’NİN
ÇOCUKLARI

Mor dağlar yüce yüce, yekinip varmışlar uca… Ömrümüzün yarısı gündüz, yarısı gece… Denizler masal, gökler bilmece.. Yaşar gider dünyada kimi otlar, kimi kuşlarca… Günler, hey güzel günler.. Kütür kütür bir karpuz, doyumluk değil, tadımlık sadece…

Sakalı süt gibi ak bir Çoban Dede yaşarmış mor dağlarda vaktiyle.. Ömrü günü, ağızsız, dilsizlerin ardında geçmiş. Ama, gördüklerine can gözüyle bakar, duyduklarını can kulağıyla dinlermiş.. Otun çöpün dilini anlar olmuş bu yüzden. Tavşanların yattığı, tilkilerin su içtiği yerleri bilirmiş. Avcunun içi gibiymiş kırlar.. Cin gibi üç oğlu varmış bunun. Bir gün demiş ki onlara:

“Yollar, dağlar bi başka görünür oldu gözüme gayrı evlatlar!. Düşümde rahmetli ananızı görüyorum hep. Bi hoş oluyor içim.. Çağrılıyorum bir yerlerden sanırım… Gözümü yumma, büyük uykuya yatma zamanım yakındır. Bunca yıl yaşadım, ne Köse gibi saklı param, ne de Ağa gibi geniş tarlam var.. Bir ‘Çoban Dede’ adım, bir de şu boz eşek kalacak benden size miras… Doğru yollardan ayrılmayın.. Siz siz olun, ne Ağa gibi kasılın, ne Köse gibi küsülün… Zenginliğiniz aklınız olsun…”

“Tasalanma, baba,” demiş çocuklar; “Çoban Dede’nin oğulları olduğumuzu unutmayacağız..”

Babaları öldükten sonra gerçekten de sözlerini tutmuşlar. Baba yadigârı boz eşeğin üstüne titriyor, akşamlara dek dağda bayırda davar güdüyorlarmış. Bi güne bi gün, aralarında tatsızlık çıktığını, birbirlerine bir kötü söz söylediklerini duyan olmamış.. “Çoban Dede göçtü ama, yerini boş komadı,” der, parmakla gösterirmiş köylüler onları…

Olacak işte, günlerden bir gün, boz eşekleri çalınmış buların. Vay! Etmişler bir. O çalı dibine, bu tepe ardına bakmışlar, yok.. Otu çiçeği koklamış, izleri incelemişler, kafa kafaya verip düşünmüşler, sonra:

“Bu işi kim yapar?..”

Elini başına vurmuş:

“Ben derim ki, hırsız kösedir,” demiş büyükleri.

Ortancaları da:

“Öyleyse yolu kısadır, uzaklaşamamıştır daha buralardan,” demiş.

“Görün bakın,” diye eklemiş küçükleri; “yolu kısaysa, adı da Musadır,”

Düşmüşler yollara.. Az gitmişler, uz gitmişler.. Derelere, yarlara bakmışlar, izleri sürmüşler.. Derken günlerden bir gün, sin sin giden bir yolcuya rastlamışlar.

Büyük kardeş:

“Tamam,” demiş; “bu adam kösedir.”

Ortanca:

“İşte erdik, yolu kısadır,” demiş.

Tez yetişip, adını sormuşlar.

Yutkunmuş etmiş, bakmış olmayacak:

“Adım Musadır,”demiş adam. “Biz de seni arıyorduk demiş kardeşler. Hık mık etmeden, bize babamızdan yadigâr kalan Boz eşeği nettiğini söyle. Sen çaldın onu..”

Yalana, inkâra, yeminlere sapınca, bırakırlar mı? yakasına yapaşıp Kadıya götürmüşler Köse’yi.

“Kadı efendi, demişler; böyleyken böyle; bu adam bizim eşeğimizi çaldı vermiyor, davacıyız…”

“Bre bu ne iştir! utanmak arlanmak yok mudur sende?” diye bağırmış Kadı. Kara kaplı kitabı mı açtırmak istersin bana? Tez davacıların eşeğini geri ver, yoksa…”

Ezilmiş büzülmüş:

“Kara çalıyorlar bana,” demiş Köse; “Eşek meşek çalmadım ben. Bir boz eşeğim var ama, kendi malımdır. Açıkgözlük edip elimden almak istiyorlar. Sorun bakalım, var mıdır tanıkları, kanıtları?”

Kadı toparlanmış:

“Öyle ya,” demiş üç kardeşe; “var mı kanıtınız, tanığınız? Eşeğinizi bu adamın çaldığını nereden çıkardınız?”

Biz, Çoban Dedenin oğullarıyız,” demiş kardeşler; “Yıllardır dağda belde davar yayar, alnımızın akıyle yaşarız. Yalan bilmeyiz. Yolun tozundan, kuşun izinden, adamın gözünden anlarız. Eşeğimizi çalan Köse’dir..”

Bu sözlere pek aklı yatmamış Kadı’nın.

“Doğru söyleyip söylemediğinizi anlamak için, sizi sınayacağım,” demiş; “Ottan çöpten, izden gözden ne anladığınız ortaya çıkacak… Eğer kara çalmaya kalkışıyorsanız Köse’ye, gerisini siz düşünün gayrı…”

Bahçeye çıkmış, irice bir ayva koparmış, kırk bohçaya sarmış onu.. Getirip üç kardeşin önüne koymuş:

“Hadi, bilin bakalım, bu bohçada ne var?

Koklamış, yoklamış, kafa kafaya verip düşünmüş üç kardeşler.

Büyüğü:

Bohçadaki yuvarlaktır” demiş.

Ortancası: Yuvarlak, rengi de sarıdır” demiş.

En küçükleri de:

“Sarıysa ayvadır,”diye eklemiş.

Ağzı bir karış açık kalmış Kadı’nın:

“Bildiniz, bildiniz ya, her halde gördünüzde ondan bildiniz.. Sınamayı sürdüreceğim,” demiş.

Çoban Dede’nin oğullarını bodruma kilitlemiş bu kez. Çıkıp bir arı tutmuş bahçeden, kırk kat bohçaya sarmış onu, getirip:

“Hadi bunu da bilin bakalım,” diyerek üç kardeşe göstermiş.

İncelemiş düşünmüş:

“Bohçadaki canlıdır,” demiş en küçükleri.

Ortancaları:

Canlıysa ballıdır,” demiş. En büyükleri de:” Ballıysa arıdır,” demiş.

Üç kardeşin gerçekten akıllı kişiler olduklarını, boya konuşmadıklarını, dünya üzerine çok şey bildiklerini anlamış Kadı.

Köse’ye dönerek:

“Eşeği senin çaldığın ortaya çıktı, hemen geri vereceksin onu. Yalan söylediğin için de ayağının altına kırk sopa vurulacak!..” demiş.

“Ben ettim siz etmeyin!.. Boz eşeği vereyim de suçumu bağışlayın,” diye yalvarmaya başlamış Köse..

Haline acımışlar, anlaşmışlar.

Derin derin düşüncelere dalmış Kadı. Devrisi gün için evine yemeğe çağırmış Çoban Dede’nin oğullarını:

“Sizleri tanımaktan hoşnut oldum, gerçekten yaman kişilermişsiniz demiş..” “Konukluğunuz onur verir bana.”

Birbirilerine bakıp kalmış üç kardeşler, sonra da:

“Biz suyu gözünden, buğdayı özünden yemeye, yalansız dolansız iş görmeye alışkınız; sofrada ileri geri konuşabiliriz, kusurumuza, bakmazsan, olur,” demişler.

Kasabanın en “doğrucu” bilinen fırıncısından ekmek, en sayılın kasabından et almış Kadı. Güzel bir sofra donatmasını buyurmuş hizmetçisine.. Üç kardeşler daha rahat kalsınlar diye de; “Onlar yiyedursun, ben birazdan geliyorum,” diyerek yüklüğe saklanmış.

Konuklar sofraya oturmuş. Büyüğü, ekmekten bir parça koparmış, tam ağzına götürürken:

“Öf!..Çalık undan bu ekmek, yiyemeyeceğim,” deyip bırakmış:

Ortanca, ete uzanmış: “Vay canına, ölü eti!..” deyip bırakmış.

En küçükleri de: “Yüklükte saklanan Kadı, doğru adam ama piç,” demiş.

Sofradan kalkmışlar.

Deliye dönmüş Kadı: ‘Ben bu ekmeği kasabanın en doğru adamından, bu eti, en sayılan kasabından aldam. Babamı da bilirim,’ demiş kendi kendine, ‘bir yanlış çıkarsa dedikleriniz, öğretirim size kim olduğumu.’

Ufuldana pufuldana sabahı etmiş. Varmış önce fırıncıyı sıkıştırmış. Gerçekten de o günkü ekmekleri çalınmış undan yaptığını açıklamak zorunda kalmış adam. Kasabın da ölmüş bir koyunun etini sattığı ortaya çıkmış.. Anası ise, ağlamış sızlamış, gençliğinde bir günah işlediğini, asıl babasının başka biri olduğunu söylemiş…

Çoban Dede’nin oğullarını karşısına dikmiş Kadı:

“Sofrada konuştuklarınızın tümü doğruymuş,” demiş. “Bugüne değin tanıdığım en has adamlarsınız siz. Ben de sizler gibi suyu gözünden, buğdayı özünden yiyen, yalansız yanlışsız işler gören kişilerden olmak isterdim.. Gelin, kardeş payı edelim neyim varsa..”

Sağlıklarının yerinde olduğu, hiç bir şeye ihtiyaçları bulunmadığını bildirmiş kardeşler.

“Ayda bir uğrayın da, konuğum olun bari,” diye üstelemiş Kadı; “Yiyeceklerinizi de kendiz getirin isterseniz..”

Büyükleri:

“Yürekten,” demiş.

Ortanca:

“Çabalarsa kurtulur,” demiş.

“Öyleyse, hay hay!” demiş en küçükleri de.

Boz eşeklerini önlerine katıp köylerinin yolunu tutmuşlar.

ESKİCİ MEHMET USTA

Eskici Baba, Eskici Baba

Evin nerde?

Benim evim iki taşın arasında

İnsanlara al al gülerim

Bir ekmeğim var

Yağa batır tuza batır

Sen yemezsen bana getir

Adım kırmızı zambak

Ekmeğim yaşamaktır.

Eskici Mehmet Ağanın kulaklarında hep bu sözler çınlıyordu işe giderken. Bağıra çağıra, aynı tekerlemeyi söylüyordu çocuklar. Erik ağacının dallarında, kuşlar bıcır bıcırdı. Yandaki kayalıkta geçerken al bir zambak vardı.

Eskici Baba, Eskici Baba

Evin nerede?

......

Koca kayanın böğründe, tek gözlü bir “kondu”ydu evi. Onun da ekmeği yaşamaktı. Sabahtan akşamlara dek, sokak aralarında, köşe başlarında eski pabuçları onararak kazanıyordu ekmeğini. Yoksulların yırtık, delik pabuçlarının o yanına dikiş, bu yanına yama... Gözü tok bir adamdı. “Şu kadar vereceksin, bu kadar vermezsen yapmam” demiyordu kimseye. Birkaç kuruş uzatıp “Eline sağlık” deseler, yetiyordu ona.

Hemen her gün; bir mum, bir ekmek, biraz katık parası çıkarıyordu.

Daha kapıdan:

“Bugün de güzel bir gündü evimin yakışığı!.. diye sesleniyordu karısına...

Bak, neler getirdim. Kuruver şu sofrayı hele, kurt gibi açım.”

Karınlarını doyurunca, sazına uzanıyordu; başlıyordu bir oyun havası çalmaya:

Hoppala hoppala güzelim

Kalk şıkır şıkır oyna

Yaşamak benim ekmeğim

Karısı da onun gibiydi; incik boncukta, malda mülkte gözü yoktu. Şaşıyordu dünyayı kendilerine zehir edenlere... Kuşlar, zambaklar gibi olabilirdi insanlar da... Kocası saza dokununca, kalkıp oynuyordu. Evleri her zaman şenlikliydi...

Gene böyle gülüp söyleşirlerken, kapıları çalındı bir akşam.

Ülkenin padişahıyla veziriydi gelenler. Tanınmasınlar diye herkesler gibi giyinmişlerdi. Sıkıntılı adamlardı. Sarayın çalgısı çanağı, zenginliği yetmiyordu sıkıntılarını dağıtmaya... Hele padişah... Kimi zaman yemekleri tuzlu buluyor, kimi zaman işlere kızıyor, kendine de, çevresindekilere de çekilmez ediyordu yaşamayı. Halkını düşünse, onlar için dertlense neyse...

Eskici Baba kapıyı açtı:

“Buyurun, birini mi aradınız?”

“Yabancıyız dedi vezir, geçerken şenliğinizi duyduk, konuğunuz olmak isterdik biraz.”

“Başımızın üstünde yeriniz var, geçin hele. Karnınız aç mı?”

Gösterilen yere çökerlerken:

“O işi yaptık” dediler.

Padişah, ne iş tuttuğunu sordu Eskici Mehmet Ağaya.

“‘Eskici Mehmet Ağa’ derler bana. Sokak sokak dolaşır, papuç onarırım. İnsanlarımız çok yoksul... Öyle pabuçlar getiriyorlar ki, görseniz şaşarsınız... Biraz dikiş, biraz yama, giyilir duruma getiriyorum onları. Bitirince, ‘Eline sağlık usta’ diyorlar, sevgiyle, dostlukla parlıyor gözleri. İşte o zaman duyduğum keyfi padişahlığa değişmem. Her gün bir mum, bir ekmek, biraz katık alacak para kazanırım... Eh, o da yetiyor bize. Karnımız doyunca, saz çalmaya başlıyorum:

Hoppala hoppala güzelim

Kalk şıkır şıkır oyna

Yaşamak benim ekmeğim

Karım da oynuyor.”

“Hiç sıkıntınız, tasanız yok mu?”

“Neden olsun ağam? Yaşamak gibisi var mı, hele alnının teriyle... Elimizden geldiğince, konu komşuya yardım ederiz... Kimseye bir kötülüğümüz dokunmaz. İçimizi karartan bir şeyimiz yok ki sıkıntımız, tasamız olsun...”

Padişahın canı sıkıldı. Bu adam kendilerini tanımıştı da, laf dokunduruyordu galiba. Papucunu onardığı kişilerin “Eline sağlık usta” dediklerinde duyduğu keyfi padişahlığa değişmezmiş... İçlerini karartan bir şey yokmuş... “Görürsün sen tasasızlığı Eskici Mehmet Ağa...” diyordu içinden. “Hele bir sabah olsun, görürsün tasasızlığı.”

Bir süre sonra kalktılar.

Devrisi gün, Eskici erkenden yola çıktı. Hava güzeldi. Kuşlar bıcırdaşıp duruyordu erik ağacında. Gene kulaklarında çocukların oyun tekerlemesi:

...Bir ekmeğim var

Yağa batır tuza batır

Sen yemezsen bana getir

Adım kırmızı zambak

Ekmeğim yaşamaktır.

Gülümsedi. Onun da ekmeği yaşamaktı. Akşamki konuklar düştü aklına. Ne garip adamlardı. Yüreklerinde bir kara varmış gibi, bir türlü yüzleri gülmüyordu..

Tam köşe başına çöküp işe koyulacakken, Bekçi, Padişahın “Eskiciliği” yasakladığını söyledi.

“Olur mu olur” dedi eskici. Belki de eski pabuçların giyilmesini istemiyor padişahımız. Eve döneyim bari.

“Üzülme kocacığım, dedi karısı, hadi uzun saplı bir süpürge, bir kova bulalım... Çöpçülüğe başla sen de... Dükkânların önü, sokaklar öyle pis ki... Ben de çamaşıra giderim.”

Düşündükleri gibi yaptılar.

Akşama değin süpürge salladı Eskici Memet Ağa...

Bu kez, kazançları daha da çok olmuştu... Tatlısıyla, tuzlusuyla, bir sofradır donattılar.

Karınlarını doyurunca Memet Ağa sazını alıp, oyun havasına başladı:

Hoppala hoppala güzelim

Kalk şıkır şıkır oyna

Yaşamak benim ekmeğim

Karısı da kalkıp oynamağa başladı.

Kapıları çalındı gene.

Bir akşam önceki konuklardı. İşi yasaklanınca “Eskici”nin ne edeceğini merak etmişti padişah.

“Vaaay!.. Siz miydiniz? Buyurun geçin hele... Karnınız aç mı?”

Aç değildiler. Yolları ordan geçerken şenlik sesleri duyunca, uğrayıp “Merhaba” demek istemişlerdi.

“Var olun, dedi Eskici Memet Ağa. Biz iyiyiz eksik olmasın padişahımız. ‘Eskiciliği’ yasaklamış. Belki de yeni ayakkabılar dağıtacak halka. Aldım uzun saplı bir süpürge, bir kova, çöpçülüğe başladım ben de.”

“Peki kızmadın mı padişaha, canın sıkılmadı mı?”

“Neden kızayım ağam? Yaşamak bizim ekmeğimiz, onu da iki elimizle kazanıyoruz. Biz de kendi kendimizin padişahıyız. Şenliğimize bakalım biz...”

Yeniden sazını çalmaya koyuldu.

Padişah fena bozuldu. Kalkarken içinden “Dur hele, dedi, sabah olsun da görürsün kendi kendinin padişahlığını sen.”

“Hoşça kalın” deyip ayrıldılar.

Memet Ağa omzunda süpürgesi, elinde kovası erkenden yola çıktı. Kuşlar gene erik ağacında bıcırdaşıyor, çocuklar tekerlemelerini söylüyordu. Bir ıslık tutturarak, ortalığı süpürmeye başladı. Çöpü kovasına koyarken Bekçi dikildi karşısına:

“Padişahımız çöpçülüğü yasaklamıştır Memet Ağa!” dedi.

“Ya öyle mi? Olur mu olur, belki de padişahımız çarşıların, sokakların temizlenmesini istemiyordur, kendisi yaptıracaktır bu işleri...”

Evine döndü.

Karısıyla başbaşa verip düşündüler.

“Hah! buldum, dedi karısı, bacacılığa ne dersin?”

“Hay aklınla bin yaşayasın, güzel iş.”

Devrisi gün “Günaydın kırmızı zambak, ben gayrı baca temizleyicisiyim” diyerek yola koyuldu. Çocukların tekerlemeleri kulaklarında çınlıyordu:

Adım kırmızı zambak

Ekmeğim yaşamaktır...

Gökyüzüne, kente çatılardan bakmak öyle güzeldi ki!.. Çevreyi yeni görüyordu sanki. Kuşların yanı başındaydı. Bütün gün ıslık çalarak baca temizledi. Hayli yorulmuştu, üstü başı da kapkara olmuştu, ama kazancı da ona göreydi. Bir mum, bir ekmek, biraz katık alarak evine döndü. Gördüklerini anlata anlata bitiremiyordu.

Karınlarını doyurunca, sazını aldı:

Hoppala hoppala güzelim

Kalk şıkır şıkır oyna

Yaşamak benim ekmeğim

Yabancı konuklar gene geldiler:

“Oh oh, maşallah! Bu akşam da kendi kendinizin padişahısınız, şenlik ola!” dediler.

“Öyle dostlar. Sağolsun, bu kez de çöpçülüğü yasaklamış padişahımız. Bi düşündük karımla: Dedik bunca baca var. Yaz kış tütüyor. Bunlar temizlenmek ister. Başladım işe. Meğer yukarlardan ne güzel görünüyormuş gökyüzü, kent!.. Akşama dek, kuşlar gibi pır pır etti yüreğim.”

“İyi güzel de, padişahın ettiğini anlayamadık...”

“Padişahlar hep anlaşılmaz işler yaparlar zaten. Kolaylaştıracaklarına, zorlaştırırlar yaşamı... Onu bunu yasaklayacaklarına, başkaları için yaşamayı öğrenseler... Neyse boşverin padişahları, eğlenmemize bakalım biz...”

Padişah ayrılırken “Dur hele Eskici Memet Ağa, diyordu içinden; sıkıntıyı da, tasayı da öğrenirsin yarın, öğrenirsin de ‘yaşamak benim ekmeğim’ demeye dilin zor varır.”

Ertesi sabah, Eskici saraydan çağırıldı. Süslü giysi, sapı elmaslı bir kılıç, güzel bir at göndermişti padişah.

Memet Ağa giyindi, kuşandı, ata bindi.. Pek hoşlanmamıştı bu işten. Pabuçlarını onardığı, sokaklarını, bacalarını temizlediği insanlardan utanıyordu; ayrı tutulmak istemiyordu kimseden.

“Üzme tatlı canını, dedi karısı, bir oyun say bunu.”

Çarşıdan geçerken, “Yardım” diye el açanların yüzlerine bakamadı:

“Dönüşte, dönüşte,” diye mırıldandı.

Bi göz kamaştırıcı, bi akla zarar yerdi saray... Ülkenin varı yoğu buraya akmıştı. Altın tahtta, sırmalı padişahı tanıyamadı.

Padişah:

“Şen bir insan olduğunu duyduk. Becerikliymişsin, yaşamayı severmişsin. Tasa, sıkıntı bilmezmişsin. Yüz asker vereceğiz şimdi sana. Bir ay buyruğunda kalacaklar. Karınlarını doyurmak, barındırmak sana ait.”

Ne diyebilirdi? Sesini çıkarmadan evine döndü.

Karısıyla, başbaşa verip düşündüler: Yüz asker!.. Üüüf!.. İyi çalıştırılırlarsa, neler yapılmazdı onlarla... Mahalleye su getirilebilir, sokaklara taş döşeyebilir, erik ağacının olduğu alana da, bir çocuk bahçesi yapılabilirdi pekâlâ...

Beslenmelerine, barınmalarına gelince...

“O da kolay, dedi, karısı. Süslü giysi, elmaslı kılıç, güzel at neyimize? Satıveririz onları. Elimize geçeni pabuçlarını temizlediğin komşulara, mahalleliye dağıtır, bir ay birkaç askeri yanınıza alacaksınız deriz. Yapacağımız işleri de anlattık mı, elbirliği her bir zorluğu yener.”

Düşündüklerini uyguladılar. Bir bayram havası esti mahallede.

Kazmalara küreklere sarılıp hemen işe koyuldular.

Eskici Memet Ağa, gene her akşam yemekten sonra sazına uzanıyordu:

Hoppala hoppala güzelim

Kalk şıkır şıkır oyna

Yaşamak benim ekmeğim

Akşamlardan bir akşam, kapıları çalındı.

Gelenler, bi zamandır görünmeyen eski konuklarıydı:

“Buyurun, buyurun dostlar! Hoş geldiniz. Hanidir gözlerimiz yollardaydı. Görüşmeyeli, bilseniz neler oldu neler.”

“Anlat hele Memet Ağa.”

“Saraydan çağrıldım. Padişah, süslü giysi, elmaslı kılıç, bir de güzel bir at göndermiş bana. Yüz asker verdi buyruğuma. Doyurup barındırması bana ait. Düşünün bi kez, yüz asker! Neler yapılmaz yüz askerle? Mahallemize su getirilebilir, sokaklara taş döşenebilir, erikli alana bir çocuk bahçesi yapılabilir... Sıvadık kolları paçaları, başlayıverdik işe...”

“Ya yüz askeri doyurup barındırma işi?”

“Ha, o da kolay oldu. Neme gerek benim süslü giysi, elmaslı kılıç, güzel at? Satıverdik onları. Elimize geçeni komşulara dağıttık. İmecemiz var, şunları şunları yapacağız, yalnız her ev bir iki askeri konuk edecek dedik. Oldu bitti... Yolunuz düşerse, bir de bir ay sonra gelip görün buraları. Hani padişah da akıl edip, böyle bir yol tutsa, ülke baştanbaşa bahçeye dönmez mi?”

Padişah ilk kez güldü, sonra da kendini tanıttı:

“Yaman adamsın Eskici Memet Ağa, dedi. Eskiciliği yasakladım, canın sıkılmadı, ‘Padişah halka yeni pabuç verecek galiba’ dedin... Çöpçülüğü yasakladım, kızmadın... ‘Belki de padişahımız kendisi yaptıracaktır bu işleri’ dedin... ‘Günde bir mum, bir ekmek, biraz katık parası kazanan insan, yüz asker bakamaz, kimbilir ne sıkıntılara düşecek’ diye düşündüm, o işi de şenliğe şölene, yararlı bir işe dönüştürdün... Bense, o kadar bolluk, varlık içinde sıkıntıdan bunalıyordum. Başkaları için yaşamanın ne demek olduğunu şimdi anladım. Sizi saraya alsam, ne dersin?”

İlk kez Eskici Memet Ağa’nın yüzü karardı:

“Yoo, padişahım, her horoz kendi çöplüğünde... Ben her sabah evimden çıkıp, işime gitmeliyim. Kırmızı zambağın, dallarına kuşlar bıcırdaşan erik ağacının yanından geçerken, çocukların oyun tekerlemeleri kulaklarımda çınlamalı:

...Bir ekmeğim var

Yağa batır tuza batır

Sen yemezsen bana getir

Adım kırmızı zambak

Ekmeğim yaşamaktır.

Benim de ekmeğim yaşamaktır. Onu emeğimle kazandığım zaman, tadına doyum olmuyor. Kendi kendimin padişahı sayıyorum kendimi. Karım da, benim kafamda. Çalıp oynuyoruz. Bozmayın bizim keyfimizi... Başkaları için yaşamanın ne demek olduğunu anlamışsınız ya, o yeter bize... Geçelim bunları da, eğlenmemize bakalım:

Hoppala hoppala güzelim

Kalk şıkır şıkır oyna

Yaşamak benim ekmeğim

Masal burada bitiyor. Eskici Memet Ağayı geçenlerde sokak başında gördüm. Alnını kırıştıra kırıştıra pabuçlar onarıyordu. Tümünüze selamı var...

OZAN ATA

 (KOKAN SARAY) 

Ozan Ata derler, yiğit bir adam yaşıyordu ülkenin birinde. Güleç yüzlü, tatlı dilliydi. Doğruluktan, güzellikten yanaydı hep. Varı yoğu, sazıydı; göğsü ala nakışlı, sapı ince işlemeli sazı... Dünyayı, yaşamayı seviyordu; kötülüğünden, pisliğinden arınsın, daha da yaşanası hale gelsin istiyordu. Ülkenin ovasında dağında dolanıyor, gördüğü güzellikleri türkü ediyordu:

Bizim yaylamız meşeli

Dibinde güller döşeli

Altı top top menekşeli

Dostlar gelin yaylamıza

Bizim yaylamız oluklu

Akar suları balıklı

Ozan der, çifte belikli

Kızlar gelin yaylamıza

Düğünlerde, derneklerde, şölenlerde yeri başköşeydi Ozan Ata’nın. Halkının derdiyle dertlenir, sevinciyle sevinirdi. Vurur sazını omuzuna, o ağaç altı senin, bu çeşme başı benim köy köy dolaşırdı. Harman dövenlere el sallanır, saman çekenlere yardım ederdi... Harmansonu, borç harç ödendikten sonra köylünün elinde ne kaldığını, yokluğunu yoksulluğu biliyordu.

Vardığı yerde kapılar açıktı ona:

“Hoş gelmişsin Ozan Atamız... Buyur hele, geç hele... Bulgur aşı de, pişirelim; soğuk ayran de getirelim... Kaba döşekler serelim altına. Konuğumuz ol dilediğin kadar... Göğsü nakışlı, sapı ince işlemeli sazın, sular serpsin yanık yüreğimize... Çok gezen, çok bilir demişler, anlat da gözümüz açılsın...”

Ozan Ata’nın gözleri ışır, göğsü ala nakışlı, sapı ince işlemeli sazına yumulurdu:

Bizim yaylamız meşeli

Dibinde güller döşeli

Altı top top menekşeli

Dostlar gelin yaylamıza

Kasabalara, kentlere de düşürüyordu yolunu arada... Tahsildarlara, jandarmalara rastladığı oluyordu. Hele çarşıda pazarda, düşünüp kalıyordu. Üçü beş etmeğe, birbirini aldatmağa bakıyordu herkes. Teraziler doğru tartmıyordu... İşler yolunda gitmiyordu. Yetkililerin etkililerin gözleri önünde oluyordu her şey de: “Bana ne” diyorlardı. “Kötüyle başımı derde sokamam, her koyun kendi bacağından asılır” diyorlardı. Kaldığı hanlarda güleç yüzü kararıyor, tatlı dili acılaşıyordu. Göğsü ala nakışlı, sapı ince işlemeli sazına elini bile sürmüyordu...

Kadısı kaymakamı, kendi havasındaydı; han hamam, çiftlik, konak sevdasına düşmüştü tümü. Ön tekerlekler ne yana giderse, arka tekerlekler de onları izlemez mi? Memurlar karşılarına gelenleri azarlıyor, horluyor, işlerini görmüyorlardı para almadan. Yokun yoksulun eli böğründeydi. Daha kapılarından giderken, insanın burnuna bir koku vuruyordu dairelerde... Daireler kokuyordu, öyle çürük çürük... İçleri bulandıran bir koku... Okumuşlar görüyordu, biliyordu olanları: “Adaam sende, diyorlardı, bana mı kaldı?”

En çok “bana ne” sözleri duyuluyordu ülkede.

Ozan Ata dertliydi, ne edeceğini bilemiyordu. Olmazdı böyle... Köylüler acı acı bakıyorlardı yüzüne... Ah, ede ede yakınıyorlardı, ama onlar da ne edeceklerini bilemiyorlardı... Övendirelerini alıp, başkente doğru yürüyemezlerdi ya... Acaba birileri gidip padişahı uyarsa, düzelmez miydi işler?

Ozan Ata susuyordu. Ozan Ata göğsü ala nakışlı, sapı ince işli sazının tellerine dokunmuyordu. “Bizim yaylamız” diye başladığı türküleri unutmuştu sanki. Sonunda padişaha gitmeye karar verdi.

Günlerden bir gün sarayın kapısına vardı. Orada da aynı kötü kokuyu duymasın mı? Kalın duvarların ardında da bozulan, çürüyen birşeyler vardı galiba...

Görevlilere dert anlatmak, padişahın karşısına çıkmak kolay olmadı.

Padişah göz kamaştırıcı giysiler içindeydi. Ozan Ata’yı dinlerken yüzü renkten renge giriyordu. Sonunda gülümsemeye çalışarak:

“Bre Ozan Ata, dedi, duyardık, göğsü ala nakışlı sazını kurt kuş dinlermiş... Öve öve bitiremezmişsin yaylamızı... Sana neler oldu da büsbütün kara görür oldun dünyayı? Hiç mi eğlenmez, güzel yüzüne bakmazsın? Kocalık zordur, ama eline göğsü nakışlı saz alan, kolay kolay kocamaz... Biz yeni türkülerini dinleyelim derken, sen nelerden açıyorsun... Tatlı dilin acımış. Huyunu suyunu bilmesem: ‘Atın şu bozguncuyu zindana’ derdim. Bilesin ki görevliler, yetkililer görevleri başındadır, doğru çalışacaklarına yemin etmişlerdir. Yanbasan, cezasız kalmaz. Bir çuval ceviz içinde, çürüğü de olur elbet... Ama bilmez misin her koyun kendi bacağından asılır... Eden kendine eder... Üzme tatlı canını..”

Boynunu büküp çıktı Ozan Ata. Sarayların duvarları kalındı, kalın duvarlar ardındakiler de günlerini gün etmeye çalışıyorlardı galiba. Uyaramamıştı padişahı... Boşuna dememişler, balık baştan kokar diye...

Nasıl etmeli de, sarayın kokmaya başladığını duyurmalıydı bu adama?..

“Sazım, göğsü ala nakışlı, sapı ince işli dostum, dedi, ne edip edip başarmalıyız bu işi.” Güzele, doğruya tutkun bir arkadaşıyla anlaştı. Kestirdikleri iki koyunu, sarayın sapaca düşen bir odasına asıp kapısını kilitlediler.

Bir süre sonra saraydakiler birbirlerinin yüzlerine tuhaf tuhaf bakmaya başladılar: Nerden geliyordu bu koku? Danışmanların bilginlerin odasından mı? Vezirlerin kizirlerin odasından mı? Haremden mi? Kötü, iç bulandırıcı bir kokuydu... Giderek artıyordu... Bakmadık, aramadık yer komamışlardı... Yoksa? Yoksa?.. Padişahın odası mıydı kokan? Gizlenecek yanı kalmamıştı gayrı, saray kokuyordu!.. Hay Allah, neresi çürümüştü ki sarayın? Of, diyorlardı, of ki of!.. Nasıl kokar, neden kokar bu saray?..

Giderek padişah da burnunu tıkamaya, kokunun nedenini araştırmaya başladı. Danışmanların bilginlerin öğütleri işe yaramadı... Yerleri sabunlu sularla yıkamak işe yaramadı...

Sonunda Ozan Ata’yı çağırttı padişah:

“Gel bakalım akıllı Ozan Ata, dedi, başımız dertte... Hadi sazı güzel, sözü güzel Ozan Atamız, sıra sende... Bize bir akıl ver bakalım.”

Ozan Ata, padişahı koyunların asılı olduğu odaya götürdü:

“Padişahım, sizin, ülkenizden, sarayınızdan haberiniz yok. Haberi olanlar da sırtlarını dönüp, ‘Bana ne!’ diyor.”

Burnunu tıkayarak, kokan koyunları gösterdi:

“Ben derim ki, sarayınızı kokutan bunlardır. Siz diyeceksiniz ki, bunlar kendi bacağından asılmış koyunlardır. Olsa olsa, kendilerinedir zararları... Eden bulur... Ben derim ki, her koyun kendi bacağından asılır, ama kokuları, tüm sarayı, ülkeyi tutar. Hele bu kafayla ülke yönetenler, bu kokuya katlanmak zorundadır. Ön tekerlekler ne yana giderse, arka tekerlekler de o yana gider. Bana necilik, bir kötünün yedi mahalleye zararı dokunacağını bildiği halde, kötülüğe gözyumuculuk ülkeyi sararsa, yetkilisi görevlisi üstüne düşeni yapmaz, her koyun kendi bacağından asılır derse, çürümeyen bir şey kalmaz o ülkede...”

Ne dersiniz? O padişah, ondan sonra gelen yöneticiler, Ozan Ata’yı anlamış, anlamış da, ayılmış mıdırlar acaba?

DİRİ DİRİ YOLUNAN KAZ

Ak sakallı, babacan görünüşlü biriydi. Hayli bilgili olduğu söyleniyordu. Başvezir olduğunda çokları umutlandı; kötülükler düzelecek, haksızlıklar azalacak, devlet işleri yoluna giriverecek sandılar. İşte şimdi “Adamın hasını buldu padişahımız” filan dediler. Ama insanoğlu bu, padişah vezir kizir olmakla kötüsü iyi, akılsızı akıllı olacak değil a... Boşuna dememişler: “Adamın alacağı içinde...” Hem, bir vezir iyi olmakla ne değişir?

Burnundan kıl aldırmıyordu başvezir. Bilgililiği, babacan görünüşü, güleçliği, boya gibi akıp gidivermişti üzerinden. Dediğim dedik, çaldığım düdük diyen, çalımından, kurumundan yanına varılamayan biri olup çıkmıştı. Varsa da, yoksa da kendi aklı... Kim ondan daha iyi düşünebilirdi dünyada?

Çevresindekiler yerlere değin eğilerek:

“Evet efendim, sepet efendim... Çok doğru efendim. Siz şöylesiniz siz böylesiniz efendim” dedikçe, büsbütün azıtıyordu. Anladığı, anlamadığı bütün işlere burnunu sokuyordu. Yolunca uyarmaya çalışanları haşlıyor, direnenleri yerlerinden atıyordu. Giderek içinden çıkılmaz duruma sokmuştu işleri. Ağır dönmeye, gıcırtılı dönmeye başlamıştı devlet çarkı. Dairelerden iş çıkmaz olmuştu. Her zamanki gibi zararı halk çekiyordu.

Padişah, halkını düşünen biriydi. İnsanların iyi kazanmalarını, iyi yaşamalarını istiyordu. Algı salgı, insanların gücüne göre olmalıydı. Adalet, hak, hukuk doğru dağıtılmalıydı. Gelgelelim, Başvezirin aklı başka yerlerdeydi:

“Başvezirim, dedi bir gün, hazır ol.. Kılık değiştirip dolaşmaya çıkacağız yarın seninle. Hem kullarıma kulak tutmuş oluruz, hem de hoşça vakit geçirmiş oluruz. Ne de olsa saray duvarları sağırdır, öbür yanı da görmek gerek...”

Başvezirin canı sıkıldı. Koca bir yönetici, işleri bilgisi, deneyleriyle yürütebilirdi. Ne öğreneceklerdi halktan? Padişahın çocukça aklına şaştı, ama belli etmedi.

Devrisi sabah, erkenden sarayın arka kapısından çıktılar. İkisi de sıradan adamlar gibi giyinmişlerdi. Kolay kolay kimsecikler tanıyamazdı onları. Havadan sudan konuşarak, kırlara yöneldiler. Açık hava, güneş iyi gelmişti padişaha... Açıldıkça, sarayın ne denli sıkıcı bir yer olduğunu anlıyordu. Bıcırdaşan kuşlar, tarlalar... Yanlarından geçerken içtenlikle verilen selamlar...

Kılık değiştirmekle huy değişir mi? Başvezirin burnu gene havadaydı. “Halka fazla yüz vermeye gelmez padişahım” diyordu. Hazine gittikçe zayıflıyor. Yeni buyruklar çıkarmalıyız dönüşümüzde... Çiftçiler...”

Padişah, dinlemiyordu. Yamaçta bozma yapan yaşlı bir çiftçi görmüştü. Babası yaşında bir adamdı, ama çekmiş çarıkları ayağına gidip geliyordu öküzlerin ardından. Koca tarlayı karartmıştı. Masalların hızırını anımsatan nur yüzlü biriydi. Tarlanın alt ucuna inince seslendi:

“Kolay gelsin seyrek sakallı!”

Köylü doğruldu, alnının terini eliyle sıyırıp:

“Eyvallah ağam, eyvallah! dedi. Hoş gelmişsiniz.”

“Geç kalmışsın ya?..”

Köylü içini çekti:

“Geç kalmadım ağam, er davrandım ama ele uçtu...”

“Uzaklar nasıl?”

“Yakın oldu.”

Padişah göz ucuyla Başvezirine baktı. Ağzını açmış bilmece dinler gibi sıkıntıyla izliyordu. Konuşmayı sürdürdü:

“İkilerden ne haber seyrek sakal?”

“Hiç sormayın ağam, zor zor...”

“Sana bir kaz yollasam, yolar mısın?”

Köylünün ak dişleri göründü, gözleri parladı:

“Ne demezsin ağam, hem yolar hem de diri diri sana yollarım.”

“Hadi hoşça kal öyleyse...”

“Güle güle ağam, işin rast gitsin.”

Ayrılırlarken Başvezir “Hele şükür” dercesine soluklandı bir. Kimdi, nenin nesiydi bu adam? Neler konuşmuşlardı padişahla öyle? Her bir sözün üzerinde ayrı ayrı düşündü, ama birinden bir şey çıkaramadı. Bir köylünün, bir padişahın hali geliyordu gözünün önüne. Kırk yıllık dostlar gibi senli benli bir konuşmaydı bu. Bir Padişaha yakışmazdı. Nasıl nasıl olur da böylesine basitleşebilirdi bir padişah? İçi içini yiyordu bir yandan da...

“Hayrola Başvezirim, neşesiz görünüyorsunuz... Yoruldunuz mu, bir sıkıntınız mı var yoksa?

Başvezir dudaklarını ısırdı. Sorsa bir türlü, sormasa bir türlü... Önemsemiyormuş gibi görünmeye çalışarak:

“Şey, padişahım, çiftçi sevimli adamdı değil mi? Neler konuştunuz öyle? Gerçekten sizin dediklerinizi anlıyor muydu?”

Padişahın yüzü asıldı:

“Vaay!.. demek siz anlayamadınız?..”

“.....”

“Nasıl, nasıl olur bu? Kullarımdan biri beni anlar da, koskoca vezirim, baş adamım anlayamaz... Vezir dediğin her söze anahtar uyduracak. Yoksa, devlet işlerini nasıl yürütür? Duymuş olmak istemezdim sorunuzu. Bir gün izin size. Ya o çiftçiyle konuştuklarımızı çözer, ya da, başvezirlikten ayrılırsınız...”

Gezintinin tadı kaçmıştı.

Hiç konuşmadan saraya döndüler.

Eliyle başına vurup ‘A sersem kafa!’ diyordu vezir, şart mıydı kılık değiştirip dolaşmaya çıkman? Bir özür mü uyduramazdın padişaha! Ayıkla pirincin taşını şimdi?”

“Kullara kulak tutmak... Hoşça vakit geçirmek...”

O Allahın belası çiftçi de, nerden çıkmıştı karşılarına...

Önüne geleni haşlıyor, kırıp geçiriyordu ortalığı. Öte döndü, beri döndü, kendisine bilmece gibi görünen sözlerin içinden çıkamadı. Kimseye sorup danışmak da işine gelmiyordu. Vakit geçiyordu, işin ucunda Başvezirlikten atılmak vardı. Ne etmeliydi?

Yanına epey altın alarak, kırların yolunu tuttu yeniden. Paranın açamayacağı kapı mı vardı? “Adamı bülbül gibi söyletirim, padişahın ruhu bile duymaz” diye düşünüyordu. Bir gün sonra karşısına çıktığımda, çatır çatır her bir sözü açıklayıverdim mi, vezirinin her söze anahtar uydurup uyduramadığını görür o... Yerimden olurmuşum... Hıh!.. Ben gidersem yerime doğru dürüst birini bulabilecek sanki...”

Çiftçi, aynı yamaçta ağır ağır gidip geliyordu. İşi azalmıştı. Güler yüzle karşıladı veziri. Hele niyetini öğrenince, daha bir ağzı kulaklarına vardı:

“Hay hay efendi! Neden olmasın efendi? Yanınızdaki adamla neler konuştuğumuzu sana bir bir söylerim, söylerim ama yaşlı, yoksul bir çiftçiyim ben, beş altınını alırım her bir sözün açıklaması için.

Başvezir dünden razıydı, anlaştılar.

Köylü açıklamağa başladı:

‘Kolay gelsin seyrek sakal’ dedi arkadaşına. “Görüyorsun, anız¹ bozuyorum. Nadas eder, tohum yeri hazırlar gibi değil de, seyrek seyrek sürüyorum. Seyrek sürüyordun demek istedi o da...”

“Ya o geç ‘kalmışsın ya!’ sözü?”

“O mu? Yaşlanmışsın, hâlâ çalışıyorsun. Oğlun kızın yok mu? anlamındaydı. Er davrandım, ama ele uçtu diyerek, hep kızım oldu, onlar da evlendiler, çaresiz kendim çalışıyorum dedim ben de...”

‘Uzaklar nasıl?’ sözüyle de gözlerimi sordu, iyi görüp göremediğimi anlamak istedi. Zayıfladılar, yalnız yakınları seçebiliyorum yanıtını verdim ben de. İkiler nasıl? diyerek de ayaklarımın tutup tutmadığını, çabuk yorulup yorulmadığımı anlamak istedi. Zor yürüdüğümü, gayrı kesiklik başladığını bildirdim.”

Vezir, her bir sözün anlamını öğrendikçe altınları sayıyordu. Sevinçliydi. Tereyağından kıl çeker gibi kolayca sıyrılıverecekti bu işin içinden. Öte yandan da padişaha satacağı çalımı düşünüyordu.

Çiftçi susunca:

“Pekiii, dedi, bunları anladım; gerçekten güzel sözler. Ya o ‘Bir kaz yollasam sana, yolar mısın?’ ne demekti?”

Köylü saflığın bu kadarına gülümsemekten kendini alamadı:

“Hoş adamsın yabancı, nasıl oluyor da öyle akıllı biriyle arkadaşlık edebiliyorsun bilmem... Geldin yolundun ya işte... Şimdi de diri diri arkadaşının yanına dönmeyecek misin?”

Bu yanıttan sonra Başvezirin ayakları suya ermiş mi ermemiş mi? Orası bilinmiyor. Bilinen şu: Kişi ne denli bilgili olursa olsun, alçakgönüllülüğü elden bırakmamalı... Çok yükseklerden uçan, istemediği yerlere konmak zorunda kalır...

DOSTLUK BU MU?

İnsanoğlunun ocağı insanla yanar... Kendi demirinden bir dost bulan her bir zorluğu yener. Bitmedik işleri bitirir, gelmedik günleri getirir. Amma ha deyince nerde öyle dost? Kafa yürek yakınlığı olacak arada. Düşünceleri, inançları uğruna her bir şeyleri göze alacaklar... Ne diyor halk ozanı:

Dost dost diye nicesine sarıldım

Benim sadık yarim kara topraktır

Beyhude dolandım boşa yoruldum

Evet, toprak gibi olacak dost... Sevgiyi yeşertecek, çiçeklendirecek.

Ben diyeyim Çemişkezek’te, sen de Fizan’da, dost olmuştu bir kasabalıyla köylü. Bir, yedikleri içtikleri ayrı gidiyordu. Dertlerini, sevinçlerini açmışlardı birbirlerine. İkisi de yalnızdı, ikisi de uzaktı sevdiklerinden... İkisinin de sıkıntıları dağ gibiydi... Ama dostça bölüşünce, yürekleri hafifliyordu. Gurbet dostuydular; gurbet dostluğu ki, topla yıkılmaz. Birinin parası gelmese öbürü denklerdi, öbürünün bir derdi olsa, beriki yetişirdi. Kardaşlıktan ileriydi yakınlıkları...

Dostlar için zaman ne ki, güneş vurmuş kar gibi eriyip gidiyordu yıllar. Günün birinde “Tezkereciler” arasına karışıverdi onlar da. Sılaya döneceklerdi, yolları ayrılıyordu. Koklaşa meleşe vedalaştılar. Sılaya dönünce ilk fırsatta arayacaklardı birbirlerini. Ayrılmak değil, ikilere bölünüp yollara düşmekti bu...

Kasabalı, ticaretle uğraşıyordu kasabasında. Birkaç gün dolandıktan sonra, dükkânına çarşısına daldı..... Dalış o dalış... Alış-veriş yaşamı coşkuluydu. Alıp götürüyordu insanı, üçe alıp beşe satmak. Kasabalı da, o coşkuya kaptırdı kendini. Kazanmaktan başka bir şey düşünemez olmuştu gayrı. Kısa zamanda kasası dolmuş, göbeği şişmeye başlamıştı. Kapısının önünden bir adam geçmeye görsün, onu dükkânına çekip cüzdanını açtırmak için dökmedik dil komuyordu. Paranın şavkı gözlerini kamaştırmıştı. O şavk için, yapmayacağı yoktu. Kırk yalan kıvırabiliyordu tek ayak üzerinde; yeter ki, kasasına üç beş kuruş düşsün... Bir hayvan görse gözleriyle tartar, eti gönü ne kadar eder diye düşünürdü.

Köylünün işi ağırdı, toprakla boğuşuyordu köylü. Ne dinlenebilmişse, askerde dinlenebilmişti zavallı. Sabahın köründen akşamın karanlığına değin çalışıyordu. Hiç kurumuyordu sırtının teri. Hele orak, harman vakti... Çarıklar ayağından çıkmıyordu çoğu zaman, hasat zamanı kırda yatıyordu. Onun da tutkusu yeşertmek, erdirmekti... Saçtığı tohumların uç verdiğini gördüğü zaman, gözleri parlıyordu... İneği buzağılasa, dünyalar onun oluyordu... Harman yerleri, sapından ayrılan taneler, düşlerine giriyordu. Avucuna alıp da, daneyi şöyle bir akıttı mı, yaşamın sıcaklığını duyuyordu... Ama dostu, dostu hep aklındaydı. İki soluk arası bir zaman bulsa, onu düşünüyordu:

“Ayıp ettik yahu! Bunca zaman geçti aradan, sorup arayamadık can dostu... Yeni ürünün sıcak somununu, dostla bölüşemedikten sonra tadı mı olur yaşamanın? Dünya meşakkati insanlıktan çıkardı bizi. Bir gözümü açabilsem harman tozundan, ilk işim gidip dostun gönlünü almak olsun” diye düşünür, kurar olmuştu.

Sonunda, özlediği gün geldi. Borcu harcı kapamış, işlerini yoluna koymuştu. Taze peynir, nişasta, tarhana, keşkeklik... Heybenin iki gözünü doldurmuş, adamlıklarını sırtına geçirip, kasabanın yolunu tutmuştu.

Dostunun dükkânı önünde eşeğine “Çüüüş!” dediğinde yüreği küt küt atıyordu. Tezkereci olalı, ilk görüşmeleri olacaktı bu. Dostu onu nasıl karşılayacaktı acaba? Şunca zamandır arayamadığı için, ne diyeceğini bilemiyordu.

Dükkâna doğru adımını atar atmaz, şiş göbekli, altın dişli, beliriverdi kapıda. Hiç, ama hiç o dost değildi:

“Buyurun hemşerim, bir şey mi istediniz? Basmalarımız, pazenlerimiz ucuzdur. Her ne ararsanız vardır dükkânımızda. Başka hiçbir yerde bulamazsınız bizdeki malı... Sizin hatırınız için, fiyatlarda da bir şeyler yapabiliriz. Heybenizde yumurta, yağ ney var galiba... İhtiyacım yok ama anlaşırsak, sizi fazla dolaştırmamak için alabilirim...”

Hiç sesini çıkarmadı köylü. Eşeği bir kenara çekip, heybeyi omuzlayarak dükkâna daldı.

Satıcının alık alık bakmalarına boş verip:

“Söyle bakalım şurdan iki orta şekerli kahve. Ne lan bu, soytarıya dönmüşsün iyice!.. Paradan alıcıdan başka bir şey görmez olmuş gözün, insanlık öldü mü yani?” diye sitem etti.

“Kusura kalma ağam, iş telaşesi, birden çıkaramadım sizi...”

“Vay kasaba eniği! Çıkaramadın ha? İyi yokla bakalım kafanı yüreğini... Biz asker arkadaşı, gurbet arkadaşı değil miyiz lan? Böylesine sahte miydi senin yüreğin? Unuttun mu birlikte geçirdiğimiz günleri?”

Ancak bu kadar laftan sonra şişkonun altın dişleri parladı. Yalandan kucaklar gibi etti köylüyü. Dudak ucuyla hal hatır sordu. Ama dost sıcaklığı kalmamıştı sözlerinde. Gelip geçendeydi gözü.

Adamakıllı bozuldu köylü, belli etmemeye çalıştı.

Kalkarken:

“Kusura kalma dostum, dedi, iş güç bunalttı, sorup arayamadım şimdiye değin. Ama hep aklımdaydın. Gayrı elim genişledi sayılır, daha sık uğramaya çalışacağım. Bunlar da, çam sakızı çoban armağanı köyden...”

“Niye zahmet ettin yahu?”

“Canım zahmet mi olurmuş hiç? Dostla bölüşülmeyen ekmeğin aşın tadı mı olurmuş... Ha, onu diyecektim, şimdi bizim oraların en güzel vakti. Ayran, yoğurt, yağ, bal filan bulunur... Hele süt mısırları... Çık gel bir pazar da, ava mava gidelim... Sofralar kurup hoşça vakit geçirelim, soğuk sular başında. Bunalmış, kararıp kalmışsın buralarda... Nerdeyse, beni bile tanıyamayacaktın... Açıkhavada dinlenir, açılırsın.”

Satıcı kem küm etti, iş miş diyecek oldu, ama köylünün candan ısrarlarına dayanamadı. Hem köylü kısmı saf oluyordu biraz. Dünyadan piyasadan haberi yoktu. Kimbilir ne değerlendirilmemiş şeyler vardı oralarda daha... Herkesten önce davranıp iyi vurgun vurabilirdi. Dişlerini parlata parlata: “Olur dostum, dedi, geleyim.”

Bir hafta sonra katırına binip dağ köyünün yolunu tuttu.

Kasabalı dostu gelir de, köylü coşmaz mı, nerelere konduracağını bilemedi konuğunu. Hemen, semiz bir şişek* kesti. Yemedi yedirdi, içmedi içirdi. Bir ağırladı, bir ağırladı ki konuğunu, o kadar olur.

Köyün soğuk sular kaynayan yerlerine, ağaçlığına, ormanına götürdü sonra. Dağ bayır dolaştırdı. Eski günleri konuştular, dostluklarını tazelediler. Gülüştüler, söyleştiler. Yeniden kafaları barışır gibi olurken, kasabalı: “Bu köyün en çok nesi para getirir?” diye sormasın mı?

Köylü duymazdan gelmeye çalıştı, ama akşam olunca:

“Bak dostum, dedi, benim Korualtındaki mısırlara domuzlar dadanmış. Güzel bir çardağım var orada. Sen avı seversin. Var mısın bu geceyi kırda geçirelim. Ay ışığı da var... Kısmetin açıksa birkaç domuz da vururuz. Şimdilerde iyi para ediyor diyorlar...”

Ay altında görülmedik güzellikteki kırlar, koru... Kasabalının katırını bol otlu bir köşeye çakıp, çardağa döndüler. Bol kekikli bir kır kebabı, sıcak fırın ekmeğiyle karınlarını doyurdular... Sonra mısır pişirdiler, kenarda yaktıkları ateşin közünde...

“Şunlar kasabada olacak diyordu kasabalı, tanesini üç liradan babana sat... Bi gider ki...”

Köylü dayanamadı gayrı, nereye gitse “para” düşünüyordu bu adam; mısırlar mısır değil, koyunlar koyun değil, ağaçlar ağaç değil “paraydı” ona göre... Para para para!.. deyip yürüdü. Yanık sap kokan anızlıkta dolaşıp, içini yatıştırmak istiyordu biraz.

Kasabalı, yalnız kalınca korktu. Tüfeğine sarıldı hemen... Her hışırtı, her karaltı yüreğini hoplatıyordu. Birden, tarlanın alt ucunda koca bir karartı belirmesin mi?.. Belki de görülmedik irilikte bir domuzdu bu. Kasabadaki yahudiler bayılırdı yaban domuzuna. Şunu devirip, ne usta nişancı olduğunu göstermeliydi köylü dostuna...

Tüfeği omuzladı, doğrulttu, tetiğe dokunuverdi...

Gürültüye koşup geldi köylü:

“Hayırola dostum, bir şey mi var?”

Umursamaz umursamaz konuştu beriki:

“Yok canım ne olsun, sanırım senin tarlaya dadanan domuzlardan biri eksildi... Hem de, görülmemiş irilikte biri...”

“Deme Allah aşkına!..”

“Gidip bakalım istersen.”

Çardaktan inip yürüdüler.

Yaralı domuz, çok tehlikeli olurdu. Bu yüzden korka çekine yaklaştılar... Bir de ne görsünler: Kasabalının katırı nalları dikmemiş mi!.. Hayvan çoktan ölmüş, kıpırtısız yatıyordu...

Köylünün tepesi attı:

“Yahu, bu ne? dedi, bu mu vurduğun iri domuz? Sen ne biçim adamsın yahu! Gözlerin de, yüreğin de bozulmuş senin. Kasabada dostunu tanımıyorsun, kırda katırını...

Dostluk, insanlık bu mu?..”

KARA KADI İLE KOCA EMMİ

Evvel zamanda

Yoksullu handa

Yoksullar konağında yaşarmış

Dedim koca emmi, bu nasıl iş?

Dedi: bugün de işlerin tadı yok!

Zengin arabasını dağdan aşırır.

Fakir düz ovada yolunu şaşırır,

Varsa kasabaya kadı yok...

Dedim: bu nasıl ülke?

Dedi: adaletin adı yok...

Gerçekten de, kötüydü işler. Biri karnını doyuramazken, öbürü nereye saçıp savuracağını şaşırıyordu. Gene de, yoksulun lokmasındaydı gözü. Ağa, çobanın hakkını kesiyor; yol döşeyen, maden çıkaran emeğinin karşılığını alamıyordu. İki keçisi olanın, tahsildarla başı dertteydi. Hani öfkelenip iki laf edecek olsan, padişahın zaptiyeleri adamı Kara Kadı’nın karşısına dikiveriyorlardı...

Kara Kadı da, kadıydı ha!.. Adını duyan, üç aylık yola kaçmak isterdi. Kara sakalını sıvazlayarak, gözlerini adama çevirir:

“Padişahımızın aleyhinde konuşmak ha!.. Buyruklara, yasalara karşı gelmek ha!.. Gidi bozguncular sizi!.. Zındanı boylayın da, aklınız başınıza gelsin... Kara kaplı kitabın filan maddesine göre...”

Ağız açtırmadan, basıyordu cezayı.

Çaresiz kalmış bir köylü hak aramaya gelse, bir zaman yüzüne bakmıyordu. Kuşağından enfiye kutusunu çıkarıp, bir tutam enfiye çekiyor, keyifle hapşırırken, köylüyü ilk görüyormuş gibi:

“Hııı? Nedir anlat bakalım.”

“Kadı Efendi, tarla davası. Bugün gelmemi söylemiştiniz de...”

“Ha, o iş mi? Dur bakalım... Adaletin terazisi incedir. Deve iğne deliğinden geçer burada... Tarla davası... Davalı dinlenecek, tanıklar dinlenecek, tapuya sorulacak, keşifler yapılacak...”

“Amman kadı efendi, harmanımı yayılı bıraktım...”

“Ammanı mammamı yok, adaletin terazisi...”

Çıkmaz ayın son çarşambasına erteliyordu.

Kimi zaman da, yanına yazıcısını alıp, dolaşmaya çıkıyordu Kara Kadı. Su başlarında, ağaç altlarında hoşça vakit geçirmeyi seviyordu. Görülecek dava azdı. Bu da, adaletin yolunda olduğunu gösterirdi. Yasaları sıkı uygulamasa, böyle olmazdı elbet. Enfiye kutusunu açıp, keyifle hapşırmaya başlıyordu. Köylerde kaldı mı, ağaların evinde ağırlanıyor, cebi, heybesi dolu dönüyordu kasabaya...

O gün, bir dağ köyünden dönüyordu. Güzel yerler görmüştü. Tandır kebabı yedirmişlerdi ona. Buz gibi ayranlar içmişti. İnsanları biraz yabansıydı ya, gene de hoşlanmıştı köyden. İlerde, bir de Kaymakamla beraber gelmeyi düşünüyordu. Kekik kokulu sütlerden bir iki teneke peynir de ısmarlamıştı.

Çamlıgedik’i dönerken, çıngırak sesleri duydu. Mor koyunlar, besili keçiler sarıyordu yamaca. Tüyleri şır şır şırıyordu uzaktan. Yanda güzel bir kaynak vardı. Atının başını çekti. Dağ havası, soğuk sular tez acıktırıyordu insanı. Şurada bir tandır kebabı, ne güzel olurdu...

Yazıcısına:

“Var git, bir kuzu kestir şu çobana da, bir ateş yakalım” dedi.

Çoban, ova adamına benzemiyordu, kuru gürültüye pabuç bırakıcılardan değildi. Yüz vermedi yazıcıya:

“Kara Kadı dediğin de kim oluyor? Ortak mı elin malına? Kadısı böyle yaparsa, harami ne yapmaz?”

Yazıcı eli boş döndü.

Kara Kadı, çok kızdı çobana:

“Vay, demek benim namımı duymamış bu adam? Padişahın koskoca kadısına dil uzatıyor ha? Dur hele bir ders verelim, kim olduğumuzu öğretelim şuna.”

Birlikte çobanın yanına vardılar.

Kara Kadı, kara sakalını sıvazlayarak sordu:

“Bre çoban, koyunlarını yaydığın bu kırlar kimindir?”

“Köyümüzün...”

“Köyünüz kimindir?”

“......”

“Ne susarsın hay cahil, padişah efendimizindir. Başından büyük laf etmesini biliyorsun da, bunu bilmiyor musun? Ben kimim? Padişah efendimizin has adamı Kara Kadı... Adalet dağıtıcısı yani... Kes şuradan bir toklu diyorum sana!”

Çobanın yüzü gerildi. Her evin bir iki hayvanı vardı sürüde. Bu ağızsız dilsizler, ona emanetti. Karşısına kurt çıksa, yapacağını biliyordu. Ama şimdi...

“Etme efendi ağa! dedi, isteme bunu benden. Padişahın kendisi de buyursa, yapamam. Sürü benim değil. Emanetçiyim ben. Birine dokunamam. Dokunursan, nasıl hesap veririm konu komşuya?”

Kara Kadı tısıl tısıl soludu, kara sakalını sıvazladı, gözlerini belertti:

“Ya, demek öyle? Seni hiç gözüm tutmadı. Konuşmalarını da beğenmedim. Bilgi noksanından gelir bu. Hele bir durumunu anlayalım. Allah bilir, başka şeyleri de bilmezsin sen. Söyle bakalım, sabah namazı kaç rekattır?”

Çoban sıkıldı, kara sakallıda iyi göz yoktu. İki kişiydiler, sesini yumuşattı:

“Valla Efendi Ağa, kır bayır adamıyım ben. Okumam yazmam yok. Öğreten de olmadı. Anlamam öyle şeylerden. Soracaksan, aha şu ağızsız dilsizlerden sor bana.”

Kara Kadı köpürdü:

“Vay zındık, vay imansız!.. Padişahımıza da dil uzatıyorsun ha? ‘Öğreten olmamış!..’ Sende bir bozukluk olduğu belliydi...”

Sokuldu: “Sabah namazı dört rekattır a mel’un!” diyerek birden dört tokat atıverdi çobana...

Çoban, neye uğradığını anlayamadan, öğle namazının kaç rekat olduğunu sormaya başladı.

Adamların niyeti kötüydü. Önlerine bir şey atmadan, kurtulamayacaktı. Ama kimin hayvanına kıymalıydı?

“Dur, Efendi Ağa,” dedi. Varıp Koca Emmi’nin kısır koyununu yakaladı...

Akşam eve dönünce, komşulara başına geleni anlattı.

“Aklınla yaşa çoban, dedi Koca Emmi, iyi etmişsin. O kısırı, ben de kışa kavurma etmeyi düşünüyordum. Ama dur hele, o Kara Kadıysa, ben de bu köyün Koca Emmisiyim... Kara kaplım yok ama, kendime göre tartım var. Sana atılan tokat, bize atılmış demektir. Kormuyum bunu onun yanına?”

Koca Emmi, devrisi gün heybenin gözlerini doldurdu, eşeğinin başını kasabaya doğrulttu.

Selam verip, Kara Kadı’nın karşısına çıktı.

Köyden geliyordu, bir miras işi vardı da... Hem Kadı Efendi’nin adaleti her yandan duyulmuştu.

“Köyümüzün havası suyu güzeldir. Hele tandır kebabına diyecek yoktur. Buz gibi pınarlar başında yorgunluğunuzu tez unutursunuz.”

Tandır kebabını duyunca, Kara Kadı’nın gözleri parladı:

“Hay hay Koca Emmi, dedi, geliyorum. Yorulmak ne demek? Görevimiz. Padişah efendimiz adına adalet dağıtıyorum ben. Elbet yolunca yordamınca uzlaştırırız mirasçıları.”

Köyün tüm koyunu keçisi, Koca Emmi’nin avlusuna toplanmıştı. Komşular küme küme dışarda bekleşiyor, havadan sudan konuşuyorlardı. Uzaktan Koca Emmi’yle Kara Kadı görününce: “Tamam, dediler, köyümüzün adaleti başlıyor. Bu bizim Koca Emmi kadar iyi yargıç da, az bulunur ha!..”

Koca Emmi, Kadıyı sürünün yanına götürdü. Önce bunlar bölüşülecekti. Kararlaştırdıkları gibi, çobana işaretini verdi. Çoban:

“Bu adamı gözüm tutmadı ağam, dedi, bilgisini bir sınamamız gerek.”

“Efendi Ağa, bu sürü kimindir?”

Bir gün önce tokatladığı çobanı karşısında görünce, Kara Kadı afalladı. Sakalını sıvazlayarak:

“Şey, dedi, elbette ölen adamın.”

“Bilemedin Efendi Ağa, bu sürü ölen adamın değil, yaşayan adamların. Bu kafayla, bu bilgiye nasıl adalet dağıtacaksın sen? Allah bilir başka şeyleri de bilmiyorsundur...”

Gitti, bir kuzu yakaladı:

“Padişahın has adamı! Ya bu kuzu hangi koyunundur?”

Kara Kadı, kapana düştüğünü anlamıştı. Sertleşmenin, bağırıp çağırmanın bir yararı olmadı. Telaşla, bir şişeği göstererek kekeledi:

“Şu-şu-şunun olabilir.”

“Bilemedin Efendi Ağa, o daha şişek... Ana koyunla, şişeği bile ayıramıyorsun sen.”

Bu kez Koca Emmi sordu:

“Kadı Efendi, sabah namazı kaç rekattır?”

“Dört...”

“Vur dört tokat kadıya çoban...”

İyiden iyiye sarpa sarıyordu iş. Yazıcıyı bari dışarda bırakmasaydı. Adamlar kararlıydı. Dizlerinin bağı çözülmüştü. “Bakın bu yaptığınız, yanlış bir iş. Padişah adamına el kaldırmak, padişaha el kaldırmakla birdir. Çok kötü olur sonu. Aklınızı başınıza toplayın. Yapmayın etmeyin...” filan dediyse de, dinleyen kim? Boyuna soruyordu Koca Emmi:

“Öğle namazı kaç rekat Kadı Efendi?.. İkindi namazı?..”

Çoban tokatlamayı bırakmış, gerine gerine sopasını indiriyordu.

Koca Emmi:

“Gördün mü okumuş adamı, çoban, diyordu, ne güzel hepsini biliyor... Hiç şaşırmıyor. Sen de şaşırma. On sopa vur, sekiz sopa vur.”

Çoban, halı silker gibi pat! Pat! İndiriyordu sopayı.

Dışardan köylülerin konuşmaları duyuluyordu:

“Bu dava başka dava... Adaletin terazisi incedir. Deve, iğne deliğinden geçer burada. Dur bakalım daha... Davalı dinlenecek, koyunun sahibi dinlenecek, tanıklar dinlenecek, keşifler yapılacak...”

Pestili çıkmıştı Kara Kadı’nın, ayakta duracak hali yoktu. Yoka yoksula ettikleri, yediği kısır koyun, fitil fitil burnundan gelmişti. Ne Allahın belası bir yerdi bu dağ köyü... Ne zındanlarda çürüyesi bir adamdı şu çoban... Acaba sağ kurtulabilecek miydi ellerinden, kurtulup kendini kasabaya atabilecek miydi? Yaktırmak; topa tutturmak gerekti padişaha bu köyü...

“Yeter!” dedi Koca Emmi, sonra Kadı’ya:

“Ben bu köyün Koca Emmisiyim Kara Kadı, dedi, adaletimizin terazisi hiç şaşmaz. Ne varsılı kayırır, ne yoksulu ayırırız. Haksızlık eden, başkalarına zarar veren, kurtulamaz elimizden. Var padişahına selam söyle. Kendi sürüsüne saldıran köpek, sürüye de sahibine de yaramaz...”

Kara Kadı’yı atına bindirip, yazıcısını yanına kattılar.

Kara Kadı mırıldanıyordu:

“Amman yazıcı, sür atı, herifler akşam ezanıyla, yatsıyı sormayı unuttular... Akıllarına gelmeden savuşalım buradan... Amma de değerli tokluları varmış ha!..”

Ardlarına bakmadan uzaklaştılar.

Bir daha da, Kara Kadı’nın adını duyan olmadı o yörede.

KORKAK EMMİ

Handadır handa, bir kara manda...

Üç yüz yaşındaymış evvel zamanda

Mavi çadır gerilmiş, duydum pazar kurulmuş

Vurdum karıncaya palanı

Kırk yerinden bağladım kolanı

Sardım sırtına seksen sekiz çuval soğanı

Vardım pazara

Vay ne pazar, ne pazar!..

Güzeller üryan gezer

Kırlagıç terzi, köpekler kalaycı.

Tilkiler tüccar..

Buldum bir köşe, başladım işe

Soğan sarımsak satarken

Terazimin kolu kırıldı bir güzele bakarken

Masaldır bunun adı

Dinlemekle çıkar tadı

Bir tekerlemeyle de başlasalar, pek çok gerçekleri anlatır masallar...

Küçükken “öcü”, dediler, “böcü” dediler, “Çıkma dışarı, bir dede seni heybesine kor, götürür” dediler korkak yetiştirdiler Osman’ı. Bir evin bir oğluydu; dizi dibinden ayırmıyordu anası..... Arkadaşları sokaklarda saklambaç oynar, geceleri harmanda yatar, bostan beklerken, tavuklar dallara tüner tünemez eve sokuluyordu o. En çok geceden korkuyordu...

Koca adam olunca da sürüp gitti bu huyu. Komşuların diline düştü. Koca Emmi “Etmeyin kul kusursuz olmaz” dediyse de, Korkak Emmi’ye çıktı adı.

Babalar oğullarına:

“Korkak Emmi gibi olma, kocca adamsın, gece de bostanı sen bekleyeceksin” diyorlardı.

Hiç biri Korkak Emmi’ye benzemek istemiyordu.

Evli barklı adamdı ya, önünde bir çalı kımıldasa, ürküyordu Korkak Emmi. Ardından bir ayı, ya da canavar çıkabilirdi... En çok bu yanına kızıyordu karısı. “Çalışkansın, dürüstsün, iyi adamsın, bir de şu korkaklığın olmasa... Maşallah gücün kuvvetin yerinde, taşı sıksan suyunu çıkarırsın, ne var korkacak? Karanlık olmayla bir şey değişmez; gündüz nasılsa, geceleyin de öyledir dünya... Periymiş, cadıymış, devmiş... Hepsi uydurma...”

İçinden hak veriyordu, susup kalıyordu Korkak Emmi.

“Bak tavuklar bağırışıyor gene... Boğazından vurulası tilkidir... Kötü dadandı. Bu gidişle tavuk kalmayacak kümeste...”

Dayanamadı av tüfeğini alıp, korka çekine gitti.

Kümesin orda, gürültü bağırtı daha da artınca, yaklaşamadı... Ya tilki değil de bambaşka bir canavarsa...

Korkarak, geri döndü.

Ama, karısı kapıyı açmadı:

“İstemem böyle korkak adam... Başının çaresine bak...” diyordu.

Yalvarmak yakarmak boşunaydı. Dışarda kalmıştı...

Zar zor, gidip samanlığın bir köşesine büzüldü. Kapıyı ardından çiviledi. Çok kızmıştı karısına... Uyur uyanık, sabahı etti. Gayrı duramazdı buralarda. Komşuların alaylarından da bezmişti zaten...

Gün doğusuna doğru yürüdü.

Epey yol aldıktan sonra, bir çeşme başında mola verdi. Geceyi kötü geçirmişti; biraz uyuyabilse, iyi olacaktı, ama sinekler bırakmıyordu. Küme küme saldırıyorlardı. Öfkeyle indiriyordu şaplağı Korkak Emmi de. Gayrı sineklere de “pes!” diyecek değildi ya... Bir kez beş, bir kez de on sinek birden öldürmüştü. Şaşırdı. Bir de “Korkak” diyorlardı kendisine ha? Gelsinler de görsünlerdi korkağı...

Az gitti uz gitti... Bir süre sonra, bir demirciye rastladı:

“Usta, dedi, kocaman bir bıçak döveceksin bana... Yüzüne çifte su verilecek... Üstüne de:

Bir vuruşta beşinin

Bir vuruşta onunun işini bitirmiş

Nice canlar telef etmiş

Korkusuz Emmi

yazılacak...”

Demirci, yaman bir ustaydı. Körüğe asıldı. Korkak Emmi’nin istediğinden de güzel bir bıçak yaptı. Işıl ışıl bir bıçaktı, yazıları on adım öteden okunuyordu.

Emmi, günlerden bir gün başkente vardı: Geniş caddeler, yüksek yüksek yapılar... Gözleri kamaştı. Her birinde bir dev oturuyordu sanki. Dev filan uydurma demişti karısı ama burası devler ülkesiydi galiba...

Yorgundu, biraz dinlenip gitmek isitiyordu. Bir duvar dibine uzandı...

Oradan geçen altın dişli bir tüccar, bıçağın üstündeki yazıyı okudu:

Bir vuruşta beşinin

Bir vuruşta onunun işini bitirmiş

Nice canlar telef etmiş

Korkusuz Emmi

Veziri kiziri parmağında oynatan büyük bir tüccardı. Her çeşit adama yer vardı kapısında. Gittikçe depolarının sayısı artıyordu. Kereste mi fiyatlanacak, yığıyordu depoya... Demir mi pahalanacak, yığıyordu depoya... Kolay kazanmanın yollarını bulmuştu. “Sular akarken testileri doldurmalı” diyordu. Küplerini doldurmaya bakıyordu boyuna. Yoluna çıkmış böyle bir yiğit, her zaman lâzımdı ona:

“Hişt! Korkusuz Emmi... Kalk hele... Senin gibi yiğidin yeri benim yanımdır. Dinlenmek istiyorsan depolarımda, mağazalarımda kaba döşekler hazır. Et de, et bulayım, tat de, tatlılar getireyim. Gel, has adamım ol... Depomu bekle... İstediğin kadar para sana...”

Korkusuz Emmi doğruldu. Tüccar, gözünü bıçaktan ayırmıyordu. Ne iyi etmiş de yaptırmıştı onu. Korkusuzluğun böylesine işe yarar bir şey olduğunu ilk kez anlıyordu.

Konuşup anlaştılar.

Depo, kentin dışındaydı, demir kaplı kale gibi bir yerdi. Her bir şey vardı içinde. Altın dişli tüccar, gizli görüşmeler yapılması gerektiğinde buraya geliyordu. Korkusuz Emmi bir aşağı bir yukarı gidip geldi. Köyün yarısı sığardı buraya... Demek, hepsi bir kişinindi ha!... Zamane devi olmasındı bu adam? Ama, korkmuyordu, ilk kez içi rahattı... Bıçağını okşadı... Biraz para yapınca, köye dönecekti. Görsündü komşular Korkak Emmi’yi... Ona kapıyı açmayan karısı kimbilir nasıl şaşıracaktı...

Kapı ardındaki yatağa, biri yatıyormuş gibi yastığı örttü. Kendisi de, demir yığınlarının üzerindeki boş bidonların ardına kıvrıldı.

Gece yarısı bir gürültüyle yerinden fırladı... Kapının orda birileri vardı:

“Yataktaki adam ölmüştür... Kaç kez bıçağımı batırdım. İşimizi rahatça görebiliriz...”

“Herif zaten vurguncunun biri... Yediği içtiği haram. Biz düpedüz çalıyoruz, o oyunla çalıyor... Tutup bize harami diyorlar... Oysa, baş harami bu adam... Sarayda marayda adamı var...”

“Kasayı açamaz mıyız acaba? Hepsini götürsek, vızgelir buna.”

Korkak Emmi’nin yüreği küt küt atıyordu. Daha ilk gecede başı derde girecekti galiba... Köyde tilkiden korkarken, burada haramilerle boğuşmak zorundaydı. Ne etmeliydi?

Birden, iki boş varili yuvarlayıverdi aşağıya...

Gecenin ıssızlığında bir tangırtı tungurtudur koptu. Kendisi de bıçağını çekip kapıya doğru fırladı:

“Eyvah! dedi harami, bekçi ölmemiş. O kadar bıçak vurdum oysa... Eyvah, bu adam dokuz canlı!.. Tüccar, yaman bekçi köpeği bulmuş kendisine, yakalanırsak parçalar bizi...”

Pek bir şey alamamışlardı. Ardlarına bakmadan, kaçıp gittiler.

Devrisi gün durumu öğrenen tüccar, çok sevindi. Adamının tek başına haramilerle başa çıkması, büyük bir işti. Bir maaş ikramiye verecekti ona. Arkasını sıvazladı:

“Aşk olsun Korkusuz Emmi, dedi, senin gibi bir adamım olduğu için övünüyorum. Ayda yılda bir toplantımız olur bizim o depoda... Önemli konuklarım gelir. İş görüşürüz... Gayrı sen orada olduktan sonra...”

“Evvel Allah kuş uçurtmam paşam...”

Korkak Emmi, korkak olmasına korkaktı, ama akılsız değildi. Haramilerin ettiği laflar, dönüp duruyordu kafasında: “Herif zaten vurguncunun biri... Yediği içtiği haram... Bize harami diyorlar, oysa baş harami bu adam... Sarayda marayda adamı var.”

Adamların dedikleri doğruydu galiba... Hele bugün, hiç gözü tutmamıştı altın dişli tüccarı... Düşündüğü gibi, zamane biri olmalıydı. “Ayda yılda toplantıları olurmuş, iş görüşmeleri yaparmış depoda. Önemli konukları gelirmiş..” Ne demek oluyordu bütün bunlar? Alınları ak birileriyse, ne diye gizli toplanıyorlardı? Nasıl kazanmıştı onca malı? Köylüler gece gündüz çalışıyorlardı da, ancak karınlarını doyurabiliyorlardı...

İçine kurt düşmüştü. Hiç gözden kaçırmayacaktı bu adamı... Hele önemli konuklarıyla toplandıklarında, kulak kesilecek, içyüzlerini öğrenmeye çalışacaktı... Maaşı yüksek de olsa, aldığının haram para olmadığını bilmeliydi...

Altın dişli tüccarı izlemeye başladı... İzledikçe kuşkuları arttı, yüreği çürüdü...

“Toplantı” dedi bir akşam tüccar, yanında da iki önemli konuk...

Emmi’nin bıçağındaki yazılara bakıp, gülümseyerek, deponun bir odasına kapandılar. Emmi de, aralık bıraktığı pencerenin yanına sokulup dinlemeye başladı:

“Yahu ben vezirim, bu da padişahın danışmanı... Yakında komşu ülkeye savaş açılacak diyoruz sana... Karar vermeden önce padişah bizim fikrimizi soracak, biz de ‘münasiptir padişahım’ diyeceğiz... Bizden başka bilen yok hazırlığı... Her yana adamlar çıkar, un de, yağ de, buğday de... Ne aklına geliyorsa, her bir şeyleri yığ depolarına. Biz de, gelip hazinenin parasıyla senden alalım... Payımız, gene eskisi gibi... Göreceksin bu kez çok, ama çok para kazanacağız... Padişahın hazinesi oyuncak gibi kalacak bizimkilerin yanında...”

Daha neler de neler konuşmadılar...

Korkak Emmi’nin tüyleri diken diken olmuştu. Adamlara bakındı be!.. Para kazanmak için savaş çıkartacaktılar... Ateşe sürüp, kırdıracaklardı milleti... Birden tepesi attı...

İki varili tangur tungur yuvarlayıverdi aşağıya...

“Eyvah, gene o haramiler geldi galiba!.. Bekçiii! Korkusuz Emmii yetiş!..”

Korkusuz Emmi, bıçağını çekip kapıda titreşenlerin karşısına dikildi:

“Ellerinizi uzatın! diye bağırdı. Kümeslere, ağıllara dadanan tilkiden, canavardan betersiniz siz... Konuşmalarınızı duydum, adam yiyen devler de iyidir sizden...”

“Amman Korkusuz Emmi, haramilere teslim etme bizi...”

“Ne diyorsun Korkusuz Emmi? Yanlış duymuşsun sen... Çıkacak savaşı nasıl önleyebileceğimizi konuşuyorduk biz.”

“Korkusuz Emmi, pişman olursun sonra... Aklını başına topla...”

“Korkusuz Emmi, dile bizden ne dilersen...”

Söylenilenlerin birini duymuyordu. Ellerini bağladı, önüne kattı üçünü de. Götürüp köylülerine teslim edecekti onları...

Koca Emmi:

“Vay Osmanım, aslanım! dedi, kimdir bu harami suratlılar? Hangi eğrilikte yakaladın bunları? Komşuların sana “korkak” diye takılmalarına bakma, bilirim dürüst adamsındır, yürekli adamsındır.. Anlat hele...”

Tüccar, vezir, danışman soğuk soğuk ter döküyorlardı. Bu köyün korkağı böyle olursa, öbürleri kimbilir nasıldı?

Ta başından alıp anlattı Korkak Emmi:

“Meğer Kara Kadı hiçmiş bunların yanında; Koca Emmi! O, senin kısır koyunu yediydi... Bunlar, tüm milleti kırdıracaklar. Göster köyümüzün adaletini, şunları bir yargıla ki...”

Yediden yetmişe bütün köy akıp gelmişti alana. Çokları yalınayaktı, üstleri başları dökülüyordu. Yüzleri kara kuruydu. Şaşkın şaşkın ortada dikilen üç adama bakıyorlardı. Akıl almaz bir iş yapmıştı Korkak Emmi, denilenlere bakılırsa, haramiden de beterdi dikilenler... Üçünü birden önüne katıp getirebildiğine göre, gayrı kimse “Korkak“ diyemezdi Emmi’ye... Karısının gözleri sevinçle parlıyordu...

Koca Emmi öne çıktı:

“Komşular! dedi, iyi bakın bu adamlara... Biri vurguncu tüccar, biri vezir... Biri de padişahın akıl hocası...

“Çok ileri gidiyorsun Koca Emmi, diye mırıldandı tüccar, çok ileri gidiyorsun, bunun sonu da var... Padişah duyarsa...”

“Orasını siz düşünün,” dedi Koca Emmi, konuşmasını sürdürdü:

“Aslan Osmanımız, yiğit Osmanımız yakalamasaydı, tüm milletin başını derde sokacaktı bunlar... Hani kırk katır mı kırk satır mı diye sorulsa, az kendilerine...”

Çoban arkalarından bağırdı:

“Madem okumuş adamlar, namazların kaç rekat olduğunu soralım Koca Emmi, soralım da...”

“Köy boğasının yanına kapatalım, bizim Alnıçarıklı boynuzlarıyla hesaplarını görsün...”

“Çamgedik’in ordan aşağı atsak...”

Koca Emmi, köyü, köylüleri süzdü. Gülümseyerek:

“Haklısınız, ama benim başka bir düşüncem var... Ömürde bir bile zor geçer ele böyle bir fırsat... Şimdi konuk odamıza yerleştireceğiz bunları, sırayla nöbet tutulacak başlarında... Yolumuz kötü, suyumuz yok demiyor muydunuz siz, okulumuz yok demiyor muydunuz?.. Toprak istemiyor muydunuz?.. Bunlar büyük adamlar, zengin adamlar... Dökecekler zenginliklerini, bilgilerini ortaya... Hepsini yapacaklar... Sonrasını, ilerde düşüneceğiz... İyi mi?”

“Hay aklınla yaşayasın Koca Emmi!.. Sen de çok yaşa yiğit Osmanımız!..”

Köy bekçisi, ramazan davulunu alıp geldi. Bir bayram havası esiyordu ortada.

Yediden yetmişe tümü kolkola, omuz omuza halaya durdu. Yiğit Osman’la karısı en öndeydi.

Bekçi coşkuyla davulu gümbürdetiyordu...

SON

Dipnot

1- Ekin biçildikten sonra tarlada kalan köklü sap. Anız bozmak: Toprağı yüzden sürmek.