Vladîmîr Îlyîç Lenîn

DEWLET

Wergera Ji Tirkî: Îsmaîl Dîndar

Teorî

DOĞA BASIN YAYIN

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Blv. Kamerhatun Mah. Alhatun Sk. No: 25 Beyoğlu / İstanbul

T: 0212 255 25 46 F: 0212 255 25 87

www.evrenselbasim.com - info@evrenselbasim.com

Evrensel Basım Yayın 494

Rêza Pirtûkên Kurdî 16

Dewlet: Vladîmîr Îlyîç Lenîn

Werger: Îsmaîl Dîndar

Dîzayna Bergê: Savaş Çekiç

Amadekirina Bergê: Devrim Koçlan

Çapa Yekemîn Gulan 2012

DEWLET

(Konferansa ku li zanîngeha Sverdlovê hate dayin)
11 pûşper 1919

Rêhevalno, li gorî plansaziya xebata we ku ragihandine min, mijara axaftina me ya îro dewlet e. Heta niha, hûn bi vê pirsgirêke re çi qasî têkildar in, ez nizanim. Ku ez ne şaş bim, dersên we nû dest pê kirin û hûn cara yekem e vê mijarê birêkûpêk hildidin dest. Ji ber ku li ser mijareke ew qasî dijwar, axaftina min a yekem e, dibe ku tiştên ez ê bibêjim ji hêla piraniya guhdaran ve, bi awayekî vekirî neyê têgihiştin. Lê bila ev rewş we matmayî nehêle, ji ber ku pirsgirêka dewletê, mijara herî dijwar, tevîhev a ku nivîskar, fîlozof û zanyarên burjûwaziyê berovajî dikin e. Ji ber vê yekê, ev mijar bi tevahî, bi axaftineke kin, tu carî nayê ronîkirin. Ji bo ku piştre em karibin mijarê, bi xwendin, axaftin û nîqaşan hildin dest; divê her kes hêlên ku tênegihiştin, hêlên ku nehatine ronîkirin nîşe bike û vana cara duyem, sêyem, çarem ji nû ve hilde dest. Hêvî dikim ku dûre em ê ji nû ve werin cem hev û pirsên ku li ser vê mijarê zêde bikin nîqaş bikin û xalên ku nehatine fêhmkirin ronî bikin. Bi mebesta ku van xebat û nîqaşan biqedînin, hêvî dikim ku hûn beşeke ji dema xwe ji bo xwendina çend berhemên sereke yên Marx û Engels veqetînin. Hûn dikarin van berhemên bingehîn; ji pirtûkxaneyên sowyet û partiyê, ji pirtûkêkên destan ên ji bo xwendekaran re hatine amadekirin û ji lîsteyên pirtûkan ên ku hatine pêşniyarkirin bi dest bixin. Lê, zehmetiyên di têgihiştina vê mijarê de, di serî de dibe ku çavê hinekan bitirsînin. Di vê mijarê de, divê ji nû ve ez we şiyar bikim. bila serê we tevîhev nebe. Beşa ku di serî de neyê fêhmkirin, piştî xwendina duyem an jî bi nêrîneke ji hêleke din ve dê ronî bibe. Dubare dikim, pirsgirêka dewletê ji hêla ramêner û nivîskarên burjûwaziyê ve, ew qasî li nav hev xistine û şewişandine kesên ku dixwazin bi qasî ku dive fêhm bikin û ji hev veçirînin, ji bo zanîn û rastiya teqez bi dest bixin, divê mijarê ji nû ve vekolin û bi nêrînên cuda hildine dest. Ku wisa be, mirov bi hêsanî dikare dîsa vegere ser mijara dewletê. Ji ber ku dewlet, pirsgirêka sereke û bingehîn yê qada siyasetê ye. Ne tenê weke me, di rewşa şoreşê ya tevîhev de, di rewşên aram de jî, her roj di rojnameyan de, hûn ê bi pirsgirêkên aborî û siyasî re rû bi rû bimînin: Dewlet çi ye, rewişta dewletê çi ye, erka wê çi ye, partiya me ya ku ji bo rûxandina kapÎtalîzmê tê dikoşe, helwesta partiya komunîst a derbarê dewletê de çi ye? Her roj, bi awayekî, ji nû ve hûn ê tûşî vê pirsgirêkê werin. Heke hûn ê di nîqaşên bi mûxalifên xwe re bikin de, di axaftinên we de, di her pirsgirêka biçûk de, di bin mijarên pir cuda de û di demên ku hûn napên de, bi pirsgirêka dewletê re rû bi rû bimînin, bi taybetî ya ku divê ew e ku li ser vê mijarê xebatên xwendinê bikin û di dawiyê de, hûn werin asteke ku bi tena serê xwe mijarê hildin dest. Ku hûn fêr bibin bi tena serê xwe çawa ji bin vê pirsgirêkê derkevin, hûn dikarin di ramanên xwe de bi qasî ku divê bi biryar û teqez bin û hûn dikarin wan li hemberî her kesî û di her demê de, bi serketî biparêzin.

Piştî van şiyariyên kin, ez ê derbasî mijarê bi xwe bibim: Dewlet çi ye, çawa derketiye holê, helwesta partiya çîna karker ku ji bo kapîtalîzm bi tevayî ji holê rabe tê dikoşe, ango helwesta partiya komunist li hemberî dewletê bi esasî divê çawa be?

Weke ku min berê jî gotibû, mijareke din, bi qasî mijara dewletê ku ji hêla nûnerên zanistê, felsefe, hukuk, aborî û rojnamevanên burjûwaziyê ve, bi zanayî yan bê zanîn hatiye şewişandin nîne. Heta îro jî, pirsgirêkên olî tevî pirsgirêka dewletê dikin. Ne tenê nûnerên zanîna olî (ev helwesta wan sirûştî ye), hemû kesên ku di wê baweriyê de ne ji pêşdaraziyan rizgar bûne jî, pirsgirêkên olî, tevî pirsgirêkên dewletê dikin. Ev kes dixwazin teoriyeke wisa biafirînin ku xwe bisipire têgihiştineke birdozî û felsefî, pirî caran teoriyeke wisa tevîhev ku dewletê pîroz dibîne, ku mirov dewletê weke tiştekî di ser xwezayê re bibînin, weke ku tiştekî bide wan an jî divê bide wan, ligel vê tiştekî ku ne yê mirovî be bi xwe re bîne, hêzeke mirovan ku ji derve were, bi kurtasî weke hêzeke ku çavkaniyeke wê pîrozwer heye, biafirînin. Ev fêrkêrî bi berjewendiyên çînên kedxwir, xwediyên axê û kapîtalîstan ve wisa bi şid girêdayî ye, wisa ji bo berjewendiyên wan xizmetê dike, wisa bandoreke mezin li kevneşopî, dîtin û zanyariya kesên ku nûneriya burjûwaziyê dikin kiriye ku; hûn dikarin şopa vê di her gava wan de, heta ku di dîtinên Menşewîk û Sosyal Demokratên ku bi hêrs red dikin ku di bin bandora pêşdaraziyên olê nemane û pê bawer in ku pirsgirêka dewletê bi awayekî zelal lêkolîne de jî tê dîtin. Pirsgirêka dewletê, (ji bilî zanyariya aborî) li gorî pirsgirêkên din, ji ber ku mijara herî zêde bi berjewendiyên çîna karker re têkildar e, gelekî zêde hatiye şewişandin û tevîhev kirine. Doktrîna dewletê, cudatiya civakî, kedxwariyê, hebûna kapîtalîzmê mafdar nîşan dike. Ji ber vê yekê, ku mirov di vê mijarê de bêaliyê bipê, mirov hêviyê bike ku kesê angaşt dikin ku zanyar in, di vê mijarê de nêzîktêdayineke zanyarî nîşan bidin, şaşiyeke pir mezin e. Ku hûn bi pirsgirêkê re, pir ji nêz ve têkildar bibin, xebatên xwe yê li ser vê mijarê bi qasî ku divê kûr bikin, di pirsgirêka dewletê de, di doktrîna dewletê de û dema girîngî û rista dewletê tê nirxandin, têkoşîna di navbera dîtinên cuda yên derbarê dewletê de ku derketine holê, di rastiya xwe de hûn ê bibînin ku têkoşîna di navbera çînên cuda de ye.

Ji bo ku, bi rêbazeke zanyarî nêzîkî vê mijarê bibin, bi kurtasî be jî, divê em çavê xwe li dîroka dewletê, li bingeha wê û pêvajoya (peresan) wê bigerînin, dê di cî de be. Ku dibe behsa Pirsgirêkên derbarê civaknasiyê; ji bo ku mirov hînî nêzîktêdayina rast bibe, di nav loda kîtekîteyan yan jî di nav çeşnê mezin ê ramanên dijber de wenda nebe, rêbaza herî pêwist û ewle ew e ku ji bo vê pirsgirêkê bi awayeke zanistî vekolin şertê herî girîng e; divê em geşedana pirsgirêkê ya dîrokî ji bîr nekin, her pirsgirkê, bê bûyer di dîrokê de çawa derketine holê, li pêngavên sereke yên di geşedana wan de binêrin û hildin dest û ji hêla geşedanê ve, em binêrin ku îro hatiye kîjan rewşê.

Ez hêvî dikim ku derbarê pirsgirêka dewletê de hûn ê berhama Engels ya bi navê Bingeha Malbatê, Xwedaniya Taybet û Dewletê bixwînin. Ev pirtûk, berhemeke bingehîn a sosyalîzma hemdem e. Her hevoka wê bi ewle ye. Tu tiştê tê de bi rasthatî nehatiye gotin. Beravajî, li ser bingeha gelek belgeyên dîrokî, siyasî hatiye nivîsandin. Bê şik, hemû beşên vê berhemê, ne mîna hev hêsan û têgihiştî ne. Di hin beşan de, tê hesabkirin ku xwîner, beriya vê xwediyê hin zanînên aborî û dîrokî ye. Lê ez dubare dikim, ku hûn di xwendina yekem de vê pirtûkê fêhm nekin, aciz nebin. Dibe ku ev yek bê serê her kesî. Lê ku eleqeya we şiyar bibe û hûn ji nû ve vegerine pirtûkê, ku ne bi tevayî be jî hûn ê bi ser bikevin ku beşeke mezin têbigihêjin. Ji ber ku ev pirtûk, weke ku min li jor jî got bi nêrîneke rastîn nêzîkî pirsgirêkê bûye, ez dixwînim. Pirtûk, bi nêrîneke bingeha dewletê ya kin û dîrokî dest pê dike.

Weke ku di hemû mijaran de dibe –mînak; koka kapîtalîzmê û kedxwariya mirovî li ser mirovî, sosyalîzm, şert û mercên ku sosyalîzm çawa derketiye holê– ji bo ku bi awayekî cîddî û bi ewle nêzîkî pirsgirêkê bibin, pêşî divê mirov bi tevayî li geşadanên wê yên dîrokî binihêre. Dema ev mijar bê vekolîn, berî her tiştî divê em bizanin ku dewlet her tim nebûye. Di hin deman de, dewlet tune bû. Dewlet, di dem û qada ku civak dabeşî çînan bû, mêtinger û bindest derketin holê de, pêk hat.

Şêweya pêşî ya kedxwariya mirovî, şêweya dabeşbûna çînan, –xwediyên koleyan û kole– berî ku ev derkevin malbata bavaniyê ku jê re klan dihate gotin hebû. (Klan-aşîret, civaka mirovên ku ji heman bavikî ne û bi hev re dijin.) Pir hindik, şopên diyar ên demên seretayî, di jiyana gelek civakan de hebûna xwe domandiye. Û heke hûn xebateke derbarê şaristaniyên seretayî hildin dest, hûnê rastî hebûna serdemeke ku weke kole û xwediyên kole dabeş nebûye yê ku pir-hindik dişibe komunîzma seretayî bibin. Di wan deman de, navgîneke taybet ku pêkanîna zorê ya bi pergal û bi riya zorê mirovan têxin bin destan, ango dewlet tune bû. Navê vê navgînê dewlet e.

Di civaka seretayî de ku mirov weke komikên bavikan dijiyan û hîna di asta herî jêr a pêşketinê de bûn, di şert û mercên ku nêzîkî hovîtiyê bûn, di serdemeke ku ji mirovahiya hemdem bi hezar saliyekê ve vediqete de, hîna rastî şopên hebûna dewletê nedibû. Em kevneşopî, otorite, rêzdarî û desthilatdariya hêza ku ji hêla kalên(extiyarên) klanê ve dihate bikaranîn dibînin. Em dibînin ku carinan ev hêz di destê jinan de ye. Di wê demê de, rewşa jinê ji rewşa îroyîn ku di bin tadeyê de ye cudatir bû. Lê li tu derê, ji bo ku yên din bi rê ve bibin, bi mebesta birêvebirinê (îro, ku em hemû pê dizanin), yekîneyên çekdar ên cuda cuda, hepisxane û hemû navgînên din ên vîna mirovî bi zorê dixin bin desthilatdariya xwe –ev hemû bingeha dewletê ne– navgîneke ku bi vana tê temsîlkirin, navgîneke şiddetê ku bi pergalî û her tim di destê xwe de digrin, çîneke taybet a mirovan em nabînin.

Heke em xwe ji doktrînên olî yên zanyarên burjûwaziyê, ji xapandinan, ji pergalên felsefî û ji hin ramanan bi dûr bixin û em hewl bidin ku bingeha rastîn a pirsgirêkê têbigihêjin, em ê bibînin ku dewlet di rastiya xwe de navgîneke rêvebiriyê ya ku ji civaka mirovan veqetiyaye. Dema ku komeke mirovan a ku ne bi tiştekî din, tenê bi rêveberiyê re mijûl e û ji bo bi rê ve bibe, pêdivî bi navgîneke taybet a tadeyê û serî tewandinê dibîne derkete holê, –hapisxane, yekîneyên leşkerî yên taybet, artêş û hwd.– hingê dewlet jî derdikeve holê.

Lê heyameke ku têkilêyên civakî, bi tevayî civak, disîplîn û pergala xebatê; ku bi saya kevneşopî û adetan an jî bi saya extiyarên klanê yan jî otorîteya ku jin bikar dianîn ku jin di wê demê de piranî bi mêran re weke hev bûn, heta ku carina ji wan jî karîgertir bûn yan jî pergaleke ku bi riya rêzdariyê dimeşî hebû lê ku komeke mirovan ku di rêvebiriyê de bûne pispor û dewlet tune bûn. Dîrok destnîşan dike ku dewlet li cih û dema ku navgîneke taybet a ku mirovan di bin desthilatdariyê de digre, ku tenê dabeşiya civakê li çînan dike, ango li gorî ku hinek her tim keda hinên din bi dest bixin, keda wan bixwin û li gorî vê yekê li koman dabeş bûye, heye.

Dabeşiya civakê li van çînan, bila her tim weke rastiyeke bingehîn a dîrokê, di hişê me de be. Ji hezaran salan bi vir ve, pêşketina hemû civakên mirovan, bê awerte li her welatî, zagona gelempêrî ya vê pêşketinê, bi pergaliya wê û mantiqa wê destnîşan dike; wisa ku pêşî civakeke ku çîn tê de tune bûn, bavaniya pêşî ku arîstokrat tê de tune bûn, civaka seretayî; piştre civakeke ku xwe dispêre koledariyê, civakeke koledar. Ewrupaya modern, her dem hemû di vê pêvajoyê re derbas bûye: Berî du hazar salan pergala koledar, li Ewrupayê bê şert û merc desthilatdar bû. Piraniya gelên cîhanê yên parzemînên din jî di vê pêvajoyê re derbas bûne. Şopên koledariyê, di nav gelên ku bi pêş neketine de, heta îro jî hatiye. Weke ku îro jî, em li Efrîkayê pergala koledariyê dibînin. Koledar û kole: Ev veqetîna çînî ya yekem û girîng bû. Koledar ne te tenê xwediyên hemû amûrên hilberînê, axê û navgînan bûn, ew xwediyê mirovan jî bûn. Koma ku dixebitî û keda xwe dida yên din kole, koma din koledar bûn.

Ev şêweya civakî ji hêla şeweyeke din hate şopandin; feodalîzm. Di piraniya hemû welatan de, pergala koledariyê veguherî feodalîzmê. Êdî dabeşiya civakî ya bingehîn weke feodalên xwediyên axê û serfên gundî bû. Şêweya têkiliya di navbera mirovan de guherî bû. Koledar, kole weke malên xwe didîtin: Zagon vê dîtinê erê kiribû û kole bi tevayî weke malekî xwediyê xwe yê ku tê hilgirtin dipejirand. Heçî serfên gundî bûn, tadeya polê û girêdan didomiya, lê feodalê xwediyê axê (senyör) ne xwediyê gundiyan ê weke malekî ku dihata hilgirtin bû, tenê dikarîbû dest deyne ser keda wan û bi zorê dihişt ku ji bo wî bixebitin. Serfîtî; bi şêweya herî kaba li Rusyayê ku bi taybetî ji her derê bêtir li vê derê dom kiribû, di pratîkê de tu cudatiya wê ji koledariyê tune bû.

Dûre ku bazirganî bi pêş ket, bazara cîhanê derkete holê û bi pêş ketina doşbûna pere, di hundirê çîna feodal de, çîneke nû derket: Çîna kapîtalîzm. Ji mal (meta), ji pevguherîna mal û ji bilindbûna hêza pere, hêza sermayeyê derkete holê. Piştî sedsala 18. jî hê rasttir, ji dawiya sedsala 18. û pê ve û di seranserê sedsala 19. de, li her deverên cîhanê, şoreş pêk hatin. Li hemû welatên Rojavayê Ewrupayê feodalîzm ji holê hate rakirin. Welatê herî dawî yê ku feodalîzm jê hate rakirin. Rusya bû. Di sala 1861’ê de li Rusyayê guherîneke bingehîn çê bû. Di dawiya vê guherînê de şêweyeke civakî, şûna şêweyeke din wergirt. Feodalîzm cihê xwe ji kapîtalîzma ku hinek şop û bermayiyên serfitiyê jî tê de mabûn re hişt.

Li hemû welatên kapîtalîzmê, xwediyên sermayeyê, xwediyên axê, xwediyên palûkeyan û karsaziyan; hindikariyeke pir biçûk a nifusê pêk anîne û pêk tînin. Ev bi tevayî desthilatdarê keda gel in û ji ber vê yekê, girseya kedkar, karkerên bimehmiz û proleteran diperçiqînin û keda wan dixwin ku piraniya wan di nav pêvajoya hilberînê de, debara xwe bi firotina keda destê xwe û hêza xebatê diforoşin. Bi derbasbûna kapîalîzmê re, piraniya gundiyên ku di pergala feodal de belawela bûn û dihatne perçiqandin bûne proleter û hêleke biçûk veguherîn gundiyên zengîn ku ji bo xwe kar dikirin û burjûwaziya çolter pêk dianîn.

Divê hûn vê rastiya bingehîn –derbasbûna civakê ji koledariya seretayî, ber bi serfîtiyê û di dawiyê de kapîtalîzmê– her tim di hişê xwe de bigrin, ji ber ku tenê hûn van doktrînên bingehîn têxine nav vê çerçoweya bingehîn, hûn dikarin wan bi awayeke sergihayî binirxînin û hûn dikarin mebesta wan têbigihêjin. Ji ber ku ev serdemên mezin ên dîroka mirovahiyê –koledar, feodal û kapîtalîst– bi hazar û deh hazaran sal in û wisa loda têkiliyên siyasî, wisa cureyên doktrînên siyasî, raman û şoreşan derpêş dike ku ev cudahiya pirole û çeşniya awerte –bi taybetî bi zanyar, siyasetmedar û saziyên siyasî, felsefî yên burjûwaziyê ve girêdayî– weke rêbazeke ramanê ya rêzanî ku civak li van çînan dabeş bû, veguherîna di şêweya desthilatdariya çînî de û hemû pirsgirêkên aborî, siyasî, manewî, olî û hwd. ku hûn bi vê nêrînê vekolin, hûn dikarin tê bigihêjin.

Ku hûn dewletê ji hêla dabeşiya bingehîn ve vekolin, weke ku min berê jî gotibû, berî ku civak li çînan dabeş bibe dewlet tune bû. Lê gava dabeşbûna civakê li çînan pêk hat û bingeha xwe wergirt, civaka çînî derkete holê, dewlet jî derkete holê û bingeha xwe wergirt. Dîroka mirovahiyê bûye şahidê bi sedan welatên ku ji koledarî, feodalîzm û kapîtalzmê derbas bûne û hîna jî derbas dibin. Ligel guherînên mezin ên dîrokî yên di her welatê ji van welatan, ligel hemû veguherînên siyasî û ligel şoreşên ku bi pêşketina mirovahiyê ve girêdayî ne, ji koledariyê ber bi feodalîzmê, dûre bi derbasbûna kapîtalîzmê re û bi têkoşîna seranserê cîhanê ya îro bi kapîtalîzmê re, her dem hûn ê derketina dewletê bibînin. Dewlet her tim, tenê yan jî hema hema bi tenê, bûye navgîneke ku ji komeke ku bi esasî bi rêvebiriyê re mijûl dibin û ji civakê ve qetiyane. Mirov, yên ku têne birêvebirin û yên ku di birêvebirinê de bûne pispor, yên ku di ser civakê re ne û weke rêveber têne binavkirin, nûnerên dewletê, dabeşî du wasleyan bûne. Ev navgîn, ev koma mirovan ku yên din bi rê ve dibin, di destên wan de her tim amûreke tadeyê, amûreke zorê digirin. Ev şidet, divê bi darê seretayî, divê bi çekên hîn bipêştir ên serdema koledariyê, yan jî bi çekên agirî ku di nîvê serdema navîn de derketine holê, yan jî di dawiyê de, bi çekên modern yên ku di sedsala 20. de ku bi serketina pêşketinên teknolojiyê de derketine holê pêk were, encam her tim heman tişt e. Rêbazên şidetê guherîne, lê li her cihê ku dewlet tê de heye, di hemû civakan de, komeke mirovan ku bi rê ve dibin, fermanan didin, desthilatdar in û ji bo ku desthilatdariya xwe biparêzin, xwediyê amûreke fîzîkî yê tadeyê, xwediyê amûreke hovîtiyê û xwediyên çekên li gorî asta teknîkî ya demê hene. Ku em li van bûyerên gelempêrî binihêrin û vê pirsê ji xwe bikin gelo çima di dema ku çîn tune bûn û kesî keda kesî nedixar de, dewlet tune bû, çima bi derketina çînan re dewlet derketiye holê, tenê bi vî awayî em dikarin bersiva naveroka dewletê û wateya wê bibersivînin.

Dewlet, ji bo ku çînek karibe desthilatdariya xwe li ser çîneke din bidomîne, navgînek e. Dema di civakê de çîn tune bûn, berî serdema koledariyê, mirov di şert û mercên seretayî yên ku hilberîniya kedê di asta herî kêm de bû û bi wekheviyeke dorfireh dixebitîn. Di şert û mercên ku mirovê seretayî ji hebûna xwe ya herî seretayî û kaba ku tiştên pêdivî peyda dikir, komeke mirovan ê taybet ji bo ku bi rê ve bibe û li ser hêla civakê yê din de desthilatdariyê bike, hîna derneketibû holê û nedikarî derkeve. Lê dema şêweya pêşî ya dabeşbûna civakê li çînan derkete holê, dema koledarî derket, çîneke diyarkirî yê mirovan ku bi keda çandiniyê ya herî kaba ve dixebitî û berhema zêdeyî pêdiviyê afirand û ev ê ji pêdiviyan zêde, ji bo şert û mercên herî xerab ê hebûna koleyî ku ne hewce bû û ji ber ku kete destên koledaran, bi vî awayî ev çîna koledaran bi hêz bû, ji bo hebûna vê çînê bi hêz bibe, divê dewlet derketana holê.

Û derket jî: Dewleta koledar, navgîneke ku desthilatdariyê dide koledaran û ku desthilatdariya wan li ser koleyan pêk tîne. Civak jî, dewlet jî, ji yên îro pir biçûk bûn. Bi qasî ku nayê berhev xwediyê navgîneke lawaz yê ragihandinê bûn. Navgînên ragihandinê yên hemdem, di wê demê de tune bûn. Çiya, rubar (çem) û derya, bi qasî ku li gora îro nayêne pîvan astengên mezin bûn û dewlet di nav sînorên erdnigarî yên pir teng de bûn. Ji hêla teknîkî ve, cîhazeke dewletê ya lawaz, ji dewleteke di nav sînorên teng û di nav qadeke teng de sînorkirî re xizmet dikir. Dîsa jî, navgîneke ku kole bi zorê weke kole bihêle, hêleke mezin a civakê di bin tadeya hinên din de bigre hebû. Bêyî ku navgîneke tadeyê ya timî hebe, hêleke mezin a civakê ji bo hêla din bi pergalî bide xebitandin ne pêkan e. Bêyî ku çîn hebin, navgîneke wisa jî tune bû. Dema çîn derketin holê û dabeşî li her derê geş bû û bingeha xwe wergirt, saziyeke taybet derkete holê: Dewlet. Şêweyên dewletê gelekî pircure bûn. Heta di dema koledariyê de, li gorî pîvanên demê, li welatên herî pêşketî, hemdem, weke mînak, li Yewnanîstana kevin û Romayê ku bi tevayî pergala koledarî bûn, em şêweyên curbecur ên dewletê dibînin. Di wan deman de, cudahiyên di navbera monarşî û komarê, arîstokrasî û demokrasiyê derketibûne holê jî. Monarşî, desthilatdariya yek kesî ye. Di komarê de, hemû desthilatdarî bi hilbijartinê ye; arîstokrasî hinekî desthilatdariya hindikayiyeke biçûk e, demokrasî desthilatdariya gel e (di Yewnanî de demokrasî, harf bi harf, tê wateya desthilatdariya gel). Hemû cudatî, di dema koledariyê de derketin holê. Ligel van cudatiyan, dewleta serdema koledariyê, dixwazî bila monarşî be, dixwazî bila arîstokratî yan jî komara demokratîk be, dewleteke koledar bû.

Derbarê dîroka serdemên kevin de, di her dersê de derbarê vê mijarê de her axaftina ku hûn ê guhdarî bikin, dê behsa têkoşîna di navbera dewletên monarşîk û komariyan ji we re bike, lê rastiya bingehîn ku kole weke mirovan qebûl nedikirin bû. Ew ne tenê weke hemwelatiyan, weke mirov jî nedihatin dîtin. Zagonên Romayê, wan mîna malên ku têne hilgirtin didîtin. Zagonên din ên ku mirovî diparêzin li hêlekê, heta bi zagona mirov kuştinê jî kole nedihundirandin û tenê koledaran (xwediyên koleyan) ku bi tena serê xwe hemwelatiyên ku xwediyê her mafî ne diparastin. Lê heke monarşiyek an jî komarek hatibe avakirin, ev, monarşiya koledaran an jî komara koledaran bû. Kole, li hemberî zagonê weke malekî ku tê hilgirtin bû, hemû maf ji hêla koledaran dihatin bikaranîn; û maf hebû li dijî koleyî her cure hovîtî bête kirin, kuştina koleyekî weke suc nedihate dîtin. Komarên koledar, ji hêla rêxistbûna hundirîn ve ne weke hev bûn. Komarên arîstokratîk û komarên demokratîk hebûn. Di komarên arîstokratîk de, hindik hesên xwedî maf diketin hilbijartinan; di komarên demokratîk de, her kes –lê dîsa jî tenê koledar, ji bilê koleyan her kes– dikete hilbijartinan. Divê ev rastiya bingehîn neyê jibîrkirin, ji ber ku ji hemûyan bêtir bersiv dide pirsa dewletê û xwezayiya dewletê bi awayekî vekirî vedibêje.

Dewlet, navgîneke ku çînek bi saya wê çîneke din di bin tadeyê de bigre; navgîneke ku bi riya wê çînek, hemû çînên din dixe bin desthilatdariya xwe. Cureyên şêweya vê navgînê hene. Em dikarin, di dewleteke koledar de, monarşiyek, komareke arîstokratîk û heta bi komareke demokratîk bibînin. Di rastiya wê de, şêweyên hikumetê bi awayekî mezin ji hev cuda bûn, lê bingeha wan her tim weke hev bû. Kole ji tu mafî sûde nedigirtin û çîneke bindestan pêk dianîn; weke mirov nedihatine dîtin. Em heman tiştî, di dewleta feodal de jî dibînin.

Guherîna di şêweya kedxwariyê de, dewleta koledar veguherande dewleta feodal. Ev girîngiyeke mezin bû. Di civaka koledarî de, tu mafekî kole tune bû û weke mirov nedihate dîtin. Di civaka feodal de, gundî bi axê (zevî) ve girêdayî bû. Taybetmendiya bingehîn a serfîtiyê ku gundî (Di wê demê de, gundî piranî bûn, nifusa bajêr pir hindik bû) bi axê ve girêdayî dihatin dîtin. Peyva serfîtiyê ji vê derê tê. Gundî di nav axa ku ji hêla axayê axê ve jê re hate veqetandin de, di hin rojan de dikarîbû ji bo xwe bixebite. Di rojên din de, gundî-serf, ji bo begê xwe dixebitî. Bingeha civaka çînî, weke xwe dima; civak li gorî kedxwariya çînî saz dibû. Tenê axayên axê yên feodal, ji hemû mafan sûde werdigirtin; tu mafekî gundiyan tune bû. Di pratîkê de rewşa wan, ji koleyên dewleta koledar pir hindik cuda bû. Dîsa jî, gundî- serf, ji ber ku rasterast weke malê xwediyê axê nedihate dîtin, ji bo rizgariya wan, ji bo xelasiya gundiyan rêyeke firehtir vedibû. Gundî-serf, di beşek ji dema xwe de, dikarîbû di axa xwe de bixebite, bi gotineke din, heta radeyekê dikarîbû bibe yê xwe. Ji bo têkiliya pevguherîn û bazirganiyê bi pêş de biçin, bi derfetên mezin re, pergala feodalî hin bi hin parçe bû û qada gundiyan a azadiyê, her roj hinekî din fireh bû. Civaka feodal her tim, ji civaka koledar tevîhevtir bû. Hê di wan rojan de, pêşketineke mezin a bazirganî û pîşesaziyê(sanayî) ku rê li ber kapîtalîzmê vekir hebû. Di serdema navîn de, feodalîzm desthilatdar bû. Û li vê derê jî, di şêweya dewletê de cudahî hebûn. Li vir jî, em him monarşiyê, him komarê –ku ya duyem lawaztir bê ziman jî– dibînin. Lê axayên axê yên feodal, her tim weke çîna desthilatdar a tekane dihatin dîtinê. Gundî-serf, bi awayekî teqez ji hemû mafên xwe bê par hatibûn hiştin.

Divê di pergala koledar de be, divê di pergala feodal de be, bêyî ku zor di destê wan de hebe, ne pêkan e ku hindikiyeke biçûk desthilatdariyê li ser piraniyeke pir mezin bidomîne. Dîrok, bi hewldanên çînên bindest yên li hemberî zilmê ve tije ye ku ev her tim domiyane. Divê ez li vir bi bîr bînim ku navê “Spartakist” îro, ji hêla komunîstên alman ve –tekane partiya alman ku li dijî zordariya kapîtalzmê şer dike– hatiye pejirandin. Ji ber ku Spartakus, bi qasî du hezar sal berê, yekî navdar ji lehengên serhildana herî mezin ê koleyan e. Împaratoriya Romayê ku bi tevayî bingeha wê pergala koledariyê bû û qaşo hêza wê têra her tiştî dikir, bi derbeya koleyên ku bi çek bûn û bûne yek û artêşek ava kirin û raperîneke mezin kirin, bi salan hejiya û derbe xwarin. Di dawiyê de, kole li hemberî koledaran têk çûn, dîl ketin û êşkenca bi wan kirin. Şerên hundirîn ên wisa, mohra xwe li dîroka hebûna civaka biçîn xistine. Ji şerên hundirîn ên serdema koledariyê, tenê min a herî mezin mînak da. Hemû serdema feodalîzmê jî, her tim bi raperînên gundiyan ên bi vî rengî ve hatiye morkirin. Weke mînak, di serdema navîn de, têkoşîna di navbera du çînan de –xwediyên axê û serf– mezin bû û veguherî şerê navxweyî ku gundî li dijî xwediyên axê dikirin. Hûn hemû serhildanên gundiyan ên li dijî axayên axê yên feodal ku li Rusyayê dane dizanin.

Axayên axê, ji bo desthilatdariya xwe bidomînin û biparêzin, pêdiviya wan bi navgînekê hebû ku piraniya hemû mirovan di bin desthilatdariya xwe de wergirin û wan bi hin zagon û rêpîvanan girê bidin; û mebesta van hemû zagonan di bingeha xwe de ew bû ku desthilatdariya axayên axê li ser serfan bidomînin. Û ev dewleta feodal, weke mînak li Rusyayê yan jî li welatên Asyayê yên ku gelekî li paş bûn ku heta niha feodalîzm tê de hikmê xwe domandiye ji hev cuda bû. Dewlet an monarşî ye yan komar e. Gava dewlet monarşî be, tenê desthilatdariya yek kesî tê nasîn, gava komar be, derûdora axayên axê yên ku hatine hilbijartin pir -hindik diketne rêveberiyê. Ev, di civaka feodal de bû. Civaka feodal, nûneriya dabeşiya ku piraniyeke mezin –serfên gundî– bi hindikayiyeke bêwate ve –axayên axê ku xwediyê axê ne– bi temamî girêdayî ne dike.

Bi pêşketina bazirganiyê, bi pêş ketina pevguherîna mal(meta), rê da ku çînekî nû –kapîtalîstan– derkeve. Sermaye, di dawiya serdema navîn de, piştî keşifkirina Emerîkayê ku bazirganî bi awayekî mezin bi pêş ket, ku rêjeya madenên biqiymet zêde bû, ku zîv û zêr navgînê pevguherînê bû û doşbûna pere rê dida kesan ku serwetên mezin di destê xwe de bigrin derkete holê. Zêr û zîv, li hemû dinyayê weke serwet hatne pejirandin. Hêza aborî ya çîna axayên axê kêm bû û hêza çîna nû –nûnerên sermayeyê– bi pêş ket. Ji nû ve avabûna civakê wisa bû ku, weke rêgezekê hemû hemwelatî bûne weke hev, dabeşiya kevin a ku weke koledar û koleyan pêk hatibû, ji holê rabû û li hemberî zagonê, bêyî ku li hêza wî/ê aborî binihêrin, her kes weke hev hate qebulkirin. Dixwazê bila xwediyê xwedaniya taybet be, dixwaze bila kesekî ku tu tiştî wî tune ye û ji birçîna dike bimre be, hemû li hemberî zagonê weke hev in. Zagon, her kesî weke hev diparêze; milkê xwediyên milk, ji yên ku qet milkê wan tuneye, ji bilî destên xwe ne xwediyê tu tiştî ne, ji girseyên ku her diçe xizan dibin, dikevin û dibine proleter diparêze. Civaka kapîtalîzmê, civakeke wisa ye.

Ez ê li ser vê bi kîtekîtî nesekinim. Gava we bernameya partiyê nîqaş kir, hûn ê ji nû ve vegerin ser pirsgirêkê, hingê hûn ê raweyeke civaka kapîtalîzmê bibînin. Ev civak, li hemberî serfîtiyê, li hemberî pergala kevin a feodal, di bin dirûşmeya “azadiyê” de geş bû. Lê ev, ji bo xwediyên sermayeyê azadî bû. Feodalîzm gava di dawiya sedsala 18., di serê sedsala 19. de –li Rusyayê ji welatên din derengtir pêk hat, di sala 1861ê de– hilweşiya, şûna dewleta feodal, dewleta kapîtalîst a ku dirûşmeya “ji her kesî re azadî” bikar dianî, ya ku digot ez vîna her kesî temsîl dikim û qebûl nedikir ku dewleteke çînî ye, girt. Û li vir, têkoşînek di navbera sosyalîstên ku digotin em ji bo azadiya hemû mirovahiyê şer dikin û dewleta kapîtalîst dest pê kir. Têkoşîna ku îro Komarên Sowyetê yên Sosyalîst ava kir û li hemû dinyayê belav bû.

Ji bo ku em têkoşîna li dijî sermayeya cîhanê dest pê bûye û bingeha dewleta kapîtalîst tê bigihêjin, divê em bi bîr bixin ku dewleta kapîtalîst, bi dirûşmeya azadiyê, li dijî dewleta feodalîzmê şer kiriye. Jiholêrakirina dewleta feodal, ji bo nûnerên dewleta kapîtalîst dihate wateya azadiyê û ji wan re xizmet kir, ji ber ku serfîtî hildiweşiya û gundî bi ligel ku buhayê bidin an jî hinekî kirê didan dibûne xwediyê axa ku bi dest xistine. Ev dewletê eleqedar nedikir. Ew, çawa derketa holê bila derkata, milkiyetê (xwedaniyê) diparast, ji ber ku bingeha dewletê xwedaniya (milkiyeta) taybet bû. Li hemû welatên hemdem, gundî bûne xwediyên xwedaniya taybet. Gava ku xwediyê axê, hinekî ji axa xwe ji gundiyan re dihişt jî dewlet xwedaniya taybet diparast; diviyabû gundî, tazmînatê bide xwediyê axê. Weke ku berê jî hate gotin, dewlet bi tevayî xwedaniya taybet li ser piyan digre, diparêze û her cure destekê didiyê. Dewlet mafê milkiyetê daye her bazirganî, pîşesazî û xwediyê palûkeyê. Û ev civaka ku xwe dispêre xwedaniya taybet, desthilatdariya sermayeyê, pêgirêdana karkerên bêmilk, kedkar û gundiyên kedkar, dibêje ku desthilatdariya min xwe dispêre azadiyê. Li dijî feodalîzmê têkoşiya û bi îlankirina azadiyê, azadiya xwedaniyê îlan kir û bi taybetî bi kirûya ku dewlet qaşo ji dewletbûna çînekê derketiye, pesnê xwe da.

Lê dewlet weke navgîneke ku kapîtalîst, gundiyên xizan û çîna karkeran di bin desthilatdariya xwe de bigrin, dewam kir. Lê ji derve weke azad xuya dike. Dewlet, daxuyand ku mafê tevîbûna hilbijartinan heye û bi riya alîgir, waîz, zanyar û fîlozofên xwe îlan kir ku ne dewleteke çînî ye. Îro jî, ku Komarên Sowyetê yên Sosyalîst, bi dewletê re têdikoşin, me qaşo weke ku em êrîşî azadiyê dikin, ku em hin mirovan di bin tadeya hin mirovan de dihêlin û bi avakirina dewleteke ku xwe dispêre zorê sucdar dikin. Lê li gorî wan, ew nûneriya dewleta hemû gel, nûneriya dewleta demokratîk dikin. Û di vê roja ku şoreşa sosyalîst ê cîhanê dest pê kiriye, ku şoreş li hin welatan bi ser ketiye û li dijî sermayeya cîhanê têkoşîn geş bûye de, girîngiya pirsgirêka (mijara) dewletê mezin e û em dikarin bêjin ku bûye ya herî zîz ji hemû pirsgirêkên siyasî ya roja me û bûye navenda nîqaşên siyasî.

Li Rusyayê yan jî li welatekî ji welatên hemdem, kîjan partiyê hildine dest hildin, em dibînin ku bi tevayî hemû nîqaşên siyasî, lihevnekirin û raman li dora têgeha dewletê dicivin. Li welatekî kapîtlîst, li komareke demokratî –bi taybetî li Swîsre yan jî li welatên mîna Emerikayê– di komarên demokratî yê herî azad de, gelo derbirîna daxwazên gel, biryarên gel, derbirîna vîna neteweyî û hwd heye? Naxwe dewlet, navgîneke ku desthilatdariya kapîtalîstên dewletên navborî, li ser çînên kedkar û gundiyan didomîne ye? Li her dera cîhanê, pirsgirêka bingehîn a ku hemû nîqaşên siyasî li dora wê têne kirin ev e. Derbarê Bolşewîzmê, çi dibêjin? Çapemeniya burjûwaziyê, bê rawest çêrî Bolşewîkan dike. Hûn rojnameyeke bi tenê ku Bolşewîk bi binpêkirina demokrasiyê sucdar dike, weke benîşt di devê xwe dicû û ha û ha dubare dike nabînin. Heke Menşewîk û şoreşgerên me yên sosyalîst, bi nezaniyeke mezin (belkî ne nezanî ye yan jî belkî ku gotina pêşiyan jî dibêje, ji diziyê jî xerabtir nezanî ye.) pê bawer dikin ku sucdarkirina ku Bolşewîk azadî û demokrasiyê bin pê dikin wan kişif kiriye, ew dikevine nav şaşîtiyeke kenok. Îro li welatên herî zengîn tenê rojnameyek nîne ku li belavkirinê milyonan xerc dike û siyaseta emperyalîst bi çapên xwe yên deh milyonî ve, ku vê angaşta bingehîn û sucdariyê her roj belav dikin: Emerika, Brîtanya û Swîsre, dewletên pêşketî yên ku xwe dispêrine vîna gel in. Lê Komara Bolşewîk, dewleteke rêbiran (eşqiya) ku qet azadî tê de nayê zanîn e, Bolşewîk, êrîşî têgeha desthilatdariya gel bi xwe dikin. Û heta ku bi qasî ku Meclîsa Avakar hilweşînin, bi pêş de çûne! Ev sucdariyên sosret ên li dijî Bolşewîkan, li her dera dinyayê têne dubarekirin. Ev sucdarîkirin, me bi vê pirsgirêkê re rû bi rû dihêlin: Dewlet çi ye? Ji bo ku em van sucdariyan fêhm bikin, wan vekolin û bi rastî ji bo ku bi feraseteke zanayî nêzîkî wan bibin û ji bo ku ne bi gotinên ku me bi guhê xwe bihîstin lê bi ramanên xwe yên rast vekolin, divê derbarê mijara dewletê de, ramaneke me zelal hebe. Li vir, berî her cure dewlet û şerî ramanên (teoriyên) ku ji bo wan biparêzin hatine afirandin, derdikevine pêşberî me. Ji bo ku em bersiveke pihêt bidin pirsê, divê em hemû teorî û ferasetan, bi çavekî rexnenêr vekolin.

Beriya niha, bi mebesta ku bibe alîkariya we, min berhema Engels a bi navê “Bingeha Malbatê, Xwedaniya Taybet û Dewletê” pêşniyar kiribû. Ev berhem, dibêje ku li her dewleta ku xwedaniya axê û amûrên hilberînê tê de heye, li her dewleta ku desthilatdariya sermayeyê heye, çi qasî demokrat dibe bila bibe, ew navgîneke ku ji hêla kapîtalîstan ve tê bikaranîn, navgîneke ku çîna karker û gundiyên xizan di bin tadeyê de digre ye, dewleteke kapîtalîst e; dibêje ku mafê hilbijartinê, hebûna Meclîsa Avakar, hebûna parlemanê, şêweyek, senedeke ku nikare bingeha pirsgirêkê biguherîne ye.

Dibe ku şêweya desthilatdariya dewletê biguhere, dibe ku sermaye, desthilatdariya xwe li cihekî bi awayekî, li cihekî din bi awayekî din saz bike. Lê weke bingeh, mafê hilbijartinê yan jî mafekî din hebe yan jî nebe, komar demokrat be ya jî ne demokrat be, desthilatdarî di destê sermayeyê de ye. Di rastiyê de, komar çi qasî demokrat bibe, ev desthilatdariya kapîtalîzmê ew qasî dibe zalim û durû. Komareke ji komarên dinyayê yê herî demokrat Dewletên Yekbûyî yê Emerîkayê ye, lê li tu deverê, desthilatdariya sermayeyê, desthilatdariya komikek mirov li ser hemû civakê bi vî awayî, bi şid û berbiçav ne di nav rizîbûnê de ye. Carekê ku sermaye derkete holê, hikim li hemû civakê dike û tu komara demokrat, tu mafekî hilbijartinê nikare bingeha pirsgirêkê biguherîne.

Komara demokrat û mafê hilbijartinê, li gorî feodalîzmê, gaveke pêşverû yê mezin bû: Ev, derfet da ku proletarya yekîtî û piştgirtiya xwe ya îroyîn bi dest bixe û bi awayekî pihêt û pergalî têkoşîna xwe li dijî sermayeyê saz bike. Kole li hêlekê, di nav gundî-serfan de jî, em rastî tiştekî wisa nabin. Weke ku em dizanin, kole serî hildan, raperîn kirin, şerê hundurîn derxistine, lê çîn girseyeke zane, partiyên ku pêşengiyê li têkoşînê bikin neafirandine, baş tê negihiştine ku ji bo kîjan mebestê tev digerin û di demên herî şoreşger ên dîrokê de, di destê çîna desthilatdar de bûne pêlîstok. Komara burjûwa, parlamento, mafê hilbijartinê, bi tevayî ev pêşketineke mezin a civakê ya li dinyayê detnîşan dikin. Mirovahî, ber bi kapîtalîzmê ve geş bûye û bi saya çanda bajariyê, derfeta ku çîna proleter a bindest hişmend bibe û li hemû cîhanê ji bo bi milyonan karker, di partiyan de –di partiyên sosyalîst ên ku bi hişmendî pêşengiyê li têkoşîna girseyan dikin de– bi rêxistin bibin, derfeta afirandina çîna karker a cîhanê, tenê kapîtalîzm pêk aniye. Bêyî parlamentarizm, bêyî pergaleke hilbijartinê, ev pêşketina çîna karker ne pêkan bû. Ji ber wê yekê ye ku ev qas tişt li ber çavê girseyên gel ên mezin xwediyê girîngiyeke mezin e. Sedema dijwariya veguherîneke bingehîn ev e. Gotina derew ê ku dibêje dewlet azad e û peywira wê ew e ku berjewendiyên her kesî diparêze, ne tenê durûyên hişmend, zanyar û rahîp diparêzin, pir kesên ku ji dil bi pêşdaraziyên kevin re girêdayî ne û yên derbasbûna ji civaka kapîtalîst a kevin ber bi sosyalîzmê ve tê negihiştine jî vê derewê diparêzin. Kesên ku rasterast bi burjûwaziyê ve girêdayî ne, kesên ku di bin hikma sermayeyê dijin û ji hêla sermayeyê ve têne xelatkirin (di xizmeta sermayeyê de, gelek kesên zanyar ên cure cure, hunermend, rahîb û hwd hene) heta bi kesên ku di bin bandora pêşdaraziyên derbarê azadiya bujûwaziyê de ne jî, li her devera dinyayê, li dijî Bolşewîzmê dest diavêjine çekan. Ji ber ku dema Komara Sowyetê ava bû, van derewên burjûwaziyê dane aliyekî û vê îlan kir ku: Hûn dibêjin dewleta me azad e, lê di rastiyê de, heta ku xwedaniya taybet hebe, dewleta we, ku komareke demokrat be jî, ji bilî navgîneke ku karkeran ji hêla kapîtalîstan ve diperçiqîne, ne tu tişt e û çi qasî dewlet azad dibe, ev yek hîn bêtir derdikeve holê. Mînakên vê, li Ewrupayê Swîsre û li parzemîna Emerîkayê, Dewletên Yekbûyî ne. Ligel ku komarên demokratîk in, çi qasî xwe xweşik bikin jî, ligel ku ji bo kedkaran qala azadiyê û ji bo hemû hemwelatiyan qala wekheviyê bikin jî, sermaye li tu welatî, bi qasî van welatan bi zalimî û durûtî desthilatdariya xwe nadomîne. Û desthilatdariya sermayeyê, li tu cihî, ev qasî bi awayekî vekirî ne diyar e. Rastî ev e ku, li Swîsre û Emerîkayê, sermaye desthilatdar e û dema karker ji bo rewşa xwe hinekî baş bikin bikevine nav hewldanê, sermaye bi şerê hundirîn bersiv dide her hewldana wan. Li van welatan, leşker hindik in, artêşeke biçûk ê domdar heye. Li Swîsreyê hêzeke milîsan heye û di mala her yekî swîsrî de, tifingek heye. Li Emerîkayê, heta van demên dawî artêşeke domdar tune bû û gava ku grewek çê dibû, burjûwazî bi çek dibû, leşker kirê dikirin û grewê têk dibir. Tevgera çîna karker, li tu deverê bi qasî li Swîsre û Emerîkayê nehatiye perçiqandin, li tu welatî sermaye bandora xwe li ser parlemanê bi qasî van welatan nikare bi hêz bidomîne. Parlamento û hilbijartin, tenê kukla ne, desthilatdariya sermayeyê, borsa her tişt in... Lê çavên karkeran her roj hîn bêtir vedibin û ramana desthilatdariya sowyetê, bi taybetî jî piştî qira bixwîn a ku vê dawiyê em jiyan, her ku diçe belav dibe. Karker bêtir tê digihêjin ku pêdiviya şerekî dijwar a li dijî kapîtalîstan heye.

Komarek, di kîjan dirûvî de be, bila bibe, heta bi komara herî demokrat jî tê de, heke komareke burjûwaziyê be, heke xwedaniya taybet a axê, dezgeh û palûkeyan diparêze û heke sermayeya taybet hemû civakê bi koletiya mehmizî digre, ango heke tiştên di bernameya partiya me û makezagona sowyetê de pêk neyin, hingî ev dewlet amûreke ji bo ku hin, hinên din biperçiqîne ye. Em ê vê amûrê bidin destê çîna ku dê desthilatdariya sermayeyê hilweşîne. Hemû ramanên kevin ên ku dibêjin, dewlet tê wateya wekheviya gelemperî, bavêjine aliyekî –ji ber ku ev xapandinek e; heta ku kedxwarî hebe, wekhevî nabe–. Axayê axê bi karker re nabe weke hev, an jî mirovê birçî bi mirovê têr re nabe weke hev. Navgîna ku jê re dibêjin dewlet, navgîna ku weke çîrokeke kevin dibêjin desthilatdariya hemû mirovan û gel e û bi baweriyên batil, bejna xwe li ber ditewînin, –proleterya, vê navgînê diavêje hêlekê û bi awayekî zelal îlan dike ku ev dereweke burjûwaziyê ye. Me kapîtalîst ji vê navgînê bê par hişt in û me ew bi dest xist. Em ê bi vê navgînê, yan jî bi vî darî, hemû kedxwariyê ji holê rakin. Û gava li tu devera cîhanê, derfeta kedxwariyê nema, gava xwediyên axê û xwediyên palûkeyan neman û gava rewşa ku hin ji birçîna dimrin, hin jî zikê xwe dinepixînin ji holê rabe û ku şert û mercên wan jî nemînin, em ê vê navgînê bavêjine xurdeyê (sergoyê). Wê gavê, êdî dê dewlet û kedxwarî nebe. Feraseta partiya me ya komunîst ev e. Ez hêvî dikim ku di axaftinên piştî vê de, ji nû ve vegerine ser vê mijarê.