Helîm Yûsiv

DİŞSİZ KORKU

Çeviren: Rahmi Batur

Roman

Evrensel Basım Yayın - 349

Dişsiz Korku

Helîm Yûsiv

Birinci Basım: Şubat 2008

Çeviren: Rahmi Batur

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Bahar Eroğlu

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Eskişehir Mah. Dolapdere Cad.Karabatak Sok. No: 31 Şişli / İstanbul

Tel: 0212 247 65 17 (pbx) - Faks: 0212 247 24 61

web: www.evrenselbasim.com

e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

DİŞSİZ KORKU

Üçüncü Göz

Geçmişte bıraktığım yıllarımın atları bedenimi çiğnerken, ömrümden geriye kalan yıllarım da acılarla boğuşarak geçiyor. Ruhumda derin diş izlerini bırakan acılarla...

Bir yazarın mezar taşına kazılmış bir yazıdan

Korku insanın ruhunda kanat çırpmaya başladı mı, dilini bağlar ve yürek sıkılmış limon gibi olur, anlatamaz. O anda ya sessizliğin dağına yaslayacaksın sırtını ya da tufanın içine atlayıp, her şeyi anlatacaksın.

Acaba her şeyi anlatmalı mıyım, bilmiyorum...

Sanırım kısa da sürse, söz dalgaları ruhun üzerini kaplayan pası silip unutulmuş masalların rüzgârına kapıyı aralayabilir. Sessizliğin tozu sadece Qamişlo’da değil, boydan boya bütün bu ülkede, insanın boğazına kadar yükselmişti. Bu arada herkesin gözü olamayacağımı da bilmeliyim, çünkü ben sadece Qamişlolu Mûsa’nın gözüyüm. Ne sağ gözü ne sol gözü ama o gören ve ağlamak, gülmek, kapanmak yerine “anlatmanın kolay olduğunu kim demiş?” diyen gözü...

Önce sessizlikten başlamalıyım...

Birkaç yıldır, halkın içinde kimsenin önünü alamadığı garip bir hastalık yayılıyordu. Bu hastalığa “xirtikî” diyorlardı. Hatırladığım kadarıyla Mûsa çocukluğunda bir kez bu hastalığa yakalanmıştı. Kuru bir öksürük tutuyor, ama öksürük sesi yerine boğazından sadece bir ıslık duyuluyordu. Ciğerlerinden boğazına yükselen yanma, gözlerini yaşlarla dolduruyordu. Annesi, “doktorların ilacı hiç fayda etmiyor, bu imansız öksürükten kurtulması için onu Hesenê Telîso’nun yanına götürüp, boğazlamamız lazım!” diye ısrar ediyordu. Mûsa’nın boğazlamak lafından ödü kopuyordu, annesi boğazını Telîso’nun bıçağına uzatmasın diye her şeyi yapmaya hazırdı! Ama bir çocuğun ne ağlaması ne yakarması, onu büyüklerin “hikmetinden, felsefesinden” korumaya yeterdi. Sonunda, bıçağının sırtıyla küçük bir hayvan yavrusunu boğazlar gibi ensesinden “boğazlayan” Telîso’nun yanına götürdüler onu. Bu boğazlanma olayından sonra, bir süre için iyileşen Mûsa, artık Telîso’nun “kasaplığına” başka bir gözle bakıyordu. Bir daha “xirtikî” olursam, yapacağım ilk iş, Telîso’ya kendimi boğazlatmak olacak, diyordu. Ama şimdi Telîso yaşamıyor ve “boğazlamak”la da bu halkın kurtulacağı yoktu, çünkü doktorlara kadar herkes “xirtikî” olmuştu. Artık kimseden ses çıkmıyordu. Herkesin elle ve işaretlerle konuşmasına çok az kalmıştı. Kimse sesini bir başkasına ulaştıramıyor ve yükselen ses sahibinin başına bela oluyordu. Bu durum, rapor yazıcılarına büyük kolaylık sağlamıştı. Birisinden küçük bir ses gelmeye görsün, anında raporu yazılır, gönderilir ve sesin sahibi üç yoldan birisini tercih etmek zorunda kalırdı.

Ya susmakla birlikte hapis, ya yurtdışına kaçmak, ya da intihar...

Tarih öğretmeni Mûsa “xirtikî” belasından kurtulmak isteyenlerden biriydi ve öğrencilerine her konuyu yüksek sesle ve ayrıntılarıyla yorumluyordu. Ama bir süredir “xirtikî” belasına yakalandığından, öğrencilerine kitaplarda yazılı resmî tarih ile yazılmamış gayriresmî tarih arasındaki farkı anlatmakta çok büyük zorluklar yaşıyordu. Bütün öğrencileri “xirtikî” olmasınlar diye, sonuna kadar direndi, çabaladı ya, sonunda o da “xirtikî” olmaktan kurtulamadı. Üstelik öksürük nöbetleri, herkesten çok onu tıknefes bırakıyordu...

Bu arada mart yaklaşıyordu ve Mûsa baharın gelmesiyle birlikte bu beladan kurtulmanın yolu açılacak diye, mutlulukla, heyecanla öğrencilerine müjde veriyor.

“Umut ve ruhen direnmek her hastalığın tedavisinin yarısıdır, bu da martta fazlasıyla mevcuttur,” diyordu. Her mart yeni dertler getirmesine rağmen, hiç değilse yılda bir kez de olsa, baharın yüzü de görünüyordu.

Öğrencilerinin çoğu sporla, şehir takımının başarısıyla meşguldü. Şehir takımının yakında konuk bir takımla yapacağı maçı konuşuyorlardı. Ama “xirtikî” olmuş, öksürük nöbetlerinden hiç çıkmayan bu halk, maç günü takımını nasıl destekleyecekti?

Mûsa hiçbir zaman spor haberlerine ilgi duymamış olmasına rağmen, öğrencilerinin isteği üzerine bu konudaki fikirlerini söylüyordu. Öğrencilerinin ilgi duyduğu her şeye dikkat ederdi.

O gün hayatını düşünüyordu.

Zaman onu nereden alıp, nereye getirmişti?

Ne dediğini anlamadığı Arap öğretmenin karşısında lal olan, neden kendi diliyle okuyamadığını bilmeyen, evlerindeki Kürtçe ile okul ve devlet dairelerindeki Arapça arasında sıkışıp dilsiz kalan Kürt çocuklarının Arapça öğretmenliğine gelmişti. Her iki dilin kelimeleri, kafalarında karışıyor, ne Arapça ne de Kürtçe olan yeni, garip, çorba gibi bir dile dönüşüyordu.

Egemenliğin suyu ile köleliğin mercimeğinden oluşan ve şiddet ateşinde kaynayan çorba...

Kuyruk sokumunda çıkan ve sivilceye benzeyen kızarıklığın acısı, yine onu zorluyordu. Her nedense başkanın heykellerini ya da resimlerini gördüğünde, belindeki, tam kuyruk sokumundaki bu ağrı, daha da azıyor, âdeta nefesini kesiyordu.

O gün, Amûdê’deki bir arkadaşının evindeydi. Dolaşmak için evden çıktıklarında akşam karanlığı çökmüştü. Şehrin girişinde ölümsüz başkanın kocaman heykeli, bir elini kaldırmış şehre gelenleri karşılıyordu. Arkadaşlarıyla birlikte farkına varmadan, heykelin etrafına örülen duvarın dibine oturdular. Yandaki camiden yaşlıca bir adam hızla yanlarına gelip, kırık bir Kürtçe ile “yasaktır, yasak!..” dedi. Arkadaşlarıyla birlikte şaşırıp kalan Mûsa, diğerleriyle aynı anda sordu:

– Yasak olan ne?!.

Korktuğu belli olan adam, sorumlu, yetkili biri gibi devam etti:

– Başkanın heykeline yaklaşmak, oturmak yasak! Burada sadece camiyi beklemiyorum, başkanın heykelini de bekliyorum. Nöbetçiyim burada, anladınız mı?!

Mûsa adama ve başkanın taş kafasına bakarken, eli yavaşça ve kendiliğinden kalçalarına, büyük bir sivilceye benzeyen ve yıllardır doktorların da ne olduğunu anlamadığı o korkunç acılar veren kızarıklığın yerine gitti. Bunu ilk fark ettiğinde, korkuyla doktora koşmuştu. Genel bir kontrolden sonra doktor, bir şeyinin olmadığını söyleyip, ona bir psikoluğun kartvizitini vermişti. Dışarıya çıkar çıkmaz kartviziti yırtmış, “yeşeren bir kuyruğun başlangıcı olmasın?!” diye korkuyla, kimseye fark ettirmemeye çalışarak, sol elini elbisesinin içine sokup, kaşıntı yerini yavaşça okşayıp, eve acıkmış olarak dönmüştü.

Derin düşüncelerin dalgalarına kapılmıştı. Bir dalga Mûsa’yı götürüyor, diğeri getiriyordu. O geçmişinin sandığına dönerken, annesi de, “bak, otuzun üstüne çıktın, evlenmeyecek misin oğlum? Hep böyle mi kalacaksın? Nereye kadar?” diyordu. Annesinin bu sözleri kulağının dibinden geçen bir sineğin vızıltısı gibi çınlıyordu.

Anılarının derinliğindeki hayallerini göremediğim için, onu sizinle baş başa bırakıyorum. Ben burada hep böyle açık durup, sizinle birlikte onu dinleyeceğim ve bakacağım hele sizi nereye doğru götürecek. Acaba kader bizim için ve sizin için sayfalarında neler gizlemiş?

Hangi sözle başlayacağını biliyorum ama...

Korku...

Aha işte, korkudan başlıyor.

Korkunun Vatanından Bir Yürek

Ben korkunun çocuğuyum, babamın ikna olması

için ölmeliyim ve... Yaşasın Başkan!

Evet korku, yeniden korku.

Mutfağa geçtim, yemek yine yanmıştı. Yanık yemeğin kokusu, burnumdan ruhuma doğru yayılıyordu. Sanki benimle birlikte Gulyabaniler yaşıyor, ben yemeğe yetişene kadar, onlar yakıyordu. Her şeyi öylece bırakıp odama geçtim. Büyük bir acıyla yüzüstü yatağa atladım. Korkuyla, arkamdaki kaşıntılı sivilceye benzer kızarıklığı düşündüm. Benim başıma gelen dağlardaki kurtların başına gelmesin. Tam kuyruk sokumumdaki bu garip sivilce gün geçtikçe büyüyor. En kötüsü de, bunu kimseye anlatamıyor olmam. Dün küçük bir ayna alıp, büyük aynanın karşısına geçip baktım, kalçalarımın birleştiği, kuyruk sokumumda kıpkırmızı, büyükçe bir nokta. Bu önemli değil, esas korkum, bunun bir kuyruğa dönüşmesi ve rüyalarımdaki kötü filmlerin gerçekleşme ihtimali...

Böyle bir şey olursa, bunun sebebi ve suçlusu Simko’dan başkası değil elbet. Beni hayvanların kuyruklarıyla oynamaya alıştıran küçük Simko...

Belki de Allah o tozlanmış günlerin öcünü alıyor bizden.

Simko yirmi dört saat yalın ayak dolaşırdı. Benim ayakkabımı da saklar, yanına keskin, sivri aletlerle birlikte ilaçları da alır, böylece büyük zevk başlardı. Büyüklerin gözlerinden uzak bir yerde, eşek, keçi, koyun ve diğer hayvanların peşine düşüyorduk. Yakaladığımızı yere yıkıyor, ayaklarını bağlıyorduk ve Simko bir cerrahın ciddiyetiyle aletini alıp, bir dakika geçmeden, kuyruğu kesiyor, sonra ilaçlarıyla yara yerini pansuman etmeye başlıyordu. Önce kırmızı ilacı sürüyordu, sonra da ispirto... Yaranın yerini ustaca sardıktan sonra zavallı hayvanı salıyordu.

Son zamanlarda, bölge kuyruğu kesilmiş eşeklerle dolmuştu...

Kesmek için at kuyruklarını çok nadir elde edebiliyorduk. Çünkü tehlikeli ve belalıydılar. Onların kuyruğundaki uzun kıllar ayrıca önemliydi. Uzun kılları seçiyor, yuvarlak bir tenekeye bağladığımız uzun sopaya bu kılları tutturarak saz yapıyorduk. Simko bu garip sazı çalıyor, benim de şarkı söylememi istiyordu. Bu garip alete harcadığımız büyük emekten sonra, şarkılar bir başka güzel oluyordu. Yüzlerce kez babamdan isteyip, evet ya da hayır cevabını almayı bile başaramadığım alet... Simko’nun sesi güzeldi ve kuyruğu kesilmiş hayvanların acılı seslerine kederle eşlik ediyordu. Gizli, ilahi bir güç çekiyordu bizi bu şarkı ve dans ayinlerine... Büyükler, düğünlerde, “başınız göbeğimize bile ulaşmıyor” diyerek, kollarına girip onlarla oynamamıza izin vermezlerdi. Bu durumda, eğlencemizi kendimiz yaratmalıydık. Bunun için de, gözden ırak bir köşede, Qasımo’nun bahçesindeki bir kulübeyi kesik kuyruklarımız için sergiye dönüştürdük. Kullanmadıkları kapkacakları için ayrılmıştı kulübe. Bütün duvarlarını kısa, uzun, rengârenk kuyruklarla süslemiştik. Qasımo’nun oğlu Qado, bu yeri bize temin ederek, özel dünyamızın ortaklarından biri olmuştu.

Qado, kedi ve köpeklerin acımasız düşmanıydı. Arkadan yaklaşıyor ve bir kaplanın atikliğiyle üzerlerine atlayıp onları yakalıyor, sıkıca tutuyordu. Ancak atların üzerine böyle atılmak için yeterli cesaretimiz yoktu. Yüreğimiz gibi tozlu ve çıplak bir çölde, ortamızda oturan Simko, gururla etrafına bakıyordu. Kuyruklar bütün çeşit ve renkleriyle, başının üzerinde sallanıyorlardı. Bu cehennemlik ve şeytani çocuk bize öncülük yaptığı ve dikkatimizi kuyruklara çektiği için mutluydu. Ta ki büyükler yaptıklarımızı öğrenip bizi okula doğru çekiştirmeye başlayana kadar.

Hiç anlamadığımız bir dilden ders gördüğümüz ilk günlerde, yere yatırıp kuyruklarını kestiğimiz o hayvanlardan çok daha fazla acı çekiyorduk. Şayet göğüs kafeslerimizde hapsettiğimiz sesler duyulabilseydi, acımasızca kuyruklarını kestiğimiz o kedi ve köpeklerin çıkardığı seslerden beter sesler çıkacaktı. Benim derslerdeki durumum, kuyruğuna bastığın halde, sessiz kalmak zorunda olan bir kedinin durumu gibiydi...

Öğretmenin dili garipti...

Ağzından çıkan seslere kurtlar gülerdi...

Güldüğümüzde kulağımızı çekip, anlaşılmaz diliyle garip sesler çıkararak bize kızıyordu. Ağzından cümleler uçuşuyordu. Bana bir şeyler sorduğunu biliyordum ama ne soruyordu, cevabı neydi bilemiyordum. Sadece Allah bilirdi... Okulun ikinci gününde, babam tekrar beni “ders” diye söz ettikleri o eziyet ve işkenceye doğru götürdüğünde dayanamadım, ağlamaya başladım:

– Onların dilini öğrenmen lazım oğlum. Öğrenmen lazım ki, baban gibi eşek kalmayasın!

Sabırsızlıkla beklediğim bu eziyetin sonu gelir gelmez, önlüğümü, kitap ve defterlerimi evin bahçesine fırlatıp, Simko ve Qado ile birlikte yalın ayak kırlara, açık ufuklara doğru, eşeklerin kuyruklarına doğru koşmaya başlıyordum. Sonra duvarlarını güzel kuyruklarla süslediğimiz kulübemize gidiyorduk. Alınterimizle kurduğumuz bu özel ve güzel dünyamız, bize büyük mutluluk veriyordu. Kuyruksuz kalan kedi, köpek ve eşeklerin çoğalması memlekete soru işaretlerini serpiştiriyordu. Yerimizi öğrenmeleri içinse çok fazla aramaları gerekmedi. Birden büyükler, rengârenk kuyruklarla dolu kulübemizi kuşatmaya aldılar. Birkaç dakika içinde yılların emeğini tarumar ettiler. Her birimiz yalın ayak bir tarafa doğru kaçmaya başladık. Bu kez avlanmak için değil, büyükler tarafından avlanmamak için. Babamdan duyduğum korku o gece eve gitmemi engelledi. O gün sadece Qado ellerine düştü. Onu ayaklarından, kulübenin tavanına asmışlardı. Bir daha asla bir kuyruk kesmeyeceğine dair büyük yeminler etmişti kurtulmak için. Gerçekten de sözüne bağlı kaldı, yavaş yavaş kibar biri olup çıktı. Elinde kalem ve beyaz kâğıtlardan başka bir şey görünmüyordu artık.

Bir yıl sonra, kesik kuyruklu kedi, köpek ve eşeklerden başka hiçbir şeyin resmini yapmadığı için yine cezalandırıldı...

Babamın bana bir şey yapmayacağına dair sözünü getiren annem, buna karşılık okula dönmem ve bir daha böyle kötü bir işe bulaşmamam gerektiğini söyleyerek, beni eve götürdü.

Böylece Simko’yu bu işte yalnız bıraktık. O her zaman ve her yerde, bu zavallı hayvanların kuyruklarını kesmeye hazırdı.

İşte şimdi, aradan geçen bunca yıldan sonra kendime soruyorum; acaba arkamda çıkan şu garip sivilce, o vahşi günlerimin bir bedeli mi? Acaba Allah o günlerin intikamını mı alıyor benden?..

Sokağımızı aydınlatan o lambalarla ne alıp veremediğimiz vardı hâlâ bilmiyorum. Büyüklerimizi sevindiren bu lambaları kırmak için, Simko ve Qado ile yarışıyorduk. Lamba yere düşüp paramparça olduğunda zevkten uçuyorduk. O gariban lambalar bize ne yapmışlardı da, o kadar büyük bir zevkle onları kırıp, etrafında şarkı söyleyip oynuyorduk? Bak, biz de insanları ışıksız bırakabiliyor ve bize düşman bu dünyayı eşek bir karanlığın içine gömebiliyoruz! Bu muydu sebep?

Fakat... şu arkamda çıkan garip sivilceden nasıl kurtulacağımı bilmiyorum. Sanki herkes, gizlice elini arkasına götürüp yokluyor ve kuyruğu çıkacak diye korkuyor. Taşların bile korktuğu bu ülkede otuz yıldan fazladır, korku içindeyim.

Ben korkunun çocuğuyum.

Yaralı şehirciğimizi kucaklayan sınırlara döşenmiş mayınların patlaması korkusu. Sınıraltı ve sınırüstü arasına atılmış şehircik... Yukarıdan sınırüstü devletinin gazabı, sınırda nöbet tutan askerlerin namlularından gözüküyor. Gün yirmi dört saat bizden yana bakıyorlar. Gece demir ayaklar üzerinde yükselen dört köşe demir kutularda kalıyorlar, gündüz de, toprağa kazdıkları dört köşe çukurlara giriyorlar. Her an öldürmeye hazırlar. Ötede, beride, mayınlar ve askerler... Zaten sınıraltı devletinin öfkesi, her an tepemizde patlamaya hazır ve yanlış bir anda gülmemiz ya da milli bir bayramda, bir şenlikte ağlamamız ve sık tekrarlanan büyük mitinglerde başkanın fotoğraflarını havaya kaldırıp, “canımız da, kanımız da sana kurban olsun ey başkan!” diyerek, canımızı ve kanımızı başkanın uğruna ucuza vermeye hazır olduğumuzu haykırmadığımızda patlar...

Bir tarafta sebepsiz yere sevinen ya da kederlenen bir baba, diğer tarafta sevinmemizi ya da kederlenmemizi bekleyen diğer baba. İki babayı da idare etmek, razı etmek için, ne yapacağımızı bilmiyoruz. Sokaklarda ve okulda başkan babamız, evde de annemizin kocası... Gücü bizi kovalamaya yetmeyince, anneyi dövmeye, evden kovmaya, boşamaya her an hazır baba. Öte tarafta dükkânlara, sokaklara, duvarlara, araba camlarına, evlerin kapılarına asılan fotoğraflar ve her yere dikilen heykellerden yansıyan korku... Onun kutsal adını meydanlara, ormanlara, sokaklara, istasyonlara, duraklara vermek ve çocuklarının isimlerini de kendi çocuklarına vermek için bütün şehirler, bütün köyler birbiriyle yarışıyordu. Tek çocuğu olan oğlunun adını değiştirip başkanın oğlunun adını vermek için, bir komşumuz ineğini kesip mevlüt okuttu. Bütün belediye ve nüfus müdürlüğü çalışanlarını da davet etti. Zavallı komşumuz uzun bir süre başkanın oğlunun adını vermek için, yeni çocuğunun doğmasını bekledi ve karısı düşük yapınca, tek çocuk olduğu için askerlik yapmayan oğlunun adını değiştirmek zorunda kaldı. Adamın sevinci uzun sürmedi. Tek olduğu için fazla nazlı büyüttüğü oğlu yüreğine sınırsız bir korku ve utanç saldı. Çünkü, uzun süre evden uzak kalan oğlu için “Enter’in karısı!” gibi, garip bir söylenti dolaşmaya başladı. Enter, bölgenin ünlü bir serserisiydi. Küçük büyük demeden herkesi hançeriyle korkutuyordu. Zevkini uzatmak için, saldırdığı kişileri öldürmüyor, döverek yara bere içinde bırakıyordu. Vücudundaki yara izlerinin çokluğuyla övünüyordu. Oğlu, başkanın oğlunun adını taşıdığı için “Enter, başkanın oğlunu s.....r!” lafı, kulağına geldiğinde, korkudan ödü koptu. Korkunun nedeni kendi oğluydu. Bu nedenle oğlunu çıkmasın diye, evde bağladı ve tabancanın ağzına mermi sürüp kafasına dayadı:

– Kulağını iyi aç namussuz! Göklerin yedinci katındaki Allah üzerine yemin ediyorum, bir daha böyle bir söylenti kulağıma gelirse, sadece seni değil, kendimi de öldüreceğim. Bir kurşunu kafana sıkacağım, diğerini kendi kafama! Anladın mı beni, eşek oğlu eşek?!

Zavallı adam, öfkeden ağlayarak yıkıldı oğlunun yanına. Büyük bir acı yüreğini sıkıyordu. Bütün hayatını oğlunu yetiştirmek için kurban etmekle kalmamış, yüce başkanın oğlunun adını taşısın diye, ineğini de kurban etmişti. İnsanların rüyalarına giren büyük başkan. Fotoğraflarının, heykellerinin görünmediği bir karış toprak kalmamış başkan. Milyonlarca insan, kafasının her ayrıntısını, gözlerini, burnunu, çenesini, boğazını, kulaklarının şeklini ezberlemişti. Hiç kimse onu yakından görmemesine rağmen, herkes onu yakından tanıyordu. Halkın bütün sorunlarının çözüm yolu, “Halk Sarayı”ndan geçiyordu. Ne ki Halk Sarayı öyle yüksek bir dağın tepesindeydi ki, halk ancak helikopterle ulaşabilirdi oraya. Her şey, bütün sorunlar “koku alan adamların” yazdığı raporlar aracılığıyla çözülüyordu. Bu adamlar, yerde, gökte ve halkın arasına dağılmış durumdaydı.

Biz de yaptıklarımızdan ve yapacaklarımızdan korkuyorduk.

Hem onlardan hem de birbirimizden korkuyorduk.

Habercilerin ve muhbirlerin sıradan insanlardan daha fazla olduğudan korkuluyordu. Nesneler bile, başkanı ve altın çağı hükümdarlık dönemini övüyordu. Bu iktidarın başladığı gün, ülkenin tarihinde büyük bir bayram olarak kabul ediliyor ve o gün geldiğinde, okullardaki öğretmenlerle öğrenciler arasında kovalamaca başlıyordu. Öğretmenler köşe bucak arıyor, yakaladıkları öğrencileri sokaklardaki şenliğe sürüklüyordu. Bütün ülkede binlerce insan aynı sesle, aynı sözlerle, kanlarını ve canlarını kutsal başkana feda ediyordu.

O gün yine sabah erkenden öğretmenler, okuldan sorumlu parti yetkilisinin etrafında toplandılar. Emirleri dinledikten sonra, okul bahçesinde toplanan öğrencilerin arasına karıştılar. Kalın sesli topal öğretmen slogan uzmanı olmuştu. Kendinden iri öğrencilerin omuzuna çıkıyor, yumruğunu kaldırıp, “Yaşasın başkan, başkanın çocukları ve bütün ataları” diye bağırıyordu. Ardından binlerce çocuk aynı sloganı anlamını bilmeden haykırıyordu. Öğrencilerin omzundaki topal öğretmen bağırıyor ve öğrenciler bir ses deryası gibi tekrarlıyorlardı:

– Canımızla, kanımızla yoluna feda oluyoruz ey başkan!

Yolun sağında solunda bekleyen insanlar, slogan atarak caddeden geçen sıra sıra öğrencilere bakıyorlardı. Birden Topal’ın sesi kesildi, omuzlardan yere düştü ve slogan atmak yerine sağa sola galiz küfürler savurmaya başladı. Ağırlığı altında çöken öğrenciye etmediği küfrü bırakmadı. Öğrenciler her dediğini tekrarladıkları için bütün sloganlar, o öğrencinin anne ve babasının cinsel organlarıyla ilgiliydi:

– Bin orospunun evladı!

– Madem beni taşıyamıyorsun, niye kendini Muhammed Ali Clay sanıp beni kaldırıyorsun?!

Çocuklar dalga dalga birbirine karıştı. Topal öğretmen büyük bir çabayla ayak altında ezilmekten kurtulmaya çalıştı. Onun düşmesi, büyüklerin kaşlarının arasına yerleşen bu şedit ciddiyetten kurtulmaları için çocukların önünde büyük bir kapı aralamıştı. Biri Topal’ın sırtına atladı, bir başkası da tekmeleyip kaçtı. Ve bu karmaşada Qado’nun tuttuğu sopanın ucunda yükselen başkanın portresi de yere düştü. Çocuklar ayaklarının altına savrulan başkanın fotoğrafına aldırmadan, başkan için boğazını yırtan topal öğretmenin üstüne üşüştüler. Ayaklar altında ezilen başkanın gözlerini gören öğretmenlerin içine büyük bir korku düştü. Temiz elbiseli okul müdürü sonunda fotoğrafı kaldırıp, elbiseleriyle sildi ve fotoğraftan sorumlu öğrenciyi aramaya başladı. Uzun bir süre aradıktan sonra Qado’nun kulağından tutup, onu kalabalığın dışına çıkardı. Fotoğrafın ucuna tutturulan sopayı alıp, kafasına, sırtına, götüne rastgele vurmaya başladı. Bir yandan da ağlıyordu:

– Ey rezil, hani fotoğraf?! Eşeğin siki gibi bu sopayı elinde tutuyorsun da, başkanın fotoğrafını nereye attın?! Yarın okulda, sana göstereceğim! Ama suç senin değil, seni böyle eğiten namussuzun!..

Qado’nun başına gelenleri gören öğrenciler, başkanın yere düşen fotoğrafının korkusunu yeni yaşamaya başladılar. Bir taraftan fotoğrafa, diğer taraftan kalçasını tutup, aksayarak kalabalığın arasından çıkan topal öğretmene bakıyorlardı. Topal, duvarın dibine çöküp kalabalığa öfkeyle bakmaya başladı. Kendine gelip yine rolünü oynamak istiyordu. Bu kutsal görevi bir başkasına kaptırmak istemiyordu. Başkanın bilinen ve bilinmeyen gizli adamlarının yanında, büyük bir sevinçle başkana bağlılığını bağırarak dile getirme imkânı, onun için ilahi bir fırsat, bir armağandı. Ulu başkanın sonsuza kadar yaşaması, daha da yücelmesi için kendisini kurban etmeye, feda etmeye hazırdı zaten. Ama sonraki gün ona sonsuz bir tedirginlik getirdi. İzsürücü rapor yazıcıları müdürün odasına gelip, ifadesini almak için onu çağırdılar. Qasımo da gelmiş, ama onu ne için çağırdıklarını bilmiyordu. Yine de Qado’nun kötü bir şey yaptığını biliyordu. İzsürücü adamı gördüğünde, Topal’ın içine kızıl bir korku düştü. Bildiği birkaç kelimeyi de o anda unuttu.

Dilini bilen bir öğretmene sığındı...

Yürüyüşteki kargaşalığın nedenini sorduklarında, topal öğretmen âdeta feryat etti. Çünkü bu yürüyüşün ulusal ve toplumsal amacının, anlamının ne kadar önemli olduğunu biliyorlardı. Bu yürüyüşe verilecek zarar, ülkeye ve bu kutsal amaçlara verilirdi. Bu düşmana hizmetti ve ihanetten hiç mi hiç aşağı değildi. Her an başkan için canını, kanını feda etmeye hazır olmasına rağmen, bu bağlılığına, sevgisine kuşkuyla bakmaları... topal öğretmen bunu kendisi için büyük bir hakaret olarak değerlendiriyordu. Bu kuşkular devam ederse, intihar edeceğine dair yemin etti. İzsürücü kahkaha atmaya başladığında, öğretmen kısa ve emin cevap verdi:

– Çok yakında başkana duyduğum sevgi ve bağlılığı kanıtlayacağım efendim...

İzsürücüye söylediği son sözlerdi bunlar.

İki gün sonra hikâyesi ağızlarda sakız oldu: Odasını başkanın fotoğraf ve heykelleriyle süsledikten sonra, şeridi tavandaki merteğe bağlamış, sandalyeye çıkıp şeridi boğazına geçirmiş ve yavaşça ayağıyla sandalyeyi devirmişti. Tam o anda karısı şimşek gibi yetişmiş, ipi bıçakla kesmiş ve topal kendinden geçmiş olarak yere yıkılmıştı. Bu olaydan sonra topal öğretmen başka bir adam oldu çıktı. Kederliydi ve sürekli camideydi. Artık slogan atmak için zorladığı boğazını, kuran okumak için kullanıyordu.

Qasımo ise, izsürücünün yumrukları altında inliyordu. Adamın her darbesiyle birlikte “estağfurullah” çekiyordu. Adam ne dese, anlamadığı halde “evet” anlamında başını sallıyordu. Çevirmen öğretmen de korkudan sesini yükseltemiyor, sadece kısaca anlamasını sağlıyordu.

Qasımo sadece annesi, karısı ve kız kardeşiyle ilgili kötü lafları anlıyordu.

Korku, dilini kökünden bağlamıştı.

Başkanı sevdiğini, ona bağlı olduğunu ve ülkeyi dinazor düşmanlardan koruması için, uzun yaşasın diye sürekli dua ettiğini söylüyordu. Ve oğlunu böyle kötü bir şeye alıştırmadığına, büyük babamız, ulu başkanı sevmesi için elinden geleni yaptığına dair yeminler ediyordu. Gariban oğlu kim oluyordu da, vatanı ve milleti düşmanlardan, hainlerden koruyan ölümsüz babamıza kızacak?! Kötü oğlunu evde terbiye edeceğine dair yemin etti. Bir sille ile Qasımo’nun başındaki puşi yere, izsürücü adamın ayaklarının dibine düştü. Adam öfkeyle puşiye bastı ve “kaldır!” diyerek, tekrar puşiyi takmasını emretti. Sonra da, Qasımo’ya oğlunun yaptıklarının ne kadar kötü olduğunu göstermek için bunu yaptığını söyledi. Başkanın fotoğrafının yere atılması, bu puşinin ayak altında kirletilmesinden çok daha kötü değil miydi?

– Yaptığınız bazı şeytanlıkları Allah’tan gizleyebilirsiniz, ama biz her şeyi biliriz, her şeyi... Anladın mı, teke?!

Evet anlamında başını sallayarak, tercümanlık yapan öğretmene baktı, sonra da, korkudan ödü kopmuş Qado’yu arkasından çekiştirerek çıktı:

– Eşek Qado, katır Qado, görüyor musun?! Eve yetişmeyecek miyiz?! Bundan sonra okulda nasıl hareket edeceğini öğreteceğim sana!..

Evde Qasımo’nun karısı, bağlanmış olarak ayaklarının tabanlarına inen sopaların acısıyla bağıran oğlunun kaldığı odaya korkudan giremiyordu:

– Bizi kim sanıyorsun köpeğin oğlu?! Gariban biriyim ben, annenle birlikte bir lokma zehir yemeniz için gece gündüz çalışıyorum. Sen de gidip, başkanın fotoğrafını yere atıyorsun! Biz nerede, başkan nerede, o keçinin oğlu!..

Qado okula döndükten sonra, müdür bir daha onu çağırıp, sistem ve vatan sevgisi üzerine bir ders verdi... Müdür öfkeyle anlattığı için, Qado hiçbir şey anlamıyordu. Ağlayarak, korkudan titreyerek çocukların arasına döndü.

O günden sonra, başkanın fotoğrafından çok korktu.

Resimlerindeki renklerin arasında karmaşık bir korku vardı, anlaşılmaz bir korku... Çoğu zaman, beyaz yaprakları, eğri büğrü çizgilerle karalıyordu. Ne zaman beni sinirlendirmek istese, dört köşeli şekiller çiziyordu. Çünkü dört köşeli her şeyden nefret ettiğimi biliyordu. Annem bebekliğimde ne zaman beni dört köşe bir beşiğe koysa ağladığımı, yatmadığımı söylüyordu. Önce hasta olduğumu sanmışlar, doktora götürdüklerinde hasta olmadığımı anlayınca, beşiğimi değiştirmeyi akıl etmişler. Beşik değiştikten sonra hiç ağlamamışım. Şimdi bile gözlerimi kapattığımda o rüyayı, yıllardır tekrar tekrar gördüğüm o rüyayı yeniden görürüm ve uykuda da olsam, gözlerimden yaşlar akar. Savaş uçaklarının sesleriyle göklerin karnı yarılıyor ve görülmez eller beni kaldırıp lal bir uzayın boşluğuna fırlatıyor. Boşlukta yuvarlanıp durduğum sırada, uzak bir yerden bana dört köşe bir demir atılıyor, bütün gücümle bu demire tutunuyorum. Kafam bu dört köşe demirin arasına giriyor, yavaş yavaş bu demir daralıp boğazımı sıkmaya başlıyor, boğulmadan önce korkuyla uyanıyorum.

Gündüz korkudur, gece korku...

Hatırlıyorum, o dört köşe kulübede, rengârenk kuyruklar arasında oturduğumda da, mavi bir korku yayılmıştı içime. Bu kesik kuyrukların bütün sahiplerinin kapıda, bana saldırmak için bekledikleri geldi gözlerimin önüne. Sanki kesik kuyruklu hayvanların kuyrukları ve dişleri arasına savrulmuştum. Zaten ninemin anlattığı bu dört köşe (coğrafya öğretmeninin dediği gibi) topraklara gelmelerinin garip hikâyesi, kanımın içinde dolaşan korkuyu daha da arttırmıştı. Uzaklarda kalan o gün, coğrafya öğretmeni, dünyanın dört köşe olduğunu söyledi. Şaka yapmadığını anladığımda hayretler içinde kaldım. Bildiğim kadarıyla bütün insanlar, dünyanın yuvarlak olduğuna inanıyor. Dünyanın sahiden de dört köşe olmasından korkmaya başladım. Böyle olursa, nereye kaçacaktım?.. İtiraz etmek için elimi kaldırdığımda, üzerime yürüdü, herkes gibi sadece dinlememi ve öğrenmemi, öyle uzak ülkelerin efsanelerini tekrarlamamamı emretti. Babamın hain olmaması ve ayaklarımın falakada şişmemesi için, itiraz isteğimi sessizce yuttum... Hemen sonra yaşlı bulutlar gibi, ninemin sözleri hafızamın göklerini kaplamaya başladı:

– O gün dünyaya çamur yağdı. Yağmur damlaları yerine yağan çamurdan korunmak amacıyla da insanlar damlarının altına sığındı. Hayretler içinde kudurmuş gökyüzüne bakıyorlardı. Her gün böyle çamur yağsa bu dünyanın hali ne olacaktı?.. Beyinlerden yağan soruların da hesabı yoktu.

Kara bir çamurun gecenin karanlığına akmaya başladığı o gece, korkudan Hesina ninenin ödü kopmuştu. Unutulmuş bir ülkenin kenarındaki dar bir odaya atılmıştı. Baba evde değildi. Anne ise o çamurlu kara günde doğum yapmış ve bir fare doğurmuştu. Hesina o gece Rewşê’nin rahminden düşen şeyin kesinlikle çocuk olmadığına, fare olduğuna dair ağır yeminler ediyordu. Elleri yerine, iki kanadını çırpmıştı. Dünyanın üzerine yağan o çamurla herkes şaşkına döndüğü için, bu daracık odada meydana gelen garabetin farkında değildi hiç kimse. Bu olayın nasıl kapandığını, o farenin nasıl yavaş yavaş bir insana, kapalı yumruk kadar bir çocuğa dönüştüğünü kimse öğrenemedi. Yeni gelen ve dünyanın ışığından ürküp ağlayan bütün bebekler gibi ağlamadı. Şaşkınlıkla, bir yetişkinin gözleriyle etrafına bakıyordu. Bu kısa sessizlikten sonra bütün ömrünü bitmez, acı bir ağlamakla geçireceğini, Hesina nine nereden bilecekti? Toprak damı tutan odadaki merteğin ortadan kırılmasını, neredeyse çatının aşağıya inmesini Hesina nine hiç unutamıyordu. Hâlâ da insana benzeyen bu fareden korkuyordu. İşte büyüyor, bağırıyor, itiraz ediyor, yangınlardan kurtuluyor, onları tutuşturuyor, yakıyor, kaçıyor ve dönüyordu... Duvarların üzerinden evlerin üzerine işiyordu.

O cehennemden kaçan ve sonradan Mûsa diye isimlendirilen talihsiz fare benden başkası değildi...

Cehennemi bir dört köşenin içinde karman çorman olmuş, en kolay işleri öldürmek olan devletlerle kuşatılmış olan Mûsa...

Çok zaman ben de, acaba ninemin gözlerine mi fare gibi göründüm, yoksa sahiden de, inatçı ve sürekli izsürücü adamların kedilerine karşı çıkan bir fare miyim, diye sorardım kendime.

Herkes yıldırımla konuşan Qamişlolu adamın meselesini konuşuyordu.

Kırda yıldırım çarpmış, vücudunu ikiye ayırmış, bir damla kan akmamış. Bir süre öylece yerde kalmış, kimse korkudan yaklaşamamış. Aniden dumandan bir direk olup göğe yükselince, herkes şaşkınlıktan dilini yutacak gibi olmuş.

Sonra binlerce söylenti. Bazıları, “bu ceza, namaz kılmayan, Allah’tan korkmayanlara veriliyor; başkalarına ibret olsun diye. Allah onu cezalandırmak için yanına götürdü” diyordu. Bazıları da, “O Allah’ın büyük evliyalarından biriydi. Ruhu ilahi bir kokuyla, misk ve amber kokusuyla duman şekline girmiş ve göklere yükselmiş” diyordu.

Ben de hemen herkes gibi, kışın gazabından korkuyordum.

Özellikle doğanın bir sırrını bana anlatan dedem, baharın aşkını da ruhumun derinliklerine ekmişti. Anlattığına göre güllerin çoğu, insanlar gibi konuşuyorlarmış. Gül, bir delikanlıyı sevdiğinde önce onunla konuşur, sonra sonra güzel bir kıza dönermiş. Zaten darbe hedefini bulmuşsa, hemen sonra tomurcuk açar ve yüreğinde ölümsüz bir sevda yeşerirmiş. Bu sırrı öğrendiğim günden sonra, Qado ve Simko’dan gizli, tek başıma kırlarda âşık gülümü arıyordum. Hâlâ da dedemin sözünü ettiği gülü bekliyorum. Dedemi bu duruma getiren son kalp kırıklığından bu yana, hep duvara bakarak, göğün yedinci katına çıkmak ya da yerin yedi kat altına inmek için ışıktan, nurani bir merdiven beklediğini söylüyordu. Kuşkusuz uzun arayışında o da böyle bir güle rast gelmişti ki, anlatıyordu. Bu uzun arayışında devletlerin sınırlarını ihlal etmiş, ordulardan kaçmış, bir insanın kolay kolay sağ olarak geçemeyeceği tehlikeli dağlardan, ovalardan, vadilerden geçmişti.

Öyle sanıyorum ki, aradığım gül Heseno’nun kızı Leyla’dan başkası değildi. Çünkü Leyla zaten o gülün ta kendisiydi. Acaba neden onun yüzü her gülün ortasında yer alıyordu, bilmiyorum. Acaba bir gün o gül Leyla’ya dönüşecek mi ya da Leyla o güle dönüşecek ve onu derme şansına sahip olabilecek miyim? Bu ağır ve ince hislerin ne zaman içime yayıldığını bile bilmiyorum.

Arkamda çıkan garip sivilcenin yerinde bir kuyruk yeşerecek diye korkudan ödüm kopuyor...

Bazen, arkamdan bir şeyin uzadığını sanıyorum, tutmak için elimi uzatıyorum, boşluk... Çoğu zaman kendimi büyük bir hayvanat bahçesindeymişim gibi hissediyorum. Her insan, tamamlanamamış bir hayvan projesidir. Hayvana benziyor ya da bana her an, herkese zarar verebilecek bir hayvan gibi görünüyor. Kafamın içindeki bu kötü düşüncelerden, sanrılardan nasıl kurtulacağım? Artık düş müdür, inanmak istemediğim bir gerçek midir içinde yaşadığım, bilmiyorum.

Ah! O sivilcem çok sızlıyor ve korkuyorum...

Uzun bir kuyruğum olursa Leyla beni nasıl sever?..

Şu anda, kapımın önünde yeni bir hayat duruyor. Babam, öğrenmem için, beni zorla büyüklerin dünyasına sürüklüyor. Ortağı Heseno ile yeni aldıkları dükkânda çalışmamı istediğinde hiç de gönüllü olmayacaktım, eğer gizliden sevdiğim, gece gündüz hayalimde olan ve kendisinin bile bundan haberi olmayan Leyla’nın, babasını görmek için her gün dükkâna gelme olasılığı olmasaydı. Babama “evet” dememin temel sebebi buydu. Çarşının kalabalığını, günlük hayhuyunu sevmeme rağmen, okul öncesi ya da okuldan döndükten sonra, dükkânda babama ve ortağı Heseno’ya yardım etmem gerekiyordu. İnsanlarımız buraya “Hırsızların Çarşısı” diyordu ama, bütün gün de, herkes burdaydı. Babam bu çarşıya doğru gittiğinde hep aynı sözü söylerdi:

– Burası şehrin kalbidir...

Bu ne biçim şehir ki, kalbi böyle hırsız mırsız dolu ve adamlar üç kuruş para için bu kadar yalan yemin ediyor, diye düşünüyordum. Küçük kafamı, bu büyük düşüncelerle, büyük acılarla ağrıtmamalıydım. Benim için önemli olan, çarşıya giderek, beni Leyla’ya ulaştıracak ipin ucunu yakalama olanağını elde etmekti. Karşıdan gelirken, daha uzaktayken bile, dedelerimin, atalarımın mezarına ateş düşüren Leyla...

Şimdi “Korkunun Tarihi” başlıklı, sahipsiz kalan el yazmasının sayfalarına dönüp okumam gerekiyor, ancak ondan önce yüzünü göstermeyen o adamla hikâyemi anlatmalıyım. Mezarlık sakinlerinden biriydi. Sarı gözleriyle sürekli beni takip ediyordu. Alnının altında yer alan iki mağarayı andıran gözlerinden kuru, kırışık ve kirli bir yüzü olduğu anlaşılıyordu. Sarı, karanlık gözleri bazen kıvılcım çakıyor, kıpkırmızı kesiliyor, yansıttığı garip ışıkla gözlerim kamaşıyordu. Sürekli ani bir hareketle dönüp yüzünü örten puşiyi kaldırmak istiyordum ama, olmuyordu. Yine de umutsuzluğa kapılmıyordum, sonunda başaracaktım bunu. Yüzündeki örtüyü kaldırıp, onu tanımam lazım. Belki de yakından tanıdığım biridir. Öyle anlaşılıyor ki, o sarı gözlü adamla uzun, karmaşık bir hikâyem var.

Sizinle birlikte, beni de nereye götüreceğini, sizin gibi ben de bilmiyorum.

Korkunun Tarihi 1

Birinci bölüm, aynı zamanda başlık da olan bir el yazmasından.

Anlatıcının isteklerine göre art arda sıralanarak yayınlanacak.

Olur da bir gün biriniz korkuya rastlarsanız, nerede doğduğunu bir sorun lütfen. Şüphesiz size İran, Irak, Suriye ve Türkiye arasındaki dört köşede doğduğunu söyleyecektir.

Korkuyu yakından tanımak, ne olduğunu öğrenmek isteyen bütün araştırmacılar, korkunun doğduğu ve ihtiyarladığı o sınırlara gitmelidirler…

Öyle bir ülkede dünyaya geldim ki, orada güneş bile korkuyla doğuyor ve daha büyük bir korkuyla batıyor. Yeni bir güne başlamadan önce, insanlar korkuyla kahvaltı ediyor. Her şeyden korkuyor ve yoruluyorlar. Korkuyla giyiniyorlar. Geceleri korku dolu rüyalar görerek uyanıyor, biraz su içiyor ve gördüklerinin gerçek olmaması üzerine Allah’a şükrediyor, tekrar yatıyorlar. Uyandıklarında, yeni günü yine kendilerini bekleyen korkuyla karşılıyorlar. Çocukluğumuzda, “bu çocuklar için korkuyorum” diyen anne babalarımız, biraz büyüyüp delikanlı çağına geldiğimizde, “gençliğini yaşamadan, başına bir bela gelir diye korkuyorum” demeye başlardı. Biraz daha büyüdüğümüzde ise, “öleceğim ve bütün bu hasret içimde kalıp mezara gelecek diye korkuyorum” derlerdi.

İşte böyle, korkuyla yaşıyorlar ve korkarak ölüyorlardı.

Bir gün biraz gülmeye görsünler, hemen, “hayırdır inşaallah, bugün çok güldük, sonu ağlamakla biter diye korkuyorum” diyerek Allah’a yakarmaya başlıyorlardı.

– Sana sığınıyoruz Allah’ım! Bizi bilmediklerimizden koru ya rabbi!

Hep kötü bir şey olacak diye korkuyorlardı ve başlarına gelmedik hiçbir kötülük kalmadı...

Korkunun uyurgezer çocuklarına dönmemiz, kendi isteğimizle olmadı elbet. Ölümün içine yuva kuran, korku tüneline girdim. Hâlâ kanlı baltasıyla göğsümü kazıyan korkunun.

Hep kendime soruyorum, acaba korku mu beni bu uzak diyarlara attı, yoksa korkuyu yenme gayretim mi?

– Ey korkak! Korkak oğlu korkak!

Bir ses kulağıma doğru bağırıyor ve hemen sonra cevap veren bir başka ses: Hayır, ne ben korkağım ne babam korkaktı! Bütün gücümüzle korkuya karşı durduk, hatta korkuyu çok korkuttuk!.. Fakat o da öcünü fazlasıyla aldı. Beni cinlerin masallarıyla büyüten ninem, beni de bir cine dönüştürdü...

Hep karanlık olsun istiyorum ama aynı zamanda da korkuyorum.

Bir tek ninem cinlerle yarenlik ediyor, onları görüyor, onlarla konuşuyordu. Biz sadece dinliyorduk.

Dedemin yolculuğa çıktığı bir gece, ninem yatarken, hafif, yumuşak bir el tarafından uyandırılıyor, gözlerini açtığında, saçları darmadağınık cin bir kadın, parmağıyla susmasını işaret ediyor. Kadının gözleri ışık saçıyor. Sağ elini ağzına götürüp, avucuna üfürüyor, ağzından yavaşça çıkan soluğu yanık bir muma dönüşüyor. Mumu yere koyup, iki eliyle uzun saçlarını silkeliyor, mumun ateşine yüzlerce pire düşüyor, yanarak patlayan pirelerin sesi, etrafa korku saçıyor... Ninem heyecanla bana anlatırken, cinler gazaba gelmesinler diye, hiçbir zaman ağzından “cin” lafı çıkmazdı. Onlar için, “bizden iyi olanlar” derdi ve bu lafı duyduğumuzda, cinlerden söz ettiğini anlardık. Onu sıkıştırıyorduk bazen:

– Niye yanına geliyordu nine?

– Dertliydi oğlum, benimle dertleşmeye geliyordu...

– Cinlerin de gözyaşları var mı?

– Onların gözyaşları kandır...

Derin bir kederle ağlıyordu. Duygusuz kocası ve kayıp çocukları için ağlıyordu. Yüreği yanık bir anaydı. Cinler dünyasının kanunlarına göre evlenmişti. Onların bütün hayatını, ilişkilerini kader belirliyormuş. Güçlü, şişman ve duygusuz bir kocası varmış. Acıktığında çocuklarından birisini yermiş:

– Çocuklarını mı yiyor?! Çocuğunu yiyen baba var mı ki?..

– Evet yavrum, insanlar da acıktığında bir şeyler yiyorlar ve yiyecek bir şey bulamadıklarında, birbirlerini yiyorlar. Güçlü olan, güçsüzü yutuyor. Yiyecek insan eti de kalmayınca, kendisini yiyor... Açlık, dinsiz ve kalleştir yavrum!

Ninem aylarca arpa ekmeği yedikten sonra, ot, çalı çırpı, ne bulurlarsa yemeye başladıklarını ve “kuraklık daha fazla devam etseydi, birbirimizi yiyecektik oğlum” diyordu.

Gözlerimde kuraklığın ülkeyi çöle çevirdiği ve ailemin açlıktan birbirine girdiği canlanıyordu. Baba, oğlunun etiyle karnını doyuruyor, nine torununun kafasını yiyor, anne kızının parmağını çiğniyor... O cin kadının kocası gibi güçlü, iri, şişman bir cinin, beni de tutup ağzına atmasından, etimi yedikten sonra küçük kemiklerimi dişlerinin arasında öğütmesinden korkuyordum. Yüreğim ağzıma geldi. Neredeyse kusacaktım, tekrar dönüp ninemi dinleme merakım kendimi tutmamı sağlıyordu:

– Onların dünyası, bizden iyi olanların dünyası da, bizim dünyamıza benziyor, hemen hemen aynı bizim hayatımız...

Ama onlar, bizim gibi birbirlerini öldürmüyorlar. O zavallı, kocasını o kötü alışkanlığından kurtarmak istiyordu ama, gücü yetmiyordu. Zaten onun için gelip benimle dertleşiyordu. Kawa adlı yakışıklı bir delikanlıyı seviyormuş. Her akşam, güneş batarken, yeşil çadır adını verdikleri bir ağacın altında buluşuyorlarmış. Kawa en güzel cin elbiselerini giyip geliyor, onu kucaklıyor ve gecenin kara atları gelene kadar sarılıp öpüşüyor, sevişiyor, konuşuyorlarmış. Yakışıklı Kawa, onun ateş saçan gözlerine âşık olmuş. Bir insan onlara doğru gelmeyegörsün, hemen ateş saçan gözleri parlıyor, ortadan kayboluyor, insanlar onu göremiyormuş. Onlar bizi görüyor ama biz onları göremiyoruz. Günler böyle geçmiş, ta ki cin bir kadın onları görene kadar. Onları görünce öfkelenmiş, gidip durumu kadının babasına anlatmış. Ertesi akşam yaşlı cin kadın, bunun babasıyla birlikte “yeşil çadır”ın yanına gizlenmişler. Onlar buluşma yerine gelip tam kucaklaştıkları anda, âşık kadının kulağına bazı sesler gelmiş, yine gözleri ateş saçarak parlamış ama, bu kez gelen insanlar değil cinler... Babasının öfkesi ve buruşuk yaşlı cin kadının kahkahalarıyla başını önüne eğmiş. Bu iki âşığın son görüşmesi olmuş. Kawa, kendisine bir zarar gelmemesi için hiçbir şey dememiş. Tam giderken kadının babasının tok sesiyle geri dönmüş:

– Bir daha kızımı görmeye çalışırsan, başına ne getireceğimi bir Allah bilir!

– Onu seviyorum, ondan vazgeçmeyeceğim!..

– Başkası da değil, bu yanımdaki kadın seni çiğ çiğ yiyecek!

– Tehditlerini kendine sakla!

Cin kızını kolundan tutup, eve doğru sürüklemiş. Üzerine kapıyı kapatıp, yedi gün yedi gece onu ekmeksiz, susuz bırakmış. Sekizinci gün yaşlı, iri bir kuş gelip penceresine konmuş ve yardım teklifini sunmuş. Onların dünyasında böyle şeyler olağan olduğu için, ona buraya nasıl geldiğini sormamış, kuştan kendisini özgürlüğün olduğu, babasının ve adamlarının ulaşamayacağı bir yere götürmesini istemiş. Kuş eğer yedi deryanın ortasındaki sarayında yaşamayı kabul ederse onu götüreceğini söylemiş. Bu küçük hapishaneden çıkamayınca, gidip daha büyük bir hapishaneye girmeyi kabul etmiş. Böylece yaşlı kuş, onu kanatlarının üstüne alıp uçmuş, yedi deryanın ortasındaki sarayına konmuş. Başı sonu olmayan bu büyük sarayın dekorasyonu muhteşemmiş. Her tarafta sanat eseri heykeller varmış. Etrafta, başında değerli taşlarla bezeli bir taç olan ve çok güzel giyinmiş, göz kamaştıran güzellikte bir kraliçeden başka hiç canlı yokmuş. Ama sol ayağından zincirliymiş. Zincirin diğer ucu başka bir odaya uzanıyormuş. Yeşil gözlerindeki derin kedere rağmen, onu gördüğüne sevinmiş. Yaşlı kuş, onların yanına konup, üzerindeki deriyle birlikte, kanatlarından soyunmuş, kanlı canlı güleç bir adam olmuş.

Kuş nasıl insan olur?

Bu durum kadını hayrete düşürmüş.

Beni daha fazla... Ninem de, gözlerimdeki korkuyu fark etti. Küçük bir hayvana dönüşeceğim korkusunu içimden çıkaramıyor, titriyordum. Bir hayvan, nasıl insana dönüşebiliyor? Bu düşüncenin korkusu, dizlerimin bağını çözüyordu. Ninem, masalını burada kesti, başka bir akşam anlatmaya söz verip, yatmaya gitti. Saklanır gibi, yorganı başıma çektim ama uyuyamıyordum. Bütün gece mağlup, yalnız âşık Kawa’yı, cin kadını, babasını, babasının adamlarını, saraydaki bağlı kraliçeyi ve yaşlı kuşu düşündüm durdum. Ertesi gün hâlâ onları düşünüyordum. Acaba gerçekten bizimle yaşıyor, aramızda dolaşıyorlar da, onları göremiyor muyuz? Gökyüzüne bakıp, “acaba göklerde mi yaşıyor, oralarda bir yerlerde midirler?” diye kendime sordum. Oradaysalar, çıkıp onlarla konuşabilir miyim acaba? Sahi, neden nineme hangi dili konuştuklarını sormadım? Acaba karşılaştığımızda, birbirimizi anlayabilecek miyiz? Bu soruların cevaplanması lazım. Acaba neden kendimi ve bu bilinmeyen dünyayı düşündüğümde korkuyorum. Yanıtlanması gereken ilk soru da bu.

Neden korkuyorum?..

Niye korku?..

Karanlığın kızıdır korku...

Bilinmeyen dünyalara uçmak için, karanlığın beni kanatlarının altına saklamasını düşlüyordum. Düşleri, hayalleri karanlık yaratıyor. Düşler, hayaller yüreği çiğneyen kederi hafifletir. Şaşkınlıkla, hayretle karanlık bastıktan hemen sonra neden kuşatıldığımı bilmeden, sersem gibi ağızları açık, kendilerinden geçen, kıvrılıp uzayan, çekilen, kırışan dudaklarının arasından garip sesler çıkaran, uykudaki insanları düşünüyordum. Her zaman yaptıklarını tekrarlamak için uyanıyorlar. Bu hayat, insanı çok daraltıyor ve bu insanların yaptıklarını anlamak zor. Bez parçalarına sarınmış bu et ve kemik yığınları, sokaklarda birbirlerine giriyorlar. Ne istiyorlar acaba?

Neyi arıyorlar?

Nereye gidiyorlar?

Her bez parçasının içinde bir yürek çarpıyor, ruh, his, ihtiras, yenilgi ve korku... Hayattan korkmayan, ölümden korkuyor, ölümden korkmayan, başkalarından ya da kendisinden korkuyor ve henüz dünyaya korkmayan biri gelmedi. Dikkatle kuyruğu kesilen hayvanlara bakıyordum. Ölüme karşı büyük bir direniş veriyorlardı. Sanki tüm hayat kuyruğundaymış gibi, bütün güçleriyle çırpınıyor, hayata tutunmaya çalışıyorlardı. Çaresiz kalıp da kuyrukları kesilince de, diğer organları için korkmaya başlıyorlardı. Ama biz hayatı kuyruğundan yakalamışız. İnsanlar bütün güçleriyle hayatın kuyruğuna asılıyorlar, seri bir tekme, bir çifte onları bir kez için yokluğun çukuruna yuvarlayana kadar. Mesele o ki, bunu unutmak için yeterli zamana gerek yok. Her an bir çifteyle yokluğun çukuruna yuvarlanmaktan korkmayan kimse var mı acaba?.. Herkesi bekleyen bir çifte ve herkes her gün onu bir sonraki güne erteleme derdinde ama, her zaman ve mutlaka o çifte geliyor. Ben de çok hayvan korkuttum ve hâlâ göğsümde patlayacak o sert çifteden kaçıyorum. Bu çiftenin zamansız, erken gelmesinden korkuyorum. İyi de, ne zaman gelirse erken olmayacak?.. Annem, rahminin karanlığından bir başka karanlığa düştüğüm sırada, iri bir kedinin bana saldırdığını ve bu kedinin fosforlu gözlerinden çok korktuğunu söylüyordu. Dediğine göre, güngörmüş yaşlı adam gözlerimle, saldıran kedinin gözlerinin içine bakıp ağlamaya başladığım anda, kedi korkup kaçmış. İşte o anda annem, zamansız, erken büyümemden korkmaya başlamış. Annem yanılmıyordu, kalbim ihtiyarladı bile. Kara kedi beni korkuturken, ben de feryadımla onu korkutup kaçırmıştım. Öyle bir yerde dünyaya geldim ki, orada sadece korkunun egemenliği var. Farklı yerler arasında paramparça oldum. Devletler, sınırlar, dağlar, ovalar, yollar, otobüsler, muavinler, uçaklar, muhbirler, gemiler, kuşlar, polisler ve hayvanlar... Korkudan başka hiçbir şey bu kadar şeyi buluşturamaz. Ah korku! Ey çürük ömrümün ortağı, güzel korku! Ey ziftin rengini aldığı yalnız günlerimin, gecelerimin ortağı.

Kalbin kendisini yakması felsefedir
Sadece âşıklar bunu okuyabilir

Daha çarşıya gittiğim ilk gün sarı gözlü adam beni takip etmeye başlamıştı. Nereye gitsem, ardımdaydı. Ne zaman onunla konuşmaya niyetlensem, ürkerek kaçıyordu. Bir keresinde onu kovaladım ya, tazıdan hızlıydı, ikinci sokakta gözlerimin önünden kayboldu. Nefes nefese dükkâna, babamın yanına döndüm. Babamdan ziyade, ortağı Heseno’ya dikkat ediyordum. Susadı mı, benden istemediği halde, bir çırpıda su veriyordum; acıktı mı, hemen ona yemek getirmek için ısrar ediyordum. Bu yüzden beni çok seviyor, ortağının çalışkan, saygılı oğlu olarak bakıyordu. Ona hizmet etmeye bu kadar hazır ve saygılı olmamın Leyla’nın gözleri için olduğunu bilmiyordu elbette. Leyla gözlerinin rengini ve uzun boyunu babasından; sevimliliğini, inceliğini, nezaketini ve güzelliğini annesinden almıştı. Sadece annesi ve babası değil, onların tavukları bile dünyadaki bütün tavuklardan güzeldi! Hiçbir engelle karşılaşmadan evlerinin bahçesindeki dut ağacının dallarına konan bir kuşun yerinde olmayı ne çok istiyor ve o kuşu ne çok kıskanıyordum. Rüyada uçtuğumu görüyordum, kimse beni yakalayamıyordu. Bir defa olsun, hiçbir engelle karşılaşmadan uçup Leyla’nın ayaklarının dibine konmak, başımı yeni büyüyen memelerinin üzerine koyup bir ömür ağlamak ve Allah’tan başım bu memelerin üzerindeyken canımı almasını dileyebilmek için bu rüyanın bir defa olsun gerçekleşmesini ne kadar çok istiyordum Allahım! Okuldan döndüğünde, dükkân sahipleri ve satıcılardan çok, Tûtino ve Kalo onun dikkatini çekiyordu, benim dikkatimi de o... Hiç kimse Tûtino’yu bir gün olsun sigarasız gördüğünü hatırlamıyor. Gelir gider aynı lafı tekrarlardı:

– Dünya tütünden, dumandan yapılmıştır!

Her şeyi küçük bir ateşle başlayıp yavaş yavaş biten sigaraya benzetiyordu. “İnsanlar da öyle, kısa bir feryatla dünyaya geliyor ve yavaş yavaş ölüme doğru gidip, tükeniyorlar!” diyordu. Bazen bir köşeye çekiliyor, kafasını ellerinin arasına alıp kederle söyleniyordu:

– En kederli sigara, küçük bir ateşle tutuşan ve yavaş yavaş tükenmeye başlayan benden başkası değil... Sigaranın durumu bile benden iyi! İnsan onu tüketen ateşi görebiliyor, ya beni yakan ateşi?..

Uzun, içten ağlıyordu. İnsanın sevdiği bir dostunu özlemesi gibi, ağlamayı özlüyordu Tûtino. Kimsenin ağladığını görmesini, duymasını istemediği halde, yüksek sesle, hıçkıra hıçkıra ağlamaktan kendisini alamıyordu. Sıcak gözyaşları akmaya başlayınca, yüreği rahatlıyor, gözyaşlarını silip tekrar çarşının kalabalığına karışıyordu. Tahta kılıcıyla da tanınıyordu. Hiç tütünsüz kalmıyordu ve nasıl yapıyorsa, ağzından çıkan dumanı aynı anda dört farklı yöne doğru üfleyebiliyordu. Bazen yanında kalın kitaplar taşıyor, felsefenin tarihi üzerine nutuk çekiyordu. Fikirlerinin iyi anlaşılmasını sağlamak için, kılıcını havaya kaldırıyordu:

– Güç, güç her şeydir!..

Bazıları onu dikkatle dinliyor, bazıları da tütününe ve tahta kılıcına alaylı bakıyordu. Herkes onun “dünya karşıtı” felsefesini biliyordu. Bazen duvarlara yazıyor, bazen de nutuk çekiyordu:

– Dünyaya karşıyım! Kendime de, herkese de karşıyım!..

Sonunda içini bana döktü:

– İnsanın kendisini yakma felsefesini geliştiriyorum! Her şeyimiz, kendimizi yakmamızdır, başka bir şey değil! Siyasetimiz, dır dır dır… ve hepsi yalan yanlış. Ve her şey yanıyor! Avucumuzda kalan, sadece ateş. Savaşımız mı? Evimizde savaşıyoruz, şiddetin bütün yıkımı üstümüze kalıyor, devlet bazılarımıza silah veriyor bazılarımızı öldürmeleri için. Ve birbirimizi öldürüp duruyoruz! Yani köylerimiz, evlerimiz ve hayatlarımız yanıp gidiyor, elde var ne?.. Acı ve yıkımdan başka, elimize hiçbir şey geçmiyor.

Yine tahta kılıcını öfkeyle havaya kaldırdı:

– Hatta bu silah bile! Ne kadar tehlikeli de olsa, sadece bizi yakıyor! Sıkıştığımızda da, kendi ellerimizle kendimizi yakıyoruz...

Elindeki tahta kılıçla, çabucak etrafına yuvarlak, geniş bir çember çizdi:

– Bak Mûsa kardeşim, biz akrep gibiyiz. Etrafımıza da bu ateşten çemberi çizmişler, belki “Saykîs-Pîko”nun suçu, belki bizim suçumuz bilmiyorum ama, sonunda akrep gibi kendimizi sokuyoruz, kendimizi öldürüyoruz, kendimizi yakıyoruz!..

Onu dinlediğimi görünce, uzattıkça uzatıyordu. Beni çok seviyordu. Sürekli kalabalığına karıştığı “hırsızların çarşısı” insanlarına diş biliyordu:

– Bu halk beni nasıl işe yaramaz bir sersem gibi görüyorsa, ben de onları öyle görüyorum! Ben de haklıyım, onlar da. Artık karar senin!

Tûtino o kadar çok felsefe okumuş ki, kafası karışmış diye düşünebilirsiniz. Hayır! Hakikat ucuz bir orospuya benziyor, herkesle olabilir, herkesin yanında olabilir!..

Tûtino’dan hiç rahatsız olmuyordum. Ne zaman fırsat bulsam, onu dinlemeye gidiyordum. Saatlerce konuşuyordu. Onu dinliyor, öğreniyordum. Leyla da, bazen arkadaşlarıyla Tûtino’ya rastladığında, onunla konuşuyor, şakalaşıyordu. Yerinde durmasını bilmiyor ve bedava yaşıyordu. Dükkân sahiplerinden biri Tûtino’nun kahvaltısını, bir diğeri öğle yemeğini, bir başkası da akşam yemeğini ısmarlıyordu.

– Tek sermayem, bu kırmızı dil! Karnımı bunun sayesinde doyurabiliyorum. Bu da az değil ha! Anlıyor musun?!

– Anlıyorum ama neden herkese karşısın? Neden yardım etmeleri için, bazen çekiçlerini dövüp, koltuklarını şişirmiyorsun?..

Söylediklerim yüzünün asılmasına neden oldu. Onu yaralamışım gibi, ciddileşti:

– Hayır Mûsa, hayır! Öyle konuşma! Açlıktan ölsem de, kendime ve hakikate ihanet etmem! İş olsun diye her şeye karşı değilim ki! Bu benim inancım, fikrim ve gerçek! Kendimi bildim bileli herkes ve her şey bana karşı, bu nedenle gerçeğe bağlı kalmak istiyorsam, istesem de istemesem de onlara karşı olmalıyım ben de... Böyle olmasını istemezdim, ama böyle! Söylediklerimi anlamıyor olabilirsin ama, biraz düşünürsen, ne demek istediğimi anlarsın.

Sözlerini bitirdiği anda, başı kaçak sigara dumanı içinde kayboldu, yarı kapalı gözleri uzaklardaki bilinmez bir çembere takılıp kaldı. Şehrin girişinde kendisine yetecek tek odadan ibaret bir ev yapmıştı. Bazen küçük bahçesinde oturup, okuyor ve art arda sigara içiyordu. Çarşıda dolaşırken, bazen etrafını saran çocuklarla oynuyordu. Avucunu kapatıp soruyordu:

– Avucumda ne var?

– Para!

– Taş!

– Yüzük!

Çocuklar bir sürü nesne adını sıraladıktan sonra, Tûtino avucunu açınca hep birlikte bağırıyorlardı:

– Boş!

– Hayır hayır! Dünya avucumdaydı, dünya!

Çocuklar hayretle bakınırken, Tûtino kahkahayla gülüyordu:

– Dünya zaten boştur, bir nefes havadır, dağılır, yok olur!.. İhi... İhi... Ancak yaşlanınca bunu anlayacak, buna inanacaksınız. Bak şimdiden söylüyorum oğlum, avucumdaki dünyaydı, dünya!..

Bir süre sonra çocuklar anlamadıkları bu oyundan sıkılıp dağılıyorlardı ve Tûtino kendinden emin, felsefesini anlatmak için büyüklere dönüyordu. Çarşı Tûtino ile ısınıyordu çünkü, içine atlamadığı hiçbir mesele yoktu. Onu sevenler olduğu gibi, nefret edenler de vardı. Kalo ile arasında güçlü bir dostluk vardı. İkisi de evlerinden çok, çarşıda kalıyorlardı. Sadece Kalo dersen, herkes tanımayabilir, ama Pompa Kalo’yu herkes tanır. Üzerine dünya haritası nakşedilmiş, adına yayık dediği deriden küre-yayık benzeri bir balon yapmıştı ama bir türlü ağzıyla şişiremiyordu. Sonunda bunun için pompa aldı. Durmadan küresine hava basmaya başladı. Sırtında taşıdığı çuvalda küre ve pompasının dışında, antika diye ufak tefek eskileri taşıyordu:

– Dünyadır bu yayık, dünya! Üzerinde yaşadığımız dünya! Onu doldurmak, şişirmek istiyorum ama, hep delik... Olmuyor!

Pompayla sürekli küresine hava basıyordu ya, olmuyordu. Bazen dolar gibi oluyor ve hemen sonra sönüyor, çöküyordu. Sadece uzun sakalları değil, bütün elbiseleri de beyazdı. Her gün çarşının bir köşesinde kalın tahtalardan çatılmış eski bir sandalyeye oturur, çuvalın üzerinde sergilediği “antika”larını satardı. Eski kapkacak, bilezik, küpe, tesbih, yaprakları sararmış eski kitaplar, heykelcikler... Elde edebildiği ve satabildiği bir sürü ıvır zıvır... Kalo’nun kavalı da çarşıda ünlüydü. Kavalının eşliğinde sürekli kendisi ile sultanların, padişahların hikâyelerini anlatıyordu.

– Yerlerin ve göklerin şahinşahıyım ben! Tarihin kandırdığı şahinşah. Namussuz tarih! Sadece güçlülere diz çöken tarih!

Kalo bazen kaval çalıyor ve kavalıyla birlikte düşlere, hayallere dalıp gidiyor, bazen bütün gücüyle pompaya asılıp deliklerden dolayı bir türlü şişiremediği küresine hava basıyor, bazen de ağıtlar yakıyor, tarihin tozlu raflarında kalan sultan ve şahinşahların hikâyelerini anlatıyordu. Çarşı esnafı hem Kalo’nun hikâyelerine, kavalına hem de Tûtino’nun yorumlarına ve “dünyaya karşı!” sloganına alışmıştı. Kalo devrimci oğlunun izini arıyordu. On yıl önce sivil giyimli, silahlı iki adam evi basıp oğlunu götürmüş ve o gün bu gündür oğlundan haber alamamıştı. Ne yerini bilen vardı ne de gidip sormaya cesaret eden... İçeriden çıkan birçok kişiye gidip oğlunu soruyordu, boşuna. Hiçbir yere varamamıştı:

– İsa peygamber daha dün doğdu. Zaten Müslümanların peygamberi, şunun şurasında bin beş yüz yıl kadar önce çıktı ortaya. Ama ben, bütün zamanların şahı! Binlerce, binlerce yıldır adı yeryüzü olan ve burasındaki delik kapanınca başka bir yerden delinen bu balona üfleyip duruyorum... Bütün delikleri kapanınca da, benim pompam bozuluyor...

En sevdiğim sohbet, Kalo ve Tûtino ile yaptığım sohbetlerdi. Bir gün benimle dükkâna gelen Tûtino, babam ve ortağı Heseno’nun arasına oturdu:

– Sizin bu ortaklığınız hiç kafama yatmadı!

– Niye ki, Tûtino?

Sigarasından derin bir nefes çeken Tûtino’nun kafası duman içinde kaldı:

– Aynı kazanda iki koçun kellesi pişer mi hiç? Bu benim iddiam değil, atalarınız demiş...

Nedense, “haklısın Tûtino ama...” diye başlayan bir cümlenin babamın da, ortağının da içinden geçtiğini düşündüm. Ben de içimden, “kalbimin kraliçesi Leyla’yı nasıl görebilirim?” diye geçirdim. Tam da o günlerde onu görmek için yandığımı, hayatımı bir yudum su gibi yoluna kolayca feda edebileceğimi söylemiştim. Bunu söylediğimde, gözlerinde sessiz bir korku oynamıştı:

– Sevmek bizim için icad edilmemiş. Burası aşkın ülkesi değil, burada âşık olunmaz, insan burada sadece ölebilir... Üstelik muhaberattan izin almadan ölmek bile zor!

Onun dikkatini, bastığı yerde hemen yeşil ot biten aşka çekmek istiyordum ama, siyasi durum onu perişan etmişti. Ben, dikkatini aşka çekmeye çalıştıkça, o da benim dikkatimi başka şeye çekiyordu:

– Burda yasak olan, sadece Kürtçe değil, insanın dili yasaklanınca, hayalleri de, rüyaları da yasaklanıyor. Sevmek de bizim için hayal...

– Ne anlatmak istiyorsun?

Sert ve manalı baktı:

– Uyan artık Mûsa! İşte anlatmak istediğim...

Tûtino’nun o konuşmasından kısa bir süre sonra, babamla Heseno’nun ortaklığı son buldu. Ayrıldılar, her biri kendisine bir dükkân açtı. Leyla kötü günlerin sisleri arasında kaldı. Onu görme hasreti hayal olmuştu ve zaten hayaller yasaktı.

O andan bu yana, yürürken sürekli Leyla’nın varlığını hissederek dönüyorum ve yüzü kapalı o soğuk adamın o sarı gözleriyle karşılaşıyorum. Bir gün bir silah bulup onu mermilerle delik deşik ederek kurtulmak istiyor, bunu yapmayı düşünüyordum ama hemen sonra, katil olma korkusuyla bundan vazgeçip, ona esaslı bir dayak atmanın hazırlığını yapıyordum. Zombileri andıran yüzü kapalı o sarı gözlü adamı bir daha görürsem, yakasından tutup yere atacağım, ayaklarımın altında ezeceğim. Bir paspas gibi kullanıp, memleketin bütün sokaklarını onunla sileceğim!

Korkunun Tarihi 2

İkinci bölüm sahipsiz kalan el yazmasından

Korku dünyanın temel duygusudur.

Her zaman ve her yerde hazırdır. Onun tarihi, insan soyundan öncesine uzanıyor olabilir çünkü, hayvanlar da korkuyor. İnsan olmayınca, korku anlamını yitiriyor. Böyle deneyimsiz olunca da, yapısı ne, rengi ne, kendisiyle birlikte nasıl duygular getiriyor ve ardında ne bırakıyor, bunu anlamak zor. Korku öyle bir şey ki, insan kendi gözleriyle “görmeden” ne olduğunu anlamıyor.

Ninemin masallarından söz etmiş, o masalları yarım bırakmıştım. Beş gece peş peşe anlattığı masalları hâlâ bitmemişti. Büyük bir kuş olan yaşlı adamı hiç unutamıyorum. Hani şu ayağından zincirlenmiş kraliçenin sevgilisi. Adam geceleri zinciri çözüp onunla yatıyor, sabah olduğunda çıkmadan önce, tekrar kraliçeyi zincirliyormuş. Neydi bu zincirin nedeni? Kıskançlık mı, güvensizlik mi, ceza mı? Zincirlenen kadın daha önce ünlü bir kralın karısıymış ve bir gece yatmış, sabah olduğunda gözlerini bu sarayda açmış; ihtiyar kuşun onu buraya nasıl getirdiğini anlamamış. Şimdi de, eski kocasına döner diye düşünen ihtiyar kuş çok korkuyormuş.

Beni rahatsız eden, yine korku oldu.

Hiç kimsenin ulaşamayacağı bu muhteşem sarayda istediğinde kuş olup uçabilen bu ihtiyar bile korkudan kaçamamış, kurtulamamıştı. Korku güzel kraliçenin ayağına geçirilen zincirin halkalarında, gözlerinden akan yaşlarda, yaşlı kuşun telaşında ve aniden gözlerinden uçan hüzün kuşlarının kanatlarındaydı; her yerdeydi. Bir gece yaşlı kuş, rüyasında ölüm meleğinin kendisine misafirliğe geldiğini görmüş ve o geceden sonra ölümden korkmaya başlamış, mezara zalim biri olarak gitmemek için de, kraliçenin ayağını çözmüş, onu serbest bırakmış. Böyle ani bir biçimde ayağındaki zincirlerden kurtulan, serbest kalan kraliçe ise şaşırıp kalmış. Yaşlı kuş da, kraliçenin daha önce bağlı olduğu yerde, sevgiyle kendisini beklemeye başladığını görmenin şaşkınlığını yaşamış ve daha önce onu bağladığı için büyük pişmanlık duymaya başlamış. İhtiyar kuş bir akşam vedalaşmaktan söz edene kadar da mutlu bir biçimde yaşamışlar. Bütün insanlar gibi onun da ölüm günü gelmiş ve zaman zaman beyaz bir güvercinin kılığında geri dönmeye söz vermiş ve kafası kraliçenin göğsünün üzerindeyken, can vermiş. Ruhu beyaz bir güvercin olup uçmuş. Böylece kraliçe, cin kadınla yalnız kalmış. Zaman zaman onları ziyaret eden beyaz güvercinle, gelip gözlerden uzak bu sarayda kendileriyle yaşasın diye, cin kadının âşığı Kawa’ya haber göndermişler. Cin kadın yedi derya arasındaki bu uzak adada sevdiği adamla evlenmiş ve onlara zarar verebileceklerden uzak, mutlu olarak yaşamaya başlamışlar.

Hâlâ aynı mutlulukla hayatlarını sürdürüyorlarmış...

Ninemin anlattıklarının masal değil, gerçek olduğu duygusuna kapılıyorum her zaman. İnsan nasıl böyle bir cezireyi, yaşadığım ve korkunun büyükleri küçüklerden önce yemeye başladığı bu cezireyle kıyaslaya bilir ki? Aklıma bu soru gelince, o duyguya kapılmaktan vazgeçtim. Özellikle de ardında onlarca ceset bırakan o maçtan sonra. Öncesinde de, askerlerin ve bombaların korkusuyla atan binlerce yürek, titreyen binlerce beden...

Boğulmuş bir kuşak, bu korkuyu bir sessizliğin içinde soluksuz kalan yeni bir kuşağa devretmiş...

Kâğıt üzerine akan bu mürekkep, destekten yoksun, soğuk, çıplak ve kederli toprağa akıtılan kana karşı ne yapabilir ki?

Şu gözyaşı damlası, zayıflığımdan değil Qamişlo’m benim!

Acıma, benim için üzülme. Yarından tezi yok, çocuklarının kanını yerde koymayacak bir güç gösterisi de değil bu. Bu damla, vatanımdan gelen cinayetlerin sesine bir cevaptır sadece. Cinayetlerin sesi geldikçe, acının sesi daha da berraklaşıyor. Kin mermilerine hedef olmadan önce, bir insanımın kalbinin sesi gelince, yağmur yağar. Biz de fırça alıp, ağıt yakarak, tablonun renklerini yansıtmaya çalışıyoruz.

Ayakkabılar konuşmaya başladığında, ağıtlar ve tablolar ne işe yarayabilir ki?..

Oyun ayaklarla oynanıyor bugün ve maç futbol maçı değil, ölüm maçı. Oyuncular da orada işte, hepsi ortada. Onlarla birbirimizi iyi tanıyoruz.

Öksüz katilleri ve anaların cellatları.

Çadırlarının direklerini, ölülerimizin kemiklerinden yapmışlar...

Oyuncu olarak üzerimize yürüyorlar bugün. Bir defa, sadece bir defa olsun, kansız geçen bir mart ayı görebilseydik keşke. Kalbimin dilinin ucunda tüy bitti, “katiller, kendilerini yargılayacak mahkemeleri kurmaz!” demekten. Sadece ellerimizdir artık imdadımıza koşacak olan. Ellerin nerede Qamişlo’m benim? Ver elini, birlikte kaldıralım, hâlâ heyecanla aşk şarkılarını dinledikleri için öldürülen çocuklarının cesetlerini... Tabutlarının yerinde kalan yeşil yaprakları unutma. Gel Qamişlo’m benim, oyun başlamadan önce, kendi kanları içine yığılan bu gençlerin üzerine son şarkını söyle. Bu oyun için neden bu kadar çok taş ve mermi toplandığını bilmiyorlardı. Bu oyun, büyüklerin oyunuydu ve onların bu oyunların nasıl oynandığından haberleri yoktu. O askerin mermisiyle hayatı son bulan çocuk, benim kalbimdi. Oyunların, neşenin tutkunu, kısa ömürlü, yarım kalan şarkı, çocuk yüreği...

Kalpler birbirine âşık olur ve yollar birbirlerini yer

Bazen dostları ayıran düşman gibidir mekân. Babamın eski ortağı Heseno’nun Qamişlo’dan yetmiş kilometre kadar uzaktaki Hesekê’ye taşınarak, yüreğimin sahibi Leyla’yı uzaklaştıracağını duyduğumda, buna inanmaya başladım. Orada oturan kardeşinin dükkânının yanında, kendisine bir dükkân açacakmış. Kardeşiyle birlikte ticaret yapacakmış. Heseno kardeşine güveniyordu:

– Orası merkez, burdaki herkesin işi de oraya düşüyor. Sonra kardeşimin dükkânı, şehrin merkezi bir yerinde. Para içinde yüzeceğiz...

Aşk üzerine yazılmış yetmiş kitap yandı yüreğimde...

Çıplak ayağımın önüne yetmiş çivi dikildi.

Leyla’dan uzaklaşmanın sisleri arasında kalan gözlerime yetmiş gözyaşı damlası birlikte yürüdü...

Onlar taşınmadan önce Leyla’yı görmeliydim.

Birden kendimi çarşıda buldum. Leyla’mın izini sürüyordum, koparılmadan önce, son kez gülümü koklamaya çalışıyordum. Kendimi rahatlatmak için bu âşık kalpte patlatacak bir mermi arıyordum. Ayaklarım beni Kalo’nun yanına sürükledi. Beni görünce pompasını bıraktı, balona benzer deri küresini de bir tarafa koydu. Sanki beni bekliyordu:

– Gel Mûsa, sadece ben senin derdini anlıyorum ya, vazgeç. Her şey boş, her şey masal olur gider... Beni dinle, sana Şêx Ûbêydullahê Nehrî’nin hikâyesini anlatayım. O çok büyük bir şeyhti oğlum.

Kalo “antikalarını” düzeltti ve etrafındaki insanların bir bir çoğaldığını fark edince, hikâyesini daha bir ateşli anlatmaya başladı:

– Ubêydullahê Nehrî ne İran’ın ne de Osmanlıların egemenliğini kabul ediyordu. Bağımsız bir ülke kurmak istiyor, ne ona, ne de diğerine vergi ve asker vermek istiyordu. Benim gibiydi. Ben nasıl ki yerlerin ve göklerin padişahı olmak istiyorsam, asi Nehrî de Kürdistan’ın padişahı olmak istiyordu. Mısır’daki Xidewi’ye ve Mekke’nin şerifine mektup gönderdi. İngilizlerle Rusların da ona yardım etmelerini istiyordu. Bunun için bir adamını da Erzurum’daki Rus sefaretine göndermişti. Büyük yiğit Mengûrîli Hemze de binlerce silahlı adamıyla yardımına koşmuştu.

Kalo’yu çok dikkatle dinleyenlerden biri sordu:

– Kalo, ordusu ne kadar büyüktü?

– Asi Nehrî bir parmak işaretiyle, harekete binlerce savaşçı kazandırabiliyordu. Dokuz bin yiğit süvari, sekiz bin piyade ve on bin kara birlikleri vardı.

– Kara birlikleri nedir Kalo?

– Ordunun kalabalık, büyük görünmesi için askerlerle yürüyenler. Evet, bütün Kürt ayaklanmaları gibi, Türkler ile İngilizler, “arkasında Ruslar var!”; Ruslar, Ermeniler ve İran da “arkasında İngilizler var!” diyor, hiç kimse bu ayaklanmanın ardındaki güç, gaspedilmiş, yitirilmiş haklardır demiyordu.

Kalo bazen ara verip kaval çalıyordu. Çoğu zaman Tûtino geliyor, tahta kılıcını yanına koyup, kafasını ellerinin arasına alarak ve sigarasından derin nefesler çekerek, duman içinde kalıp, Kalo’yu dinliyordu.

Birden sıkıntı bastı, oradakilere sırtımı dönüp yürüdüm, nereye gittiğimi bilmeden. Çok geçmedi kendimi Heseno’ların evinin önünde sersem gibi gidip gelirken buldum. Her dönüşte onların penceresine bakıyordum.

O gün Leyla’dan ses çıkmadı. Dönüşte Simko’ya rastladım:

– Ne bu dökülmüş halin, hayrola?

– Yorgunum Simko, derdim dermansız benim.

– Sadece aşk, dermansız bir dert. Tamam, anladım.

– Anlaşılması çok zor be!

Simko ile de birbirimizden bir şey anlamadık. Herkes kendi derdine düşmüştü. Bütün arkadaşlarım sınav sonuçlarını bekliyor, nerede, ne okuyacaklarını merak ediyorlardı. Ben de Leyla’nın kalbini kazanmanın derdine düşmüştüm. Bu sınav şimdiye kadar verdiğim bütün sınavlardan daha da zordu. Yine doyasıya kapalı pencereye baktım. Bazı filmlerde olduğu gibi, gözlerimi kapayıp, pencerenin ardındaki Leyla’nın neler yaptığını görmeyi düşledim. Onu görmekten umut kesene kadar gidip geldim orada. Sonra da aceleyle geri döndüm. Tûtino yine bir esnafın yakasına yapışmış, kılıcını havaya kaldırmış, adamı öğle yemeğini ısmarlamaya zorluyordu. Adam kılıç ve şiddete gerek kalmadan işi halletmeye, onu ikna etmeye çalışıyordu, ama o kılıç zoruyla yemeğini elde etmek istiyor, bu ısrarından vazgeçmiyordu.

– Mûsa, Mûsa!

Qado’nun sesiyle döndüm:

– Ne yapıyorsun böyle, kıtlıktan kurtulmuş gibisin?

– Yok, ölümden kurtuldum, yine ölüyorum...

– Korkmuyor musun Mûsa?

– Neden?

– Zamandan?..

Koltuklarının altındaki kartonları işaret ederek, konuyu başka tarafa çekmek istedim:

– Yaptığın son resimler nerede?

– İşte, al...

Kartonları uzattı, gözüme ilk çarpan kuyruksuz kediler oldu:

– Niye gülüyorsun?!

– Kesik kuyruklara!

– Haa! Zaten kuyruğumuz, başkalarının ayaklarının altında değil mi?..

Birden Leyla’nın bir süredir unutturduğu arkamdaki garip sivilceye aklım kaydı. Yine damarlarımda ani bir korku dolaşmaya başladı. Âdeta kendiliğinden elim arkamı yoklamaya gitti. Hâlâ kuyruğa dönüşmemiş olmasına sevindim. Qado beni rüyadan uyandırdı:

– Biliyor musun Mûsa, resmetmek istediğim tek şey kaldı ama, ne yapsam olmuyor, yapamıyorum...

– Neyi?

– Korku, korku! Beyaz kartonun, bez tuvalin üzerine korkuyu nakşetmek istiyorum...

– Kafayı mı yedin Qado, ne diyorsun?

– Yaşadıklarımız, insanı öyle bir duruma getiriyor, ya kendi kafamızı yiyeceğiz ya da birbirimizin kafasını...

Böyle konuşarak, hâlâ asi Nehrî’nin masalını anlatan Kalo’nun yanına vardık:

– Savaşın ateşi, talanı, çapulu içinde hepsi birleşmiş, Nehrî’yi sıkıştırmaya başlamışlardı. Ormiye’den şimdiki Türkiye sınırına doğru altmış yetmiş bin insan kaçtı. Onlardan biri de, benim babamdı. Atalarımın Ormiyeli olduğunu size ilktir söylüyorum. Babam bir süre sınırın ötesinde “serxetê”de kaldı. Nisêbînê’de Omeriyan dağına yakın bir yerde öldü ve orada gömüldü.

Dinleyiciler ağızları açık, hikâyesine ısınan Kalo’yu dinliyordu.

– Evet, babam, atalarımdı onlar ama ben zamanın şahinşahıyım, altın tacın sahibi, dört ülkenin hâkimi... Size bir daha isimlerini günümüze taşıran o yiğitlerden söz edeceğim.

Qado, Kalo’nun karşısına oturup resim yapmaya başladı, arada konuşarak:

– Kalo bana tarihi hatırlatıyor. Zaten tarihi anlaşmaların kurbanları değil miyiz biz?..

Kendimi bildim bileli anlatılan İngiliz Saykîs (Sir Mark Sykes) ve Fransız Pîko (Georges Picot) aklıma geldi. Bu bölgeyi bölüp parçalayan iki adam. Göğsümün içinde sınırsız bir nefret kaynamaya başladı. Qado’nun sesiyle ürperdim:

– Nereye gittin Mûsa?

– Saykîs-Pîko...

Qado gülerek kafasını salladı:

– Bu iki beyefendiyi tanıyor muyuz, ne satıyorlar?..

– Tanımak da laf mı, gün be gün, dakika dakika onlarla yaşıyorum...

Qado kafasını iki elinin arasına alıp kahkaha atmaya başladı:

– Başına bir şey mi geldi Mûsa? Allah göstermesin, delilik filan?..

– Hayır Qado, doğru söylüyorum. Sanki çektiğimiz bütün bu acıların kaynağı o iki adam! İki adam bir masada oturup, bu toprakların haritasını çizdiler. Seksen yılı aşkın bir zaman geçti ve hâlâ yaptıkları o işin acısını çekiyoruz... Saykîs’in Kürtler üzerine “Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Kürt Aşiretleri” diye bir kitap yazdığını ve bu kitapta Kürtler için “Milli duyguları yok” dediğini biliyor muydun? Aşiretlere kadar tanıyordu ve böylece beyimiz bu milleti bu devletler arasında böldü, parçaladı!.. Pîko da Osmanlıların zamanında Fransa’nın Beyrut konsolosuydu.

Birden aklıma önemli bir fikir geldi, Qado’ya döndüm:

– Qado!

– Evet! Ne oldu yine?

– Benim için Saykîs ve Pîko’nun portrelerini yapmanı istiyorum.

Anlaşılan bu fikrim Qado’nun kafasına yatmadı, dudak büktü:

– Onları rüyalarımda bile görmüşlüğüm yok...

O gün kırık bir kalple eve döndüm. Annemle Hesina nine öksürük üzerine konuşuyorlardı. Ninem eski hastalıkları bu öksürükle kıyaslıyor, öksürüğü her yönüyle daha kötü değerlendiriyordu:

– Eskiden insan hastalandığında ya kısa sürede iyileşiyor ya da ölüyordu, ama bu garip öksürük ne geçiyor ne de öldürüyor...

Annem usulca Allah’a yakarmaya başladı:

– İnsanların gırtlağına, sesine bir çare ya rab! Millet konuşamıyor, kimseden ses çıkmıyor ve iyileşen yok... Dert de, deva da sende Allahım!

Annemin yakarışları arasında kuru bir öksürük nöbetine yakalandım, kısık sesimle araya karıştım:

– Öldürdün kendini bu yakarışlarla, yeter artık! Ne kadar dua ediyorsan, bu öksürük o kadar çok yayılıyor! İşte bütün memleketi önüne katmış, görüyorsun. Bin tane Telîso olsa, yetişmez artık bu işe!

Diğer odadaki dedem, birileriyle konuşuyordu, sadece kendisinin görebildiği birileriyle...

– Evet, evet işte o, ışıktan bir merdiven! Ona tırmanacağım sonsuza kadar...

Leyla’nın kalbine doğru tırmanmak için, ben de Allah’ın bana ışıktan bir merdiven göndermesini düşlüyordum. Başımı yeni olgunlaşan iki memesinin arasına koyup, bir daha böyle titrememesi için ruhumu oraya saklayacaktım... Ertesi gün, merdivene gerek kalmadan Leyla ile karşılaştık, ürkerek, ürpererek. Yanındaki arkadaşı, biraz uzaklaşıp beklemeye başladı. Telaşla zamandan çalıyorduk:

– Siz taşınınca sevgimize ne olacak Leyla?

Gözleri doldu:

– Unut bu meseleyi Mûsa, bu sevginin sonu yok...

– Nasıl yani?

– Yani insanlar sadece öksürebilir burada...

Bu işten umudumu kesmek için, hüzün, şaka karışımı bir tonla söyledi bunu. Ben de son sözü ortalığa atım:

– Gelip seni isteyeceğim...

Bir an dondu kaldı, sonra soğuk bir ifadeyle cevabını yüzüme çarptı:

– Olmaz Mûsa, ikimiz de daha okuyoruz ve bir işin bile yok...

– Beni bekle o zaman.

Kafasını önüne eğdi, sonra kalbimi yakarak baktı:

– Söz veremem...

Arkadaşı biraz ötede korkuyla onu bekliyordu. Birileri bizi bir arada görecek diye korkuyordu. Leyla aşk ve keder dolu gözlerini bir süre gözlerimin içine dikti durdu, sonra döndü gitti. Bu bakışın bir veda olduğunu, onu bir daha göremeyeceğimi anladım. İki gün sonra Heseno taşındı ve Hesekê yolunda, eşyalarının arasında paramparça olan, toz içinde boğulan kalbimi de götürdüğünü bilmeden. Hemen sonra sınav sonuçları belli oldu. Dostların birbirinden ayrılma günü geldi. Qamişlo’da üniversite olmadığından, Simko hukuk okumak için Haleb’e, Qado da güzel sanatlar için Şam’a gitti ama onların diliyle “vasıtası” yoktu ya da arkası sağlam değildi, güzel sanatlara kabul edilmedi, felsefe okumaya başladı. Ben de iki yıl sonra tarih öğretmenliğine başlamak için Qamişlo’da kaldım.

Sakat tarih, yalan tarih, kara mizah tarihi...

İnsanı güldüren trajedilerle dolu tarih. Ara ara Qamişlo’ya gelen Simko, Halep’teki Efrînli sevgilisini anlatıyordu hep. Qado da geldiğinde hep, resmî adı Rukniddin olan Kürt mahallesi ya da ordan resmî adı Wadi Elmaşari olan Zorava mahallesine taşıdığı evinden söz ediyordu. Bu iki yıl içinde çok şey değişti, bir tek “hırsızların çarşısı” hiç değişmeden kalabildi. Kalo ne yapsa ne etse de, küresini şişiremiyordu. Zira küresindeki deliklerin sonu gelmiyordu. Ancak o, asi Nehrî’nin hikâyesinin sonunu ille de getirmek istiyordu:

– İran ordusuna karşı giriştiği ayaklanmada yenilince Şemdinli’ye geldi. Orası da Osmanlı egemenliğinde olduğundan yeni bir ayaklanmanın hazırlıklarına başladı. Büyük Nehrî gibileri, isyansız yaşayamazlar. Onların hayatı isyandır. Padişah isyandan vazgeçmesi karşılığında, para ve toprak teklif etti ama onurlu Nehrî bunun yerine Oramar kalesinde direnmeyi tercih etti. Türkler kaleyi kuşattı. Daha fazla kan akmaması için Musul’a gitmeyi kabul etti ama gitmedi. On sekiz günlük bir kuşatmadan sonra, toplarla kaleyi yıkan Türkler, Nehrî’yi esir alıp Musul’a sürgüne gönderdiler. Büyük oğlu Mehemed Sedîq’i rehin olarak İstanbul’a götürdüler. Diğer oğlu Abdulkadir babasının yerine geçti.

Kalo bir bardak su içtikten sonra, kavalını eline alıp inletmeye başladı. Sonra yavaşça kavalı yanına koyup, dikkatli dinleyicilerine hikâyenin sonlarını anlatmak istedi:

– Musul’da da Arap ve Kürtlerin onu fazla sevmesi, bu tarafta Osmanlı’yı öte tarafta İran’ı korkutmaya başladı. Oğlu Abdulkadir büyük bir güçle Rewanduz tarafından saldırdı ve babasını kurtardı. Ancak üzerlerine gelen binlerce Osmanlı askeri karşısında tutunamadılar, altı saat süren bir savaştan sonra yenildiler. Osmanlılar onu oğlu ile birlikte yakalayıp yine Musul’a gönderdi, oradan da daha uzağa; Mekke’ye... Onlara göre asi Nehrî ölünce her şey bitecekti ama, işte bugün bile hâlâ aramızda, ama her zaman olduğu gibi, feleğin çarkı ters dönüyor, kendi içine doğru dönüyor, dönüyor ha dönüyor... Feleğin yakasından tutup, kulağına bir şeyler anlatacağım bir zaman gelecek ama...

Kalo bir hikâyeden diğerine atlıyordu. Bazen de hiç konuşmuyordu. Bazen anlatıyor, bazen de sadece “antika”larını satmakla meşgul oluyordu. Bu kez de Nehrî’nin yardımına koşan namlı yiğit Mengurili Hemze’nin hikâyesini anlatmaya söz verdi. Bir kalleşliğe uğramayana kadar pes etmeyen, başını eğmeyen yiğit Hemze... Birçok kişi gibi, ben de merakla Kalo’nun hikâyelerini bekliyordum. Kendimi, kendi hikâyemi, şu anda içinde yaşadığım ve henüz doğmamış çocuklarıma anlatabileceğim ne bir kahramanlık ne onur duyacağım dikkat çekici bir başarısı olan hikâyemi...

Ben, kırık kalpli, tezcanlı ve düşlerinden başka bir şeyi olmayan Mûsa...

Sadece gözlerini kapattığında, dünyayı, hayatı sevebilen Mûsa, ne zaman gözlerini açsa, o sarı gözlü, yüzü örtülü adamla karşılaşıyor.

İstediğim tek şey, bu adamı tanımaktı. Bu kez istediğime ulaşacağım gibi bir his var içimde. Bir yere saklanıp onu bekledim ve ünlü bir hırsızı izleyen bir polis gibi, bu garip adamın ardına düştüm. Ayak uçlarıma basarak, adım adım onu izlemeye başladım. Yapmak istediğim tek şey, yüzünü örten kefiyeyi kaldırmaktı. Tam arkasından elimi kefiyeye uzattığım anda, adam bana döndü ve dört köşe bir demiri havaya kaldırdı. Dört köşe olan her şeyden nefret ettiğimi de nereden biliyordu bu? Ürpertiyle yerimde çakıldığım anda, dört köşe demiri önüme attı ve kaçtı. Sanki yer yarıldı da içine girdi, gözlerimin önünden kayboldu. Kayıp biri olarak eve döndüm. Gözlerimi kapatır kapatmaz da onu rüyamda gördüm. Parmağını tehdit ederek gözlerime doğru uzatıp, bağırdı:

– Ya ben seni öldüreceğim, ya sen beni!

Bu korkuyla uyandım. Bir bardak su içmek istedim, sular kesikti ya da ben suyu göremedim. Böyle kurumuş boğazımla derin bir uykuya daldım. O gece on iki rüya gördüm.

Korkunun Tarihi 3

Ülkenin hiçbir zaman değişmeyecek üç şeyi üzerinedir

üçüncü bölüm:

Allah, Muhaberat ve Başkan

Bizim buralarda korku çocukluktan önce başlar.

Erkekler, kadınlarla birlikte olduklarında korkuyorlar. Çocukluklarından itibaren cinsellikten o kadar korkutuluyorlar ki, büyüdüklerinde de artık kadınlarla o sıcak ilişkileri yaşayamıyorlar. Kadınlara gelince, erkeklerden de fazla korkuyorlar. Kadının yumurtasına spermini bırakan erkek, zevkten çok korkudan titrer.

İşte böyle korkulu bir anda anne rahmine düştüm.

Otuz yıl böyle üç çatallı bir korkuyla geçti.

Her şey her yerde değişiyor, sadece bizdeki bu üç çatallı korku köklerini derine salmış: Allah, Muhaberat ve Başkan... Tamam, eğer Allah herkes için Allah’sa onu kabul edebiliriz ama şu Muhaberat yok mu, ne tükeniyor ne eksiliyor ne de değişiyor. Her ülkede bir başkan geliyor, diğeri gidiyor, bir parti iktidara geliyor, diğeri gidiyor ya, bir tek bu ülkede başkan hep o başkan, parti hep o parti... Otuz yıl sonra başkan ölse bile, yerine yetiştirdiği oğlu geçecek. Değişen tek şey, şehirciklerimizin, köycüklerimizin isim değişikliğine uğratılması oluyor.

Kırk yıldır okullarda Filistin davası anlatılıyor.

İşgal edilen, yitirilen Filistin dedikleri gibi.

Yitip giden Filistin’i geri getiremedikleri için, gelip bütün Filistin şehirlerinin, köylerinin isimlerini, bizim şehirlerimize, köylerimize verdiler. Saykîs ile Pîko’nun çizdiği Suriye, İran, Irak ve Türkiye sınırları üzerinde kendilerine yeni bir Filistin kurdular. Kalo adlı köy Hayfa oldu, Baxot oldu Gazza, Xerabkor oldu Elhalil, Riyaamo oldu sana Tolkerem, Topojêr oldu Teberiya, Xirbê Kirgîş oldu Yafa, Telbatî oldu Ekka, Qebirxêt oldu Kudus ve Zorava da oldu Zerafe...

Bir keresinde bize bir misafir geldi. Arap misafirimiz, ineğimizi almaya gelmişti. İlerleyen saatlerde inek meselesi unutuldu, muhabbet başka zemine kaydı. Babam, misafire, “kim nerede sizden bir şehir, bir köy alsa, siz Arap kardeşlerimiz gelip o şehrin, o köyün adını, bizim bir şehrimize, bir köyümüze veriyorsunuz. Bizden ne istiyorsunuz kardeşim, hayrola?..” dedi.

– Yok be, hani ne yapmışız size?

– Türklerin Liva İskenderun’u, İsrail’in de Colana’yı elinizden aldığını söylüyordunuz, Liva’yı tarihinizden sildiniz ama gelip Alo köyünün adını Liva olarak değiştirdiniz. Qereqozaq adını da Colan yaptınız. İş mi bu yaptığınız be kardeşim?!

Misafir gülerek yanıtladı:

– Onların bize gücü yetiyor, gelip toprağımızı alıyorlar, bizim de size gücümüz yetiyor!..

Babam üzüntüsünü şakanın altına gizledi:

– Arada bir fark var ama. Onlar ülkenizin bir bölümünü zaptedip, bir bölümünü de size bıraktılar, siz ise gelip bütün ülkemize el koydunuz ha!..

– Zaten ineğine de el koymaya geldim!..

Sonra sempatik misafir, bu tartışmaya noktayı koydu:

– Hakkınızı koruyun, gücünüz yetiyorsa engelleyin! Sonra, aha Muhaberat orada, git onlara söyle, benim gibi Allah’ın bir garibanına mı söylüyorsun? Sen bana ineği ucuza ver, ülkeni sana verdim gitti!..

Gülerek inek üzerine pazarlık yapmaya başladılar.

Bu, aklıma başka isimleri de getirdi. Köylerimiz, şehirlerimiz Arap liderlerin, Arap devrimlerinin, atalarının isimlerini aldı. Tirbesipiya’ya adını veren Qehtan gibi, Dêrikê’ya adını veren Malik (Malikiyê) gibi...

Böyle çıkıyor korku kaynakları.

Neden bu diller, kültürler birlikte yaşamayı beceremiyor, birbirlerini yemek için yarışıyorlar?

Bu işlerle ilgilenen beyler neden bu kadar ortadan kaldırmanın, kırmanın, öldürmenin ve korkuyu büyütmenin yolunu açıyorlar? Korku ürünü bu türden soruların da sonu gelmiyor. Bir tarafta din, öte tarafta milliyetçilik ve kimsenin kimseyi anlamaya çalışmaması... Kadınlar, kocalarının ne yaptığını anlamıyor. Çocuklar hem annenin hem babanın ne yaptığını anlamıyor. Bütün aile, komşunun ne yaptığını anlamıyor. Aynı şekilde uluslar da birbirlerini anlamıyor. Müslümanlar zîdileri ve her ikisi de Hıristiyanları anlamıyor. Bütün bu ilişkiler yumağı bir bedene dönüşüyor, bir cana, bir söze... Korku... Kılıç kalkana, tanka, topa, tüfeğe, uçağa gerek kalmadan, böyle dişsiz bir korku çıkıyor ortaya işte...

Bu korkunun bir erkek olmasını ve onunla erkek erkeğe karşı karşıya gelmeyi ne çok isterdim.

İkimizden biri, diğerinin işini bitirecekti...

Bir kadın olmasını da isterdim, bizden bir kadınla birbirlerine zehirli nefret oklarını salmaları için.

Hep bu korkuyu yakalamayı, şeklini şemalini bir tabloya çizmeyi, onu herkesin gözünün önüne sermeyi isterdim. İnsanların gözleri onu görmeye doysun ve neler çektiğimizi, başımızdan neler geçtiğini görsünler diye... Dört yüz yıl bu halkın sırtında yaşayan Osmanlılardan söz ediyorlar. Gidince arkalarında bir virane bıraktılar.

Sonra İngilizler ve Fransızlar geldi bu topraklara.

Saykîs ve Pîko adlı o iki garip adamın çizgileriyle oluştu bu sınırlar.

Özgürlük için, sözde dedelerimiz Arap kardeşleriyle omuz omuza verdiler, o güzel Fransızları ülkeden çıkardılar. Sonra Arap kardeşlerimiz, bizi çok fazla sevdikleri için Araplaştırmaya çalıştılar ve bu aşırı sevgiden gözleri görmez oldu ve bize, “siz aslında yoksunuz!” demeye başladılar. Sonra bizi büsbütün duymamaya başladılar. Artık sadece onların diliyle konuşulduğunda duyabiliyorlardı. Bu sebeple ne desek, duymuyorlardı. Sonra Arap kardeşlerimiz adli reform yapmaya karar verince, sosyalizm modelini tercih ettiler ve bunun sonucunda gelip köydeki dedemin toprağına el koydular. Bu toprağı köyümüzdeki çiftçilere vermediler, nehrin ötesinden, uzaklardan Arap kardeşlerimizi getirip, toprağı onlara verdiler. Kardeşlerimizin kutsal devleti, Fırat ırmağı üzerine bir baraj kurmuş ve çevredeki Arap kardeşlerimizin evleri su altında kalmış, binlerce kardeşimiz evsiz kalmıştı. Onları ev sahibi, toprak sahibi yapmak ve bizi sınır ötesindeki akrabalarımızdan ayırmak için, topraklarımızı, evlerimizi o kardeşlerimize verdiler. Olay dedem gibilerinin başına patlamıştı. Ekilebilir bütün topraklarımız, devlet sahibi kardeşlerimizin eline geçti. Hayal meyal babamın tabancasını almaya koştuğunu ve dedemin ardından gidip ona bağırdığını hatırlıyorum:

– Ne yapıyorsun Qasımo?!

– Ya biz, ya onlar! Toprağımızı alırken, nasıl sessiz kalacağız?!

Dedemin babama bu kadar sinirlendiğini ilk defa görüyordum. Elindeki tabancayı zorla aldı ve şehre taşınmaya karar verdi. Odasının bir köşesine çöken babam, kafasını ellerinin arasına alıp hüngür hüngür ağlamaya başladı. O da ilk defa dedeme karşı çıkıyordu:

– Niye onlardan korkuyorsun, niye kaçıyoruz?!

Dedem soğukkanlılığını koruyarak hem babamın gönlünü almaya, hem de taşınma kararını kazasız belasız uygulamaya çalışıyordu:

– Tamam oğlum, malımız mülkümüz gitti ama hâlâ yaşıyoruz. Onlardan birisini öldürmekle, yok olmamıza neden olacaksın ve hiçbir şey değişmeyecek... Mesele çok büyük oğlum, gözünü seveyim oğlum, hayatımızla oynama!

O zorlu, çetin günlerde dedem soğukkanlılığıyla, sabrıyla gözlerimde daha da büyüdü. Babamın gönlünü almaya çalışıyor, başka bir çıkar yolumuzun kalmadığına inandırmaya, sabırla onu ikna etmeye çalışıyordu:

– Bu devletin işi oğlum, topraklarımıza devlet el koydu. Satın aldıklarını söylüyorlar, devletin tarlaları ya! Devlet bu adamları getirdi, toprağımızı verdi, kimi öldüreceksin, kimi bırakacaksın?.. İşte onları silahlandırmaya da başladılar. Köyleri onlar için inşa ediyorlar. Birisine bir darp vursan, ayaklar altında ezileceğiz hepimiz! Mesele devletle, şahıslarla değil...

Gerçekten de o “Mexmûrîn” Araplar için köyleri yeniden inşa ettiler. Köyleri su altında kaldığı (xemir) için, onlara Mexmûrîn diyorlardı. Böylece Buhêra, Ummirebî, Sewra, Hatimiyê ve başka onlarca köy kuruldu onlar için buralarda. Dedemin soğukkanlılığı çok sürmedi. Qamişlo’ya yerleştikten hemen sonra, onun diğer yüzünü keşfettim. Uğursuz bir günde, ayaktayken birden gözlerimin önünde bir dağ gibi yıkıldı kaldı. Yatağına uzattık. Yüzünde bir damla kan kalmamış gibiydi. Tam elini bağlı bir bez parçasına uzatıp, zorlukla tuttuğunda ruhunu Allah’a teslim etti. O bezin içinde köyden getirdiği bir avuç toprak vardı. Cesedin başına toplanan komşular bir türlü parmaklarını gevşetip avucundaki o toprağı alamıyorlardı. O zamana kadar sadece babamın giden topraklara yandığını, dedemin fazla umursamadığını sanıyordum ama, avucunun içine o toprağı hapseden parmakları başka bir şey anlatıyordu.

O gün büyük acıların hep derinde kaldığını ve ortaya çıktığında da sahibini hemen öldürdüğünü anladım.

Dedem de böyle bir acıyla gitti ve köyündeki evinin bahçesine gömülmek istediğine dair garip bir vasiyet bıraktı bir imama. O zamandan beri köydeki evimiz sadece bayramlarda ziyaret ettiğimiz bir ölü evine dönüştü. Sonra, dedemin bir sözü geldi aklıma:

– Sadece ölülerin ömrü uzun olur evladım...

Yaşayanlar kısa ömürlü oldukları için dedem öldükten sonra evine yerleşmek istemişti.

O yıllarda bilinmedik bir korkunun içinde yaşıyordum. Bazen dedemin öldürüldüğünü bazen de babamın elindeki o tabancanın patladığını ve vurulduğumu görüyordum. Bir yere yerleşmiştik ama gözlerimiz başka bir yerde asılı kalmıştı. Gözlerimiz emsalsiz bir korkuyla hep “derdest” edilmiş toprakları arıyordu. Şehre taşındığımızdan itibaren, babam altüst oldu. Bize öfkeleniyor, çabuk parlıyor ve kızdığında annemi dövmekten çekinmiyordu. Köydeyken anneme el kaldırdığını hiç hatırlamıyorum. Dedem gittikten sonra, evin geçim derdiyle daha fazla uğraşan babam, başka dertlerini biraz unutur gibi oldu. Bize yapılan o zulmün acısı gün geçtikçe ruhlarımıza sinmeye başladı. Dışarıdan her şey normal gibi görünüyordu ama, içimizde büyük yaralar açılıyor, kanıyor, irin bağlıyor, yanıyor, kaşınıyor, kapanıyor, kabuk bağlıyor ve korkuya dönüşüyordu...

Çekirge orduları geliyor
yüreğin külleri rüzgâra karışıyor

Leyla ile ilgili haberler kesildikten sonra, yine çekirge akınlarına ilişkin söylentiler dolaşmaya başladı. Ülkenin bütün televizyon ve gazeteleri çekirge görüntüleriyle doldu. Çekirgelerin tarihini, çeşitlerini, büyüklüklerini, küçüklüklerini işleyen programlar yayınlanmaya başladı. Onların getireceği tehlikeler başlıca konuydu. İnsanların içindeki korku büyüdü. Haberleri takip eden biri, milyarlarca çekirgenin ülke sınırlarını tuttuğunu ve bugün yarın saldıracaklarını, kuru yaş demeden herkesi ve her şeyi önüne katacağını sanırdı...

İşte o günlerde çekirgeye benzeyen adamları bulsunlar diye, sokaklara asker saldılar. Çekirgeye benzeyen adamları televizyona çıkarıp, halkın karşısında itiraf etmelerini sağladılar. Televizyona çıkarılan bu “çekirgeler” vatana zarar vermek için çalıştıklarını, vicdanlarını sattıklarından ötürü çok pişman olduklarını söylüyorlardı. Ülkenin dört bir yanında sessiz sedasız yüzlerce özel yerler, özel birimler kuruldu ve binlerce insan “düşman çekirgeleri ortadan kaldırmak” adına çalışmaya başladı. Koku izini süren bütün rapor tanzimcileri de bu işe sürüldüler. Bir çocuk doğduğunda, anne ve babasının yaptığı ilk şey, yüzünü kontrol etmekti. Biraz çekirgeye benzedi mi, devletin gazabından sakınmak için annesi onu götürüp bir caminin kapısına bırakıyordu. Çekirge olmak, insanı hemen darağacına götüren en ağır suç olmuştu. Artık insanlar sevmediklerinin, çekemediklerinin evlerine gizliden çekirge atıyor ve koku izini süren rapor tanzimcilerini sürüyorlardı üzerine. Birkaç ayda bir devlet halkını örgütlüyor, her yerden feryatlar yükseliyordu:

– Çekirge orduları geliyor!

Gözü dönmüş çekirge ordularından korunmak için, para lazımdı ve elbette devletini, vatanını korumak için bu parayı da (vergi) halk ödemeliydi. Sadece Tûtino tahta kılıcını kaldırıp cevap veriyordu:

– Benim para ödememe gerek yok, çekirgeleri kılıcımla püskürteceğim!

Kitabını koltukaltına sıkıştırıp, devam ediyordu:

– Hayattaki en önemli söz “menfaat”tir. Bütün siyasetin altyapısı tek kelimedir, o kelime de budur. Zaten hiç kimse güçsüzlerden menfaat beklemez. Güçsüz olduğumuz için de, herkes bize karşı! Vaziyet böyle olduğu sürece “cihana karşı!” sloganım da duracak! İnsanın kendisini yakmasına döneyim, bunun umutla nasıl bir ilişkisi olduğunu biliyor musunuz?

Gece ve gündüz ilişkisi gibi, biri varsa, diğeri yoktur!

Çekirgeleşmenin temelinde de çıkar var...

Tûtino’yu dinleyicileriyle bırakıp, kederle hırsızların çarşısındaki sokaklarda dolaşmaya başladım. Leyla yokluğuyla, hırsızların çarşısını bile viraneye çevirmişti. Zaman aklımda, ruhumda ölmüştü. Günler yıllar gibi uzamış, yıllar dakika gibi kısalmış, her şey birbirine karışmış, çorba olmuştu. Simko ve Qado gün geçtikçe canlanıyor, bense gün geçtikçe soluyordum. Simko zamanının çoğunu Halep ve Efrîn arasında mekik dokuyarak geçiriyordu. Sevgilisi Şêrîn’le birlikte Efrîn’e gidiyor, geri döndüğünde yanında Efrîn dağlarının, zeytin ağaçlarının güzel fotoğraflarını getiriyor, zeytin ağaçlarının yeşilini, sevgilisinin gözlerinin yeşiline karıştırıp anlatıyordu:

– Cennetin bir köşesi Efrîn. O zeytin ağaçlarına kurban olayım!

Qado araya girdi:

– Simko senin bütün dünyan Şêrîn ve zeytin ağaçlarından ibaret be! Bir zeytinyağıyla banyo yapmadığın kaldı!

– Ben o yeşile kurban olurum!

– Bana da kurban ol, Simko!..

Simko, Qado’yu aşk üzerine konuşmaya çekmekten vazgeçmiyordu:

– Birisini bulmadın gitti Qado, ulan üniversitedeki onca kız ne için be?..

Qado bütün maceralarını bir cümleye sığdırdı:

– Üniversitedeki bir Kürt kızının kalbini elde etmek, Kürdistan’ın bağımsızlığını elde etmekten zor...

Birlikte güldük ve Simko’nun sorusu içime büyük bir korku saldı:

– Senin Leyla’n nerde kaldı Mecnun?!.

– Onu görmek, içerideki siyasi bir mahkûmu görmekten zor!..

Simko bizi Kalo’nun yanına doğru sürükledi:

– Bu şehrin özlediğim tek şeyi Kalo’nun hikâyeleri...

İkisi de Qamişlo’yu çok özlediklerini, bana imrendiklerini söylüyorlardı. Uzak şehirlere gidiyorlar diye, ben de onlara imreniyor, aynı şehre çakılıp kalmaktan, öğretmen okuluna devam etmekten sıkılıyordum. Kalo, daha önce verdiği sözü unutmadı, hikâyesine devam etti:

– Evet, ayaklanma bastırılmış, herkes kaçmış, Mengûrili Hemze Ağa yalnız kalmıştı...

Dinleyicilerden biri ona Nehrî’yi sordu. Kalo hikâyesini kesti, yanındaki kafes gibi küçük bir kutudan ağır hareketlerle beyaz bir güvercin çıkardı:

– Bu güvercinin ne olduğunu bileniniz var mı?

Dinleyicilerin gözlerinde soru işaretleri oynamaya başladı ya, kimse cevap vermedi. Kalo güvercini uçurdu:

– Bu güvercin asi Nehrî’nin ruhuydu. Her zaman buralarda olacak, başımız sıkıştığında yardımımıza koşacak...

Sonra sıcak gözyaşlarını silip, Hemze’nin hikâyesine döndü:

– O dönemin Mahabad valisi Hesenê Elîxan kendi el yazısıyla Hemze’ye bir mektup yazmış. Mektubunda Mahabat ve Senendec’deki Kürdistan hükümetinin idaresini ona vereceğine dair söz vermiş. Bunun için görüşmeleri gerekiyor. Kendisi gibi aşiret adamı olduğu için Hemze ona güvenmiş.

“Sözüne sonuna kadar bağlı kalırsan, görüşme teklifini kabul ediyorum” cevabını göndermiş. Vali kutsal Kuran’ın kabına, “bu bedende can olduğu sürece, seni koruyacağım, gerekirse yoluna canımı da vereceğim” diye yazıp, altına mührünü vurmuş ve Kuran’ı Hemze’ye göndermiş.

Hemze’nin yeğeni Siwaro onu uyarmış:

– Amca bu adamla görüşmeye gitme. Aşiret çocuğu olsa da kalleş bu adam! İnsan kendi babasını öldürene nasıl güvenebilir?..

– Sana ne olmuş da, böyle korkuyorsun?!

– Korktuğumu düşünmemen için, öldürüleceğimizi bile bile seninle geleceğim.

Tam o anda koku izini süren iki rapor tanzimcisi dinleyicilerin arasına karıştı. Çekirgeye benzeyenleri arıyorlardı ama, onlar herkesten fazla çekirgeye benziyorlardı. Kalo onlara ters ters bakıp, hikâyesini kesti ve önündeki “antika”larıyla uğraşmaya başladı. Etrafındakiler de meseleyi anlayıp, yavaş yavaş dağılmaya başladılar.

Ben de Qado ile ilgilenmeye başladım. Şam’da bir sergi açamadığı için üzgündü. Ayrıca rapor tanzimcilerin kötü mekânlarına gidip gelmekten perişan olmuştu. Öte yandan Simko, Sara ve Şêrîn’le ilgili hikâyesini anlatmaya başladı:

***

Bu Sara’nın ne zaman benim için niyetini bozduğunu anlamadım. Ona birlikte olduğum biri olduğunu hep söylüyordum ama, inanmıyordu. Bana, “senden uzaklaşmam için böyle konuşuyorsun, çünkü kadınlardan korkuyorsun” diyordu. Erkekler için de, “onların sırrı iki yerinde gizli, biri gözleri diğeri de belden aşağılarıdır...” tespitini yapıyordu. Bu “felsefeden” yola çıkarak da, beni sıkıştırıyordu:

– Gözlerinin derinliğindeki yalnızlık görünüyor. Orada bir kadının varlığı hissedilmiyor, seni bir denesem diyorum...

Evime geldiği ilk gün, dudağından bir öpücük vermeden önce, fermuarımı açtı. İlk defa bir kadının başını, bacaklarımın arasında görüyordum. Çok şaşırdım. Bana çok garip geldi. Dişliyor, ısırıyor, sınır tanımıyordu. Kaç aydır Şêrîn’le birlikteydim, onun böyle bir ateşle saçlarının çıplak baldırlarımın üzerine yayılmasını hayal bile edemezdim. Sıcak dudaklı Sara âdeta kendinden geçerek saldırıyordu. İşini bitirdikten sonra, gözlerini gözlerimin içine dikip, “hâlâ sevgilim var mı diyeceksin?! İlk defadır bir kadının dudakları orana uzanıyor, bunu iyi bilirim...” dedi.

Karmaşık bir kadın Sara. O günden sonra peşimi bırakmadı. O beni sevdiğini söylüyordu, ben de bir başkasını sevdiğimi... Bir gün o gittikten sonra Şêrîn geldi. İlk öpücükle benden uzaklaştı:

– Üzerinde başka bir kadının kokusu var, başkasıyla olmuşsun...

Şaşırıp kalarak, yeminler etmeye başladım ama inanmıyordu. Bir daha yalan söylemeye mecbur kalmamak için, Sara’dan kurtulmak istiyordum. Bunun için de, artık geldiğinde kapıyı açmıyordum. Bir gün üniversite kapısında yolumu kesti. Takmış, takıştırmış, daha bir güzel olmuştu. Yeni bir toka saçlarının dağılmasını engelliyordu:

– Ben de senin oradan geliyorum. Vedalaşmak için gelmiştim.

– Nereye gidiyorsun?

– Artık birbirimizi göremeyebiliriz, intihar edeceğim.

Güldüm:

– İntihar edecek olan, bunu kimseye söylemez. Hem seni tutan mı var?

– Ne kadar da katısın...

– Şaka yapıyorum.

– Ben ciddiyim, son kez seninle buluşmak istiyorum.

– Ne zaman?

– Şimdi...

– Şimdi olmaz, eve gidiyorum, misafirim var. Hoşça kal...

Qado misafirimdi ve ilk defa Haleb’e yanıma geliyordu. Qado, aramızda bir anlaşmazlık olduğunu anladı, yanına döndüğümde, sordu:

– Ne istiyordu o kız?

– Ya beni sev diyor ya da intihar edeceğim.

– Ulan beni sevsin, kendimi onun için öldürürüm!

Eve gitmek için, Qado ile birlikte otobüse bindik. Sara da dönüp otobüse bindi, gelip yanıma oturdu. Qado bıyıkaltından gülüyordu. Sara beyaz bir mendili bana uzatıp, alçak sesle konuştu:

– Bu senin için...

– Nedir bu?

– Para... Biliyorum, yeni kitaplar için hep paraya ihtiyacın var, benim artık ihtiyacım olmayacak...

– Neden, intihar edeceğin için mi?!.

– Evet.

– Öyleyse bununla kendine bir kefen al!

Gülerek, parasını geri verdim. İneceğimiz durağa kadar konuşmadık. Qado ile indiğimizde, o da indi. Ev caddenin diğer tarafındaydı. Geçmek için arabaların durmasını beklerken, yine sordu:

– Beni seviyor musun?

– Hayır.

– Başıma geleceklerden sen sorumlusun.

O zamana kadar onu ciddiye almıyordum. Kaldırımda durmuş, vızır vızır geçen arabaların durmasını bekliyorduk. Birden Sara, gelen bir kamyonun önüne sakin adımlarla yürüdü. Kamyonun acı freniyle birlikte, Sara’nın iki eli havaya kalktı, kitapları etrafa saçılırken, kendisi de birkaç metre ileriye uçtu... Olduğum yere çöktüğümü hatırlıyorum. Dizlerim tutmaz, bacaklarım beni taşımaz olmuştu. Etraftan koşuşturanlar, onu bir arabaya atıp, hastaneye gönderdiler. Qado’yu unutup bir taksiye atladım. Neden bilmiyorum, önce Şêrîn’i görmek istedim. Onu yemekten kaldırdım, ne olduğunu bilmeden, yanıma ilişti. Yolda olanları anlattım:

– Bir arkadaşımıza kamyon çarptı, hastaneye, onun yanına gidiyoruz.

Sarardı, gözlerinden soru işaretleri geçmeye başladı ama, sessiz kaldı. Hastanede Sara’nın hâlâ kendine gelmediğini ama görüldüğü kadarıyla, bir ölüm tehlikesinin de olmadığını söylediler. Uyanmasını bekledik. Bir polis gelip onunla yakınlık derecemizi sordu:

– Sadece okuldan arkadaşız.

Kamyonun bağlı olduğu şirketin temsilcisi de oraya geldi. Şoför kaçmış, hâlâ polislere teslim olmamıştı. Yatağa uzatılan Sara kendinde değildi. Şêrîn de pencerenin önüne geçip ağlamaya başladı. Sonra bana döndü:

– Bu kadın da mı kurbanlarından biri?!

Hastaneye gelmeden önce Şêrîn’i görmeye gitmemin ne kadar yanlış olduğunu, bunun yeni kavgalara ve ayrılığa neden olacağını yeni anladım. İki saat sonra Sara kendine geldi. Kendine gelir gelmez, elini saçına götürdü:

– Tokam nerde?..

Sonra etrafına baktı ve “hâlâ yaşıyor muyum?” diye sordu.

Sara, polisin şoför hakkında kötü bir şey yazmasına izin vermedi. Bütün suçun kendisinde olduğunu söyledi. Doğrusu da buydu zaten. Kamyonun bağlı olduğu şirketin sahibi bizi arabasıyla eve bıraktı. Sara bacaklarındaki yaralar ve yırtılan gömleği için üzülüyordu. Önce Sara, sonra da ben evime gelsin diye Şêrîn’e ısrar ettim, cevabını kısa bir cümleye sığdırdı:

– Yarın gelir ve sana ait bendeki her şeyi getiririm...

Ertesi gün, kapıyı açtığımda, daha önce Şêrîn’e verdiğim bir çanta dolusu hediye, mektup buldum kapının ağzında. Bunu kapıya bırakıp gitmişti. Gönlünü bir biçimde almam lazımdı. Hem Şêrîn gitmişti hem de Sara içime büyük bir korku salmıştı. Artık sadece intihar edeceğinden değil, beni de öldürmesinden korkuyordum. Bir gün bunu yapacak diye, uykularım kaçıyordu. Evi değiştirmeye karar verdim. O arada bir gün çıkıp geldi. Çaktırmadan mutfağa gidip bıçakları sakladım. Yanına döndüğümde, elini çantasına uzattı:

– Sana bir hediye getirdim.

Ölümden başka hiçbir şey aklıma gelmiyordu. Tamam dedim, şimdi tabancayı çıkaracak, büyük bir soğukkanlılıkla kafama birkaç mermi sıkacak, son mermiyi de kendisine... Gözlerim çantanın içindeki eline takıldı kaldı. Hediyesinin metal ucu göründüğünde buz gibi oldum. Elini yavaş yavaş çıkardıkça, içimdeki korku, titreme büyüyordu. Artık patlama sesini bekliyordum. Hediyesini tam olarak çıkardığında rahat bir nefes aldım. Bir cezveydi...

Bu evime son gelişi oldu, çünkü artık hiçbir zaman evimin nerede olduğunu öğrenemeyecekti... Korkudan yeni evin adresini ona vermedim.

***

Burada Simko’nun sözleri bitti. Üniversiteye döndükten sonra gidip Şêrîn’in gönlünü alacağını söyledi. Birden, “Kalo’nun yanına gidelim” diyerek konuyu değiştirdi. Önerisi benim için uygundu, çünkü geçen sefer yarım bıraktığı hikâyenin sonunu merak ediyordum. Kalo bizi görünce kavalını yanına koyup, hikâyesine kaldığı yerden devam etti.

***

1881’in sonbaharıydı. Daha önce Siwaro’nun amcasını, Vali Hesenê Elîxan’a güven olmayacağına dair uyardığını söylemiştik. Yolda bir kere daha amcasını uyarsa da bir işe yaramaz:

– Ne yani, şu aç askerlerden mi korkacağız?!.

Vali her şeyi hazırlamış, misafirlerin kalacağı çadırın hemen yanında içinde mevzilenen askerlerle dolu başka bir çadır kurmuş. Onlara yemek verdikten hemen sonra, vali adamlarıyla dışarı çıkmış ve onun çıkmasıyla birlikte pusuya yatan askerler Hemze ve adamlarının oturduğu çadırı mermi yağmuruna tutmuşlar. Mermi yağmurundan sonra misafirler kendi kanları içinde uzanırken, valinin bir hizmetkârı, Hemze’ye bıçakla saldırmış, kafasını kesip efendisine armağan etmek için. Ağır yaralarına rağmen Hemze ona o mutluluğu yaşatmamış, leşini yere sermiş. Sonra Hemze de gözlerini yummuş. Askerler yaralıları da öldürdükten sonra, cesetleri toplamışlar. Mengûrîli Hemze’nin kafasını kesip Tahran’a göndermişler. Bu armağan İran Şahı’nı çok sevindirmiş ve sözünü yere çalan o valiyi ödüllendirmiş, başka bölgelerin idaresini de ona vermiş.

Valinin yeminine gelince... Kuran’ın üzerine o yemini yazarken, elbisesinin altında, tam göğsünün üzerinde bir kuş varmış, “bu elbisenin altındaki can yaşadıkça, hiç kimse Mengûrîli Hemze’ye dokunamaz!” diye yazıp yemin ettiğinde, elini bu kuşun üzerine koymuş, kuşun canı üzerine yemin etmiş. Hemze’nin ölüm emrini vermeden önce, o kuşun kafasını da kesmiş. Böylelikle kurnaz vali, sözünü de yere çalmamış oluyor! Hem kendisini hem de Allah’ı razı etmeye çalışmış. İşte bu kalleşlikle bu hikâyemiz de bitmiş oldu... Daha önce anlattığımız ve sonra anlatacağımız hikâyeler gibi. Artık sıra çekirgelerin hikâyesinde. Halkımızın saldırılarından korktuğu çekirgelerin hikâyesi. Bugün için yeter, bazen öyle bir noktaya geliyor ki, hikâyeler renklerini, manalarını kaybediyorlar. Şimdi kavalın sırası, onun inlemesiyle birlikte, hikâyeler de elbiselerinden soyunup, çıplak kalıyorlar. Daha bir güzelleşiyorlar.

***

Kalo kavalını alıp, çalmaya başladı. Etrafındakilerle bütün ilişkisini kesmiş, bizim varlığımızdan haberi yokmuş gibi sadece kendisi için çalıyordu kavalı. Kavalın sesi de her zamankinden daha bir kederliydi. Kalo kavalın sesiyle birlikte başka yere, başka bir zamana geçmiş gibiydi. Onu hayalleriyle yalnız bırakıp gittik.

Herkes çekirgelerden söz ediyordu. Kimsenin bilmediği bir yerden geleceklerini söylüyorlardı. Her şeyin planlandığı bir anda geleceklermiş. Her şeyi kökünden yıkacaklarmış, kemirmekten öldürmeye kadar... Baharın gelmesiyle birlikte, çekirge söylentileri daha bir güçlendi. Simko okumaya devam etmek için Haleb’e, Qado da Şam’a döndü. Yine hüzünlü tarih derslerimle yalnız kaldım. Leyla’dan hiçbir ses yoktu. Susuz kalmış bir gül gibi, yüreğim gün geçtikçe soluyor, rengini yitiriyordu. Hiç kimsenin bir çekirge gördüğü yoktu, ama gecemiz gündüzümüz, bütün zamanımız çekirgelerle geçiyordu. Rüyalarımıza giriyorlardı. Kapımıza geliyorlardı. Çekirgeler her yerdeydi ama bütün ülkede bir tanesi bile görünmüyordu. Sadece çekirge ordularının yolda olduğu ve gözlerimize girmelerine az kaldığı söyleniyordu.

Korku çocuklarının isyanı kalpleri sarsıyor

2004 Mart ayının on birinci günü geldiği halde, baharın kokusu bir türlü gelmiyordu. Sabahtan bu yana sis gibi bir duman, Qamişlo’nun üzerine çökmüştü. Sokaklara baktığında, bulutlardan asker yağmış da, etrafa yayılıyorlardı sanki. Öteden beri bu ülkede cuma günleri yüreğimi sıkıştırıp durduğu için, yine olağanüstü bir şey olmadığını, bugünün de sessiz sedasız geçeceğini sanıyordum. O sabah Kalo ile karşılaşmam, içime başka bir kuşku düşürdü. Ne hikâye anlatıyordu ne de kaval çalıyordu. Sadece bana bakıp, “ölümün kokusu geliyor!” dedi. Kafamın içinde karışık, karmaşık düşünceler dolaşıyordu. Çekirge ordularının şehri kuşattığı ve ülkeyi boydan boya kanatlarının gölgesine aldıkları geliyordu gözlerimin önüne. Uzak-yakın tarih, bir korku filmi gibi gözlerimin önünden geçiyordu. Sonra bir süredir öğrencilerimin bugünkü maçı beklediklerini hatırladım. Sabahtan beri sokaklarda dolaşan bu suratsızlar hiç de sporculara, sporseverlere benzemiyorlardı ama. Yüzlerce, binlerce böyle suratsız gelmişti. Sonra Kürtlere ve liderlerine ölüm yağdıran garip sloganlarla sokaklarda yürümeye başladılar. Savaşmaya mı, futbol izlemeye mi geldikleri belli değildi. Dêra Zorê’den Qamişlo’ya kadar, arkalarında kin ve düşmanlık kanallarını açarak gelmişlerdi. Sokaklarda yürüyerek, Irak’ın Feluce’sinin hesabını Qamişlo halkından soruyor, oranın kurtuluş davasını burada çözmek istiyorlardı...

Oluşturdukları karmaşanın içinde sorular yuvarlanıyordu. Bunlar futbol topu mu getirmişti yanlarında, bomba mı? Bu gelen futbol takımı mı, ölüm mangası mı?.. Zaman o gün bölge insanları üzerinden bendini aşan bir su gibi akıyordu. Öğleden hemen sonra insanlar Cihad Stadı’nı doldurdu. Tribünlerin bir tarafını dolduran binlerce garip misafir seyirci, kendi takımlarının bayrakları yerine sopa, silah ve devrilmiş bir diktatörün portrelerini kaldırıyorlardı havaya... Ceplerine taş doldurmuşlardı. Ev sahiplerine tehdit, küfür, hakaret yağdıran misafirler... Bu kini, bu derin nefreti düşünürken, yine İngiliz Sayko ile Fransız Pîko’nun hayalleri geldi gözlerimin önüne. Birkaç çizgiyle nasıl bu ülkeyi parçalara ayırdılar ve onlar gittikten sonra bu ülkelerin insanları nasıl onların belirlediği bu sınırları böyle kutsadılar? Namuslarını, onurlarını, kanunlarını ve bütün değerlerini bu sınırların üzerine inşa ettiler. Öyle bir duruma geldi ki, bu ülkelerin egemenleri, bu kutsal sınırlar uğruna milyonlarca insanı bir çıpıda kurban edebiliyorlar. Birbirlerini öldürmeye büyük bir gururla gidiyorlar. Bu kutsal çizgilere dokunan, değiştirmek isteyenin vay haline... Böyle biri hemen büyük bir suçlu, terörist ve katli helal büyük bir günahkâr olup çıkar...

Saykîso oğlum, neydi ulan bu içinde bizi parçalara ayırdığın, öğüttüğün çizgiler?!

Bu kin dalgalarını üzerimize göndermeye ne hakkın vardı?!

Hiç beklenir mi, Saykîs’in hayaleti cevap verdi:

– Biz işimizi yaptık ve gittik Mûsa kardeş, bizden sonra birbirinizi sevmeyin diyen mi oldu size?

– Belanın büyük kaynağı, Allah’ın bu topraklarını parçalamak oldu ama...

– Biz de herkesin her zaman ve her yerde yaptığı gibi, çıkarımızı gözettik. Sizinle ilgisi yok...

– Çıkarlarınızı başka türlü de gözetebilirdiniz...

– Böylesini doğru ve kendimiz için münasip gördük...

– Özellikle sen, sen her şeyi bilerek yaptın! Aşiretlerimize, kabilelerimize kadar bizi tanıyordun evi yıkılası! Nasıl kıydın da, yaralı ülkemin bedeni üzerinde bu kadar aşılmaz sınırlar çizdin?!

– Ne yaptıysak, yaptık geçti... İşte şimdi ben ölüyüm ve torunlarımız da sizden uzakta, dilediğiniz gibi yeni sınırlar çizin, yeni devletler, yeni ülkeler kurun, düzeltin bizim yaptığımız yanlışları...

– Bunca şeyden sonra mı? Gelip kılıçlarınızla dört yüz yıllık Osmanlı hakimiyeti altında kalan Ortadoğu adı verilen bu bölgeyi parçalara ayırdınız.

– Düne Allah rahmet eylesin! Siz bugünün çocuklarısınız, buyurun kendinize yeni düzen kurun.

Onun bu sözüyle birlikte Kalo karşıma çıktı. Kavalıyla yeri gösterdi ve, “bugün ölüm kokuyor, ölüm!..” dedi. Sanki benim yerime Saykîs’i yanıtlamıştı. O anda tarihin tozları arasından silkelenip, beynimin içinde uyanan Saykîs’in hâlâ kendisini savunuyor olması, ona karşı duyduğum kini daha da arttırdı. Dışarıda Qamişlo gökleri de çekirge rengine bürünmüştü. Göklerin renginin değişmesiyle birlikte, futbol maçı daha başlamadan taş yağmuru başladı. Orada burada kafalar kırılıyor, kanlar akıyordu. Birden her şey değişti, karman çorman oldu. Aşağıda galibiyet için ısınan oyunculara kulak asan yoktu artık. Roller değişti. Oyun, kendi takımını desteklemeye gelenler arasında oynanmaya başladı. Futbol topu yerine, biraz daha küçük taşlar havada süzülmeye başladı. Çatırdayıp duruyordu kimisinin kolu, kimisinin kafası, kimisinin bacağı, ayağı... Havada uçuşanlar taş mı, çekirge mi, ayırt edemiyordum artık. Bir kısmı sağa doğru, bir kısmı da sola doğru uçuyordu. Kalabalık, sonbaharın kurumuş otlarına düşmüş bir ateş gibi sokaklara yayılmaya başladı. Tam bu karmaşanın içinde birisinin, “radyo üç çocuğun ayaklar altında ezilerek öldüğünü söylüyor!” diye bağırması ve bu söylentinin hızla yayılması alevleri daha da canlandırdı. Bazıları “yalan!” diyedursun, bu tufanın içinde kim kime kulak asacaktı?.. Yerden biter gibi bu kanlı maçı daha da canlandırmak için, bir anda stada yüzlerce asker doluştu. “Misafirleri” koruma altına aldıktan sonra, halka yöneldiler. Taşlara silah sesleri de eşlik etmeye başladı ve kan aktı...

Qamişlo toprakları da susuzdu, askerlerin mermileriyle yere akmaya başlayan insanlarının kanını çarçabuk emmeye başladı. Yere yıkılan gençler bağırıyordu:

– Faşist köpekler!

Arkadaşları, yere düşenleri kaçırmaya, kurtarmaya çalışıyorlardı. Askerler öldürmek için sıkıyordu. Ortalığa yayılan ölüm kokusuydu. Yaralı bir genç, hastaneye yetişmeden arkadaşlarının omuzlarında can verdi. Elini ölen arkadaşının kanına bulayan bir genç, intikam duygusunu dile getirdi:

– Kanımızı akıttılar, bunun ötesi var mı?!.

Stad hâlâ asker kuşatmasındaydı. Bazı saldırgan misafirler askerlerin koruması altında stadta beklerken, bazıları halkın arasına karışıp dışarı çıktı. Şehir halkı katil misafirlerin evlerine nasıl döndüklerini anlamıyordu. Çatışmalar yayıldı, halk taşlarla, elleriyle ve yürekleriyle, askerler de hedefi şaşırmayan kalaşnikoflarıyla... Yeşil üniformalı askerler, sivil polisleri ve diğer güvenlik güçlerini de yanına almış, öfkeli halkın içine girmişlerdi... Patlayan her mermi yaraya dönüşüyor ve her yara yüz yaraya... Yaralıların ve imdat isteyenlerin feryadı, silah seslerine karışıyordu. Her taraf patlayan silahların gölgesinde kaldı. Bazı yaralıları hastaneye yetiştirdiler, vurulduğu yerde can verenler de oldu. Öldürülenlerin çok fazla olduğu söylentisi, ortalığı büsbütün alevlendiriyordu. O kadar çok yaralı gitti ki, hastanelerde yer kalmadı. Öfkeli halk, hastaneleri sardı, herkes kendi yaralısını soruyordu. Askerlere güçleri yetmediği için, sokaklara yayıldılar, önlerine çıkan her şeyi kırıp dökmeye başladılar. Zeynelabidin camisinin yanına vardıklarında, oradaki ölümsüz (birkaç yıl önce ölmüştü) başkanın heykelini taşlamaya başladılar. Taşların izleri kalıyor, heykelden küçük parçalar kopuyor ama bu put sarsılmıyor, devrilmiyordu. Halkın öfkesi dinmiyor, devlet kokusunu taşıyan her binaya saldırıyorlardı. Sokakları, yolları işgal ettiler. Kim kimi vuruyor, kim neyi kırıp döküyor, kim neyi yakıyor, belli değildi. Onlarca yılın kini, hıncı dışa vuruyor, kırk yıldır kül altında yanmaya devam eden ateş, kıvılcımlar saçarak, patlayarak ortaya çıkıyordu. Her kıvılcım devleti temsil eden bir yeri hedef alan büyük bir aleve dönüşüyordu. Genç yaşlı bütün halk bu ateşin içinde öfkeyle dönüyor, harlıyordu. Evlerden olay yerine doğru soru şeritleri uzuyor, insanlar ölü ve yaralıların kimler olduğunu öğrenmeye çalışıyordu.

Surat asmış gibi, gökyüzü toprak renginden bir fistan giymiş, duygusuzca yere akan sıcak kana bakıyordu. Bulutlar sadece gökyüzüne değil, yerde de yayılmaya başlamıştı.

Hilêliyê’den yukarı doğru, bütün dükkânlar kepenklerini indirmişti. Bu garip karmaşanın içinde öfke her an bir yeri yıkıyordu. Halkın öfkesi bir kaynağını tarihten alan tek dalgaya dönüşmüştü. Ortaya tarih çıktı mı, yüzlerce yılın kin ve sessizliği birbirine karışıp, önü alınmaz büyük bir sel oluyor. O akşam insanların duvarları nasıl yıktığını gözlerimle gördüm. Yıktıkları duvarların taşlarını silaha dönüştürüyorlardı. Ceplerini memleketlerinin kara taşlarıyla doldurup üzerlerine gelen katil misafirlerden öç almak istiyorlardı. Zaten polisler öteden beri “misafir”; hem yabancı, halkın dilini bilmiyorlar hem de kızıyor, halka kin ve nefret besliyorlardı. Sokaklardan akan öfke daha da yayılıyor, önüne çıkan ve devleti hatırlatan her yeri yıkıyordu. Açık kalan birkaç manav bile, öfkeli kalabalık için cephane görevini gördü. Öfke her şeyi silaha dönüştürüyordu. Sonra yavaş yavaş ölü ve yaralı sayısı netleşmeye başladı. Dört kişi ölmüş, onlarca kişi yaralanmıştı. İnsanlar yavaş yavaş evlerine çekilmeye, sokakları askerlere ve sivil polislere bırakmaya başladı.

Amûdê’ye gitmek istiyordum, yolları kesen öfkeli kalabalıklar hâlâ arabaların geçmesine izin vermiyorlardı. Sonunda bir minibüste yer buldum ama, yerimi bir yaralıya verdim, onu hızla götürdüler. Kuşku çeken minibüsleri taşlıyor, eziyorlardı. Olayların her yerde başka türlü gelişme göstermesi, kalabalıkların örgütlü olmadığını gösteriyordu.

O akşam Tûtino da tahta kılıcıyla sokaklara dalmıştı. Öfkeye kesmiş, duvarlarla kavga ediyordu. Yine bağırarak, felsefesini anlatıyordu:

– Bu, insanların içini yıkmaktır. Bugün sonuç ortaya çıkıyor, yıkılın duvarlar, konuşun taşlar! Bir şey söyle toprak!

Ayaklarıyla, kılıcıyla yeri dövüyor, tehdit ediyordu:

– Ulan vatan, seni bir gün sakız gibi dişlerimin arasına süreceğim! Seni çiğneyeceğim! Binlerce yıldır sadece zor bilir, zêr (altın) bilir, mor tüfengin namlusu bilir! Gücün dışındaki her şey sessiz, lal! Bir gün de güçsüzlerin sesi çıksın be! Bir gün, sadece bir gün dünya bize karşı olmasın... Sadece bir gün!

Halkın arasına karışıyor, onları ateşliyordu. Kılıcıyla çocukların önüne düşüp, resmî binalara saldırı düzenliyordu:

– Kuvveti temsil eden, kuvvetin konuştuğu her yer yıkılmalı! Hak da var, güç de! Tütün de var, ateş de!

Birden herkes gibi dönüp durduğumu fark ettim. Ölülerin isimleri ve bir gün sonra yapılacak cenaze töreni konuşulmaya başladı. Büyük bir yürüyüşle cenaze merasimini yapmak için hazırlık yapılıyordu. Bazıları da yaralılarla ilgilenmeye çalışıyordu. Aniden sokakta yapayalnız kaldığımı fark ettim. Kafamı kaldırdığımda, sarışın, beyaz saçlı biriyle yüz yüze geldim. Bıyık altından bana güldüğünü fark edince selam verdim, sonra hayaleti değil, kendisi olduğunu anladım.

Saykîs...

– Burda mıydın bugün?..

– Ben her zaman burdayım ya, kimse beni görmüyor. Görse görse, senin gibi kafasındaki tarih saplantısını söküp atamayan biri görebilir.

– Ben seni ölmüş biliyordum...

– Komşularınızla birlikte beni yaşatıyorsunuz, sizin sayenizde varlığımı sürdürüyorum...

– Niye özellikle bugün göründün?

– Sinirden. Beni hiç rahat bırakmıyorsunuz Mûsa!

– Sen, arkadaşınla birlikte...

– Günahlarınızı bizim sırtımıza yüklemeyin. İşte kan ve silah kimin elindeyse, ortada...

Onu kandırmanın yolunu arıyordum. Doksan yılın öcünü almak için, kaldığı yeri öğrenmek istiyordum. Ölüm, talan, eziyet, keder ve acılarla geçen doksan yıl... Planımı gerçekleştirme fırsatım olmadan, Saykîs ortadan kayboldu. Hafızamı, hayal gücümü ne kadar karıştırdıysam da, gözlerinin rengini bir türlü hatırlayamadım. Zaten gözleri olduğundan da emin değilim. Kör müydü, gözlerini mi hatırlamıyorum, bilmiyorum. Kendi kendime güldüm ve hastalanmış olmaktan korktum. Ben nerede, Saykîs ya da Pîko nerede?..

Sokakta Kalo’ya rasladım, bir başkaydı bu gece. Yine pompayla küresini şişiriyordu. Beni görünce kafasını salladı:

– Ölüm kokuyor demedim mi?! Aha işte, ölüm geldi. Mûsa oğlum evine giti. Git ve yolda arkanı kolla, arkadan gelen mermilere dikkat et! Git!..

Eve giderken ya askerlere, polislere ya da eli sopalı öfkeli gruplara rastlıyordum. Şehrin altı üstüne gelmişti. Arkamdaki o garip sivilce yine yanmaya başladı. Dinlenmek için bir duvarın dibine çekildiğimde, yüzü örtülü o sarı gözlü adam, ölü bir yılan gibi karşıma çıktı. Onu gördüğümü fark etmedi. O da duvarın diğer tarafına sığındı. Arkasından dolanıp, onu yakalamayı düşündüm. Hâlâ her yerden patlama sesleri geliyordu. Ortalık toza dumana boğulmuştu. Duvarın arkasına dolandım. Ani bir hareketle başındaki örtüyü çekecektim. Hızla ileri atılınca, sessiz bir adama çarptım, ikimiz de korktuk. Adamdan özür diledim, eve doğru gittim. Evde, dedem hâlâ Allah’ın ona göndereceği o ışıktan merdiveni bekliyordu, gidip hayallerini gerçekleştirmek için.

O gece nasıl yattığımı bilmiyorum. Saykîs’in kesik kafası ve dört köşe demirler uyutmuyordu. Gözlerimi kapatınca, beyaz bir uçak geliyor, beni göğün yedinci katına çıkarıyordu. Garip bir fırtına pilotu ve her şeyi önüne katıp götürüyor, uzayın boşluğunda yuvarlanıp duruyordum. Elime dört köşe bir demir geldi, sıkıca tutundum ve Allah bunu benim için gönderdi diye sevinmeye başladım. Demir boğazıma geçti, kafam dışarıda kaldı. Yeryüzüne inmeyi bekliyordum ama gittikçe uzaklaşıyordu yeryüzü. Demir de yavaş yavaş boğazımı sıkmaya başladı. Derin bir acı boğazımı yakıyordu. Boğulmak üzereydim. Birden uyandım ve kendimi yeryüzünde, yatağımın içinde buldum. Rahat bir nefes almadan önce, komşuların gürültüsü dünkü olayları bana hatırlattı. Ölülerin götürüleceği Qasımo camisine ulaşmam gerekiyordu. İlk karşılaştığım insan, yine Kalo oldu. Selam vermeden önce yaş dolu gözlerini gözlerimin içine dikti:

– Ölüm kokuyor ölüm... Sadece cami tarafından değil, dört bir taraftan ölüm kokusu geliyor oğlum, dört bir taraftan!

Caminin yanına vardığımda, on binlerce insan toplanmıştı. Yeşil, sarı, kırmızı ve beyaz Kürt bayraklarıyla örtülmüş dört tabut omuzlara kaldırıldı. Böyle anlarda insanın ruhunda farklı duygular dolaşmaya başlıyor. Ölümün kasveti midir nedir, bilmiyorum. Dün askerler tarafından öldürülen, omuzlardaki bu dört ceset, garip bir duygu saldı içime. İnsan dalgaları doğuya doğru akmaya başladı. Her adımda bu dalgalar daha da büyüyordu. Küçük, büyük, herkes bu sele karışmıştı. Hiç kimsenin evinde kalmadığı hemen anlaşılıyordu. Kapı önlerine çıkan kadınlar, bayrak renkleriyle örtülmüş cenazeler yaklaştığında, ağızlarıyla zılgıt çekerken, gözlerinden yaşlar akıyordu. Her tarafta farklı sloganlar atılıyordu. Kendiliğinden akan bir sel olduğu anlaşılıyordu ve on binlerce insan bir ağızdan “yaşasın özgürlük!” diye bağırıyordu. Kimileri ölenlerin fotoğrafını taşıyordu, kimileri de parti liderlerinin fotoğrafını havaya kaldırıyordu. Bu büyük seli oluşturan insanlar silahsızdı, elleri boş, yürekleri doluydu. İnsanlar sele dönüştü mü, su selinden çok daha güçlü, çok daha tahripkâr oluyor. Önlerine çıkan heykelleri bile yıkıyorlardı. Memlekette ölü başkanın binlerce heykelinin dışında, ölü oğlunun heykelleri de vardı. Kırk yıldır korkudan onlara çıt çıkaran yoktu. Ama bugün korku yıkılmış ve onunla birlikte heykeller de yıkılıyordu. Bayraklara sarılı tabutlar, insanları alev dalgalarına dönüştürmüştü. Yürüdüğümüzde yer gök sarsılmaya başladı. Öldürülenlerin acısı her şeyi ve her tarafı gölgede bırakmıştı. Yolun ortasında “egal”ler insanların kafasından kaçırılıp havalandırılmaya başlandığında, her şey başka bir renge büründü, başka bir boyuta geçti. Kafasında puşi ya da “egal” olanı gördüler mi, saldırıyor, adama bir şey yapmıyorlar ama “egal”i alıp hınçla sallıyorlardı. O gün hiç kimsenin kara egali başında kalmadı. Bir adam kurtulacaktı ki, bir genç onu yakaladı:

– Amca o egali ver, yoksa kafandan uçuracağım!

Zavallı adam, egalini sarıp cebine soktu. Her küçük olay, kalabalığı daha da ısıtıyor, alkış tutuyor, bağırıyorlardı. Tûtino da kılıcını çekmiş, meydana çıkmıştı. Önüne çıkan her şeyi yıkan öfkeli halkın bir parçası olmuştu. Trafik ışıkları bile Tûtino’nun kılıcından kurtulamadı:

– Yıkım bu yıkım! Her şey yıkılmalı, yeniden yaratılmalı...

Bir çocuk, Tûtino’nun yolunu kesti:

– Dayı bu yeşil, sarı ve kırmızı, buna dokunma sakın!..

Tûtino öfkeyle cevap verdi:

– Ya üç renk de birlikte yansın ya da yok olsun!.. Bunlar bizim iyiliğimiz için ne zaman iyi bir şey yaptı ki, bunu yapsınlar?!.

Gümrük binasına yaklaştık, daha onu geçmeden, üzerinden duman yükseldi... Her şey yakılıyordu. Korku da paramparça olmuştu. Buna rağmen, yanan gümrük binasının önünden geçenler, tam orada adımlarını hızlandırıyorlardı. O sırada dörtyola varan öfkeli kalabalık, parçalandı, dörtyolda bir boşluk oluştu. O boşlukta dört sivil polis arabası karşımıza çıktı ve bizi taramaya başladılar... Başka bir taraftan yaklaşan bir askerî aracın içindeki askerler, kalabalığın ayaklarına doğru sıkmaya başladılar. Oluşan hengâme içinde çocuklar, yaşlılar yere düşüyor, kimi kalkıyor kimi kalkamıyordu. Feryat figan sesleri yükselmeye ve her şey birbirine karışmaya başladı... Bazıları yaralıları kurtarmak, bazıları da cesetleri kaldırmak için koşuşturmaya başladı.

Silahlar konuşmaya başlayınca, halk dökülmeye başladı.

Cesetlerini kaçırıp öldürülmemeye çalışmaktan başka, kimsenin yapabileceği bir şey yoktu.

Ben de, Tûtino’nun yarasıyla ilgileniyordum. Sol bacağından vurulmuştu. Mermi dizinin biraz altını delip geçmişti. Kanamasını durduramıyordum. Sararmış yüzüyle, elinde tuttuğu tahta kılıcını düşürmemeye çalışıyordu. O haliyle bile, kılıcını kemerine taktı. Onu zorlukla Ferman hastanesine ulaştırdık. Onun dışında, orada on üç yaralı daha gördüm. Boş sedye kalmamıştı. Bir taraftan da yaralılar için, insanlar kan veriyordu. Doktorlar bazı yaralıları yerde tedavi etmeye çalışıyordu. İnsanları şaşkınlıkla izliyordum. Daha düne kadar, bir tavuk ya da üç kuruş para için birbirlerini boğazlamaya hazır insanlar, bugün birbirine kan vermek için yarışıyorlardı. Tûtino’yu hastaneye yatırdıktan sonra, cenazelerle kalan kalabalığın içine döndüm. Hilêliyê’de sadece üç ceset gördüm. Dördüncü cesede ne oldu acaba? Akşam çöküyordu ve kalabalık da yavaş yavaş dağılıyordu. O gece Qamişlo bir kovan gibiydi. Sokaklardaki askerler çoğalıyordu. Şehir büyük bir savaştan çıkmış gibiydi. Yarı gizli, yarı açık bir örgütlenme vardı. Asker ve muhaberat korkusundan ötürü birçok aile yaralısını evine götürmüştü. İnsanlar korkudan yaralılarını hastaneye götüremiyordu.

Qamişlo’nun kanı kaynıyordu...

Kalbi hızlı çarpıyordu...

Korku çocuklarının üzerine doğru eğilmişti.

O gece birbirlerine moral vermeye çalışıyorlardı.

Gözleri yaşla dolmuş ve bir şeyi bekliyordu. Qamişlo yaralıydı o gece. Sokakta yürürken, ardımdan gelen gevşek ayak seslerini duyduğumda, yüzü kapalı o sarı gözlü adamın korkusuna kapıldım yine. Kendi kendime, “bugün onu öldürüp, kurtulacağım. Böyle bir günde kimse onun katilini bilemez, bulamaz” dedim. Aniden döndüm ve Kalo ile yüz yüze geldim. Kavalını eline almış, bir gulyabani gibi dimdik gözlerimin içine bakıyordu:

– Ölüm kokusunun izini sürüyorum...

Amûdê’ye doğru yürüdü gitti.

Ertesi gece Amûdê rüyasında kan yürek yara gördü

Qamişlo’daki kanlı maç bittikten sonra, otuz kilometre uzaktaki komşusu Amûdê’de gizli bir örgütlenme başlamıştı. O akşam şehrin sokak ve caddeleri tedirgin bir bekleyiş içindeydi. Bazı yaralılar da oraya getirilmişti. Sabah da, halk plansız, programsız sokaklara döküldü. Hava aydınlanır aydınlanmaz bu küçük ve kadim şehir kaynamaya başladı. Kimse gece nasıl yattığını bilmiyordu. Kavga ve patlama sesleriyle yattıkları için o gece herkes kırmızı rüyalar görmüştü. Bu günün sabahı onlar için binlerce soru getirmişti. Önce Qamişlo’daki katliamı protesto etmek için yürümek istediler, sonra bu yürüyüş isteği Qamişlo’ya gitmeye kadar uzadı. Koku izini sürenler ve devletin silahlı adamları bunu istemiyordu. Kırk yıldır her türlü protesto gösterisi yasaktı. Sadece milyonlarca insanın sokaklara çıkıp, devlet lehine slogan atması ve tek ses olup ölümsüz başkan için kurban olmaya hazır olduklarını haykırmaları serbestti. Hiç kimse kendisini ve yedi nesil sülalesini kaybetmeyi göze almadan, bir protesto eylemi düzenlemeyi hayal bile edemezdi. Ama bugün halk toplanmıştı. Çünkü çok yakındaki Qamişlo’da çocuklarının cesetleri yerdeydi... Sıcak kan akmış ve tanımsız bir öfke, kırk yıldır kül altında kalan, sönmeyen bir ateşin yeniden parlaması gibi, uçvermişti...

Kalabalık gittikçe büyüyordu. Qamişlo’ya gitmek için minibüs ve otobüs bulunmuyordu ya da çalışmaları yasaklanmıştı. Bazıları, “yürüyerek gidelim” demeye başladı. Darî kahvehanesinin önünden yürümeye başladılar. Batıya, uzaktaki Qamişlo’ya doğru yürüdüler. Elektrik trafosunu geçtiklerinde, önlerini kesen askerler geri dönmelerini istediler ya, dinleyen kim?. Şehrin çıkışındaki karakolun yanına vardıklarında ve askerler geri dönmelerini istediklerinde, bazı gençler taş atmaya başladı. Askerler havaya ateş açtı. Akabinde askerlerin silahla, halkın da taşla karşılık verdiği bir mücadele başladı. Sonunda halkı geri dönmeye mecbur ettiler. Tekrar şehre dönen halk, emniyete saldırmaya başladı. İçeridekiler kapıları kapattı. Ya çıkıp yüzlerce insanı öldürdükten sonra, kendileri de öldürülecekti ya da içeride kalacaklardı. İkinci yolu tercih ettiler.

Kapıdaki arabaları yaktılar. Sonra belediyeyi yaktılar. Mesref adlı sistemin garip bankasından ve devleti temsil eden her yerden dumanlar yükselmeye başladı. Sonra askerî karakola gittiler. Askerler silahlarını doğrultup, geri dönmelerini istediler yeniden, ama bu mahşeri kalabalığı kim geri döndürebilirdi ki?.. Kalabalık, bir sel gibi askerlerin üzerine doğru akmaya başladı ve askerler kurşun sıkmaya zaman bulamadan, taş, sopa yağmuruyla dağıldılar. İkisi yaralanıp düştü, diğerleri kaçtı. Yaralılardan biri karakol komutanıydı, yarası ağır, ölümcüldü. Sonra bu insan seli iktidar partisinin (Baas) binasına doğru akmaya başladı. Bu büyük binayı yeni inşa etmişlerdi. Herkesin tanıdığı elli yaşlarındaki Kerim ve Mensûr içerideydi. Kalabalıktan biri bağırdı:

– Yanmak istemiyorsanız, çıkın oradan!

Kerim cevap vermekle kalmadı, meydan okudu:

– Çıkmıyoruz! Siz de gününüzü göreceksiniz!..

Birkaç genç onu çekiştirmeye başladı, biri de kıçına bir tekme vurdu:

– Bu sana yeter!

Onu dışarıya attılar ve mazot bidonunu etrafa döktükten sonra, tutuşturdular. Biri Kerim’e döndü:

– Şimdi istiyorsan çıkma buradan!

Mensûr şaşkınlıkla pencereden dışarıya atladı ve alevler binayı sarmaya, bu yeni yapıyı zevkle dolaşmaya ve gökyüzüne doğru yükselmeye başladı. Yan taraftaki Arap Kültür Merkezi de bu alevlerin içinde kaldı. Kapının önündeki heykel yere yıkıldı, alevler çimento toptancısına kadar yakındaki her şeyi yaktı. Amûdê adliyesi sadece bir sulh mahkemesinden ibaret, tek gözlü, toprak damlı küçücük bir yapıydı; alevler orayı da sardı. Sonra Askerlik Şübesi’ne yöneldiler, oranın komutanı ortalığı yakıp yıkmamaları için, sakin olmaları için halka yalvarmaya başladı:

– Ne istiyorsanız hazırım, ben de sizinleyim...

Birkaç genç, onu havaya kaldırdılar ve Kürtlerin lehine slogan atmasını istediler, söyleneni yaptı. Arada birkaç sandalye kırıldıysa da, komutanın bu yumuşak tavrı, soğukkanlılığı, askerlik şubesini yakmaktan kurtardı. Şehrin diğer başındaki en büyük heykele doğru gitti kalabalık. Halkın yüreğine korku salan o heykelin muhafızı kaçtı ve heykel öfkenin yüreklerini çeliğe çevirdiği halkın insafına kaldı. Taşla, sopayla, terlikle, ayakkabıyla heykel devrilmedi. Betondan dört köşe ve yüksek zemin üzerinde dikilen ölümsüz başkanın heykeli, Nazi selamı verir gibi bir elini havaya kaldırmıştı. Çocuk, genç, yaşlı, herkes heykelin devrilmesini, kendine güvenen birkaç kişinin içlerindeki bu imansız korkuyu yıkmasını bekliyordu. Ne yaptılarsa yıkamadılar. Birkaç kişi, biraz ötedeki elektrik direğini getirmeye koştu. Direği yerinden söküp getirdiler, bunun ucunu putun götüne vurarak, yıkmaya çalıştılar, biraz sarstılarsa da, yıkamadılar. Bir adam eski bisikletine atlayıp evine gitti, yanında büyük bir kazmayla döndü. Kazmayla heykelin ayağının dibini kazmaya başladı. Başkaları da aynı yöntemi uygulamaya girişti. Kimi keserle, kimi çekiç ve keskiyle beton zeminde yara açmaya başladı. Sonra yirmi kadar genç, elektrik direğini birlikte ileriye doğru sürmeye başladılar:

– Bir, iki, üç... Ya Allah!

– Bu kez yıkılmalı bu namussuz!

Sonunda ölümsüz başkanın (kendisi dört senedir ölüdür) heykeli kadınların zılgıtları eşliğinde devrildi. Halk daha önce yaşamadığı yepyeni bir heyecanla coşuyordu. Hiçbir plan program olmadan Ey Reqîp marşını okudular ve eşi benzeri olmayan bir coşkuyla yüzüstü yerde yatan heykele sırtlarını dönüp, kırk dört yıl önce yanan ve içinde iki yüz seksen çocuğun yanarak öldüğü sinemaya yöneldiler. Orada da ulusal marşlarını okuduktan sonra, görevlerini tamamlamış olmanın huzuruyla evlerine döndüler. Artık neyi beklediklerini ve bu birkaç yitik günde gerçekleşenlerin ne olduğunu bilen yoktu. Her şey birbirine karışmış ve ayaklanmanın, yangınların çerçevesi gittikçe genişliyordu...

Duvarları harap yüreğim sarsılıyor

Ertesi gün Hesekê’den kara haberler gelmeye başladı. Her şey aniden karışmış, talan başlamıştı. Yüzleri örtülü silahlı adamlar dükkânlara saldırmış, her şeyi dağıtıp talana başlamışlar. Kimse korkudan sesini çıkaramamış. Her şeyden önce, Leyla’nın babasının tam çarşının ortasında, kardeşinin dükkânının yanında açmış olduğu dükkân aklıma geldi. Herkes korkuyla hükümetin, polislerin karışmadığı bu talancıların kim olduğunu merak ediyordu.

Her sokakta akan soru ırmakları Qamişlo’ya kadar uzandı…

Bazıları, bu talancıların devletin silahlandırıp Kürtlerin üzerine saldığı Arap aşiretleri olduğunu, bu nedenle onlara boyun eğmemek gerektiğini söylüyordu. Bazıları da bunların hırsızlık yapan çeteler olduğunu ve devletin de işine geldiği için polislerin sessiz kaldığını söylüyordu.

Sonunda halk, talancılara karşı sokaklara dökülmüş, savaş başlamıştı. O gün bu şehirden yükselen feryat, figan sesleri, çatışma, kırılma gürültüsü her yere ulaştı. Artık hiç kimse kaç kişinin yaralandığını, kaç kişinin öldürüldüğünü bilmiyordu. Öyle bir yıkım başlamış ki, herkes kendi canının derdine düşmüş.

Bir süre sonra Leyla’nın amcasının dükkânıyla birlikte babasının dükkânının da talan edildiğini ve babasının ölümden kurtulduğunu öğrendim. Yaralı eski ortağını sormaya gitsin diye babama haber verdim. Ertesi gün babam birkaç kişiyle birlikte, kardeşine yardım etmeye ve mallarını kurtarmaya koşarken, bir mermiyle bacağından vurulan Heseno’yu ziyaret etmeye gitti. Tekrar buraya taşınırlar, Leyla bana yakın olur diye umut ediyordum ama, babam böyle bir şeyden söz etmedi ve o gece artık hayallerimin gerçekleşemeyeceği inancının içime saldığı derin keder beni uyutmadı.

Kin ve nefret ateşi her yere yayılıyor, Kalo’nun sözünü ettiği ölüm kokusu dört bir tarafa dağılıyordu.

Serêkaniyê’de halk arasında Paşa Sülalesi olarak bilinen bir aile, kindar silahlı Araplar tarafından kuşatılmıştı. Kısa zamanda yere başka cesetler serildi. Ölüm meleği her yerde olduğu gibi hastanelerde de dolaşmaya başladı. Gün ayaklanma ve yılların sessizliğinin yırtılması günüydü. Aşiretler, polisler, halk, herkes birbirine girmişti. Artık gizli beyaz savaş ve kin açığa çıkmış, kırmızı kan renginde bir örtü bölgenin üzerine serilmişti.

Dêrikê de aynı durumdaydı ve Dirbêsiyê zaten Amûdê’nin yolunu izlediğinden, yıkım başlamıştı. Şam’ın Zorava’sında da öfkenin patlaması gecikmedi. Yine Kobanê, Efrîn ve Kürtlerin çoğunlukta olduğu Halep’in Eşrefiye ve Şêxmeqsûd semtleri de şiddetle sarsılmaya başladı.

O gece Qamişlo korkunun pençeleri arasında çırpınırken, her taraftan soru işaretleriyle yüklü kanat çırpıntıları geliyordu. Çekirge ordularının gelmesinden korkuyordum. Gözlerimin önüne, herkesi ve her şeyi kemiren devasa çekirgeler geldi. İnsanların göğsünü yarıp yüreklerini, ciğerlerini yemeye başlıyorlardı. Kusmak üzereydim. Bütün gücümle bu kâbus gibi düşünceleri uzaklaştırmak istiyordum ama, pencerenin açılmasıyla bütün bu gayretim boşa gitti. Külrengi elbiseleriyle çekirgelere benzeyen askerler sokakları doldurmuştu. Korku yeniden başkaldırdı. Herkes kapısının çalınmasından, kendisini alıp götürmelerinden korkuyordu. Çoğunlukla olduğu gibi, dönüşü olmayan bir gidiş olabilirdi. Rastgele insanlar yakalanıyordu, yakalananların sayısını kimse bilmiyordu. Kalo bu karmaşanın içinde bile sokaklarda dolaşıyordu. Askerlerin ona zarar vermelerinden korktum:

– Burda ne arıyorsun Kalo?

Bir süre ses çıkarmadı. Sonra sert gözlerle askerlere baktı, aynı sert bakışlarını gözlerime çevirdi, başını salladı:

– İnsan kanı yere aktı mı, sözün önemi kalmıyor. Kelimeler çürümüş artık, çürümüş! Çürümüş!..

Birden küresini alıp, şişirmeye başladı. Eski deri küresi yine şişmiyor, havayla dolmuyordu. Biraz ötede çekirgelere benzeyen birkaç asker, Kalo ve şişirmeye çalıştığı garip küresine şaşkınlıkla bakıyordu. Onu deli sanıyorlardı. Kalo daha da öfkeleniyordu. İlk defa onu böyle öfkeli görüyordum. Küresine bağırıyordu:

– Yuvarlaklaş be lanet şey! Dön ha dön, şiş biraz, ellerimin arasında büyü be!

– Kalo! Kalo!..

– Kurban olayım Mûsa, bırak da bugün biraz yüreğimi serinleteyim...

Ardından garip küresini duvarlara çarpa çarpa yürümeye başladı. Biraz ötede gülen askerler, silahlarıyla kendilerini galip hissediyor olmalıydılar. Az sonra silah sesleri gelince, sanki on kişi birlikte, bana Kalo’yu vurduklarını söyledi. Aceleyle dışarıya çıktım. Askerler birkaç genci kovalıyordu. Kalo’yu bir elinde garip küresi, diğer elinde kırık kavalıyla hiçbir şeyden haberi yokmuş gibi görünce sevindim. Ama sevincim fazla sürmedi, şehrin gençleri ile askerler arasındaki kaçma kovalamacanın yarattığı tozların içinden yine o yüzü örtülü, sarı gözlü adam çıkıp beni izlemeye başladı. Bu kez o sarı gözlerini yakından gördüm. Kan karışmıştı gözlerinin sarısına, gözleri kırmızıydı bu kez. Kavga kızgın; mermiler nereden geliyor, nereye isabet ediyor belli değil, ah şimdi bir tabancam olsaydı keşke. Bunun o kırmızı gözlerine tam bir şarjör mermi boşaltacaktım, ama işte, silahım yok diye düşündüm. Sonra onun silahlı olabileceği, bu karmaşanın içinde beni öldürmeye gelmiş olabileceği geldi aklıma. Öldürmek isterse, yapabilir. Keşke daha önceden beni öldürüp bu korkudan kurtarsaydı. Adam her zamanki gibi sessiz ve atik adımlarla arkamdan geliyor, ölülerin gözlerine benzeyen iki sarı gözünü bana dikmiş, adım adım beni izliyordu. Elini ceketinin cebinden çıkarınca, ölmeye hazırlandım. Sivri bir merminin alnımda patladığını sandım ancak bir şey olmadı. Başka bir mermiyi bekledim ama, elinde silah değil, sigara vardı. Birden korkumu unuttum, sigarayı ağzına götürdüğünde mecburen ağzının üzerindeki örtüyü kaldıracaktı, işte o zaman onu tanıyacaktım. Birbirimizin farkındaydık. Sanki nereye gideceğimi biliyordu. O beni takip ederken, çaktırmadan onu gözlüyordum. Adam sigarasını bile, yüzünü örten puşinin üzerinden içmeye başladı. Acaba puşisi delik mi, yoksa ben bugünün sersemliğiyle hiçbir şeyi birbirinden ayırt edemiyor muyum? Bu garip adam sigarasını içti ve yüzünü göremedim. Korkunun zoru altında umutsuz kaldım. Ona, “benden ne istiyorsan, buyur hazırım!” demek istiyordum. Beni öldürmek mi istiyor, yakalatmak mı, boğmak mı, gözlerimi mi çıkarmak istiyordu? Ne istiyorsa yapsın ama beni artık rahat bıraksın istiyordum. Artık korkudan çok, yorgunluk ve umutsuzlukla dizlerimin bağı çözülmüştü. Ani bir hareketle dönüp ona bütün bunları bağırmaya karar verdim. Geriye döndüğüm an yok olmuştu. Eve yakın o duvarın dibine çöküp, sağa sola koşuşturan askerlerin ayak sesleri eşliğinde doyasıya ağladım.

Bin dokuz yüz yirmi üç yıla yetecek kadar ağladım...

Bağırarak, İsviçre’nin Lozan’ındaki insanlara sesimi ulaştırmak istiyordum.

Bağırarak, sesimle Londra ve Paris’te tarihi sarsmak istiyordum ki, tarih öğretmeni olan benim durumumdan haberdar olsunlar.

O ana kadar başım önümdeydi, kafamı kaldırdığımda iki üç büyük çekirgeyle yüz yüze geldim. Elimi kaldırana kadar uzaklaştılar. Etrafıma baktım, sadece çekirgeye dönüşmüş askerler vardı. Girdikleri her evden bir iki kişiyi çıkarıp götürüyorlardı. Onlarca insan alınıp götürüldü. Hapishanelerde acı, ıstırap şenlikleri başladı. Halkın solgun dudaklarındaki gülüşler kayboldu, onun yerini korku ve yanıtsız sorularla mayalanmış kederli bir ciddiyet aldı. İçeriye girdiğim anda, Saykîs kapıyı üzerime kapattı:

– Yine mi sen?!

– Evet ben. Beni aramıyor muydun?..

– Öğrencilere anlatmak için senin sadece tarihin derinliklerinde olmadığını biliyordum...

– Ülkeme karşı tarihi görevlerimi yerine getirdim ve gidiyorum.

– Dur gitme, seninle daha bitmemiş çok hesabımız var... Halkımın parçalanmışlığı ve akan kanı gözlerinin önünde işte, nereye gidiyorsun?

– Londra’ya gidiyorum, burada tek başıma sıkılıyorum...

– Gitme diyorum sana, şu hesabımızı görene kadar gitme.

– Dostum Pîko ile böyle sözleştik.

– Hâlâ kendi fikrinizi savunuyor musunuz?

– Zaten senin hayallerinde yaşıyorum sadece. Aradaki tuz ekmek hatırına, vedalaşmadan gitmek istemedim...

– Bir çözüm bulmadan vedalaşman, günahlarını daha da arttırır...

– Sen hayal görüyorsun Mûsa, işte ben gittim...

Saykîs bir avuç rüzgâr oldu, etrafında döndü bir roket gibi, pencereden uçtu, gitti... Sonra bir baktım ki, yatağımda uzanmışım ve annem bir bezle alnımdaki terleri silerek ağlıyor. Gözlerimi açtığımda annem sordu:

– Kiminle kavga ediyordun oğlum?

Onu kaygılandırmak istemedim:

– Bir rüya anne, sadece bir rüya...

Bir rüya değildi bu. Benimle konuşan Saykîs’di Saykîs olmasına da, zavallı annem, kafamı karıştıran bu tarih hikâyelerini nereden bilecek, nasıl anlayacaktı?

– Oğlum, seni doktora götürelim diyecektim ama, hastaneler yaralılarla doluymuş...

– Yok be anne, büyütme, bir rüyaydı geçti...

– Bir süredir sende bir gariplik var oğlum, anneyim ben, annelerin sezgileri güçlüdür.

Belki de haklıydı annem. Belki de hastayım ve bundan haberim yok. Sahi, onca yıldan sonra, Saykîs ne arıyor burda?.. Uyumak istediğimi söyledim. Annem çıktı ve uyanık kaldım.

Kısa sürede Şam’dan büyüklerin geleceğine dair bir söylenti yayıldı. Sonunda güvenlik komitesinden seçilmiş bazı büyükler geldi. İllegal olan on iki Kürt partisinin temsilcileriyle Qamişlo’da görüştüler. Görüşmede, Şam’dan gelen büyükler, Kürt temsilcileri tehdit etmişler. Oysa temsilciler başka bir umutla gitmişti bu toplantıya. Tutuklananların bırakılmasını istemişler. Kürt temsilcilerin hayalleri öteye geçmişti. Kürt meselesinin çözümünü de gündeme getirmişler. Şam’ın büyükleri, bunların desteğiyle halkı sakinleştirmek, her tarafa yayılan ateşi söndürmekten başka bir şey düşünmedikleri gibi, temsilcilerin hiçbir isteğini de dikkate almamışlar. Büyükler masaya tek öneri koymuşlar:

– Bu halk sakinleşmezse, iki üç tank ve bir iki özel tim birliği, şehri viraneye çevirmek için yeterli olacak! En iyisi, şimdiden akacak kanın önünü almak. Sorunlar sonradan konuşulacak...

Temsilciler geri dönerken, bir parti başkanı, diğerine sitem ediyordu:

– Böyle bir toplantıya gitmeyelim dedim, kabul etmediniz. Kendimizi siyasetçi olarak görüyoruz, onlarsa muhaberat! Gel de bu fili, bu iğnenin deliğinden geçir...

– Bütün partiler böyle uygun gördü, bu sadece benim fikrim değildi.

– Adamlar hiçbir söz vermedi, sadece ayaklanmayı bastırmak, halkı sakinleştirmek için bizi destek olarak kullanmak istiyorlar.

– Tamam da, çözüm ne?..

– Çözüm, muhatablarımızın da, bizim gibi siyasi olmalarıdır, muhaberat değil...

– Çözüm yok! Ya binlerce insanımızın kanı akacak ve hiç kimse buna itiraz etmeyecek ya da olayın önüne geçmemiz gerekecek. Benim fikrim bu.

– Her iki yol da içime sinmiyor.

– Devam etmek de, böyle hiçbir pazarlık yapmadan susmak da kötü.

O arada Amûdê’deki yaralı askerlerden birisinin öldüğü haberi, bir başka alev gibi yayılmaya başladı. Askerlerle birlikte Dêrîliler de intikam hazırlıklarına başlamış, her an saldırmayı bekliyorlarmış. Sonunda devlet yetkilileri sokakların boşaltılmasını istediler. Doğru, birkaç silahlı Dêrîli ve asker geldi ama, saldırmak için değil, ölen karakol komutanının cesedini ve evini götürmek için. Sonra Efrîn ve Şam’ın Zorava semtindeki olayların haberleri gelince, arkadaşlarım Simko ve Qado için kaygılanmaya başladım. Küllenmeye yüz tutmuş bir ateşe benzin dökmüşsün gibi, yeniden Efrîn, Koban ve Zorava’da olaylar alev aldı. Askerler Zorava’yı kuşattıktan sonra, kadın ve çocuklardan başka, evlerde kimseyi bırakmamışlar. Yakalanıp götürülenlerin sayısı iki binin üzerine çıkmıştı. Semtin suyunu kestikten sonra silahlar konuşmaya başlamıştı…

Qado’nun yakalananlar arasında olduğundan emindim, sesi sedası kesilmiş, bana da telefon etmemişti. Önce yaralılardan biri olduğundan korktum ama ailesi yakalandığı haberini verdi. Bunu duyduğumda gülümsedim:

– Artık kuyruksuz kedi, köpek yerine, kesik kuyruklu insanları çizer...

Bilmediğim şey, artık tozlu günlerimin arkadaşını bir daha göremeyeceğimdi, çünkü serbest kaldıktan sonra, gurbete çıkmıştı. Avrupa’ya gittiğini söylüyorlardı. Daha sonra Almanya’da olduğunu söylediler. Ona kırılmıştım, çünkü ne çıkacağını bana haber vermişti ne de çıktıktan sonra beni aramıştı. İlişkimizin bu kadar yüzeysel olması beni üzmüş, yüreğimin üzerine koyu bir keder yaymıştı. Simko ile birlikte benim için geleceğin düşleriyle süslenen, bir başka hayata açılan iki geniş pencere olduğunu bilmiyordu. Tarih dersleriyle baş başa kalan yüreğimin yüzüne bir kapı kapandı işte. O karmaşanın içinde, Simko ve sevgilisi Efrînli Şêrîn’e ne olduğunu bilmiyordum. Bu yazılı ve yazılı olmayan tarihin pençesinden kafamı nasıl kurtaracağımı da bilmiyordum. Hangi kapıya doğru kaçayım, bu yıkık duvarlı yüreğimin küllerini kimin kafasına dökeyim ve bu görülmemiş derdi, kederi hangi rüzgâra savurayım?.. O anda yüzü kapalı o ölüye benzeyen sarı gözlü adamın karşıma çıkmasını istiyordum, yakasından tutup, başındaki örtüyü kaldırmak ve yanıma oturtup, ona anlatmak, içimi dökmek için. İki bin altı yüz yıldan öncesinden başlayıp, bir daha görmem gereken Saykîs’in geldiği döneme kadar. Bir kez olsun, o adamın beni dinlemesi lazım. Dedem gece gündüz kendi kendine konuşuyor ve nurani merdiveni bekliyor. Annem günde beş vakit namaz kılıp Allah’ına, ailesini ve bütün halkı bu garip öksürükten kurtarması, tıkanmış boğazlarını açması için yakarıyor. Baba olduğunu unutmuş baba. Bir tek uzun süredir görmediğim Tûtino kaldı.

Zor bela yattığı hastaneye ulaştım. Daha uzaktan, doktorlarla yaptığı tartışma duyuluyordu. Sigara yüzünden kavga çıkarmıştı. Bütün doktorlar bir olmuş, sigara içmesini engelleyemiyorlardı. Odasında, başucuna sloganlarını asmıştı:

Cihana ve size karşıyım! Yaşasın toprağın felsefesi!

Sloganlarını önce duvara yazmak istemiş ama doktorlar engellemiş, o da bir kartona yazıp asmıştı. Kılıcını havaya kaldırıp, yaralılar arasında dolaşıyordu:

– Size çok önce söyledim; güç hakları yaratır, inanmıyordunuz!

Birisinin karşısına geçip bağırdı:

– Yere akan kanınızı görmeyene kadar, dediğime gelmediniz kardeş!..

Ağzından ateş çıkıyordu âdeta.

Eve dönerken dökülüyordum. Çekirgeler sokakları doldurmuştu. Her şey çekirge rengine bürünmüştü. Leyla geldi aklıma. Evdeki bütün tarih kitaplarını bir çuvala doldurup ağzını bağladım. Büyük bir ferahlama hissettim, dünyada hiç yalan kalmamış gibi. Hayatımın bütün yalanlarını ve bin yılların bütün yalan masallarını bu çuvala koyup, üzerlerine kapıyı kapatmışım gibi hissediyordum. Daha önce götürüp evimizden çok uzaklara attığım ya da bir yabanın sivri ucunu karnına saplayıp yedinci ruhunu verene kadar yere bastırdığım kötü, yabancı kediler gibi olmasını istiyordum bu yalanların. Ama kitaptı bunlar, ruhsuzdu, yapılacak tek şey onları yakmaktı. Sadece birkaç askerin bazen gidip geldiği tenha bir sokakta, bir kibritle tarih kitaplarımı tutuşturup zevkle, mutlulukla yanmalarını izledim. Tarih bana zevk vererek yanıyordu. Devletlerin bütün mutabakatları, anlaşmaları yanıyordu. Yalan ve anlamsız çekişmeler yanıyordu. Kralların, liderlerin, generallerin adı yanıyordu. Kalleşlikler, paylaşımlar, soğuk zaferler, kanlı yenilgiler yanıyordu. Ordulardan, askerlerden, direnenlerden arta kalan ölülerin giysileri yanıyordu. Sonra yavaş yavaş alevler yüreğimin yıkık duvarlarına yayılmaya başladı. Yüreğim de yanıyordu...

Üçüncü Göz

Korku baba olduğunda, tütün anne olur,

zaman ateş, sevgi kül...

Kapıyı açtığı anda, Mûsa’nın burnuna yanık yemek kokusu geldi. Mutfağa koşup ateşi söndürdü. Açlık onu halsiz bırakmıştı ama yemek de yanmıştı. Bir an şaşkınlıkla düşündü, acaba yemeği kim ateşe koydu, ondan habersiz evine gelen kimdi? Bütün aile dedesinin ölümüyle meşguldü. İstediği gibi bir nurani merdiven inmediği gibi, Kürdistan’ın bağımsızlığını da göremedi. Geleneklere uygun olarak, dedesi öldükten sonra bir hafta boyunca her gün bir komşuları onları yemeğe davet edecekti. Bugün de bütün aile bir komşuya ölen dedenin yemeğini yemeye gitmişlerdi. Birkaç günde bir ya hapishanede işkenceyle öldürülen ya da askerlik yaptığı kışlada öldürülen bir gencin tabut içinde ailesine gönderildiği bu karmaşalı günlerde, dedesinin ölümü çok dar bir çevrenin ilgisini çekmişti. İşkenceyle öldürülen o gençlerin yanında, dedesinin ölümü önemsiz bir olay olmuştu. Mûsa için durum başkaydı, çünkü dedesi ile ölüm arasında gizli anlaşmalar olduğuna inanıyordu. Sahiden de dedesinin bir gün gökyüzüne doğru çıkacağına ve hiçbir zaman toprak altındaki daracık bir mezara girmeyeceğine inanmış gibiydi. Leyla’sı tarafından da yenik bir aşk rüzgârı esmeye başlamıştı. Başını korkunç bir ağrı tutmuştu. Yaşadıklarının geçip gidecek bir rüya mı, yoksa gerçek mi olduğunu artık anlamıyordu. Elbiseleriyle birlikte yatağa yüzüstü uzanıp, aç karnıyla uykuya daldı. Sanki derinden gelen kendi sesini dinliyordu.

(... Onun sesi olduğunu, kokusu, parmaklarının hareketleri olduğunu biliyordum ama, nereden, nasıl geldi benim yatağıma anlamıyordum. Yatak odama nasıl girdi de, beni böyle yüzüstü yakaladı? Baharın cemreleriyle açan yeşil yapraklardan daha taze olan o yeşil gözleri, uyandırmadan, iki damla yaş dökmeden beni böyle yaralı görmeye nasıl dayanıyor? O ince, kalbimin duvarlarını ürpererek okşayan parmakları nasıl, nasıl bir bıçağın kabzasını kavramış böyle? Böyle bir şeye hiçbir zaman inanamam ya... inansam da inanmasam da, işte yatağımın üzerinde yüzüstü uzanmış durumdayım ve uzun, sivri uçlu, keskin bir bıçak, sırtıma, omurgalarımın arasına saplanmış, hareket ediyor. Ne o yana, ne bu yana dönebiliyor, ne de ses çıkarabiliyorum. Kuşkusuz elbiselerimi sırtıma yapıştıran bu ıslaklık kandan başka bir şey değil. Öyle anlaşılıyor ki, ömrümün geri kalan birkaç saati ya da birkaç günü cevabı olmayan bu sorularla boğuşarak geçecek. Benim gibi sesi kesilmiş birisine kim cevap verecek? Bağırsam, sesimi kim duyar acaba?.. Bir rüya mı bu yoksa? İçinde debelendiğim bu durum bir rüya çıksa keşke. Ama rüya olduğuna dair hiç umut ışığı yok. İşte gözlerini örten saçlarının kokusu, her zaman olduğu gibi, kendi dünyasına dalmış, işleriyle meşgul ve zaten sırtıma saplanmış bu bıçağın verdiği acıdan da biliyorum, ondan başkası değil, yanıbaşımdaki. Ondan başka hiç kimse böyle bir acıyı damarlarıma zerk edemezdi. Bir fahişenin vesikasını en gizli cebinde saklaması gibi, âşık olan da, hep kendisini kandırmak, acılarını hafifletmek, gizlemek ister. O acı bazen gözyaşı olur akar, bazen de kederli bir sessizlik olur, sahibini kabuğuna çekilen bir kirpiye çevirir. Ne soğuk bu gece Allahım! Onca zaman gözlerim kan çanağına dönerken beklediğim bu mu? Bu gece nasıl geldi, kapıyı nasıl açtı? Her şey bir yana da, anahtarı nerden buldu? İzinsiz bir eve girecek biri değildi bu kadın. Şu anda yatağımda ne olduğunu bana anlatacak biri yok mu? Ne bu belime saplanan bıçak? Nasıl böyle hiçbir şey olmamış gibi soğukkanlılıkla bana bakabiliyor bu kadın? Evet o, onun gülüşü bu. Adımlarının gölgesi, yarım kalan şarkıları, evet evet ta kendisi. Beni görüyor gibi ya, nasıl böyle ustalıkla bıçağı saplandığı yerde hareket ettiriyor, beni öldürmeden? Neden bıçağı çekip yarayı sarmıyor? Kim bu olanlara inanır? Korku filminden bir görüntü, bir tiyatro, bir oyun değil bu. Bir kadın, bir erkek olarak onunla boş bir odadayız. Yüzüstü uzandığım yataktayım, o da başucuma oturmuş, sırtıma saplanmış bıçağı çevirip duruyor, değirmen gibi. İşte şimdi acının ne olduğunu anladım ama, içinde bulunduğum durumu bir türlü anlayamıyordum...)

Uyanıp gözlerini açtığında ne etrafında bir kadın ne de sırtına saplanmış bıçak gördü, sadece fena bir ağrı vardı belinde ve Leyla’nın hayalini uzaklaştıramıyordu. Leyla bir akrabasıyla evlenmiş, başka binlerce kız gibi, o da kaderini çocuk yapmaya, eve bakmaya ayarlamıştı. Bu kararıyla birlikte, Mûsa ile kurdukları düşleri de yerle bir etmişti. Güpegündüz gelen rüyalar onu perişan etti o gün. Arkasındaki garip sivilcenin acısı yeniden ona eşlik etmeye başladı. Peş peşe gelen olaylar, arkasında çıkacak diye endişelendiği kuyruk acısını ona unutturmuştu. Yalnızlık, korkunun pençelerini biliyordu.

İlk defa ülkeden kaçma fikri kafasına girdi ve âdeta sayıklamaya başladı:

– Gitmeden önce, yapmam gereken çok şey var ama, kaçmanın zamanı değil şimdi Qado!

Çocukların yalanla gözlerini kapattığı ve yalanla açtığı böyle bir memlekette tarih öğretmeni olmak, başlı başına büyük bir işkenceydi zaten. Tam o anda kapının kurcalanması, Mûsa’yı korkuttu. Aklına muhaberat geldi. Bugünlerde tutuklamalar çoğalmıştı. Kırk yıldır durum bu, sıradanlaştı yani. Ne zaman ve nerede canları isterse, seni alıp götürebilir, karanlık bir hücreye tıkabilirlerdi. Kapı kilidinin kurcalanması, Mûsa’yı şaşırttı:

– Kapı kilitli değil ki, niye içeriye girmek için kilit yerini kurcalıyorlar?

Korku dalgaları bedenini yalamaya başladı.

Kapıya gitmeye kendisini mecbur hissetti. Sessizce kapıya yaklaştı, kapının yeniden kurcalanmasını bekledi. Sonra birden bütün gücüyle kapıyı açtı ve... yüzü kapalı sarı gözlü adam, gözlerini gözlerinin içine dikti. Mûsa dondu kaldı. Bağırmaya zaman bulamadan, adam kaçtı. Mûsa yalın ayak ardına düştü. Bu kez onu yakalamak için her zamankinden fazla umutluydu. Üç dakika geçmeden, artık onu yakalayamayacağını anladı. Sadece kaçmadı, ardında bir küçük hortum oluşturarak, ortadan kayboldu. Mûsa ter içinde eve döndü. Farkında olmadan hastalanmış olmaktan ve bütün bunların sanrı olmasından korkuyordu. Kendi haline güldü:

– Ne sanrısı ne hali! Keşke hayal olsa...

O anda Simko’ya ihtiyacı vardı. Efrîn ve Haleb’de öldürülenlerin, yaralananların tozu dumanı arasında sesi soluğu kesilen Simko. Herkes kendi etrafında dönen olaylara dalmıştı. Herkes değişiyor, herkes maskesini indiriyordu. Çekirgeleşme kanıksandı. Artık kimse çekirgelerin izini sürmüyordu çünkü, her yerden kokuları geliyordu. Çekirgelere karşı duran iktidar için, çekirgeleşme artık bir ideoloji olmuştu. İktidar tamamıyla büyük çekirgelerin eline geçmişti ve küçük çekirge sürüleri onlardan korkuyordu. O gün külrengi elbiseli, silahlı adam kapıyı çalınca, Mûsa’nın ödü koptu. Önce büyük bir çekirge gördü. Ürpermeyle birlikte, gelen adamın muhaberattan olduğunu anladı:

– Muallim seni istiyor. Yarın sabah yedide hazır ol.

– Neden, hayrola? Buyurun...

– Nedenini orda öğrenirsin. Oturamayız, işimiz var.

Külrengi elbiseli adam arkasını döndüğü anda, Mûsa’nın kulağına, uçan bir çekirgenin sesi geldi. Bu hayalle birlikte, içini rahatlattı:

– Belki o sarı gözlü, soğuk ve örtülü yüzlü adam da bir hayaldir...

Birden sabah yedideki randevusunu düşündü. Sabah olduğunda, yediden önce muhaberatın kapısında duruyordu. Kendisini her şeye hazırlamıştı. Sabahın yedisinde buraya gelip, on beş yirmi yıl sonra geri dönenler az değildi. Kimisi hiç dönemedi. Kapıdaki adama adını söyledi, onu Muallim’in odasının yanındaki bir odaya aldılar. Orada üç buçuk saat bekledi. O arada beş altı kişi gelip adını, buraya neden geldiğini sordu. Sonunda onu büyük Muallim’in karşısına çıkardılar. Onu içeriye alan adam, oturmasını söyleyip gitti. Muallim beş altı dakika önündeki kâğıtlara baktıktan sonra, konuştu:

– Senin davan bizden alındı, büyük Muallim bakıyor artık, başkente gitmen lazım.

Mûsa içinden “hani büyük muallim sen değil miydin?” diye geçirdi. Hoşnut mu, kızgın mı olduğu anlaşılamayan ifadesiz bir suratla, Muallim devam etti:

– Sabah erkenden Şam’a gitmen lazım.

Mûsa adamın uzattığı adresi alırken, kayıtsızlığına şaşırdı, çünkü burası insanın sağlam girip sağlam çıkabileceği bir yer değildi. Mûsa aldığı adrese baktı, “Kısım 235”in ne anlama geldiğini çıkaramadı.

– Gitmek senin için güçse, burda kal, yarın biz seni götürebiliriz.

Mûsa’nın istediği tek şey, bir an önce ordan çıkmaktı:

– Hayır hayır, teşekkür ederim, kendim gidebilirim.

– Geciktin, öbür gün sabah yedide orda hazır olman lazım. Sakın kimseye bundan söz etme, duyan olursa, sorumluluk altına girersin, ona göre...

– Peki efendim. Yani şimdi gidebilir miyim?..

– Tamam, git.

Hem ordan sağ selamet çıktığına seviniyordu, hem de şu 235 rakamı onu korkutuyordu. Onu hemen derdest edip bu garip adrese göndermemelerine de şaşırdı. Bu da içini rahatlattı biraz:

– Bu saygıya şaşırmamak elde mi? Kâğıt, adres ve kendim gidiyorum!.. Başka bir ülkedeyim sanki. Buranın “normal” işlemlerine ne oldu?

Bıyık altından güldü: Tarih öğretmenliğine duyulan saygı olmasın?!. Ama bu 235 kısım da ne? Eve gittikten sonra da bu kısmın ne olduğunu öğrenmek için sabırsızlanıyordu. Birilerine telefon edip sormayı düşününce, Muallim’in tehdidini hatırladı, yine de merakını yenemedi. Aldığı cevap, suratında patlayan bir tokat gibi oldu:

– Bunun askerî istihbaratın “Filistin” kısmı olduğunu nasıl bilmezsin yahu, şu memlekette bunu bilmeyen mi var?!.

Filistin kısmının adını duyunca, korkudan dizlerinin bağı çözüldü. Durumu sadece annesine anlattı ve gitmek için hazırlık yapmaya başladı. Annesi iki gözü iki çeşme, ağlıyordu.

– Siyaseti bırak oğlum, kimsemiz yok bizim. Allahsız bunlar, insanları kaybediyorlar.

İçinden, “bir daha dönemem belki, belki de on beş yıl sonra beni görebileceksin” diye geçirmesine rağmen, annesine moral vermeye çalıştı:

– Yine de durum eskisine göre iyi anne. Eskiden mahkeme de yoktu, aldılar mı, şansına ve raporunu yazanın vicdanına kalıyordu, on, on beş, yirmi yıl...

Şam’da bindiği taksinin şoförüne 235 kısmını söylediğinde, adam “çıkaramadım” der gibi, bir süre durdu. Sonra Mûsa “Filistin Şubesi” dediğinde, adam başını salladı:

– Öyle desene kardeşim!

Sonra bıyıkaltından güldü:

– Orada çalışıyor musun, yoksa Allah göstermesin, misafir misin?

– Misafirim maalefes...

Kapının önünde Mûsa inip parayı uzatınca, adam paraya uzanırken, “Allah bize böyle bir misafirliği nasip etmesin!” dedi. Sonra öfkeyle gaza basıp uzaklaştı.

Arabadan indikten hemen sonra, saate baktı, sekiz olmuştu. Aceleyle danışmaya gitti. Adam telsizle adını bir yerlere anons etti, sonra partilerden sorumlu bölüme gitmesini söyledi. Sağ tarafta büyük harflerle yazılan Siyasi Eğitim Müdürlüğü tabelasını geçti, iki katlı bir binanın önüne vardı. Kapıda elleri cebinde bekleyen siyah elbiseli biri, kendisini izlemesini söyledi. İkinci kata çıktığında, uzun koridoru ve sağlı sollu sıralanan odalarıyla, burası ona hastaneyi hatırlattı. Adam onu, içinde üç kişinin “metê” içtiği bir odaya soktu. Biri sordu:

– Bu kuş da kim?

– Bir çalışan mı!?

Bu şakalaşmaları, Mûsa’nın ağzında sabun tadı bıraktı. Masalarında kalın klasörler duruyordu. Her klasörün üzerinde bir partinin adı yazılıydı. (... Partisinin işlerini takip eden komite) Mûsa’nın bildiği partilerin dışında, hiç adını duymadığı partilerin de adı vardı. Kapının yan tarafına bir ranza konmuştu. Biri Mûsa’ya alt ranzada oturmasını söyledi. Sessizce oturdu. Siyah elbiseli gidince diğerleri yine sohbete döndü. Mûsa’nın varlığından haberleri yok gibiydi. Sık sık birileri odaya girip çıkıyor, her gelen Mûsa’ya adını ve neden beklediğini soruyordu. Her sorana da, “siz davet ettiniz” cevabını veriyordu. Kendi dosyasına bakanın bu üç kişi içinde olmadığını, bir başkası için kendisini beklettiklerini tahmin ediyordu. Bu nedenle, daha çok odanın dışına dikkat ediyor, bilmediği birisinin yolunu gözlüyordu. İçeriye telaşla dalan biri “Muallim geldi!” dedi. “Metê” bardaklarını masaların altına sakladılar, ayağa kalkıp esas duruşta sessizce beklemeye başladılar. Mûsa ürperdi, ne yapacağını şaşırdı ve birden onlar gibi kendisini ayakta gördü. Biri kızdı:

– Ey eşek, sen otur!

Tekrar otururken, terlemeye başladı. Tam o sırada asık suratlı, sinirli Muallim, odanın kapısını açtı, bir an kapının ağzında durup Mûsa’ya bağırdı:

– Sen niye ayağa kalkmıyorsun, ey eşek!

Mûsa bir mıh gibi dikildi, iç çekerek. Muallim yine kızdı:

– Zoruna mı gitti lan?!

– Hayır efendim, o oturmamı söylemişti.

– Burada sadece bir muallim var, anladın mı?!.

Mûsa başını eğdi, yutkunarak. Mualim dönüp gidince, Mûsa şaşırdı, iki ayağını da dizden kıramıyor gibiydi, ayaklarını sürüyerek yürüyordu. Diğerleri oturdu, Mûsa ayakta kaldı. Oturup oturmamakta tereddütlüydü. Birisi, “otur, eşek efendi!” demeyene kadar, ayakta bekledi. Siyah elbiseli adam gelip, yine kendisini takip etmesini söyledi. Onu bu kattaki en son odaya götürdü. “Seni çağırana kadar buradan kımıldama” diyerek, kapıyı kapatıp gitti. Bu odada sadece bir ranza ve duvarlara asılmış fotoğraflar vardı. Ranzanın alt katına oturup, duvara asılmış resimleri saymaya başladı. Ölümsüz Başkan’ın otuz üç fotoğrafı, ölen oğlunun yirmi yedi fotoğrafı ve yaşayan oğlunun da otuz fotoğrafı asılmıştı. Korku ve kuşku ateşinin içinde, kafasının çer çöpü çatırdamaya başladı:

– Bu kadar çok fotoğrafı böyle küçük bir odaya nasıl sığdırdılar?

Hayatında ilk defa, artık zaman çarkının dönmediğini fark etti. Sadece beyni değil, zamanın hareketi de durmuştu. Çalışıp çalışmadığını anlamak için, dikkatle saatine baktı, çalışıyordu ama, yelkovanı sırtında yedi dağın ağırlığını taşıyor gibi ağır ağır yürüyordu. Kapı açılınca, artık soruşturması başlayacak diye, Mûsa sevindi, ama bir şey olmadı, biri kafasını içeri uzatıp şöyle bir ona baktı, sonra kapıyı kapatıp gitti. Yine fotoğrafları saymaya başladı. Kapı açıldı, kapı kapandı. Mûsa bu gelip gitmelere bir anlam veremiyordu. Üstüne üstlük sidiği onu zorlamaya başladı. Patlamak üzereydi. Tuvalete gitmek için izin isteyeceği birisinin gelmesini beklemeye başladı ama, artık ne gelen vardı ne giden. Pencerenin altında bir şişe gördü, içine işeme fikri, neredeyse onu güldürecekti. Bir değil, yedi şişe yetmezdi onu zorlayan idrara. Kendisini tutmak için zorlayıp duruyordu. Zaman durmuş, saat uykuya dalmıştı. Pencereye doğru giderek, “bu şişeyi buraya bırakandan Allah razı olsun” dedi. Kasıklarındaki, böbreklerindeki bu korkunç zorlamayı, zonklayan acıyı hafifletmek, içinden çıkarmak için, boş şişeyi onlar için doldurmaya kesin karar vermişti. Birden orada ne boş bir şişe ne de içine biraz idrar koyabileceği başka bir şey olduğunu fark etti. Hayal görmeye başladığını anladı. Kasıklarındaki acı gittikçe dayanılmaz oluyordu. Buraya tıkıldığından bu yana üç buçuk saat geçmişti. Artık soruşturma için birisinin onu çağırmasını umut ediyordu ama, ne bir ses ne nefes, ne gelen vardı ne giden. Hapsi, işkenceyi düşündüğü yoktu artık. Şu anda işemekten başka bir derdi yoktu. Yarım saat daha bu eziyetle geçti ve Mûsa artık her şeyi göze almaya hazırdı.

Ya işemek ya ölüm!

Birden kapıyı açtı ve koridorda koşmaya başladı. O anda da siyah elbiseli adamla yüz yüze geldi. İkisi de ürktü. Sonra adam bağırdı:

– Sana oradan ayrılmaya...

– Altıma işeyeceğim, artık dayanamıyorum, tuvalet nerede?..

Adam durumunun ne kadar ciddi olduğunu anladı ve onu alt kata indirdi, tuvalet kapısında çıkmasını bekledi. Mûsa tuvalet kapısını kapamaya bile zaman bulamadı, öyle açık bıraktı ve dünyanın bütün acılarını, dertlerini böbreklerini zorlayan suyla birlikte tuvalete dökmeye başladı. Bir yandan da içinden, “şimdi artık idam da gelse, başım üstüne!” diye geçirdi. O anda insan hayatının en güzel anlarının tuvalete çıkma anları olduğuna inanmaya başladı. Sonra bu büyük insanlık için, siyah elbiseli adama teşekkür edip, yine fotoğraflarla dolu odasına döndü. Yine gözleri saatin yelkovanına bağlı kaldı. Biri gelip kendisini takip etmesini söyledi. Onu bu durumdan kurtardı diye teşekkür edecekti ama, ortamın ciddiyeti ve kendisini bekleyen kaderin bilinmezliği, onu sessizliğe zorladı. Adam onu başka bir asık suratlının karşısına çıkardı:

– Başka bir emriniz var mı efendim?

– Yok, git!

Büyük masanın ardındaki suratsız, soru sormaya ve arada bir “aşağıya indiririm bak!” diye tehdit etmeye başladı. O anda ünlü bir hapishanenin üzerinde durduğunu fark etti. Şu anda ayağının altında yüzlerce mahkûmun çok kötü şeyler yaşadığını aklına getirince, biraz titredi. Mûsa’nın suçlarını sıralamışlardı:

Ülkeyi parçalamaya çalışmak ve ajanlık.

Başkanın düşüncelerine, fikirlerine karşı düşmanlık yapmak.

Kutsal devrimin Birlik, Özgürlük ve Sosyalizm şiarına karşı düşmanlık yapmak.

Yurtiçinde ve yurtdışında illegal örgütlerle ilişkiye girmek.

Müstear isimle yazmak ve yüce milli menfaatlere karşı bildiri dağıtmak.

Kamuoyuna, devlete ait binaların talan ve yakılmasına karışmak, böylece ırkçı duyguları canlandırmak.

Devletin güvenliğini tehlikeye düşüren faaliyetler.

Mûsa’nın cevapları çok kısa ve netti. Soğukkanlılığını koruyarak, suçlamaları reddediyordu. Sonunda adamın sabrı taştı:

– Annenin bir daha seni görmesini istiyorsan, doğruyu söyle ve olur olmaz her şeyin üzerine yemin etme. Yoksa öyle yaparım ki, seni görmek annen için hasret olur!

Verdiği cevap değişmedi:

– Bildiğim her şeyi anlattım...

Adam önündeki bir düğmeye bastı, zil sesiyle birlikte iri, sinirli bir adam içeri girip bağırdı:

– Emredin efendim!

Bir el işaretiyle Mûsa’yı götürmesini söyledi. Hızlı adımlarla adamın arkasından gitti. Adam, onu içinde beş kişinin sıraya girerek beklediği bir odaya götürdü. İri, sinirli adam sıranın başındakini dövmeye başladı. Kalın bir kamçıyla vuruyordu ve adam feryat figan bağırmaya başladı. Sonra onu bırakıp, on beş-on altı yaşlarındaki bir gence döndü:

– Hangi elinle Muallim’in eşyasını çaldın?!

Çocuk ağlayarak sağ elini gösterdi. Adam bir köşedeki elektrik ocağının fişini prize sokarken, tekrar sordu:

– Hangi el!?

– Bu...

Adam onu yere doğru eğip, elini elektrikli ocağın kızgın teli üzerine koydu. Çocuğun çığlığı ile birlikte, Mûsa’yı ve diğerlerini ter bastı. O anda adam, “hangi elinle yazdın” diye soracak olursa ne cevap vereceğini, ne yapacağını düşündü. En iyisi yanan parmaklarla bu ocağı tutup yüzüne çarpmak! Ölümden ötesi var mı?! Mûsa böyle düşünürken, adam ona seslendi. Çocuk hâlâ inliyordu. Adam avının etrafında dönen yırtıcı bir kuş gibi, Mûsa’nın etrafında dönmeye başladı. Mûsa da gelecek darbeleri bekleyerek, onunla dönmeye başladı. Elbiseleri ter içinde kalmıştı. Birden zil çaldı. Zili çalanın biraz önceki suratsız Muallim olduğunu anladı. İri adam aceleyle gitti, geri döndüğünde Mûsa’ya dişlerini biledi:

– Şansın varmış, şimdilik elimden kurtuldun...

Mûsa ter içinde deminki suratsızın karşısına oturdu. Tuhaf, karmaşık soru cevap faslı başladı:

– Neden partimize ve başkanımıza inanmıyorsun?

– Siyasetten hoşlanmıyorum.

– Partimizin üyeliği siyaset değil, yurtseverlik ve ulusal bir görevdir. Bizim gerçekliğimiz bu.

– Tek bir şeye inanıyorum ben.

Adamın bütün bedeni, Mûsa’yı tuzağa düşürmek için uyarıldı, dikkatle cevabı bekledi:

– İnandığın şey ne peki?

– Tek bir gerçeğe inanıyorum, o da... ölüm.

– Ne dedin?! Ölüm?.. Hainlerin cezası zaten ölüm!..

– Ülkeme ihanet etmem, kendimi bundan men ederim...

– Yok yok, buna gerek kalmaz, biz sana ve senin gibilere izin vermeyiz zaten!

Tekrar zili çaldığında, Mûsa’nın dizlerinin bağı çözüldü ve kendisini fena bir gece için hazırlamaya başladı. İrikıyım içeriye girdiğinde, “stempi getir!” dedi. Mûsa ne istediğini anlamadığı için, bir işkence aletini istediğini sandı. Kendisini işkenceye hazırladı ama, adam mürekkep stempini getirdi. İfadesinin altına parmak basacaktı. Büyük parmağını stempe bastı ve önündeki tutanağı okumadan, altına parmağını bastı. Tekrar siyah elbiseli adam gelip, kendisini izlemesini istedi. Onu yine duvarları fotoğraflarla süslenen odaya götürdü, bir yere kımıldamamasını söyledi, çıkıp gitti. Siyah elbiseli adam geri döndüğünde, saat gecenin on biriydi:

– Bu yakınlarda tanıdıkların var mı?

– Yok, neden?

– Gidip kalman için. Sabah yedide tekrar buraya geleceksin.

– Tanıdıklarım yok, otele giderim.

– Burada da yatabilirsin!.. Bu arada hiç kimseye burada olduğunu ve nedenini anlatmayacaksın.

– Tamam, sabah yedide burda olacağım. Şimdi gidebilir miyim?

– Tamam, git!

O küçük odalardaki bütün simalar değişmişti. Gündüz çalışanlar gitmiş, gececiler nöbeti devralmıştı. Çürümüş dosyaların üzerine doğru kafalarını eğmiş bu adamlar, Mûsa’ya yaşlı fareler gibi göründü. Çıkış kapısında derin bir nefes çekti. İlk defa karanlıktan bu kadar korkuyordu. Ayak sesi dinleyerek yürürken, “şimdi biri arkadan bir darbe indirse, ne yapacağım?” diye geçirdi içinden.

Bir başkasının ayak seslerini de duymaya başladı. Kaçsa mı, dursa mı, karar veremiyordu. Ani bir hareketle arkasına döndü, kimse yoktu. Bir an önce bir taksiye binmek için, adımlarını hızlandırdı. Yine de kendisini izleyen ayak sesi yaklaşmaya başladı. Tekrar geri döndüğünde yüzü örtülü o sarı gözlü adamla yüz yüze geldi. Gayrı iradi bir çığlık attı! Sarı gözlü adam korkup uzaklaştı. Mûsa kederli bir sesle arkasından seslendi:

– Dur, gitme arkadaş!..

Sonra olduğu yere çöküp, ağlamaya başladı. Neden sokaklarda kimse yok acaba?.. İnsanlara ne oldu?.. Dünya neden böyle virane bir köye döndü?..

Bir taksicinin sesiyle kendine geldi. Hâlâ sokaklarda insanların dolaştığını, her şeyin eskisi gibi olduğunu yeni anladı. Taksiciye Mercê semtine gitmesini söyledi. Orada Ali Paşa Oteli’ni sordu. Qamişlolu bir Kürt’ün orada çalıştığını ve ucuz bir otel olduğunu duymuştu. O gece Kürt orada değildi. Gecenin biri olmasına rağmen, boş odalar vardı. Annesi aklına geldi. Otelci telefonun yerini gösterdi. Hattın diğer ucundaki annesi, “sen orada, onların elindeyken, biz nasıl yatabiliriz oğlum?!” diyerek, ağlamaya başladı. Meseleyi önemsizleştirerek, annesine biraz moral verdikten sonra, odasına çıktı. Yatağa uzandığında, ne kadar acıktığını, gün boyu hiçbir şey yemediğini yeni anladı. Dışarı çıktı, hâlâ açık birkaç yer vardı. Karnını doyurup geri döndüğünde, otel görevlisine sabah saat altıda kendisini uyandırmasını rica etti.

Sabahın yedisinde yine partiler masasının küçük bir odasında, ifade vermeyi bekliyordu. Dört saat sonra tepesine dikilen bir adam, ona dört sayfa boş kâğıt uzattı:

– Sorularımı detaylı yanıtla, hiçbir şeyi unutma! Yoksa işin zor, ona göre...

Yine aynı soruları, aynı suçlamaları tekrarladı. Mûsa cevaplarını hızlı, tereddütsüz yazdı. Onun açısından her şey açıktı, kendisi için tehlike olacak ilişkileri yoktu. Öğleden sonra başka bir adam tepesine dikilip, sorularını yanıtlamasını istedi. Aynı soruları cevapladı. Akşam da, aynı sorulara bir başkası için cevap verdi. Hiç durmadan, sabah, öğle ve akşam, aynı soruları cevaplamasını istiyorlardı. Öğleden sonraki adama, “sabahleyin bu sorulara cevap yazdım...” diye itiraz edecek oldu:

– Senden ne isteniyorsa, onu yapacaksın!

Akşam önüne sorularla beraber boş kâğıtları bırakan adam da “öğretmen değil misin? Yaz o halde!” dedi.

Aynı soruların cevaplarını karşılaştıracaklarını anlayan Mûsa, bir çelişki yakalamamaları için, dikkatle yazıyordu. Bu soru cevap meselesi üç gün sürdü. Dördüncü günün sabahında, sorulara başka şeyler de eşlik etmeye başladı. Bu sabah ifadesini alan adamın elinde sivri uçlu bir değnek vardı. Bazen değneğin sivri ucuyla karnını bazen de ensesini dürtüyor, Mûsa acıyla kıvranıyordu. Tehditlerin sonu gelmiyordu zaten. Her şeyi bildiklerini, gizlemeye çalışmasının anlamsız olduğunu, tek çıkar yolun itiraf etmesi olduğunu, bunu kendi kanı içinde çırpınmadan, güzellikle her şeyi anlatmasının kendi çıkarına olacağını söylüyordu. Gün böyle geçti, ne itiraf etti ne de onu kendi kanının içinde çırpınmaya bıraktılar. Bu ağır şenlik bitmeden önce, bir genç nefes nefese içeriye girdi:

– Efendim, onlardan on dört kişiyi yakaladık, aşağıdalar. İsimlerini adreslerini getirdim. O suçu işlediklerini, ülkeye ve başkanın heykeline zarar verdiklerini itiraf ettiler.

Eli değnekli adam kızgınca karşılık verdi:

– Tamam, tamam! Şimdi geliyorum!

Ertesi gün de öğlene kadar değnekli adamın sorularını cevaplamakla geçti. Annesi ile arasında geçen bütün konuşmaları biliyor olması, Mûsa’yı şaşırttı. Otel görevlisi mi bunların ajanıydı, yoksa adamdan habersiz mi onu dinlediklerini çıkaramadı. O gün, akşama doğru onu güzel bir odaya aldılar. Orada oturan adam, onu güleç bir yüzle karşılamakla kalmadı, kahve de söyledi. Gülerek, şakalaşarak Mûsa ile konuştu:

– Bugünlerde burda değildim, burdaki görevlilerimizden biri sizi üzdü mü, bilmiyorum.

Mûsa şaşkınlığını atıp cevap vermeden, adam devam etti:

– Seni üzen olduysa, söyle çekinme, yakarım onları! Saygıdeğer, aydın bir insan olduğunu biliyorum. Zaten büyük öğretmen de, sık sık aydınlara karşı saygıda kusur etmeyelim diye, bizi uyarıyordu. Vasiyeti bile var bu konuda.

Mûsa şaşkın ve sessizce onu dinliyordu. Bu garip oyunun ne zaman sona ereceğini kestiremiyordu. Yine de kahve ve sivri uçlu değnek oyununun sona yaklaştığını düşünüyordu. Âdeta içinden kaynıyordu. Karşısına çıktığı bütün büyük muallimlerin daha büyük bir muallimden söz etmesi, başının ağrımasına neden oldu. “Bu muallimlerin ne zaman sonu gelecek acaba?!” diye geçirdi içinden. Büyük muallimin çıkardığı bütün sesler, içindeki korkuyu büyütüyordu. Muallim dizlerini kıramıyor, ayaklarını sürüyerek yürüyordu. Âdeta zorlanarak odanın içinde gidip geliyor ve Mûsa ile büyük bir saygıyla konuşuyordu:

– Bazılarına göre, elimizde sopa, insanların buraya getirilmesini bekliyoruz. Hayır, biz bu ülkenin kutsal çıkarlarını savunuyoruz ve bu herkesin de görevi... Sen de yarın çocuklara ülkemizin, halkımızın tarihini anlatacaksın, eski tarihten tut, Saykîs-Pîko’ya kadar, günümüze kadar...

Yine Saykîs’in hayali içeri geldi. Büyük muallim bir tarafında, Saykîs öbür tarafında dönüyordu. Muallim ile Saykîs garip bir armoni ile Mûsa’nın etrafında dönüyorlardı. Birbirlerinin boğazına sarıldıklarında Saykîs kılıcını çekti, büyük muallime karşı hamle yaptı, muallim kılıç darbesinden sakınmak için kenara kaçtı. Büyük muallim ani bir hareketle silahını çekip, Saykîs’i alnının ortasından vurdu. Merminin sesiyle irkilen Mûsa, kendisine geldi ve büyük muallimin hâlâ odanın içinde ayağını sürüyerek dolaşıp, konuşmaya devam ettiğini gördü:

– ... Bu nedenle, bu iş için iyi hazırlanman lazım ve ilişkimizin de devam etmesi gerek. Yani yasadışı bir bildiri eline geçince, hemen bize haber vermelisin ki, bu ülkeyi birlikte kötülerden koruyalım.

Mûsa “Bir bu eksikti zaten, muhbir olmak!” diye, duyulmayacak kadar sessizce söylendi.

Büyük muallim sözlerine devam etti:

– Sen bilgili, akıllı bir adamsın ve halkın tarafından tanınıyor, seviliyorsun. Sana inanıyorlar. İlişki meselesi de kolay. Hem söz veriyorum neye ihtiyacın olursa, karşılanacaktır. İş olsun, para ihtiyacı olsun, neye ihtiyaç duyarsan, bunu karşılamaya hazırız. Telefonla, posta yoluyla ve zaten ihtiyaç duyduğunda her zaman ve her yerde hazır olan adamlarımız birkaç dakikada sana ulaşabilirler.

– Sizin için yararlı olabileceğimi sanmıyorum. İllegal partilerle, örgütlerle hiçbir ilişkim yok.

– Önemli değil, ilişki kur. Başkanın yanına kadar sana yolu açmaya hazırız.

Mûsa’nın başı dönmeye başladı. Bu işkenceden nasıl kurtulacağını bilemiyordu. Sadece adamın istediklerinden kaçmanın yollarını arıyordu:

– Siyasetten hoşlanmıyorum.

– Hayır, hayır hocam, memleketine büyük hizmetler yapacağına dair, çok umutluyuz.

Artık adamı duymuyordu. İçindeki sesler, içindeki öfke, bütün sesleri bastırmıştı: Artık sadece buradan değil, elinizin ulaşabileceği her yerden çıkmak istiyorum. Kaçmak istiyorum, yatmak, ölmek istiyorum. Ah, ne güzel olurdu şimdi, insanın her türlü ahlak, değer ve insani yönlerinden arındırıldığı bu korku yerinde soğuk bir ceset olsaydım.

Neden sonra büyük muallimin önündeki bir yazıya bakıp kendisiyle konuştuğunu fark etti:

– İşte serbest olduğuna dair kâğıdı imzalıyorum ama, daha çok görüşeceğimizi unutma, telefon numaralarımı da al. Şimdi gidebilirsin.

Mûsa kulaklarına inanamadı. Kâğıdı adamın elinden aldı, aceleyle teşekkür edip, hızla, uçar gibi kapıya doğru yürüdü. Bir an önce bu dar odadan çıkmak istiyordu. Evine gidip uyumak, ölünceye kadar bir daha uyanmamak için, oradan çıkıp doğu tren garına gitti.

Gerçekten de o gece evde iyi bir uyku çekti. Penceresine çarpan çekirgelerin sesiyle uyandı. Derin bir nefes almadan ve geçmiş günlerin kâbusları üzerine düşünmeden önce, serbest olduğunu hissetmek için, pencerenin önüne gitti. Fırtınanın savurduğu çakıl taşları gibi çekirgeler rüzgârla uçup camlara çarpıyorlardı. Camı açıp kafasını dışarı uzatamıyordu ama, çekirgelerin sokakları, caddeleri nasıl tuttuğunu görebiliyordu. Daha sonra sokağa çıktığında, herkes Seyh Maşûq Xiznewî’nin ortadan kaybolmasını konuşuyordu. Şam’da bir lokantada otururken, bazı adamlar gelip, bir kavgaları olduğunu söylemiş, arabuluculuk yapmasını rica etmişler. Telmarûf’a yerleşen Xiznewî sülalesi kalabalık ve Nakşibendi tarikatındandır. Şeyh Maşuq’un binlerce öğrencisi vardı. Şeyhlik icazesi büyük dedesi Şeyh Ehmed’den geliyordu. Ailede çelişkiler de çok ama, öte dünyaya göçmeden önce, büyük şeyh, kendisinden sonraki şeyhi belirliyor, icazet veriyordu. Bu şekilde Şeyh Ehmed, Masûm, Elaedîn, Izedîn ve Mehmed sırasıyla tarikatın yol göstericisi olmuş ve birkaç yıl önce Şeyh Izedîn ve Şeyh Ebdulxenî kardeşler arasında mesele çıkana kadar, önemli bir sorun yaşanmamıştı. Şeyh Izedîn de ölmeden önce halifeliği Maşuq’a değil, diğer oğlu Mihemed’e devretmişti. Aradaki çelişki hiçbir zaman şiddet noktasına, can alma noktasına varmamıştı ama. Kürtlere karşı yürütülen zulme karşı Şeyh Maşuq’un sesi yükselince ve yitik hakları elde etmek için cesaretle amacını dile getirmeye başlayınca, aniden ortadan kayboldu, hemen sonra da, iktidarı ellerinde tutanlar, aile arasındaki çelişkilere dikkat çekmeye başladılar. Her ne kadar ailesi sadece ahiret ve semavi konularla ilgilenmek istese de, onun ayrıca Mart ayında katledilenlerle ve genel olarak halkına karşı yapılan haksızlığa karşı da ilgisi, duyarlılığı vardı. Bu konuda bir şeyler yapma gayreti içindeydi. Değişimi umut ediyordu. Çocukların okulda anadilleriyle eğitim görmelerini ve bir Kürt okulunda ilk öğretmen olmayı umuyordu. Kaçırılacağını, kaybedileceğini ve bu umudunun hep bir düş olarak kalacağını bilemezdi elbet. Hikâye bir korku filminin başlangıcı gibi. Şeyh kaçırıldı ve onlardan habersiz sinek bile uçamazken, rapor tanzimcilerin, iz sürücülerin dışında, tanıyan tanımayan hiç kimse nerede olduğunu bilmiyordu. Mûsa da, merakla bu yeni filmin sonunu bekliyordu. Eskilere eklenen bu yeni filmin sonunu merak ediyordu. Bir ara o yüzü örtülü sarı gözlü adamın, şeyhi kaçırdığı geldi gözlerinin önüne.

İyi de adı ne, nerede oturuyor peki?

Kendisi de bunu bilmiyordu. Kendi kendine güldü ve bu düşüncesini kimseye anlatmadı. Çekirgelere ve çekirge rengindekilere dalmıştı. Şaşkınlıkla, nereden geldi bunca çekirge ve bu fırtına nasıl böyle sessiz yürüyor, diye kendi kendisine soruyordu. Qado’nun evine gitti. Annesi ağlıyordu:

– Qado’mun kokusunu alıyorum senden oğlum.

– Ben de onu sormaya geldim.

– Oğlum valla biz de nerede olduğunu bilmiyoruz. Bir defa arayıp Avrupa’da olduğunu söyledi, sonra da sesi sedası kesildi.

Mûsa, annesinin yerini açıklamaktan korktuğunu anladı. Yavaş yavaş ve sabırla onun Almanya’da olduğunu, oturma iznini alamadığını öğrendi. Sonra, “kendime bir yer bulana kadar, dünyayı dolaşacağım” demiş. O günden bu yana da, kendisinden bir ses çıkmamıştı.

Mûsa o ana kadar da içindekini kimseye söylememişti. Ülke artık çekirgelerin vatanı olmuş, her şeyi kemirmeye başlıyorlardı ve artık kendisini korumasının tek yolu kaçmaktı. O gece evde böyle düşünürken, bir kâğıdın üzerine dört yol çizdi. Bir yol onu 235 şubesine, bir yol çekirgelerin ağzına, bir yol mezara ve dördüncü yol da onu bu garip ülkenin dışına götürüyordu. Artık Avrupa mı olur, Amerika mı, Afrika mı olur, kızıl cehennemin dibi mi olur, önemli değildi. Daha kötü olmazdı. Bunları düşündüğünde bile, korkuyla etrafına bakıyordu. O anda birilerinin etrafında dolandığını, düşüncelerini okuduklarını sanıyor, başına bela açacaklarından korkuyordu. Kim bilir? Bu ülkede her şey olabilir... Sadece uyanıkken değil, çekirgeler Mûsa’yı uykusunda da rahat bırakmıyorlardı. Sarı gözlü adam Mûsa’nın karşısında duruyor, iki gözünden iki çekirge uçuyor, her biri Mûsa’nın bir omzuna konup kulaklarını kemirmeye başlıyordu. Şakakları acıyla zonkluyordu. Ürpertiyle sıçradığında, etrafında kimseyi görmüyordu.

Oradan döndükten sonra, herkes ondan çekiniyordu.

O da herkesten korkuyordu ama...

Komşuları bile ondan çekiniyorlardı. Bazıları, onlara bağlandığını ve ilişkilerin devamı olmaksızın, onu böyle rahatlıkla salıvermeyeceklerini söylüyordu. Haklarında rapor yazmasın diye, ondan sakınıyordu insanlar. Tehlikeli biri olduğunu, birkaç günde bir, muhaberata gittiğini, onunla ilişki kurmaları halinde devlet güçlerinin hışmına uğrayacaklarını söyleyenler bile vardı. Bütün bu söylentiler, Mûsa’nın içinde derin yaralar açıyordu. Tam o sıralarda Şeyh Maşûqê Xiznewî’nin ölüm haberiyle yeni bir kargaşa başladı. Katiller cesedi Dêra Zorê’de gömmüştü. Bu haber geldikten sonra, çocukları cenazeyi almaya gitmişti. Hemen sonra bazılarını televizyonlara çıkarıp katil olarak tanıttılar. Elebaşlarının kaçtığı ve güvenlik güçlerinin takibi altında olduğu haberi veriliyordu. Bazıları cesedin tren rayları üzerinde bulunduğunu söylüyor, bazıları yaşadığını “serxetê” taraflarında görüldüğünü söylüyor, cinayet zanlıları da, tarikat yolundan saptığı için, onu Şam’dan Halep’e kaçırdıklarını, orada öldürdükten sonra, cesedini götürüp Dêra Zorê’de gömdüklerini söylüyordu. Boğularak öldürüldüğü söylendiği gibi, işkenceyle öldürüldüğü de söyleniyordu. Bu değişik senaryolar bir yana, çocukları babalarının katilleri için farklı adres gösterdi. Büyük oğlu, bu cinayetin faili olarak muhaberata dikkat çekti. Yoldaki cenazeyi karşılamak için insanlar sessiz bir su gibi sokaklara akmaya başladı. Mûsa evde kalamıyordu. Kalo kendisini şeyhin yakın dostu saydığı için, öfkesi göğe ermişti. Bu öfkeyle yine garip küresini şişiriyordu. Cenazenin ardından yürüyen kalabalığın içinde, küresini bir futbol topu gibi ayaklarıyla yuvarlayarak gidiyordu. Ona bakanlar üzülerek kafalarını sallıyorlardı:

– Kalo da aklını yitirdi. O da delirdi...

Biri de Tûtino’yu kolundan tutmuş, kalabalığı yararak ilerliyordu. Tûtino ellerinden kurtulmaya çalışıyor ama başaramıyordu:

– Bırak beni! Boğazına bir kılıç vuracağım valla ha!

Adam Tûtino’nun kurtulacağını, artık onu zaptedemeyeceğini anlayınca, ikna etmeye çalıştı:

– Rahat dur, seni yerlerin ve göklerin şahinşahına götürüyorum! Zamanımızın ve bütün zamanların padişahına...

Durdular. Tûtino sakinleşti. Yeni sigarasını eskinin izmaritiyle yaktı ve göğsüne yine üzerinde kalın harflerle aynı şey yazılı kartonu astı:

Dünyaya karşıyım!

Sonra çekiştirmeye gerek kalmadan adamla yürümeye başladı, arada yakınarak:

– Baştan böyle deseydin ya! Ben de Kalo’yu özledim. Bilmem acaba neden artık bize hikâye anlatmıyor?

– Mart’tan sonra hikâyelerin tükendiğini söylüyor. Yere kan akınca, sözün değeri kalmıyormuş...

– Haklı..

Adam onları bir araya getirdiğinde, cenaze alayı mezarlığa doğru gidiyordu. Kalo yine küresini şişirmeye çalışırken Tûtino kılıcını küreye saplamaya çalışıyor, adam onu engelliyordu. Adam çıkarıp Kalo’ya yeni bir küre uzattı. Kalo, küre iyice yuvarlaklaşana kadar şişirdi. Tûtino şişen küreyi çevirmeye, üzerinde bir şey aramaya başladı. Kalo, bir ülkenin adını aradığını anladı:

– Boşuna yorma kendini Tûtino. Kürdistan’ın adı yok kardeşim.

Tûtino parmağını kürenin üzerine koydu:

– İşte burada Suriye, İran, Irak ve Türkiye sınırları birleşiyor...

Öfkeyle tahta kılıcını o noktaya sapladı, patlama sesi yankılandı. Tûtino yeni bir sigaya yaktı ve Kalo’ya döndü:

– Şişir hadi şimdi! Emeğine yazık Kalo!..

Mûsa bir taraftan Tûtino ile ilgileniyor, öte yandan kulağını şeyhin mezarı başında toplanan kalabalığa, konuşmalarına veriyordu. Bu kalleşçe işlenen cinayet üzerine birkaç gün konuşulduktan sonra, her şeyin unutulacağını biliyordu. Ve katiller hiçbir zaman yakalanmayacaktı. Dönüşte, o sarı gözlü, yüzü kapalı adamın ayak seslerini duydu. Adam kendisine yaklaşsın diye, adımlarını ağırlaştırdı. Aniden dönüp onu yakalayana, yüzünü kapatan örtüyü çekip alana kadar kovalamak istiyordu. Belki bir kadındı belki bir cin, kim bilir? Birden adamın yolun karşı tarafında yürüdüğünü ve sarı gözlerini kendisine dikmiş, baktığını gördü. Yine Mûsa’nın bütün bedenini bir ürperti yaladı ve aynı soru yüreğine aktı:

– Kim bu adam?..

Onu yakalayamayacağını anlayınca, adımlarını hızlandırdı. Eve girip kapıyı kapattı, yatağa uzandı. Yine kuyruk sokumundaki ağır acı depreşmeye başladı. Kuyruk sokumundaki garip sivilceyi yokladı, dayanılmaz bir acıyla zonkladı. Daha da büyümüştü. Aceleyle soyundu, iki ayna kullanarak baktı. Ucu kızarmıştı. Gün geçtikçe uzuyor muydu, ona mı öyle geliyordu, anlamadı. Ama yok, uzuyordu. Doktora gitmeyi düşündü ama bunun bir işe yaramayacağını biliyordu, bu düşünceyi kafasından uzaklaştırdı:

Bu durumdan kurtulmalıyım, ama daha önce bizi bu duruma düşürenlerin ortaya çıkarılması lazım. O tarihi antlaşmayı imzalayanların dışında, kimlerdir ardında bu kadar günahı, suçu bırakan? O gün Lozan’da masanın etrafında toplanıp kararları veren kimlerdi? Saykîs ve Pîko’nun bu memleketlerin halkları üzerinde ne hakları vardı ki...

Boynuna dolanmış demir bir çember gibi tarihin yavaş yavaş boynunu sıkmaya başladığını hissediyordu Mûsa. Başı patlayacak gibi zonkluyordu. Tarihin ağır yükünden kurtulmak, içinde bulunduğu zaman diliminde, çağında yaşayabilmek için, hamurun içindeki bir kılı çeker gibi bütün tarihi olayları, anlaşmaları bir hamleyle hafızasından çekip uzaklara atmayı istiyordu. O da kendi çağına göre ayarlanmış diğer milyonlarca insan gibi yaşamak istiyordu. Ne geçmiş için yeriniyor ne gelecek için kaygılanıyorlardı. O da öyle yaşamak istiyordu. İstiyordu istemesine de... yapamıyordu. O anda kafasının içinde tek bir arzu dolanmaya başladı:

Keşke sesim güzel olsaydı! Keşke yapabilseydim de, şu anda hiç susmaksızın şarkı söyleyebilseydim.

İçini açan, sıkıntısını alan ne kadar güzel şarkı vardı. Şarkı bittiğinde, yüce bir dağdan inmiş biri gibi hissederdi. Şarkı sırasındaki mutluluğun da bir aldatmaca olduğunu hissediyordu, çünkü şarkı bittiğinde her şey yine eskisi gibi oluyor, hatta daha da tatsız oluyordu. Bu sebeple insan o mutluluğu yakalayana kadar, şarkıyı kendisi söylemeli, başkasının söylediklerini dinlemek yerine. Öte yandan kitaplardan nefret ediyordu. Okuduğu bütün güzel kitaplar korkusunu daha da artırıyordu. “Kitaplar korkunun yaratıcılarıdır” diye söyleniyordu:

– İnsanı gerçeklerden uzaklaştırıyorlar, hayalleri körüklüyorlar...

Böyle bir hayatın gölgesinde kitap okumak, kâbusların artmasına neden oluyor. Kitapların bile doğasını değiştirmişler. Ölümsüz Başkan’ın bütün konuşmalarını kitaplaştırmışlar. Bütün ziyaretlerinin, konuşmalarının, hapşırmalarının, tıksırmalarının birer tarihi olay olduğunu söylüyorlar. Ordu gününde askerlere yaptığı konuşma tarihtir, öğrenciler gününde yaptığı konuşma da... Çiftçiler gününde yaptığı konuşma, öğretmenler gününde, polis gününde, işçi bayramında, çöpçü bayramında yaptığı konuşma tarihtir. Zaten onun adı ilk asker, ilk öğrenci, ilk aydın, ilk işçi değil mi? Birinci babamız ve sonsuza kadar ilk başkanımız değil mi?..

Mûsa’nın kafası sisler arasında kaybolmuş gibiydi.

Uzun boylu Saykîs karşıdan geliyordu acele ederek, Mûsa’ya yaklaşmadan önce Saykîs’in bedeni çatladı, yarıldı, içinden ölümsüz başkanın heykeli çıktı. Mûsa şaşkınlıkla, hayretle heykele bakarken, büyük bir korku onu hareketsiz bırakmıştı. Hele de ölümsüz başkan keskin bakışlarını ona dikerek heykelinin içinden çıkıp kendisine doğru gelmeye başladığında... Mûsa konuşuyor ama sesi çıkmıyordu. Birilerine imdadını ulaştırmak istiyor ama, dili felç olmuş gibi, sesi çıkmıyordu. Kaçmak istiyor ya, ayaklarına da söz geçiremiyordu. Tam ölümsüz başkan selamlaşmak için ona elini uzattığında, Mûsa ürpertiyle sıçradı. Kendine geldiğinde, sırtını bir duvara yasladığını ve bu kâbusları gün ortasında gördüğünü fark etti.

Avrupa’ya kaçması için kendisine yardımcı olacak Feysel, orta yaşlı, becerikli, güçlü biriydi. Bütün dünyayı dolaştığı, beş dil bildiği ve dünyanın her yerinde adamlarının olduğu söyleniyordu. Feysel, Şam ve Qamişlo arasında mekik dokuyordu. Mûsa, sözde bu işi gizli yaptıkları için, “Feysel’e ulaşmanın anahtarı” denilen birisine ulaşmıştı. Bu “anahtar” üçüncü güvenilir şahıstı. Mûsa Avrupa’ya ulaşana kadar verdiği para bu kişide kalacaktı. Oraya ulaştıktan sonra “anahtar” parayı Feysel’e teslim edecekti. Böyle anlaşmışlardı. Verdiği parada Muhaberat’ın payının da olduğunu daha sonra öğrendi. Ondan istenen, parayı “anahtar”a, pasaportunu da Feysel’e vermesi ve bunu hiç kimseye anlatmamasıydı. Sadece ailesinin bu durumdan haberi vardı. Muhaberat’a gidip gelmelerinden sonra, bu işin kolay atlatılamayacağını anlamış, bir gün Mûsa’nın ortadan kaybolmasından ya da cenazesinin kendilerine yollanmasından korktukları için, elde avuçta ne var ne yok satıp, Mûsa’nın Avrupa’ya çıkarılması için istenen dört bini denkleştirmişlerdi.

Feysel her pazartesiyi bir sonraki pazartesiye erteliyordu.

Nihayet, “bugün ailenle vedalaş, yarın Halep’te olmalısın” dedi.

Halep’e gittiğinde Orta Asya’daki Kırgızistan adlı bir ülkeye yolculuk yapacağını öğrendi. Orada birisinin kendisini bekleyeceğini ve şimdiden vize almanın gerekmediğini söylendi, çünkü Bişkek havaalanında yüz doların altında bir parayla vize alabilecekmiş:

– Al bunu, orada seni karşılayacak adamın numarası...

Mûsa, adamın uzattığı kâğıdı alırken, aralarındaki sözlü anlaşmayı hatırlattı. Feysel gülerek cevap verdi:

– Korkma ya! Bu bizim işimiz! Anlaşmamıza göre Avrupa’daki bir şehre vardığında, telefon edeceksin, sonra parayı alacağım. Paranı yemeğiz, korkma! Git bin, her şey planlandığı gibi yürüyecek.

Mûsa ikircikliydi. Hem bu durumdan kurtulmasının planı gerçekleşiyor diye seviniyor hem de yol bu kadar uzuyor, karmaşıklaşıyor, içinden insan hakları diyarı diye geçirdiği Avrupa’ya direkt gidemiyor diye üzülüyordu. Feysel, havaalanında pasaportuyla birlikte, uçak biletini de verdi. Vedalaşırken Kazakistan ve Çin sınırındaki bir ülkeye gittiğini anladı. Uçaktaki yolcuların hemen hepsi Rus’tu. İlk dikkatini çeken, yolcuların yanındaki çuvalların, bavulların fazlalığı oldu. Halep’ten aldıklarını götürüp oralarda satıyor olmalıydılar. Bunlar “bavul tüccarları”ydı. Gitmeden önce, Feysel’in yolcularla nasıl Rusça konuştuğunu fark etti. Elini Mûsa’nın sırtına vurup, aceleyle yolcuların arasından çıkıp gitti. Mûsa da diğer yolcuların arasına karışarak uçağa bindi. Uçağın içinde de bir sürü çuval, bavul vardı. İçeride bile yolculardan fazla yer işgal ediyorlardı. Biraz ötede birkaç Rus kadın çuvallarının üzerine oturmuş, sohbet ediyorlardı. Uçaktan ziyade, eski köy otobüslerine benziyordu. Mûsa yerine oturmuş, sessizce bekliyordu. Uçak havalanana kadar artık tamamıyla bu topraklardan uzaklaşabileceğine, bu ülkeden çıkabileceğine inanamıyordu. Son dakikaya kadar da, muhaberattan birisinin gelip tepesine dikileceğini, “böyle kolayca elimizden kurtulabileceğini mi sandın?!” diyeceğini bekliyordu. Uçağın motoru gürültüyle çalıştığı anda, omzunda bir el olduğunu fark etti. Döndüğü anda, gözleri bir çift sarı ve içinde ölümün donduğu soğuk gözlerle karşılaştı. Mûsa, onun yakasından tutup uçaktan atlamak istiyordu. Yüksek sesle söylendi:

– Nereden çıkıp başıma bela kesildi bu, Allahım?!

Yanında oturanın sesiyle kendine geldi:

– Uçağa binmekten korkuyor musun?

Adamı isteksiz cevapladı:

– Hayır ama... ben her şeyden korkuyorum. Köken olarak korkağım...

Aceleyle dönüp yine arkaya baktı. Sarışın bir kadın arkadaşıyla konuşuyordu. Her şey olağandı. Korkunun varlığı hissedilmiyordu. Korku sadece onun içinde kaynıyordu. Hâlâ kafasında bir soru dönüp duruyordu:

Acaba bugün bu katil ülkeden sağ olarak çıkabilecek miyim?

Kendi ülkesi gibi hissetmek, ülkesini terk eden herkes gibi, buruk, üzgün olmayı, birkaç damla gözyaşı dökebilmeyi istiyordu ama yok, böyle bir his duymuyor, sadece gün geçtikçe boynunu sıkan dört köşe demir bir halkanın acısını hissediyordu. Bugün kurtuluş günü, özgürlük günüydü. Yine de derin bir keder göğsünü eziyor, çiğniyordu. Duyguları karışıktı. Sidiği onu sıkıştırmaya başladı. Bu garip ülkeye sırtını dönüp sonsuza kadar dönmemek üzere uzaklaşmayı ama, daha önce bu toprakların üzerine ve ölümsüz başkanın heykelinin karşısında işemek istiyordu. Sonra, “bu toprakların, bu zavallı ülkenin ne suçu var ki, böyle gazaba geliyorum” diye içinden geçirdi. Bu karmaşık duygularla hayal deryasına yuvarlandı. Vatanıyla ilişkisinin sakatlandığını biliyordu. Vatanından nefret ediyordu, sevgiyle kaynayan bir nefret... Bu ülkede kalmaktan duyduğu korku, yakalanma korkusu hâlâ sürüyordu ya, işte ayakkabı, kumaş, göçmen ve Rus kadınlarıyla dolu külüstür uçak kalkıyor. O anda içinde şiddetli bir yıkım, bir patlama oldu. Cam dolu bir binanın şiddetli bir depremle yıkılması gibi, Mûsa’nın içinde sönmüş binbir lamba kırıldı. İçinde kırılanların ne olduğunu kendisi bile bilmiyordu, bildiği tek şey bu kırılanların artık sonsuzluğa kadar tamir edilemeyecek olmasıydı.

Bişkek havaalanına indiğinde, uzun boylu, kırmızı kıvırcık saçlı başka bir Feysel onu karşıladı. Mûsa için vizeyi kendisi aldı:

– Hoşgeldin. Ben Feysel.

– Ya!.. Sen de mi Feysel’sin?

– Evet, niye öyle şaşırdın?

– Beni buraya gönderenin adı da Feysel olduğundan olacak.

– O sahte Feysel. Ben gerçek olanıyım, inanmıyorsan kimliğime bak, al...

Bunun hakiki Feysel olduğunu, diğerinin birçok isimle tanındığını öğrenmiş oldu. Bunun bir önemi de yoktu, önemli olan, Feysel’in onu bir eve yerleştirmesiydi. Feysel’in kaçak işlerin dışında, aslında burada öğrenci olduğunu da öğrendi. Dediğine göre, Mûsa’yı Avrupa’ya göndermesi birkaç gün ya da birkaç ay sürebilirmiş. Yolun açılmasına bağlı... Bu uzun yolun ne zaman açılacağını ne Feysel ne de bir başkası biliyordu.

Üçüncü Göz

kalp, kapısı kırık bir evdir

ev sahibi de rüzgâr

Feysel onu iki odalı, geniş bir mutfağı olan bir eve götürdü. Hiç kimseye kapıyı açmasın diye de tembih etti ve onu sık sık görmeye geleceğini söyledi:

– Yetecek kadar yiyecek var evde. Şimdi seni yalnız bırakayım da, biraz dinlen, yarın seni görmeye gelirim.

Sabah Feysel gelip Bişkek’i tanıması için onu gezmeye çıkardı. Etrafta hiç ölümsüz başkanın heykel ve fotoğraflarının olmadığını fark edince, büyük bir ferahlık duydu. Gün geçtikçe, evin yolunu tanımaya başladı. Bu şehirde yaklaşık yedi yüz bin insan yaşıyordu. Toplam Kırgız nüfusu altı milyon civarındaydı. Sovyetlerin dağılmasıyla birlikte bir damla kan dökülmeden bağımsızlıklarına kavuşmuşlardı. Bişkek’te yaşayan Rusların sayısı gün geçtikçe azalıyordu. Feysel’in tanıştırdığı gençlerin Kırgızlardan çok Ruslarla ilişkileri vardı. Birlikte ilk defa çıktıklarında, Feysel onu Cabiro’nun restoranına götürdü. O da onları gayet sıcak karşıladı. Feysel tanıştırdığı herkesin hikâyesini de anlatıyordu. Buraya okumak için gelenlerin en eskisiydi Cabiro. Babası Komünist Partisi’nin Qamişlo sorumlusuydu. Eski Sovyet sistemi öğrencileri için burs veriyordu. Babası ve arkadaşları bu bursları halka satıyorlardı. Sovyet sistemi çökünce, babası ona bu restoranı açmış ve ticarete başlamışlar. Cabiro burda okuyan Kürt öğrenciler içinde durumu en iyi olanıydı. Restoranlar zincirini kurmak istiyordu. İlk gün onlardan hesap almadı, bunu “hoş geldin” olarak adlandırdı. Sonra Mûsa’yı yemekten daha güzel bir şeye davet edeceğine dair söz verdi. Bu güzel şeyin adı da Nataşa idi:

– Bu ülkeye gelip de Nataşa’nın tadına bakmayan boşuna gelmiş olur. Buraya hiç gelmemiş olur.

Karda yürümek Mûsa için tam bir eziyetti. Özellikle sabahları her tarafı buz kaplamışsa. Burada karın işgal etmediği bir karış toprak görmedi. Yılbaşı yaklaşıyordu ve Feysel’in anlattığına göre yeni hayatı da başlıyordu:

– Bütün gücümle yılbaşını Avrupa’da geçirmen için çalışacağım.

Mûsa için bir Kırgız pasaportu temin etmeye çalıştığını söylüyordu. Üzerinde fotoğrafı olacak bu pasaportla bir Avrupa ülkesinden vize alacaktı. Bu şehirde kırk kadar Kürt öğrenci vardı. Feysel ve Cabiro’nun dışında bunlardan üç kişiyle daha tanıştı. Daha ilk görüşmelerinde bütün hikâyesini anlatan Celal, dört yıldır burda yaşıyordu. Sadece ilk altı ayda dilini geliştirmek için okula devam etmiş, sonrasında yaptığı tek şey birlikte olduğu kadınları değiştirmek ve onların yardımıyla Rusçasını ilerletmek olmuş. Onun için, “Rusça konuşuyor ama, yazamıyor” diyorlardı. Her yıl dönem sonunda gidip bin dolarını verip, sınıfı geçiyordu. Üçüncü sınıfa geçtiğini söylüyordu. Bu haliyle okulu bir eczacı olarak bitirip, memlekete dönerek eczane açmaktan korkuyordu. Basit ağrıkesici hapların adını bile bilmediğine dair yemin ediyordu. Eli, bunun tersine hem okuluna devam ediyor, derslerine çalışıyor hem de Rus bir kadınla yaşıyordu, iki de çocukları vardı. Diğeri, Siyamed de okula kulak asmıyordu. Kokain satıyor, fazla votka içmekle tanınıyordu. Diğerleri votkayı “Siyamed’in suyu” diye anıyordu. Dördü bir araya geldi mi, iskambil oynamaya başlıyorlardı. Çoğu zaman dördünde de kalem olmazdı. Mûsa buna kızıyordu:

– Ne öğrencisi bunlar be! Kalemsiz!..

Anlaşılan onlar için kalem, sadece oyunun hesabını tutmak için gerekiyordu.

Ne zaman gideceği günü sorsa, Feysel aynı cevabı veriyordu:

– Sabır, hayırlı şafaklara açılan kapının anahtarıdır. Hiç mi ninen bunu sana anlatmadı?

Doğru, ninesi bazen bu lafı söylerdi ama, ona sadece ölümün kapısı açılmıştı. Onun bu cevabı daha fazla sıkılmasına neden oluyordu. Ne Kırgızistan karı eriyordu ne de kırık kapılı kalbinin ateşi diniyordu. Bir ay geçtikten sonra, gerilmeye başladı. Parası da gittikçe azalıyordu. Bazen de Feysel kendi işlerine dalıyor, onu yalnız bırakıyordu.

Son üç gündür onu görmemişti. Dördüncü gün Mûsa burnundan soluyordu. İçeriye girdiği anda patladı:

– Kardeşim beni Avrupa’ya gönderemiyorsan söyle, evime döneyim. İşte bir ay geçti ve...

Sözünü tamamlamadan, Siyamed ona doğru geldi. Sinirden kör olmuştu âdeta, Siyamed’i fark etmemişti:

– Sakin ol Mûsa, sakin ol! Daha sana doymadık yahu!..

– Gezmek için buraya gelmedim Siyamed!

– Haklısın. Ama yarın “Kürtlerin Anası”nın yanına bir gidelim, rahatlarsın.

Feysel gülüp yeni bir haber verdi:

– Bu hafta içinde yüzdeyüz pasaportun gelecek.

– Bu hafta da bu hafta! Senin bu haftalarının sonu gelmiyor.

Siyamed’e döndü:

– Bu “Kürtlerin Anası” da kim?

Ertesi gün tekrar gelip bir yere telefon ettiler, Rusça konuşuyorlardı, yolda ona tercüme ettiler:

– Kendisi Kazak bir kadın, biz ona “Kürtlerin Anası” adını verdik, çünkü bir anne gibi bizi gözetiyor. Ne zaman yanında yeni bir kız çalışmaya başlasa, ilk geceyi bizden biriyle geçiriyor. Ne zaman yeni, güzel bir kadın yanına gelse, mutlaka birimize telefon ediyor. Öğrenci olduğumuz için indirim de yapıyor.

Feysel ile Siyamed lafı birbirinin ağzından kaparak kadını uzun uzun övmeye başladılar. Yanına vardıklarında Feysel, Mûsa’yı aziz bir kardeşi olarak tanıttı. Rusça konuşuyorlar arada biri tercüme ediyordu. Güleç yüzlü, esmer kadın müjdeyi verdi:

– Şimdi dört kadın geliyor, kardeşin hangisini beğenirse götürsün.

Biraz sonra kapı çalındı. Kadın kapıyı açıp gelenleri karşıladı. Rusça konuşan dört kadın sıraya dizildi. Dördü de birbirinden güzeldi. Mûsa’nın ağzı açık kalakaldığını fark eden Siyamed güldü:

– Yeni geldiğin için böyle şaşkınsın. Bunlar güzel değil, daha güzellerini çağırsın.

Nedense o anda kadınlar güldü. Birisinin dişi altındı. Siyamed dikkatle ona bakıyordu:

– Bu altınamcıklı da kim böyle?! Nine bize şeyleri dişli kadınları getirmiş.

Siyamed onlarla konuşunca, gitmek için toparlandılar. On beş dakika kadar sonra iki kız daha geldi. Biri iri, diğeri ufak tefekti. Ufak olanı Mûsa’ya tatlı tatlı gülümseyerek bakıp, işte gördük birbirimizi der gibi başını salladı. İkirciksiz, onu seçti. Nedense o garip anda Leyla geldi aklına. Bedenine yayılan ürperti kanına kadar işledi. İri kadın gitti, ufağı (kalbinin çiçeği Lena) onlarla kaldı. Yolda Feysel elini çantasına sokup Mûsa’ya döndü:

– Bu gece için kaç kondom istersin?

Lena da dikkat kesilmiş, onlara bakıyordu. Mûsa güldü:

– Altı tane ancak yeter!

Feysel bunu Lena’ya anlatınca, kız elini tuttu:

– Sadece iki tane ver, iki tane yeter!

Eve vardıklarında Feysel bir süre onlara tercümanlık yaptı, sonra kalktı:

– Zaten konuşmaya ihtiyacın yok... Kızı sağ bırak ha!

Sözünü bitirip gitti. Lena ile yalnız kaldılar. Aç ve şaşkındı. Sağır ve dilsizler gibi işaretlerle anlaşmaya çalışıyorlardı. Fazla uzamadı, o harekete geçmeden, kız harekete geçti. Aniden garip bir korkuya kapıldı. Etraftaki herkesin anlamadığı bir dille konuştuğunu hatırladı. Korkunun çocuğu olarak ardında ne olaylar, ne ölümler bırakıp bu imansız karın içine geldiğini bilmeyen bu çıplak, deli ateş gibi kadın şaşkındı. Ona Leyla’ya duyduğu aşkın hikâyesini anlatmak istiyordu ya, dil yoktu. Suları çekilmiş, kurumuş ve bu gece hep birlikte içinde patlayan çeşmeleri önüne sermek ve bir rahip gibi güzelliğinin önünde boyun eğmek istiyordu o anda. Kalbi “birkaç dolar karşılığında bu gece talan olacak bu bedene yazık” diyordu. Lena ona sarıldı, başı da yaslanacak sıcak bir göğüs arıyordu. Tam dudakları kızın sol meme ucunu kavradığında, bitimsiz bir ağlama krizine tutuldu. Kız da şaşırıp kaldı, gözyaşlarını silmeye başladı. Ağlama krizi daha da şiddetleniyordu:

– Korkuyorum...

Ne dediğini, ona ne olduğunu anlamadığı halde, kız kendi diliyle onu teselli etmeye çalışıyordu. Kalkıp iki sigara yaktı. Sigaralarını sessizce içtiler. İkinci girişimiyle birlikte Lena, Mûsa’nın ateşten parmakları arasında plastik bir çocuk oyuncağına döndü. Sıcak, ballı bir oyuncak ve onu çiğ çiğ yiyordu. O anda yetmiş adam gelse onu ellerinin arasından kurtaramazdı. Heyecan volkanlarının sönmesiyle birlikte, ölü bir deve gibi yığıldı. Lena ışığı yakıp vücudunda bıraktığı mor izleri gösterdi. Bir daha böyle hoyrat davranmasını istemediğini anlatmaya çalışıyordu. Ama devamı, tekrarı yoktu bu gecenin. Sabah Lena gittikten hemen sonra gelen Feysel’in yaptığı ilk şey, kondomları kontrol etmek oldu:

– Vah vah! Bütün o şamata bir kere için miydi?! Paket boşalmış sanıyordum şimdiye kadar!

Feysel’in gülmesiyle birlikte yaralı ruhunun tedaviye muhtaç olduğunu anladı:

– Benim aşka ihtiyacım var, aşka...

Feysel’i gülme krizi tuttu:

– Lena’ya âşık olduğunu söyleme sakın! Ha ha ha... Memleketten yeni gelen herkes hemen burda bir orospuya âşık oluyor.

Son sözü Mûsa’yı incitti. Gece ona şefkat gösteren Lena’nın güzelliğini hatırlayıp kıza acımaya başladı. Onu ilk ve son defa görmüş oldu. Sonradan “Kürtlerin Anası”na Mûsa’nın hasta olduğunu, ona acıdığını söylediğini öğrendi. Hiçbir şey buranın sonsuz kar beyazı kadar onu korkutmuyordu ve nedense bu beyazlık ona intiharı hatırlatıyordu. Böyle sonsuz beyazlık, sonsuz karanlık gibidir, ölüm gibi... Bazen güneş çıkıyordu ama çok ölgündü, sanki onun ruhu da donmuş, buz tutmuştu. Utangaç bir edayla şöyle bir yüzünü gösterip aynı utangaçlıkla kayboluyordu.

Eve geç geldiği bir akşam, Feysel ondan önce gelmiş, sessizce oturuyordu. Sağ gözünün altında bir yara açılmıştı. Mûsa için hazırlanan sahte pasaportu çıkarıp uzattı. Üzerinde fotoğrafı vardı ama, ne yazıldığını anlamıyordu:

– İşte pasaportun. Geriye bir Avrupa ülkesinden vize almak kaldı.

Böyle güzel bir haberi sevinçle vermek gerekmez miydi, neden bu böyle kederli ve yaralıydı ki?.. Sormasına gerek kalmadan anlattı:

– Kavga ettiğim kişi, senin eski bir arkadaşın.

Avrupa’ya geçmek için, kendisi gibi Feysel’i bekleyen başka yolcuların da olduğunu yeni anladı. Onlardan biri de, kendisinden iki ay önce yola çıkan Remo idi. Bugün ya kendisini Avrupa’ya ya da evine göndersin diye Feysel’i sıkıştırmıştı. Sarhoş olduktan sonra, derhal bir çare bulması için ısrar etmiş, Feysel’in kıvırdığını anlayınca da, votka şişesini duvara vurup kırdıktan sonra, şişe kırığını Feysel’in yüzüne doğru sallamış. Eliyle siper almasa, belki de şimdi ölümle pençeleşiyor olurdu. Feysel diğeri için yol açılana kadar, onları bir araya getirmek istiyordu. Mûsa’nın düşüncelerini okumuş gibi, inançla konuştu:

– Senin de, onun da işi olacak ama sabır istiyor. Vallah elimde olsa, sizi şimdi bir uçağa bindirip gönderecektim. Mesele benim ne kadar istediğimle bitmiyor ki! Remo bunu anlamak istemiyor.

Sonraki gün Remo ile görüşmeleri saatler sürdü. Remo o gece yanında kaldı ve Feysel’in anlatmadığı bazı şeyleri de o anlattı:

– Buraya geldiğimde bin dolarım vardı, Feysel onu da aldı. Beni bu eve koydu, yalnız başımayım ve vizem bitti. Burda kaçak olarak yaşıyorum, dil de yok. Burada bir mahkûm gibi tıkılı kaldım.

Mûsa’nın da farklı bir durumda olmadığını görünce, biraz rahatladı, inanmayarak da olsa beklemeye razı oldu:

– Hele biraz daha bekleyelim. Neden kötü şansıma bütün yollar tıkandı anlamıyorum.

Remo’nun konuşmasıyla kendisine gelip, telefona koştu. Annesi hâlâ yolda olduğuna bir anlam veremiyordu:

– Oğlum bu Avrupa ne kadar uzak olursa olsun ve sen eşekle bile gitseydin, şimdiye kadar gitmiş olman lazımdı.

Simko’nun gelmesinden umudu kesmiş olmasına rağmen, evlerine telefon etti. Telefonu Simko açtı. Kendisiyle açık konuşmaktan korktuğunu biliyordu. Oradaki durumu tek bir cümle ile açıkladı:

– Çekirgelerin arasında kaldık...

Yalnız başına karda yürümeye başladı. İçinde kardan bir mezara gömülme isteği oluştu. Yine zihni tarihle karıştı. Bu ülkelerin tarihini de öğrenmek istiyordu “Bizim gibi fazla acı, eziyet çekmişe benzemiyorlar” diye geçirdi içinden. Aniden önündeki karın karıştığını ve savrulan karın içinden Saykîs’in kafasını kaldırdığını gördü. Yüzüne kar gibi beyaz bir gülücük yayılmıştı:

– İşte burdasın...

– He valla, ben de seni arıyordum.

– Uzağa gitmene hiç gerek yok, ben her zaman sana gelirim.

– Hayır, seni hayalet olarak görmek istemiyorum. Seni yakından görmek için, memleketine geliyorum.

Saykîs gülüp dalga geçti:

– Benim yurdum, senin kafanın içi, ne diye yurdumu arıyorsun ki?

– Seni görmeliyim ve iki erkek gibi karşılıklı konuşmalıyız. Şimdi sana yaklaşsam, kaybolacaksın. Böyle olmaz. Bu trajik tarihin hesabını senden sormaya söz verdim.

– Allahtan kork be! Tarihinizdeki bütün yenilgilerin suçunu bana yüklüyorsun...

Aniden kar, Saykîs’i yuttu. Saykîs’in ortadan kaybolmasıyla birlikte, elleri ve ayaklarının çok üşüdüğünü fark etti. Eve vardığında Feysel elli yaşlarındaki bir adamla birlikte onu bekliyordu. Feysel’in kendisiyle tanıştırdığı bu adam yırtıcı kuş avcısıydı. Kazakistan bozkırlarında kuş avlamak için Halep’ten gelmişti. Fiyatları bin dolardan başlayan ve elli bin dolara kadar çıkan kuşlar. Burda yakaladıkları kuşları kaçak yollarla götürüp Suudi, Kuveyt, Katar ve İmarat’taki Arap kral ve emirlerine satıyorlardı. Bütün dünyada bu kuşların avlanması yasaktı. Ama uzaklardan gelen bu avcılar, güvenlik güçleriyle ortaklaşa yürütüyorlardı avcılığı. Gerekli sus payını ödüyorlardı. Bunu yapmadan ava çıktıklarında, yakalanmamalıydılar, çoğu zaman avcılar av durumuna düşüp kaçıyor, sonra yeni bir pazarlığa oturuyorlardı. Feysel ve diğer öğrenciler onlara tercümanlık yapıyordu. Rusça ve Arapça çevirisi olmadan, avı paylaşamıyorlardı. Tercümanlar da bu paylaşımdan paylarını alıyordu tabii. Yılın son üç ayında ava çıkılıyordu. Avcılar bazı iyi kuşların yılbaşından bir ay sonra da yakalandığını söylüyorlardı. Bu memlekete çok sayıda avcı gelmişti ama bu elli yaşlarındaki adam Feysel’in ortağı olduğu için, av dönemi sona erene kadar Mûsa ile aynı evde kalmalıydı. Artık her sabah Feysel ve adamı, gelip onları götürecek Biro’nun cipini bekliyorlardı. Biro Kırgızistan Kürtlerindendi. Bu ülkede on beş bin kadar Kürt yaşıyordu. Sadece oradakiler değil, Kazakistan’daki binlerce Kürt gibi, onlarda kendi dilleriyle konuşuyor, köylerde yaşıyorlardı. Stalin zamanında onları köylere dağıtmışlar ve o zamandan beridir gönderildikleri bu köylerde yaşıyorlardı. Artık Feysel’in yaptığı tek şey, avcılıktı. Bu arada Mûsa bazen Remo ile görüşüyor, dertleşiyordu. Vizeyi beklemek onu perişan etmişti. Feysel yine umut veriyordu ama, günler, haftalar, aylar geçiyordu ve yol açılmıyordu. Feysel de onlardan kurtulmak istiyordu ama, bütün girişimleri boşa çıkıyordu anlaşılan. Bir defa Mûsa’ya unutulmuş bir sözü hatırlattı:

– Cabiro sana güzel bir söz vermişti ya, bugün gelip seni ve Remo’yu götürecek.

Öğleden sonra Cabiro arabasıyla geldi, Mûsa’yı aldıktan sonra yolda Remo’yu da aldı ve onları kendi restoranından daha büyük, daha güzel bir restorana götürdü. Oturduktan sonra, iki güzel kadın gelip Cabiro’ya selam verdi. Sarılıp onu öptükten sonra oturdular. Cabiro onları tanıştırırken, Mûsa gözlerini Nataşa’dan alamıyordu. Uzun, yapılı, siyah saçlı ama esmer değildi. Vahşi bakışlarıyla Mûsa gibi erkeklerin içinde elli deprem yaratabilirdi. Cabiro tercüme ediyordu:

– Sadece bu Nataşa’nın emeği helal...

– Anlamadım...

– Yani sevişme anında erkek için verdiği emek çok büyük, aldığı paranın on katını hak ediyor. Diğer kadınlar meseleye hiç kafa yormuyor, sadece gözleri parada oluyor. Ama Nataşa istekle, içtenlikle işini yapıyor. Allah böyle kadınları çoğaltsın!

Burada bu isim ne kadar çok kullanılıyordu:

– Neden burada bu kadar fazla Nataşa adını kullanıyorlar?

Cabiro, kadının cevabını tercüme etti:

– Güzel bir ad olduğu için. Ayrıca, bu benim işte kullandığım adım, üniversitedeki adım başka.

– Ne okuyorsun?

– Hukuk.

Cabiro güldü:

– Hukukçu olduğu için, kimsenin hakkını yemiyor! Her şeyin hakkını veriyor! Aha, mangal eti de geldi, iyice karnınızı doyurun, yoksa bu rahvan kısrağın önünde (Nataşa’yı işaret etti) duramazsınız ha!

Yemekten sonra onları evine götüren Cabiro, yatak odasını gösterirken güldü:

– İşte önünde cennetin kapısı açıldı, buyur geç!..

Gerçekten de Nataşa Mûsa’ya göz açtırmıyordu. Usta hareketlerle soymaya soyunmaya başladı ve diliyle, parmaklarıyla, memeleriyle, saçlarıyla ateş olup bedenine yayıldı. Yumuşak bir ayının pençeleri arasına düşmüş zavallı bir çocuk gibiydi. Ayı bu gözleri kapalı çocukla istediği her biçimde oynayabiliyordu. O anda dünya başka bir biçimde dönüyordu. Remo da diğer odada Nataşa’nın arkadaşıyla “taktuk” yapıyordu. Cabiro o gün çok büyük bir görevi yerine getirmiş gibi, zafer kazanmış duygusuyla onları evlerine bıraktı. Bu olay bir ay kadar Feysel’in karşısında suskun kalmalarına neden oldu.

Yılbaşı yaklaşıyordu ve Mûsa bu kar ülkesinde tıkılı kalmıştı. Önceki Mart’ı düşünüyordu. İnsanlar grup grup yakalanıp götürülüyordu. Bazıları bırakılıyor, bazıları da zindanın yolunu tutuyordu. Çekirgeler hiç kimseye çıkış yolu bırakmamıştı. Çekirgelik devletin metodu olmuştu, toplumun da. Mûsa, Remo’dan bir kanser hastasının da burada karısı ve üç çocuğuyla tıkılı kaldığını öğrendi. Gün geçtikçe saçları dökülüyormuş. Tedavi olmak için bir an önce Avrupa’ya ulaşmak istiyormuş. Feysel herkesi bir tarafa atmış, avcı ve Biro ile av işine dalmıştı. Sonuçtan çok memnundu:

– Bu yıl bütün geçmiş yıllardan iyi olmalı. İnsan gidecekse, Avrupa’ya milyoner olarak gitmeli, meteliksiz değil. Sadece insanın cüzdanı insanın dostudur, bu her yerde böyle. Boş cüzdan, sahibini her yerde perişan eder. Bu konuda Qamişlo, Moskova, Berlin, Amsterdam ve Stokholm arasında bir fark yok, hepsi aynıdır.

Feysel cüzdan derdiyle mustaripti ama bu Mûsa’yı hiç ilgilendirmiyordu. Onun tek derdi, kaburgalarını kemiren korkudan kurtulmaktı. Saykîs’i görme imkânına kavuşup yüz yüze konuşarak içini yakan bu kederi çıkarmaktı. Anlaşıldığı kadarıyla Feysel o pasaportla ona hiçbir Avrupa ülkesinden vize alamazdı. Artık umudu kalmamıştı ama Feysel başka bir yol arıyordu ve başaracağına inanıyordu. Aldığı Kırgızistan vizesinin süresi de dolmuş, yenileyemiyordu. Zaten daha önce vizesi varken de, polisler onları durdurduklarında, Mûsa’yı indirip vizesinin sahte olduğunu, bilmem ne vizesi olduğunu söylüyorlardı. Feysel de hep para beklediklerini söylüyordu. Onların gözünde bütün yabancılar dolar çeşmesiymiş. Feysel onlarca defa Mûsa için onlarla tartıştı, kavga etti. Ama şimdi gerçekten de vizesi yoktu ve dışarı çıkması tehlikeliydi. Remo da aynı durumdaydı. Durum gittikçe zorlaşıyordu. En kötüsü de, arkasındaki garip sivilceye soğuk vurmuş, ateş gibi zonkluyordu. Yine uzayıp kuyruğa döneceği korkusu tutmuştu onu. Bu yoğun karın içinde, birbirine benzeyen bu yabancıların içinde kuyruklu bir insan dolaşmaya başlarsa ne olacaktı acaba?..

– Allah göstermesin!..

Acıları ve büyük korkusuyla yalnız yaşaması yetmemiş gibi, Feysel gelip ona siyah bir takım elbise giydirdi ve bu haliyle bir kuş tüccarı rolünü oynamasını istedi:

– Bir Arap ülkesinden gelmişsin, kuşlara bakacak, değerli olup olmadıklarını söyleyeceksin. Sürekli, “hayır” anlamında kafanı sallayıp, “beğenmedim” diyeceksin.

O kadar da fena bir oyun olmadığını hatta zevkli olacağını, bu oyun sayesinde biraz olsun içinde kıvrandığı dertlerinden kurtulabileceğini düşündü. Bir eve gittiler. Biri Rus, diğeri Kırgız iki genç vardı içerde. Feysel onlarla Rusça bir şeyler konuştu. Sonra onları kuşların yanına götürdüler. Üç tane güzel kuş. Ona verilen rol kolaydı:

– Kuşları beğenmedim!

Dönüşte Feysel’e bunu neden yaptıklarını sordu:

– Amaç kuşları görmekti. Böyle yapmasaydık, kuşları göstermezlerdi. Değerli olsalardı, alıp İmarat’a götürecektim.

Evde de kaç aydır çabasının bir sonuç vermediğini, hâlâ değerli bir tek kuş yakalayamadığını söyleyen avcı yakınıyordu. Feysel ona kadınlara gitmekten söz edince kızdı:

– Hiç zina yapmadım ve yapmam!

Bu kararlılığı iki gün sürdü, üçüncü gün kendisi Feysel’e saunaya gitmek istediğini söyledi. Saunada banyo yapma yeri dışında, kadınlarla yatmak için küçük odalar da vardı. Kadınlar önlerinde dizilince, Hacı olan avcı, onlardan önce parmağını en güzel kıza doğru uzattı:

– Eh, bu benim için iyi...

Birden fazla seçme hakkı olduğunu öğrenen Hacı, “hayır, ah bu daha iyi, bu daha iyi” diyerek, bir odadan çıkıp, diğerine girmeye başladı. Uzun süre su içmemiş birisinin çeşmeleri görmesi gibi hangi çeşmeden içeceğini bilmiyordu sanki. Sonunda ateşi dindi:

– Ah, keşke sizin gibi genç olsaydım! Ama elden ne gelir, ihtiyarlığın gözü çıksın!..

Eve gittiklerinde, Hacı’nın sabaha kadar alnı seccadeden kalkmadı, aynı duayı tekrarladı durdu:

– Allahım affet beni!..

Sabah olduğunda Hacı uykusuz uykusuz ava gitti. Birkaç gün sonra Hacı yine saunaya gitmek istediğini söylediğinde Feysel ona duyurmadan söylendi:

– Artık işimiz Hacı’yı saunaya götürmek ha!

Hacı av ve sauna sefasından arta kalan zamanını namaz kılmakla, affedilmesi için Allah’a yakarmakla geçiriyordu.

Orada herkes kendi dünyasına dalmıştı. Mûsa evde yalnız kalmış olmanın sıkıntısını çekiyordu: Memlekette yasaklar ruhumuzu, benliğimizi çürütüyordu, burada da oturma izninin olmaması, kalmanın yasak olması...

Çıkmaya karar verdiğinde her şeyi de göze almıştı ya, kimsenin kimseden haberi olmaması da, canını sıkıyordu. Sadece buz tutmuş kardaki yürümenin eziyetini hissediyordu. İnsanlar kalın elbiselere sarınıp kafalarına kafkas kalpağını geçirerek soğuktan korunuyordu. Kimse, “nereden gelip, nereye gidiyorsun?” diye sormuyordu. Eve dönerken yine karın kıtırdamasından, biri tarafından izlendiğini anladı. İçinden acaba bu bir polis ve benim yabancı olduğumu anlayarak takip mi ediyor, yoksa kendi yoluna giden biri mi, diye soruyordu. Adımlarını ağırlaştırdı, onu izleyen de aynısını yaptı. Hızlandığında, o da hızlandı. Arkasından gelenin kendisini izleyip izlemediğini anlamak için birkaç sokağı dolanmaya karar verdi. Dar bir sokağa girdiğinde, onu izleyen ayak sesleri duyulmaz oldu. O sokaktan çıktıktan hemen sonra yine ayak sesleri gelmeye başladı. Tenha sokaklara sapmakla hata ettiğini de anladı. Cinayet işlemekten çekinmeyen bir soyguncu da olabilirdi ve kimse onu görmeden kendisine bir darbe vurup kaçabilirdi. Önce hızlandı, sonra aniden yavaşladı ya kendisini geçsin ya da onu yakalama şansını elde etsin diye. Anlaşılan beni geçmeye niyeti yok, diye düşündü. Ayak sesini ya da vuracağı darbeyi beklemeye başladı. Bedenini ürperti dalgaları yalıyordu. Kendisini izleyen, ayağının altında ezdiği karın sesinden başka bir ses çıkarmıyordu. Kendisine saldırmasına fırsat vermeden, dönüp yakasından tutup karın içine savurmaya karar verdi. Artık neredeyse kendisini izleyenin nefesini ensesinde hissediyordu, aramızda bir adımdan fazla olamaz, diye düşündü. Ani bir hareketle döndü ve... kafkas kalpağının altından sarı, soğuk bir çift göz gözlerindeki şaşkınlığa dikili kaldı. Yine yüzü görünmüyordu. Gözlerinin altından boynuna kadar siyah bir mendil sarmıştı. Elini siyah mendile uzattığı anda, adam sıkıca bileğini tuttu, sonra bileğinde kenetli tahta elini bırakıp gitti. Kaçmıyordu da.

Tahta elini ona bıraktı. Sırtını ona dönüp karları eze eze yürüdü gitti. Yenilgilerine bir yenisi eklendi. Onu yakalayıp yüzünü açacağına, adam tahta elini ona bırakıp gitti. Eve döndü. Arkasındaki garip sivilcenin üzerine oturduğunda içine soğuk bir korku yayıldı, sanki bu beyaz ülkenin bütün karları eriyip ruhunun derelerine, kanallarına akmaya başladı. Kanı donuyor, kalbi, beyni buz tutuyordu. O gece sabaha kadar titredi durdu. Görülmemiş bir titreme, her şeyden korkmanın yarattığı bir titreme... Geçmiş günlerin, yılların korkusu, bugünün ve yarının korkusu... Ama bu kez, gün bir müjdeyle başladı. Feysel yine ona o siyah takım elbiseyi getirmişti ama bu kez kuşlar için değil, Avrupa’ya giderken giymesi için. Planı açıklamaya başladı:

– Kazakistan’a gideceğiz. Ordaki havaalanında bu diplomatik çantayı da taşıyacaksın. Rahat davran, gülümse; talaşa, korkuya kapılma. Bir kadın önemli bir diplomatmışsın gibi seni bütün kapılardan geçirecek, uçağın kapısına kadar götürecek. Berlin havaalanına indikten hemen sonra da, bu pasaportu yırtıp tuvalete atman gerekiyor. Bunu yaptıktan sonra polise gidebilirsin.

İçindeki korku telaşa karıştı:

– Vize olmadan Kazakistan sınırını nasıl geçeceğim?

– Onu bana bırak. En önemli şey, orada pasaporttan kurtulman. Bunu başardığın anda, bil ki her şey bitti, oraya ulaştın. Ama bunu yapmassan, yakalanıp buraya gönderileceksin, çünkü sana transit vize aldık, tamam mı?

– İyi, tamam.

Tamam dedi ya, bu kaçak yolculuğu nasıl tamamlayıp otuz yıldır ona geldiklerinde kaçıp saklanacak delik aradığı polise kendisi gidecekti?.. İçini yakan bu korku ve soru volkanlarını söndürmeye çalıştı. Feysel her şeyin düzgün yürüyeceğinden emindi:

– Yüzlerce kişi böyle gidiyor. Bazıları adını yazmayı bilmezken, hiçbir sorunla karşılaşmadan gidiyor da, sen mi?.. Korkma be, yarın bana dua edeceksin.

Elli yaşlarındaki kadın geldiğinde, Feysel ile birlikte yolcuların arasında bekliyordu. Kadının üzerinde uzun bir manto vardı. Önce Mûsa’nın takım elbisesine ve diplomatik çantasına baktı, sonra Feysel ile konuştu.

Feysel ile vedalaşan Mûsa, kadının ardından yürüdü. Bilet ve gerekli evrakların kontrolü için dört kapıdan geçti. Kadın onu bekleme salonuna kadar sorunsuz götürdü. Orada ona açılacak kapıyı gösterdi ve o da vedalaşıp gitti. O ana kadar gördüklerinin gerçek olduğuna inanamıyordu. Bütün bu olanları da o gün ortasında gördüğü rüyalardan biri sanıyordu. Ama hayır, işte uçak havalanıyor ve birkaç saat sonra sınırları açık Avrupa’ya, Saykîs–Pîko’nun mekânına, hakların mekânına, onu görme umuduyla sakatlanan nice hayallerin mekânına ulaşacaktı.

Korkunun Tarihi 4

Son bölüm yarım kalmış bir hayat üzerine

yazılmış yarım kalan bir el yazmasından

Avrupa Yaşlanıyor

Benim tarihim korku tarihi olduğu için yazdıklarıma da bu adı verdim. Biz mi korkuyu yanımızda getirdik yoksa korku mu bizi yarattı, kucağında büyüttü, bilmiyorum. Belki de biraz araştırınca, her insanın tarihinden bu çıkar, bilemiyorum. Evlilik, insanlığın devamının temeli ama evliliğin kendisi korku ürünüdür. Yalnızlık korkusu, hiçbir iz bırakmadan ölüp gitme korkusu, yaşlanıp elden ayaktan düşme korkusu... Soğuk duvarların arasındaki karanlıkta boğulma korkusu. Her an ısırmak için dişlerini gösteren toplumun verdiği korku. Allah korkusu. Bedenin, ruhun yok olması korkusu. Özgürlük korkusu ve hepsinden önemlisi evlenme korkusu, beni evlenmekten alıkoyuyor. Kaçakçı bizi deryaya sürünce, sudan da korktuğuma inanamadı. Çocukluğumda bahçemizde bir havuz vardı, herkes içine girer, yüzerdi. Tek bir defa dolu havuzun kenarındaki duvara oturmaya cesaret edebildim. Nasıl oldu bilmiyorum, su beni yuttu. Komşumuz suya atlayıp beni yarı boğulmuş bir halde kurtarmıştı. O günden bu yana su (içmek hariç) içime tarifsiz bir korku salar. İnsan kaçakçısı bizi bir gemiye bindirdiğinde, dizlerimin bağı çözülmüştü. Korkudan ölmem için, geminin batmasına, yanmasına gerek yoktu, denize bakmam yeterdi. Kaçak göçmenlerin arasına karıştım, suyun üzerinde olduğumuzu unutmaya çalışarak. Yetmezmiş gibi, gemi bizi yolun sonuna kadar götüremedi de. Sudaki yolculuktan daha beteri bizi bekliyordu: Yaya ve kaçak olarak sınırı geçmemiz gerekiyordu. O gün sınırı köpekli polisler tutmuştu. Kader, Avrupa’da karşıma ilk insan olarak polisi çıkarıyordu. Gözaltında iltica etmek istediğimi söyledim. Beni birkaç kişiyle birlikte oradan Almanya’nın doğusundaki Haldensleben şehrine gönderdiler. İlticacıların kampı oraya yakındı. Kamp bir köyde bile değil, dışarıdaydı. Göçmenler bu kampın Nazilerden kaldığını söylüyordu. İfadem alındıktan sonra, diğer göçmenlerden ancak birkaç yıl sonra evet ya da hayır cevabını alabileceğimi öğrendim. Sonuç olumsuz çıkarsa, kamptaki hayat yıllarca sürüyormuş. İfademi alanların tavrına bakılırsa, söylediklerime inanmamışlardı ve anlaşılan ikinci bir defa mahkemeye çağrılmayı bekleyecektim. O arada kamp yetkilisi Almanca kursunu gündeme getirdi. Bize dil öğretmek için kampa hoca gelecekti. Üç katlı binanın giriş katı, idare kısmıydı. Orada bir odayı dershane olarak ayarlamışlardı. Gelen öğretmen kadındı. Adı Anet olan öğretmenimiz, sarı saçlarına kına yakmıştı. Otuz yaşlarındaydı. Kırmızı, beyaz karışımı teni, yeşile çalan gözlerine özel bir güzellik katıyordu. İlk günde altı kişiydik, hafta sonu geldiğinde tek öğrenci kaldım. Bu nedenle Anet’le diğerlerinden fazla ilişkim vardı. Gerçekten de Almancayı öğrenmek istediğimi, dersi ciddiye aldığımı görmek onu sevindiriyordu. Aynı şekilde diğer göçmenlerin derslere gelmemesini anlamıyor, kızıyordu. Sonunda derslere son vermek için kamp yönetimiyle konuşmak mecburiyetinde kaldı. Yine de onunla ilişkimizin sürmesi için, bütün yolları açık bıraktı. Onun da İngilizcesi benimki gibi kötü olduğu için, iyi anlaşabiliyorduk. Yaşadığı şehir, kamptan fazla uzak değildi. Bana telefon numarasını verdi ve dil öğrenmem için sonuna kadar bana yardımcı olacağını söyledi. Ona teşekkür edip, cep telefonumun numarasını verdim. Ama içimden bu iyi kalpli kadını bir daha göremeyeceğimi düşünüyordum. Aradan iki hafta geçtikten sonra ve onun portresini yaptığım bir sırada telefon etti. Anlaşılan kalp kalbe karşı lafı doğru. İlk defa bir kadın portresini yapıyordum. Portreyi tamamlayabilmek için, bir hafta sonra görüşebileceğimizi söyledim. Pazar günü yaşadığı şehre gittim. Anet o gün bir başkaydı. Öğretmenlik resmiyetinden sıyrılmış, daha rahat davranıyordu. Elimdeki tabloyu sormadan, beni güzel bir cafeteryaya götürdü. Onu tanımaya başladım. Yalnızlık belini bükmüştü ve köpeği Tony’nin hayatındaki ağırlığını anlatınca, hayatındaki büyük yalnızlık beni ürpertti...

Çocukken kuyruklarını kestiğimiz bütün köpekler hafızama hücum etti...

O anda bir soruyu sormamak için kendimi zorluyordum:

– Acaba Tony’nin kuyruğu var mı, yok mu?

Kendimi tuttum ama.

Tabloya sardığım gazeteleri kaldırıp hediyesini verdiğimde, gözleri hayretle açıldı:

– Bunu yaptığını söylemeyeceksin değil mi?

– Evet, ben yaptım.

– Demek sanatçısın, ressam...

– Çocukluğumdan beri renklerle zaman öldürüyorum...

O hediye karmaşık, tehlikeli ilişki yumağına giden ipin ucu oldu. Ne yapsam, beni saran garip duygudan kurtulamıyordum. Kendimi bu memlekette fazlalık, bir misafir gibi hissediyordum. Kalabalık caddelerde yürüdüğümde bu his acı verecek kadar ağırlaşıyordu. Bütün insanlar bana kötü gözle, küçümseyerek bakıyor gibi, büyük bir aşağılık duygusuna kapılıyordum.

Mutlu, beyaz insanların arasında kısa, siyah ve yaralıydım...

Sıkılmış bir limon gibi yüzümün sararıp kuruduğunu sanıyordum. Sanki buraya gelmekle, buranın halkına çok büyük bir zarar vermiştim. Sanki kırık harabe bir tandırı andıran ruhumla, bu güzel, temiz ve düzenli memlekete kıyamet kadar dert, yara ve keder getirmiştim. Bu ülkenin insanları içten olmasa da, benim gibi yabancılara gülümseyerek bakıyorlar. Çocuklar bile, benim gibi Allah’ın gazabına uğramışlara tuhaf bakıyor, anne babalarına, komşularına hiç benzemeyen bu garip insanların burada ne aradığını anlamamanın şaşkınlığını yansıtıyorlardı.

Onlar haklı, çaresiz bir suçluyum.

İçimdeki erimişliği, viraneliği, onların yüzüne yansıyan mutlulukla bir araya getirmek istiyordum renklerin aracılığıyla ama, harekete geçtiğim anda, mağlup oluyor, soluyordum. Âdeta iradem dışında, tuvalin üzerinde kuyrukları kesilmiş eşek ve köpekler canlanıyordu çaresizliğin ve umutsuzluğun renkleriyle. Tablolarımı bu ülkenin rahat, güzel kadınlarının cesaretiyle süslemek istiyordum ama bunun yerine kırılmış, kederli, korkmuş bedenler çıkıyordu ortaya. Anet’in bu hisleri anlamasını nasıl sağlayabilirdim? Sürekli içinde yaşadığımız trajedi için teselli etmek istiyordu:

– Naziler zamanında bu memleket Yahudilere dar edildi, ama şimdi o dönemi ardımızda bıraktık. Sizi aralarında paylaşan ülkelerde hâlâ bir çeşit Nazi sistemi sürüyor, ülkenizi size dar etmişler, biliyorum. Ama bu topraklar geniş, hepimize yeter. İstersen, burda da bir sanatçı olarak onurluca yaşayabilirsin.

Anet başlangıçta, “Doğulu kompleksi” dediği, beni rahatsız eden durumu aşıp, kısa sürede buraya entegre olabileceğime inanıyordu. Ama beynimde düğümlenen onlarca yılın kalıntıları, Anet’in umudunun yapılarının yükselmesine izin vermiyordu. Evine ilk gittiğimde ve köpeği beni havlayarak karşıladığında, birbirimizi anlamanın ne kadar zor olacağını anladım. Gel de o anlamsız köpek düşmanlığından sonra, aynı evde bir köpekle yaşa bakalım! Köpeği sarı, uzun tüylüydü. Biraz kediye benziyordu. Bir insan gibi insana yaklaşıyordu. Yiyeceği, içeceği, şampuanı, tuvaleti, her şeyi özeldi. Her şeyden çok dokümanları, pasaportu dikkatimi çekmişti. Tony gayet rahat bir yaşam sürdürüyordu, ne sahte pasaport, ne göçmenlik, ne dert ne tasa... Onu gördükten hemen sonra, Anet’i güldüren bir dilek çıktı ağzımdan:

– Keşke Tony’nin yerinde olsaydım!

İlk günlerde Anet, insanın suyunu ve her tarafını yakından ve hemen tanıyabileceği bir havuz gibi geldi bana. Zamanla suyuna dalıp yüzmeye başlayınca, ne kadar derin, büyük bir derya olduğunu fark ediyordu insan. Daha çok küçükken, babası başka bir kadınla gitmiş, uzakta, Fransa sınırındaki bir şehirde yaşamaya başlamıştı. On yıldan bu yana aralarında hiçbir ilişki yoktu. Yeni kocasıyla yaşayan annesi de, yabancılarla fazla ilişkide diye Anet’le bütün bağlarını koparmıştı. Annesini bir cümleyle anlatıyordu:

– Benim annem ırkçı, yabancı düşmanı...

Annesiyle yaşadıklarını gülerek ama kederle anlatıyordu. İşinin de etkisiyle göçmenlerle ilişkileri yoğunlaşmıştı. Tanıdıklarının çoğu, ülkelerinde yaşadıkları baskıları anlatan Kürtler, Filistinliler ve Tamil’lerdi:

– Ülkelerinde savaş olduğu için, memleketlerini terk edip kaçmak zorunda kalıyorlar. Bu halkların bağımsızlıklarını elde etmeleri lazım. Bu ülkelerdeki generaller kan dökmeye doymuyorlar...

Şimdiye kadar evlilik yoluyla üç yabancının oturma hakkını elde etmesini sağlamıştı. Kuzeyli bir Kürt olan en son yardım ettiği kişi, dağda gerilla iken yaralanmış, bir yolunu bulup Avrupa’ya ulaşabilmişti. Buna rağmen, iltica talebi reddedilmiş, onu Türk polisine teslim edeceklerinden korkuluyordu. İade etmesinler diye, Anet onunla formalite evliliği yapmıştı. Resmî olarak boşanabilmeleri için, üç yıl geçmeliydi. Göçmenlerle ilgili dramatik hikâyelerinin sonu yoktu. Bunların çoğu da, hayatlarını bir düzene koyduktan sonra, dönüp arkalarına bakmıyor, Anet’i hiç aramıyorlarmış. Muhtaç insanlar için, sadece işlerini görecekleri bir yer ya da soluklanabilecekleri bir istasyon olmayı bilmek, hissetmek kolay değildi. Ortaya nankörlük gibi bir durum çıkıyordu. Bu hararetli dönemde Anet ile ilişkimiz tehlikeli bir biçimde ilerliyordu. Bir gün Tony’i bir odaya kapattı, geri dönüp sordu:

– Doğru söyle Qado! Neden köpeğimden hoşlanmıyorsun?

Bu soru beni ürpertti, ne cevap vereceğimi bilemedim:

– Hayvanlardan hoşlanmayan çok kişi var.

– Ama Tony başka bir şey...

– Doğru, yalnızlığını da paylaşıyor.

– Evet ama bazı insanların sıcaklığı da, insana her şeyi unutturabiliyor.

Bu sözleriyle birlikte ellerimi tutup, iki vahşi gözünü gözlerimin içine dikti. O da benim gibi susamış, ruhu kurumuş ve duygusallaşmıştı. Ve Anet, bana bütün kapılarını açtıktan sonra, önümde uzanan sonsuz bir derya gibiydi. Şimdiye kadar bana yakın, farklı düşünceleriyle duyarlı bir insan olan Anet, artık bir kadındı, sıcak dişiliğinin dalgaları arasında benim gibi korkmuş, kimsesiz bir yabancının başına felaketler getirebilecek bir kadın... O gece onunla kaldım, sabah telefonun ziliyle uyandım. Kampa gitmediğim için başıma bir şey gelmesinden korkan Salih arıyordu. Ona bir problem olmadığını söyledim ve akşam yanına gitme sözünü verdim. Elli yaşlarındaki Salih, kampın en eskisiydi. Amûdêli Salih daha dün memleketten gelmiş gibi hareket ediyordu. Bu kampta on yıl geçirdiği halde hâlâ oturma izni alamamıştı. Ülkesine iade edilenlere, “Duldung” diye bir belge veriyorlardı. Dediğine göre yabancılar şübesi polisleri de ona ne yapacaklarını artık bilmiyor, nereli olduğunu bile çıkaramıyorlarmış. Onu bir uçağa bindirip ülkesine göndermek için bir belge bekliyorlardı ama on yıldır daha bu belgeyi elde edememişlerdi. Karısının sağlık sorunları olduğundan, karısı ve iki çocuğunu, iki odalı bir eve yerleştirmişlerdi. Yetkililer çocuklarını okuldan almışlardı, çünkü çocuklarının okumaya devam etme hakkı da yoktu. Karısını bırakmış, yalnız yaşıyordu. Bir arabası vardı. Ay sonu geldiğinde arabasıyla göçmenleri taşıyordu. Ay başında bütün ilticacılar kampa gelip imza karşılığında aylıklarını almak zorundaydı. Sonra karanlık işlerine geri dönüyorlardı. Aldıkları parayı yol masrafı olarak harcıyor ve öyle “muhalif” olarak dolanıyorlardı. Kamptan otuz kilometreden fazla uzaklaşmaları yasak olduğu için, polisler onları nerede yakalasa, geri getiriyor ve para cezasına çarptırıyorlardı. Salih biraz geveze ve sinirliydi ama iyi kalpliydi. Son zamanlarda belinde tabancayla dolaşıyordu. Onun bu durumu, bana kan davasından ötürü öldürülmekten korkanları hatırlatıyordu. Bütün Almanya’da Salih’ten başka silahlı bir sivil görmedim. Arap, Afrikalı, Vietnamlı, Alban komşularıyla kâğıt oynuyordu, bazen de kumar... Oyunları sırasında sohbet konusu uyuşturucu ticaretiydi ki, kamptaki bazı göçmenler sadece bu işi yapıyordu. Bazen oyundaki tartışmaları Salih’in diğerlerine silah çekmesine kadar varıyordu. Bu durumu beni korkutuyordu:

– Çabuk öfkeleniyorsun Salih, bir gün birisini vurmandan korkuyorum. Bu tabanca da neyin nesi yahu?!

– Benim için kaygılanma, bu sadece kendimi savunmak için. Ulan, Kosovalı bir kadına takılıyorum, kadının yakınları bir şey demiyor da, şu “Irak Kürtleri” ve kamptaki Araplar itiraz ediyorlar. Bu garip değil mi?!

– Neden?

– Bunu namus meselesi yapıyorlar! Bu kampta böyle şeyler olmasın, diyorlar. Ben de onlara, “kadınsız kaldım, ya biriniz bana karısını verecek, ya bana bir kadın bulacaksınız ya da beni rahat bırakacaksınız!” dedim.

– Ne cevap verdiler?

– Onların derdini biliyorum! Onlara yüz vermiyor diye, kadını benimle görmeye de dayanamıyorlar.

Ondan hoşlanmayanlar çok olabilirdi, ama herkes onu tanıyordu ve onlarca defa kadın, erkek, çocuk, kim hastalansa, kamyonetiyle hastaneye yetiştiriyordu. Birçok kişiye iyilik yapmıştı. Kampta olmadığında yokluğu hemen hissediliyordu. Akşam yanına gidip Anet ile birlikte olduğumu söylediğimde, sevinçten uçtu ve söylentilerle Anet ile aramızı bozmasınlar diye, bu ilişkiyi başka kimseye anlatmamamı tembih etti. Kızıyordu:

– İnsanlarımız neden böyle kıskanç ve hain oluyor, anlamıyorum!..

Bana uzun uzun burada geçirdiği on yılın hikâyesini anlatıyordu. Gerçekten de önceki gece benim için kaygılanmıştı. Dediğine göre kampın bulunduğu bu bölgede ırkçı, yabancı düşmanı bir atmosfer varmış. Özellikle gençlerin fazla ırkçı olduğunu söylüyordu. Birçok dayak olayından söz ediyordu. Kampın önünden hızla geçen arabalar bile korna çalarak öfkelerini gösteriyorlarmış. Bir Afrikalının öldürüldüğünü, bir Vietnamlının da trenden atıldığını söylüyordu. Burada çok kötü bir işaret olan orta parmakların biz yabancılar için ne kadar fazla havaya kalktığından söz ediyordu. Geceleri merkez istasyonu etrafında ve sokaklarda dolaşmamam gerektiğini söylüyordu. Bu anlattıklarından sonra, ne kadar büyük bir korkuyla yaşadığını anladım. Yakalanması durumunda ağır bir ceza alacak olmasına rağmen, neden silah taşıdığını da yeni anladım. Sözlerinin yarattığı etkiyi yüzümdeki ifadeden anlamış olmalıydı:

– Bunları seni korkutmak için değil, tedbirli olman için söylüyorum. Hem yaşça senden büyüğüm hem de buradaki tecrübem senden fazla.

Anlattığı her şey hakkında, yanında bir de anlatacağı bir masal, bir fıkrası vardı. Amûdê’nin bir divanında konuşuyor gibiydi. Tanıdığı Almanları bile ömrünün yarısından fazlasını birlikte geçirdiği Amûdêlilere benzetiyordu. Onları ayrı ayrı isimlendiriyordu:

– Şu sokaklarda gitar çalarak dilenen Thomas tıpkı Osê Şaro’ya benziyor. Kampımızın sorumlusu şu Filip de, bana Sofî Gundoro’yu hatırlatıyor. Zaten aybaşında göçmenlere para dağıtan şu Sosyal’in (Yardım Kurumu) Berget’i cimriliğiyle Zeko Mêrsînî’den milim farklı değil. Sanki kocasının cebinden çıkarıp o paraları insanlara dağıtıyor.

Anet bile onun alaylı yakıştırmalarından kurtulamadı:

– Bunca ayı gibi adamın içinden gelip seni seçti, sana o kadar göz kulak oluyor ki, bu kadın sanki Hesîna...

Anet’i sorduğunda da aynısını yapıyordu:

– Hesîna’nın durumu nasıl?!

Hesîna ile Anet’i bir araya getiren tek şey bendim, zerre kadar benzer bir tarafları yoktu.

Anet’in yanına gittiğimde farkında olmadan her defasında daha uzun kalıyordum. Köpeğine karşı duyduğum hassasiyeti dile getirmeme gerek kalmadan, oraya gittiğimde köpeğini salona götürüyor, onunla yatak odasında yalnız kalıyorduk. Her gece benden önce yatıyor ve benden önce kalkıyordu. Birçok gece olduğu gibi yine bir gece uykum kaçmıştı. Uykudaki Anet öyle bir çığlık attı ki, az daha ben de çığlık atıyordum. Aniden çığlık atıp bana sokuldu, sıkıca sarıldı ve korkuyla titreyen dudaklarının arasından “nein” çıkıyordu. Onun uykusundaki korkusunun büyüklüğüyle ben korktum. Onu uyandırmak istiyordum ya, sürekli yakarıyor, bağırıyordu. Onu zorla uyandırdım, lambayı yakıp bir bardak su getirdim:

– Nasıl bir kâbus bu böyle?

Kısa bir durgunluktan sonra sessizce suyunu içti, yüzü sapsarıydı:

– Bana birkaç günde bir böyle oluyor.

– Ne zamandan beri?

– Çoktan, sana anlatmadığım çok şey var.

– Anlatmanı isterim.

– Hayır, sana karşı küçülmek istemem.

– Yanlış düşünüyorsun, sırların paylaşılması kadın erkek arasındaki ilişkiyi güçlendirir.

– Güzel teori ama tersi de doğru olabilir.

Her ne kadar Anet içindeki sırlarını gizlemek istese de, zaman bu sırların çıkması için bütün kapıları araladı. Üç defa intihar girişiminde bulunmuştu. Devasız dertlerinden kurtulmak için uzun zaman bir psikoluğun yanında tedavi görmüş ama yine de bir yere varamamış, başladığı yere geri dönmüştü. Büyük bir şaşkınlıkla, “neden yaşıyorum, diye kendime çok soruyorum. Varlığımla yokluğum arasında bir fark yok. Hayat çok anlamsız, bomboş ve benim için kendimi kandırmak gibi bir şey. Sadece ölümün bizi rahatlatabileceğini düşünüyorum. Bazen ölüm tek çaredir” diyordu. Uzun uzun kalpsiz diye andığı babasını anlatıyordu:

– Belki de beni unutuyor ya da kızı olduğuma hiç inanmıyor yahut sadece karısıyla meşgul.

Annesini öfkeyle anıyordu:

– Irkçı!

Annesi bütün kaçış yollarını bir şart koşarak kapatmıştı:

– O siyah saçlı yabancılarla ilişkini koparmazsan, senin gibi bir kızım yok! Ya ben ya onlar?!.

Her şey bir yana, o geceki korkulu çığlığı bir yana. Bu olayın aramızdaki zalim korku duvarını yükselttiğini kabul etmeliyim. Bunun beni allak bullak etmesinin dışında, artık her gece rüyamda Tony’i görüyorum. Büyüyor, keskin, sivri pençeleri uzuyor ve kanlı ağzıyla sırtıma çıkıyordu. Kuyruğunu boynuma dolayıp, beni boğuyordu. Beni kovalıyordu, geniş sokaklardan kaçıyordum, dar sokaklara, çıkmaz sokaklara giriyordum. Kapalı bir kapıyı zorlayarak açıp içeri giriyor, Tony’nin sivri kanlı dişlerinden kurtulmak için kapıyı kapatıp, kilitliyordum. Tony kapıya yükleniyor, çatırdatıyor ve parçalayarak içeri giriyordu. Kudurmuş köpek dişlerini boğazıma geçiriyordu. Bu kargaşanın içinden sıçrayarak uyanıyordum ve oturup Tony’nin kuyruğunu kesmeyi düşünüyordum. Hem Anet’ten korkuyordum hem de bir gün rüyada olanları gerçekleştirebilecek köpeğinden. O evde Anet ile yalnız değildik, başka biri daha yaşıyordu bizimle.

Korku...

Serap elle tutulmaz

Korku her şeyden çok kansere benziyor.

Korku insanın kanına karıştı mı bir kez, ilacını arama, bulamazsın.

Halkımın arasındaki korkunun sebeplerini anlıyor olsam da, Anet’inkini anlayamıyordum. Onun korkuları bana çok garip geliyordu. Hayat artık onun ilgisini çekmiyordu. Ona göre her şey anlamsızdı ve rengini, kokusunu yitirmişti. Son intihar girişiminde komşusu tarafından kurtarılmıştı. Kapıları birbirine bakıyordu. Yaşlı komşusu, dağınık saçlı ama temiz ve sempatik bir kadındı. Tony’nin havlaması üzerine gelmiş, yerde yatan Anet’in yanındaki boş hap kutusunu görünce, hemen onu bir taksiyle hastaneye yetiştirmiş, orada midesi yıkandıktan sonra yavaş yavaş kendisine gelmişti. O kadını her gördüğünde, “işte beni hayata döndüren kadın...” diyordu.

Kadının kocası ölmüş, kızı da Latin Amerikalı biriyle evlenip kocasının memleketinde yaşamaya başlamıştı. Anet’i sarsan son olay, yaşlı kadının öldükten üç gün sonra bulunmuş olması, cesedin üç gün orada öyle kalmış olmasıydı. Bu sessiz ölüm Anet’i yaralamıştı:

– O birkaç dakika içinde beni kurtarmaya geldi, bense günler sonra başkalarından duydum öldüğünü.

Bu olay ona derin yarasını hatırlatmıştı:

– Ondan daha iyi bir durumda ölebileceğimi hiç sanmıyorum.

Onu perişan eden başka bir durum da, iş aramaktı. Devamlı bir iş bulamıyordu:

– Biliyorsun, bu ülkede işi olmayan insan perişan olur.

Dil öğretmenleri çok olduğu için birkaç aylık iş bulabiliyordu. Çok işsiz kalıyordu. Ay sonu yaklaştığında, parası yetsin diye, az yiyecek alıyordu. Biraz dünyayı dolaşmak istiyordu ama, bunun için parası yoktu. Yeni kitaplar almak, evin eksiklerini tamamlamak istiyor, yapamıyordu. Ne zaman posta kutusundan yeni bir zarf çıksa, ağlamaklı oluyordu:

– Yüzde yüz yine bir ödeme emri.

Telefon faturası, gaz, elektrik, televizyon faturası, kira, su faturası, internet faturası... Bazen de aynanın karşısına geçip yaşlılıktan söz ediyordu. Yüzündeki birkaç kırışıklığın derinleşmesinden korkuyordu:

– Doğrusunu söylemem gerekirse, hâlâ neden yaşadığımı bilmiyorum. Biliyor musun, seninle tanışmadan önce de birkaç defa intihar etmeyi düşündüm ama Tony’i yalnız bırakmamak için vazgeçtim.

Annesi ilişkisini kestikten sonra, yalnızlık korkusu daha da derinleşmişti. Bazen sebepsiz kederlenir ve acı acı ağlardı. Patlamaya hazır bir bomba gibiydi, patlamak için küçük bir neden bekliyordu. Tablolarım bu duygularını daha da kamçılıyordu. Bazen gülerek, “eğer yine ölüme yaslanırsam, bu kez sebep tablolarındaki kesik kuyruklu hayvanlar olacak” diyordu. Tablolarım, onun hafızasının derinliklerindeki kederli ölüleri gagalıyordu. Tablolarımdaki trajediden, karamsarlıktan yakınıyordu ama kendisi çok daha derin bir karamsarlıkta trajik bir biçimde yaşıyordu. Gece yarılarında o saklı trajediler ayaklanıyor, korku kâbuslarına dönüyorlardı. O gece yarısı çığlığı yüzünden kampa dönmek istiyordum.

Salih’i ve hikâyelerini özlüyordum. Salih’in durumu daha da kötü bir hal almıştı. Yaşadığı hayat yetmemiş gibi, kamyoneti de çalınmıştı. Araba kendi adına kayıtlı olmadığı için, şikâyetini de bir başkası adına yapmıştı. Bundan sonra Salih Amûdê’ye dönmeyi düşünmeye başladı. Döndüğünde yakalanmaktan, çocuklarının perişan bir duruma düşmesinden korkuyordu. Yaşadıkları berbat hayata rağmen, çocukları geri dönmeyi istemiyordu.

Bir sabah Salih beni uyandırdı, elinde bana gelen bir mektubu tutmuş sallıyordu gürültü yaparak. Bunu hemen okuması için Anet’e götürmemi istiyordu. İltica bürosunun bana ne cevap verdiklerini o da benim kadar merak ediyordu:

– Al, kaderin burada yazılmış... Aslında Anet, senin Almancanı ilerletmiş olmalı.

Gerçekten de Anet, Almancayı öğrenmem için çok yardım ediyordu. Hem ağır, tane tane konuşuyor hem de yanlışlarımı düzeltiyordu.

Aceleyle Anet’in oturduğu şehre gittim. İçeri girdiğim anda Tony yine havlamaya başladı. Anet onu aceleyle diğer odaya götürüp geri döndü:

– Hayrola, nefes nefesesin?..

Zarfı uzatıp cevabını bekledim. Okurken, yüzündeki ifadeden iyi bir haber olmadığını anladım. Biraz sessiz kaldı, sonra oturmamı istedi. Konuşmasına gerek kalmadan durumu anladığımı biliyordu. Alçak sesle durumu anlattı:

– On beş gün içinde avukatının itiraz dilekçesini vermesi lazım.

– Bunu yapmasam, ne olacak?

– Bu on beş gün içinde Almanya’yı terk etmen lazım.

– Tamam, bunu yapacağım.

– Ne?!

– Bu geri dönüşü olmayan bir karar. Artık bu ülke bana yaramaz!

Bu sözlerimle birlikte Anet’in gözleri doldu, kafasını ellerinin arasına alıp hüngür hüngür, acıyla ağlamaya başladı:

– Yine yalnız kalacağım!

Her birimiz kendi korkumuzla ilgiliydik. Anet yalnızlık korkusuyla, ben de yasakların devamı korkusuyla... Ülkesi, pasaportu olan kimlik sahibi birisinin içimde kaynayan bu duyguları anlayabileceğini hiç sanmıyorum. Bu ülkede dünyanın her tarafından insanlar yaşıyordu. Burada bir yabancının başına bir iş gelse, ülkesinin konsolosluğuna gidecek, olur da bir gün benim ihtiyacım olursa, ben nereye giderim, nereye gidebilirim diye düşünüyordum hep. Anet iki çözüm yolu önerdi. Biri, hâlâ devam eden formalite evliliğin bitmesi durumunda, burada kalabilmem için benimle evlenmesiydi. Diğeri de, itirazdan sonra üçüncü defa mahkemeyi beklemem. Cevabımı her duyuşunda, daha fazla öfkeleniyordu:

– Bana kucak açacak, oturma talebimi reddetmeyecek bir ülke arayacağım.

Beni kararımdan döndürmek için her yola baş vuruyordu:

– Bu bir hayal, “schengen” üyesi on dört ülkeden hangisine gitsen, seni yakalayıp buraya gönderecekler. Aralarında anlaşma var.

Anet doğru söylüyordu ya, verdiğim kararın da geri dönüşü yoktu.

Artık günlerimi sayıyordum. Sanki bu on beş gün içinde bu ülkenin bütün binaları başıma yıkılacak gibiydi. Yolum nereye gidecek, gittiğim yerde beni neler bekliyor olacak, bilmiyordum. Kafamda tek bir fikir vardı, beni reddeden bu ülkeyi terk etmek. Kalsam bile artık birlikte yaşayamayacağımıza inandırmaya çalışıyordum Anet’i. Tony ile benden daha iyi birbirlerini anladıklarını ona anlatmak istiyordum. Ama yüküne yük katmak, daha da ağırlaştırmak istemiyordum. Son girişimi, bana verdiği ani haber oldu:

– İki canlıyım. Senden hamile kaldım.

Önce inanmadım, sonra bunun bir uydurma olmadığını, gerçek olduğunu anladım. Yine de yanıtım netti:

– Bu tek taraflı kararın sorumluluğu sana ait, ben gidiyorum.

Sadece ona portresini bıraktım. Diğer bütün tablolarımı Salih’in yanına bıraktım. Renklerim, çizgilerim onu karamsarlığa ittiği için, üzülmesine neden olacak bir şey bırakmak istemedim. Benim gibi korkunun yüreğinden çıkıp, böyle korku dalgaları arasında yaşayan biri olmasa, bir başkası olsa, onunla arkadaş olup, birlikte yaşayabilirdim belki. Her an korkuyla iki kadim düşman gibi yüz yüze yaşamak benim kaderim. Birbirini öldürmek bile istemeyen iki düşman... Çünkü sevgi gibi düşmanlık da anlamsızlaşmış. Bu korkunun sonu gelir belki diye düşünmüştüm ya, yanılmıştım. İşte korku yine beni kapalı bir kapının önünden başka bir kapıya atıyor. Dünya benim için bir hapishane ve hep öyle kalacak.

Ne yapsam, Anet’in bazı şeyleri anlamasını sağlayamıyordum. Karanlık, tutsaklık, yıkım, ölüm ve çığlıklar onu çıldırtıyordu. İnsana karanlığı, yıkımı hatırlatan renkleri kullanmama karşıydı. Hep yakınıyordu:

– Sizde trajedilerden başka bir şey yok mu?! Artık senin bu renklerin hem ölümü hatırlatıyor hem de insanda kusma duygusu yaratıyor. Ellerinizle birer gözlerinizi kapatmış, dünyaya tek bir gözle bakıyorsunuz...

Belki de söyledikleri doğruydu, belki ben hastaydım ve bu koyu kederden kurtulamıyordum. Ama Anet de benden mutluluğun, güllerin rengini isterken, gece kâbuslarından, çığlıklarından kurtulamıyordu.

Bizi birbirimize bağlayan tek ortak noktamız vardı...

Korku...

Kanatsız uçan kalp
Yuvasını kaybetmiş

Uçakta farklı düşüncelerin salıncağında gidip geliyordu. Diğer yolcular ve yiyecek içecek servisi yapan uzun, güleç, güzel hostesler ona cin, hayalet gibi görünüyordu. Ne yemek istiyordu ne içmek, istediği tek şey, muhaberatsız bir toprağa ayak basmaktı. Uçak inişe geçtiğinde içinde soru ve duygu fırtınası başladı. Önünde yeni bir dünyanın kapısını aralayacak son yaman saatler nasıl geçecekti acaba?.. Âdeta kendi içine çökmüştü. Yolcular bir bir inmeye başladıklarında, o da peşlerine düştü. Ona çok ağır, zor gelen iki iş vardı, pasaporttan kurtulmak ve polise gitmek. Havaalanı büyük, yeni ve pırıl pırıldı. Yarım saat kadar avare avare dolaştı. Havaalanından çok, bir şehrin çarşısı gibiydi, sersem gibi nereye gittiğini bilmeyen yüzlerce kişi hariç. Sanki ilk defa insanları görüyor gibiydi. Dikkatle yüzlerine, gözlerine, yürüyüşlerine, hareket etme biçimlerine bakıyordu. Hiç kimsenin varlığından haberi yoktu. Hem çok korkuyordu hem de kendisini takip eden kimse olmadığı için çok rahattı. Ama arkasındaki o garip sivilce fena halde zonklamaya, yanmaya başladı. Hiç değilse bugün arkasında sallanacak bir kuyruk yeşertmesin, hiç değilse polislerin yanına kuyruksuz gidebilsin de kendisinden korkmasınlar, bir insan olduğunu bilsinler diye Allah’a yalvarıyordu. Arkasındaki acı onu iyice zorlamaya başladı, bağırmamak için dişini sıkıyordu. Sonunda çare olarak, bir kafeteryaya girip, durumu anlamak için eliyle arkasını yoklamaya karar verdi. Feysel birkaç günün masrafını karşılayacak kadar ona bu ülkenin parasını vermişti. Kahvesini masaya koyup sandalyeye oturduğu anda, arkası müthiş bir acıyla zonkladı. Yine de oturduğunda altında bir kuyruk toplanmadığı için sevindi. Etrafa çaktırmadan sağ elini arkasına doğru uzattı, parmaklarıyla arkasındaki kırmızı düğmeği buldu, biraz okşadı ve büyük bir rahatlamayla iç çekti. Bugüne kadar kendisini koruduğu ve arkasındaki bu garip sivilceği kuyruğa dönüştürmediği için Allah’a şükürler etti. Sonra Feysel’in söylediklerini hatırladı:

– Eğer bu pasaportla yakalanırsan, seni tekrar buraya gönderebilirler, bundan kurtulursan orada kaldın demektir.

Cebinde patlamaya hazır bir bomba varmış gibi, bütün dikkatini pasaporta odakladı. Ayağa kalktı, tek hedefi vardı, tuvalet. Bir saat kadar tuvaleti ya da o iki altın harfi (WC) aradı, bulamadı. Karmaşadan mı, heyecandan mı bulamadığını bilmiyoru. Kafeteryaya dönüp ordaki bir işçiye sordu. Anlayabilmesi için sadece “tuwalet” kelimesini kullandı. Tuvaletlerin bulunduğu tarafı işaret etti. Aceleyle ve her nedense gizlenmeye çalışarak gitti. Tuvalete girip kapıyı kapatana kadar, her tarafını ter bastı. Tuvaletin üst tarafı açık olduğu gibi, kapısı da yerden biraz yüksekti. Aşağıyı, yukarıyı kontrol edip durdu, sonra nedense aklına burada gizli kamera olabileceği ihtimali geldi. Bütün planları altüst olacağı gibi, hayatı da tarumar olacaktı bu durumda. Dışarıda girip çıkanların ayak sesleri. Pasaportunu çıkardı ve korkuyla dondu kaldı, kapının dışında bekleyen birisinin siyah ayakkabısı kapının altından görünüyordu. Buranın dolu olduğunu haber vermek için öksürdü, dışarıdaki yerinden kımıldamadı. Çekip gitsin diye kapıya vurdu ama, siyah ayakkabılar kımıldamadı. Biraz eğilip kapı altından adamın pantolonunu görünce, o sarı gözlü, yüzü örtülü adam olduğunu anlayarak dehşete kapıldı. Artık zamanın geldiğine, onu ani bir hareketle içeri çekip, başındaki örtüyü kaldırarak tanıyabileceğine ve kafasını bu pis suyun içine sokabileceğine inandı nedense. Bedeninden ter akmaya başladı. Pasaportunu tekrar cebine soktu. Kendisini sıkı bir kavgaya hazırlayıp yavaşça kapıyı açtı ve bütün gücüyle siyah ayakkabının sahibine saldırdı. Neredeyse yüzüstü yere kapaklanıyordu, kimse yoktu orda. Eli havada kaldı. Kolunun yeniyle terini silip tekrar tuvalete girdi. Pasaportu çıkarıp küçük parçalara ayırarak klozetin içine attı. Bazı sayfaları naylon kaplama olduğu için, suyla beraber gitmez diye korktu. Damarlarına, ruhuna yeni duygular yürüdü. İlk kez bu duyguları yaşıyordu. O sahte pasaporttan kurtulduğu an, kalbi kanatsız uçacak gibi oldu. Sifonu çekmeden önce, parmakları pantolon düğmelerine gitti. Düğmeleri çözüp büyük bir hazla yırtık pasaport parçalarının üzerine işedi. Sifonu çekti ve su, kalbinin gümbürtüsü eşliğinde pasaport parçalarını yutup götürdü. Kalbinden, “demek artık korkunun ülkesine dönme riski kalmadı” diye geçti.

Bu sözlerle birlikte, kapıyı açıp çıktı. Ama yeniden korkuya kapıldı. Kendisini bildi bileli polis ve muhaberattan kaçmaya, gizlenmeye çalışmıştı ve şimdi polise sığınması gerekiyordu. Dış kapıya doğru giden neşeli yolculara imrenerek ve kıskançlıkla bakıyordu. Kontrol için pasaportlarını polise uzatıp çıkıyorlardı. O anda yerin yarılıp onu yutarak diğer taraftan çıkarmasını hayal etti. Birden Tûtino’nun tahta kılıcını hatırladı. Hayalinde beyaz bir ata binip, Tûtino’nun kılıcıyla insanları dağıtıyordu. İmansız kılıcıyla polislerin arasına dalıyordu. Kimse önüne çıkmaya cesaret edemiyor, herkes can havliyle bir yerlere doğru kaçıyordu. Kapıya vardıktan sonra, onlara acımaya başladı. Beyaz atını orada bırakıp geri döndü, yaptığı haksızlıktan ötürü kendisini af etmeleri için, herkese sigara ikram etti. Ama bu gündüz rüyası, düşü fazla sürmedi. Ülkesinden kaçmış, bu yabancı havaalanında korkmuş bir yabancı olarak, polisleri arıyordu, onu yaralı bir ilticacı olarak buradan çıkarmaları için. Gözlerini kapayınca bir kuş olup uçarak, insanların üzerinden özgürlüğün kucağına doğru süzülmeyi canlandırdı yine. “Şöyle ciğerlerimi özgürlük havasıyla şişireyim de, sonrasında ölüme bile mihnetim yok, dilediği an gelsin” diye geçirdi içinden. Ama bu sınırlar engel. Yine sınıraltı, sınırüstü geldi aklına.

Mayınlı, polisli sınırlar.

Kontrol altında geçit vermeyen sınırlar...

Sadece lal belgelere itibar eden ve sınırı geçmek isteyen insanlara kuşku dolu gözlerle bakan memurlar. Milletler, devletler renkleriyle, davranışlarıyla, işaretleriyle farklılıklar gösterebiliyorlardı ama sınırlar, sınır kanunları her yerde aynıdı ve değiştirilemiyordu. O anda bu havaalanının bir göle, bir denize dönmesini ve hızlı bir balık olarak suyun derinliklerine dalarak aşağıya doğru süzülmeyi düşlüyordu. Ne pasaport ne de insanların hayatını altüst eden vize ve karmaşık mühürleri soran vardı. Bu düşle birlikte ağır bir acı yayıldı arkasındaki o garip sivilceye. Onu unutmuştu. O anda neden sivilcesini sevdiğini ve bir kuyruğa dönüşmesini arzuladığını bilmiyordu.

Bazen insan bir köpek ya da herhangi bir yaratığa dönüşse daha iyi.

İnsanların arasına karışarak, herhangi birisininmiş gibi bir köpek belki durdurulmadan buradan çıkıp gidebilirdi. Sonunda zamanın geçtiğini ve bu boş hayallerin duygularını incitmekten başka bir işe yaramadığını anladı. Bir polis gördü. Avını gördü, gözden yitirmemek için ardına düştü. Adama doğru gitti ve Feysel’in ona ezberlettiğini çaresizce tekrarladı:

– No pasaport...

Polis ona “senin gibilerini çok gördük” der gibi baktı. İngilizce bilip bilmediğini sordu, az da olsa anladığını anladı. Onu arka taraftaki bir yere götürdü, açık bir kapı gösterip, oraya gitmesini istedi. Kapının önünde birçok kişi bekliyordu. Polisin öylece çekip gitmesine şaşırdı. Oysa hemen bileğine kelepçe vuracak, kızacak ve kendisini amirinin karşısına çıkaracak sanıyordu. Böyle olmadı. Polis ter içinde kaldığına aldırmadığı gibi, pasaportunun olmamasıyla da hiç ilgilenmedi. Polisin gösterdiği kapıya yaklaştı, bekleyenlerin çoğu Afrikalı, Afgan ve Vietnamlıydı. Onların da kendisi gibi, iltica etmek istediklerini anladı. Kapıdaki polis sadece “no pasaport”la razı olmadı ama. Sorusuna cevaben Kürt olduğunu söylediğinde, hemen başka bir soru sordu:

– Turkei, Irak, Syrien, İran?

Adamın Kürtlerin durumundan haberdar olmasını anlamakla biraz rahatladı. Adını yazdıktan sonra, diğerleriyle beklemesini söyledi. Bu kalabalığın içinde kadın, çocuk ve ihtiyarların da olması onu şaşırttı. Yan tarafa çekilip bilmediği bir şeyi beklemeye başladı. O anda dakikalar günler kadar uzundu. İki polis gelip hiçbir şey söylemeden, onları takip etmelerini istedi. Havaalanı arkasında onları ayırdılar. Biri bir odaya girmesini istedi. Tek bir sandalyeden başka bir şey yoktu odada. Biraz sonra odaya sarışın, mavi gözlü genç bir polis girdi. El işaretleri ve kırık bir İngilizce ile soyunması gerektiğini anlamasını sağladı. Ellerine ince eldivenler geçirip çantasını aradı. Çıkardığı her elbisenin ceplerine de bakıyor, her şeyi çıkarıyordu. Üstünde sadece donu kaldı, baktı bunu da çıkarmasını istiyor. Biraz onuru kırıldı; donunu çıkarmasını neden istediğini, bunun neye yaradığını anlamıyordu. İlk defa bir erkeğin karşısında böyle çırılçıplak duruyordu. O anda hayalinden muhaberat odaları geçti. Yine de onu böyle soyduklarını hiç hatırlamadı. Ruhuna doğru karmakarışık, güçsüzlükten doğan acı, utanç duyguları yayılmaya başladı. Kendisini büyük bir günahkâr, çaresiz bir suçlu gibi hissediyordu. Sonra ülkesine kaçak yollarla girdiği için, polise hak vermeye başladı. Yine de ellerinin altında çıplak durmanın verdiği yenilmişlik, küçük düşürülmüşlük duygusundan kurtulamıyordu. O duygular ruhunun derin bir yerinde mayalandı kaldı. Sonra bu ülkeye ulaşmanın büyük bir başarı olduğu fikri de kuşkular girdabında yuvarlanmaya başladı. O anda her an kör bir yenilgi teri içinde boğuluyordu. O gece polis, onu içinde ikişer katlı iki ranzanın olduğu bir odaya götürdü. Onlara birer temiz çarşaf verdiler. Odayı üç Afrikalı gençle paylaştı.

Ertesi gün onları otobüsle uzak bir yere götürdüler. Otobüs eski, üç katlı bir binanın önünde durdu. Sırayla fotoğraflarını çekip, parmak izlerini aldılar ve kimlik bilgilerini aldıktan sonra, her iki kişiyi bir odaya yerleştirdiler. Aynı otobüste gelen bir Kürtle aynı odayı paylaşacaktı bu kez. Oda arkadaşının adı Cemşîd idi. Onlara birer anahtar, yatak, çarşaf verdiler ve yukarıya, odalarına çıktılar. Artık Almanya’ya ulaştığını ve göçmen kampı hayatının başladığını anladı. Odalar ya iki kişi için ya da aileler için ayrılmıştı. Banyo, tuvalet ve mutfak oda dışında ve ortak kullanılıyordu. Hemen banyoya girdi. İlk duş bozuktu. Başkasına geçti. Sıcak suyun altında çıplak durmuş, ülkenin tozundan, toprağından, Kırgızistan ve Kazakistan sınırlarının kurumuş terinden arınmaya çalışıyordu. Yine havaalanında tıkılı kaldığı tuvaletin teri, o genç polisin eldiveninin yeri ve parmaklarına bulaşan mürekkebin bile böyle sıcak bir suyla arınması lazımdı. Banyodan çıktığında oda arkadaşı çıkmıştı. Kapıyı kilitleyip oturdu. Sonra kafasını yorganın altına sokup bütün gücüyle ağlamaya başladı. Kendiliğinden geliveren öyle şiddetli bir ağlama krizine tutuldu ki, nedenini anlayamıyordu.

Kalp kör bir sineğe benziyor
Biz de düşmanlarımıza

Birinci kampa yerleştikten hemen sonra, ondan istenenleri hatırladı. Önce Feysel’i ve Almanya’ya ulaştığını söylemek için ailesini aradı. Artık Feysel’e parasının teslim edilmesi gerekiyordu. Simko’yu da aradı, evde yoktu, annesi ne zaman döneceğini söylemek istemiyordu. Qado’nun evini de aradı, annesinin nerede olduğundan haberi yoktu ve onu burada aramasını, bulursa şikâyetlerini iletmesini istedi. Odaya döndüğünde, kamp sorumlusu eline bir zarf tutuşturdu ve ona bir şeyler anlattı. Savcılığa çıkma gününün yaklaştığını ve önümüzdeki hafta içinde ifade vereceğini öğrendi. Açtığı sayfada gördüğü 235 rakamı onu geçmişe götürdü. Deneyimli Cemşîd, bu rakamın savcının adı yerine geçtiğini söyledi. Üzgün bir sesle devam etti:

– Senin de benim gibi şansın yok galiba.

– Bu da nereden çıktı?

– Çünkü burada bu savcıdan kötüsü yok. Hiç kimseye oturma izni vermiyor, hele de Kürtsen...

– Niye! İlticayı kabul etme meselesi bir kişiye mi bağlı?

– Evet. O verir yahut vermez. Yok dedi mi, yıllarca ikinci mahkemeyi beklersin.

Cemşîd birkaç yıl önce gelip iltica için baş vurmuş, talebi kabul olmadığı için geri dönmüş ve bu kez başka bir kimlikle gelmişti:

– İltica işi tamamıyla şans işi. Oldu mu oldu, olmadı mı ya tekrar geri döneceğim ya da formalite evlilik yapmak için yaşlı bir kadın bulacağım.

Bu nedenle Cemşîd biraz Almanca da biliyordu. Bu kamptaki göçmenler için tercüman gibiydi. Bu 235 rakamının onda yarattığı dehşeti, korkuyu bilemezdi elbet. Bu savcı rakamının askerî bir rakama benzediğini söylemek istiyordu ama biliyordu ki, Cemşîd bunu kör talih olarak değil, komik bir fıkra olarak algılayacaktı. Bu nedenle söylemedi. Cemşîd de aynı rakamlı savcıya düştüğü için, dertli ve umutsuzdu. Sadece yakındaki bir şehre gidip bir akrabasının yanında döner işinde çalışmak için, ifadesini vermeği bekliyordu. Sürekli akrabasının iki yıl içinde bir döner dükkânıyla işe başlayıp beş dükkâna nasıl çıkardığı başarısını anlatıyordu. Şimdiden akrabasının yanına gidip gelmeye başlamıştı, odada çok az kalıyordu. Mûsa çoğu zaman yalnız kalıyordu. Gündüz göçmenliğin karmaşası içinde yaşıyordu, gece gözünü kapattığı anda, ülkeye geri dönüyordu. O gece yine yatağından kalktı, uçuyordu ve dört köşe bir demire tutunmuştu. Gittikçe demir boğazına geçip sıkıyor, elinden kurtuluyor, elleri boşlukta kalıyordu. Hem yere doğru düşüyordu hem de demir boğazını sıkıyordu, boğacak gibi olduğunda sıçrayarak uyandı, su içti. Sonra, “Allah’tan Cemşîd burda değil de beni bu halde görmedi” diye şükretti.

Ne zaman şehre inse, kulağına bir ses geliyordu:

– Saykîs İngiltere’den ya da Pîko Fransa’dan buraya gelmiş, her an karşılaşabilirsiniz.

Böyle bir şey görmemişti. Buranın insanları birbirinin gözlerine bakmıyor, insanı görmüyor gibiydiler. Sadece kendileriyle ilgiliydiler ve insanın içini kavuran ateşten bihaberdiler.

İnsana hep mesafeli duruyorlardı. Ne gözleri bir şey söylüyordu ne dudakları. Merak duygusundan yoksundular sanki. Sanki her şeye doymuş, yeni hiçbir şeyi dinlemeye ihtiyaçları yoktu.

Kim olduğun, nereden geldiğinden onlara ne?

Ona bu ülkenin halkı, insanlara karşı tamamıyla duygulardan yoksun gibi geliyordu. Ne yakın olmanın, ne de aralarında yaşıyor olmanın bir anlamı vardı onlar için. Herkesten çok Kalo ve her şeyden çok da onun tarihi hikâyelerini hatırlıyordu. Ona başka bir zamandan gelen bir ihtiyar gibi geliyordu. Uzaklaşınca her şey bir başka görünüyor, bir başka gözle bakılıyordu her şeye. Aynı şekilde öğrencilere verdiği tarih dersleri de ona yüzlerce yıl öncesinin efsaneleri gibi görünüyordu. Kafaları onca yalan masallarla doldurulan çocuklar için içi yanıyordu. Bu ülkede her şey çok temiz, çok yeni ve çok düzenliydi. “Sadece benim içim eski ve harabe” diye geçiriyordu içinden. Bu durum kurumuş ruhuna ıslak bir acı akıtıyordu. Bu acı içinde zincirlenmiş bir kurda dönüşüyordu. O gün ona dediklerine göre, kaderinin belirlendiği gündü. Tercüman çok güzel bir Kürtçe ile kendisini tanıttı ve onu savcının yanına götürdü. Tercüman bilgisayarın ardında oturan adam ile arasına girip soru ve cevapları çevirmeye başladı. Onun cevabı tercüme edildikten sonra, savcı küçük bir megafonla bilgisayara bir şeyler anlatıyordu. Anlaşılan söyledikleri kaydediliyordu. Şu ana kadar onun için adı 235 olan savcı, uzun boylu, mavi gözlü biriydi. Yüzünde sert, rahatsız edici bir hava vardı. Ona evli olmadığını söyledikten sonra, kaç çocuğunun olduğunu sordu. Çevirmene, “bu benimle dalga mı geçiyor?” diye sorduğunda, güldü:

– Hayır, burda böyle. Evli olmayıp da çocukları olanlar çok...

Onu şaşırtan bir diğer şey de, söz geldiği ülkeye geldiğinde, Kürdistan’ın Suriye’deki parçası dediği halde, sürekli sorusunu tekrarlaması oldu:

– Nerelisin?.. Bu isimle bir devlet ya da ülke yok. Nerenin kimliğini taşıyorsun, Türkiye, Suriye, Irak ya da İran mı?

Zaten kimliğimiz değil mi bizi buralara kadar savuran?

Tercümana, “hele sor, bunun Saykîs-Pîko anlaşmasından ve ülkemizi nasıl parçaladıklarından haberi var mı, yok mu?” dedi. Lozan’ı ve ülkesinin kaç parçaya bölündüğünü bildiği gibi, kaç Kürt örgüt ve partisinin olduğunu da bildiğini söyledi, cevap olarak. Nasıl olduysa, Saykîs ve Pîko’nun da buna benzediğini hatırladı. Ona sormadığı hiçbir şey kalmadı. Soruların yarısı, ülkeden çıkmasının sebepleri üzerine, diğer yarısı da ülkeden nasıl çıktığı ve yolculuğuyla ilgiliydi. Tercümanın soru-cevap çevirilerinin karmaşası içinde birden gözünün önünde Saykîs belirdi, boş bir sandalyeye oturup onları dinlemeye başladı. Ara verildiğinde kurnaz Saykîs ile yine karşı karşıya geldi:

– Anlaşılan Avrupalı hemşerilerin seni hiç unutmamışlar.

Hiç sinirlenmedi, gayet sakindi:

– Onlar için geçmişte kalmış eski bir tarihten sadece birkaç satırı ifade ediyorum. Sizin için önemli olabilirim, onlar için değil. Sizin oralarda sadece devletimin bir temsilcisiydim. Zaten aranızdaki fark da bu, onlar gelecek günlerle ilgili, siz geçmişte kalan on yılların, yüz yılların olaylarıyla, anlaşmalarıyla tüketiyorsunuz enerjinizi.

– İyi de, bugün dünün devamı değil mi?

– Evet ama, sen hâlâ dünün rehinesi, esirisin. Esaret ve araştırma arasındaki fark çok büyük...

– Tarih önemlidir ve ben tarih öğretmeniyim.

– Her memlekette tarih öğretmenleri var ama, her gece rüyalarında tarihte kalan insanları görmüyorlar.

– Ama siz Avrupalıların bugünkü hayatımızda da parmağınız var, bu gerçeğin üzerinden atlayamazsın.

– Bugünün Avrupası dünün Avrupası değil.

– Ama dünün devamıdır.

– Torunlarımız ne bizim gibi düşünüyor ne de bizim gibi yaşıyor.

– Seninle tartışmak, boş bir halkanın içinde dönmek gibi...

– Sizin hayatınız zaten o boş halkanın içinde dönmek. Korku sizi çürütmüş, beceriksizliğinizin suçunu da bize yüklüyorsunuz. Korku hakikatın başlıca katilidir.

– Senin gibiler de o korkuyu fazlasıyla suladı! Pınarlarınızı korku topraklarına saldınız ve arkanızı dönüp çekip gittiniz. Senden hesap sormaya geldim, hesap!

Tercümanın sesinin yükselmesiyle Saykîs ortadan kayboldu. Tercüman soruşturmanın devam etmesini istiyordu. Bu soru cevap şenliği altı saat kadar sürdü. Bazı şeyleri söyledi, söylemek istediği bazı şeyleri unuttu ve bazı şeyleri de anlatmak istemedi. Savcı kaç ay sonra olacağını söylemeden, yakın bir zamanda cevap vereceğine dair söz verdi. O garip soru cevap şenliğinden sonraki günler, cevabı beklemenin ateşi içinde yandı. Daha cevap gelmeden, kamp sorumlusu onları başka bir yere götürme kararını iletti. Onları hem şehirden hem köyden uzak bir kampa götürdüler. Savcının cevabını burda bekleyecekti.

Yine öğrencilerini hatırladı.

“Ben de o tozlu tarih masallarının aktarılmasına katkıda bulunanlardanım. Ticari amaçlı dizi filmler gibi anlamsız, boş o büyük yenilgilerin, havalı zaferlerin masalları” diye düşünüyordu. Leyla’yı hatırladı, uzun bir gecenin rüyası gibi. Tûtino ve felsefesi, dedesini ve ışıktan merdiveni, anne baba denilen eriyen iki kardan dağı... Kalo ve masalları, kötü koşullarda, sisler arasında kalan insanlar, aileler. Herkes ve her şey şimdi kafasının içinde bir boran gibi dönüp duruyordu. Ama en çok kafalarını kâğıttan kahramanlarla ve yalan kahramanlıklarla doldurduğu o çocuklar için üzülüyordu. Burası ve orası, vatan ve Avrupa, dün ve bugün, bütün her şey kafasının içinde tutuşmuş çam tahtalar gibi yanıyordu. “Orada olduğu gibi, burada da yine biz Suriyeli, Türkiyeli, İranlı ve Iraklıyız. Ne zaman ‘düşmanlar’ karşısında zafer elde etmek için harekete geçsek, aynen onları taklit ediyoruz. Burada aynen düşmanlarımız gibi algılandığımız, kabul edildiğimiz çok daha net görülüyor. Orada da onları yolumuzdan kaldırmayı istiyoruz, yerlerine geçip aynen onların yaptıklarını yapmak için. Büyümek, yükselmek istediğimizde, onlardan başka örnek yok önümüzde” diye düşünüyordu.

Düşmanlarımıza benziyoruz.

Bu gerçek, sükunetin hâkim olduğu bu ülkelerde daha çıplak bir biçimde ortaya çıkıyordu.

Galiba insan biraz kendisinden uzaklaşınca, kendisini daha iyi tanıyabiliyordu. Neden bu karmakarışık düşünceler, duygular birbirine karışıyordu o anda? Sebebini o da bilmiyordu. Yeni kampa giderken, Cemşîd ile vedalaşamadı bile, çünkü orada değildi. Ona bir veda notu bıraktı. Yeni kampta kimseye bir şey sormaya gerek kalmadan, Salih ile karşılaştı. Sonraları Salih’in her yeni geleni karşıladığını, yardımcı olduğunu, buranın hayatı üzerine gerekli her şeyi anlattığını öğrendi. Onunla aynı bölgeden olduğunu öğrenince hemen yardımcı olmak istedi. Bu çok hoşuna gitti ama daha ilk günden Qado’dan söz etmesi, onu sarstı. Salih ile ilişkileri gün geçtikçe gelişiyordu. O da Qado’nun sığındığı yeri öğrenmek istiyordu. Uzun sohbetler arasında Salih, Qado’nun ona kendisinden ve Simko’dan söz ettiğini hatırladı. Ama bir gün bu ülkeye gelip, kayıp Qado’nun yatağında yatacağını nereden tahmin edecekti? Qado ile ilgili bütün bildiklerini anlattı ve birlikte Qado’nun arkadaşı Anet’i görmeye gitmelerini teklif etti. Anet’in şimdi doğum yaptığını ve Qado’nun ardında bir çocuk bıraktığını da tahmin ediyordu. Bu haber, Anet’i görme isteğini arttırdı. Salih, Anet’e gitmek için hazırlanmasını istediğinde aradan iki haftadan fazla bir zaman geçmişti. Yol bir saatten az sürdü. Anet onları çok sıcak karşıladı. Sevimli, güzel bir kadındı. İçeride her tarafta Qado’dan geriye kalmış bir şeyler vardı. Salih kırık Almancasıyla onlara tercümanlık yapıyordu. Anet onu üç defa şaşırttı. İlki Simko ve kendisiyle ilgili her şeyi biliyor olması oldu. Ona gülerek Saykîs ve Pîko’yu sordu. İkincisi büyük bir hüzünle çocuklarının kör olduğunu söylediğinde ve son olarak da Qado’nun bazı tablolarını ve yazılarını göstermesi oldu. Anet, “Korkunun Tarihi” başlıklı el yazmasını ona verdi:

– Bu senin için. Sizin dilinizle yazıldığı için, sende kalması daha doğru olur. Tablolar bende kalacak.

Anet kırılmış, umutsuz görünüyordu. Qado’nun döneceğine dair umudu kalmamıştı ve anlaşabilmenin zorluklarından söz ediyordu. Kültür ve zihniyet farklılığı üzerine yaptıkları uzun tartışmanın sonunda, sözlerini bir şakayla bitirdi:

– Eminim arkadaşın gibi senin de kafan çok serttir.

Ordan oraya seğirten Anet’in sessiz köpeği dikkatini çekti. Sanki yeni misafirler olduklarının farkındaydı. Sonra ağlayan bebeğin sesi geldi. Anet’in kucağındaki bebek, annesinden çok Qado’ya çekmişti. Kampa çok geç döndüler. Yolda hiç konuşmadılar. Sanki karşılıklı olarak o güzel çocuğun körlüğü üzerine düşündüklerini biliyorlar ve konuşacak bir şey de yoktu. Odaya girer girmez hızlı hızlı Qado’nun el yazmasını okumaya başladı. Yaşadıkları ve hissettikleri arasındaki benzerlik onu hayrette bıraktı. Qado’nun yazdıkları onu yine korkunun ülkesine götürdü. O gece iyi uyuyamadı. Sabah amaçsız olarak dışarı çıktı. Dışarıya çıktıktan hemen sonra, yine sarı gözlü, yüzü örtülü adamın ayak seslerini duymaya başladı. Artık ayak seslerini tanıyordu. Bazen fark ettirmeden gözucuyla bakıyordu. Gözlerindeki sarı çukurlar derinleşmişti. Solgun yüzünün rengini sarı gözlerinde görmek mümkündü. Odasının kapısına gelene kadar da, onu izlediğinin farkındaydı. Kapıyı açtı ve ani bir hareketle ona döndü, onu bütün gücüyle içeriye çekti, kapıyı da kilitledi. Bu kez elinden kurtulmaya fırsat bulamamıştı. Bir eliyle yakasına yapıştı, diğer eliyle başındaki örtüyü çekip indirdi. Yüzüne bakınca, inanamadı...

Kendisiyle yüz yüze kaldı...

Yüzü kendi yüzüydü, gözleri kendi gözleri...

O kendisiydi.

Külçe gibi kendisi olan sarı gözlü adamın ayaklarının dibine yıkıldı kaldı…

Üçüncü Göz

Mûsa’nın aniden ortadan kaybolması, Salih’in kafasını karıştırmıştı. Delirmiş gibi, kendi kendisine konuşuyordu:

– Bu deli meliler nereden gelip beni buluyor yahu?! Qado geldi, gitti. Mûsa geldi gitti. İnsan bir hoşça kal der be! Bunlar vedalaşmayı da bilmiyor.

Salih, Mûsa’yı sormak için Anet’e gitti. Anet güldü:

– Sizin ülkeniz tımarhane... İçinde tek bir akıllı kalmamış galiba!

O arada Salih memleketi, Mûsa’nın ailesini aradı. Ailesinden de nerede olduğunu bilen yoktu. Sadece uzun bir süredir onlara telefon etmediğini söylediler. Tozlu ülkenin her tarafına çekirgeler yayılmış, istila etmişti. Çekirge sürüleri memleketin göklerini bile işgal etmişti. Yerde de iyi beslenen çekirgeler, büyümüş, insan suretine girmişlerdi. İnsanlar da çekirgelere benzemişlerdi. Çekirgeler bazılarının dilini, kulaklarını kemirmişti. Öksürük nöbeti hastalığı (xirtikî) geri dönmüş, insanlar yine kuru öksürük nöbetleriyle inliyordu. Çoğunun ilaç alacak parası da yoktu. Ağır bir korku her tarafa dal budak salmıştı. Yarın kimin başına ne geleceğini kimse kestiremiyordu. Herkes olacak bir şeyi bekliyordu.

Ama ne olacak, ne zaman olacak?

Bunu bilen yoktu. Eskiden düzgün konuşamayanlar için, “sanki çekirgeler dilini kemirmiş” derlerdi. Şimdi ise, sanki çekirgeler herkesin dilinin ucunu kemirmişti.

Simko telefonda Salih’le dolaylı yollarla konuşuyordu:

– Ne Mûsa’dan haberim var ne de Qado’dan. Benim hiçbir şeyden haberim yok.

– Bir süredir onları göremiyorum, belki oraya dönmüşlerdir diye düşünmüştüm.

– Ne diyeyim? İşte birkaç çekirge penceremin perdesine konmuş...

Salih, ülkedeki hiçkimsenin dışarıdakilerle rahat konuşamadığını, yazışamadığını hatırladı. Yüreğindeki geri dönme isteği de, üzerinden su kesilmiş ot gibi yavaş yavaş solmaya başladı. Yerinde koyu bir acı kalıyordu. “Anlaşılan ancak tabutta geri dönebileceğiz” diye içinden geçirdi.

Tam da bu günlerde, bu ülkede insanların Mûsa üzerine gazetelerde çıkan haberleri okuduğundan haberi yoktu Salih’in. Mûsa, Londra’da ortaya çıkmış, sokakta Saykîs adında beyaz saçlı bir adama saldırmış, adam direnmiş, polis çağırmış ve mahkemede şikâyetçi olmuştu. Polisler araştırıp onun Almanya’da iltica başvurusunda bulunduğunu öğrenmiş ve onu tekrar Almanya’ya iade etmişlerdi. Bu durum bir gazetecinin dikkatini çekmiş, uzun uzun yazmıştı. Haberde Mûsa’nın tarih öğretmeni olduğuna dikkat çekilmiş ve yine Saykîs-Pîko anlaşmasına, bu anlaşmanın Ortadoğu’da yarattığı etkiye özellikle de, Kürtlerin ülkesinde yarattığı etkiye dikkat çekmişti. Bunun dışında Mûsa’nın bir akıl hastanesine yatırılacağından söz ediliyordu. Yorumların dışında, Mûsa ile yapılmış kısa bir söyleşi de vardı. Sokakta karşılaştığı adamın malum Saykîs olduğundan emindi ve İngiltere’ye onunla karşılaşıp hesap sormak için gittiğini söylüyordu. Mûsa’nın saldırdığı öfkeli Saykîs’in o tarihi anlaşmaya imza atan Saykîs olduğundan hiç kuşkusu yoktu. Gazeteci, Mûsa’nın psikolojik durumunu irdelemiş, onun gündüz gözüyle rüya gördüğünü, bir gün ya kendisine ya da başkasına zarar verebileceğini öne sürerek, bir akıl hastanesine yatırılması gerektiğini yazmıştı.

Bir gün aniden kampta Salih’in karşısına Anet çıktı. Hemen atıldı:

– Burda ne arıyorsun?

Anet bir eliyle kör bebeğinin arabasını sürüyor, diğer elinde de bir gazete tutuyordu, güldü:

– İnsan misafirini böyle mi karşılar?!

Kendisini görmeye geldiğini anlayan Salih ya Mûsa ya da Qado’dan bir haber getirdiğini biliyordu. Önce birer kahve içtiler, kahveden sonra Anet gazeteyi Salih’e uzattı ve bu gazetecinin hikâyesini, yazısını anlatmaya başladı. Salih donup kalmış, ne diyeceğini bilmiyordu:

– Onu buraya getirmeleri lazım.

Anet bir an sessiz kaldı:

– Hayır. Başka yere götürebilirler, çünkü psikolojik bir rahatsızlıktan söz ediyorlar.

– Ne yapalım?

– Onu sormamız, aramamız lazım...

Salih ve Anet, Mûsa’yı aramaya karar verdikleri sıralarda, polislerin ellerinden kurtulup kaçan Mûsa, başının çaresine bakmaya çalışıyordu. Hâlâ kaçak olarak yaşıyor. Hiçbir devletin polisi yerini öğrenip onu rahatsız etmesin diye, yaşadığı yeri söylemek istemiyorum.

Sadece o değil, Qado da yine başka bir ülkede, başka bir isimle yaşıyordu. Hayatının en büyük tablosunu yapmıştı. Tablosuna korku adını vermişti. Odasının bir duvarını tamamen kaplamıştı. Qado o karmaşık korku renklerinin dibinde oturup, çekirgeleri çizmekle geçiriyordu zamanını. Ülkesindeki hayat ağaçlarını, sevda tarlalarını, sevgi yeşilliklerini talan eden çekirgeleri...

Mûsa da o anda kuyruğunu altına toplayıp, üzerine oturdu. İçindeki korku daha da büyümüş, daha da kudurmuş, aç bir çekirgeye dönmüştü. Mûsa’nın yanına konan bir çekirge, kuyruğunun ucunu kemiriyordu. Odasının penceresinden kalın, siyah bir kendir şeridi uzanmıştı içeriye. O da bu şeridin nereden ve nasıl buraya uzandığını bilmiyordu. Şerit siyah, kör bir yılanın suretine girip, başının üstünde dolanmış, siyah bir kelimeye dönüşmüştü: Korku...

Bitti