Desenler Kavgaya Durdu

Kemal Vural Tarlan

Ünaldı Dokumacı Direnişi Destanı

Kemal Vural Tarlan

Desenler Kavgaya Durdu

Evrensel Basım Yayın – 329

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Bahar Eroğlu, Fırat Çaralan

Kapak Deseni: Evren Erol

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı

Kamerhatun Mah.

Alhatun Sk. No: 25

Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx)

Faks: 0212 361 09 04

www.evrenselbasim.com

bilgi@evrenselbasim.com

“Kenan Bilgin’in anısına     
Ünaldı dokumacılarına...”     

ÖNSÖZ

Mehmet Efendiyi ilk kez Balıklı Parkı’nın adliye tarafında görmüştüm. Sonbahardı, serçeler daha yeni yeni şehrin semalarından kopup parktaki akasyalara akıyorlardı. Küçük bir kulübede altmış yaşlarında, siyah çerçeveli gözlüğüyle bir adamın bir şeyler okuduğu dikkatimi çekti, biraz yaklaşınca okuduğu kitabın Nâzım’ın Memleketimden İnsan Manzaraları olduğunu fark ettim. Ne yalan söyleyeyim içimi bir sevinç kapladı ve o akşam ben de eve gidip, geç vakitlere kadar aynı kitabı okudum. Yine bir gün Eblahan’da kitapçıları gezerken, sahibini daha önceden tanıdığım bir sahafta aylar önce gördüğüm o yaşlı adamla karşılaştım, birkaç dakikalık ayaküstü sohbetten sonra ona bizim yayınladığımız dergiden söz ettim ve yanımda bulunan sayılardan verdim. Bu ilk tanışmadan sonra, belli aralıklarla onunla kâh onun adliye yanındaki kulübesinde, kâh bu sahafta buluştuk. Bu karşılaşmalarımızda onun yaşam öyküsünü dinledim.

Otuz yıllık mübaşirlikten sonra yaklaşık on iki yıldır arzuhalcilik yapıyormuş. Mehmet Efendi, tam bir kitap kurduydu ve şiire âşıktı. Bunun yanında toplumbilim ve siyasete de düşkünlüğü vardı. Bir ara amele içinde gizli faaliyet yürütmüş, sonra TİP içinde çalışmış, köy köy Antep’i dolaşmış parti faaliyeti yürütmüştü. “Gayrı yaşlandık iş gençlere düştü,” derdi. “Ama yaşlandık dediysek de, o gelecek güzel günlere olan inancımızı yitirmedik,” diye de eklerdi. Bu ahbaplığımız bir yıla yakın sürdü, onu en son geçen yılki 1 Mayıs mitinginde görmüştüm, yakasına kızıl bir karanfil iliştirmişti, yoldaşça bayramlaştık. Epeyce bir zaman, iş güç derdine düştüm, ona pek uğramaz oldum. Bir ara adliyenin oradan geçerken uğrayıp bir çayını içeyim dedim. Çayı o küçücük kulübesinde demlerdi, bu yüzden orası hep taze demlenmiş kaçak çay kokardı. Kulübe kapalıydı, uzun bir süredir kapalı olduğu da tozlanmışlığından belliydi. Çünkü, Mehmet Efendi emekliliğinden beri, mübaşirlik günlerinden kalma bir alışkanlıkla sabah erden kalkar, Cemile hanımla birlikte kahvaltısını eder ve bir memur disipliniyle işine giderdi. Kulübenin kapısını açar açmaz, yaptığı ilk iş etrafının tozunu almak olurdu. Bu durum tuhafıma gitti. Başında bir hal olsa gerek diye, çoğu kez buluştuğumuz sahafa gittim. O saatte pek açık olmazdı. Sahibi memurdu, çalışma saatleri dışında açardı. O gün saat altı sularında tekrar uğradım. Hoşbeş ettikten sonra durumu ona anlattım. “Ben de seni bekliyordum, Cemile hanım sana verilmek üzere bir koli bıraktı, rahmetli öyle istemiş,” dedi ve olayı anlattı.

Mehmet Efendi, emekli maaşı kuyruğunda geçirdiği kalp krizi sonucu aramızdan ayrılmıştı. Ölümünden sonra yalnız kalan Mehmet Efendi’nin eşi Cemile hanım, neyi var neyi yok satıp başka bir şehirde babası gibi, memur olan oğlunun yanına yerleşmişti. Cemile hanım gitmeden önce, rahmetlinin vasiyeti diyerek, bu koliyi getirip bana ulaştırması için buraya bırakmıştı. Gözlerim yaşlı, yüreğimde bir yoldaşı yitirmenin acısıyla emanetimi alıp çıktım.

Bahar yaklaşıyordu, çıplak akasya dallarına tünemek için sığırcıklar ve serçeler birbirleriyle yarışıyorlardı. Kalabalık cadde boyunca sığırcık cayırtıları altında yürüdüm. Mehmet Efendi’yi düşündüm, umudunu yitirmemiş o yüreği... Eve ulaştığımda kendimi yalnızlığın o ağır boşluğunda buldum, sanki o gün gökyüzü daha da karanlıktı. Koliyi merakla açtım; içerisinde Nâzım’ın Memleketimden İnsan Manzaraları, Engels’in Anti-Dühring’i, A. Kadir Türkçesiyle Mevlâna, Server Tanilli’nin Uygarlık Tarihi kitapları ve kolinin altında karton kaplı bir defter vardı. Defter el yazısıyla yazılmış e v“Ünaldı Dokumacı Direnişi Destanı” adını taşıyordu.

28 Şubat 2002

Bir gül dalıdır emek     
yaşamı kucaklayan     

SERÜVEN

Tarih ağarmaya başlar,

uzun saçlı adam

ağaçtan inip,

     dik durduğu zaman.

Başlar bir serüven,

iş aleti yaratır

eğri büğrü sopadan,

     sopa çapayı,

          çapa makineyi.

Korku büyüyü yaratır,

–İlk resmi çizdirip granite–

          büyü sanatı.

Yemişler toplanıp

ava çıkılırdı hep birlikte.

Toprak ortak,

     çapa ortak.

Ekip biçmek,

     hasat ortak.

O ortak sofradan doyan

          çekilirdi geriye.

Ta ki,

İçlerinden çıkıp da biri

“Benim” diyene kadar.

“Benim” dedi.

Bu toprak benim,

     bu çapa,

          bu hayvan.

Çalış bunlarla ama

          ürettiklerin benim

“Benim” dedi.

Bu insan benim.

Benim demek

          ilk günahıydı onun.

Ne yasak ağaçtan koparılan elma,

ne şeytana uymaydı

          sebep ilk günaha.

İlk bu yüzden aktı kan.

Kabil’in öldürmesi Habil’i,

düşmanlık,

          savaş

ve insanın düşmanlığı insana

                      bu yüzden.

Bu yüzden kanlı bu serüven.

Bir gün şafak sökerken.

Turnalar tüneklerinden,

tüylerine gömdükleri gagalarını

                      çıkarırken.

Uyanırken emek

     ter ve tütün kokan minderinden.

Yani “tarih öncesiyken çağ”

Çıktı içlerinden biri,

tarlada ırgat,

     nasırlı kocaman eli,

alnında boncuk boncuk teri,

     ömrünce çalışmış biri.

Sordu!

Önce kendine!

Sonra toprağa,

          göğe,

          suya

ve kuşlara.

Sordu!

Hep böyle mi sürecek bu serüven?

Nasıl durur bu kan?

Bir dal karanfil

uzatıp topraktan başını:

     –Düşün ey insanoğlu, dedi.

Gökten bir çift turna

          uçup geldi,

yanı başına kondu.

Turnalardan biri dile geldi;

Çok uzaktan geldik,

oralar kimine gurbet,

          kimine sılaydı,

ama köle emeğine ihtiyaç vardı.

Bu yüzden orada asırlardır kan akar,

          insanlar çarmıha gerilirdi.

Tanınsın diye köle,

          döşü demirle dağlanır,

ayakları zincirle bağlanırdı.

Ve bir gün başkaldırdı köleler.

Bileklerindeki güç

     ve yüreklerindeki kinle

saldırdılar köleci Roma’nın kalbine.

Ve yenildiler...

İsyanı bastıran efendiler,

yaralı bir ceylanı aslan kafesine attılar.

Biz,

ardımızda bırakıp

deniz kadar gözyaşı,

          damla kadar sevinci,

kanat açtık göklere.

“Düşün,” dedi karanfil;

Asırlardır akan kan,

          kana doyan toprak,

çarmıha gerilmiş bir can

ve kızgın demirle dağlanmış bir yürek...

Ve dar gelirse toprak,

          yakası ak mı ak,

altında yağız bir at,

elinde yağlanmış deriden kırbaç,

          tarihin ilk efendisini düşün.

Her şaklayışta kırbaç,

          binlerce yıllık acının,

                kara gözlerde resimlenişini

ve yüreklerde şahlanan nefreti düşün.

Tarihin ilk gerillası

          Spartaküs gibi düşün.

“Düşün,” dedi turnalar.

Avuç içi kadar toprak

          ve bir lokma ekmek,

çok denmişse insana.

“Dünya insanların ortak malıdır,” diyen,

Serez’de asılı duran

          Bedrettin gibi düşün.

Doğumdan ölüme,

          harcanan emek,

               akıtılan ter,

          doyurmuyorsa tek bir can.

Emeğe biçilen değeri

ve emekçiye yazılan kaderi düşün.

Paris barikatları önünde

upuzun bir karanfil gibi yatan

komün direnişçisinin

          yüreğinde toprağa damlayan kan

ve bu kanla toprağa dağılan tohumdan

daha gür karanfillerin bir bir açışını

ve tüm dünyayı saran

          karanfil rengi aydınlığı düşün.

Bir dal karanfil nasıl binleri verir,

                       karanfil gibi düşün.

EMEK

SABAHLARI
ALACA KARANLIKLA AÇILIR KAPILAR
KADIN ERKEK DÖKÜLÜR YOLLARA
HER BİRİ BİR ARI GİBİ
ÇALIŞKAN VE BEREKETLİ

GÜN BOYU
DURU DEVİNGEN BİR IRMAK
AKAR KARIŞIR
DURGUN BİR SUYA

AKŞAMLARI
EVLERİNE EKMEK TAŞIR İŞÇİLER
SIMSICAK APAK
GÜN BOYU DÖKTÜKLERİ TERİ TAŞIR
KUCAK KUCAK

Halı ilmek ilmek dokunur...

Antep’te;

Karagöz caddesinden indin mi

Şehreküstü’ye doğru,

sağ kolun üzeri Şıra Hanı’dır.

Fıstık, pekmez, kuru üzüm

ve nar ekşisi kokar burası.

Antep köylüsü,

baldan tatlı kabarcık üzümünden

     pekmez döker küleklere.

Yoksul tatlısı derler pekmeze

     yüzüne kan verir fukara bebelerinin.

Fıstığın çıtlağı makbuldür,

     dalından çıtlamamışsa,

fakir semtlerine gider,

gün boyu fıstık çıtlatır

          kadınlar ve çocuklar.

Sol kolun üzeri Kürkçü Hanı’dır.

Burada aktarlar tılsımını satarlar doğanın,

rengârenk kurutmalıklar asılıdır darabalarında.

Bu sokaklarda yıllardır çekiç sesi çınlar,

          bakırcılar bakır döverler.

Ve kalaycılar,

sarı bakıra kalay çekerler

          kükürtten sararmış elleriyle.

Kürkçü Han’da,

iri cüssesi ve tıraşlı koca başıyla

Hödük Mehmed’i

bilmeyen yoktur Antep’te.

Utangaç ve ürkek bu adam,

birkaç metre kare dükkânda

          nerdeyse bir asırdır,

ulu bir çınar gibi kök salmıştır.

Han esnafı,

ne ayakta görmüştür onu

ne de avare oturduğunu.

Bu dev gibi adam,

bir çocuk ruhu taşımakta

ve belki de şu koca kentte,

bir o, kendi ruhuna uygun

          bir iş tutmaktadır.

O iri elleriyle,     

ağacı kıvrım kıvrım oyup

          bin bir türlü

oyuncaklar yapmaktadır çocuklara.

Korkak çekingen bu adam,

     söylenip durur yıllardır

          kendi kendine.

“Oynamayı unutturdular çocuklara, oynamayı unutturdular. Bizimkileri daha altısına varmadan, yolladılar ekmek peşine sokağa, atölyeye. Kendilerinkileri, büyüyünce daha çok para kazansın diye, verdiler özel hocaya. Oynamayı unutturdular çocuklara, oynamayı unuturdular. Artık, ne saklambaç ne topaç, insanoğlu doğar doğmaz adam olacak!”

Şehreküstü’yü dönünce

     karşınıza bir meydan çıkar,

ortasında bir heykel vardır

ve kaidesinde

“ilk mekik anıtı” yazılıdır.

Yüzünde

binlerce yıllık yorgunlukla

     bir kadın, iplik eğirir

ve tezgâh başında bir dokumacı

başı yukarıda,

     gözleri doğuda,

gün doğumunu bekler sabırla.

Meydana bakan dar sokaklara

          adım atarsanız,

tıkırtısını duyarsınız mekiğin.

Renklerin her tonunda

halılar, yolluklar serilidir kaldırımlara.

Ünaldı Dokumacı Sitesi denir buraya.

Jüt, boya kokusu

Ve avare işçiler dolanır gün boyu

                 sokaklarında.

Yüzlerce atölye,

          binlerce tezgâh

ve on binlerce dokumacı demektir Ünaldı.

Burada yedi yaşından yetmiş yaşına

dokumacılar çalışır,

               günde on altı saat.

Otuz nisan

bin dokuz yüz doksan altı

ve Balık Hüseyin tezgâh başında,

gözleri kamaşır

     cağcılığından bu yana,

rengârenk ipliğe bakınca.

Geçen kış otuz beşine girdi,

yirmi yıldır kulağında

          mekik tıkırtısı.

Avucundan iyi bilir tezgâhı

          ve sesinden anlar

nerden arıza verdiğini makinenin.

Bu sabah da erden

           elini attı şaltere,

can geldi paslı demire.

Ve başladı bir senfoni,

     tezgâhın içine rengârenk

          yüzlerce iplik aktı.

Mekiği, kılıcı, mili,

     cağı cağcısı,

          bobini bobincisi,

               çırağı kalfası,

birer enstrüman oldu.

Cağcılar yüzlerce mekik doldurdu,

bobinciler yüzlerce bobin sardı.

Ve dokundu halı ilmek ilmek,

desen desen,

     renk renk.

Dokundu halı boy boy.

Dışarıda gün doğup yükseldi,

          şehrin göğünden kayıp

başka diyarlara gitti.

Balık Hüseyin bu vakte kadar,

iki demlik kaçak çay,

bir dürüm nohutla yetindi.

Saat sekiz olunca

“Yeter,” dedi.

Ceketini omzuna atıp yürüdü,

               çıktı sokağa.

Akşam serinliğiydi,

          nisan sonuydu.

Sokak cıvık cıvık yağlı çamurdu,

yol boyu akasyalar çiçeğe durmuştu,

          vardı derneğe oturdu.

Az sonra Urfalı Kamil geldi.

Halı ustasıydı Kamil,

kendini bildi bileli Ünaldı’daydı.

Başka bir iş bilmezdi

          dokumadan gayrı,

ortayı bırakmıştı yarıdan,

          ama okumayı severdi.

Bir adam sevdirmişti

          ona okumayı,

          adı Cemal’di.

Kavga adamıydı.

Bir eylül sabahı aldılar onu,

          alanlar almadık, dedi.

Görenler zindandaydı,

          işkence ediyorlardı, diyordu.

Kayıplar hanesine yazıldı adı.

Kamil çok şey öğrendi ondan.

Sabah akşam içip

aylak aylak dolaşmayı bıraktı

ve en iyi ustası oldu sitenin.

Kendini tanıdı,

          okudukça Gorki’yi.

Derneğe yazıldı,

İnce Mehmed’i dört kez okudu

                       şimdiye kadar.

Gözleri nemlenirdi Cemal’i anınca

ve “Gülünün Solduğu Akşam”ı okuyunca.

Ve bir de aylardan mayısı severdi Kamil.

Daha bu sabah oğlu Deniz’in

“Günaydın baba” diyen sesiyle uyandı.

O an sanki dizeler aktı içine

ve akşama kadar mırıldandı

                  bu dizeleri.

     “Coşkulu bir dizedir

     ilk mayıs güneşi dilimde.

     Günaydın,

     at nalıyla gelen

     akasya kokusuna günaydın.

     Hüzünlü türkülerdir

     mayıs şafakları gönlümde.

     Günaydın,

     hıdrellez şenliğiyle

     esen deniz yeline günaydın.”

Çok sürmedi,

çıraklar ve kalfalar,

ter ve iplik kokarak doluştular derneğe.

Bahardan bu yana,

Ünaldı’da

     huzursuzluk sinsice

          gezinmekteydi.

Halı patronları,

bir yıl bile olmadan

sözlerini ayak altına alıp

halıcıyı günde on altı saat

          çalıştırmaktaydı.

Genç dokumacılar,

     alanlara inmek için

          sabırsızlanmaktaydı.

Ve yarın bir mayıstı.

O akşam yüzlerce dokumacı

dernekte toplandı

          ve karar aldı.

“Sokağa çıkılıp

Ünaldı dokumacısının şanına yakışır

bir bayram kutlanacak.

Ve tüm dünya halıcının bir olup

kenetlendiğini görecekti.”

Ertesi gün,

genç dokumacılar

          indiler alana.

Antep insanı sevincini      

“yaa” çekerek gösterir.

Düğünde,

     bayramda

omuz omuza halaya durur.

Ve güç katmak için sevincine

     el ele, baş başa verip

hep bir ağızdan bağırır

“Yaa!, yaa!, yaaa!, yaaaah!” diye.

Ve ardından

     zılgıt çeker kadını.

İşte bir mayıs doksan altıda

Ünaldı’da yüzlerce dokumacı,

     indirip şalteri,

          halaya durdu.

Balık Hüseyin, Kamil

ve dokumacı derneğinin üyeleri

     bahardan beri,

          her akşam

işçi mahallelerini dolaştılar

ve kahvelerde onlarca dokumacıyla

          tek tek konuştular.

Onlar yüz oldu,

          yüzler bin.

Bazı insan,

kitaptan öğrenir bilgiyi,

bu yüzden okur durmadan,

okuyup yazmak insanlığın

          en büyük hüneri.

Bazı insan

atomun parçalanmasını bilmez.

Hiç duymamıştır

Einstein’ın izafiyet teorisini,

Kapital’i de okumamıştır

ama heyecan duyar görünce

          Marx’ın yüzünü

Bazı insan,

yaşarken öğrenir

          yaşamın gizini,

emeği, artı değeri

          ve insan yüreğini.

Ve kavga günü barikatın en önünde

          durması gerektiğini.

İşte onlar,

günde on altı saat çalışıp,

haşlanmış nohudu ekmeğe düren

ve cartlak kebabına hiç doymayanlar.

Halıyı nasıl ilmek ilmek dokuyorlarsa

          öylece dokudular direnişi.

Ve karanfil rengi aydınlığı

     yazacak olan kitaba,

          şu tümceyi not düştüler:

“Biz emekçiyiz,

bizi ancak emek bir araya getirir.”

YARATILIŞ

AKLIN LEĞENİNDE
BİR BÜTÜN OLARAK YOĞRULDU
YAŞAM DENEN TOPRAK
VE
BİR DÜŞE DÖNDÜ KIZIL BALÇIKTAN

TAŞIN ZİFİRİ KARANLIĞINDAN
BAŞINI KALDIRIP FERHAT
BİR ÜFLESE
O DÜŞ GERÇEĞE DÖNECEK

ÖYLE BİR ÜFLEME Kİ
BİR BİLSEN
BİR KENDİNİN DEĞİL
İNSANLIĞIN YÜREĞİNE DE CAN GELECEK

Desenler kavgaya durdu...

Yaz geceleri Antep

          sıcak ve aydınlık olur.

Damlarda uyuyanlar göz alabildiğince

                        yıldız görür.

Sevdalılar dilek tutar,

          göğe yıldız yağınca.

Böyle gecelerin tek kötü yanı vardır.

İnsanoğlu,

bu sonsuzluk altında

          kendini yapayalnız

                  ve çaresiz bulur.

O gece,

yani yirmi dokuz haziran

          doksan altıda Ünaldı’da,

kimsenin umurunda olmadı

ne gökyüzü

     ne yıldızlar

           ne de sonsuzluğu evrenin.

İlk akşamdan

     sıcak bir yel esti,

Alleben kıyılarından Ünaldı’ya

sidik ve ekşimsi dut kokusu taşıdı

                       şafağa kadar.

Gece yine aydınlık

          ve gece yine sıcaktı.

Bir fısıltı dolandı işçi evlerini.

Yarın başlıyor...

Dernekte karar alınmış

          yarın başlıyor...

Dolaştı durdu bu ses

          köhne evleri.

Bir arı kovanı gibi uğuldadı

          işçi mahalleleri.

Sabaha karşı bir sessizlik

          aldı uğultunun yerini,

yürek sesi duyulabilirdi.

Sabahı zor etti genç dokumacılar,

yürekleri yuvadan uçmaya hazır

          yavru bir kuş sabırsızlığıyla

çırpınıp durdu göğüslerinde.

Şafakla bir çocuk sesi

     ve annenin ninnisi

bozdu sessizliği.

Otuz haziran sabahı

     sokaklar doluydu yine

ama tıkırtısı azalmıştı mekiğin.

Tek farkı vardı,

     her günden er gelmişti

lüks otomobilleriyle patronlar.

Ve sokak başlarını tutmuştu

          resmi arabalar.

Öğleye doğru,

“Yaklaşık üç bin kişi” dendi.

Tezgâhlar işliyor hâlâ,

          gençler çoğunlukta.

“Sayı çoğalmalı,

          mekik durmalı,

yoksa sokaktaki işsizler

          kapatır açığı” dendi.

Yüzlerce çırak,

     cağcı,

           kalfa      

          ve genç dokumacı

doldurdu derneği

“Direniş kırılıyor” fısıltısı dolaştı bir ara.

“Yerimize sokaktan adam almışlar” dedi bir diğeri.

“Patronlar şartlarınız kabul demiş” diyordu bir ses.

Balık Hüseyin telaşsız

     dinliyordu tüm konuşulanları.

Biliyordu,

korku filizlenmekteydi

          tüm yüreklerde.

Dönüp yanı başındaki

          Şerif Halfe’ye baktı.

“İnsanoğlu doğarken

yüreğine korku üflenmiş derler.      

Bir gün çıkarsa o korku yürekte

değil işsizlik ve açlık,

     evleri kepse başına,

yıkılsa dünya,

         kâr etmez” derdi Şerif Halfe.

Boya nasıl işlerse ipliğe,

Balık Hüseyin’in yüreğine de

     usulca siniyordu korku.

“Yarınımız için, çocuklarımız için direnmeliyiz. Patronlar bilsin ki, sofralarına gelen ekmekten, sefa içinde yattıkları yataklara kadar, hepsi bizim eserimiz. Ayaklarına bastıkları halıdan, içtikleri suya kadar, her şeyde bizim alın terimiz, bizim hayatımız, bizim kanımız var. Üreten biziz arkadaşlar, hayatın dizginleri bizim elimizde. Bırakmayacağız. Geri adım atmayacağız. Emeğimizin üzerinde kurdukları saltanatı bir gün yıkacağız.”

Direnişin ilk günkü konuşmasında bine yakın dokumacı doldurmuştu derneği ve bu sözler döküldü ağzından Balık Hüseyin’in.

Bir temmuz,

“Altı bin işçi halıya oturdu”

     yazdı gazeteler.

Şerif Halfe:

“Mekik sustu,

     yarıda kaldı desen tezgâhta,

          direniş büyüyor” dedi.

Ve ekledi;

“Sofrasına varın işçinin,

     varın oturun sofrasına.

Ekmeğinden bölün ki

          güvensin size.

Aynı sofradan ekmek yiyen

          hayınlık etmez diğerine.

Ekmeğin yasası budur.

On bin sofra bir olursa bir gün,

          o zaman korku çıkar yürekten.”

Yüzlerce genç dokumacı ki,

          onlar yaktı ilk ışıkları.

Ömürleri;

     seherde gümüş renkli bir durgunluk,

     gündoğumu yakamozlu bir deniz

     ve gün boyu kör bir karanlıktır.

İşte onlar;

     kimisi iplik taşıdı,

     kimisi bobin sardı,

     kimisi mekik doldurdu.

Halıya bir gül dalı işlendi,

     binlerce elin doldurduğu mekikle.

Ve nazlı bir kadının tenine aşk dokur gibi

     nasırlı eller sabırla,

          yaydılar direnişi tüm Ünaldı’ya.

Ve ilan ettiler tüm dünyaya,

sekiz saatlik iş günü,

          sigorta ve sendika hakkı,

onurlu yaşamak için

          verilen bu kavga,

eğer tek bir adım atılırsa geriye,

          üstümüze yıkılır.

Bir halıcının kenetlenmesi yetmez.

İnsan denilen varlık

          yalnızken güçsüz olur,

yürürken bile yanına yoldaş ister.

O halde, sınıf kardeşlerimiz

          duymalıdır bu sesi.

Burada verilen kavga

Retrans, TEN

ve Liverpool liman işçilerinin

                        kavgasıdır.

Zaman yok pekiştirmek gerek

                    direniş duvarını.

Larkçılar,

     jütçüler

          ve akrilik işçileri de

indirmeli şalteri.

“Doksan üç direnişinin”

utancını silmeliler alınlarından.

Ve yüzlerce şeert

          gün ışığını unutmuş

sarı yüzleriyle,

içlerinde büyüttükleri

          ışığın kararmaması için,

Ünaldı’nın sokaklarına dağıldılar.

İşte o günden sonra,

aynı tezgâhta çalışan,

     aynı ağıda ağlayıp,

          aynı sevince gülenler.

Aynı sofradan ekmek yiyip

     aynı bardaktan su içtiler.

Altı temmuz günü ilk destek mesajı geldi.
Genç bir dokumacı, oturduğu sandalyeye
çıkıp okudu ve bir alkış koptu.

ANTEP’İN YİĞİT DOKUMA
İŞÇİLERİNE...

Sevgili dostlar, işçi kardeşlerimiz!

İnsanın, insanlık dışı koşullarda yaşamaya, çalışmaya mahkûm edilmesine karşı

başlattığınız onurlu direnişi yakından izliyoruz. Biz biliyoruz ki, Fransız işgalcilerini dize getiren ve onlarca şanlı direnişle emperyalistlerin yerli işbirlikçilerine, sömürücülere, zorbalara boyun eğmeyen, direnişçi geleneği yeni kuşaklara taşıyan Antep’in onurlu emekçileri, yiğit dokuma işçileri bu kavgadan da başarıyla çıkacaktır.

Biz kazanacağız kardeşler!

Yedi temmuz günü;

“Halıda yarın işbaşı yapmayan işçiler,

     işten çıkarılacak” diye manşet attı

          bir yerel gazete.

Ve “işçiler tahriklere kapılmasın,

     sağduyulu davransınlar,

işi durdurmaktan

     işverenle beraber

kendilerinin de zarar göreceğini

     unutmasınlar” diye ekledi,

bir patronun ağzından büyük puntolarla.

Spartaküs’ten bu yana

aynı oyun oynanıyordu bir kez daha

açlıkla ve işsizlikle korkut,

şayet gelmezlerse yola ez başlarını...

Ve cevap geldi dokumacılardan:

“Haklarımızı kabul etmeden, işverenler yılacağımızı zannediyorlarsa yanılıyorlar.

Hiçbir karalama birliğimizi bozmayacaktır. Biz de sekiz saat çalışarak, ailemize, çocuklarımıza ayıracak zamanımız olsun istiyoruz. Çocuk yaşta başladığımız

işlerde tüm sosyal güvencelerden mahrum, sefillik içinde ihtiyarlar olmak

istemiyoruz, Sigorta, sendika hakkımızı istiyoruz. Bunlar kabul edilmeden hiçbirimiz tezgâh başı etmeyeceğiz.

CAĞCI ŞERİF’İN ÖYKÜSÜ

Şerif, sabah alacasında kalktı.

Annesi bir tas simit çorbası

          koydu önüne.

Çorbayı nasıl içti,

          bilemedi.

Uyanınca uyku sersemi olurdu,

          her çocuk gibi.

Babası ambarda çalışırdı,

yani hamaldı,

          iş olursa giderdi.

Yollara düştü.

Gökyüzünde bir cayırtı koptu,

sığırcıklar uçuyordu belik belik.

Şerif’in aklına dedesi düştü,

yıllar önce Diyarbakır’da

          köyleri boşaltılmış,

evleri yakılmıştı.

Yükleyip gelmişlerdi

          geride kalan ne varsa.

Dedesi sağdı o zaman,

          soğuk kış geceleri

kütür kütür yanan sobanın başında

cinler, periler, ejderhalar,

          kuşlar üzerine masallar

ve Amed surlarına dair efsaneler anlatırdı.

Anlatırken yüzü aydınlanırdı,

o koca adam memleket hasretiyle

                           eridi, tükendi.

Bir sabah gözleri açık

          buldu onu Şerif,

     yanı başındaki yatakta.

Ölümü ilk orda gördü,

     bu kadar yakın ve soğuk,

          irkildi ağlamadı,

konuşmadı da bir daha.

Okula salmadılar onu.

Bir sabah yine alacaydı gök,

serindi,

     yoktu diğer günlerden farkı.

Yatağından kalktı,

     giyitlerini giydi

ve takıldı yan komşusu

     Necmettin’in peşine.

Necmettin çağcıydı halıda.

O günden sonra,

her sabah kalkıp,

     atölyeye gitti.

Gece yarısı döndü eve,

uyudu, uyandı

     ve yeniden gitti halıya.

Bir gece gelmedi.

“İş çıkmıştır” dedi babası.

Bazen geç biterdi siparişler,

tezgâhı temizlemek

     uzun sürerdi,

          gecikirdi,

ya da hiç gelmezdi.

Uyudular.

Ve sabaha karşı

     araba sesleriyle uyandılar.

Defolu bir halıya sarılmış

cansız bedenini indirdiler avluya,

yüzünü açtılar,

     kanını emmişti halı.

Patronu,

bir deste para bıraktı

     babasının cebine,

kan bedeliydi...

İşte Şerif’in öyküsü böyleydi.

Ve bugün dokuzuncu günüydü direnişin,

esmer ve uzun boylu bir adam,

          avurtları çökmüş,

elinde bir torbayla çıkageldi derneğe.

Bir kilo çay

          ve beş kilo şeker vardı torbada.

Bu öyküyü o anlattı genç dokumacılara

ve giderken bir fotoğraf iliştirdi

          duvardaki panoya.

Fotoğrafta esmer bir çocuk

          gülümsüyordu...

Dokuz temmuz günü grev çadırı kurmuş
TEN işçilerinden bin selam ulaştı Ünaldı’ya.

TEN İŞÇİLERİNDEN ÜNALDI
İŞÇİLERİNE BİN SELAM...

Bizler TEN işçileri olarak, sendikal mücadelemizi veriyoruz. Sekiz saatlik işgünü, sigorta ve sendika hakkı mücadelesi veren Ünaldı işçilerinin kavgasını destekliyoruz. Mücadeleniz mücadelemiz direnişiniz direnişimizdir.

Yaşasın İşçilerin Birliği

MÜSLÜM’ÜN ÖYKÜSÜ

Bugün direnişin kaçıncı günüydü

          bilemedi Müslüm.

Mekik tıkırtısı ve iplik kokusunu özlemişti.

“Acep ne hal oldu tezgâhlar” diyordu.

Karısına değilse de dokumacılığa sevdalıydı.

Halıya dal dal gül dokumayı,

     renk renk desen kurmayı

          ve tezgâhtaki halıyı

avucunun içiyle okşamayı severdi.

“Emeğiyle geçinen insanın

haksızlığı dövmez yüreği” derdi.

Gün gelip kurulunca grev,

          ilk o bıraktı işi.

Şalteri indirip,

          makineleri yıkattı önce

ve yağlayıp stop etti tezgâhları.

Toplayıp dokumacıları:

“Varın arayın hakkınızı” dedi.

“Sendikaysa sendika,

          sigortaysa sigorta,

varın birlik olup isteyin ağalardan.

Ne zaman siz tamam derseniz,

          kaldırırım şalteri.”

Bu gece uyku tutmadı,

sabaha kadar dönüp durdu yatağında.

Mekik gidip geliyordu gözünün önünde,

     tıkır tıkır işliyordu tezgâh.

Ve boy boy, allı yeşilli halı giriyordu düşüne.

Şafakla kalktı dolandı evin içinde,

sığmadı eve,

     dışarı attı kendini.

Ayakları onu aldı götürdü

Mağrabaşı’ndaki atölyenin kapısına.

Kapı açıktı,

     tezgâh işliyordu.

Vardı tezgâhın başına,

          avucuyla okşadı,

birkaç boy işlenmiş kilimi.

Münir Baba,

çocukluk arkadaşıydı.

Buradan uzak,

Binboğaların eteğinde

     bir köyde doğmuşlardı.

Buğday, arpa ekip

         koyun beslerlerdi.

Yazın yaylaya çıkarlardı,

Binboğa’nın otu sırf yağa keserdi.

Bırakıp memleketi

     birlikte inmişlerdi Antep’e.

Çırak girmişlerdi

Kutnucu Barak Mehmet Çavuş’un yanına.

O zamanlar,

     Marif’te gezerken,

dokudukları kutnuyu görünce

Antepli kızların üzerinde

           gururlanırlardı.

Yıllar geçti,

Mehmet Çavuş bırakıp onlara tezgâhı

     hakkın rahmetine kavuştu.

Ama bir tezgâh doyurmadı

          iki haneyi

ve Müslüm bırakıp burayı

                Ünaldı’ya geçti.

“Hayırdır ede!” dedi Münir Baba.

Müslüm geçip oturdu tezgâhın başucuna.

Bu gibi zamanlarda konuşmaz,

gelip tezgâhın başucundaki kürsüye oturur,

saatlerce çalışmasını izlerdi

          Münir Baba’nın

ve sesini dinlerdi tezgâhın.

Münir Baba konuşur,

          Müslüm susardı.

Her zamanki gibi

konuşmaya başladı Münir Baba:

“Kocadım şu tezgâh başında,

kendimi onunla bir gördüm

     o da ben gibi kocadı.

Yıprandıkça değiştim eskisini.

İnsan bu,

     benzemez makineye.

Dokurken kilimi, kutnuyu,

     kendi ellerimden çıkanı

kendimden bildim.

Tezgâh benim bir parçam oldu hep,

ona hükmettim,

yitirmedim hiç kontrolü elimden.

Bildiğim odur ki,

          olmasam ben,

bu tezgâh burada çürür kalır.

İşte bu yüzden ilmek attım onca yıl,

sen gibi ardımdan koyup

          düşmedim Ünaldı’ya.

Gidip orda,

o koca makinelerin bir dişlisi olmadım.

Bak ede,

ben şunu bilir

ve şunu söylerim yıllardır;

Ünaldı koca bir fabrikadır,

          dokumacı küçük bir dişli.

O dişlilerden biri eskir ya da atarsa,

     o saat sökülüp atılır

          ve yenisi takılır yerine.

İşte bu yüzden,

Ünaldı dokumacısı

     serseridir sokakta,

          yılın yarısı,

parçalanmış el kalmıştır kendine,

                     emeğine.

Benim sevdiğim gibi sevmez,

alın teriyle, emeğiyle yarattığı dokumayı.”

“Biliyor musun, ede?

Bu sabah ne düşledim.

İnsanoğlu,

kocadı mı toprağa bakarmış yüzü,

doğduğu toprakları,

          ilk gözüne değen göğü

ve o göğün kuşlarını özlermiş.

İnsanın yurdu çocukluğudur, derler.

Ben de özlüyorum artık köyü.

              Binboğa’nın havasını,

yani çocukluğumu özlüyorum be ede!

Hani gençliğimizdeki gibi.

Tırpanı alıp

yatırmak örsle çekicin arasına,

dövmek çeliği,

          bilemek...

Rüzgârı alıp sırtına,

          savurmak tırpanı...

Parmak parmak başağa durmuş ekini

          önüne katıp kovalamak...

Sabahın ilk ışığıyla başlayıp

akşam karanlığına kadar tırpan çekmek...

Ter, sap kokusu

ve sol böğründe taş gibi bir ağrıyla

                  dönmek eve...

Ve uyumak ilk akşamla,

yün kokulu yatakta,

          sarınıp yorgana.

İşte buydu düşlediğim.

Geçenlerde hanımla konuştuk da,

çocuklar büyüdü,

     elleri ekmek tutar oldu.

Muhtaç değiller bize gayrı,

     belki de biz yüküz onlara.

Günüm dolacak yakında

          emekli olup

gidip baba ocağına yerleşelim, diyoruz.

Siz de gelin satın evi, ocağı

     şunun şurasında ne kaldı ki ömürden.”

Müslüm ayağa kalktı,

derin bir uykudan uyanmış gibi,

     onca yıllık dostuna baktı.

“Git,” dedi.

“Git...

Yıllarca direndin

     makineye karşı.

Bir kez bile merak etmedin

     modern tezgâhı.

Zannettin ki, sen teslim olmasan,

     böyle sürüp gidecek.

Ama bak zamanı geldi,

     sen de gidiyorsun.

Oysa yıllar önce yenilmiştik biz.

Ben kabullenmiştim,

burayı bırakıp Ünaldı’ya giderken.

Sen zamanı geriye döndürmeyi düşledin hep,

     ama bak dışarıda kaç haftadır

          direniyorlar o çocuklar.

Zamanı geriye götürmek için değil,

          ileriye taşımak için.

Elbet koca bir fabrikadır Ünaldı,

ama bak,

     o koca devi el ele verip

alt ettik,

bir tek boy halı dokunmuyor kaç gündür.

Onların hepsi benim çocuklarım,

          benim yerim onların yanı” dedi.

Ve çıktı dışarı...

On üç temmuz.

Kaç gündür direnişten başka

               laf edilmiyordu,

Memik Usta’nın çay ocağında.

Yine kürsüler doluydu.

Bir masada dört dokumacı konuşuyordu.

Naif usta,

ince, uzun,

       elleri cebinde

ve dudağında sigarayla

üşüyormuş gibi, omuzları kısık oturuyordu.

“Ellerimiz kopsa bize kim bakacak? Günde on dokuz saat çalışıyoruz, sigortasız, izinsiz. Bana bir şey olursa çoluğuma çocuğuma patron mu bakacak? Biz yasal hakkımızı istiyoruz,” diyordu.

Yaylı Ahmet,

bir ayağı kısaydı diğerinden,

bu yüzden yaylanırdı yürürken.

“Bizim ağalar dün haber salmış, ne istiyorlarsa kabul, yeter ki, derneği karıştırmasınlar. Gelsinler oturalım, atalım imzayı karşılıklı diyormuş,” dedi.

Müslüm;

“Üç yıl öncesine kadar patronun karşısına geçip zam isteyemiyorduk. Derneğin kararına uymazsak biz kaybederiz. Sigorta istiyoruz, örgütlenme hakkı istiyoruz, insanca yaşam istiyoruz. Bunu kendimiz için değil çocuklarımız, eşlerimiz için istiyoruz” diyordu.

Şeert Nevroz,

Urfa Kürtlerinden,

Kürt dağlarındaki bir filinta gibi direngen

ve gözleri Zagroslarda çoban ateşi gibi yanar.

“Musa ve Sarah’ın aşkını aylarca veren basın, bizim mücadelemize ses bile çıkarmıyor” dedi.

Memik Usta,

Ocak başında bağırdı:

“Haydi sıcak çay, hesaplar direnişten sonraya...”

ÜNALDI DİRENİŞÇİLERİNE

İşçi sınıfı, kendi bilimine sahip çıkacak vahşi kapitalizmi yerle bir edecektir. Ülke coğrafyasının bir bölümünde on iki yıldır sürdürülen haksız ve kirli savaşa karşı olan barış güçleri kurşunla, dayakla, işkenceyle, gözaltında kayıplarla susturulmak istenmektedir. İşçi sınıfı, kendi ekonomik, demokratik ve siyasal talepleri için verdiği kavgayı barış talebiyle birleştirip geliştirmek zorundadır.

Dokumacılar üzerine ölü toprağı dökmek isteyen egemenlere, bu direnişle attığınız tokadı ve bundan sonra yapacaklarınızı kendi yaptıklarımız olarak görüyoruz. Hizmet işçileri olarak şanlı direnişinizi selamlıyoruz

Yaşasın İşçilerin Birliği

Yaşasın Halkların Kardeşliği

On altı temmuz günü

          dernek panosuna

bu metni iliştirdi Siirtli Ahmet,

gözleri dolmuştu

ve gururunu taşıyordu

          on yedinci günün.

Oğlunu andı Ahmet.

Ve burnunda tüttü karısı.

Onun da öyküsü

          yazıldı bu destana

unutulmasın diye,

acılı ve kanlı günleri

          Anadolu’nun.

SİİRTLİ AHMET’İN ÖYKÜSÜ

Yıl bin dokuz yüz doksan dört.

Yer Siirt otogarı,

     vakit akşam üzeri.

Dört kişi

     bir otobüs.

İki kadın,

     bir erkek,

          bir çocuk.

Yolcu orta boylu,

     esmer tenli,

          gür bıyıklı,

yaşı yirmi beşe yakın.

İki kadın özlemle baktı adama,

     ananın gözünde yaş,

          gelinin gönlünde sızı,

çocuğun elinde oyuncak bir otobüs.

Ana üçüne ana,

     adam üçüne baba,

          çocuk üçüne çocuk.

Gelin anaya gelin,

     çocuğa ana,

          adama yar.

Şoför, “haydi” dedi.

Ananın eli,

     çocuğun gözü öpüldü.

Gelin

–göz göze, yürek yüreğe, sarmaş dolaş–

eğilip öptü adamın elini.

Adamın yüreği köpürdü, dalgalandı,

     gelip göz kenarlarına vurdu.

“Oxur be”

Geride kaldı

     iki kadın bir çocuk.

Çocuk büyük bir kinle baktı oyuncak otobüse.

Geride kaldı üç yürek,

          geride kaldı sıla.

Geride kaldı,

onca yıllık savaştan yorgun düşmüş toprak.

Adam toprağa bakıyor,

     toprak yorgun bir nehir gibi akıyor,

     gurbet yaklaştıkça sıla uzaklaşıyor.

Yol panzer,

     tank ve askerle çevrili,

her saat başı in-bin,

          hüviyet-kimlik...

O yaz Siirtli Ahmet,

Çukurova’da

     çok pamuk topladı.

Çok terledi.

ve de çok küfretti toprak sahibine.

Güz yağmurları

     sicim gibi dökmeye başlayınca

memlekete vardı.

Yaşanacağı kalmamıştı

     açlık, işsizlik ve ölüm

          kol geziyordu.

Kışlığını alıp hanenin

          dönüp Antep’e geldi.

Memleketlisinin atölyesinde halıya girdi.

Annesini, karısını ve oğlunu

          getirmek istedi,

                  olmadı...

Son mektubunu şu sözlerle bitirmişti:

“Şimdilik sizi alamıyorum buraya, ağama güvenmiyorum. Nasıl güvenebilirim ki, bir yılı geçti daha tek bir günlük sigortam yok. İnsanın işsizlik korkusuyla yaşaması zor,

her an ayağımın altındaki toprak kayacakmış gibi geliyor, tedirgin ve hasretle yaşıyorum burada. Ama umutsuz değilim, biz dokumacılar dernek etrafında birleşiyoruz. Yakındır birlikte olacağımız günler. Hasretle...

On yedi temmuz,
cevheri hara sürenler,
son su yerine
alın terini çeliğe verenler,
haber saldı Divriği’den

DİRENİŞİNİ SÜRDÜREN
DOKUMA İŞÇİLERİ...

İşçi sınıfını köleleştirmeye çalışan sermaye sınıfına bir tokat gibi inen bu direnişinizin, örgütlü olan ve olmayan tüm Türkiye işçi sınıfına demokrasi, özgürlük ve ekmek mücadelesini yükseltmelerinde bir örnek direniş olması, dileklerimizle...

Direnişi maden işçileri olarak ayakta alkışlıyoruz...

CEVHERİN IŞIĞI VE
LATİF USTA’NIN ÖYKÜSÜ

Latif Usta demir çelik işçisi.

Yetmiş üçte inşaatında çalıştı fabrikanın

Ve yoldaş demeyi öğrendi

     Sovyet mühendis Mihail’den

Ve sonra ateş verilince fırınlara,

1 No’lu Yüksek Fırın’a verdi onu Mihail.

İlk orda gördü

     erimiş cevherin ışığını.

Ve yine Mihail yoldaştan öğrendi

erimiş cevhere bakmasını.

“Erimiş cevhere bakmasını bileceksin

iyi bakmazsan kör eder adamı,” demişti

                                    yoldaş Mihail.

Bunu bir kulağına küpe etti, Latif Usta.

Bir de yıllar önce,

–O zaman inşaat işçisiydi Demirçelik’te–

müteahhitler aynı işi yapıp aynı saat çalışana

          farklı ücret veriyordu.

Ve on altı haziran yetmiş dörtte

     ayaklandı işçiler,

          dört gün sürdü kavga,

İskenderun binlerce işçinin sesiyle sarsıldı.

İşte o günler,

Latif Usta en önde yürüdü

polisler ve bereli adamlar saldırdı.

Bereliler kurt gibi uluyorlardı,

çok dayak yedi Latif Usta,

          kafası kırıldı birkaç yerinden

ve diğer kulağına bir küpe daha taktı;

İşçiler birlik olmalı

          ve kendi örgütlerini kurmalıydı.

Birkaç haftadır,

gözleri ışıdı Latif Usta’nın,

     içi sığmıyordu içine.

Bunun ilk karısı vardı farkına,

elinde bir gazete işçi evlerini

     dolaşıyordu vardiya çıkışı.

Direnişi anlatıyordu.

Ve sınıf kardeşlerimizin direnişini

     selamlamalıyız bizler de,

çığlıklarına çığlık katmalıyız,

             diyordu Latif Usta.

Ve ekliyordu,

“Yoldaşlar Marksizm erimiş cevhere benzer,

bakmasını bileceksin, yoksa kör olursun.”

Bir pazar günü erken kalktı Latif Usta,

tıraş oldu ve Sümer’den aldığı

     lacivert takım elbisesini giydi.

“Geç gelirim” dedi.

“Antep’e gidiyorum...”

BOBİNCİ MİRZA’NIN ÖYKÜSÜ

Recep halıda çalışırdı.

Askerlik dönüşü

arka sokaktaki bakkalın kızı

     Gülsüm’e sevdalandı.

Babasını gönderdi,

iki etmediler verdiler Gülsüm’ü.

O zamanlar halıcıya

“bileğinde altın bileziği gibi mesleği var” der,

     sormadan kız verirlerdi.

Bir yıl sonra bir kızı oldu,

annesi gibi hep gülsün diye,

     Gülen koydu adını.

İki yıla varmadan yine

     yüklüydü Gülsüm.

Bu kez oğlan doğar diye

     umut ediyorlardı.

Yine kız oldu,

ona da Gülcan dediler.

Üçüncü düşünce rahmine Gülsüm’ün,

     bu kez bir adak adadılar,

          gidip türbeye.

Ve bir oğlan oldu.

Adını baba adı koyup

     “Mirza” dediler.

Recep çocuklarının büyümesini

          pek görmedi.

Akşam geç çıkardı işten

     çocuklar uyumuş olurdu çoktan.

Onları uyurken seyretmeyi

                severdi.

“Bir insanın çocuklarını uyurken seyretmesi

kadar güzel bir duygu var mıdır?”

                diye sorardı kendine sık sık.

Bu huzurla uyurdu,

bir sabahları görebilirdi çocukları.

İşçi semtlerinde

     er kalkar çocuklar

ve sokağa fırlarlar.

Yaz kış fark etmez,

çocukların cıvıltısı hiç eksilmez,

                           bu sokaklarda.

İşte böyle,

     sokakta büyüdü Mirza.

Kıvırcık siyah saçlı,

     uzun kirpikli

ve badem gözlüydü.

Yaşı dolunca ablalarının peşine takılıp

                               okula başladı.

Mirza’nın üçe başladığı yıl

                 ne olduysa,

sol yanına inme indi Recep’in.

İşe gidemez oldu.

Pek çok yatıra götürdüler.

Gavurdağı’nda Ökkeşbaba,

     Pazarcık’ta Elifana da çare olmadı.

Sonunda Recep boyun eğdi.

“Kadermiş” deyip bıraktı kendini.

On beş yıllık çalışmışlığı vardı ya tezgâhta,

          sigorta hak getire.

Memleketlisi olan patronu

          haber saldı;

“Bir iyiliğim dokunsun,

          göndersin çocuğu” dedi.

Recep ve Gülsüm;

boşa koydular dolmadı,

     doluya koydular sığmadı.

Gülsüm temizliğe varırım,

     fıstık çıtlatır

          okuturum oğlumu, diyordu.

Recep’in uyku girmedi gözüne günlerce,

          kolu kanadı kırık,

oturdu avludaki dut ağacının dibine.

Mirza, hem okula hem halıya giderim, dedi.

Dedi demesine ya,

     ikisi gitmedi bir arada,

          sömestrden sonra bıraktı okulu.

Artık bobinciydi,

          iplik sarıyordu halıya.

İlk kez tezgâhın başına geçince çok korktu.

Kocaman bir deve benziyordu makine,

     rengârenk ipliği yutup,

          alev rengi halılar çıkarıyordu.

Kulakları uğuldadı günlerce,

          uyku tutmadı baş ağrısından.

Zamanla alıştı,

şimdi de uyku girmez gözüne

          mekik sesi olmadan.

Ninni gibi gelir,

ve beş boğazın ekmeğini taşır evine.

Grev başlayınca,

Mirza’yı bir düşüncedir aldı.

Kendisi neyse de

dört boğaz ekmek bekliyordu ondan.

Annesi,

“Sen uyma onlara oğlum çalış” diyordu.

Ve babası,

     bir çocuğun babasına baktığı gibi,

saygıyla bakıyordu oğluna.

Mirza birkaç gün bobin sarmadı.

Çok sürmez döner herkes işine,

herkesin evi ekmek bekler, diyordu.

Baktı uzuyor direniş,

ilk kez Ünaldı dokumacısı

     bu kadar kararlı,

o da sokuldu direnişçilere.

Dediler ona bak babana,

sigortası olsaydı emekli olurdu malulen

ve sen okulunda olurdun.

Mirza’nın gözünde tüttü okulu ve öğretmeni.

Mirza bir gece çıkarken eve,

baktı Batmanlıların atölyesinde

          mekik sesi.

Durdu dinledi.

“Yok yanıldım” dedi.

“Hayalden sesler işittim” dedi.

“Olmaz,” dedi.

Döndü baktı.

Dolandı, sindi dinledi.

Evet mekik sesi,

pısarak girdi dükkâna.

Evet piç Recep’ti bu.

“Vay piç Recep vay” dedi.

“Vay ırzı kırık vay,

demek öyle, satarsın milleti.

Vay domuzun dölü vay.

Bizde usta bilip öptük ellini

demek kırarsın grevi” dedi.

Fırlayıp derneğe haberi verdi.

Ve o geceden sonra,

     katıldı o da direnişçilerin arasına.

Bu duruma en çok babası sevindi.

O günden sonra Mirza ve arkadaşları

     sitede kuş uçurtmadılar.

Sitede bir mekik atsa,

saniyesinde derneğe bildirdiler.

Grev kırıcıları, diyorlardı bunlara.

Patronlar işsizleri toplayıp çalıştırıyorlardı.

O günden sonra,

Mirza ve arkadaşları

     direniş bildirilerini

mukaddes birer name gibi,

     koyunlarında taşıyıp

ev ev Ünaldı’ya taşıdılar.

BİR ÜNİVERSİTELİDEN
CEZAEVİNE MEKTUP

Sevgili kardeşim Ali;

Aydınlık ve zor günler yaşıyoruz. Yıllardır dilimizden düşmeyen, ondan söz edildi mi akan suların durduğu, işçi sınıfı üç haftadır Antep’te şanlı bir direniş yürütüyor. Yıllarca okuduk onlara dair, o çelik bakışlı insanları, omuzlarında kızıl bayraklarla, berrak ve devingen bir nehir gibi, devrime yürürken düşledik. Ama hiç girmedik aralarına, oysa onlar yanı başımızdalarmış. Günde yüzlerce kez yüz yüze geliyormuşuz onlarla, bakkalda ekmek alırken, bizim almamız için geri çekilmişler, alçakgönüllü ve mağrurca. Otobüs durağında, önce bizim binmemizi beklemişler, biz en ön koltuğa otururken, onlar arkada ayakta durmuşlar.

İşte onlar kardeşim, hani onlar için onlar adına ve de onlara rağmen devrim yapmaya çalıştığımız. O “sıradan insanlar” bir gün karanlık dehlizlerden sararmış yüzleriyle.

“İnsanca bir yaşam ve onurlu bir gelecek adına,” çıktılar sokağa. Ve günlerdir tehditler ve gözaltılara rağmen direnmekteler. Kavgayı öğrenip, bize öğretmekteler.

Sevgili kardeşim;

Öncelikle sana şunu söylemeliyim ki, yaşadıklarım “ezberimi bozdu”. O, gecelerce okuduğumuz kitapları dönüp tekrar okuyorum şimdi. Sanırım “bilgi en iyi ona ihtiyaç duyulduğu zaman öğrenilir,” sözü doğruymuş. Hani “Alman İdeolojisi”ni okurken günlerce üzerinde tartıştığımız ve kavramakta güçlük çektiğimiz “yabancılaşma” bölümünü bu gece yeniden okudum. Bu konuda bir dahaki mektubumda uzun uzun yazacağım. Ne diyor Marx, “Kişi, insan türünün bir üyesi haline geldiği zaman, yani bireyin bilinci ile toplum bilinci arasındaki engel kalktığı zaman kurtulabilecektir insanoğlu.”

İşte bu günlerde, Ünaldı’daki tüm dokumacılar, –Bu insanlar, evlerine ekmek götüremiyor, açlık ve yokluk içinde yaşıyorlar– kendi örgütleri olan derneğin etrafında kenetlenmiş tek bir şey düşünüyorlar. Direnişi kazanmak...

Sana bazı gözlemlerimi aktarmak istiyorum. İlkel tezgâhlarda çalışan dokumacılar modern tezgâhlarda çalışanlardan daha önce sahiplendiler grevi. Modern tezgâhlı fabrikalarda iş bölümünün artması, işçilerin birbirinden yalıtılması, bu sonucu doğuruyor sanırım. Ama elbette modernizm tarihsel bir olgu. Bununla birlikte şunu da belirteyim ki; ilkel tezgâhlarda çalışanlar ekonomik olarak daha çok köylere bağlılar.

En çok grev kırıcıları bunlardan çıkıyor. Büyük işletmelerde çalışanlar direnişe katıldıktan sonra grev daha disiplinli bir hal aldı. Bunlar, kırla bağlarını koparmış, yani zincirlerinden başka kaybedecek şeyleri olmayanlardı.

Sevgili kardeşim, Antep’in dokumacı çocuklarının “yüzüne aydınlık düşmüş”, direniş okulunda kendi bilimlerini öğrenmekteler

Direniş, ilk gününden bu yana, nasıl cevher çeliğe dönerken demirden bir sel gibi akarsa öyle akıyor. Her türlü taştan, topraktan arınarak. Her gün bir öncekinden daha çetin geliyor, ama o demirden sel, her saniye biraz daha çelikleşiyor. Ve elbet aylardır akıtılan alın teri son su yerine çeliğe veriliyor.

Bu arada, her gün dünyanın dört bir yanında dokumacılara, sınıf kardeşlerinden destek mesajları geliyor. Bir görsen nasıl heyecanla ve hayretler içerisinde okuyorlar. Ve şaşıyorlar, İngiltere’de liman işçilerinin grevde oluşuna. Paris emekçileri gönderdikleri mesajda şöyle diyorlardı;

Ünaldı’da Direnen İşçi Kardeşlerimiz

Kardeşler hak alma mücadeleniz mutlaka başarıya ulaşacaktır. Fransa’da geçen kasım ve aralık aylarında kapitalizmin topyekûn saldırılarına karşı ayağa kalkan Fransız işçi ve emekçilerinin sokakları dolduran haykırışları, coşkulu sesleri bugün Antep’de yankılanıyor.

Yaşasın İşçilerin Birliği ve Mücadelesi...

Evet kardeşim;

Kapitalizmin sonsuzluk teorisi “küreselleşme” kendi karşıtlarını da yığınlar halinde mücadelenin içine çekiyor. Belki de 21. yüzyıla bu hareket damgasını vuracak.

Sevgili kardeşim;

Tüm bunlar olurken orada ülkemin çocukları, tecride karşı, ölüme yatıyor. Kara gözleri ve kocaman yürekleriyle. Sizleri orada unuttuğumuzu sanma... Sen ve oradaki kardeşlerimiz çıkmıyorsunuz aklımdan. Daha dün, “tutuklu analarının” gönderdiği dayanışma mesajını bir işçi okudu bir toplantıda.

Şöyle yazıyordu;

Dokuma İşçilerine;

Çocuklarımızı diri diri tabutlara sokmak isteyenler, orada sizlerin yasal haklarınızı gasp etmektedirler. Biz doğurduk, onlara öldürtmeyeceğiz. Çocuklarımızın ölmesine izin vermeyeceğiz. Biz tutuklu anaları açlık grevinin 45. gününde direnenleri selamlıyoruz...

Bir dokumacı, “Açlık grevlerinden haberimiz yoktu, olsaydı bile bu gün düşündüğümüz gibi değerlendirmek yerine, biz de onların ağzıyla terörist derdik onlara. Ama gördük ki, biz de terörist kapsamındaymışız,” dedi. İşte kardeşim, olup biteni algılamada direnişin rolü.

Evet sevgili kardeşim;

Öncelikle şunu itiraf etmeliyim ki, “işçi sınıfının devrimci gücüne” burada yaşadıklarım sayesinde inandım. Elbet hepimiz birer üniversiteli romantik devrimci olarak, onun biliminin doğruluğuna inanıyorduk –Kim bilebilir belki de, ilahi bir güce inanır gibi–.

Mektubuma o büyük bilgenin şu sözleriyle son verirken, seni ve orda zulme direnen kardeşlerimi özlemle kucaklıyorum.

“Grevler, proleterlerin bir sınıf olarak örgütlenmelerini ortaya koydukları biçimlerden biridir...”

25 Temmuz 96

GREV

ŞALTERİ İNDİREN EL
SIKILMIŞ YUMRUK OLMUŞ
KIZIL BİR ÖRS ÜSTÜNDE
KAVGAYI DÖVÜYOR

GREV GÜNÜ
İŞÇİLER OTURMUŞ BİR SOFRADA
HEP BERABER YEMEK YİYOR

ÇIRÇIR ÇIKMAZININ ÖYKÜSÜ VE
BİR GAZETECİNİN NOTLARI

Bu öyküyü

Balıklı Park’ta dinledim,

          bir akşam üstü,

ulu çınar ağacının altında.

Çınar yapraklarının serin hışırtısıyla,

haşlanmış mısır yedik

          genç bir gazeteciyle.

O anlattı ben not ettim.

O gün direniştekilere saldırmışlardı,

pek çok işçi ve dayanışmacı gözaltına alınmıştı.

“Kalabalığın içinde ben de vardım,” dedi.

Bir süre gördüklerimi fotoğrafladım.

Öndeki grup direniyordu,

ama arkadakileri dağıttılar

          sopalar ve coplarla.

Sokak aralarında,

dağılan insanlar kaçışıyor,

          çığlıklar geliyordu.

Koşuyordum, gazeteciydim.

Görevim gerçeğin haberini yapmaktı,

ardımdan ayak sesleri hızlandı

          bir sokağa saptım.

Koşuyordum.

Baktım,

sokağın sonu çıkmazdı.

Ardımdaki yetişti,

          omzum koptu sandım.

Benim makinem

          onun sopası kırılmıştı.

Göz göze geldik,

          etrafına baktı,

bulamayınca bir şey

          ayakkabısını çıkardı.

Her yerime vuruyordu.

Sesime bir kapı açıldı,

kadınlar çıktı,

          beni bir avluya aldılar.

Güneş can verir işçi evlerine.

Önce çocuklar uyanır uykudan

          onlarla hayat bulur ev

ve ardından kadınlar.

Yoksulluğun hesabını tutan

     muhasebecilerdir onlar.

Bir öğünden üç öğün çıkarmayı

     ve yoklukta yastık altında

hiç olmazsa bir çeyrek altın

          bulundurmayı

öğrenmişlerdir annelerinden.

Zeynep ve Hacer eltilermiş,

Zeynep küçük olanmış,

          gelinliğinden bu yana

kıskanırmış Hacer’i.

Geçim etmezlermiş birbirlerine,

küs gezerlermiş çoğu zaman

ama küslükler de tez bitermiş.

Bu günler yakın durma günleriymiş.

Bu çıkmazın tüm erkekleri

          dokumada çalışırmış.

Direniş uzayınca,

          evlerde simit, bulgur

ve un tükenmiş.

Neyse ki, köydekiler yardıma koşmuş.

Köyden gelen erzak torbalarını

          köylü garajından sırtlayıp.

Çırçır Çıkmazı’na getirirlermiş.

Bu direniş,

çıkmazdaki yirmi kadar eve

     bir aile gibi kenetlenmeyi

ve ekmeği ortak yapmayı,

          hiç değilse bir öğün

aynı avluda toplanıp

          aynı sofradan yemeyi

ve üstüne taze demlenmiş

          kaçak çay içmeyi

ve onun üstüne de,

“Kız şarpanı yan bağlama”

     türküsünü söylemeyi öğretmiş.

İşte o gün,

bu gazeteci de

onlarla aynı sofradan yemiş

ve bu türküyü söylemiş.

ÜÇ BEŞ BALDIRIÇIPLAK

Yirmi dokuz temmuz

     bin dokuz yüz doksan altı.

Al ipek halılarla döşeli odada

          bir adam oturuyor,

ceylan derisi bir koltukta.

Yüzünü meydana dönmüş,

     ilk mekik anıtı görünüyor.

“Üç beş baldırıçıplak,”

          diye mırıldanıyor.

“Üç beş baldırıçıplak,”

     bu sözü babası söylerdi

          dokumacılar için.

Babası kurnaz adamdı,

onun tilki yüzüne dönüp baktı.

Fotoğrafı gümüş çerçevede

          asılı duruyordu arkasında.

Fransız işgalinden önce

Mağrabaşı’nda

     dokumacı Kebusyan’ın

          yanında çözgücüydü babası.

Fransız işgal edince Antep’i,

          çeteye katılmayıp

Gölbaşı’na kaçtı,

oradaydı Antep’in tüm zengini.

Şahinbey ve Karayılan

          çetesi atınca Fransız’ı

geri döndü babası.

Kebusyan sanki yer yarılıp

                girmişti içine.

Pek çok söylenti çıktı ardından.

“Çözgücü Halil vurmuş,” dendi.

Bazıları da,

“tezgâhları ona emanet edip gitmiş,” dediler.

Ama gerçek olan neydi,

              hiçbir zaman bilinmedi.

Unutulup gitti bu tüm bunlar.

Geçip atölyenin başına

çözgücü Halil oldu

     Halıcı Halil efendi.

İşte bu adam,

Çözgücü Halil’in oğludur.

Artık o modern bir kapitalisttir.

Saatlerdir o pencerenin önünde

öylece oturup durmakta,

elinde Johnnie Walker bardağı,

          Ünaldı’ya bakmaktadır.

Sanki deryanın kıyısında durmakta

ve bir uğultuyla,

karanlık dalgalar üzerine gelmektedir.

Korku ve ürpertiyle geriye çekildi

                pencere önünden,

dimdik başını gördü anıttaki dokumacının,

gözüne ilk kez bu kadar dik

                görünüyordu bu heykel.

“Üç beş baldırıçıplak” diye mırıldandı.

Ve dikti viski bardağını kafasına.

Elleri titredi,

duvardaki fotoğraftan kaçırıp gözlerini,

“bu sefer onlar kazandı,”

          diye mırıldandı.

HAYAL DEDİLER İŞTE KAZANDIK!

BİZ BİLİRİZ
NASIL DOKUNUR HALI
NASIL PİŞER EKMEK
NASIL DÖNER TEKERLEK

BİZ BİLİRİZ
TOPRAĞIN SUYA AŞKINI
TOHUMU YEŞERTEN ÖZÜ
TIRPANLA BAŞAĞIN SEVDASINI
VE
HAMURLA MAYANIN ŞARKISINI

BİZ BİLİRİZ
EKMEĞİN KIYMETİNİ
SUYUN ÇELİĞE VERDİĞİ KESKİNLİĞİ
ATEŞİN KUTSALLIĞINI
VE
ÖZGÜRLÜĞÜ CAN PAHASINA SAVUNMAYI

BİZ BİLİRİZ
HAM PAMUĞU OYA GİBİ İŞLEMEYİ
PASLI DEMİRİ KUŞ EDİP UÇURMAYI
DAĞDAN AĞIR GEMİYİ YÜZDÜRMEYİ
VE
HASTAYI SAĞALTMAYI

BİZ BİLİRİZ
YERALTINDA ATEŞİ ÇIKARMAYI
CEVHERİ ÇELİĞE ÇEVİRMEYİ
ÇOCUĞA İLK HARFİ ÖĞRETMEYİ
VE
SOKAKLARI SÜPÜRMEYİ

BİZ BİLİRİZ
HAYAL KURMAYI
VE ELBET
HAYALİ GERÇEK KILMAYI

Kuşlarla uyanır onlar.

Kontak döner,

çalışır motor kütür kütür.

Açılır fabrika kapıları,

atar mekik,

     işler tezgâh,

dokunur halı desen desen.

Kamil,

gün ışıyınca yola düştü.

Karayılan caddesinin yürüyüp,

Barış Kahvesi’nin önüne geldi.

Buradan bakılınca,

fabrikalar,

     sanayi siteleri

ve bunların etrafını sarmış gecekondular

     göz alabildiğince uzuyordu.

Belki de Cemal’in sabahları

     bu kahvede oturmayı

o kadar çok sevmesi bu yüzdendi.

Emek uyanmıştı çoktan.

Ayaklarının dibindeki Ünaldı’da

motor homurtuları

insan seslerine karışıyor,

derin bir uğultuya dönüşüyordu,

     mahşer yerini andırıyordu.

Yine böyle bir sabah,

Cemal elini omzuna koymuş

şöyle demişti;

     Her birimiz bir şövalyeyiz

     Şu mahşer yerinde

     Umutlarımız birer kılıç ellerimizde

     Koynumuzda şiir defterlerimiz

     Bir acılar arta kalan yüreklerimizde

     Hep saldıran biziz ateş kusan ejdere

     O kustukça ateşi biz saldırıyoruz

     O kustukça ateşi biz saldırıyoruz

     Bilmez ki melun hayvan

     Bizler birer zümrüd-ü ankayız

Cemal’i anımsadı.

Omzunda onun elinin sıcaklığını hissetti

Ve şu sözler döküldü dudaklarından

“Bu sefer senin öğrencilerin kazandı, yoldaş...”

PARTİ

BİR DAMLA MÜREKEPTİR PARTİ
DİYOR ŞERİF HALFE
AMA AK BİR KÂĞITTA DEĞİL
BİR BARDAK SUDA KIZIL BİR DAMLA
ELBETTE DOĞRU SÖYLER ONCA YILLIK USTA

DOKUMACI TÜRKÜSÜ

“kız şarpanı yan bağlama     
ben söylerim sen ağlama”     

Dokumacıyız.

Halı dokuruz renk renk.

Dünyanın en güzel desenlerini atarız ilmek ilmek.

Terimiz karışır o yüzden halılarınızdaki ak.

Dokumacıyız.

Gün güneş görmez dehlizlerde.

Mekik doldurmakla geçer ömrümüz.

Biz de yaşarız elbet,

Ne kadar yaşarsa dünyada işçi kardeşlerimiz.

Dokumacıyız.

Halı dokuruz renk renk.

Dünyanın en güzel desenlerini atarız ilmek ilmek.

Kanımız karışır o yüzden halılarınızdaki al.

Dokumacıyız.

Bize hasret kadınlarımız

Süt nedir bilmez çocuklarımız.

Yeter ki doysun patronlar,

Sendika, sigorta bilmez çalışırız biz.

Dokumacıyız.

Halı dokuruz renk renk.

Dünyanın en güzel desenlerini atarız ilmek ilmek.

Terimiz karışır o yüzden halılarınızdaki ak.

Dokumacıyız.

Tek nişanımız kopmuş parmaklarımız.

Karayılan, Şahin Bey’dir atalarımız.

Barışta köle savaşta beyiz.

Her geçen gün küçülür ekmeğimiz.

Dokumacıyız.

Halı dokuruz renk renk.

Dünyanın en güzel desenlerini atarız ilmek ilmek.

Kanımız karışır o yüzden halılarınızdaki al.

Dokumacıyız.

Haksızlığı “dövmez” yüreklerimiz.

Gün gelir desenler kavgaya durur.

Çoluk çocuk direnişe dururuz,

Antep’i yerinden oynatırız.

Sonsöz;

Bu yoldaş yadigârı defterin en son sayfasında bana hitaben yazılmış bir mektup vardı ve “genç şaire yol notları” adını taşıyordu. Bu mektupta yazılanları kitabın dışında bıraktım. Ama şunu bilmenizi isterim ki, bu mektubu “şiirin karlı yollarında” hep yüreğimin bir köşesinde taşıyacağım. Bir tek cümlesini sizinle paylaşmak istiyorum. Şöyle yazmış Mehmet Efendi son cümlede, “Elbet; her şair yüreğiyle yazmalı şiirini. Ama unutma ki; şairin yüreği hizmet ettiği sınıfa aittir.”