Edîb Polat

Dûvpişk Bi Xwe Venade

Roman

Evrensel Basım Yayın 410

Rêza Pirtûkên Kurdî 3

© Evrensel Basım Yayın 2011 - Sertîfîka No 11015

Çapa Yekemîn Rêbendan 2011

Dûvpişk Bi Xwe Venada: Edîb Polat

Dîzayna Bergê: Savaş Çekiç

Amadekirina Berge: Devrim Koçlan

Sêwirandina Epub: Stûdyo ya Sêwirandinê ya Papersense

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı Kamer Hatun Mah. Alhatun Sk. No: 27 Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx) - Faks: 0212 361 09 04

web: www.evrenselbasim.com

e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

Dûvpişk Bi Xwe Venade

Kî Bi Xwe Vedaye?

Di derheqa romana kurdî de ji mêjve ye ku gengeşiyekî destpê kiriye. Bêguman, gengeşî pêşve dibe. Cîhê ku gengeşî lê nebe, pêşveçûyîn jî pêk nayê. Qet şik lê nîne, ev gengeşî sedema pêşveçûyîna romana kurdî ye.

Romana kurdî, her çi qas ji romana cîhanê derengtir rojê dîtibe jî, bi taybetî piştî salên 90î ber bi nûjenbûn û modernîzmê ve gavên mezin avêt û di demekî kurt de xwe da xuyakirin ku ji romana cîhanê jî kêmtir nîne.

Di destpêkê de piranî jiyana taybetî ya kurda babetên romana kurdî bû. Romana kurdî êdî ji alî babetê ve jî, ji alî naverokê ve jî ber bi xurtbûnê ve dimeşe. Babeta romana kurdî zor û zilma li ser kurda, ango jiyana taybetî ya kurda be jî, êdî wekî berê ji dora xwe re ne girtî ye, ango famdariyekî dide der û dora xwe, jiyana kurda bi cîhanê ve girê dide.

Belê, romana kurdî dereng destpê kir, lê bi bazdan rêgirt. Zimanê romana kurdî roj bi roj guherî. Êdî kurd jî bi zimanê xwe ve, bi berhemên xwe yên edebî ve di nav edebiyatnasên dinyayê de cîhê xwe digrin û bêguman, cîhê xwe dadigrin jî...

***

Edîb Polat, hevalê min î bi salan e. Her weha hemkarê min e. Me bi hev re di fakulta zanistî, beşa biyolojiyê de xwend. Riya me di nivîskariya kurdî de jî bi ser hev de hat. Lê hewce bi gotinê ye ku Edîb bi berhemên xwe yên edebî ve êdî ber bi edebiyatvaniya cîhanê dimeşe. Zimanekî herikbar, babetekî hevdem, wî ber bi asoyekî nû ve dikşîne.

“Dûvpişk Bi Xwe Venade”, romana Edîb ya duem e ku bi kurdî ye. Wî bi miqaleyên rojnamegerî destpê kir, bi lêkolînerî meşa xwe domand, serboriyan nivîsand û di dumahiyê de wekî hemî nivîskarên qelemxurt di rawestgeha romanê de cihê xwe girt.

Di edebiyata kurdî de nivîskariya herî lawaz roman bû. Li hember klasîkên ew qas xurt, qedexekirinên sedsala 20a dîsa jî tesîrekî li edebiyata kurdî kir û bi taybetî li Bakûr, pêşî li edebiyatê jî, li romanê jî girt. Ewil şaxên romanê li Sovyetîstana kevin aj da. Ji wê derê ber bi Stenbolê pekiya û li Swêdê, bi saya kedkarên kurda gelek salên dirêj bingeha xwe qaîm kir. Romana kurdî, niha ji Haleb û Efrînê ber bi Diyarbekirê ve dest bi gerekî kiriye. Wêjeya nûjen, hawîrdorên kurda dadigre. Edîb jî, di vê gera qelemê de, li rawestgeha Diyarbekirê beşdarê qada romannivîsên kurdî bû.

Romana Edîb jî wekî gelek romannivîsên din ên kurda ji bajarê qedîm, ji bajarê birîndar, ji bajarê berxwedanê, ango ji Diyarbekirê bêpar nema ye. Êş û azarên Diyarbekirê di romana Edîb de, bi kurdiyek herikbar hatiye zimên. Edîb, kuştinên nediyar, êşên dayîkan, giriyê zarokan, can û cesedên sar bi dûvpişkên Diyarbekirê ve biziman kirîye. Di romanê de ne tenê êş û azarên kurdên Diyarbekirî heye. Ew, hemû zilm û tedayên li ser kurda bi nasnameya Diyarbekirê ve girêdaye, êşa kurda ji Duhokê heta Sileymanî ji çar dorên welat biziman kirîye. Carina ‘şeytên’, carina jî ‘dûvpişk’ bûne zalimên kurda. Lê çavên bêtirs, çavên berxwedanê jî xwe di romanê de derdixin pêş. Yên Diyarbekiriya, yên kurda li ser piyan girtîye, ango berxwedana zîndanê, berxwedana çiyan, berxwedana dayîk û zarokan, berxwedana gel wekî gulekî li ser rupelan hatiye neqşandin.

Neqişkarê van gulan, Edîb e.
Fehim Işık

Di wê roja tebaxê de, derya pêl bi pêl nefes distend. Kefa zer a girêza devê xwe, bi kevir û zinarên qeraxê paqij dikir. Xuşîna wê, bi çêkirina gerînekan re mîna tisîna marekî ku xwe li tahtan bilefîne deng vedida. Qaqlîbazan geh xwe serserkî berra jêr didan, geh bi masiyên di nava nikulên xwe de difiriyan jor. Keştî bi dengên motorên xwe masiyên ku di bin avê de dibirbisîn û direqisîn, ditengijandin û diteriqandin. Hewa çîk sayî, mîna ava zelal bû. Carna ji nava ewrên dûr dengê balefiran dihatin, wekî parçeyek ji dengê xwezayê, ezman bêtir kûr dikirin, asoyan dûrtir dikirin. Aliyekî rojê çûbû ava, aliyê din di şiklê niqteyek zer de li ser aso mabû. Mîna ji çaviya kaniyekê ava zêrîn bipijiqîne û hemî ewrên dora xwe dineqişîne, şewqa wê bi tewqek ji xunava sor qeraxên ewrên nêzîkî pozê çiyayan diseyand. Telpek ewr di şiklê dareke qajê de mîna ku li keviya zinarekî xwar bûbe dixuya. Hin deverên ezmên yên ku ji rojava dûr bûn, hêdî hêdî mor dibûn, tîrên rengan yên şikestî xetên pembe di nava vê morahiyê de xêz dikirin. Parçeyek ewr yê ku niha li alî rastê bû, bibû şêrekî li ser terriya xwe rûniştî, lê pirça sermilk û terriya wî li nav ewran gilokan çê kiribû. Wî devê xwe ji ronahiya rojê re vekiribû, dixwest hemî tîrêjan daqurtîne. Ev ne ewrên havîna navîn bûn ku mîna kirasên hiriya pez bin, lê niha mîna kincên bûkaniyê yê sipî tenik û zelal bûn. Telpek ewrê li ser lotika alî çepê, mîna siya mirovekî bû, parçeyê bin piyên wî li nêzîkî aso ketibû şiklê bersinga keçekê. Serê bersinga keçikê sorî kurr û bi gupik bû. Hemî ewr bi qursên mîna xwînê lewutîbûn. Kêlîkê bişûnde, ew dê seranser mor bibûna, dû re wê di rengê ariyê de kon vegirtana û li ser şevê ban bibûna. Qotên li pêşiya rojê ku demek berî niha ew xwaribûn, reş bibûn û deryayê bêsînor dikirin û xwe li dawiya ava şor mîna qetraneke êretî dipêçan. Kefa ser avê ku ji bo bête mijandin bi avjeniyê digihîşt sîlekanê, pelqeçîçkan çê dikir.

Ev pelqeçîçik, mîna yên barana biharê niha li kuştina kesê ku di nava avê de bêhiş vezeliyabû, şahidiyê dikirin. Ew miribû an hatibû kuştin? Kî dizanîbû çi hatiye serê wî... Niha dilibitî, milên wî geh bilind dibûn geh noqî bin pêlan dibûn, lê ev lebat ne bi vîna wî, bi hêza rakirina avê û dafdana pêlan bû. Pora wî ya dirêj têl têl avjeniyê dikir, serê wî jî bêvîn û mîna ku ji fermanên pêlên deryayê re bêje “erê” didewusî nav singê û dîsa bilind dibû. Ev cesedê bêxwedî, di nav wê ava sor de ku niha nedihat fêmkirin ji ber xwîna wî an ji şewqên rojê sor bibû, li pêşiya pêlan, di nava kefê de bihust bi bihust nêzîkî qeraxê dibû. Geh ew bi ser avê diket, geh jî av bi ser wî. Derya çiqas diçeliqî, ew ewçend ber bi qeraxê ve nêzîk dibû. Keviya devê wî yê nîvvekirî kevz girtibû, qalpaxên çavên wî ku di her du kortikên bin birûyan de mîna qomçikên bişkojkan dixuyan, şîn bibûn. Deryaya Egeyê ku tucar bêpêl nedima, ji dîroka xwe ya pir kevn heta niha bêrawestin çiyayên ku serî li ber rakiribûn û bi zawiyeyek tîk lê dinihêrîn dabû ber şîrmaqan, li ber keysa bayê xwe yê rojava cesed daf dida. Di situyê wî de qerewat hebû, bêçakêt bû, saeta di milê wî de ku niha zîvê dora wê dibiriqî, ji ber ku av nedikişand hêj dixebitî. Berîkek şalê wî yê ku ji qumeşekî giranbuha bû vajî bibû, betanê wê yê sipî li ser avê balon vekiribû, mîna kelekê dihejiya. Di berîka din de hin diravên hûr û tezbîhek hebû, ku nedihiştin ew bi ser avê bikeve.

Derya bi ezmanê zêrîn re sor û zer bibû., tenê siya pêlan di nav de derencikên ji rengê qahweyî çê dikir. Wekî ku beranekî li ser aso li cihê rojava serjêkiribin û xwîna wî herikandibin ser deryayê, ji qûntarên çiyayan hetanî sîlekanê pêl guherîbûn rengê qizil. Lê bazê ji ewr ku baskê wî wekî êgir bû û rojavayê ezmên seranser girtibû, dê kengê bibariya, ne diyar bû. Bayê rojava her diçû gurr dibû û difîkand, guvîniyê ji zinarên qeraxa deryayê dianî. Yekî simbêlqît bû, dafên sipî ketibûn pora wî ya dirêj, bênasname, bênav û bênîşan, di vê êvara honik de, di nava ava şor de, hêdî hêdî digihîşt qeraxê. Sûretê wî yê ku du roj in nehatibû qusandin, rûyê wî kirêt dikir. Ji ber eniya wî ya teng, poçax heta nêzîkî ser birûyan hatibû. Li ser devê wî yê mezin, pozekî kin û pan hebû, sedemî simbêlan mezinahiya dev balê nedikişand. Guhên wî fireh û pan bûn, lê çav û birûyên reş, bi rûyê wî yê fireh re xweş li hev dikir. Pirzikek ji dema zarotiyê de mayî li ser rû, li aliyê gepa wî ya rastê nîşanek hiştibû. Di bin qirika wî de, li texma serê çeneya wî şaneke reş hebû, ji ber ku ew bi qasî mêşekê bû bala mirov dikişand. Çend mûyên sipî yên li ser her dû cênîkên wî, li ber ronahiyê wunda dibûn. Ew çend salî bû? Sîhûpênc, an sîhûheft bû. Neynokên tilî û pêçîyên wî jêkirî bûn, eşkere bû ku mirovekî jixwehezkirî bû. Qermûçek li ser rûyê wî tune bûn û ger ne ji kevz û pelaxa ava deryayê bûna, laşê wî paqij bû. Lê av girtibû, hinekî nepixîbû û di tarîgewrika êvarê de ji ber hewa sar, niha li qeraxa deryayê her diçû dicemidî. Ev der cihekî tenha û xelesemt bû, ji bajarê Îzmîrê dûr bû. Ne kesek dihat, ne jî diçû. Ne dengek, ne bêhnek û ne jî pêjnek... Dengê qaqlîbazên ku yek dadiket û yek radibû, xuşîna pêlên nîşana zindîbûna xwezayê ku bi bêhna ava şor ya lewutî re hev temam dikirin, sebebên xerakirina bêdengiya wê êvarê bûn.

Kî bû, ji ku dihat, çi hatibû serê wî? Niha li qeraxa deryayê, li ser sîlekanê, sînga wî bi hêza pêlan vekirî, qerewata wî li aliyê rastê xwar bibû. Di bin bestika wî de şopa berikekê balê dikişand. ew li pişta wî ketibû, di sînga wî re avêtibû û birînek fireh li pey xwe hiştibû. Belkî çend birînên din jî di canê wî de hebûn, lê niha nedihatin dîtin.

Demek bişûnde, du kesên ji Hêzên Ewlekar yên qeraxa deryayê hatin nik cesed. Kêlîkê lê nihêrîn, dû re ew li ser pişt qelibandin, yek ji wan got: “Ew e. Wêneyê wî jî li qereqolê heye.” Yekî rahişt milên cesed, yê din bi her du piyan girt, ew birin tirimbêla xwe.

Dotira rojê serê sibehê, li nexweşxaneyek Îzmîrê ji bo cesed raporeke otopsiyê hat amade kirin, tê de wiha dinivîsî:

“Kincên li ser mirovê kuştî, qerewat, komlek û gore bi usûl hatin derxistin. Li gor îstîqameta berikan, bala mirov dikşîne ku komlekê kuştî ji piştê ve qul bûye, berikek lê ketiye. Wekî din çi li ser kuştî hebûn, hemî bi tevdîr hatin derxistin û tesbîtên wekî din hatin kirin. Kuştî nêzîkî metreyek û şêst û heşt santêm dirêj e, heştê kîlo jî giran e, çavên wî reş in, rengê rûyê wî genimî ye. Pora wî ya reş dirêj e, sunetkirî ye, mûyên berzika wî nêzîkî pazdeh roj in nehatine qusandin. Cesedê mêrekî ye, azayê canê wî yên din jî yek bi yek hatin lêkolînkirin û hat dîtin ku derb, lêdan an wekî din tu şop û birîn li ser wan tune ne. Li ser singê, li alî çepê quleke berikê ku firehiya wê bi qasî 1 cm ye hat dîtin. Li gor rewşa wê birînê, tê fêmkirin ku berik ji pişt, ji cihekî dûr hatiye avêtin, di sîngê de, di bin hestiyê ser milê rastê de derketiye. Firehiya qula di piştê de nêzîkî 0,5x1 cm ye. Berikek din jî ji aliyê rastê ve, lê gelekî ji nêzîk ve hatiye berdanê, li zikê biçûk ketiye û lewma di canê wî re neavêtiye der. Qula ku di zik de vekiriye 0,7 X 0,9 cm ye û hûr û rodiyên wî parçe kiriye, di canê wî de leyistiye û heta kezebê çûye.”

Pisporan yek bi yek dest bi axaftinê kirin û gotin em tevlî venêrîna derveyî ya ku me bi hev re tesbît kir dibin, ew qeydên mijara gotinê hemî rast in. Rewşa cesed bi taybet ji pisporan hat pirsîn, wan wiha bersiv dan: “Li ser cesedê kuştî, hêj reşayî û hişkbûyina mirinê naxuye. Mirin du–sê saet berî niha pêk hatiye. Wekî ku me bi hev re tesbît kiriye, berika ku ji alî piştê ve li klavîkulaya rastê ketiye, bûye sebebê teqez yê mirinê. Ew derbasî valahiya toraksê bûye û ji wur jî çûye damara aorta û tevna pişikê parçe parçe kiriye. Mirin, wekî me li jor jî bi berfirehî got, ji ber velîska hemorojîk e ku ew jî bi parçebûna damara aortayê re pêk hatiye. Lê, berikek din jî bûye sebeb ku ew kes di demeke kurt de jiyana xwe ji dest bide.”

Mirovek bejndirêj, esmer û lawaz, derheqa cihê avêtina berikan de pirsek kir. Bijişkê pispor wiha bersiv da: “Li gor dewsa birînan û cihên ku berik tê re derbas bûne, em dikarin bêjin ku berikek ji dûr û ji paş ve û ji alî çepê hatiye avêtin. Lê berikek din jî ji aliyê rastê ve, lê ji cihekî gelekî nêzîk. Ew jî li zikê wî yê biçûk ketiye.”

Bijîşkek wiha encam li axaftinê anî: “Ji ber ku sebebê kuştinê yê teqez mîna ku me li jor gotibû hatiye eşkerekirin, pêwîstî bi otopsiyek din nîn e.”

Piştî îmzeyên bijîşkên pispor yên li bin raporê, di rêza herî dawî de navê profesorekî bala mirovê dirêj û lawaz kişand: Prof. Dr. Mervan ŞEN. Profesor rahişt tezbîha ku di berîka kuştî de hatibû dîtin, ew di nava tiliyên xwe de hejand. Bibaldarî li zîvê ser îmameya wê nihêrî û kûr ponijî. Piştre ew bir ber devê xwe û di nava çenga xwe de hû kir ser kilora wê. Libên kevirî bi nefesa wî re mij girtin. Li benda belavbûna mijê ma, piştre tezbîh û çavên wî di heman demê de biriqîn. Bi kurtepistek ji xwe jî veşartî got: “Heqîqî Oltû ye!” Mirovê dirêj û lawaz ku derheqa cihê avêtina berikan de pirsan dikir hat, berçavka reş ya li pêş çavên xwe derxist, tezbîhê ji profesor xwest. Ew gav her du di cih de rawestiyan, çav çavan nas dikirin, profesorê ku dîtina kesê li hember xwe nedipa, şaşmayî pirsî:

–Tu û vê derê? Çend sal derbas bûn ku me hev nedîtiye?

***

Pîrejinek li taxeke Amedê, di xaniyekî dîrokî de, li ber agirê kuçik rûniştibû, teşiyê li ranê xwe dixist û ji giloka hiriyê ta diafirand. Şev bû, di tariyê de dûvpişkek ber bi agir de dihat. Pîrê berê xwe dabû êgir û ji neviya xwe re vê çîrokê digot.

***

Deh sal berê...

Sê dost, sê heval, sê hevling, sê kesên dilsoz... Du pêşmerge û xortekî Amedî, her sê yekem car li qahwexaneyek Amedê hev nasîn.

Di rojeke ji rojên havîna navîn de... Qêreqija navrojê erdê disincirand, xortê Amedî, xwendekarê zankoya Dicleyê Mervan Şen li qahwexaneya Kuçukevê beriya leqay du pêşmergeyan were, wekî her roj ji bo firavînê ewul çûbû Mala Mamosteyan. Li lokalê xwarin xwaribû, piştre li derve, li ber derî rûniştibû û çay xwestibû. Di kîja roj û saetê de çi ezmûnên wî hene, di kîjan dersan de maye, di kîjan de biserketî ye, di serê xwe de yek bi yek zelal kiribû û li ser wan fikirîbû. Di nava çar birayên xwe de, tenê wî zanko dixwend, yek ji wan li navçeyek Mêrdînê ji alî kesên nasnameya wan nediyar ve hatibû revandin û ji wî agahdarî hîç nehatibû girtin. Birayên din her yek di karên cihê de dixebitîn. Bavê wan xaniyek li taxa Baxlera ji wan re kirrîbû. Piştî perwerdehiyek zor û zahmet, ezmûn qezenç kiribû û bibû xwendekarê zankoya Dîcleyê, Fakulteya Fen–Edebîyatê. Wî dahatuya jiyana xwe li gor xwendinê ava kiribû. Armanca wî, bibûna karmend û li bav û birayê xwe binihêrtana, xewn û xeyala wî her ev bû. Mirovekî rûkenok bû, bi nêrînek xweşbîn li jiyanê dinihêrî û xasma meraqa wî ji zimên re hebû, li qursên taybet fêrî zimanê îngilizî dibû.

Beriya ji Mala Mamostayan rabe, bala wî kişandibû ku komek mirov li dor zilamek porzer civiyane, li rewşa wî dipirsin û dibêjin “derbasbûyî be.” Wî jî meraq kiribû, piştî silavê, pirsîbû:

–Xêr e mamoste, tu ji girtîgehê derketî?

Ji ber ku wan rojan gelek kes diketin zîndanan wî ev pirs jê kiribû, lê Mamoste wekî ku tiştekî veşêre serê xwe li ba xistibû û bi dengekî ketî gotibû:

–Na, ez benî. Gurçikên min diêşin.

Û çîroka serpêhatiya xwe bi kurtasî ji Mervan re wiha gotibû: Heta du meh berê ew li gundê xwe yê bi ser bajarê Şernexê ve girêdayî mamoste bûye, lê niha bo bajarekî Enedolê ew hatibû surgûnkirin. Di vê demê de gurçikên wî radigrin û gelekî diêşin. Mervan fam kiribû ku ev “derbasbûyîn”a mamosteyan ne tenê ji bo nexweşîna wî ya gurçikê, lê bêtir sedemî nefîkirina wî bû. Nexwestibû biçe Enedolê, ji ber wê nexweşîna xwe rapor girtibû.

Sê qahwexaneyên bibaxçe li bin bedena Amedê di rêzê de bûn: Huzûr, Yeşîlçinar û Kuçuk Ev. Ew roj Mervan li parka dawî rûniştibû, du pêşmergeyên ku çendakî berê wekî koçber hatibûn Amedê li nêzîkî wî sohbet dikirin. Wî xwestibû ew nas bike, şertên jiyana wan ya li Amedê hîn bike. Yek ji wan pêşmergeyan xwe bi navê Yezdan Zaxoyî, hevalê xwe jî bi navê Ekrem Duhokî pêşkêş kiribû.

Yezdan Zaxoyî, Ekrem Duhokî û Mervan Şen... Sê kes ew roj li wê parkê hev nasîn...

Du pêşmerge, piştî komkujiya Helepçeyê, di nava refên koçberan de hatibûn Amedê û li qempa ser riya Farqînê ku demek berê ji bo erdhejzedeyan hatibû avakirin bicih bibûn. Hev li Zaxoyê, di dema koçberiyê de nas kiribûn, di rêwîtiyê de bibûn dost û alîgirên hev, kul û keserên xwe li hev parê kiribûn. Di nav xeberdanê de Ekrem Duhokî pirtûkek biçûk û tenik ji berîka xwe derxistibû û rê Mervan dabû. Li ser rûpela wê ya pêşî wiha dinivîsî: “Programa PDGK.” Di rîsaleya ku bi tîpên Erebî lê bi zimanê Kurdî hatibû çapkirin de, rêbaza partiyek Kurd hebû.

Pirtûk bala Mervanê xwendekar kişandibû, ji mêvan xwest çend rûpelên destpêkê wergerîne û pê bide fêm kirin. Ekrem Duhokî wiha dest bi xwendinê kiribû:

“Partî, ji Îraqê re demokrasî û Federasyon dixwaze, ji bo vê yekê têdikoşe...

...Ji bo armanca xwe bicih bîne, hewl dide ku bi karker û xebatkarên Ereb re hêza xwe bike yek...”

Ew gav Mervan got:

–Ger zestûra we hebe, tsixwazim vê pirtsûkê vegerînim Tsirkî.

Ekrem Duhokî bi axaftina Mervan ya bi serê zimên şaş ma, ji wî wetrê ku ev yek ji taybetmendiya kurmanciya Amedê tê, xwest sererast bike:

–Ne zestûr bira, destûr! Çima dibêjî tsirkî, bêje tirkî keko. Ez jî hinekî bi Tirkî dizanim, em dikarin bi hev re bixebitin. Bila birayên me yên Tirkiyeyê jî partiya me nas bikin.

Ekrem, ji ber ku malbata wî ji Kerkûkê hatibû, bavê wî bi tirkî zanîbû, ew jî di nava malê de bi vî zimanî “cilika xwe ji avê derdixist.” Mervanê devse bi kêmasiya xwe fedî kir, ji bîr kiribû ku derbarê zimanê xwe yê devse de ew agahdar bike. Belkî jî nexwestibû... Pêşniyazî kir ku ew biçin mala wan, li wur li ser wergerandina pirtûkê bixebitin û fêrî naveroka wê bibin.

Dengê teqîna çekan ew gav peyva wî birrî, her sê veciniqîn û rabûn piya. Sê teqîn û dû re jî qêrînek dûr û dirêj li pey xwe bêdengiyek anî. Kesên qahwexaneyê hemî derketin ser rê. Birîndarek li erdê dipirpitî, xortekî ji bo wî bibe nexweşxaneyê tirimbêlek zer ya bazirganiyê da sekinandin. Lê şofêrê wê nedixwest birîndar bigre hundure tirimbêlê. Zilamekî bi kincên pêşmergeyan ku di dest wî de demançeyek tazî hebû, direviya. Ji heyecanê nikarîbû gahvan bavêje, kilîta qetlê li piyê wî ketibû. Xwediyê qahwexaneyê jî dabû dû, lê nedixwest ew bigre, mîna ku haya wan ji hev hebe, yê li pêş hêdî dibeziya û kesê li pey jî tenê dimeşiya.

Ekrem Duhokî:

–Li kincên wî nenihêrin, ew ne ji me ye ha! Bala xwe bidin çefiya serê wî, ne bi şêweya pêşmergeyan hatiye girêdan!

Li vî bajarê ku gelek bûyerên wiha diqewumîn, kincên pêşmergeyan bibûn wekî maske. Rastî çi bû, kesekî nizanîbû. Peşmerge heta saet heştê êvarê li nav bajêr serbest digeriyan, lê piştre diçûn qempê. Heta sibehê derketina wan ya ji wur qedexe bû.

Her du pêşmerge û Mervan, ji bo çûyîna Baxlera li kêleka rê li benda dolmîşê dipan. Mervan naveroka wê pirtûkê meraq dikir û dixwest bi vê hincetê li ser rewşa Îraqê biaxifin. Alîgirên şofêran derîyê minîbusan vedikirin, beriya di ber wan re derbas bibin, bi sewtek tûj bang dikirin: “Ofîs, Bexlar! Îstasyon, Egîtim, Alay! Ofîs, Cezaevî!...” Her sê li dolmîşa Baxlera suwar bûn, demek bişûnde li ser riya “Saxlik Ûcaxî” daketin, li aliyê milê çepê meşiyan kolanek teng. Li ber avahiyek çar tebeq, bala Duhokî çû ser hejmara “76” ya li ser derî ku bi boyaxek sor hatibû nivisîn. Egera vê yekê wî jî nizanîbû; belkî di jiyana wî de cihekî taybet ya vê hejmarê hebû lewma. Dema di sala 1976’an de dest bi dibistana navîn kiribû, kalê wî yê ku gelekî jê hez dikir nefesa xwe ya dawî dabû. Çavên wî dageriyabûn ser deriyê kevn yê darîn û hejmara li ser. Li mala Mervan a li qata sêemîn eywan tune bû, deriyê derve bêfetlanok li salonê vedibû. Odeyek li alî rojava hebû, lê yek jî li rojhilat bû ku ew ji salonê bihustek bilindtir bû. Li ser mînderan rûniştin û dest bi xebata xwe kirin. Dema ew li ser pirtûkê hêwurîn, yekî li derî da. Xwediyê malê derî yek alî kir, lê bi çavekî beloqî û behitî li mirovê ber derî nihêrî: Zarokek pêşmerge bû ew, bi melûlî digot “Cemed heye, cemed? Bi xêra xwe qalibekî... Ez kasetên Kurmancî difroşim, yên Eyşe Şan, Kawus Axa, Hesen Cîzrawî...” Mervan dema li zarokê deh–dozdeh salî nihêrî û li şal û şapika wî bi awurên balkêş hûr bû, wekî ku kincên pêşmergeyan bang li dîroka wan kir, serok Mele Mistefa û rêza pêşmergeyên li pey anî dîmena wî. Wî serê xwe hejand, di ber xwe de kir niçe niç: “Heyfa van kincan! Destvekirina ji bo qalibek cemed!” Dengê Ekrem Duhokî yê ku ji hundur hat ew werqiland û anî xwe:

–Cemeda we hebe, bidê, bila biçe. Em jî divê karê xwe bikin.

Gava Mervan ji du mêvanên xwe re çêla rewşa aborî ya Amedê ku di salên dawî de gelekî xera bibû kir, Yezdan Zaxoyî bi nêrîneke ecêb çav kuskusand. Xwediyê malê li ser mijarê serê xwe hejand û bi bêhntengiyek têkel, çêla rewşa bajêr kir: “Gurrîna balafiran, lêdana deriyan ya bêwext, dengên teqîna çek û bombeyan ku xewê direvînin, jiyanê kirine dojeh. Amed di rojên zahmet de derbas dibe; sî li pey mirovan dibe qatil, li paşika sitûyan bi dengê teqînekê dawî li jiyanan tînin. Kuçe bo zarokan ne qadên leystikan in, lê tirsê vedijînin, li bin daran, li quncikan, di bin dîwarên bedenê de, li serê çaryanan zilamên porşayik, bi berçavk, bi kincên ûtîkirî û qerewat, simbêlqît û qurre dipên. Herkes li kolanên xwe ji kesên li pey xwe dikeve şikê. Xisim an cîran newêrin li deriyê naskirîyên xwe bidin, kesek derî li kesekî venake. Bi dengên helîkoptêran re şev diherikin, piştî dozdehê şevê hemî şop û pêjn, yên mirovên tarî ne. Agir bi malan dixin, alava daristanan şevên bejayî ronî dikin. Simbil naseridin, garis koçan nagrin, paleyî betal dibin, das û tar, melêp û tirpan di goman de zeng digrin. Kerî dernakevin şevînê, bêrîvan riya bêriyê ji bîr kirine. Li ser bênderên gundan tanq û top, panzêr û cîb, keriyên pez û garanên naxiran ji hev belav dikin. Heywanên avis ber davêjin, bostan zûka dixeritin û zûka tên berdan, baxçe kavil dibin. Li bajarê ku zindî bi tirsonekî silav didin hev, kesek navên miriyên li kuçê nizane, kesek termên kuştiyan nas nake, dê û bav naçin ser kurrên xwe, lewma çendakî bişûnde ew jî dikevin dewsa termên lawên xwe. Roj bi nûçeyên mirinê dest pê dikin û li morgan xelas dibin. Pêlîstokên hemî zarokan êdî çek û şûr in. Di van salan de, ne tenê qalibên cemedê, kerîkî nanê tisî û sêniyek xwarin jî li zarokên pêşmergeyan hisret e.”

Duhokî pirtûkê ji tîpên Erebî li tîpên Latînî werdigerand, xwediyê malê wateya wan ya bi Tirkî dinivîsand, Zaxoyî jî alîkariya wan dikir. Xebata bênavber heta nîvê şevê dom kir; çay vexwarin, cixare kişandin û bi sohbetek kûr û dirêj hev û din nas kirin. Piştî karê xwe xelas kirin, Mervan Şen careke din destnivîsa xwe xwend, bêjeyan kontrol kir.

Ekremê ku li zanîngehek Îraqê beşa arkeolojiyê xelas kiribû, got:

–Ez dixwazim li vir master bikim, gelo pêkan e?

Mervan dîsa bi peyvên xwe yên serê zimên ew bersivand û got divê bo vê yekê têkeve ezmûnan. Salê du caran, payizê û biharê ezmûn çê dibûn, ger ew biserketana dê ji bo du salan bibûna xwendekar.

Peşmerge ew şev neçûn qempa penaberan, her sê ji bo bi hev re xebatên rewşenbîrî bimeşînin sond xwarin û dest dan hev. Heta ew li Amedê bijiyana, dê têkiliya wan qut nebûna. Ew şev li mala Mervanê devse razan, dotira rojê xatir ji hev xwestin, vegeriyan qempa pêşmergeyan. Bi Tirkî ji wê taxê re digotin “450 Evler”. Di nav gel de jî ev der bi navê “Malên Pêşmergeyan” dihat nasîn. Li vir, apartmanên sê tebeq di rêzê de bûn, lê hemî bêbaxçe bûn, tenê darên bilind balê dikişandin. Di bin wan de maxzenên ku di her yekî de çar şibakeyên biçûk vekiribûn, mîna xizînekan an ardûgehan dihatin bikaranîn. Sê tenûr li destpêka kuçê hebûn, ew bi holik bûn û holikên wan yên ku ji tenekeyan pêk dihatin, ji dûxanê reş bibûn. Mala Ekrem Duhokî di kuça yekem de, li rêza milê çepê, di avahiya sêemîn de bû. Derencikên ber deriyê apartmanê herifîbûn, şîşên nava betonê mîna hestiyê nava lingekî şikestî derketibûn der. Daîreya ku ew û digel du malbatên pêşmerge li wur rûniştvan bûn, li aliyê çepê li tebeqa yekem bû, deh derencik mirov digihand ber deriyê wê. Ev mala ku firehiya eywanê nêzîkî çar mîtro, dirêjahiya wê pênc mîtro bû, tenê ji du ode û eywanekê pêk dihat. Du dîwan tê de hatibûn bicih kirin ku qilifê ser wan di rengê ariyê de bû; sê balgîf jî wekî berpal danîbûn. Vantîlatorek mezin li navenda qatiyê eywanê hebû ku di qireqija havînê de jin û zarokên sê malbatan baweşîn dikir. Nexşên çêbiwar ku di şiklê sê dilan de bûn, li dîwêr hestên kûr, wateyek cihê didan mirov. Sê dilên bi hev ve... Li ser tabloyek ji sê dilan û zembîleke fêkiyan dibiriqî.

Ekrem êvaran derdiket balqona aliyê başur ku ew di nava daran de winda bibû, bi saetan rûdinişt û li deftera destê xwe hin bûyer û bîranînên xwe dinivîsand. Gava rejîma Îraqê ya wê demê Kurdan ji Kerkûkê derxistibû, ew koçberî Duhokê bibûn. Zarok bû ew, di quncikekî kamyona tijî alavên malê de rûniştibû, dengê dengbêjê ku digot “Duhok li ser çiya ye, Duhok li ser çiya ye” ji radyoyê bihîstibû. Sibeh bû, dema kamyon ketibû nava bajêr roj ji pişt çiyayan bişirîbû, bala wî kişandibû ku bajêr ne li ser çiyayan bû, lê di nava wan de wunda bibû. Riya ku ji Hewlêrê dihat li aliyê Keliya Şeda dikete nava bajêr. Ji bilî aliyê rê, li sê rexên din jî çiya hebûn û bajar wekî ku di nava kefa destekî de bû. Çiyayê Keliya Şeda wekî tiliya eşhedê tîk sekinîbû û tiliya beranî çiyayê Zava xwe dabû rex. Li başûr çiyayê Ferîn pişta xwe spartibû çiyayê Etîtê. Girên li pala Ferîn ku ji aliyê lehiyên buharê ve hatibûn dabeşkirin, hemî dişibiyan hev û bi tekûzî rêz bibûn. Wekî ku bi destan, bi bêr û mer û tevrikan, bi pîvan hatibûn çêkirin û axa wan hatibû parvekirin. Ew mîna piştên masiyan li palê bûn, li serê Keliya Şeda yê gurrî dinihêrîn. Ew çiya bi hilberîn bûn; bi dar û ber bûn, bi devî û daristan bûn, bi berû û sinc bûn. Germavên ku ji herêma eşîreta Dostky dinizilîn, bi hemî kanî û şetan re bibûn yek, Keliya Şeda û Zawa ji hev qetandibûn, di nav wan de geliyekî kûr çêkiribûn. Li ser vê avê pira yekem di bin qûntara Keliya Şeda de hatibû avakirin. Li wur ev şiveav çivekî dida xwe û dikete nava bajêr. Dorhêlên şetê hemî dar û devî bûn; mişmiş, încas, hêjîr û xox, dêliyên tirî, darên hewran hebûn.

Avahiyên bajêr hemî yek an du tebeqî bûn û li pêşiya wan baxçe hebûn. Li Taxa Rezan, li Şeqama Berzan mal di rêzê de û kuçe tekûz bûn, lê teng bûn, tenê tirimbêlek dikaribû di wan re derbas bibe. Avên avrû ne di cuhan de, lê vekirî diherikîn, ev yek hewayê kirêt dikir, di rojên havînê de ewrên kermêşan vedijand. Riyek di bin Keliya Şeda de derbas dibû, li aliyê başûrê rojhilat difitilî, xwe digihand sûka mezin ya Duhokê. Ji vir dengê teqe reqa hedad û hesinkêran belav dibû. Hemî cureyên bazirganiyê di vê sûkê de hebûn û li aliyê başûr bazara kincan ev der dixemiland. Fîstanên bûkan, malê gazê, qûmaşên Çîn û Hindê li çarşiyê, li pêşiya dikanan rêz dibûn. Li ser şeqama ku di bin piyê çiyayê Zawa de dibuhurî avahiyên dîrokî cih digirtin. Di nav wan de biryargeha hêzên leşkerî hebû ku her sibeh dengên merşan ji wur belav dibûn û li hember wê dêrek li palê hebû ku riyek diçû heta ber deriyê wê.

Gola li nêzîkî bajêr ku gelek av û çirava herêmê di nava xwe de dicivand, ji herêma Dostkîyan gelek germav û sûlav ber bi xwe ve dikişand. Keç û xort û kal û jin li qeraxa golê derdiketin seyranê, şewkên xwe li pey hev davêtin avê. Mala wan li taxa Rezan, di şeqama bin çiyayê Keliya Şeda de bû, xaniyekî tekûz, bi sewax û boyax, dûbleks û li pişt baxçeyekî bû. Sê ode li jor, ode û eywanek li jêr, li deriyê baxçe yê hesinî ku di şiklê pinpinîkê de bû dinihêrtin. Li jor, şaneşînek servekirî hebû; pîra wî di rojên çile û biharê de her tim kursiyê xwe dibir berberoşk. Zarotiya wî li vî bajarî derbas bibû, di hijdeh saliya xwe de rojekê bi hevalên xwe re çûbû serlêdana Laleşê. Li cihê pîroz yê Heca Yezîdiyan, mirovek rîberdayî û bi şaşik ku jê re digotin “Feqîr” hatibû bi leq wan ve. Feqîr mîna hemî kesên li nav avahiya pîroz, pêxwas bû û ji ber ku pişta wî xûz bibû dirêjahiya bejna wî nedihat texmînkirin. Di destekî wî de gopal hebû û rîha wî ya reş gurr bû. Dema wî şert û şirûdên gera li Laleşê ji wan re gotibû, bi şêweyek ecêb serê wî û çeneya wî ya jêr digel rîha wî lerizîbûn. Pêlav û şimik û goreyên xwe deranîbûn û li ber derî rêz kiribûn. Ew gav Babaçawuşê bi kiras û derpiyê sipî hatibû cem wan. Feqîr gotibû “mîna rahîbên Mesîhîyan, Babaçawuşê me jî heta sax be zewac jê re heram e.” Ev taybetmendiya Babaçawuşê Yezîdiyan bala wî kişandibû, beriya ew xwe bigihînin Mîr, zilamekî lawaz û bejinkurt derketibû pêşiya wan ku wî xwe wekî şêxê Laleşê nasandibû. Feqîr, Baba Çawuş, Şêx û Mîr... Ev derencika rêveberiya olî ya Yezîdiyan ji bav û kalan mabû. Piştre ew meşiyabûn salona mezin cem Mîr, li ser mînder û doşekên li bin dîwêr rêzkirî rûniştibûn. Du mirovan li ser destê xwe qoltixek anîbûn eywanê, kêlîkê bişûnde jî mirovek dirêj, bi rîh û bi berçavk hatibû; herkes ji ber wî rabibû û dor bi dor destê wî maç kiribûn. Feqîr axaftina xwe ya bi kurtepist wiha domandibû: “Ev mîrê me ye, ji nesla mîrê mezin Şêx Addî ye. Mîrîtî mertebeya herî bilind e ku ew ji bavê derbasî kur dibe. Kesên ne ji malbata Şêx Addî bin, nikarin bibin mîr. Rola Papayê Mesîhîyan çi ye, ya mîr ku ew qasidê Melekê Tawus yê dunyayê ye ji bo me ew e. Ji ber ku di baweriya ola me de bo domandina secereya Şêxê Mezin Şêx Addî pêwîstî bi zarokên kurrîn heye, heta zarokên kurrîn çê nebin, mafê mîr heye ku gelek caran bizewuce.” Beriya ew ji Laleş xatiran bixwazin, hemî bi hev re meşiyabûn Kaniya Sipî ku ew der cihê şûştina zarokên nûhçêbûyî bû. Mîna Xiristiyanan, Yezîdiyan jî zarokan waftîz dikirin. Dema vegerê, ew derketibû ser girê Laleş li kumbetên pîroz yên dirêj ku bi xetên kûr hatibûn nexşkirin nihêrîbû. Di xortaniya xwe de, gelek caran ji alî hêzên dewleta Îraqê ve hatibû binçavkirin û girtin. Di zîndanên Îraqê de sê salan mabû û îşkence dîtibû. Ev yek ji aliyekî ve kesayetiya wî xurt kiribû, ji alî din ve şopên têkçûyinê û westandinê di giyanê wî de hiştibû. Ji van şopan ya herî balkêş, gava xebatekê biserketin xelas dikir an mizgîniyek jê re dihat, ji bo şox û şenga dilê wî negihîje asta serxweşiyê, ji xwe re hincetek dilkeseriyê didît. Ev yek jê re bibû hinkofî. Ne ji ber ku dilşahiyekê heq nekiribû, lê ji ber ku hêza wî ya bo jiyanek bextewar lawaz bibû. Nirx û sitûnên kesayetiya wî, ji dema zarotiyê dest pê kiribûn, bi bûyer û serpêhatiyan şax berdabûn, di dema xortaniyê de reng girtibûn û kemilî bûn. Hêza xeyala wî, li gor temenê zarotiyê zêde bû, lewma ji vê zextandina hêvî û xwestekan êş dikişand.

Di nava şeş bira û du xuşkan de, ew sêemîn bû. Bavê wî beriya ku ew bişîne dibistanê, li malê Qur’an pê dabû xitim kirin û piştre jî ew hînî mewlûda kurmancî kiribû. Bav di perwerdehiya Qur’anê de, her roj lê dida, bi sîleyan pelegoşk û paşika situyê wî sor dikir. Sedemî vê lêdanê çavê wî yê çepê qil bibû. Ev nîşana bavê di xortaniya wî de jî dom kir heta bîstûpênc saliya wî. Lê tîk her tê de ma, ji ber xwe ve dişikiya. Di dema lêdana bavê wî de dibû fişe fişa pozê wî. Lîçika pozê wî mîtroyek dirêj dibû, diniqutî ser Quran’a pîroz. Ev yek jî bêtir bavê wî hêrs dikir, digot: “Eko lawo, tu pozê xwe bi pelên Quranê paqij dikî? Wan rûpelên pîroz destmala lîçika te ne?” Carna diya wî ji destê bavê bêwijdan ew xelas dikir, digot “Bes e, te kurrik famkorî kir!” Bi vê gotinê re, wê jî nisîbê xwe ji lêdanê digirt, ne biroj, xasma bişev, bav carna şîva êvarê nedieciband û radikir dar, xwarin li wan dikir kafirkeratî. Carna gava fitîla lempa don dişewutî, ew hêrs dibû, tengezariya xwe di jina xwe de vala dikir. Eko –navê wî yê zarotiyê ev bû– dema heft–heşt salî bû, di bin guşê lihêfê de li şerê dê û bavê xwe temaşe dikir. Pêlav li bin guhên dîwêr diketin, sivnik dipengizîn li camê diketin, cam dişikestin, gopalê bi sing ve hilawistî diket situyê pisîkê, xwelîdank di serê diya wî de parçe dibû, xwînê digot pîz, deriyên li taqê piştê bi şid dihatin girtin, zare zara zarokan li nav malê belav dibû. Darê kaşonî yê pişt derî ku serî bi gupik bû, li nîvê pişta dê diket, qarîna wê diçû heta taxa jêrî, cîran li ser serê wan diciviyan, lê newêribûn têkevin nava jin û mêr. Eko dema dibistana seratayî kuta kiribû, ji bo dîplomeya xwe bigre di rojeke havînê de çûbû cem mamoste. Dibistan li rex nexweşxaneyê bû û mamoste li odeyekê bi bijîşkekî û hemşîreyekê re li ser pirsgirêkên nexweşan niqaş dikir. Gava bi hev re ji wur derketibûn, wî jî dabû dû wan. Li ber deriyê baxçeyê nexweşxaneyê kûçikek fîno li ser dûva xwe rûniştî dipa. Zimanê wî yê ku buhustek ji dev derketibû toza rê dicivand. Her sê di ber re bihurîbûn, lê kêliya dor hatibû Eko, fînoyê pûrtreş ji cih hilqevizîbû û bi ranê wî yê çepê girtibû, qîlê xwe tê re biribû. Qêrîn ji wî çûbû, tirs û xofek bêhempa ketibû dilê wî ku heta dawiya emrê wî dê dom bikirana. Mamoste û hemşîre li ser serê wî hêwurîbûn, li xwîna ku herikîbû heta navrana wî nihêrîbûn. Wan ew biribûn nexweşxaneyê, birîna wî derman kiribûn.

Ji wê rojê ve hemî kûçik jê re bibûn neyar, mîna şopa birînek qalikgirtî di dilê wî de ev bûyer bicih bibû, êdî nefreta hemî kûçikan, di dilê wî de kûr bibû.

Bav tucarî porê wî miz nedabû, ew himêz nekiribû, bi destê wî negirtibû û ew negerandibû. Her sibeh, li ser Quranê jê re digot “Lawo Eko, tu bi kêrî tiştekî nayî, tu mezin bibî jî, nabî zilam. Tenê mirovekî dîn wê li vî bajarî zêde bibe, hewqas!” Şopek din ya bav û malbatê ev bû; jê re gotibûn, tu bikêrî tiştekî nayê! Ev gotin, kesayetiya wî didewusand û ditengijand, da bikêrî tiştekî were û hebûna xwe îspat bike. Wekî gayê bi zext û zorê biçe serseda cot, ji bo ev peyva wekî remz winda bike, azweriya xwe xurt dikir. Hezkirina birayan û kekên wî jî, li nav malê kêmasiyek berbiçav bû. Wan li ser xwarinê ji destê hev nan direvandin û di dibistanê de li hember hev bihamberî tevdigeriyan. Diya wî, gava ew dişand dibistanê ava firingiya dida ser nên, ew gav bestika îşlikê wî li hev rast dikir û pora wî şeh dikir. Lê ev yek valahiya heznekirina bav û bira tijî nedikir, wekî tasek ava li dil werkirî, hêz û rika xwendinê dida wî. Wekî mirovekî ku ji nav malbatê hestên xwe têr neke, lê ji nava gel li civandina nirxên exlaqî bigere, di jiyanê de qehremanan ji xwe re hildibijart; mîna wan hêrs dibû û wêrek tevdigeriya. Gelek tişt difikirî, gelek xwezî di kolanên dilê wî de dibuhurîn. Lê, bi xweziya dest nedigihîşt baqê keziya, hêza xeyalê malik lê xera dikir, êş dixist canê wî û li xwestekên wî dizixtand. Ji bona azweriyeke ku berê tîra wê li armancekê be vejîne, hel û mercên zanyarî, ramyarî û hîndekarî jê re divêt. Rik û bawerî, di kesayetiya wî de ji bo hebandina sazûmaneke dadîyane û paqij, xwefîdakirinê derdixist pêş. Ev fikr, wî wilo hestiyar dikir ku, ji wî welê bûyerek an neyiniyek biçûk jî dê vê baweriyê kirêt bike û vê ezepiyê xera bike. Di bîrdoziya xwe de, li cihê xwe, keştî bû li deryaya xwe digeriya. Li ser ramanekê, an bûyerekê gava gelekî kûr diponijî û digihîşt encamekê, didît ku di vegotina vê fikrê de, an pêkanîna wê bûyerê de guhertin çêdibe. Fikr û xeyala wî û pratîka jiyanê li hev nedikir. Gava temenê wî kamil bû, fam kir ku çi ramana bi şev were eqlê mirov, ew teqez di bin tesîra demên buhurî de bû. Mafir ku di dahatuyê de ji tu tiştî re dubareyî tune bû, ramanek reşbînî ya herî xerab jî tenê feraziye bû, tenê xem û xeyal bûn. Pêşîgirtin an bendkirina ramanan ne pêkan bû, lê wan dikarîbû mirov di nava êş û azar û elemê de hefs bikirana. Hest, lehiya pêjnan, ketin û rabûn, xeyalên dilê derewîn, hêvî û têrnexurî. Ev hemî di nava hev de dibûn giloka rîs yê serî windayî. Di moxilê de mîna arvanekî hûr, mîna sîlekanê, raman û hest divê biniziliyana û di tevna eql de derbas bibûna. Xwe li gor her helûmercî bi hêsanî diguhert û rojane tevdigeriya, lê ev empatî wilo bihêz bû ku, carna diket dewsa kesên li hember xwe, diket kurm û kirasê wan, tewer carna bawer dikir ku li hestên wan jî dihesîne. Xwe di bin çermê wan de, di bedena wan de didît, bi çavên wan li dunyayê dinihêrî. Kesayetiya li gor dorhêlê guhertî, hestên cihê di mêjiyê wî de vedijand û hebûna wî wesle wesle dikir. Di demên wiha de, wî xwe nas nedikir. Çewtiyên mirovên xwedî kesayetiyên lawaz û sist, di serê xwe de şirove dikir, di wan de sûc ne didît, lê sazûman û desthelatdariyên zorkar tewanbar dikir. Ev yek wî dikir optîmîst. Carna ev bexişandin digihîşt asteke wilo ku, hemî sûc dibûn bi qurbana humanîzma wî ya kûr. Guhertina baweriya wî û kesayetiya utopîst piştî endambûna PDGK pêk hat. Li Duhokê, di nava refên ciwanên partiyê de xebitî û perwerde bû.

Bi êş û keder û kesera xeyalên xav, ketibû nav karwanê pêşmergeyan û berê xwe dabû Amedê. Ramanên zûgihîştî simbilên hestên wî bêwext seridandibû û têgihîştinên wî yên beravêtî ew bêzar kiribûn.

***

Di mala yektebeqî ya li taxa Sûrê, pîrê bi teşiyê rîs dihona. Dûvpişka ku ji celxa kevirên reş derketibû, hêdî hêdî ber bi wê ve dimeşiya.

***

Dotira rojê di nava herikîna hestên boş de, Ekrem Duhokî û Mervan Şen xwe berra kolanên Amedê dan. Li ber Deriyê Rihayê ku yê herî kevn bû, Ekrem ji xeyala xwe ya kûr dengin ji rûpelên dîrokê bihîst:

Dengên nalên hespan, gurz û şûr û mertalan, pizîna tîran û riman dihat. Serbaz û serpêhlewanan li deriyan didan, gurmîn ji movik û bijkojên mifriq diçû. Çar deriyên bedenê gelekî qewîn bûn. Yên li ser bircan, tîr direşandin ser leşkerên ber derî. Leşkeran xwe bi hacet û alavên herbê xemilandibûn; zerx û kumserxên wan hebûn, mertalên ji mifriq û pola li ber singên wan, xavê kemendê li ser milên wan bûn. Gurzên giran mîna risasan di dest wan de, şûrên destîzîv, xencerên xerzanî û devkhêr di ber wan de hebûn. Rimên poztûj, tîr û kevanên hêja hebûn bi wan re. Hespên wan Erebî bûn, zînên hespên wan Entabî bûn. Gava derî ji nişka ve vebûn, xavê kemendê avêtin hev. Şingîna şûran hat, çirûskên ku ji ber devê wan pengizîn, mîna cewrikên kûçikan li erdê kirin wîze wîz. Ji bo bidestxistina bajêr, serî gindirîn, mil jê bûn, cesed li pey hespan xirikîn. Ewr ji tîran hatin dagirtin, barana tîran dest pê kir. Rimên di ber hev de çikandî, mîna zeviya qamîş û zilan dixuya. Pêhlewanan halan di xwe didan, padîşah li ber derî bû, bi kincê xwe yê xuyanî, bi gîzma fenerî, bi xencera xerzanî, bi hespê xwe yê kihêl bi heybet dipa. Teylesana li serê wî ji defa singa wî mezintir bû.

Ev dîmen hêj winda nebibû, bala wî çû ser bircê li aliyê çepê; neh qul û qelîştekan jimart. Qulik û şibakeyên tarî ku niha tenê mar û dûvpişkan dianî bîra mirov... Dîmena ji nava rûpelên dîrokê careke din vejiya:

Ji qul û qelîştekên bedenê tîr diweşiyan. Leşkerên dagirker yên bi kumzirîç di tarîbana bircan de derketin... Pozên riman hesinî bûn, di wan qulikan de biriqîn... Dîsa dengên nalên hespan hat ji ser kevirê reşî bazalt, serê leşkerên bi şal û şapik gindirîn... Û biyaniyan bajêr dagir kirin...

Ekrem beriya li xwe biwerqile, Mervan bi milê wî girt û ew ji ber rêza tirimbêlên li ser rê da alî. Li Deriyê Rihayê, bi navek din derê Rûmê nihêrî. Li rex deriyê kevn yekî navendî hatibû vekirin ku ev her sê li nik hev di gelek wêneyan de wekî sembola Amedê dihatin nasîn. Yê navendê herî fireh û bilind bû, ji derve de yê alî rastê yê herî biçûk bû û gel bi pêyatî tê re dibuhurî alî hundur. Yê alî çepê deriyê herî kevn bû, bedena bajêr tirimbêl di vir re diavêt der, di vir de diwelidî. Dibêjin xwedêgravî qertelek reş gava cara yekem di ser re firiyabû, ji nişka ve li hewa hişk bibû, bibû kevir û hatibû bi ser vî derîyî ve zeliqî bû. Li gor rîwayetê, heta dunya ava be, wê ew qertelê sembola nijada Ariyan li ser derî be. Du perên ji mifriq yên kevnare hêj bi derî ve bûn û sal dijimartin, qirnan bi xwe re kevn dikirin. Ne salan, sed salan, hezar salan bi xwe re diherifandin. Ev kevirê reş ku niha ji vî bajarê qedîm re bibû gerdenek zêr, li ser singa wî ramediyabû. Ev sûre bajêr diparast, bajêr jî jê re milên xwe vedikir. Nisêrbîniyên wê demê bila temendirêj bin, xwezî ew bibûna hevalbendê bedenê! Wan koçî Amedê nekiribûna, firehkirina sûrê nedihat bîra tukesî. Pêşmerge Ekrem gava cara yekem bi balkêş li bedena Diyarbekir nihêrî, hesteke kevnare, dîrokî û abadinî di dilê wî de vejiya, got mîna ku berî bavê me Adem û diya me Hawa, Xwedê berî av û hewayê, agir û axê, dibe ku ev bedena ecêb û efsûnî bi dilê xwe honandibe. Dema çiyayê Qerejdax yê wolqanî teqiyaye, kî dizanîbû ku vereşandina wî dê bibe sebebê avakirina gerdena vî bajarî? Piştî teqînê, lehiya vî kevirê bazalt ji zengilorka Qerejdax herikiye heta ber qeraxa çemê Dîcleyê û li wur sar bûye, kela dilê xwe vemirandiye, kevirên reş yên ku zûka cemidîne, bûne mîna penêrê qulqulkî û veguherîne “kevira mê.” Lê, yên ku hêdî hêdî sar bûne, mîna zebeşên bi hemdê xwe sor bibin, baş gihîştine, bûne “kevirê nêr”. Kêrkirin, şekirin û qeşartina kevira mê, ji ya nêr hêsantir bûye. Hejmara kevira nêr ji ya mê kêmtir bûye, sutûn, hewuz û sivderên deriyan û şibakeyan ji vî kevirî hatibûn çê kirin. Mîna zilamên malxoyê malê ku bar li ser milê wan e, kember bi kevirên nêr hatibûn honandin, nivîsên ser dîwêr bi wan hatibûn zimên. Di vî bajarê keviristan de kevira nêr her gav li cem ya mê bû, hîç jê cihê nedibû, ew bi hev re zewucîbûn û bibûn malbat û kevirên nûh dianîn dunê, qesr û qonaxên nûh diafirandin. Qerejdax ji şaristaniya demê re gotibû çima hûn ji wolqana devê min ditirsin? Ev kevirê jiyanê ye ez ji zikê xwe diavêjim der, min vî bazaltî di nava xwe de, di malzaroka xwe de ji bo we veşartibû heta niha. Niha dem hat, ez vedireşim, ez dizêm, ha ji we re kevirekî herî qewîn, ha ji we re kerpîçên nemir, hûn bedenan lê dikin hûn zanin, avahiyan lê dikin hûn zanin! Ger hûn bi van kerpîçên kevirîn n bihonin, xaniyan lêbikin, ayetan, hedîsan li ser bedenan binivîsin, ez careke din nateqim û heta dunya ava be venareşim!

Ma kevir jî dizê? Ewul çiya dizên û dû re jî kevir! Piştî ku lehiya keviran ava Dicleyê ji xwe re kiribû serşok û li qeraxa wê beravê kiribû, yek libek derbasî alî din nebibû, êdî tevna bajêr ji vî bazaltî hatibû honandin. Qerejdax jî li ser soza xwe sekinîbû û li ayet û hedîsên ser birca Amedê nihêrîbû, heyran mabû, birc û keleyên wê ecibandibû, dilê wî pê şewutîbû ku xera bike, lewma careke din neteqiyabû, tefiyabû û heta îroj ketibû xewê. Ew di rewşek xewar de, Amedî jî di xewna dîrokî ya nava van kevirên nexşîn de bûn. Ekrem bala xwe da vî marê reş ku zikê wî tijî dûvpişk bûn û li dorhêla bajêr bibû kilor, ayetên ji her olî li ser hebûn. Ne Qerejdax tenê, hemî xweza rabûna piya û têketana êrîşê, dê çawa bi wê pirtûka pîroz û pirolî karibûna? Lewma Qerejdax li ber sûra Diyarbekir têk çûbû, sond xwaribû bi sonda temam ku ew careke din neteqe. Qerejdax dema ejderhayek bûye, ji devê wî wolqan pijiqîne, bi zimanê êgir her cihî şewutandiye, kiriye qirik û hiştiye, rojek ji rojan dengê zincîrekê hatiye. Bi şinge şinga zincîrê re ejderha jî deng birriye. Zincîr mîna marekî ziya li qirika ejder lefiyaye û ew ji binê bîra wolqan kişandiye ezmanan. Hemî kevir û zinarên vê herêmê ji ber alava devê wî şewutîne û reş bûne. Di serî de şêr û piling û qertel, piştre hemî cureyên ajalên demê li sûrê nihêrîne, li gor rîwayetan hin ji wan ava nemirinê vexwarine û xwe bi ser dîwêr ve zeliqandine. Berê dûvpişkên bajêr ne tenê di hundurê bedenê de hebûne, li ser banan, li hewşan, di mexzenên bin xaniyên dîrokî de, di xanan de, qesr û serayan de, xasma di qesra Artûkiyan de, di xana Delîlan û Hesenpaşa de, di bin sivîrnekan de, di xizînek û serşokan de hebûne. Hin ji wan renga reng bûne, lê yên zer û yên reş bi nav û deng bûne. Jixwe lewma wê demê navekî din li vî bajarî kirine, gotine Bajarê Dûvpişkan. Dûvpişk û lale li vir sembol bûne, lewma derî û dîwar bi şiklên dûvpişk û laleyan hatine xemilandin.

Hest û ramanên Ekrem Duhokî yên li ber Deriyê Rihayê bi coşeke abadinî û têkel diherikîn. Ew gav li bircên gilover, li tevna di şiklê masiyê mertal de nihêrî. Masiyê Mertal û Sûrên Amedê... Ekremê arkeolog, li ser van çar peyvan fikirî. Masiyê Mertal ji ku hat, li Amedê bû mêvan, li Amedê avjenî kir, an ket ava Dîcleyê? Ev cureyên masiyan di avên şêrîn de, di bin çeman de hebûn gelo? Kî xewna wî dît û ew masî anî Diyarbekir û xeyala xwe bi şiklê bedenê rasteqîn kir? Niha, ew û Mervanê devse ber bi perikên dûva masîyê mertal ku ji birca Benûsen û ya Heft Birayan pêk dihat dimeşiyan. Bedena nava her du bircan firehiya dûva masî bû. Yê yekem Benûsen ango Bedena Zewucî, yê duem bircê Heft Birayan bû. Piştî di Deriyê Rihayê re ketin hundurê surê, li alî çepê li ba ketin, li texma birca yekem ya ku du derencik çeprast ber bi jor ve diçûn û deriyê wê bi şîşên zengarî hatibû girtin û qefil kirin, Mervan leqay hevalekî xwe hat. Di bin heşt kozik û heşt şibakeyên kor yên li ser Deriyê Rihayê de rawestiyan û li hev pirsîn. Wî hevalê xwe bi navê “Refîk” bi Ekrem Duhokî da nasîn.

Refîk zilamekî sîûşeş–sîûheft salî bû, bejna wî dirêj, gewdeyê wî xurt û zexm bû. Pora wî ya li poçaxê weşiyabû, li gor temenê xwe, qermûçekên ku li eniyê eşkere dibûn bêwext bûn. Wan xêzikên bermayiyên ramanên kûr, birûyên dûrî hev û kevanî, ew wekî mirovekî hêrsok, dexesok û jixwerazî dida nîşandan. Şopên pijiqîna ramanên virnî di rûyê wî de eşkere dibûn. Mîna zilamên herêmê ku di dema xortaniyê de sedem êşekê derb dixwarin, pîr û kal dibûn, wilo dixuya ku wî jî kewa xwe girtibû, birîna xwe hilanî bû. Ger mirovekî pêl damarên wî bikirana, wê şarjûr bi carekê re vala bibûna. Di bin simbêlan de bişirî dema rahişt destê Ekrem û got “Pêşmergeyê me, serçava re! Hûn ser sera hatin! Şevek berê, li restoranta Pîlmenê min berpirsê we yê qempê nas kir. Qethen, ji vexwerinê dûr e, meleyê teqwa jî ne wusa ye!” Ew gav, ew bi heneka xwe keniya, kesên li wur jî ketin nava coş û peroşê. Di tevgerên wî de dixuya ku durreya giraniya bîr û baweriyek kûr di dil û mêjiyê xwe de vedişart. Eniyek qoq, guhên biçûk, birûyên tenik û kevanî, du çavên bi dûçik, rûyekî gilover, çeneyek kin û simbêlên kej têra nîşana kesayetek serhildêr dikir. Destek kinc li xwe kiribû ku hêj ûtiya wan xera nebibû. Li jor mont û li bin jî pantorek bi devzendikên duble... Di nava peyvên xwe de gava navber dida axaftinê, digot “hiii.. belê...” Bi vê tevgerê, dixwest gotina hevalê xwe ji dil tesdîq bike. Mervanê devse dema ew da nasîn, got “Serokê Partiya me.” Ji ber ku ew mirovekî xuyanî bû, ev paye pê diket û lê dihat. Enstîtuya Perwerdehiyê xwendibû, lê mamostetî nedikir. Tenê li dibistana ku Mervan berê xwendekarê wur bû, staj kiribû. Bi vê hincetê Mervan ew nas kiribû, piştre ew çar salan di zîndanê de mabû. Mervan li montê wî nihêrî û got:

–Ev çi mont e te li xwe kiriye? Ev yê xortan e, tu serok î, lê di nava van kincan de tu dişibî...

Refîk hazircewab bû, tavilê peyva Mervan birî:

–Na, bisekine, ez bêjim; tu zanî ez dişibim kî? Ez bûme wekî wan xortên ku ajotvanên motorsiqlêtan in, wan gêncên ku maske dikin serê xwe û mont li xwe dikin, dertên ser riyên dûr û motorên xwe gelekî dibezînin.

Bi vê bersivê re, pixkîn bi her du hevalan ket, bi kenê xwe ziko pişto bûn.

Mervan:

–Te dîsa nefsbiçûkiya xwe da nîşandan

–Ne ji nefsbiçûkiyê, rastî wiha ye. Ez van rojan nan naxwum, tu dizanî? Miqarna û birinc dixwum, nan bi devê min nabe, bûme ‘efendî!’ Heta kîloyên min zêde bûn, ev mont li min nedibû! Meseleyek min derbareyê mont de heye; gava em di hefsê de bûn, beriya em derkevin pêşberî dadgehê montên yekrengî û gemarî bi darê zorê li me dikirin. Em li ber deriyên hucreyên hefsê bi destên kelepçekirî disekinîn, qerdiyanek dihat bi zeqema sitûyê me digirt û dibir ser koma montên genî, digot ‘Mont! Mont!’ Me ewul fêm nedikir. Wî digot ‘mont’, me lê vedigerand û digot ‘mont!’ Ji ber şertên hefsê yên wê çaxê, em bibûn mîna moza jehrîxwarî, serê me di ber me de, sitûyê me dixeliya, me digot ‘mont’ û wî digot ‘mont!’ Peyva wî ya hişk ya ‘mont’ û bersiva me ya melûl, zenûn û nerm ya ‘mont’ li bin guhên hev diketin. Piştre montekî reş, qalind û pîs di lepê me re dikirin. Min ew gav biryar da, ger ez derkevim der, ez dê montekî xweşik ji yên ‘efendiyan’ bikirim. Lewma, ez niha kula dilê xwe ya ji wê demê de mayî derman dikim.

Zilamekî dirêj li pey wan bû, gava ew û Mervan diaxifîn, çavên wî ser wan nedineqiyan, raçaviyê her didomand. Ew mîna siyê li dû wan bû. Berçavkek reş, ya rojê li ber çavên çavdêr hebû. Xwe di pişt dîwarê sûre de vedişart û li wan dinihêrî. Ji bona balê nekşîne, carna di nava elaletê de dimeşiya. Qatek kinc li bejna xwe ya zirav kiribû. Ew ji bo çi li pey wan bû? Dixwest çi hîn bike, ji çi agahdar bibe?

Wan sohbeta xwe didomand. Mervan ji Refîk pirsî:

–Tu ji ku tê yî, diçî kuderê?

–Ji ûtêla Kerwansaray têm diçim nexweşxaneyê. Kêfa min ji vê cadeya Tûrîstîkê ku cihekî pir dîrokî ye re hat, lewma min nexwest li tirimbêlê suwar bibim, meşiyam. Hemî bircên mezin û girîng cîranên vê şeqamê ne. Benûsen, Heftbira û Nûr... Û li serê wî alî Birca Bizinê. Mirov gava li wan dinihêre, di dîrokê de winda dibe, dev ji jiyana rojane ber dide. Li milê din aş hene, xaniyên yek tebeqî hene, xwêfiroş hene. Li nêzîkî Birca Heftbirayan Darulaceze heye. Ev der taxeke ji bajarê kevn e, kêfa min gelekî jê re tê.

Mervan:

–Xêr e, tu ji bo çi diçî nexweşxaneyê?

Xemgînî ew gav li rûyê Refîk belav bû, got:

–Diçim morgê.

Bi peyva “morgê” re, meraq û gumana xortê devse keliya:

–Çi qewumiye, kî miriye?

–Mamosteyek e. Mala we nekeve, ma hûn di guhên ga de dijîn? Doh li ber baxçeyekî bin sûrê mamosteyek hatiye kuştin. Hemî bajarvanî bi vê yekê hesiyane. Dibêjin qatil bi kincên pêşmergeyan bûye, çar derb berdaye. Piştre kilîta qetlê li piyê wî ketiye, nikaribûye bazde, xwediyê qahwexaneyê daye dû wî, demançe jî teqandiye, lê ew nesekiniye û şopa xwe winda kiriye. Mamoste bi sê berikan birîndar dikeve. Kesên wur tirimbêlek bazirganiyê dane sekinandin. Lê gelek xwîn ji mamoste herikiye, ew heta digihîje ber destê bijîşk, êdî damarên wî zuwa dibin.

Ekrem Duhokî wekî ku xwe sûcdar bibîne li kincên xwe nihêrî, sipîçka çavên wî sor bûn, got:

–Ji niha û bişûnde, heta ez venegerim Duhokê van kincan li xwe nakim!

Her sê ber bi Nexweşxaneya Dewletê ve meşiyan. Refîk di rê de qala kesê kuştî kir:

–Li Şernexê mamoste bûye, dibêjin di polê de gelek caran bikurmancî ders daye. Xefye ku van rojan li her cihî hene, didin dû wî û vê yekê hîn dibin, biryara nefiyê ji bo wî derdixin û ew dişînin bajarekî Enedolê. Mamoste naxwaze biçe bajarê dûr, lewma rapor digre. Muayenexaneya bijîşkê ku rapor daye wî li çaryana Deriyê Çiyê ye, gava ew ji wur dertê, polîs didin pey, hetanî parka li nik Kuçuk Evê ew dişopînin...

Ekrem û Mervan li hev nihêrîn, bûyera rojek berê dibîranîn. Mervan dubare kir:

–Kilîta qetlê li lingên qatil ketibû!

Her sê demek bişûnde gihîştin ber deriyê morga Nexweşxaneya Dewletê. Elaletek li ber derî civiyabû, gelek ji wan mamosteyên hevalên kesê kuştî bûn. Endamên sendîkaya mamosteyan rondikên xwe venedişartin. Gava Refîk û kesên pê re dîtin, girseya gel xwe da aliyekî û rê vekirin. Refîk bi dengekî zîz qêriya:

–Negrîn, êdî li pey miriyên xwe negrîn, şînê negrin, bi tilîlîyan wî bişînin gorê.

Gotinên wî, pêkhatina bûyerek siyasî anî bîra hemî kesên wur. Kêr li dengan ket, hêwurze ji nişka ve qut bû. Havîn bû, lê di morgê de pêjna germê wunda bibû, ew dişibiya miriyên xwe, mîna ku mirin nava havînê ev der bi xwe re cemidandibû. Malbata mamoste li quncikekî tilîlî kişand, ev deng olan da, hemî pîrek û qîzan bi hev re lîlandin. Refîk û Ekrem li alî rastê vegeriyan, li cesedê ser dika kevirê tenaşoyê nihêrîn. Mervan gava çav bi cesed ket, madê wî zer bû, li çavê wî yê şîn, pora zer meyzand, destê xwe di ser sûretê xwe re gerand, li şopa berika li eniyê şaş ma. Di ber xwe de hêdîka got: “Nehiştin gurçikên te rihet bibin. Xwezî min tu li Mala Mamosteyan nas nekiribana!”

Her du bi hev re rahiştin cesedê neşûştî û ew dan rûniştandin. Gelekî giran bû, pişta wî bilind kirin, xwîna hişk a civiyayî ji nava qolincan daket ser kevir. Destên wan bi vê xwînê sor bûn. Du berik jî li singê ketibûn, di piştê re avêtibûn. Devê birînan fireh bûn. Berika li eniyê, derneketibû der. Xwîna ku ji birînên piştê diherikî, xwînek di rengê qahweyî de û wekî heriyê tîr bû. Ekrem demekê lê nihêrî, xwîn ew girt, li pêş çavê wî ew bû lehî û herikî. Herikî navenda morgê, dest û piyên hemî mamosteyan bi xwe re kir soring. Roj li ber ava bû, li pêş çavê wî soraya tavê bû mîna wê xwînê û pijiqî ser û çavên wan, birû û bijangan kir mîna asoyan. Ev çi bû, berfa sor bariyabû? Niha bêtir digiriyan, orîn ji wan diçû, wekî ku xwîn ji çavên mamosteyan diherikî û li nav xwîna kuştî diket. Gava ji odeya teneşîrê derketin, dengek acêb hat guhê pêşmerge. Mele bi dengê “Lîllahî El Fatîha!” buhurî alî cesed, kesên wur çend misîn av jê re anîn. Bi fatihe, bi tezbiha notûneh libî, bi kumikê serê xwe, bi bêjeyên Erebî ku mîna libên wê tezbihê ji nava rîyê wî yê şînboz digindirîn, wî erka olî bicih anî. Beriya birayê kesê kuştî werin, nivîsek bi pêçiya beranî ya piyê cesed ve girêdan. Çi wateya xwe hebû ku nasnameya miriyan bi piyên wan ve girê didan, ya zarokên nûhçêbûyî mîna demjimêrê dixistin milên wan û ya leşkeran li ser parçeyek hesin dinivîsandin û bi situyên wan ve wekî “kunye” dadileqandin? Zarokan bi destên xwe bi pêsîra dê digirtin û dimijiyan, leşkerî wekî deynê situyê hemwelatiyan bû û piyê miriyan jî nîşana axê bû ku ew der, navnîşana hemî mirovan ya dawî bû.

Qefleyek polîsên xefye ji nişka ve ketin hundur, komîsêrê wan bi hêrs bang kir:”Kesekî wî li vir tune ye? Ka bav û birayên wî?”

Xortekî bîstûpênc salî derket pêş got: “Ez birayê wî me!” Lê, ecêbek giran bû ku komîser xwe li kherrî danî û nexwest wî bibîne, pirsa xwe dubare kir: “Ka xwediyên wî?” Du kesên din derketin pêş, bi çavên xwe yên sor û şil gotin: “Em in.” Mîna ku girseya polîsan ji mêj ve li benda wan bin, tavilê dor li her sê eqrebayên kesê kuştî girtin, gotin: “De Yellah, bi me re werin navenda asayîşê. Ev bûyerek kujer nediyar e, kujerê wî meçhûl e!” Çekên wekî dûvpişkan di dest wan de bûn. Morg sar bû, çavên herkesî sor bûn, polîs jî çavsorî bibûn, gava diaxifîn, wekî ku dûvpişkên destên wan dihatin zimên: “Faîlî meçhûl e! Sûckar nediyar e!” Komek mamostayên ji sendîkayê li quncik bi hev re dipeyivîn, yekî ji yê din re digot:

–Dibêjin, di dest qatil de çekek biçûk hebûye. Berikên ku pêk hatine, yên çekên dûvpişkan in. Ji nêzîk ve reşandine ser, dû re di nava çarşiyê re, jixwebawer û bêtirs hêdî hêdî meşiyane û pêjna xwe wunda kirine.

Polîsên li morgê dûvika dûvpişkên destên xwe li ba xistin, mamosteyan xwe ji ber çekên wan yên dûvrep dan alî, careke din bi dengekî êlî wekî ku peyvan bi çakûçan di serê wan de bikutin, gotin “faîl meçhûl e!” û derketin. Mamosteyan ewçend rondik rijandin ku careke din cesed bi rondikên xwe şûştin. Deriyê morgê ji bo derxistina cenaze vebû, lê serma morgê, seqem û zemheriya mirinê wekî ku li hemî kuçeyên bajêr belav bû. Ew roj girî jî ket her malê. Giriyê wan mamosteyan li kuçe û kolanên Diyarbekira şewutî ket çavên hemî kesî. Tilîlî jî ew roj ji wê morgê belav bû nava hemî mezelan, hemî civînan, hemî dawetan. Ew sal dûvpişk jî derketin, mîna mozezebeşan ji qulên xwe herikîn der û ketin nava malan. Dûvpişkên reş yên ku navê wan bi yê Amedê re derketibû, ew sal bi gelek kesan vedan. Li ser xaniyan, li hewşan, li eywanan, di bin lihêfan de, li kadînan, li axuran, li goman, li xizînekan li her cihî dûvpişk hebûn û bi bajarvaniyan vedidan. Yên ku “faîlî meçhûlan” pêk dianîn, di nav xwe de peyvekê kiribûn remz, digotin: “Dûvpişk pê vedaye!” Gava yekî dikuştin, nûçeyê li nava hevalên xwe belav dikirin, digotin. “Ew jî çû! Dûvpişk bi wî jî veda!” Çavên mamosteyan tijî xwîn bibû, ji wê morgê xwîn jî belav bû, ket çavên bajarvaniyan, mîna ku ket nava nanên Amediyan û herikî ser sifra kal û pîran, xort û qîzan, zarok û bûkan, xewna şaredarên bajêr. Xelkê ji hev dipirsî: “Qatil kî ne, çi kes in?” Kujer bi xwînê avis dibûn, bi xwînê dizan, bi xwînê gocî dibûn, baxçeyên xwe bi xwînê av didan. Rengê sor diket nava jiyana wan, bi soringê serê xwe dişûştin, ewr sor dibûn, teyr û tirûd sor dibûn, hemî dîwêr bi ava soringê sewax dibûn. Ava Dîcleyê reng guhertibû, pirêze sor dibûn, mîna ku agir bi devî û zevîyan diket. Havîn bû, lê hewa sar bû. Rojekê nûçeyek din belav bû, gotin: Li taxa Ofîsê, bombe xistine tirimbêla parêzerek ku serokê berê yê partiyekê bû. Wê kêliyê ew ne di tirimbêlê de bûye, erebe wesle wesle bûye. Piste pist ketibû bajêr, digotin ev “Qontra” ne.” Di dolmîşan de, di otobusan û tirimbêlan de, xelkê bi dizîka ji hev re digot: “Îroj li Baxlera yekî kuştine, me termê wî li kolanê dît.” An digotin “doh na pêr, li taxa Yenişehirê berra paşika sitûyê zilamekî dane!... Li kolana Hîndîbabayê rojnamevanekî birîndar kirine, birîna wî xedar e. Berikek ji paş ve berra serê wî dane, cîranan ew rakirine nexweşxaneyê...”

***

Dema wê teşîyê li çoka xwe da û li hewa zîzikand, dûvpişkê dûva xwe hejand... Lê wê dest ji çîroka xwe berneda:

***

Demek bişûnde Ekrem Duhokî ji bo mastirê qeyda xwe di zankoya Dîcleyê de çêkir. Ew roj belgeyên wî di nava dosyayekê de û di bin çengê wî de bûn, digel Zaxoyî leqay bûyerek ecêb hatin. Sibeh bû, her du berê xwe dabûn rawestgeha ku minîbusên zankoyê jê radibûn. Dema ew di ber baxçeyê Yeşîlçinar re derbas bûn, li nik rê, li ber qulûbeyek cixarefiroş pêlavên wan li parçeyên caman û li şûşeyên şikestî ketin. Camên şibakeyên qulûbeyê, yên tûj û devkêr bala wî kişandin. Zilamek li ber derî rûniştibû, li çokên xwe dixist û digiriya: “Nanê zarokên min birrîn! Ax li min! Ax!” Gava ew çav bi Ekrem û Zaxoyî ket, hêstirên xwe paqij kir û li wan fitilî, hêrsa dilê xwe yê tijî pijiqand: “Li jor binihêrin! Ev hêj lo lo ye, lê lê maye!” Ekrem û Zaxoyî serê xwe rakirin û bi nêrîna xwe poşman bûn. Hemî camên şibakeyên avahiyek şeş tebeq şikestibûn, sewaxa avahiyê hatibû xwarê, parçeyên caman pengizîbûn navenda rê û aliyê baxçeyan. Ev, êrîşek balafirên di cenga dunê de dianî bîra wan. Avahiya li hember Yekderî ya ku di bin de firne hebû, bibû hedefa êrîşek bombeyî. Li qata pêncemîn teqiyabû, tesîr li buroya kovarekê û Komeleya Mafê Mirovan kiribû. Derencikên avahiyê herifîbûn, şîşên wan li hewa dihejiyan. Bombe mezin bû, gava teqiyabû deriyan ji cih avêtibû û terk li dîwaran xistibû. Kesên ku wê bombeyê bicih kiribûn, rojek berî bûyerê, belavok di bin deriyan re avêtibûn, berpirsên kovarê û komeleyê “hişyar” kiribûn, gotibûn heke hûn dev ji tevgerên xwe yên ne li rê bernedin, em dê we bikujin, avahiyê bi ser serê we de hilweşînin!”

Ekrem li Zaxoyî ku ew gav çavên wî dibirbisîn nihêrî.

Di dîroka Amedê de, bûyerên ecêb hebûn, yek jê hebûna şeytanê bajêr bû. Dibêjin sed sal berê şeytanek li ser bajêr geriyaye û gelek bûyer qewumandiye, xerabiyan pêk aniye, cengên giran li dar xistiye, bûye sebebê qetl û qîtalê, tevlîheviyek wilo derxistiyê holê ku, bajêr bûye du beş, ew du alî bi nava hev ketine, talanekê dest pê kiriye ku dê weledê xwe avêtiye... Gel ji vê yekê çûye helakê. Yek ji ewliyayên Diyarbekir, dilê wî bi vê rewşa gel şewutiye, li pey Şeytên geriyaye û ew zeft kiriye, xistiye şiklê hesin, bi zincîrê ve girêdaye û bi ser Deriyê Serayê ve, li alî çepê daleqandiye. Li gor rîwayetê bi vî awayî bajêr ji şeytên xelas kiriye, gihandiye aramiya berê. Ew hesinê ku Şeytên sembolîze kiriye, heta çend sal berê jî bi ser Deriyê Serayê ve li alî çepê hilawistî bûye. Kesên ku xwestine di wî derîyî re bikevin hundur, li gor baweriya xwe ya olî tuf kirine ser hesin û piştre di derî re buhurîne.

Çend sal bişûnde ew hesin ji nişka ve winda dibe. Kesek nizane çi pê tê, an kî ew bi kuderê ve dibe...

***

Ew hay ji dûvpişka reş ya li nêzîkî kuçik tune bû, teşî di destekî wê de bû, bi destê din terrafa êgir tev dida û li çîroka xwe hûr dibû:

***

Êvar bû, li qempa penaberan, li mala Ekrem Duhokî şîv hêj nehatibû xwarin, zarokên pêşmergeyan qalibên cemedê yên ku ji nava bajêr civandibûn dihelandin. Li taxa “Malên Çarsedûpêncî”, li avahiya sêemîn, qata yekem sifra şîvê dereng hatibû raxistin. Jin û zarok, kalemêr û pîrejin hemî li benda Yezdan Zaxoyî mabûn. Derengê şevê, ew bi rûyekî mirûzî, bi awurên tûj û tevgerek hêrsok ket hundur. Di wê kuça yekem de, hêwurzeya bajêr wunda bibû, koz û terrafên her sê tendûrên li serê kuçê sar bibûn. Dengên wesayitên riya Farqînê ku di ber qempê re dibuhurîn, her diçû kêm dibûn.

–Çi hal û hewalê te ye, tu nexweş î?

Ekrem li ser xwarinê, li rabûn û rûniştina Zaxoyî, li reng û ruyê wî yê tirşokî, li destên wî yên lerzokî nihêrîbû, nema xwe girtibû.

–Na, tenê westiyame.

Kesek nediaxifî, bêdengiyê şingîniya kevçî û çetelan xera dikir. Çavekî Ekrem li xwarinê, yek li ser Zaxoyî bû. Gava awurên xwe dikuta ser, wî çavên xwe direvand, bi tiştekî ne pêwîst mijûl dibû, dest diavêt kevçî, girarê tev dida. Li ser mijarek nediyar difikirî, lê carna wekî ku bi xwe re bixeyide, serî dihejand. Dema gez li nên dixist, gepa xwe ya lawaz diwerimand, hindik dima ku luqme di çermikê rûyê wî re derkeve der. Mirovekî lawaz û dirêj bû, di kortikên çavên wî de tasek av bicih dibû. Mîna ku bersiva pirsa serê xwe bierênî bide, pariyê devê xwe hêdî hêdî dicût. Razek di dilê wî de hebû, lê gelek di kûr de veşartî bû. Ekrem hevalê xwe di rewşek wiha de hîç nedîtibû.

Zaxoyî Kurdê Tirkiyeyê bû, dema ku ji Çelê koçî wî aliyê tuxub kiribû, li Zaxo bicih bibû û li wur dikanek kincan vekiribû, malê gazê û şalwaran firotibû. Li Tirkiyeyê, bazirganiya malê qaçax kiribû, ji bo serbest berdana pismamekî xwe ku ew bi çend kîlo esrar hatibû girtin, wî xwe gihandibû rayedarên leşkerî. Bertîl keviran nerm dikir, ruşweta ku dabû serleşker, ne ji sedî deh yê qezenca esrarê bû jî. Wî gelek kar û barên din jî kiribû. Carna dema diwestiya diçû rex Pira Delalê û li ser mêrga li aliyê bakur rûdinişt, li giyayên hîro yên ku kulîlkên wan rengareng bûn dinihêrî û li benda muşteriyên “tozê” dipa. Çaviyên vê pirê dişibiya Pira Malabadê ya li Farqînê. Tenê çaviyek biçûk ya Pira Delalê zêdetir bû. Wî ev yek piştî çend salan dema rojekê di riya Farqînê re çûbû Amedê, fam kiribû.

Ji dema ku ketibûn ser riya koçberiyê, ew bi hev re bûn. Piştî li qempa penaberan bicih bibûn, digel ku Zaxoyî carna êvaran dereng dima jî, hêzên ewlekar ew bêpirs berdidan hundur. Ekrem carekê ji vê tevgera leşkerên ber deriyê qempê ketibû şikê, lê vê yekê nedabû rûyê Zaxoyî.

Ekrem:

–Program û rêbaza partiya me, di kovarek mehane de hatiye weşandin, haya te jê heye? Mervan got, ew kovar li Enqereyê tête weşandin, niha li ser pirtûkfiroşan hatiye belav kirin. Nivîsa me, li ser navê min û wî derketiye.

Zaxoyî:

–Lê divê tu xwe ji hin xetereyan re amade bikî. Dibe ku hin peyvên di wê nivîsê de li vir serê te biêşînin. Ev der ne Îraq e keko! Tu berpirsê partiyek Kurd î, çavê xwe veke, bala polîsên Tirk nekşîne ser xwe, serê ku neêşê potikan lê girê nede!

Ekrem:

–Yekî ji hevalê xwe re got ez dê bi guhên te bigrim û li dora dunyayê bigerînim. Hevalê wî bersiv da, got tu dê jî ne bi min re bî? Dema me li mala Mervan ew wergerand, te çima ew gav nedigot?

Zaxoyî bi xwe bawer bû:

–Min got û negot! Bêhnek tê pozê min, lewma dibêjim, divê mirov destê xwe neke hemî qulan, di hinan de mar hene, di hinan de jî dûvpişk! Pêşiyan gotiye: Xwedê dema mirov kor dike, mirov lingê xwe li kodika xwe dixe! Yê ku pêl erda şil dike tu yî, ne ez im! Xwedê Teala di Qur’anê de dibêje ‘Wela tilqû bî eydî kum mînettehlûketî.’ Yanê ‘xwe nedin ber dîwarê ketî!’

Ew şev, ev peyva dawî di serê Ekrem de belkî sed caran çû û hat, çerx bû, bû mijara nirxandinê û ew bêxew hişt. Li ser “pêlkirina erda şil” xemên dilê wî zêde bûn û ew gelekî westandin..

***

Dûvpişk li pişt wê bû, lê pîrê bêxem guloka hiriyê bi her du destan tenik dikir û di ber bizmarê teşiyê re derbas dikir. Ji aliyê din ve jî ji neviya li rex xwe re digot:

***

Ew roj Ekrem bi sê xwendekaran, bi xortekî Betlîsî, keçek Şirnexî û digel keçek Tirkmen re, li zankoyê li heman otobusê suwar bû. Li texma qahwexaneya Çamlicayê ku li hember qada Wargeha Heciyan bû daketin. Pêşî li Baxçeyê Yeşîlçinarê nihêrîn, cihê rûniştinê tune bû, di rex baxçeyên bin bedenê re meşiyan. Avahiya li hember Yekderî ya ku bi bombeyek “faîlî meçhûl” hatibû rûxandin, hêj di rewşeke kavilkirî de bû. Her çar xwendekar bi çavekî ecêbmayî li camên şikestî û sewaxa hilweşiyayî nihêrîn. Di ber baxçeyên bin bedenê re buhurîn. Xwendekarên zankoya Dîcleyê gava dihatin nava bajêr, li van qahwexaneyên bin bedenê rûdiniştin. Yek ji wan qahwexaneyan Baxçeyê Trafîkê, yê din jî Yeşilçinar bû ku nexasim di rojên şemî û yekşeman de cihê rûniştinê di wan de nedima. Gel li van baxçeyên taybet ku li ser deriyên wan “Bê jin kesek nikare têkeve hundur” dinivîsî, çay û qahve vedixwarin. Ew di Duderî re derbas bûn; Baxçeyê Trafîkê li alî çepê bû, ji bo vexwarina çayê ew der ecibandin. Ji ber ku Ekrem biyanî bû, bal û dêna xwendekaran dikişand, dixwestin ew nas bikin û agahdariyan di derheqa welatê wî de bigrin. Payîz bû, ewr bi ser hev de dirukubîn, mîna kefê sipî dikirin, ezman şolî dibû, bayên hênik li porên xwendekaran û pelên darên baxçe dixist. Roj êdî tîna xwe winda kiribû, carna diket bin telpên ewran, carna dibişirî. Çîk çîka çûkan bi dengê xuşîna çîqilê daran re ahengek xweş çê dikir. Keçika Tirkmen ya niha li hember Ekrem bû, pora xwe ya ku li ber bayê belav dibû bi destan rast dikir. Gava nêrînên wê û Ekrem li hev rast dihatin ew dibişirî, çavên wê yên zirav û vekişandî, birûyên wê yên tenik û qelemkirî mîna têl û mizrapê bi aheng bûn û dema dikuskusîn, dengê sitraneke evîniyê ji kûraniya giyanê Ekrem vedijandin. Pora reş li eniya fireh û çeneya biçûk xweş dihat. Li ser her du hinarkên rûyê genimî du xamze bi bişirandina wê re çê dibûn. Devê wê biçûk bû, lê lêva wê ya jor ji ya jêr dirêjtir bû û pozê wê yê biçûk ev yek wunda dikir. Gava diaxifî û eniya xwe diqermiçand, nîvkembera veşartî li ser bêvila wê diyar dibû.. Di nava birû û pora wê ya eniyê de du qermûçekên kûr û du kortik, kêliya ew difikirî çê dibûn. Bejna wê ne gelekî kin, ne jî dirêj bû. Digel ku lawaz nîn bû jî, hestiyên her du hinarkên rûyê wê qoq bûn. Pora xwe ya dirêj, ji paş ve bi du biskên li eniyê girê dabû.

Dilekî bi kul, barekî giran bû li ser mil, lê pêdiviya parvekirina êşên jiyanê, bandor li ser hestên xwezahî dikir, bîr û boçûn, fikr û raman, tevger û peroşa Ekrem seranser diguhert. Gava cara ewul leqay wê hatibû, navê “Aycan” lê tesîr kiribû, maneya “heyv” û “can”, an “canê mîna heyvê” hêmayek xweş bû. Ew dê çawa xwe nêzîkî wê bikirana? Ji bo hestên xwe bianiyana zimên, ew tirkiya wî ya nîvco dê têr nekirana. Ji bo perwerdehiya mastirê tirkiyek Stenbolî ne pêwîst bû, peyvên teknîkî jî bikêrî evîndariyê nedihatin. Digotin “her evîndariyek belayekê bi xwe re tîne!” Lê ne Ekrem, kesekî nikarîbû wê demê guman bikarana ku ew agirê fitîla piştî çend hevdîtin û bihevrebûnan, piştî xwarinên li restorantan û çûndinên sînemayê, piştî çend jivanên ku li pastexanan pêk hatibû, dê çend sal bişûnde alav bidana û eşqekê biafirandana. Belê, kî dizanîbû ew evîn wê xwe li hemî jiyana wî bipêçana, wê giyanê wî hêdî hêdî bihelandana? Kî dizanîbû dê bêhna evînek kujer bidana ber pozê wî, ew li dû xwe kaş bikirana? Gava cara yekem wî bejna wê ya zirav, nava wê ya teng ku destê mirov lê dihate hev, memikên wê yên gilover û xweşik dît, tesîr li kezeba wî kir, kirrîn jê bir. Ev yek bû mîna durrekê di dilê wî de. Pora wê ya dirêj a ku bi du biskên li pêş hatibû girêdanê û eniya fireh, bûn wêneyek û kartpostalek. Ji ber ku nedixwest ev wêne bi dîmenên nûh xera bibe, ditirsiya ku careke din wê bibîne. Tirsa qebûlnekirinê, tirsa nelihevkirinê, gumana hebûna dijraberiya kesayetan, cihêtiya nava zimanan, urf û adetan û çandên nêtewan, tirsa erênekirina malbatan, ev hemî di serê wî de mîna topaçê dizîzikîn û nedihiştin ew nêzikî wê bibe. Jixwe gava evîn bibû durre, ketibû dil û xwe li mêjî pêçabû, wî nexwestibû dest û pêçî, mil û sing, çok û pê, diran û neynok, werhasil azayên canê evîndara xwe bibîne. Ji ber ku nîşanên mirovayetiyê dê ew li ber çavan bikirana mirovek ji rêzê, şiklê wêneyê melayketa di ezbera wî de, dê xera bikirana. Lê, dîsa jî divê wî ew bidîtana, an na, ew dê çawa fêr bibûna ew kî ye, çi kes e, ji çi hez dike, ji çi ditengije an nefret dike, hestên wê di derbarê wî de çi ne, rabûn û rûniştin, toreyên malbatî çi ne... Nakokî di serê wî de, mîna dijraberiya nava evîndariyê û zewacê, mîna têrbûn û birçîbûnê, mîna rastî û xeyalê, mîna şênberî û ramyariyê an hin antagonistên ku carna wekî pirsgrêkên psîkolojîk di serê wî de çê dibûn derdiket holê.

Mehek bişûnde, gava rez û bostan xeritîn, guvîj derketin, teştên hunguv li kuçe û çarşiyên Amedê belav bûn, çawalên gûzan li Mêrgahmedê rêz bûn, bêhn ji axê fûriya, dunya hênik bû, rojekê wî ew li pêş avahiya zankoyê dît. Bi hev re di bin darên ku pel diweşandin de meşiyan, bêyî li hal û hewalên hev bipirsin, bêyî vîna wan, piyên wan ew birin jêr, binya nexweşxaneya zankoyê, nava dar û deviyan, hoşev û dêliyan. Li newalek biçûk ku av tê re diherikî, li hafa daristanê, li ser mêrgê rûniştin, lê nepeyivîn. Ji bo hev nas bikin, ne hewceyî bêjeyan bûn, mîna ku nêrîn bes bû. Keçik şalekî qot ku du qemtik pêvebûn li xwe kiribû. Di bin şalê qot yê şîn de, komlekê sipî û damekirî gelekî lê dihat. Dema meşiya, mîna xezalekê di nava daran de beziya, pêla evînê di dilê wî de rakir, pelên daran bi xwe re hejand, wekî pipinîkekê çindik da xwe, bi nazenînî firiya. Gelekî xweşik bû, mîna çûka beytik nediket dest, geh li ser wê şaxê datanî geh li ser şaxeke din. Wî ew roj biryar da, hestên dilê xwe dê jê re bigotana, lê tirsa dilê wî nehişt. Ew tirs ku bibû parçeyek ji kesayetiya wî, tirsa îhtîmala qebûlkirinê û dilşabûnê û fexirbûnê, nedihişt serketin di jiyana wî de çê bibe. Heke wê qebûl bikirana, dê evîn bihata kuştin. Çi tiştek ecêb bû ku redkirin lê xweş dihat, belkî jî bi hestiyariyek gelekî xurt wî pêşiya xwe didît, xerabî û kambaxiyek jê re eyan bibû. Dê çi bihata serê wî? Gelo karibû jiyanekê biqurbana wê bikirana? Hezkirina wî gihîştibû wê astê? Keçik ji navçeyek Enqereyê bû, du xuşk û birayek wê hebûn. Ji bo xwendina unîversiteyê hatibû vî bajarî. Malbata wê xizan bû, tenê li gund baxçeyek û rezek wan hebû, bav malnişîn bibû. Birayekî wê hebû ku biçûkê malê bû, di zanîngehê de beşa perwerdehiyê dixwend. Bavê wê digel ku malnişîn bibû jî, ji ber ku mehaneya wî têra debara malê nedikir, li taxa Cebeciyê li ber destê kekê xwe yê goştfiroş dixebitî. Aliyê diya wê, heçî xalê wê û kalê wê mirovên maldar bûn, li navçeyek Enqereyê zeviyên wan hebûn, xwedî traktor û tirimbêl bûn, malbatek xuyanî bûn. Di têkiliyên nava malbatê de diya wê pêşkêşî û rêveberî dikir, gotina wê tucar li erdê nediket.

Du kesayetên pelçiqandî, ji bo xwe azad bikin, hewl didan ku nêzîkî hev bibin, mîna giyayê lawlawkê ku yek tenê lawaz e, ger li hev bilefin stûr dibin. Belkî wan jî bi vê mebestê êşên xwe li hev parve dikirin. Hevalek wê hebû, xortekî Betlîsî bû ku pora serê wî ji niha de weşiyabû, li zankoyê bi wê re digeriya. Carna bala xwe dida axaftina keçikê, baş guh dida gotinên wê, dixwest têbigihîje kûraniya kesayetiya wê. Dema wê dest bi axaftinê dikir, wekî ku ramanên nîvco di bîr bîne, navbir dida peyvên xwe. Bêyî ku bifikire, bêpîvan û bêamadehî diket nava sohbetê, dengê xwe yê qube ku nikarîbû pîvanekê bidê di dawiya axaftina xwe de hêdî hêdî zenûn dikir. Gava peyvek derew an nejidil ji devê wê dipekiya, mîna ku peyv rast be wê ew diparast. Vê yekê wilo bi lez û bez dikir ku, di demek kurt de bawerî dianî ku ew “rast” e. Azweriyek gelekî xurt pê re hebû, dixwest wî bidestxîne.

Lê Ekrem her tiştê xwe bi wê re parê dikir. Hemî êş û azara heta wê gavê kişandiye, bikirana nava derziyekê û mîna jahriyê berra canê wê bidana dibû? Hin siketinên ku ji kesayetiya wî ya keserkêş dawerivî bûn, divê têketana damarên wê. Fîlozofek negotibû, her evîndariyek gewre, hêza xwe ji hezkirinên ku ew wan dipelçiqîne digre û çiqas ew mezin dibe, yên din kêm dibin? Lê pêçiya wê jî biêşiyana, ew dê bi tayê biketana. Wî li nav çavên keçikê bibaldarî dinihêrî da ku zimanê çavên wê hîn bike û ew gav çi di serê wê re derbas dibe bixweyne. Giyayên li qeraxa avê yên dirêj û li hev lefiyayî ji bo avê vexwun çawa xwe noqî şetê dikirin, ew jî wiha di nêrînên wê de dixeniqî. Gotûbêjek wekî miftê ku ew bi hev bidana nasîn, dibû ku bibûna destpêka germahiya hevaltiyê.

Ekrem:

–Bavê min ji Kerkûkê bûye, mîna hemî kesên ji malbata xwe ez jî li wur hatime dunê. Hêj zarok bûme, malbata min koçî Duhokê kiriye, lê têkiliya bavê min bi Tirkmenên wur re didome, gelek dostê wî hene. Dema ez biçûk bûm, gelek zarokên hevalên min Tirkmen bûn, em bi hev re dileyistin, digeriyan. Belkî jî bîranînên zaroktiyê te ber bi min ve dikşînin. Ji niha de eşkere bêjim, bîranîna qîlê kûçikek fîno di canê xwe de vedişêrim.

Aycan:

–Jixwe em li vir hînî Kurdan bûne, bi salan e em di nav hev de ne. Kurdên Enqereyê jî hene, di gundên me de berê dan û sitendinên me gelek bûn. Kalkê min jî ji Tirkmenên Kerkûkê bûye, sed sal berê koç kirine û hatine li navçeyek Enqereyê bicih bûne. Bavê diya min jî Tirkmen e, lê pîrika min a aliyê dê bi eslê xwe Ermenî bûye. Çîroka wê dûr û dirêj e.

–Ez dê bi sebr û sebat guh bidim te, dema min heye.

–Kalikê min di dema Terqa Filan de li gundekî Mêrdînê serbazê artêşa Osmaniyan bûye. Rojekê li qeraxa çemekî, di bin kema diriyê de leqay keçikek neh–deh salî tê. Hemî mirovên ji malbata wê di çem de xeniqandine, tenê ew li heyatê maye. Keçik ew gav ji ber kincên xwe yên şil diricife, kalikê min destê xwe di serê wê dide û li riya xwe diçe. Lê keçika porzer dide dû wî. Kêlîkê bişûnde, kalikê min ji xişte xişta li pey xwe diwerqile, dinihêre ku wa ye ew li pey wî tê. Dilê wî pê dişewute, wê bi xwe re tîne, dibe gundekî û teslîmî axayê gund dike. Ji wî tika dike, dibêje bila ev keçik li cem te be, bi xêra xwe xwedî bike. Piştî ew ji gund dertê, leqay du keçikên Ermenî tê, di sitûyê keçika mezin de di nava morîkên rengîn de zêrekî reşadî û di guhên ya biçûk de jî guharên zêr ê bişirik hebûne. Ew wan digre cem xwe, dixwaze bi xwe re bibe, nehêle werin kuştin. Bîstkê bişûnde du zilam leqay wî tên, keçik gava çav bi wan dikevin, xwe davêjin pişt kalikê min. Lê zilamên rêwî ku li ser milên wan bivir hebûne vê yekê dibînin. Yek ji wan dest diavêje guhên keçika biçûk û guharê wê jê distîne, yê din morîkên di qirika ya mezin de diqetîne, zêrê navê dike berîka xwe. Kalikê min bi tenê nikarîbûye li hember wan tevbigere, lê bi ser wan ve diqîre, dibêje: “Ev hêj zarok in!” Yek ji wan wiha bersiv dide: “Têjikê maran bêjahrî nabin. Lê em wan didin xatirê we!” Kalikê min, dema em zarok bûn ji me re vê bûyerê digot û her cara ku qala wan keçikan dikir, digiriya. Piştî çar salan, rojekê riya wî dîsa bi wî gundî dikeve, keçika file li ser kaniyê dibîne; kûzê avê di destê wê de bûye, lê şar li sera bûye û eniya wê jî bi pûlik û şirikan xemilandî bûye. Wî urf û adetên Kurdan zanibû, fam dike ku şara li serê keçikê, pûlik û şirikên li eniyê nîşanên zewacê ne. Ew hêj çardeh salî bûye, nexwestiye bizewuce, lewma gava ew çav bi kalikê min dikeve, tavilê kûzê avê davêje û şara serê xwe tîne xwarê, pûlik û şirikan diheliqîne, mîna çar sal berê cardin dide dû wî. Çi serê te biêşînim, wekî tu texmîn dikî, Xwedê qeder dike ew heta mirinê ji pey kalikê min naqete. Ji wê zewacê sê qîzên wan çê dibin. Piştî ku cara sêemîn dikeve nava cîya, nexweş dikeve û rihmet dike. Kalikê min ku wê demê êdî temenê wî digihîje pêncî salan, sond dixwe ku ew dê piştî çavên wê yên şîn, tu çavan di ber dilê xwe de nebîne. Beriya ku wefat bike, rojekê ji me re got, lawo, rastî çi ye hûn zanin? Rastî tenê ji bo Xwedê û zanîstê ye. Ne tenê Artêşa Osmaniyan, milîsên ji gelê herêmê jî gelek Ermenî qetl kirine. Osmaniyan ew xapandine, bi wesîta ola Îslamê ew bi xwe ve girê dane. Serokeşîrekî Kurdan piştî Terqa Filan li xwe mikur hatiye, gotiye me gelek Ermenî kuşt in, lê şûrê me jî ko bû!

***

Çar li vî alî û çar li alî din, heşt lingên dûvpişkê, dûva wê ya ji şeş movikan pêk hatî, û şeş xêzikên li ser piştê ku niha mîna derencikan dixuyan, li ser kirasê pîrê diliviyan. Lê wê çîroka xwe her didomand:

***

Xwe bera nava bajêr dan, dixwestin cihên dîrokî, dêr û mizgeft, beden û derî, xan û himam, qesr û qonax û serayan bibînin. Ji ber ku ew biyaniyên vî bajarî bûn, divêt ewul temaşeya bermayînên dîrokî bikirana, piştre bêhna şehr hilaniyana. Li dawiya çarşiya Mêrgahmedê minareyek dîrokî, bi terzê avakirina xwe bala wan kişand. Aycan nihêrî ku ew li ser çar kevirên dergûşkî ku çar lingên wê bûn, hatiye qûçkirin. Minara Çarling ji bo camiya xwe Şêx Mutahhar niha sembolek bêhempa bû. Ev avahiya dîrokî, bi çavê arkeologekî çawa dihat dîtin? Bala xortê arkeolog dikişand ku minareya ji kevirê reş yê bazalt, mîna gelek minareyên Amedê yên ku çarkoşe ne, hetanî şerefeya xwe li ser çar çivan ava bibû. Digel ku yek ji piyên alî bakur şikestibû jî, mîna kerametekî hêj jî serî li ber demê neditewand. Li ser çar lingan, çar kevirên ku dişibiyan mîrkutên neqewartî; çar conî bi çar darên qalind û zexm yên yekpare re hatibûn girêdan. Piştî lingên yekpare, sê parçeyên din hebûn ku yek ji wan çargoşe, yên din mîna ferê destar gilover bûn. Çar niqir wekî avahiyek çar tebeq di bedena wê de dixuyan. Dibe ku, ew berê cihê zengilê dêrê bûye, belkî çan li ser şerefê hatibe bicihkirin, piştre kumik jê re çê kiribin û ew kiribin minare. Dibe ku ew li gor prensîbên xiristiyaniyê hatibû avakirin, lewma hejmara çar mîxên xaç, di hemî endezyariya wê de mîna remzekê veşartî bûn. Du cadeyên bajêr yên dîrokî hebûn ku mîna xaç hev dibirîn. Riya Mêrgahmedê ku ew ji Balikçîlarbaşî –berê cihê masîfiroşan bûye, lewma bi tirkî ev nav lê kiribûn– dest pê dikir hetanî îstesyonê diçû û riya ku ji Deriyê Çiyê dihat û di Deriyê Mêrdînê re derdiket, li texma Balikçilarbaşi çaryan çêdikirin. Di serê vî xaçî de jî Minara Çarling cih digirt. Bajêr, bi navenda xwe ya di şiklê xaç de hatibû parve kirin û serê kumika vî xaçî ev minare bû. Aycan li camiya belek ku ew dişibiya çermê zebrayê nihêrî û wekî ku gel bawer dikir ji bo xwesteka dilê wê bicih were sê caran di nava çar lingên minareyê re derbas bû. Cara sêemîn çav bi nivîsa li ser dîwarê kuça teng ya li alî çepê ket: “Dêra Mar Petyûn.” Bi rê ve, Ekrem destê xwe danî ser milê wê, wê deng nekir, lê peroşekê ew hilanî, lehiya xweydanê bi ser ket. Di ber tableyek fêkîfiroşan re buhurîn, her du bi hev re bala xwe dan koma petêxan. Xwediyê tableyê bi Tirkî qêriya: “Buyrun abê! Bal qawun, bal qawun!” Petêxên xwe mîna “hunguv” pêşkêş kir.

Ekrem got:

–Ev şêrîn in, lê yên tirş bêtir xweş in, kêliya çav bi van ketim, çûm zarotiya xwe. Dêlikek mala kalê min hebû, diçû nav bostan, zebeşên sor û petêxên meyxweş dibijart, qurmika wan dixist devê xwe û dianî malê, li ser bênderan dikir kom. Bi şev jî, diket ser komê, hebek jê nedihişt. Zimanê wê yê sor dirêj bû, gava devê xwe vedikir girêz jê diherikî. Ez ji diranê wê yê fîq ditirsiyam. Rojekê, bavê min rahişt çiftê û da dû wê. Dêlika Gurcê vê yekê fam kir û bazda. Bavê min li pey bû, li nava gund wî û Gurcê kuçe û tax nehiştin, ha li vî alî ha li wî alî, zarokan li wê qîrand: ‘Gurcê ha Gurcê! Gurcê ha Gurcê!’ Huryo huryo li pey wê rakirin, taliya talî heywana reben betilî û çû ber siya dîwarekî, dûvika xwe kir kilor û serê xwe di nava pirça xwe de veşart. Gava bavê min teqîn ji çiftê anî, mîna mirovekî birîndar ku li ber qatilê xwe bike lave lav kir kazînî, dengek wilo jê çû ku kezeba mirov diperitand.

Aycan:

–Nexwe, bavê te zilamekî xedar û şeddad e?

–Na xêr, ew ne yekî wusa ye, lê mecbûr maye heywana ku zerarê dida xwediyê xwe bikuje. Mele dibêjin, qetla sewalên mîna Gurcê ku bostan bi me ve nedihişt helal e. Çawa fam dikir ku kîjan zebeş sor bûye, kîjan hêj kal e, kîjan petêx zer bûye, kîjan hêj tal e? Mirov şaş û mital dimîne.

Li ber deriyê dêrê keşîşekî qam qutik û porsipî derket pêşberî wan. Wî gava li xort û keçika xama nihêrî, rewşa wan bala wî kişand. Derheqa dêrê de ji wî hin agahdarî xwestin, keşîş jî ev yek veneşart: Ew di sedsala 17’emîn de ava bibû, li Amedê ji bilî vê dêra Kildaniyan, peristgehên vê mezhebê tune bûn. Li seranserê Tirkiyeyê niha 450 malbatên Kildanî hebûn ku ew li Stenbol, Amedê, Çolemêrgê, Mêrdîn, Midyat, Herbo û Hewlêrê bicih bibûn. Li ser rûyê erdê hejmara Kildaniyan heft milyon û nîv bû. Patrîkê wan yê ku niha li Bexdayê bû, heftsed sal berê li Amedê rêveberiya bawermendên vê olê kiribû. Keşîş piştî axaftina xwe, li keçikê nihêrî û ji devê xwe revand, got: “Xwedê miradê we bike!” Bi vê peyvê re ew bi carekê re li hev nihêrîn û li nava çavên hev hûr bûn, demeke kurt awurên wan wekî ku biaxifin, bêwate, bi tasewas, dudilî û hinekî jî matmayî bi hev ve kilît bûn. Keşîş şaş ma, lê bi peyvekê kilît vekir: “Keça min, hela were têkeve nava vê xêzikê.” Cihekî ku bi taybet ji boyaxa sipî hatibû kufşkirin rê Aycan da û wiha bi ser ve çû: “Di hundurê vir de demekê raweste, berê xwe bide rojava, ji Xwedê çi dixwazî di dilê xwe de derbas bike. Ger tu wê gavê livandinek, guhertinek an guve guve bayekî li ber guhê xwe bihesînî, ew gav bawer bike ku ew xwesteka dilê te dê bicih were.” Yezîdiyan jî digotin ger hûn bi rewşeke çavgirtî paçikê destê xwe li ser zinarê pîroz yê Laleşê rawestînin, dê xwesteka dilê we bicih were. Li gor pêşniyaziya keşîş keçik meşiya hundurê “Xêzika Fila” ku di zarotiyê de Kurdan wiha ew bi nav dikirin. Ew gav kulpînî ji dilê wê çû, lê fam nekir da ev ji ber nêrîna hevalê wê bû an tesîra xêzikê ya tilsimî bû. Li pazdeh şibakeyên kor yên dêrê ku niha li hember bûn nihêrî. Li ber şibakeya heftemîn tiştek bala wê kişand ku dişibiya hesinek zengarî. Di bin de mîna textê nimêjê tahtek ji mermer hebû ku mîtroyek dirêj û nîv mîtro fireh bû. Wêneyê serîyekî di nav de hebû, nedişibiya tu rawurî, cenawurî, an ajalên kûvî. Li jora mermer du birûyên mezin mîna du şaxên daran hebûn, ew heta keviya mermer di şiklê kevanê de dirêj dibûn. Eniya wî seriyî girûzekî bû û di bin wan birûyên gur de du çavên nîvco dixuyan. Bêvil dişibiya serê meymûnekê, her du firnik mîna du çavên meymûne bûn. Dev gelekî fireh û balkêş bû, lêveke mezin çeneya bin wunda dikir. Xasma ev lêv durûvê cenawurekî dida wêne. Nivîsa bi erebî ku ew ji wêne bi xêzika mîna kevanê cihê dibû, gelek kevn bû û nedihat xwendin. Ji her du aliyên bêvilê du rêzên laleyan dest pê dikirin û heta jêr mîna simbêlekî zirav dişiqitîn. Li her aliyekî çardeh lale hebûn. Heft niçik di serê “meymûnê” de li texma bêvilê dixuyan û xeteke reş ji nava her du çavên wê dest pê dikir û heta nava serê wê diçû. Xaçekî nexşîn di bin seriyê biçûk de bal dikişand; ji her şaxeke xaçê, xaçeke din vedijiya. Bi baldarî, bi çavên sosret û şaşmayinek tirsnak li vî wêneyî nihêrîn, xofeke watedar ket dilên wan. Ev şeytanê nava fîlmên televîzyonan bû, an serê pîrebokên nava çîrokan bû? Ew bi vî dengê keşîş yê ku ji quncikê wî alî dihat, lê hay bûn, digot: “Berê şiklê şeytên li ser Deriyê Serayê hebû, rêwî beriya ku têkevin Kelaya Hundurîn, tuf dikirin ser şeytanê di şiklê hesin de. Rojekê ji nişka ve ew winda dibe. Piştî çend rojan, sibehê gava keşîşê demê deriyê dêrê vedike, vî şiklê ecêb li vir dibîne. Ev wêne di bin hesinek zengarî de û li ser mermer hatiye çêkirin. Netirsin ha, me heta niha tu zerar jê nedîtiye. Şibakên vir hemî şîşkirî û moxilkirî ne. Ew çawa ketiye hundur, kî ew aniye, tenê Xwedê dizane.”

Li jor du wêne hebûn, yek jê yê dema xortaniya Îsa pêxember bû, di yê din de jî zarokek hebû ku jidayîkbûyîna wî temsîl dikir. Piyên findankên mezin yên ku ji sifir hatibûn çêkirin, dişibiyan yên mirovan. Lê ranên wan wekî yên tîmsahan xwaro vîço bûn. Yek ji wan findankan jî di şiklê xaç de bû, bi sîlekana hûr hatibû dagirtin, find tê de çikandî bûn. Li quncikê alî bakurê rojhilat wêneyek Îsa pêxember hebû ku ji navê berjor tazî bû, destekî xwe danîbû ser zikê xwe yê biçûk, serê xwe mîna hercar xwar kiribû. Wêneyê ku Îsa pêxember di çarmîxê de nîşan dida li alî çepê bû, çar jin li dorhêla wî bûn, yek ji wan bi lingên wî yê tazî girtibû û yên din dua dikirin. Çarmîx di rengê qahweyî de bû û li pişt gulên sor bû. Di şiklekî din de Hz. Îsa ebayek lacîwerd avêtibû ser milê xwe û bi her du destan singa xwe vekiribû, wekî ku bêje “ha ji we re qelbê min, hûn çawa jê dikin hûn zanin”, dilê xwe yê ku tîrêjên rojê jê belav dibûn rê herkesî dida. Li jêra wêne diya wî Meryema hebû, kincên wê di heman rengî de bûn û ew jî di heman tevgerê de bû, lê li ser serê wê tarek ji nûrê çêkirî, balê dikişand. Dilê wê yê ji derve biçûktir bû. Li navenda dêrê peykerek din hebû, lê ew nadişibiya wêneyên Îsa pêxember yê bi rîh û pordirêj. Kej bû, porqît bû ew, bêrîh û simbêl bû, di dest de baqê gulan hebû, ebayek dirêj ku seranser li bedena wî pêçayî bû, digihîşt heta erdê. Serê xwe xwar kiribû, li axê, li deh fermanên ku Xwedê ew ji Nebî Mûsa re şandibû û li jêra piyê wî hatibûn nivîsîn, dinihêrî. Fermanan digot: Diziyê neke, ji dê û bavê xwe re hurmetkar be, peykerê xwe çê neke, derewan neke, kesekî nekuje, kîn û xerezê nekşîne, zinê neke, ji bilî Xwedê kesekî din nehebîne, bîlasebep navê Xwedê neke devê xwe, di hefteyê de şeş rojan ji bo xwe, lê ya heftan ji bo Xwedê bixebite. Li quncikê vaftîzê peykerekî Îsa pêxember hebû ku li nik nivîsek bi Suryanî û wêneyê melayketekê bû. Xaçê ku du mîtro bilind bû û mîna yên din ji sifir bû, li ser çar lingan qûçkirî bû. Gava mirov ji alî başûr de lê dinihêrî, wêneyê Hz. Îsa yê tazî li paş dixuya û tîrêjên ronahiyê ku di bin çengê wî de diavêt hundur, cihekî tarî nedihişt. Tiştekî balkêş bû, cawên sipî ku bi wêneyên Mesîh û Meryem hatibûn nexşkirin li ser kursiyan mîna pêşengehekê raxistî bûn. “Ew malên firotinê ne. Keça min çêkirine, ger hûn bixwazin, erzan in ha!” Dengê keşîş bi ser wêneyê Meryema ku kurrê xwe yê pitik dabû ber himêzê û yê Hz. Îsa ku dîsa dilê xwe nîşan dida de belav bû. Li kêlekê şûr û fanosek, bivirek û buxurdankek hebû. Di wêneyê dawî de padîşahek li hespekî suwar bibû, şûr di ber de bû, êrîş dikir. Mesîh jî mîna ku barekî gelek giran hilbigre xaç danîbû ser milê xwe, di bin de pişta wî xûz bibû.

Pêşiyan gotibû “evîndar tenê di destpêka eşqê de ji mirinê natirsin!”

Lê piştre?

***

Dûvpişka reş ku piyên xwe yên zer hebûn, li pêş du milên mîna dasê vekiribû. Her milek ji sê movikan pêk dihat, dûva wê ya ku bîzê mirov jê diçû, bi şeş niqiran bû. Pişta wê ya reş li ber ronahiya êgir dibiriqî. Pîrê çîroka xwe peyv bi peyv li alava êgir bar dikir û ji neviya xwe re digot: Li welatê ku ev çîrok derbas dibe Şervanên Çiyê hebûne. Roja ku ew cendirmeyekî dikujin û polîsekî birîndar dikin, Ekrem Duhokî jî di dest wan de bûye...

***

Li ser pirsa hevalekî Ekrem ku bi rojan e ew nedîtibû û lewma çûbû li zankoyê lê pirsîbû, mamosteyekî wiha bersiv da:

–Polîsê zankoyê yê qamqutuk û qelew digel hevalekî xwe ketin milên wî û ew birin. Kelepçe li destê wî nexistin, ew birin tirimbêleke sipî ku li baxçe li benda wan bû. Li qoltixê paş ew suwar kirin, du polîs li her du aliyên wî rûniştin.

Ew roj sibehê saet di dehan de, Ekrem mîna her roj hatibû dersa xwe. Lê tiştek bala wî kişandibû, salon xalî bû, ne şagirt hebûn, ne xebatkar û mamoste. Deriyê pola ku ew tê de perwerde dibû vekirîbû. Gava nêzîkî derî bibû, mamosteyê ku li hundur li benda wî bû ew dîtibû. Rûyê mamoste, bi dîtina wî re bibû mîna kilsê û dest û milên wî şemirîbûn. Devê wî negeriyabû, wekî ku hemî peyvên xwe, hemî zimanên ku zanîbû jibîr kiribû. Şerm kiribû, hêrs bibû, tirsiyabû, ketibû gerîneka gumanan, di serê xwe de hesaban çê kiribû, li benda bûyerek xeternak bû, sûcdar bû an westiyayî bû? Tu tişt ji tevgera wî nehatibû fêmkirin. Li ber derî, hêj di nava şaşiya famkirina rewşa mamoste de bû, mirovek bejndirêj ji guşê alî çayxaneyê derketibû û bi milê Ekrem girtibû. Wî dibin muduriyeta asayîşê ya Amedê ku avahiyek heft tebeq bû. Gava ew hildikişin tebeqeya şeşemîn, li ber deriyekî hesinî ew didin rawestandin û ew diavêjin hucreyek teng ku tenê pencereyek çargoşe û biçûk li jora wê, li alî başûr hebû. Bîstkê bişûnde yekî din tînin cem wî, xortekî pir bi xeberdan bûye. Ew hin pirsan ji Ekrem dike, lê ew hîç bersiv nade. Roja din, deriyê hucreyê vedikin, ew dibin cem bijîşk. Gava wî dibin nexweşxaneyê, bi rê ve dengê bêtêlên polîsan tê, dibêjin “Şervanên Çiyê cendirmeyek kuştine û polîsek ji bin çeng birîndar kirine.”

Ew di tirimbêlê de bûye, polîs vê nûçeyê dibihîzin. Reng û rûyê komsêr vediguhere, madê wî zer dibe, ufe kuf bi ser wî dikeve û li Ekrem dinihêre, dibêje: “Tu dibihîzî ne wusa? Dengê bêtêlê tê te?” Bi vê pirsê re, sîlekî di pelegoşka wî de diteqîne û wiha bi ser ve dike: “Ma ne tu jî di destê me de yî! Heke polîsê birîndar tiştek pê were, Xwedê zane ez dê çi bînim serê te! Hesabê min û te hêj maye! Tu pêşmerge bî, tu wergêr bî, tu çi bî, ji bo me ne xem e!” Ekrem ditirse, çokên wî dilerizin. Komsêr awurên xwe ji ser wî nade alî, ew jî çavên xwe hîç neneqîne. Dema bişûnde vedigerin avahiya asayişê, xwêdan bi ser wî dikeve, li ber deriyê hucreyê nefesek kûr û dirêj dikşîne. Ew şeş roj û şeş şevan di nezaretê de dimîne. Gava du polîsên ku ji navenda asayîşa Enqereyê hatibûn, derî lê vedikin, yê ku komsêr e, dibêje: “Tu ji niha û pê ve ne pêşmerge yî, tu êdî wergêr î û bersûcê ramanê yî. Li qusûra me nenihêre, welleh em niha ji otobusê daketin, gelekî westiyane û birçî ne jî. Piştî xwarinê, em dê derkevin ser riya Enqereyê.”

Hewa sar bû, bayê kurr mûyên canê mirov mîna şûjinan tûj û çik dikir. Xwedêkirî ew roj yek ji malbata wî ji qampa penaberan hin kincên qalind; qazax û kum, palto û kaşkol jê re anîbû. Bi otobusa pêncê êvarê ew û du polîsan berê xwe dan Enqereyê. Her yek ji wan buhayê bilêta xwe dan, du polîs her yek li aliyekî wî rûniştin. Piştî Xarpêtê, kuliyên berfê li camên otobosê danîn, xiza wê sist bû. Sekinî, gava bi livê ket şimitî. Wî di dilê xwe de dua kir, ji Xwedê xwest ku ew li rê bimîne. Hesabê rojên binçavkirinê dikir; ger rojek du rojên din jî dereng biketana, dema binçavkirinê dê xelas bibûna. Li Amedê ji hin şagirtan, wî bihîstibû îşkencexaneya DALê heye. D. A. L. bi tirkî dihat çi maneyê, wî nizanîbû. Piştre hîn bû ku “Laboratuara Lêkolîna Kûr” bû ew der. Otobusa wan di berfê de asê bû, rêwiyên din dua dikirin, ji Xwedê dixwestin ku ji wê berf û gilêleyê felat bibin, lê wî jî digot ya Rebbî tu hemî berfa ezmanan bibarînî, da otobus buhustek bi pêş ve neçe! Li nêzîkî Qeyseriyê rawestiyan, hemî rêwî daketin û otobusê daf dan. Lê eyb e eyb, berf li navê bû, otobusa giran ji cih nedilibitî! Ne ji şopa tekerên erebeyên li pêş bûna, rê xuya nedikir. Kulîyên berfê diketin çavên rêwiyan. Wan bi hemî hêza xwe, bi destên qerisî, bi pozên sorî pizot otobusê daf didan, lê Ekrem tenê destê xwe tê dida. Wan berfê ji ber tekerlekan didan alî, lê wî bidizîka bi pozê pêlava xwe berf dida pêşiya tekerlekan. Ne ji tirsa cezagirtinê, wî texmîn dikir ku cezayê wî dê ne gelek be, lê ji tirsa îşkenceya DALê, carna rev dihat eqlê wî. Ew bi çi kul û halî ji Qeyseriyê derketin, qeptanê wan got ‘bêhn berdan!’ Ji bo xwarinê û pêdiviyên din, li restorantekê rawestiyan. Komserê berpirs ket milê wî, ew çûn aşxanê, ser maseyekê rûniştin, polîsê din wunda bû. Malûm e, xwarina bi polîsan re gelekî zahmet e, lê ew ewçend birçî bû ku dikarîbû bi kûçikan re jî di hewdik de xwarin bixwarana. Dunya sar û seqem bû, ji çiyayê Erciyesê bayekî wusa dihat ku mirov tirê hesinî dikir, tûk li hewa dibû şembelîlik, hilm wekî dûyê kulekê derdiket ji devê rêwiyan. Hemî kinc li ber bayê gurr dibûn mîna serad û moxilê. Piştî bêhnberdan xelas bû û deng bi motora otobusê ket, polîsê din ji cihekî veşartî derket. Komsêr henek kir: “Polîsê xwedî bîr û bawerî wiha ye! Min çavê te xwaro! Terorîst mîna guran e, ji mijê hez dikin, kî dizane dê çi bikin?” Bersiva hevalê wî kurt bû: “Divê mirov tevdîra xwe bistîne. Em diranên dewletê yê herî tûj in hevalo!’ Wî fam kir, lewma di dilê xwe de got: “Li vê çola Xwedê, wê kî di vê zemheriyê de were mala xwe xera bike, xweliyê li serê xwe bike, bi we re têkeve şer û pevçûnê û min ji destên we xelas bike?” Ew bi dengê keçekê ku got “derbasbûyî be” ji vê ramanê werqilî. Di dema suwarbûnê de, li ser derencika otobusê, ew tavilê fitilî, awurên wî û yên polîs li hev qelibîn, lê ji kêlek de keçikê dît û nas kir. Ew li Amedê di Zankoya Bijîşkiyê de xwendekar bû. Malbata wê li Îzmîrê bû, ew dê di dema betlaneya pazdehê sibatê de biçûna cem wan. Xortekî hevalê wê pê re bû, wî jî xwest tiştek bêje, lê Ekrem bi işaretekê da fêmkirin ku yên li dora wî polîs in. Çavên polîsê li nik wî her dem li ser wî bû, tevgerên wî dişopand. Ew gav polîs xwest biçe cem wê keçikê û xortê hevalê wê, li nasnameya wan bipirse. Ji tevgerên polîs, dihat famkirin ku kî silav li wî bikirana, dê bihata girtin. Bi kefteleftek dirêj, bi ramanên kûr, bi bîranînên birîndar û dûr, riya Enqereyê ku dozdeh saet bû, di bîstûçar saetan de xelas bû. Dotira rojê, di dema esrê de ew gihîştin paytextê. Di camê de nivîsa “Ankara Emniyet Mudurlugu” ya li ser bergeha Muduriyeta Asayişê ya Enqerê bi ber çavê wî ket. Tirsa wî rasteqîn bû, gava ew nêzîkî avahiyê bûn, yek ji polîsên li rex wî rabû û hêdîka meşiya cem ajotvan û hin tişt di guhê wî de got. Kêliya wî bi piste pista ber guhên xwe serî hejand, terpînî ji nava Ekrem çû, wekî ku tiştek ji hinavê wî qetiya. Otobus kêm kir û hêdî hêdî sekinî. Wî rahişt palto û çenteyê xwe yê li ser refê, polîsek li pêş meşiya, wî û polîsê din jî dan dû. Ew birin tebeqa bin û avêtin maxzenê, hundurê hucreyekê. Wî di dilê xwe de got hebe tune be kambaxa DAL’ê ev der e. Qêrînek dilşewat ji salonê belav bû, wekî ku hin kes di ber rih de bûn. Tirsa dilê wî ji nûh ve alav da. Li hember hucreya wî girtiyekî xort dirûşme avêt û destê xwe di mazgala derî re derxist, du pêçiyên xwe wekî darikê çetel vekir. Qîzikek ji hucreyek din piştgirî da hevalê xwe û nîşana serkeftinê di zeraqeyê de rê wî da. Êvar bû, ji birçîna qure qur ji zikê Ekrem dihat. Polîsek derî vekir û nîv nanê somin ku di nav de penêrê rijî hebû, da wî.

Wî got:

–Ez naxum.

Polîs wekî ku ne li benda vê tevgerê be, bi çavên beloqî got:

–Çima?

Ew birçî bû, bêdilê xwe got:

–Ez piştgiriyê didim van kesên di îşkenceyê de ne. Ev çi zulm e hûn li wan dikin?

Polîs bi rewşeke behitî zelal axifî:

–Mamoste, tu rewşenbîr î, çima cotê te û me li hev asê dibe? Tu li rewşa xwe binihêre, kera ku barê te ne lê be, jê re nebêje ço! Pêl erda şil neke!

Ev peyva dawî jê re ne biyanî bû, berî niha mirovek din jî ew bi vê peyvê hişyar kiribû, lê beriya tiştekî bêje, wî careke din li nan û penêr nihêrî û got:

–Ez mecbûr im vî penêrê wekî kilsê bixum?

Polîs sermilka xwe hejand:

–Tu zanî, li vir ev heye. Tu dê birçî bimînî ha!

Ew şev çavê wî girtin û ew derxistin jor; li odeyek biçûk îfadeya wî girtin. Wî transkrîpsiyona Programa PDGK kiribû û berî her tiştî jî ew pêşmergeyek bû. Bi pirsên xwe yên têkel, polîsan ew li hev gêj kirin: “Tu çima hatî Tirkiyeyê?... Tu bepirsê partiyek Kurd î, an na?... Te heta niha li Diyarbekir çend kes qeyd kirine?... Tu Mervan Şen ji kuderê nas dikî, ew jî endamê partiya we ye?...”

Roja din, li ser riya Hepisxaneya Navendî ya Ûlûcanlar, wî rojiya xwe ya birçîbûnê bi xwarina simîtekî bi dawî kir. Polîs bi wî dikeniyan, digotin rojiya ku du roj bajo û bi simîtekî xelas bibe bi kêrî çi tê? Li ber derî, gava komsêr ew teslîmî qerdiyanan kir, got:

–Ekrem beg, em hêvî dikin ku ev dê cara dawî be, careke din di rewşeke wiha de em hev nebînin.

Bersiva wî kurt bû:

–Firîqet bin, heta hûn polîs û em jî di vê rewşê de bin, hêj gelek caran em dê hev bibînin.

Sê mehan di zîndanê de ma, di wan rojan de, hin name jê re hatin. Birayê wî Akîf nivîsîbû û li rewş û tendurustiya wî dipirsî. Nûnerê Efûya Navnetewî numuneyên nameyên piştgiriyê ku ji rayedarên dewletê re faks kiribû, ji bo wî şandibû. Di bin nameyan de nimroyên faks û telefûnên nûner hebûn. Di nameyekî de jî tenê ev helbest hebû:

Çirûskên ewul hezkirinê xwedî dikin

Û carna rast li dil jî tên,

Ez çiqas tî me ji dîtina te re,

Ger min av bidin derya dê biçikin,

Ez ewçend dûr im ji te,

Himêzkirin,

Dê darbesta min biçikîne.

Nivîskara van ristan kê bû? Li pişt nameyê nihêrî, dû re bala xwe da zerfê, ji bilî mohra postexaneya Amedê, pûlek û navnîşana girtîgehê tiştek tune bû. Careke din xwend û dîsa li navekî an nîşaneke ku nasnameya xwediyê nameyê bide dest geriya. Lê hewldana wî beletewş bû. Roja yekê gulanê ew hat berdan. Girtiyan ew roj cejna yekê gulanê pîroz dikirin, hemî li baxçe civiyabûn, dema ew ji derî derket, dengê merş û sitranan li dîwaran dengveda, dirûşmeyên girtiyan heta ew gihîşt derve dom kir.

Çendakî bişûnde dema ew vegeriya Amedê, Refîk hat serlêdana wî û ew li tirimbêla xwe ya taybet suwar kir, got:

–Heta mirov nekeve zîndanan, mirov nikare bibe rewşenbîr û wergêrekî bi nav û deng. Ji niha û pê ve divê em li te xwedîtî bikin, te bigerînin, da çavê te yê ku heta niha di nav dîwarên hefsê de girtî mane vebin, berga te xweş bibe, rûyê te bikene û geş bibe.

Berê xwe dan riya Riha yê. Hevalekî Refîk li wur baxçeyek bi gul û dar û deviyan xemilandî çê kiribû û tê de gelek darên fêkiyan çandibû. Refîk ji wur gelek hez dikir, wesfê baxçe dida. Bi rê ve, dema ku Ekrem qala serpêhatiya girtina xwe kir, got li Qeyseriyê di dema bêhnberdana otobusê de keçikek silav dayiyê û polîsan xwestiye ew bigrin binçav.

Refîk bi baldarî pirsî:

–Tu dikarî reng û rûyê wê, bejn û bala wê tarîf bikî?

–Keçikek esmer, rûyê wê gilover, çavên wê gir, birûyên wê kurt bûn, bejna wê ne dirêj bû ne jî kin. Pora wê reş bû. Di Fakulteya Bijîşkiyê de dixwend, min ew li zankoya Dîcleyê carekê dîtibû.

Gava Ekrem qala zankoyê kir, Refîk gotina wî di nîvî de birrî:

–Min keçikê nas kir, malbata wê li Îzmîrê dima. Lê mixabin...

Bi sekna axaftina wî re, madê Ekrem guherî. Refîk bi çavên tijî xwîn got: “Wê xwe şewutand!”

Ekrem ji cih hilqevizî, got:

–Wê xwe şewutand? Kengê, çawa, li kuderê?

Ekrem li benda bersivan nedipa, pirsan li pey hev direşand.

–Di şeva Newrozê de, li ser bedena Amedê, li texma Deriyê Rihayê agir bi canê xwe ve danî.

Demekê bêdeng man, hestên şînê nehişt ew biaxifin, bi tevgerek mexrûr piştî nîv saetê xwe gihandin baxçe. Derî vekirîbû, ji nobedar pirsa xwediyê baxçe kirin, wî got ew derketiye derveyî bajêr. Li riya vegerê, Refîk got:

–Em biçin qahwexaneya Çamlicayê, çaya wur xweş e.

Dema di ber dibistana Ziya Gokalp re buhurîn, zilamekî navsere destê xwe ji wan re hejand. Hevalekî Refîk bû ew, li navçeyek Amedê serokê partiyek çepgir bû. Her sê li Çamlicayê bi hev re rûniştin, li ser rewşa siyasî ya welêt sekinîn û niqaş kirin. Qala xweşewutandina wê keçika Îzmîrî kirin; ew bi rewşa birîndar biribûn nexweşxaneyê, polîsan di wî halî de îfadeya wê girtibûn.

Tirimbêlek sipî hatibû li guşeyê wî aliyê rê rawestiyabû. Ji bilî şofêr du kes tê de hebûn, yek ji mirovên li qoltixa dawî rûniştî, xwedî berçavkek reş bû. Ser û çavên wî lawaz, bejna wî dirêj bû. Di destê yê din de defterek hebû, wekî mirovekî ku ne ji dil li tiştekî bigere carna pelê wê diqulupand. Xwediyê berçavka rojê ku niha xwe di ber talda hevalê xwe de vedişart, nedixwest rûyê Ekrem bibîne. Tenê carna bi nêrînên revoke li Refîk çav digerand. Ekrem ji rewşê gumanbar û, lê ji ber ku hêj nûh ji hefsê derketibû, şopgerandina li pey xwe wekî tiştekî asayî û normal didît.

Refîk:

–Bûyerên xweşewutandinê mirov şaş nakin, rewş çiqas diçe xerabtir dibe; qanûnek nûh derxistine, dewlet dikare mirovên muxalif bişîne nefiyê. Ji niha ve navên hin kesên rewşenbîr nivîsîne û derheqa wan de biryara surgunê dane. Di serê lîsteyê de parêzerek ji Sêrtê heye û li pey wî jî em hene, hûn hene... Listeyek reş jî heye. Guman dikim ku navê min jî û yê te jî tê de heye. Jixwe piştî kuştina wî mamosteyê Şernexî ku min û te cesedê wî şûştibû, kuştinên ‘kujer nediyar’ her diçin zêde dibin. Va ye rojek bi nîşan e, ez li ser navê xwe soz didim te: Ger dora min ya surgûnê were û dewlet bixwaze min bi zext û zorê bişîne, ez dê neçim. Min biryar daye, ez dê ew gav biçim cihekî din. Ez li bajaran qethen namînim...

***

Derziya di serê boça dûvpişkê de ku mîna şîlikek neynok bû, ji rojên xerab ew diparast. Hêza lingan ew daf dida pêş, digel milên wê yên mîna kêvjalê. Êzing ji bixêriyê xelas bibûn, pîrê çend darik avêt nav terrafê beriya bibêje ku:

***

Em wan li wur bihêlin, niha jî qala Zaxoyî bikin. Ne li qempa pêşmergeyan, ne li kuçeyên bajêr û ne jî li Baxçeyê Trafîkê pêjna wî dihat. Piştî ku bi Ekrem re ketibû niqaşê û gotibû “tu pêl erda şil dikî”, windabûna wî watedar bû. Tirimbêla polîsên xefye êdî bi şev û roj ji rex her sê tendûrên taxa Çarsedûpêncî nediçûn. Bo çavdêriya mala Ekrem, tirimbêl diguhertin, kincên cihê li xwe dikirin, lê her li wur bûn. Ekrem ji vê yekê tengezar bibû, qemp ji bo wî kiribûn dojeh, tirsa girtinê û îşkenceyê bibû êş û ketibû canê wî. Heke Mervanê devse mal bar nekirana û di xaniyê bavê xwe yê nûh de bicih nebûna, Ekrem û malbata xwe dê demek dirêj li qempê bimana. Wan piştî serêşandinek zor û zahmet ji bo cihguhertinê destûr ji rayedarên dewletê girtin, mal bar kirin Baxlera.

Ekrem mîna tiştekî xwe winda kiribe an kêmasiyek xwe hebe carna kûr diponijî. Nikarîbû egera vê yekê ji kesekî re bêje, lê ji xwe jî vedişart ku çima ew keçika tirkmen nedixuya û hîç lê nedipirsî. Roj dibuhurîn lê ew wunda bû, ne pêjnek jê hebû, ne jî nimroyeke telefûnê. Carek ducar di ber baxçeyê Trafîkê re buhurî, li hundur nihêrî, li Yeşîlçinarê çay vexwar, çû ber deriyê Wargeha Xwendekarên Keç, bi saetan di şeqama Ekîncîler ya Ofîsê re çû û hat. Carna bala xwe dida keçikên ku dişibiyan wê, yên ku porên xwe bi biskên pêş girê didan û şalên qot yê bi qemtik li xwe dikirin, dinihêrî. Kelîkê li pey wan diçû, gava digihîşt texma wan bi dizîka ji kêlek de li rûyên wan hûr dibû, paşê kol poşman û bi zuxrikên xweydana li ser eniya xwe vedigeriya. Çend caran ji ber ku bêheval diçû baxçeyê Trafîkê, nobedaran ew ji ber derî diqewurandin. Carekê bêyî ku kesek pê bihise ket hundur û çû li ser maseya ku ew berê lê rûniştibûn, wekî qatilekî ku li cihê kuştina meqtûl vegere nihêrî. Gelo girtina wî jî bibû qatilê hezkirinekê? Wî jî hestên ku nuh dibişkuvîn kuştibû, lewma dihat wan baxçeyan bêhn dikir? Pelên daran dîsa dilibitîn, hewa xweş bû, ew gav ristên ku di nava nameyekê de jê re şandibûn hefsê, hatin bîra wî. Wan hestên kê anîbin zimên? Roja ku ew bi hev re çûbûn Dêra Mar Petyûn hat bîra wî. Dema ku destê xwe danîbû ser milê wê, ew dema kurt ku gelekî bi heyecan bû li pêş çavê wî vejiya, keşîşê dêrê ji wan re gotibû “Xwedê miradê we bike!” Qey ew nêrîna wan tevgerek ji rêzê û bêwate bû? Û gava ew ketibû nava xêzika filleyan, çi di dilê xwe de derbas kiribû gelo? Wî di rûyê wê de hin tişt xwendibû. Ev hemî xewn û xeyal bûn? Digel ku ji Enqerê bû jî, dema ew li hefsa wî bajarî bû, çima nehatibû hevdîtina wî? Nameyekê jî neşandibû. Lê ew helbesta peyvtûj û jiyanxeydok ya kê bû? Her bêjeyek helbestê bi serê xwe remzek bû û hêmayek kûr dihundurand. Şalûrên rengîn dilorandin bi wan peyvan, hatibûn ji nişka ve li ser dara dilê wî danîbûn û hêdî hêdî hêlîn çê dikirin.

Bi sewsîbûna van hestan, berê xwe da dikana Refîk ya ku li ser riya îstesyonê bû. Refîk li ber derî wekî her car bi kêf ew pêşwazî kir û heta nivîstgeha li dawiya dikkanê kete milê wî. Bi vê tevgerê, Ekrem fam kir ku ew dê bûyerek balkêş an giliyekî di guhê wî de bêje.

Refîk:

–Tu zanî îroj çi bûye? Serpelê hefsa Diyarbekir kuştine!

Ekrem ji nûçeyê bêrî bû, pirsî:

–Ew kî ye?

–Malneketo, nayê bîra te gava li cem Mervanê devse me hev nas kiribû, min qala hefsa ‘5 Nolu’yê û serpelê ku bi darê zorê mont li me dikir kiribû?

–Hiii... Çawa hatiye kuştin?

–Li Stenbolê, di otobusa belediyê de, li pêş çavê jina wî berdanê. Gava jinika reben giriyaye, jê re gotine ‘xuşkê tu karekî me bi te re tune ye...’ Rojnameyên îroj derheqa vê bûyerê de gelek tişt dinivîsin. De were îcar araqê venexwe, serxweş nebe, şûşeyan li bin guhên hev nexe?

***

Dûva dûvpişkê di bin kirasê wê de dilerizî, destên pîrê jî li ber kuçik... Lê peyv wiha diherikîn ji devê wê:

***

Havîn bû, meha navîn bû, ji ber kele kela navrojê, kesek li kuçeyan nemabû, Amed xir û xalî bibû. Sibehê dema roj hat dema taştiyan, Ekrem ji mal derket. Nexwest li dolmîşê suwar bibe, peyatî xwe bera sûkê da, hetanî Baxçeyê Trafîkê meşiya. Ji ber ku tenê bû, mirovê ber derî ew sekinand, wî got hevalên min li hundur in. Li bin siya darekê Mervanê devse û du kesên din rûniştibûn çay vedixwarin. Hevalê wî kêliya çav bi Ekrem ket, ji cih hilqevizî û wekî giliyekî pê re parê bike bi dengekî nizim got:

–Tu hay jê heyî, Refîk girtine binçav!

Ew gav mîna ku xwîn bipijiqe mêjiyê wî, bi lêvên lerzok û dengçetelî pirsî:

–Kengê, çawa, ji bo çi?

Mervan bi serê zimên got:

–Îşev nîvê şevê, polîsan ew ji mal birine.

Bi gumanek kûr û ponijînek têkel ev xebera nexêrê mîna mijekê li dilê Ekrem lefiya, madê wî zer kir. Wî nexwest tu pirsên din bike, bi xemên tarî di cih de sar bû. Wekî ku bixwaze ev hestiyariya wî li Mervan tesîr bike, zivirî. Mervanê devse di wê katê de bi dengekî nizm got:

–Vê carê ez ditirsim ku belayekî bînin serê wî... Bi saxî û selametî ji destên wan derketena...

Ekrem li cem wan rûnenişt, di rewşek wiha de nikarîbû biaxife. Lewma serê xwe pêl kir û huznek, xofek, ecacokek giyanî, tevlîheviyek û bêbiryariyek ew da ber pêlan û di nava deryaya ramanan de winda kir. Vegeriya malê, ew şev heta sibehê qilqilî, nîvê şevê ji Mervanê devse re telefûn vekir. Ew ji xew şiyar kir, xwest agahdariyên nûh jê bigre, lê kesekî ku derheqa rewşa Refîk de agahdarî bide tune bû. Wî jî tenê bihîstibû ku du parêzer li rewşa wî dipirsin. Sibehê Ekrem bi wê sergêjaniyê derket der. Kuçe vala bûn, di sûkê de carna tirimbêl dibuhurîn. Bajar lal bibû, wekî ku li xwe vegere, şêniyên xwe şandibû malan. Tiştek xerîb hebû ku kesek pê nizanîbû. Gelo çi bibû, çi qewumîbû? Ka baxçeyên li der û dora sûra Amedê ku tijî çixarekêş dibûn? Ka simîtfiroş û boyaxçiyên pêlavan yên li ber deriyê Nebî Camî li ku ne? Mirovên çayhez bi kîjan taxê ve çûbûn ew roj?

Ew di Yekderî re derbas bû, li ser milê çepê li ba ket, li ber baxçeyê Yeşîlçinarê yekî ji nişka ve bang li wî kir: “Ekrem, Ekrem!” Ew li xwediyê bufeya çixarefiroj hilqevizî. Kesê ku çend sal berê gava pêlava wî piştî teqînekê li parçeyên caman, li şûşeyên şikestî ketibû, li çoka xwe xistibû, wiha got:

– Tu niha li van kuçeyan wiha serberdayî li çi digerî?

–Çima, çi bûye?

–Tu nabînî bajar kher bûye, xays çûye! Ev çi halê Diyarbekira şewutiye tu napirsî? Xelkê dikanên xwe girtine, berê xwe dane Xarpêtê... Dibêjin Refîkê serokê partiyê ber bi Madenê ve revandine.

–Kengê?

–Îroj.

Çixarefiroş gulpek li cixareya nava tiliyên xwe xist û got:

–Tê bîra te, gava ku vê avahiya li hember me bombebaran kiribûn, Komeleya Mafê Mirovan ji hev bela wela kiribûn, min ji te re gotibû, ev hêj lo lo ye, lê lê maye?

Xortekî simbêlzirav û rîhberdayî ji xwediyê bufeyê pakêtek selpak xwest, lê beriya pere ji berîka xwe derîne, ji ber ku mijar bala wî kişandibû, li wan guhdarî kir. Dû re jî kurtepista ku ji nava bajêr bihîstibû ji devê xwe pekand:

–Dibêjin Refîk serbest hatiye berdan!

***

Pîrê ji nişka ve xişînek bihîst, li dora xwe nihêrî, guh da dengên şevê, qirçe qirça darên ku dişewutîn ji bixêriyê hat. Zimanê êgir di bin dengê wê de dîwarê kuçik alast.

***

Roja duem bû ku Refîk li ser lûtkeya vî çiyayî, di vê kulûbeya cerdevanan de bû. Kesek bi tevgereke mirovahî û rûken nêzîkî wî nedibû û pê re nediaxifî. Tenê nobedarê ku niha serpêhatiya du rojên bi îşkence ji wî dixwest, li birînên wî nihêrîbû û qirika wî ya zuwa û miçiqî, kezeba wî ya ji tîbûna peritî bi tasek ava sar honik kiribû. Lewma peyv peyvê vekiribû û jê re qala girtina xwe kiribû. Şeva ku ew hatibû revandin, malbata xwe piştî şîvê bi tirimbêlekê biribû derve, xwestibû li restorantekê rûnên, tesîra qêreqija havînê ji ser xwe bavêjin. Dawiya hefteyê bû, restorant ewçend tijî bû ku mirov nikarîbû pê bavêje hundur. Lewma vegeriyabûn baxçeyek li nêzîkî mala xwe, heta derengê şevê li wur rûniştibûn û dema hatibûn ber deriyê malê, dîtibûn ku avahiya wan dişonin. Di destê wî de fêkî hebûn, hilkişiyabûn nivîstgehê, cihê firotina tekerlekên maşîneyan. Di nava bêhna lastîkan de fêkî xwaribûn. Gava gihîştibûn malê, biryar dabûn ku rojek bişûnde biçin Gola Hezarê. Xanima wî xwestibû amadehiyê bike, alavên pîknîkê cihê bike, lewma çûbû cihê aşpêjê. Ew jî ji bo xwendina rojnameyan derbasî salonê bibû. Her du zarokên wan westiyayî bûn, serî xistibûn xewê. Şinge şing û teqe reqa xanima malê ya li metbexê xelas bibû, wî jî dev ji xwendina rojnameyan berdabû û bi hev re li zarokan nihêrîbûn. Şev êdî bi nîvî bûbû, ew ber bi aliyê oda razanê ve çûbûn. Gava wan xwe ji xewê re amade kiribûn û kincên rojê danîbûn, dengê zengilê derî li eywanê belav bibû. Ew û xanima xwe ji nişka ve û di heman demê de li hev nihêrîbûn. Di nêrinên her duyan de jî heman pirsa kûr a veşartî hebû: Di wê şeva tarî de ew kî bû? Awurên wan digel gumaneke kûr û bi xof bersivên neyînî dabûn hev. Îhtîmalek niqutîbû dilê wan: Bûrayê wî carna ji nişka ve dihat mêvandariyê, wan rojan karekî wî yê taybet hebû. Gava ew ber bi derî ve meşiyabû, çavên xanima xwe yên xumamî û tijî guman di pişta xwe de hesandibû. Bi vekirina derî re, ew û mirovekî kej û porfirk rû bi rû mabûn. Yek ji wan pişta xwe dabû derî, rûyê wî nedihat dîtin. Li ser pêlikên ber derî du kes hebûn ku di dest wan de çekên “dûvpişk” diliviyan. Wî yek ji wan hîç nas nekiribû, lê yê kêleka wî ne xerîb bû, wî ew berê li Beşa Sîyasî ya Mudurîyeta Asayîşê dîtibû. Yek ji wan zûr û behitî li derî nihêrîbû. Wekî ku ji bilî wî ew li benda hin kesên din bû jî. Zilamekî kin û qelew bû, pora wî ya reş balê dikişand. Destek kincên nûh lê bû. Du kesên li ber derî komlekên şînê etlasî û şalên lacîwerd li xwe kiribûn. Kêliya wî ji bo naskirinê yek bi yek li wan nihêrîbû, yê porzerê li ber derî wiha gotibû: “Bi çavê gumanbar bes li me binihêre. Em ji Beşa Sîyasî ya Asayişê ne. Xwe amade bike, divê em biçin.” Piştî peyva xwediyê bêtêlê ku bin pêlava wî ji bo bêpêjn û bêşop bimeşe ji kaûçûk bû, wî derî li ser wan girtibû û vegeriyabû hundur. Heta wê gavê polîsan gelek caran ew ji malê biribûn û paşê serbest berdabûn. Polîs dikaribûn sibehê jî werin, lê ew şev bi lezgînî tevdigeriyan, ev yek wî xistibû şikê. Carek ji caran bû ji bo wî; dema ew di hefsa Amedê de bû, serpelê îşkencekar yê ku demek berê hatibû kuştin her cure eziyetê bi wî kiribû, lewma tirsa îşkence û tadeyê bi wî re nemabû. Wekî ku hest û êşên wî qusuyabûn. Ne windakirin, lê tenê kuştinek bênîşan, bêşop û bêdelîl wî ditirsand. Ji xanima xwe re gotibû li Ekrem Duhokî, Mervanê devse û parêzerê me yê malbatê bigere, bila haya wan ji vê yekê hebe. Xanima wî ew gav serî xistibû pencereyê li tirimbêla jêr a li hember malê nihêrîbû. Wî jî bêhemdê xwe çav li rê gerandibû; du tirimbêlên ku ronahiya wan vemirandîbû dîtibû. Di tirimbêla li hember malê de mirovek, di ya kêlekê de reşahiya du kesan xuya kiribû. Jina wî, mîna ku bixwaze ji hin tiştên ku dê biqewumin re bibe şahid, bi peroşek bêhempa derî vekiribû û li rûyê polîsên li ber derî nihêrîbû. Dema bi hêrs derî li wan girtibû, wî xwe ji çûyînê re amade kiribû. Jinik şaş mabû ku çawa mêrê wê di wê şeva tarî de bi hêsanî çûyina bi wan re qebûl kiribû. Beriya ku jina wî bipirse, wî gotibû: “Di nava wan de yên ez berê ew nas dikim hene ku di Mudurîyeta Asayîşê de dixebitin.” Wî jî mane nedida vê şaşîtiyê, dibêjin çiqas serê mirov mezin dibe, çavên mirov bêtir ecêban dibîne; wekî ku kesên mirov wan binase, tu carî îşkence li naskiriyên xwe nakin! Wî gotibû: “Çûyîna Gola Hezarê betal bû.” Ew diçû nava goleke avsor, kûr û bêbinî! Xwe dirêjî çenteyê mezin yê bin maseyê kiribû, pere jê deranîbû. Ji jina xwe re gotibû: “Tu dizanî ez efendî me, di binçav de nanê dewletê naxwum.” Piştî vê peyvê hatibû bîra wî ku bi wê “efendîtiyê” çiqas kîlo dabû, lewma ew mont lê xweş hatibû. Xanima wî xwestibû tiştekî bêje, wekî ku hertiştî ji mêrê xwe re gotibe, lê kirra dilê wê neşikestibe, bixwaze hemî jiyana nejiyayî ew gav xerc bike, peyv di devê wê de asê bibû, awurên wî û yên wê cara duem rast li hev hatibûn. Baweriya çûyina bêveger, ew gav di serê wî de vêketibû jina wî ya ku sêzdeh sal bûn wan serî danîbûn ser balîfekî, li dora wî zîzikîbû, bi heyran û heyecan xwestibû tiştekî jibîrkirî nehêle û hemî kêmasiyên wî bicih bîne, wiha gotibû: “Mont li xwe bike, nebêje havîn e; sermaya van şevan bi mirov vedidin.” Belkî jî ew gav wê xwestibû hin tişt li mal werin jibîrkirin da mêrê wê bi wê hincetê vegere. Wî li ser gotina wê, mont li xwe kiribû. Montê ku wî gelekî jê hez dikir, ew montê ku hefsê dianî bîra wî û bîranînên wî teze dihişt. Beriya ew derkeve der, tirsek nuqutîbû dilê wî, hestek ewçend tarî ku zorê dabû hemî bîr û baweriya wî. “Ez dê mirîtî vegerim vê malê?” Tirsa dilê jina wî bû jî, lewma wê deng nekiribû. Ew kesê xwediyê bêtêlê, gava ev gotin bihîstibû li derî fitilîbû û ji xanima wî re gotibû: “Xuşkê metirse, Refîk henekan dike, tu dizanî ew henekçî ye. Tenê îfadeyek wî heye, piştî du rojan dê vegere malê.” Çi tiştekî ecêb bû ku nepeniya dilê wî û ya xanima wî heman tişt bû! Lewma gava wî mont li xwe kiribû, xanima malê hêdika meşiyabû cem, serê xwe bilind kiribû û li nava çavên wî nihêrîbû. Ew gav ji ber ku tirsa wî ya mezin destpêkirina giriyê wê bû, ji bo pêşî lê bigre, awurên wekî tîran jê re şandibû û lewma xanima wî tavilê vegeriyabû alî derî. Ew ji gotina mêrê xwe derneketibû. Lê ew neçûbû, di vê dema herî zor de, wî bi sermilkên wê girtibû, destên xwe li nava wê pêçabû. Pêwîstî bi peyvên girîng dîtibû ew gav. Ji ber ku baweriya wî ya teqez, ew nepeniya wan ya hevbeş bû. Wê kêliyê, divê ew gilî eşkere bibûna, ne demek din! Çimkî wî bawer dikir ku hemî jiyan, malbat, dunya, xweşî, bextewarî ew gav bû, ji bo wî demeke din tune bû. Bizava xwe civandibû û peyvan wiha rêz kiribû: “Dibe ku ez venegerim. Wesyeta min li te, tu li ser mezelê min tilîlî bikşîne. Du caran... Yek ji bo xwe û yek ji bo min.” Gava jina wî bêdeng lê nihêrîbû, wî tilîliya çendakî berê ku li morgê, li ber serê mamosteyê Şernexî hatibû kişandin di bîr anîbû. Xanima wî li pey mêrê xwe bi bêdengiyek dilperitî, bi milên li hewa, şaş û şeqizî nihêrîbû. Ew milên bêvîn, bêwate, demekê li hewa mabûn. Li ser nêrdewana ber derî, tevgera wan kesên ku li benda wî bûn ji nişka ve guherîbû, wekî ku kew ji hêlînê rakiribin, nefesek kûr kişandibûn, yek ji wan jî çixare vêxistibû. Xwestibûn bikevin milên wî. Wî bal û dêna xwe dabû rewşê, ji nişka ve hêrs bibû. Bi ser wan ve qêriyabû: “Min berdin, ez dikarim di derencikan de dakevim, ne hewce ye hûn têkevin milên min!” Zilamê ku pora wî zer û firk bû û bêtêl di dest de bû, ferman dabû hevalên xwe, gotibû “Nekevin milan, jixwe wa ye ew bixwe dimeşe!” Piştî vê peyva watedar, ew li ser milê xwe fitilîbû û ji xanima Refîk re gotibû: “Xuşkê, xema nexwe, em dê wî bibin Navenda Asayîşê, çendakî bişûnde ew dê vegere malê.” Li jêr, dema ew gihîştibûn ber deriyê tirimbêlê, yek ji wan serê wî bi hêrs tewandibû û êşandibû, piştre ew daf dabû hundur. Wî bi hêrs çêr bi wî mirovî kiribû û li qoltixê dawî rûniştibû. Kesê bi navê “Birrek” li pêşiyê cihê xwe girtibû. Refîk di nava du kesên xwedîyê çekên dûvpişk de mabû; çek li ser çokên wan bûn. Tirimbêl ber bi Deriyê Rihayê ve beziyabû. Li nêzîkî derî, li ber bedenê li alî çepê vegeriyabû. Wî li ser bedena Amedê ya ku gelek bîranîn di xwe de veşartibû nihêrîbû. Ew keçika Îzmîrî ku di Zankoya Bijîşkiyê de dixwend hatibû bîra wî; gava wê xwe şewutandibû, çawa dirûşme avêtibû... Ev hemî di ber çavên wî re buhurîbûn. Mirovên li rex wî ji nêrîna wî ya watedar tengezar bibûn. Yê qamqutuk ku pora wî reş bû, çekê xistibû navrana xwe, ji bagaja tirimbêlê paçikek reş anîbû, çavên wî pê girêdabû. Ew li nêzîkî Baxçeyê Trafîkê bûn, zilamê li pêş rûniştî gotibû: “Tu bi xêr hatî!” Wekî ku bêje me jiyana te ya berê qurufand, ji kok ve birrî, parçe parçe kir û avêt. Tu niha mîna zarokek nûçêbûyî di himêza me de yî!. Baxçeyê Trafîkê ku cihê çayvexwarina Ekremê pêşmerge û Mervanê devse bû, seranser di bin dagirkeriya tarîya şevê de bû. Di wan çend deqîqeyên ewul yên çavgirtî de, rojên wî yên girtîgehê hatibûn bîra wî. Dîsa ber çavên wî wiha tarî kiribûn, dunya li serê wî kiribûn tara bêjingê. Wî di ber xwe dabû, piştî wî biribûn zîndana “5 Nolu”yê, demek bişûnde careke din ew vegerandibûn cihê lêpirsînê. Çar salên wî yên zîndanê, rêç û reng dabû kesayeta wî. Tîrêj di ber berçavkên reş re derbas nedibûn, wî vê yekê dizanîbû, wekî wexma montên qilêrî yên li hefsê, bêhneke nexweş ji berçavkê jî dihat. Lê, bîranînan tu bendan nas nedikirin. Guman dikir ku rojên wî, gav û saetên wî bi hesab in. Xortaniya wî, salên şagirtiyê, salên zîndanê, salên ku di nav wan û partiyên li dijî wan de pevçûn li dar diket. Rêwîtiya wî ya bi trêna Misircê û Amedê ku jê re digotin trêna mast. Rojên xwendekariya wî ya li Enstîtuya Perwerdehiyê dihat eqlê wî, ew pêşengê grûbekê bû. Li Lîseya Mamostehiyê ya li Deriyê Çiyê, ew stajyer bû. Ew û hevalên xwe ketibûn hefsê. Gava wî bi Kurmancî xeberan ji serpel re dabû, serpel ji kesên li rex xwe re gotibû: “Ew çi dibêje?” Ji tirsa, kesekî deng nekiribû lê wî gotibû “ez bi Kurmancî xeberan ji te re didim!” Ew gav qerdiyanan êrîş anîbûn ser, darên wan di bedena wî ya sitûr û zexm de şikestibûn.

Ev du roj bûn ku ew di dest wan de bû. Di kulûbeyek tarî de guh dida bêdengiya şevê ku niha dinehwurand û diheliya. Bîranînan dev jê bernedidan: Dema ew di riya ûtêla Kerwansaray de ji bo cenazeyê mamosteyê Şernexî çûbû nexweşxaneyê, şeqama Tûrîstîkê ku cihekî dîrokî bû, ew xistibû nava huzneke kûr. Li aliyekî hemî bircên mezin û girîng hebûn, mala kalemêr û pîrejinan ku jê re digotin Darulaceze û aşên arvan li alî din bûn. Bircên Benûsen, Heftbira û Nûr bi singa xwe ya werimandî sûrê Amedê himêz kiribûn. Li serê wî aliyê bedenê Birca Bizinê hebû ku fermandarê hemî bircan bû. Wî dema li wan nihêrîbû, di dîrokê re winda bibû, çûbû demên berê. Xaniyên yek tebeqî hebûn ku berê di rojên havînê de li ser wan text vedigirtin. Xwêfiroş di rêza wan malan de bûn, xwêya kevirî hûr dikirin, dixistin çawalan. Ev taxa ku beşek ji bajarê kevn bû, xewn û xeyalên wî nexşandibû.

Nobedarê ku niha li cem bû, du şev berê dema ew ji malê biribûn cihê lêpirsînê av dabû wî û bi kurmancî pê re axifîbû, jê pirsîbû:

–Te ji bo çi girtin û kengê anîn vir?

Li ser pirsa nobedarê ku bi devoka herêma Botan axifîbû, ew kêlikê ponijîbû û teqlên xwe dabû ber hev; dilekî wî jê re gotibû: “Te hetanî niha ji tu polîs an leşkeran re tiştek negotiye, kevirê giran baş e di cihê xwe de”, dilê din gotibû: “Ev camêr mafir ku bi kurmancî diaxife, niyeta wî xerab nîn e.” Nobedar bersiva hin pirsan zanibû û tevlî îşkenceyê nedibû, berçavkek reş, ya tavê li ber çavê wî hebû. Zilamekî sî salî bû, qatek kinc li xwe kiribû, bejna wî dirêj û rûyê wî lawaz bû.

Piştî ku hin serpêhatiyên xwe ji nobedar re got, ew ji wan xeyalên xwe dûr ket, ji bo ku dora axaftinê bide nobedar, pirsî:

–Ka îcar tu qala xwe bike.

–Gava cara yekem min tu li Deriyê Rihayê bi Ekrem Duhokî û hevalekî wî re dît, fam kir ku cenabê te ne kesekî ji rêzê ye.

Refîk şaşmayî bi ser wî ve çû:

–Tu Ekrem Duhokî ji kengê ve nas dikî?

–Em bi goçberiya pêşmergeyan re hatin, ji Zaxoyê hev dinasin. Min nedixwest ew min bibîne. Ez ji Kurdên Tirkiyeyê me, derbasî wî alîyê tuxub bibûm. Çi tê serê quling ji qêrîna wî ye, çawa bêjim, Ekrem jî pêçiya xwe kir qula mozan! Ew mirovekî saf û sexik e. Li Çelê bi hinceta bazirganên eroînê, min û hin fermandarên leşkerî hev nas kir. Piştre... Qedera mirov çi be ew tê pêşiya mirov. Dewlet her meh diravan dide min, berîka min germ dike. Pêşiya bêsebeb negotiye kî diya min mar bike, ew bavê min e! Destê vala deng jê tê? Hal û meselaya min ev. Çend gotinên min ji te re jî hene: Min te û Ekrem li qahwexaneya Çamlicayê jî bi hev re dît, jixwe wan rojan hûn ketibûn deftera reş. Ez û hevalên xwe bi tirimbêlekê hatin li hember we sekinîn. Ev berçavka reş ya tavê wekî her gav li pêş çavên min bû. Tirsa min ew bû ku Ekrem min bibîne û nas bike, dîtina wî mirina min bû. Ez di dawiya tirimbêlê de bûm, min bidizîka li we dinihêrî. Lê dilê min carna digot, bihêle bila Ekrem te bibîne da ji te bitirse, zanibe ku tu jî kurrê bavê xwe yî. Çîroka min dûr û dirêj e. Tu jî zanî ev çend sal in li çiyayên vî welatî şervan hene, li dijî dewletê serî rakirine. Ez dema tevlî refê wan bûm, wan ez şandim Gebarê. Rojekê wan erkek taybet dan min û gotin tu dê biçî deştê, ji filan muxtarî pere bixwazî. Dibêjin emir demir dibire, ez bi tena serê xwe çûm gundê muxtêr. Lê camêr mirovekî baş bû, xwarin da min, bi urf û adet ez kirim mêvanê xwe û di encamê de jî got welleh zarokên min hûr in, ne wextê debrê ye, pere jî tune ne, hema dev ji min ber de. Min li rewşa wî, li jin û zarokên wî nihêrî, destê min neçû wan. Jixwe ez niha jî nikarim kesekî bikujim. Dema vegerê hat, ez fikirîm, gelo ez vegerim qempê û nava refên wan, wê ew vî hesabî ji min nepirsin? Wê nebêjin te çima pere neanî, an te çima muxtêr ceza nekir? Belê. Ew gav di dewsa muxtêr de wan dê min daleqandana. Min got muxtar, wî got ha; mafir ku destê min neçû te û zarokên te, ka îcar çareyekê ji min re bibîne, ez dê çi bikim? Got, tu bi ya min bikî here teslîm bibe. A baş ew e ku tu bi çeka xwe biçî cem hêzên dewletê, helbet ew dê ji bo te riyekê bifikirin, deriyekî xêrê li te vekin. Ez dê jî ji te re bibim alîkar. Fermandarê qereqola me mirovekî baş e, belkî çend rojan te bigre binçav, lê piştre ew dê te berde. Tu dê bêhis û bêçip, vegerî nava jiyana sivîl, cem dost û xismê xwe. Ji vê xweştir rihma Xwedê ye! Min li ser gotina muxtêr çeka xwe teslîm kir, wan ez serbest berdam; na, nalet li derewê du–sê rojan di bin çavan de mam, piştre gotin çek ji me re û tu serbest î. Hevalên min dema vê yekê bihîstin, zilamên xwe xistin taqîba min, lewma ez neçar mam û reviyam başûr. Ji ber ku li wur kesekî nizanîbû çîroka min, min dê karibûna şopa xwe winda bikirana.

Şev bû, Refîk ji kesê li rex xwe re got:

–Ez dê tiştekî ji te bipirsim, divê tu rast bêjî.

–Te eyb kir...

–Mirovên ku min revandin û anîn vir, biryara kuştina min dane an na?

Nobedar demekê bêdeng ma, piştre peyvek tenê ji devê xwe pekand:

–Nizanim...

Berê, gava ew dihat girtin, polîs pêşî li mala wî digeriyan, ser û bino dikirin, ode û xizînek nedihiştin, qul bi qul sihêtiya her cihî dikirin. Lê, vê carê hîç li mala wî negeriyabûn, çima? Vê carê bi pey “delîl û nîşanên sûc” neketibûn. Qey nedixwestin ceza bidin wî? Berî niha gava ew digirtin, qala hefsê dikirin, digotin tu dê hewqas ceza bixwî, tu dê hewqas salan di dest me de bimînî. Lê niha bêdengiyek derbarê dadgehkirina wî de hebû. Tenê çi ji wî dixwestin? Wî û çend hevalên xwe ji çiyayên Amedê cenazeyên şervanan hilgirtibûn û anîbûn. Digotin: “Kî ferman da te û tu çima çûyî wan çiyayan? Te çima termên terorîstan anî?”

Ew carna di tarîbana çavê xwe yê girtî de ji xwe re digot: “Berê gava min digirtin, bersivên ku ez dê ji pirsên wan re amade bikim, di serê min de diçûn û dihatin. Di îşkenceyê de ez dê li pêş wan çawa xurt û bihêz rawestim, di îfadeya polîs de ez dê çi bêjim, di ya mahkemeyê de çi bînim zimên, hemî di serê min de zelal dibûn. Lê ez nizanim çima, ji saeta ku ez ji malê veqetiyame, nêrîna min ya jiyanê jî guheriye. Jiyan li min bûye birûskek di şiklê marê qobra de, ew di bin tarîbana berçavka min de radibe ser dûvika xwe û tîremaran li dorhêlê direşîne. Xwezî min wê nepeniyê ji jina xwe re negotana. Li cem wan kesan divê min wusa negotana. Niha kûr difikirim, di îşkenceyên hefsê de dilê min dikizirî, min ji mirovayetiya xwe fedî dikir, lewma kîn û buxd diket dilê min, min digot ez divê di vê riyê de bibim qurban, an na wujdanê min paqij nabe. Kî wê heyfa wan gêncan hilîne? Belê, min ev pirs her roj ji xwe dikir. Jixwe kî ji hefsê dihat berdan, berê xwe dida çiyê. Şeva ku min girtin, di ber Deriyê Rihayê re derbas kirin, min li hewuzê avê yê li ber derî nihêrî, ew çikiyabû. Lê di dilê min de xwesteka tijîkirinê derbas nebû, çima? Dema ez di ber Baxçeyê Trafîkê re buhurîm, xwesteka careke din rûniştina li wur, çayvexwarina li wan baxçeyên bin bedenê, nehat bîra min. Ji bo çi? Wekî fîlmekî ku qut bibe û qehremanê wî fîlmî pê zanibe wa ye fîlmê wî tê birrîn! Pelên daran zer bibûn, hin ji wan weşiyabûn, lê min dîmenên pelên şîn nikarîbû di serê xwe de vejandana. Çima jiyan li ber çavê min dibû payizek dirêj? Niha çima xeyala buharê di dil û mêjiyê min de şîn nayê?”

Di nava gerînek û fetlanokên van ramanan de, destê xwe da piyê xwe yê ku çend saet berê hatibû şikestin û di dilê xwe de wiha derbas kir: “Ger niyeta wan kuştina min be, dikarin berikekê bera serê min bidin û min bavêjin serê rê.”

Ji ber birîna wî ya ser milê rastê, singa wî pir diêşiya, dîsa jî mirin nedihat eqlê wî, bîranîn êrîşî mêjiyê wî dikirin, berçavka wî ya reş qul dikirin, dîmena wî ronî dikirin: Gava ji malê ew anîbûn, tirimbêl di ber avahiya Pîlmenê re buhurîbû. Bîranînên wî yên Restoranta Pîlmenê gelek bûn. Axayên gundên derûdorê dihatin wur, digel ku wî ji wan hez nedikir jî, kêfa wan ji wî re dihat. Rojekê yek ji wan hatibû ser maseya wî, kêfxweşî di hev dabû, wî gotibû, Refîk em zanin ku kurmanciya te pir xweş û tekûz e. Van rojan kurrekî min çê bûye xulamê te be, ez dixwazim navekî kurmancî lê bikim. Tu dikarî navekî xweş jê re bibînî? Wî lê nihêrîbû, di rûçikê wî de jidilî û rastî nedîtibû, lewma gotibû navê Nêrî li kurrê xwe bike!

Dema ew di tirimbêla polîsan de bû, kesek di kuçê de tune bû. Tirîfayek wekî şîr sipî, bi ronahiya lempên cadeya Lîseyê re bibû yek, derî û derabeyên dikanan bi rengekî metalîk dibiriqand. Dunya şîn û hênik bû, germahiya meha tîrmehê ku di hemî kevir û asfalta riyên bajêr de dinizilî, bi şev jî dev ji dagirkeriya xwe bernedida. Hemî dengên bajêr winda bibûn, meydan ji tirimbêlê re mabû. Ew heyrî û mital, heta wê gavê jî fam nekiribû ku çima di nava bajêr de şofêrê tirimbêla wan ewçend bi bayê bezê diajot? Jixwe gel li kuçeyê tune bû, tirimbêl hemî li ber deriyan haş bibûn, kesekî ku wî li kuçeyê bibîne û li revandina wî şahidiyê bike nedixuya. Ev bezandin û lezandin ji bo çi? Ger bi rastî niyeta wan ya îfadegirtinê hebûna, çima şeva înê ew digirtin? Bi zanebûn rojek wiha hilbijartibûn? Şemî û yekşem dihat, di rojên betlaneyan de, hemî deriyên rayedarên dewletê girtî ne, kesek dê derheqa rewşa wî de tu agahdarî nedana. Wan ew biribû tebeqeya şeşan, cihê ku Ekrem Duhokî jî demekê li wur mabû. Di hucreyê de serpêhatiyên Ekrem hatibûn bîra wî; ji bo nivîsekê çi anîbûn serê wî. Bi serxeweşan re di vê hucreyê de mabû, piştre ew biribûn Enqereyê. Serokê partiya wan yê şaxê Licê, ew gav anîbûn cem wî. Wî ew nas nekiribû; zilamekî kal bû, bi tirkî jî baş nizanibû. Wan ew saetekê li wur nehiştibûn, bi teqe reqa zeraqeya şibaka hucreyê re mirovekî rîhberdayî hatibû ber derî û gotibû serok tu were vir! Bi şev, wî biribûn qereqola li Deriyê Serayê, di nava Kelaya Hundurîn de, li Qesra Artûkîyan ku cihekî dîrokî bû ew xistibûn hucreyê. Li ser nêrdevanên vê qesrê bi kevirên honayî şiklên ecêb hebûn, lê kesekî pê nizanibû, wî di ber berçavka xwe re li wan şiklan nihêrîbû. Di baxçeyê wê de bîrek hebû dişibiya şarnicên dewra Osmaniyan. Bêhnek pîs ji wê bîrê dihat, hestiyên mirovan di bin de hebûn. Ziyaretek li wur hebû, du derî tê de vekiribûn, di her deriyekî de mirov dikarîbû biçe mekanê şêxekî. Leşkeran ew zîyaret ji gel veşartibûn. Gava tirimbêl di derî re diket hundur, berî Kaniya Şêran kemberek derdiket pêşiya mirov. Ew di bin wê kembera dîrokî re derbas bibû, odeyên li alî milê çepê bala wî kişandibûn. Li wur navenda Jîngeha Tîmên Merkezî (JTM) hebû. Şevekî li wur mabû, roja din ew anîbûn vê çola xalî, ser serê vî çiyayî, nava van kevir û zinaran, pêxwas avêtibûn hundurê vê qulûbeya cerdevanan.

Hemî azayê canê wî diêşiyan, ji bo bala xwe ji ezabê ku dikşîne birevîne, ji nobedar pirsî:

–Erka te li vir çi ye?

Nobedar beriya bersiva wî bide, li dora xwe nihêrî, guh da dengên çolê, got:

–Beriya te bigrin binçav û bînin vir, min di tîma raçaviyê de cih digirt. Bi rastî, JTM erkek din dabû min, lê min ew bicih neanî. Min şandibûn ji bo ez bi te re biaxifim, ji bo vê yekê ez çend caran li te geriyam, min telefûn ji mala te re vekir, wekî muşterî hatim ciyê te, dikana tekerlekên maşîneyan. Lê min derfeta axaftina bi te re nedît, min di kemînên ku diavêtin pêşiya te de cih nedigirt. Vegeriyam cem fermandarê leşkerî Birrek. Min rewşê bi zelalî jê re got. Wî û hevalekî xwe ez anîm, tirimbêlê li nêzîkî mala te, li wî aliyê din yê rê rawestandin. Birrek û hevalê xwe çûn hundurê avahiyê, heta ber deriyê we kufşê anîn. Şeva ku te ji mal derxistin, ez di tirimbêla duemîn ya ber deriyê te de bûm.

Ew bi vê peyvê ket heyecanê, serê xwe bi pêş de dirêj kir, got:

–Ka bêje, wekî din tiştên em nizanin çi hene?

–Xanima te derket ber pencereyê û li me nihêrî, ez û hevalekî di tirimbêlê de li ber deriyê mêvanxaneya banqê dipan. Fermandarê me Birrek gotibû hûn dê li vir heta sibehê nobetê bigrin, fêr bibin da kî tê mala wî, kî ji malê diçe der. Me raçaviyê dikir, lê wext derbas nedibû, lewma me di tirimbêlê de bîra vexwar. Xanima te ji mirovekî xwe re –dibe ku bûrayê te be– telefûn vekir, got li hember mala me tirimbêlek heye, taqîba malê dike, mirovên tê de bîra vedixwun. Ji ber ku telefûna we dihat guhdarîkirin, ji Mudûriyeta Asayîşê em agahdar kirin. Piştre me tirimbêl bi ger xist, em di ber avahiya we re du caran doş bûn û çûn. Hevalên me li ser dîwarê Ziraetê yê li hember mala we, ew şev heta sibehê li ber hev bedilîn û nobetê girtin. Nobedaran rapor dida, digotin xanima malê ji çend deqîqeyan carekê derdikeve pencereyê û li wan dinihêre.

– Birrek kî ye?

–Em wî baş nas nakin, lê beriya têkevim vî karî li gor ku min bihîstibû, ew di artêşê de serpel bû. Ez dema li Çelê bûm, wî li Silopiyê fermandariya leşkerên navçeyê dikir û di nava gel de jî xebatekê dimeşand, dixwest li navçeyê komeleyekê ava bike, lê ew di vî karî de bi ser neket. Dibêjin piştî ku serê girtiyekî bi birrekê jê kiriye, ev nav lê kirine.

Dema nobedar diaxifî, ji quncikê kulûbeyê dengê bêtêlê dihat. Refîk tu tişt nedidît û ji sedemî berçavka genî ku qemtikên wê di ser çemçikên guhên wî re derbas dibûn, hin dengan jî nedibihîst. Xuşe xuşa bêtêlê ji ber guhên wî nediçû. Beriya lingê wî yê rastê bişkênin, ji ber ku ew demek berê çûbû Licê, ew sûcdar kiribûn. Ew bi dengekî êlî qêriyabû, gotibû “derew e, derew e!” Ev dengê berî lingşikestinê, di kasetekî de hatibû qeyd kirin.

–Piştî şikestina lingê min, dibe ku min zindî berdin? Ez vê pirsê ji te dikim, gelo ew nizanin dema ez derkevim mahkemeyê ez dê lingê xwe derxînim û nîşan bidim, ez dê vî lingî...

Nobedar fam kir ku ew hêrs bûye, peyva wî birrî:

–Dîsa dest bi xeberan neke...

–Gumana min ev e ku...

Qirika wî xitimî, nepeniya ku li jina xwe parê kiribû ket bîra wî. Fikirî, piştre çawa ji dilê wî hat peyivî:

–Dema zagona surgûnê derket, min li qahwexaneya Çamlicayê ji hevalekî re got ku lîste çêkirine û parêzerekî Sêrtî di rêza pêşî de ye, li pey wî em hene, hin kesên din hene. Niha ez difikirim ku em ne di lîsteya surgûnê, lê di ya mirinê de bûne. Sermilka min a rastê û lingê min yê rastê şikestine. Çima êrîşî alî rastê dikin? Ji ber ku aliyê min yê herî xurt e, lewma? Bi van birînan, niha ez wekî nîvmirovekî difikirim. Tiştekî ecêb e, gava mirin, kezebreşî, kambaxî tê eqlê min, her du zarokên min bi şiklên xwe yên wê şeva ku min ji mal birin, bi wê rewşa xwe ya aram, bi rûyê xwe yê paqij û tên pêş çavên min. Kuştina mamosteyekî tê bîra min; min û hevalekî ew li morgê şûştibû. Rûyên miriyan çiqas paqij e, masûm e. Ramanên têkel tên eqlê min; gelo ji bo ku mirov ji kirêtiya vê dinyayê, ji kezebreşî û kambaxiya jiyana qaşo nûjen xelas bibe, ji bilî mirinê riyek din tune ye? Ez bi çi hêrs dibim, tu dizanî? Gava wî zilamê porzer û porfirk yê ku dema ew şev min girtin bêtêl pê re hebû îşkence li min dikir, ji min dipirsî: Refîk qey tu birçî bûyî? Gava pêjna piyên wî hat, dengên sitranên wan yên nijadperest hatin ber guhên min. Ew ber bi kulûbeyê ve hatin. Kesê xwedî komlek û şalê qahweyî hat li ber min sekinî, min ji pêlava wî ya kaûçûk ew nas kir. Di bin berçavkê re, min ew didît, binê pêlava wî bala min kişand. Bi pozê wê pêlavê li serê min da û got qey tu birçî nebûyî? Ev pirsa wî li telê min ket. Ez parsekê wî û bavê wî bûm? Piştre ji yên kêleka xwe re got, xwarinê jê re bînin? Ez teqiyam lo! Ew gav derfet hebûna min dê êriş bikirana, lê çi feyde... Min ji dilê xwe bersiva wî da. Piştre, ji bo hêviya wan bişkînim, min got bi min re hewante ewle nebin, xwe newestînin û dema xwe xerc nekin. Jixwe çawa hebe dawiya min mirin e. Hûn nikarin agahdarî ji min bistînin. Rastiyê bêjim, ez carna poşman dibim ku bi te re jî diaxifim.

–Min çi kiriye ji te?

–Ez bi tu kesên fermî, xwedîerk bawerî naynim. Fermandarê hefsa Amedê, ew serpelê bi nav û deng nikarîbû peyvekê ji devê min bigre. Mijara me ne ev e. Piştî bersiva min a tûj, yek ji kesên li vir pehîn li min xist, piştre zikê min bi kulman dagirt. Dewxa min çû, ez şewuşîm û ketim, ew hilkişiyan ser zikê min û wan ez gelekî eçiqandim. Dengê mirovê porzer dihat, ji hevalên xwe re digot, lawo hûn dê niha wî bikujin? Wiha nabe, divê her tişt hêdî hêdî be! Hire hira kenê wî diçû heta bajêr. Ez dixwazim pirsekê ji te bikim: Ger ew min bikujin, wê cesedê min li van çiyayan bêxwedî bihêlin?

–Malneketo, piştî ku mirov mir, dixwazî bila dunya xera bibe! Bi dîtina min, ew bixwazin çi bikin, dê eşkere bikin. Çima? Heke wan bixwestana, karibûn di şeva ewul de te bikuştana, bêpirs û bêlêkolîn te bavêtana cihekî xelesemt, Dikarîbûn cesedê te têkin bin erdê, winda bikin, an bavêjin bîra li ber Qesra Artûkiyan.

–Ew dê min zindî bihêlin?

–Nizanim. Lê windakirina cesedê mirovekî, mijarek din e. Carna di merasîma cenazeyan de çavê gel ditirsînin. Ez gumana dilê xwe dibêjim, lê ev mijarek siyasî ye, zêde jê fam nakim.

Dengin hatin, wekî dengên pêlavên çend kesan, çiqas nêzîk dibûn ewçend zêde dibûn. Çend kes bûn, bi lez û bez dimeşiyan. Gava pêjn gihîştin ber derî wî û nobedar hevpeyvîna xwe xelas kirin. Pêşî nobedar guhertin, di dewsa wî de leşkerekî peywurdar kirin. Ew gav Refîk destên kelepçekirî li montê xwe palikand, tiliyên wî ji xwîna li ser mont şil bûn. Hefs ket bîra wî, montê mahkemeyê li pêş çavê wî bû, dengek ev xeyal nîvco hişt:

–Girtî di çi rewşê de ye?

Xwediyê deng li benda bersivê nema, bi sewteke hêrsok wiha domand:

–Kincan jê bikin!

Refîk ji cih hilqevizî, got:

–Hûn nikarin kincan ji min bikin!

Xwediyê heman dengî biryara veşartî ew gav eşkere kir, got:

–Mafir ku ew nahêle, bila bijîşk dest bi emeliyatê bike!

Du kes ber bi wî ve hatin, kincên li ser wî zîval zîvalî kirin, yekî ji wan bi rewşa wî ya şilfîtazî pehîn li singa wî xist û ew li ser piştê avêt. Gava wî hewl da ku ji erdê rabe, mirovê din ku jê re digotin bijîşk bi pozê pêlava leşkerî li kêleka wî da û nefesa wî çikand. Pehînek jî bi pêlava binkaûçûk li pişta wî ket. Yên ku kêlîkê berê hatibûn kulûbeyê, her yek çixareyek vêxist. Yekî got “şox û şeng niha dest pê dike!” Piştre dengê hire hira kenê wan hat, Refîk her tiştî dibihîst, lê nikarîbû biaxife. Kesê porzer û porfirk puf kir cixareyê, xweliya gewr ji ser weşand, pizotê êgir rê hevalên xwe da û ew danî ser pişta wî. Yên din li wî nihêrîn, gulpan li çixareyan xistin, agirê tûtinê sor kirin... Kizîn dihat, ew wekî çawalekî vala li ser axê bû, bi her dewusandina çixareyekê re lêvan dikir nava diranan. Ew gav yek ji wan ji paş ve hat, bi hesinê destê xwe darbeyekê li nava serê wî xist û ew di cih de rukuband ser axê. Parçeyê hesin serê wî rûxand, pizîna xwînê ji pozê wî anî. Yekî kevir girt destê xwe, li guhên wî yên derbûyî nihêrî û gava ew ket ser axê, kevir li sera xist. Kevir di xwîna birînê de gemirî. Aveke şor û tîngermî bi devê xwe hesand, bawer kir ku êdî dawiya her tiştî hat. Kesê ku jê re digotin bijîşk, got:

–Emeliyat xelas! Ey terorîstê pêxwas!

Yê porzer û porfirk peyva hevalê xwe dubare kir û got:

–Qismetê wî yê li ser vê erdê xelas bû!

Ew ketin bin milên wî, bi wê rewşê ew birin keviya riya E–26 a ku diçû Xarpêtê. Maşîneyên ku riyên bejayî çê dikirin alavên xwe li wê texmê radiwestandin. Şev bû, hemî li ser serê wî civiyan. Rê kher û lal bibû, wekî ku peyman bi ajotvanan re çê kiribin, pêşiya herikîna tirimbêl û qamyonan girtibin. Fermandarê wan got:

–Biryarek bi tûnd û teqez e, divê herkes bi çeka destê xwe berra wî bide! Yên ku çeka xwe pêk neynin, wey li halê wan!

Pêşî dengê sê teqînan hat, du berik ji alî piştê ve li bin sermilka çepê, li texma qolincan ketin û di ser pêsîra çepê re derketin der, yek jî li mazmazkê ket, di zikê wî re avêt.

Ew bi dengê teqîna çekan re hîç nelibitî, ji ber ku bi derba hesin û kevir re rih ji canê wî derketibû.

Niha bîst û pênc mîtro nêzîkî rê bûn ew, li nik newalek biçûk bûn. Du kesên bi hêrs û heybet hatin, ji nişka ve cesed daf dan û ew di kaş de tera kirin. Kesên xwedîçek li jor sekinîn û pênc berikên din berdan. Piştî ku cesed li ser dev û rû axê himêz kir, berikek li destê wî ket û nava tiliyan parçe kir, dudo ji wan li texma gurçikên wî ketin û di gobeka wî re avêtin, dudoyê din jî di deverên din yên canê wî de şop vekirin. Yek ji kesên xwedîçek, di nava zerfekê de nasname û diravên Refîk veşart. Piştî ku her tişt xelas bû, wî ew zerf xist paşila xwe û ber bi tirimbêlê ve meşiya. Gava tirimbêl çerx bû, tekerlekên wê di heriya li kêleka rê de lewutîn. Ew roj herareta maşîneyek rêçêkirinê ra bibû, kaportaya ser pekiyabû û ava wê rijiyabû wur.

Ajotvanê tirimbêlê yê ku zerf di dest de bû, ew şev xwe gihand Qesra Artûkiyan. Li tebeqa duem, di odeya yekem ya ser milê rastê, di dolabek ji hesinê pola de zerfa destê xwe veşart.

***

Dûvpişk diliviya, pîrê hay jê tune bû, lê guman û pêjn, xof û xetere dihesand. Agirê kuçik soraya xwe dida ruyê wê yê ku bi vegotina van bûyeran şikl diguhert.

***

Dotira rojê.

Nobedarê ku beriya kuştina wî bi Refîk re axifîbû, dema sibehê çû cihê xebatê, leqay rewşek awarte hat: Kesek li wur tune bû, her der viqî vala dixuya. Ne Birrek hebû, ne jî kesekî din. Leşkerê ber derî ew dinasî, erca wî li leşker dibuhurî, jê pirsî:

–Ka fermandar, ka hevalên din? Li der û dorê kesek naxuye, çima?

Leşker, avahiya li hember ya ku bi rengê zer dibiriqî, rê wî da:

–Ew li wur di xew de ne û ferman dane min ku bila kesek wan şiyar neke.

Şik ket dilê wî, lê hîç fam nekir da çi dibe, rewşa Refîk ya dawî, ku dema kesên berpirs erka nobedariyê ji wî girtibûn, teslîmî leşkerekî kiribûn di bîr anî. Li wur, li cem leşker sekinî û pê re sohbet kir. Çend saet derbas bû, ew hay jê tune bû, dema li xwe werqilî Birrekê ku hêj ji xew şiyar bibû li hember xwe dît. Birrek bi hêrs û buxd bû, pêşî bi ser leşker ve qêriya, got ev çi silav e, tu çawa li ber min radiwestî, leşker divê wekî bizmar be, piştre lê li ba ket:

–Tu çima zûka hatî? Kî ji te re got vê şeveqê were vir?

Wî got:

–Fermandarê min, ez di wextê xwe de hatim, dem ne zû ye, dema destpêka xebatê derbas bûye.

Birrek tiliya destê rastê ya eşhedê bilind kir û şîretan wekî ku bi çakûç bikute got:

–Lawo bi eqil be, ez helbet tiştekî dizanim lewma ji te re vê yekê dibêjim. Her cih tevlîhev e...

Wî, wekî ku tiştek nizanibe xwe li xamî danî, pirsî:

–Xêr e, çi qewumiye fermandarê min?

Birrek serî xist ber xwe, wekî ku tiştekî ne bi dilê wî pêk hatibe an bêwext qewumîbe, hêdîka got:

–Refîk mir.

Ew şaş ma, wî çima nedigot hat kuştin, qey Refîk bi nexweşînekê miribû? Ava sar bi çokên wî ve dawerivîn. Wî ew di rewşeke xerab de dîtibû, lê bawer nedikir ku Refîk dê bête kuştin, belkî jî nedixwest ku bawer bike. Wan bi hev re kufşa mala wî kiribûn, lewma fermandarê ku niha şewqa leşkerî di nava çavên wî de bû û sitêrkên ser milê wî dibiriqîn nexwestibû bûyerê ji wî veşêre. Birrek simbêlên xwe yên ku li wan kincên fermî nedihat, bada. Ji ber ku di artêşê de kesekî simbêl bernedida. Wî carna çefiya reş û sipî jî dida serê xwe, şalwar li xwe dikir, berçavk li ser bêvila xwe bicih dikir. Dema xwe wiha mîna kurdekî girê dida, derbasî wî aliyê tuxub dibû, diket nava gundiyan, bi wan re xwarin dixwar. Bi wan kincan li Çolemêrgê diçû dawetên eşîrên cerdevanan. Niha di bin simbêlan de dibişirî ku ev yek her du gepên wî çal dikir û qermûçekan di ber çavên wî de kûr dikir. Benekî ji çerm, bi bişkojek xwe ve kiribû û serê ben di berîka xwe ya li singê de wunda kiribû. Çi bi serê wî benî ve bû, ev ne diyar bû. Bejna wî ne dirêj bû ne jî kin. Bi tirkîyek tekûz û kurmanciyek herêma Botan ku ji eşîrên alîgirên dewletê hîn bibû diaxifî. Piştî ku Birrek meşiya cem leşker, miraq û gumana dilê wî zêde bû, tenê ma û çû odeya xebatê ya ku hevalên wan yên din wê kêliyê tê de razayî bûn. Gava gihîşt ber derî, pêşî li pêlav û postalên wan nihêrî, dît ku hemî bi herî ne. Tirimbêla ku li ber derî bû bala wî kişand, ji nêzîk ve lê nihêrî. Tekerlekên wê jî bi herî bûn. Di wê germ û kele kela ku hêk li derve dipijiya, di vê havîna hanê de û herî! Erd mîna hestî hişk bibû, her cih vediguherî firina sincirandî, ev çi herî bû bi tekerlekan ve? Wî pirsan ji serê xwe qewurand û tavilê vegeriya cem Birrek, li wur ji qestîka eniya xwe qermiçand, xwe xeyidand. Lê xwe wekî mirovekî ku bi kuştina neyarekî xwe dilxweş bûbe da nîşandan. Fermandar bi vê yekê xapiya, lewma got “Li cîranan dipije, li mirov jî dixunufe! Xema nexwe, di don de pariyê te jî heye!”

Ev gotina Birrek dihat çi wateyê? Gelo ji bo kuştina Refîk kî dê dirav li wan belav bikirana, para wî çiqas diket?

***

Dûvpişk ji nişka ve bi pîrê veda û jan ji kezeba wê bir. Wê kiras bi ser serê xwe ve şiqitand, cihê derziya dûvpişkê bi şûjina berpişta xwe koland. Ji bo neviya xwe ya ku niha digiriya haş bike, li çîroka xwe herikî:

***

Sibehê, Ekrem Duhokî berê xwe da avahiya partiya ku Refîk serokê wê yê bajêr bû. Nûçegihanê rojnameyekê bi telefûnê agahdarî girtibû ku li ser riya Xarpêtê termekî bêxwedî hatiye dîtin. Beriya ew di goristana Madenê de bête veşartin, bi rewşeke tazî, bi çavên werimî, ling û sermilka wî ya şikestî wêneyê cesed girtibû. Di newaleke vêt de hatibû dîtin, şopên berikan zuwa bûn, xwîn ji wan nediherikî. Rojnamevan pêşî agahdarî dabû Navenda Asayîşê. Berpirsekî mudûrîyeta Asayîşê ku ew gav li ser xeta telefûnê bû, bersiva wî dabû ku qaşo li gor qeydên wan kesekî windayî tune bû. Ew li ser vê bersivê heyirî mabû, vê yekê ji polîsên navçeya Madenê re îzah kiribû. Grûbek ji wan hatibûn ser cesed, lê nihêrîbûn. Kêlîkê bişûnde hin kesên berpirsiyar ji şaredariya wê navçeyê hatibûn û cesed biribûn, mezelekî di nava goristana navçeyê de kolandibûn û Refîk bi wê rewşa tazî û neşûştî, mîna miriyekî bêkes veşartibûn.

Rojnamevan du wêneyên Refîk, wêneyê wî yê ku rojek berê wekî mirovekî winda di rojnameyekê de hatibû weşandin û yê cesedê wî da ber hev. Dema têgihîşt ku ew dişibin hev, tavilê telefûnê ji xanima Refîk re vekir.

Gava Ekrem Duhokî bi derencikên avahiya partiyê ve hilkişiya jor, birayê Refîk û çend kesên parêzer ji hundur derketin û berê xwe dan Madenê. Di dema civîna rêveberiya wê partiyê de, telefûnê lê da, birayê Refîk bû, digot min ew ji mont û pêlava wî nas kir. Pêlav paqij bû, niqutên xwînê li ser tune bûn, lê devzendikên şalê Refîk bi xwîna hişk lewutandî bûn. Serokên komeleyên bajêr, rêvebirên wê partiyê, hin nûnerên çapemeniyê, berpirsên saziyên sivîl û rewşenbîran, bi mebesta organîzekirina merasîma cenaze li hev civiyan. Ekrem jî tevlî civînê bû, pazdeh kesên li wur ji bo mîtîngek bêteşqele û bêbûyer pêk were, peywir girtin. Civîn hêj didomiya, ji Waliyê Herêmê mesajek nivîskî hat, tê de digot Refîk bi xwînxwarî hatiye kuştinê... Em vê qetla bêînsaf û bêbext, şermezar dikin û ji bo qatilên wî werin girtinê çi ji destê me were em dê bikin... Herkesî li hev nihêrî, rêvebirên partiyê bi vê yekê şaş û şeqizî bûn: Kî ji walî re nasnameya meqtûl gotibû?

***

Wê devê xwe kir şopa pêvedana dûvpişkê, ranê xwe guvaşt û xwîn jê anî. Piştre tuf kir nava terrafa êgir wekî marmijek pispor. Xwîna sor ya kirêt û bi jahrî li nava alava sor ket... Kêlikê bişûnde êşa wê kêm bû, hate xwe û dîsa li çîrokê baniya:

***

Danê sibehê, telpên ewran xwe ji ber ezmanê şîn dabûn alî, şînahiya deryayî dunya bi rengê xwe kiribû wekî gobeka camê. Her cih zelal, bêtoz û dûman, wekî niqutek av bû. Germahiya Tîrmehê ku li vî bajarî hêj ji sibehê de dunya dikeland, ew mabû ku honikahiya berbangê zûka têk bibe. Li meydana Wargeha Heciyan ya li hember kahwexaneya Çamlicayê, pêşî tirimbêlek hat, bi dûxana tekerlekên xwe aramiya hewayê xera kir, mijeke çêbuwar li pey xwe hişt. Ciwanên berpirs yên ku cawê sor bi milên wan ve bûn, cih rê tirimbêlan dan. Piştre kamyonetek hat, dûxan ji axê rakir, minîbus û tirimbêlên ku bi camên dawiyê ve wêneyên Refîk zeliqandibûn ketin rêzê.

Mervanê devse ji tirimbêla xwe silav da, li hal û wextê parêzerê ku xwe wekî hevalê Refîk dabû nasîn, pirsî, got dema ew di bin çav de bû û hûn lê digeriyan, rayedaran çi ji we re digot? Parêzer:

–Bîst deqîqe piştî birina wî ez li beşa siyasî ya Asayîşê geriyam û min li sebeba binçavkirina wî pirsî, lê bi bersiva polîsê li ser xeta telefûnê şaş mam, got: “Me kesekî bi navê Refîk negirtiye binçav!” Min israr kir û wekiland, lê wî telefûnê li riyê min girt. Ew şev saet di yekê şevê de li parlamenterekî herêmê geriyam, wî sozê lêgerîn û lêpirsînê da min, lê piştî saetekê got min pirsî, mixabin kesekî bersivek erênî neda. Roja din, digel sê parêzeran me serî li Dozgerê Cumhuriyetê da. Camêr wekî bûyerek ji rêzê qewumîbe di rewşeke rihet de tevgeriya, ne xema wî bû. Me serlêdana fermî pêşî li muduriyeta Asayîşê pêk anî, piştre ji ber ku mala Refîk li taxa Şehîtlikê bû, wan me şand qereqola wê taxê. Li wur tenê îfadeya xanima Refîk girtin, wekî din tiştek nekirin, lewma me jî faksekê ji Wezareta Hundurîn re şand. Gava cesedê Refîk tê dîtin, bêyî ku lêkolînekê bikin, di nava saetekê de mohra “cesedê bêxwedî” li dosyaya wî dixin û ew vedişêrin.

Dema li meydana Wargeha Heciyan tirimbêl, kamyonet û hemî maşîneyên bajêr ketin rêzê, gel di nava peroşekê de qefle bi qefle ber bi avahiya wê partiyê ve meşiyan. Herkes di tatêl û peroşa peydekirina maşineyekê de bû, li tirimbêlan digeriyan ku karibin tevlî konvoya cenaze bibin. Şaredariya bajêr çar otobusan cihê kiribû, lê ew têra gel nedikirin. Deriyên minîbus û otobusan vedibûn, gel suwar dibû, lê elaleta li Deriyê Çiyê wekî mirov kevçiyekî av ji deryayê dagre, hîç kêm nedibû. Ber deriyê partiyê û qada Wargeha Heciyan, te derzî bavêta li erdê nediket. Yên ku derfeta suwarbûnê nedidîtin, hin ji wan digiriyan. Ji ber partiyê gel agahdar kiribû ku cenaze dê bînin Camiya Sumerê, ew bi îske îsk ber bi îstesyonê ve dimeşiyan.

Qamyonek tijî xort û qîz, ew gav di riya ber Wargeha Heciyan re dibuhurîn, di dest wan de destmalên rengîn hebûn, dirûşmeyan digotin, li çepikan dixistin. Gava qamyon di ber biryargehek artêşê re derbas bû, xort û qîzan dengên xwe bilind kirin, leşkerekî nobedar bi çavên ecêbmayî li wan nihêrî û bazda hundur. Piştre çend leşkerên li baxçe jî reviyan jor. Otobusa partiyê ku tê de parlamentêrên herêmê jî hebûn, da pêşiya tirimbêlan, qonvoy herikî û riya Xarpêtê ji trafîka bajêr re hat girtin. Wekî ku hemî tirimbêl, qamyon, qamyonet û mînîbusên bajêr li wur bûn, kesek di malên xwe de nemabûn. Dengek ji megafona li ser otobusê dihat, rê nîşanî gel dida, ew deng carna pîlaqeyên erebeyan digot, herîkîna qonvoyê hêsan dikir. Du motorsiklêtên ku ajotvanên wan bi maske bûn ketibûn rex otobusa partiyê. Tirimbêl bi temezî û paçikên rengîn hatibûn xemilandin. Dema qonvoya ku dawiya wê nedihat dîtin ji bajêr derket, gelê gundan herikîn ser rê. Xebatkarên nava zeviyan tevir û bêrên destên xwe hildan jor û karkerên karistanan derketin ber deriyan. Kalemêr û pîrejin, zarok û xort hemî rêz bûn û li çepikan xistin. Kesekî bala xwe nedida helîkoptêra ku wê kêliyê di ser wan re difiriya, raçavî dikir û wêneyan dikişand. Li ser ban û balqonan, li eywanan, li ber şibakeyan û li pêş şêmûkên malên ji kerpîçan gel diciviya û dilîlandin.

Maşîneya cenaze ku bi otobusa partiyê re li pêş bû, dema gihîşt goristanê, tirimbêla dawî ya qonvoyê li ber nivîsa “Maden 15 km” sekinî. Gel ji otobusan daket, dest bi dîlanê kirin, stranan gotin. Dema rêza govendgêriyan li hev doş bû, zilamek çil salî derket navenda govendê, çik sekinî û li helîkoptêrê nihêrî. Destê çepê bilind kir, milê xwe mîna lûleya tivingek xeyalî dirêj kir, bi destê rastê mîna ku bi qevza wê tivingê bigre enîşk çêkir û tiliya xwe ya eşhedê wekî ku tetik bikşîne rukuband, çavê çapê girt yê rastê neneqand û got: “Welleh niha Elemaniyek bi min re hebûna, min dê vê kambaxê mîna çûkekî daxistana!” Vegeriya û bi çavê qil li gel nihêrî, elalet libitî, rê vebû, pozê erebeya cenaze xuya kir. Gel li tirimbêlên xwe suwar bûn, gurrîn ji motoran çû. Ew gav Mervan li cihê kuştina Refîk, li ber qûça kevirên ku ji bo nîşana wur hatibûn çêkirin dipa. Xwîna reş û zuwa, kevirekî bixwîn û komika qotikên cixareyan, li cihê bûyerê bûn. Li xwîna hişk ya ber tavê nihêrî, kurm ketibûnê, piştre jî ew kurm ji ber ku êdî xwîn hişk bibû, ji birçîna miribûn. Li bêhna çiyayan, zinaran, geliyan hesand. Şopa saetên dawî, siketinên hestên mirovê kuştî, derbirînên nîvcomayî wekî ku li ser wan keviran veşartî bûn. Li kêleka rê, li cihê qûça keviran sê, li biniya rê, cihê ku Refîk avêtibûn jêr pênc fişekên vala hebûn.

Mervan kêlîkê ponijî, çîroka birayê xwe di bîr anî. Şevek ji şevên payizê, keçikek cîran bi dengê tirimbêlekê werqilîbû û bibû şahidê revandina birayê wî. Şev bû, tarî bû, di bin ba û baranê de tirimbêl sê caran di kuçê de çûbû û hatibû. Di vegera dawî de, du deriyên wê vebibûn, sê kes jê daketibûn. Xerîb bûn, bi hêrs bûn, xulqê wan teng bû, wekî reşikên şevê bûn; ji xuşîna bêtêlên destên wan, xof ketibû dilê diya Mervan. Wekî ku jiyan bi xuşe xuşa wê baranê û bêtêlê re qurufîbû, birûsk di serê wê de lê xistibû, li dora xwe nihêrîbû. Sûk xalî bibû, li kolanan tenê rawurên şevê hebûn. Dengên piyên zilamên betal ku heta êvarê di qahwexaneyan de mîna tiralên bin dara xurmeyan rûdiniştin, bi ser hev de disiqsiqîn û nîvê şevê vedigeriyan malê xwe, êdî qut dibû. Pêjna mêvanên bêwext, bi virçe virça dengê heriya piyên wan re, di zilûmatê de gav bi gav difetisî. Zilamên hêrsok tirimbêl li kuçê hiştibûn, ber bi mala Mervan ve meşiyabûn. Keçika cîran nîk di tentenê de çikandibû, serî xistibû pacê, dîtibû ku wa ye sê reşahî li ber deriyê malê sekinîne. Keçik tirsiyabû, nefesa xwe girtibû, li benda dengê derî mabû, lê deng ji derî nehatibû, gurmîna piyên wan ji wî aliyê hewşê hatibû; xwe di ser dîwêr re avêtibûn hundur. Dû re keçikê dîtibû ku wan lampeyên malê girtibûn, diya Mervan çend caran hewl dabû lampe vêxistibû, le wan cardin temirandibû bo kesek wan nebîne. Xortekî bi xwe re derxistibûn der, du kes ketibûn milên wî, lê mîna ku hêj nuh ji şerekî dirinde derketibe, xort xwe di nav lepên wan de gijgijandibû. Gava wan ew di ber ronahiya lempa kuçê re derbas kiribûn, siya pora wî ya gujomijo di diwarê hewşê de wêne çêkiribû û bestika îşlikê wî yê ku heta ser dil vekirîbû, pantorê wî yê ku bêkember bû û daketibû jêr bala keçikê kişandibû. Yek ji biyaniyan ber bi tirimbêlê ve meşiyabû. Ew gav diya Mervan derketibû ber derî û li çokên xwe xistibû: “Hewar e, hewar e! Kurê min dibin, nehêlin, ji bo Xwedê nehêlin! Gelî cîranan, rabin, werin! Mihemedê min dibin!” Piştre, li dû wan bazdabû, lê yek ji wan li pey xwe vegeriyabû û ew daf dabû. Gava bûka malê ya bi hemle jî ji hundur derketibû, kûrîn pê ketibû û xwe avêtibû ser xesuyê. Paşê her du bi hev re li pey tirimbêla sipî beziyabûn. Ronahiyên şibakên malan yek bi yek vemirîbûn, mîna ku dengê hewarê hêdî hêdî elektrîka navçeyê qut kiribû, tariyê hemî tîrêj û şewqên ronahiyê vexwaribû. Cîranên ku ew qêrîn bihîstibûn ji odeyên alî kuçê, derbasî odeyên xewle bibûn. Hin ji wan jî ji tirsa xwe di nava nivînan de tepisandibûn û quncifandibûn ser hev.

Keçika cîran bazdabû oda din, lempeyê vêxistibû û bang li bavê xwe kiribû:

–Bavo, ha bavo! Dengê hewara jinika cîran nayê te?

Bavê keçikê rabibû, wekî her car pêşî kumikê nimêjê dabû serê xwe, dû re şalwar li xwe kiribû û çavekî li kuçeyê gerandibû. Ewte ewta kûçikên taxê û virçe virça piyên nava heriyê hatibûn guhê wî. Dema vegera qumarbaz û serxweşên taxê bû. Du ronahiyên sor yên tirimbêlekê ber bi hefsê ve çûbûn, bala wî çûbû ser wan, ew di cihê xwe de qilqilî bû, xwe ji ber pacê dabû alî, li odeyê peyase kiribû û ji qîza xwe re gotibû:

–Tu heta niha çima ranezayî? Kesekî te dît? Zûka lempê bitefîne!

Piştî vê gotinê, rahiştibû kumê xwe û gotibû kumê min li serê min e, bila yê hevalan biçe newalê! Tavilê şalwar jî ji xwe kiribû û ketibû bin lihêfê. Keça wî jî nîk û tenteneyan kiribû bin balgîfê xwe û razabû. Baran rawestiyabû, şev kher û lal bibû, hemî dengên navçeyê winda bibûn û ronayî vemirîbûn. Tenê lempa kuçeyê, dûvikên kûçikan li xwe pêçabû û çeteleya pisîkên ku di ber ronahiya wê re buhurîbûn girtibû. Deriyên malan mîna devên mirovên xays, mîna ku bi salan e qefilkirî û girtî bin, ketûm bibûn. Diya Mervan û bûka xwe, bi kiras û delingên di heriyê de lewutî, bi hêviyek xurt berê xwe dabûn hefsê. Teqez bawer kiribûn ku Mihemed birine wur û ew bêîfade û bêlêpirsîn avêtine hundur. Diya wî, bang li cendirmeyê ber derî kiribû:

–Lawo, hela here li hundur bipirse, Mihemedê min xistine kîjan qawîşê? Jê re bêje diya te û jina te li ber derî ne.

Cendirmeyê matmayî ji diya wî pirsîbû:

–Tu kî yî? Mihemedê te kî ye? Vê şeva hanê te xêr e?

Diya wî ji malê hatibû wur, qinyata dilê xwe xurt kiribû ku dê ew şev kurrê xwe bibîne. Lewma dengê leşker neçûbû guhê wê. Jixwe hercar ji dengên xerab re xwe kher dikir, vê carê mîna ku meşkê bikule, singa xwe bi pêş ve dabû û bi baweriyek xurt gotibû:

–Ez dê niha herim malê jê re kincan bînim, ka bipirse ew wekî din tiştek dixwaze?

Cendirme dîsa şaşmayî pirsîbû:

–Tu çi dixwazî, tu kî yî? Di vê tarî û zilûmatê de kesekî neanîne vir. Tu çi dibêjî?

Diya wî îcar destê xwe li ranê xwe xistibû û mîna ku teşiyê bade, pêçiyên xwe bi ser hev de rukubandibû û gotibû:

–Ew li tirimbêlek sipî suwar kirin û berê wî dan vir. Ez ji te re dibêjim, ez li dû wî hatim. Tu bawer nakî?

Ji ber ku di dilê wê de şikestina baweriya dîtina kurrê xwe dest pê kiribû, ew li benda bersivê nesekinîbû. Ew gav tiştek firiyabû çavê wê, bi destekî xwe çav mizdabû û hêdîka nifir kiribû: “Piştî min vê bobelatê jî bi çavê serê xwe dît, êdî ev çav birijin çêtir e!” Ew û bûka xwe ya bi hemle, her hefte di rojên hevdîtinan de çûbûn ber deriyê hefsê, li Mihemed pirsîbûn, hetanî hevdîtin xelas bibû, li benda wî mabûn. Piştre bi dilekî xemgîn vegeriyabûn malê. Ev yek bi mehan dom kiribû. Diya wî hêviya xwe winda nekiribû, çûbû li hefsên bajarên din jî pirsîbû, li qereqolan geriyabû. Piştre dest bi çûndina ser ziyaret û tirbên şêx û seyidan kiribû, nivişt û hemayil nemabûn ku wê bi xwe ve nekiribû. Lê ji ber westandina vê gera bêdawî û ji ber hest û hêviyên xwe yên şikestî, bi êşeke bê derman ketibû û roj di rojê de heliyabû. Carna derdê xwe li wan cîranên ku di wê şeva malmîrat de lempên xwe tefandibûn, parê kiribû. Piştre poşman bibû, gotibû êşa li hevalan siya li kendalan e.

Piştî heft mehan, dilê wê yê westiyayî sekinî bû. Gava cesedê wê li ser tenaşoyê şûştibûn, dengê giriyê zarokek kurîn li nava malê belav bibû. Bûka malê ketibû nav ciya. Ji bilî wê ku ew gav navê Mihemed li kurê xwe yê nûhatî danîbû, kêfa kesekî nehatibû û kesek li pitik hay jî nebibû. Jinên li hewşê ji sîtila ser êgir du misîn dagirtibûn, misînek biribûn ber tenaşoyê, yê din jî bo zarokê nûhçêbûyî biribûn odeya bûkê.

Mervan ji van hizran werqilî; erebeya cenaze di ber wî re buhurî. Wekî ku Refîk zindî bûbe û ketibe nava elaletê, peroşek di nav gel de keliya, kelewajek dest pê kir. Gelê navçeya li ser rê hêj ji cih nelibitîbû, di bin tava tîrmehê de, di qêreqija navrojê de, xweydan û rondikên xwe têkelî hev dikirin, di qermûçekên eniyên xwe de xema dahatûya xwe vedişartin. Li çarşiya pîşesaziyê dema hemî karker bi kincên xwe yên bi rûn û lewutî derketin derve û silav dan konvoyê, şeş hezar maşîne ketin nava bajêr. Tiştê balkêş ew bû ku ne polîs û leşker, ne jî tîmên taybet û hêzên çeleng di nava bajêr de dixuyan. Tenê polîsên trafîkê rê didan tirimbêl, minîbus û otobusan. Li çaryanan tanq û panzêr hatibûn bicihkirin, di destpêka şeqamên fireh de bend hatibûn çêkirin, polîsên bi mertal di rêzê de bûn, nedihiştin gel tevlî meşvanan bibe. Li ser pêyarêyan jî gel hebû, nikarîbûn tevlî mîtingê bibin. Di nava bajêr de herkes ji maşineyan daketibûn û ber bi camiya Sumerê ve dimeşiyan. Seriyekî elaletê gihîştibû camiyê, serê din hêj li derveyî bajêr bû. Di kuçeyên teng de pêl bi pêl gel dihat, mîna ava çemikan bigihîje deryayê, tevlî girseya meşvanan dibûn. Şofêrê otobusekê bi polîsekî trafîkê re ketibû niqaşê, polîs digot “Ma em jî dixwazin qatilê Refîk bête dîtin.” Şofêr bersiva wî wiha dida: “Ger şahidê rovî terriya rovî be, dê halê me her tim xerab be!” Dengên dirûşmeyan yên di nava avahiyên bilind de niqaşa wan dibirrî û li Ofîsê olan dida.

Otobusa partiyê û erebeya cenaze li ber mizgeftê sekinî, xwepêşandêran cenaze hildan ser destan û ew birin hundur. Dengê xortekî nûhgihîştî ku xwe wekî birayê Refîk dabû nasîn dihat. Digot: “Erd qelişî, sêwî û pêxwas, pozbilîçik û kincqetiyayî serî hildan! Tavan hat, tavan hat, pêla gel pijiqî!” Tavana çepik û dengên lîlandinan erdê hejand. Meleyekî xwe negirt, dest bi xwendina helbestekê kir, ew gav darbest di erebeya cenaze de bicih kirin, Lehiya gel ber bi goristana Deriyê Mêrdînê ve herikî. Panzêrek li pêşiya meşvanan sekinîbû, nedihişt ew tevlî meşê bibin. Zarok û xortên nava elaletê vê yekê dîtin û bi kevir û kuçan êrîşî panzêrê kirin. Panzêr ji cih hilqevizî û bi ser wan ve çû. Ew gav Mervanê devse derket ser lingê pira pêyatiyan û bang kir, got kesên ku ji Refîk hez dikin, ji bona xatirê wî, bila keviran navêjin panzeran! Ya na, ew dê bibin sebebê provokasyonekê! Wî êrîşî destên xortan kir û keviran ji destên wan deranî. Lê ji aliyekî ve jî poşman bû, ji ber ku çend gahv wê de, di şibakeyên bircên Deriyê Rihayê de, kesên bi maske keviran reşandin ser gel. Destên xortan vala bû. Ew gav hat dîtin ku hemî tîmên taybet û hêzên çekdar li kuderê xwe veşartine. Gel li pêş camên dikana Refîk ya tekerlekan rawestiya û li çepikan xist, bi hezaran kes berê xwe dan mala wî û bejna xwe li ber darbesta wî tewandin. Li ser bedenê polîs û tîm gelek bûn, carna keviran diavêtin gel, elalet ji bo xwe ji wan keviran biparêze, di bin dîwarê bedenê re dimeşiya. Ji meşvanan yek, rahişt kevir û avêt polîsekî li ser bedenê. Milê wî polîsî ji enîşkê ve bilind bû, wî ew gav çeka xwe derxist û teqand, berik berra hewayê da. Li ber Deriyê Rihayê, ji neh qul û qelîştekên aliyê çepê kevir dipekandin. Mervan gava di derî re buhurî, li cihê hevnaskirina bi Refîk re kêlîkê sekinî, sohbeta Refîk û Ekrem Duhokî di bîr anî, di bin heşt kozik û şibakeyên kor yên li ser Deriyê Rihayê de rast li hev hatibûn. Pêvajoya bûyerên “kujer nediyar”, bi kuştina mamosteyekî Şernexî dest pê kiribû. Niha jî Refîk di darbestê de bû û di wê şeqama ku wî gelekî jê hez dikir de, di wê taxa dîrokî de rêwîtiya dawî dikir. Mervanê devse fikirî, niha ev sûr tijî tîmên bi maske û hêzên tarî bibûn. Geh baz didan, geh bi hev re diaxifîn, hin planên ne li rê, şêwr û mişêwra giran ku ji bilî wan kesekî din nizanîbû dikirin. Gelê li ser riya Tûrîstîkê, niha av û dew, penêr û nan ji elaletê re dianîn. Jin û qîz ji malan derdiketin, tas û sênîk di dest wan de bûn, gel ber bi wan ve dimeşiya. Kalemêr û pîrejinan dua dikirin, jinên taxê tilîlî dikişandin, Refîk di nava darbestê de, di ber bircên qedîm û dîrokî re dibuhurî; dema sax bû, hevalek wî qala siltanê demê ku xwestibû du bircên xweşik, zaf qewîn û xemilandî ava bike kiribû. Wî siltanî pêşbirkek li dar xistibû. Wê demê li bajêr du hostayên sereke hebûn; yek ji wan pispor yê din şagirtê wî bû. Ew her du ketibûn pêşbirkê, hosteyê pispor dest bi avakirina Birca Heftbirayan û şagirtê wî dest bi avakirina Birca Bedena Zewucandî kiribû. Gava lêkirina her du bircan xelas bibû, Siltan û lijneya xwe digel rûsipiyên bajêr çûbûn wur û biryar dabûn ku Bircê Bedena Zewucandî bibe yekemîn. Ew gav hosteyê pispor gelekî li ber xwe ketibû û xemgîn bibû, xwe di Birca Heftbirayan de avêtibû û parçe parçe bibû. Ji wê rojê û vir ve, jê re gotibûn Benûsen, ango ez û tu. Wê demê Deriyê Rihayê ji deriyekî tenê pêk dihat, hemî karwan di wî deriyî re, di bin wê qertela Ariyan re derbas dibûn. Refîk ji şeqama Tûrîstîkê pir hez dikir. Bircên mezin cîranên vê cadeyê bûn. Li milekî birc, li milên din aş hebûn, xwêfiroş hebûn. Lê, niha tîmên taybet û polîs xwe di van bircan de veşartibûn, ew û gelê li pey wî silav didan Heftbirayan, Bedena Zewucandî û ya Selçûkîyan. Ew dûvika masiyê mertal bûn, ji alî Artûkiyan ve hatibûn avakirin.

Di nav dengê lîlandinan û çepikan de, Ekremê ku di kuçeyek teng de, bidizîka tevlî girseya gel bibû li ser milê rastê, li birca yekemîn nihêrî, şîşên ji hesin li pêş deriyê wê hebûn, du derencik ji alî çep û rastê ve nobedariya derî dikirin. Di birca duemîn de jî du derencik hebûn, di ya sêemîn, çaremîn û pêncemîn de jî. Şîşên hesinî ku li ber ya pêncemîn bûn vekirî bûn, tîman ew şikestibûn û derbasî hundurê bedenê bibûn. Li ber bircê Benûsenê cihekî xerakirî hebû, gel mîna derî bi kar dianî. Piştre dîwarê sûrê ber bi hundurê bajêr ve dihat û gelekî jî nizm dibû. Bedena ku li ber Deriyê Rihayê wekî apardûmanekê bilind bû, li vir dadiket heta 3–4 mîtroyan. Derencikek kor bala Ekrem kişand ku ew heta nîvê sûre diçû, li wur dixitimî, niha du polîs li ser wê rûniştibûn. Deriyek derket pêşberî wî, bêşîş û bêsitargeh bû. Pênc mîtro bişûnde deriyek din û li pey wî derencikek digihîşt ser bedenê ku di bin de jî deriyekî hebû. Niha grûbek ji “Hêza Çeleng” li rex wur dipan. Berî Birca Heftbirayan, du deriyên din hebûn ku ew jî tenê ji bo têketina nava bedenê bûn. Şîş li erdê belawela bibûn û derî şikestîbû. Bi Bircê Heftbirayan ve deriyek hebû ku navbera wî û yê cêwî bîstûpênc mîtro bû. Qufla deriyê cêwî qewîn bû, lê ew bi xîzara hesinî hatibû birrîn. Li ser vî derîyî kemberek hebû, lê du derîyên ku piştre di dîwêr de hatibûn vekirin, wekî du birayan bûn; yek ji wan biçûk û yê din mezin bû. Yê biçûk ji bona kesên peya bû, gel tê re derbas dibû alî din. Bircek din hebû ku di bin de deriyek kor balê dikişand, ew jî bi şîşên hesinî hatibû girtin. Deriyekî ku ji bo gelê taxê hatibû vekirin, li pey xwe derencikek dihişt. Di bin de dudo mezin û yek jê biçûk, sê derî cih digirtin ku yê sêemîn ji bo derbasbûna gel ya taxa Benûsenê bû. Li ser deriyekî şîşkirî derencikên cot hebûn. Deriyê bircek din qufilkirî bû, kesekî ew neşikestibû. Derencikek kor, lê pir kurt tê de cih digirt. Bircê Selçûkî ku li bakurê Bedena Zewucandî bû niha tijî endamên “Hezên Çeleng” bibû. Kîtabeyek di bircê çarkoşe de cih digirt, li ser kevirê reş yê bazalt bi sê rêzan hatibû nivisîn û kofiya li ser bi kulîlik bû. Gelek wêneyên ajalan li ser hebûn. Piştî vê bircê, di şiklê dil de du derencik û du kember hebûn, balkêş bû ku parçeyên dil ji hev cihê bibûn. Du derî piştî dilê dabeşkirî hebûn, yek vekirî, yê din girtî bû. Di nava her du dilan de sed mîtro ya hebû ya tune bû. Ji bo çi van dilan wekî nexş li ser diwêr hatibûn çê kirin? Dil çima bibûn du şeq? Di wan derencikan de wê kî hilkişiyana ser wan du dilan? Hemî dilên kesên nava vê elaletê niha bi kul bûn, qelema dilan şeqî bibû, kesekî niha gulan nedida dilan, kesekî guhan jî nedida dilan. Birca Bedena Zewucandî, ango Birca Benûsenê, serê dûva masiyê mertal ya jor bû. Şêrek li ser bircekê hebû, him bi duserî û him jî bi basik bû. Kîtabeya li ser, seranserê bircê çar tebeqî dixemiland. Berê navê vê bircê “Şagirt” bû ku hemî kîtabe û wêneyên li ser, ji kevirê bazalt yê şekirî pêk dihatin. Bi rastî niha jî şagirtan dikarîbû gelek tişt jê hîn bibûna. Wê demê li pêş birc çala avê hebûye, lê ew erxa avê herifîbû. Hemî kîtabe û şibakeyên ser dîwêr di nava çarçoveyên kevirî de bûn, ev taybetmendiyek vê bircê bû. Derencikên herifandî ku ji qata binî ber bi maxzenê ve rê nîşan didan, niha cihê kesên çekdar û tarî bû. Li her du rexan, di pişt du perrên derî de du çavî hebûn ku ew berê jî cihê nobedaran bûn û niha jî. Di tebeqeya yekemîn de heft şibakeyên biçûk hebûn ku ew bi şiveriyan digihîştin hev. Li meydana qata yekem “rewaq” hebû. Ev rewaq ji qafikan hatibû çêkirin û tê de şeş şibake aliyê derve didan nîşandan. Derencikek teng mirov digihand qata jor û li wur heft şibake balê dikişandin, hewa paqij û ronahî bi saya wan diket hundur. Niha li ber her heft zeraqeyan jî destên tîmên taybet li ser tetikan bûn. Deriyek di bin bircekî din de hebû, ew jî kor bû, rê nedida aliyê din, qefla wî jî hatibû şikestin. Li rex wî, beşek dîwarê bedenê ji alî gel ve hatibû rûxandin. Di bin birca din de deriyê ku hatibû vekirin, mîna yê din şîşkirî û qefilkirî bû, li ser wî du derincikên cêwî cih digirtin, lê yek ji wan xera bibû. Ekrem li neh şibakeyên li ser serê bedenê nihêrî; pênc ji wan bi kember bûn, li pişt wan kesên bi maske rêz girtibûn, kamerayan bicih dikirin, çekên xwe paqij dikirin, rextan dadigirtin û wêneyên gel dikişandin.

Serê dûva masiyê mertal ya jêr Bircê Heftbirayan bû ku niha du tîm xwe li ser telandibûn. Ji Birca Bedena Zewucandî hetanî vir heft birc hebûn, yê heştan ji hemiyan mezintirîn bû. Ji ber ku li tebeqeya duemîn heft ode hebûn, navê “Heft Birayan” lê danîbûn. Wêneyên şêr û qertela bi du seriyan digel kîtabeya ku seranser hatibû nivisîn li ser cih digirtin û ew bêtir bi heybet dida nîşandan. Hundurê bircê çar tebeq bû, her yek bi eywanekê digihîşt ya din. Derencikek ji ser sûrê ber bi nava bircê ve dadiket û digihîşt tebeqa yekemîn. Du derencikên teng ber bi tebeqa duemîn ve rê nîşan didan ku ew der ji rewaqek pirkoşe pêk dihat. Heşt qul û celx di vir de hebûn, niha li ber her yek ji wan tîmek taybet hebû û serê çeka xwe derxistibû der. Li tebeqa duemîn meydaneke fireh û rast hebû ku heşt şibake tê de hatibûn vekirin, lê ew jî ne vala bûn. Birrek li navenda vê meydanê dipa, ferman dida leşker û polîsan. Ekrem di nav gel de dimeşiya, carna bi gel re dirûşmeyan diavêt. Li nêzîkî Birca Nûr, ango Melîkşah dît ku kesên bimaske yên li ser sûran ketin nava tevgerekê. Hin ji wan baz didan, hin ji wan bi hevalên xwe re hêrs dibûn, ferman didan. Ew gav keçikek ji nava gel, vê tevgera wan rê li hevaleka xwe dida. Di nava keçikê û Ekrem de pênc kesên din hebûn. Pora keçikê ji paş ve bi du biskên wê yê pêş hatibû girêdan. Wê pantorek kot yê bi qemtik li xwe kiribû. Lê, bala Ekrem bêtirîn çûbû ser Birca Nûr. Kîtabeya li ser, ji pênc rêzên bi kofiyên xemilandî pêk dihat. Şiklê keçikek şilfî tazî, Ekrem kûr fikirand. Ew çima çarmêrgî rûniştibû? Wêneyên ajalên curbecur xweş li dîwarê wê dihatin. Ew li ser bingeha pênc guşeyan bû û kîtabe li ser kevirê reş yê bazalt cih digirt. Li alî rojava û rojhilatê bircê, di heman qeysê de du mîhrabên din hebûn ku ew mîna hev biçûk bûn û li ser wan jî nivîsên bi kofî hebûn, lê nedihatin xwendin. Ew gav bi teqîna dengê çekekê re, her du keçikên li pêşiya Ekrem werqilîn. Deng ji ser sûre hat, lê haya gel jê tune bû ku ew nîşana çi û ji bo çi ye. Keçika li pêş dema li hevala xwe fitilî, çav bi bi wî ket. Demeke dirêj hev wunda kiribûn. Herî dawî, di nava kolanên vî bajarî de, di bin bêhna warên dîrokî de bi hev re geriyabûn. Ew gav mirovek di bin dîwarê bedenê de baz dida, wilo bi lez diaxifî ku peyvên wî li pêşiya gahvên wî dibeziyan. Lê ji ber hêwurzeya nav elaletê jê nedihat fêmkirin. Keçik û Ekrem, li ber du dilên li ser dîwarê sûre bi nêrînek kûr hestên xwe parê dikirin. Rojên Dêra Mar Petyûnê di bîr dianîn. Mirovê ku bi bazdan hatibû, li wan nihêrî, li wê hezkirinê û hesretê heyrî ma. Dilên wan jî bibûn du şeq û di nava wan de jî du derencikên ku pêplûkên wan ji kedê, êş û elemê, ji her cure zahmetiyan hatibûn honandin cih digirtin. Dema hev himêz kirin, wekî xwê têkeve agir çekên bi maşîne li pey hev berik reşandin. Dilê pêşî yê li ser dîwarê bedenê sed mîtro nêzîkî Benûsenê bû, yê duemîn sed mîtro li pey yê din bû û niha bibûn hedefa wan berikan. Zilamê ku niha ji bazdanê westiyabû, li keçik û xortê mîna dara mandêrekê li hev pêçayî nihêrî. Xort ji keçikê re digot “ez û tu” û disekinî, li birca Benûsenê dinihêrî û careke din diwekiland: “Ez û tu, em dê jiyanek...” Ew gav peyva wî di dev de ma, zimanê wî werimî. Gava bi Tirkî got “ben ve sen...” û li Birca Benûsenê meyzand, pêl li elaletê ket, wekî ava ku pingara wê were berdan û gola wê biteqe, keç û xortan, kalemêr û pîrejinan matmayî li hev nihêrîn û bi ser hev de siqsiqîn. Zarok û xortan dest li kevirên xwe şidandin. Himêzkirina ciwanan nîvco ma, hesreta dîtina keçikê ku di dilê xortê hevalê wê de nûh bijkuvî bû sar nebibû, veşartî, wekî agirê bin kayê, an pizotên bin ariyê vêdiket. Gelê li dora wan ji nişka ve vegeriyan, li wan nihêrîn, li himêzkirina wan ya xurt matmayî bûn. Di bin dengê mîtralyozan de, ev agir, ev eşqa bi kelewac û ev evîna virnî, di bin xwîn û xwêdanê de, di nava du dilên xwîngirtî de hev zêde dikirin. Ji aliyeki ve xwîn dirijiya, ji aliyê din ve xwîn dikeliya! Li vê ecêba giran! Hemî peyvên ku wî ji hevala xwe re amade kiribû, hemî helbestên yarmetiyê di qirika Ekrem de ziwa bibûn. Serpêhatiyên xwe tomar kiribû, di nava çend bêjeyan de guvaştibû ser hev, dixwest qeşartî, neveşartî vebêje, kulên xwe li wê parê bike. Lê, wî axîn û nalînên xwe veşart. Di rewşeke wiha de ku gel li wan dinihêrî, karibû çi bikirana û çi bigotana? Ew lêgerîn, ew hesret û diltepînî, xurtkirina hestan hemî bi avê de çûbûn? Tenê himêzkirin, di nava teqîna çekan de, di bin nêrînên gumanbar de pêk hatibû. Îcar peyvên eşqê li ku diman? Keçikê çi gotibû ji xort re? Va ye ew hev himêz dikin, lê... lê... Ev dengên ku niha dihatin, yên çi bûn? Dengên çekan her diçû zêde dibûn, qêrîn û nalîn jî pê re. Mirovê ku demek berê di bin dîwarê bedenê de bazdida û li hevşabûna wan dinihêrî, bihîst ku xort bang li hevala xwe kir:

–Bisekine, tu bi Xwedêkî neçe! Helbesta te... Ew ristên helbesta te hatin bîra min!

Keçik matmayî bû, vê yekê di demek wiha de ji hevalê xwe nedipa, got:

–Helbesta çi kuro? Di vê hemgameyê de helbest? Tu dîn bûyî?

Ev helbesta ku wî ew gav xwend ji alî gelek xwepêşandanan ve hat bihîstin:

–Çirûskên ewul hezkirinê xwedî dikin

Û rast li dil jî tên,

Ez çiqas tî me ji dîtina te re,

Ger min av bidin wê derya biçikin,

Ewçend dûr im ji te,

Himêzkirin,

Dê darbesta min biçikîne.

Ew bi xwe ne bawer bû, lê ristan dixwend, belkî nivîskarê wê helbestê ne hevala wî bû, hin kesên din ew jê re şandibûn hefsê. Got:

–Ev helbest di nameyekê de ji min re şandin. Digot himêzkirina te, dê darbesta min biçikîne! Ew helbesta bêxwedî ya te bû, newusa? Ka bêje, rastiyê bêje, te ew helbest nivîsand û ji min re şand? Neçe, neçe ser gulebaranê, te ez himêz kirim! Te ez himêz kirim! Himêzkirina min, dibe ku darbesta te...

Keçik ew gav li nava çavê wî nihêrî, got:

–Û carna ew çirûskên ewul... ! Hevalê wê tiştek jê fêm nekir. Lê wê dubare kir, got: “Carna, belê carna!” Xwepêşandêran dîtin ku keçikê guh neda xort û çû û di nava gel de wunda bû. Xort ji vê nêrînê hin encam derxist, lê hêj dilê wî bi weswese bû. Zilamê ku demek berê bazdabû û hatibû wur, ji her tiştî re bibû şahid û li her du evîndaran heyrî mabû. Gel guh didêrand li dengên çekan, lê ne bawer bûn ku ew çek in diteqin, an tenê dengên çekan in ji hoparlorê belav dibin. Kurtepista nava gel ev bû, digotin ji bona gel bitirsînin, tîmên taybet ji hoparlorên camiya Hizretî Emer mexsûs dengê teqîna çekan belav dikin. Ew kesê ku baz dida û gel hişyar dikir, ji Ekrem re digot ji ser dîwarê bedenê hin kesên bi maske gel gulebaran dikin.

–Bila haya we jê hebe, li pêşiya qortejê qetlîam dest pê kiriye. Li ber ûtêla Kerwanserayê û li pêşiya qereqola Deriyê Mêrdînê heft kes birîndar ketine. Ez niha ji wur hatim, birîndaran rakirin nexweşxaneyê.

Dema erebeya darbestê di ber qereqola Deriyê Mêrdînê re buhurî, xortên nûhgihîştî û zarokan kevir avêtin polîsan. Di bin zîpika keviran de camên qereqolê hatin xwarê. Rayedarên partiyê bi destên hev girtin, singên xwe dan ber keviran, nehiştin qereqol zerarê bibîne. Mirovek ku bejna wî zirav û dirêj, berçavkek reş ya rojê li pêş çavên wî bû, pirça rûyê wî yê lawaz dirêj bibû, ji berîka çakêtê xwe kevir deranî û avêt qereqolê. Xwepêşandêrek vê yekê dît, bazda cem û jê re got: “Keviran navêje, ev provokasyon e!” Mêrik di pişt berçavkê re li wî nihêrî, piştre cardin kevir avêt. Xwepêşandêr hêrs bibû, got: “Tu kher î? An tu ker î? Tu çima keviran davêjî qereqolê?” Zilam bersiv neda, ji ber ku ji xwepêşandêr netirsiya, sekinî heta ew ji cem wî biçe, piştre cardin destê xwe xist berîkê û kevir deranî. Xwepêşandêr ji dûr ve çav ji ser wî neneqandibû, bi lez û bez hat û vê carê jê re peyva dawî got: “Tu xayin î! Tu provokator î?” Du xwepêşandêrên din bêjeya “xayîn” bihîstin û ew jî hatin, sê kes bi hev re li ser serê wî hêwurîn. Xwediyê berçavkê di nava lepên wan de wiha qêriya: “Ez jî Kurd im, ji Çelê me! Welleh, Bîlleh Kurd im, ez jî ji we me! Li qempa pêşmergeyan dimînim!” Polîs û tîmên taybet ji ber avêtina keviran hêrs bibûn. Şert li gor dilên wan bû, kew li darê wan ketibû, Birrek ji ser bircan ferman dida: “Divê darbest di Deriyê Mêrdînê re derbas nebe alî derve!” Bi gotina wî re, li aliyê milê çepê yê qereqolê, ji pişt çawalên sîlekanê, hin kesan pêl tetikên çekên xwe kirin. Berikên ewul li meşvanên li pişt maşîneya darbestê ketin, kesên li aliyê rojava xwe di ber maşîneyê de veşartin û li bayê bezê, darbestê derbasî alî derve yê bedenê kirin. Yek ji wan kesên di pişt çawalên qûmê de ku bi kincên reş balê dikişand, wekî “nîşanê” derba yekem berdabû. Pora wî zer bû û li ser texma eniya wî firk bû. Bejna wî zirav û dirêj bû, binê pêlava wî ji kaûçûk bû. Bi wê berika ewul re, ji gelek niqteyan gule bariyan ser gel û lewma korteja cenaze bû du beşan; grûbek biçûk ku ji sed kesî pêk hatibû li pey darbestê bazda û erebeyê kir talde, çû aliyê qebristanê, lê elaleta mezin di pişt otobusa partiyê de, li ber camiya Hizretî Emer, li hember qereqolê rawestiya. Heşt kes di vê gulebaranê de birîndar ketin.

Leq li elaletê ket, pingara lehiya gel vebû, bi dirûşmeyan herikîn. Li texma cihê bûyerê, Mervanê devse li ser qursa xwîna birîndaran sekinî. Gewriya wî xitimî, li ûtêla Kerwanseray nihêrî, li ser banê wê tîmên taybet bi hev re bi heyecan diaxifîn. Dikanên bin Kerwanseray ku ser deriyên wan bi kember bûn di rêzê de bûn, deriyên wan yên ji sacê hesinî girtî bûn. Li milê çepê neh pencere –li hundur pênc ji wan mezin bûn– hemî kor û kher bibûn. Heft dikan li aliyekî, deh jî li aliyê din bi tevayî hivdeh dikan, bi berçavkên reş derîmor bibûn. Du deriyên vê avahiya “Xana Delîlan” ku yek li rojava dinihêrî yê din li başur, tijî Hêzên Çeleng û bi maske bûn. Heftêûdu ode, hivdeh dikan û axurekî ku têra heştsed deveyan dikir, bi kevirên sipî hatibûn çêkirin, niha bi xwînê kirêt dibûn. Kevirekî sê mîtro dirêj û gilover ku ji mermerê sorî qeşartî hatibû çêkirin, niha mîna tabûta Refîk di navenda eywanê de dibiriqî. Hewş dixuya; avahiya xanê du tebeq bû, du rêz ode li ser hev bûn ku sivderên şaneşînên wan jî bi kember bûn, ew li pêş çavên Mervan dibû dojeh. Hewş fireh bû, bi kevirên reş û spî hatibû honandin û nexşkirin, hewzekî biçûk yê bi fisqiye di nav de hebû, lê niha ne cihê rawestgehê, bêhnberdanê, xwarin û vexwarinê, cihê kesên bi maske bû ku ew ji bo çekan biteqînin li benda keys û fesala xwe bûn.

Beriya ku qetlîama yekem dest pê bike, fermandarekî tîmên taybet bang li mirovekî kincreş û porfirkê porzer kiribû, ew biribû aliyê başur, pêş deriyê restoranta di maxzenê de. Di wur re derbas bibûn, di nava fîstan û temezî, kum û êlek, şal û şapikên rengîn re, ketibûn hundurê “Odeya Mêvanan”. Li ser mînderên dîrokî rûniştibûn. Fermandêr balgîf dabû ber pişta mirovê kincreş û çekek ji ber xwe derxistibû, teslîmî wî kiribû, gotibû tu dê pêşî vê çekê biteqînî! Piştre li xurcik û heqîban, li wêneyên dîrokî û li xalîçeyên honandî nihêrîbû, heta jê hatibû bi hêrs û xof pehînek li misînekî sifir xistibû û derketibû der. Li ber deriyê pêşî ku li du aliyan du nêrdewan ber bi odeyên jor ve hildikişiyan sekinîbû, mîna ku tiştekî girîng bifikire li dîwarê ku tê de cihên du findan hatibû qewartin nihêrîbû. Heyrî mabû ku çima rûnê findan dîwar ewçend reş kiribû! Dû re, bi çavên xwe yên xwîngirtî pêl nêrdewana maxzenê ya ji heft pêplûkan pêkhatî kiribû û bi lezgînî daketibû jêr. Bi dengekî çepelî bang li garson kiribû, bi destê lerizî û bi çokên sist garson jê re stekanek tijî kiribû. Bi dizîka, mîna ku ji dîtina hin kesan bi tirs be ew vexwaribû, ji dora lêvên wî avek sipî dawerivî bû. Bi wê serxweşiyê di deriyê alî başûr de derketibû der û bi bazdan ketibû hundurê qereqola Deriyê Mêrdînê. Mirovê kincreş û porfirk yê ku ji wî çek girtibû, li aliyê milê çepê yê qereqolê, xwe di pişt çawalên sîlekanê de veşartibû.

Mervan bala xwe dayê, kesên ku ji qereqolê derdiketin bi dar û jopan êrîşî gel dikirin, nexasim li zarok û xortan didan. Ew bi sewtek bilind qêriya, bala gel kişand. Hin kesên ji elaletê birîndaran radikirin nexweşxaneyê. Wîze wîza ambûlansan ji dûr ve dihat. Erebeya darbestê gihîştibû nêzîkî goristanê. Kesên bi darbestê re, bi teqîna çekên tîmên taybet werqilîn. Tîm niha ji şantiyeya şaredariyê ku di bin bedenê de li hember goristanê bû derdiketin û wiha bang dikirin: “Lez bikin, xwe di pişt erebeyê de veşêrin! Li erdê rakevin û hîç ranebin!” Neçar bûn ew, bi gotina wan kirin, xwe di pişt erebeyê de vezelandin, lê yek ji wan ku bi kameraya destê xwe erka xwe eşkere dikir li piya ma, dest kir berîka komlek û nasnameyekê, rê tîmekî da, got: “Ez dixwazim ji nava gel derkevim û biçim!” Tîm li nasnameya wî nihêrî û got: “Bicehime, biteqize! Jixwe çi tê serê me ji nûçeyên we yên derewkar e!” Dû re, pehîn li kameraya destê wî xist û ew şikest. Paşê ew avêt erdê û hilkişiya ser singa wî û got: “Ew kesê ku fotografê Refîk kişandiye, tu yî newusa? Çi karê te li Madenê hebû? Kîja xayîn te agahdar kir?” Rojnamevan kir lave lav û li ber geriya: “Keko, welleh polîsekî telefûn ji min re vekir!” Wê kêliyê, girseya mezin ya elaletê di Deriyê Mêrdînê re derket der. Tîmên taybet, dema girseya bi sed hezaran dît, dev ji rojnamevan berda û bişûnde vegeriya nava şantiyeya şaredariyê. Rojnamevan rabû piya, li xwîna ser çoka xwe nihêrî, matmayî bû, tu deverek canê wî nediêşiya û xwînî nebibû, ew xwîn ji kuderê hatibû? Li rex wî xortek dinaliya, berik li qirika wî ketibû. Du gahv wê de jî gêncekî din li erdê dinaliya û bi destekî pişta xwe rê wî dida. Gel li wan hay nedibû, beriya ku ambûlans werin, wan birîndarên xwe hildigirtin û dibirin ber qereqolê û li wur dixistin rêzê. Ew xortê ji qirikê birîndar, bi milê xwepêşandêrekî ku xwe di pişt bîdona qirş û qalan de veşartibû girt, ji ber ku nikaribû biaxife, qirika xwe rê wî da. Xwepêşandêr li xwîna boş ya ku ji rehekên zengilorka wî diherikî nihêrî, li aliyekî ketibû û di aliyê din re avêtibû. Ava sar bi çokên wî ve hatin. Birîndar dikir qêrîn û nalîn, rengê mirinê daketibû sipîçka çavên wî. Rojnamevan ji bêçarehî qêriya: “Werin vir! Werin lo! Va ye birîndarek li vir hêdî hêdî dimre!” Deng neçû kesekî, hêwurze hebû, dengê nalîna birîndaran dihat. Tîmekî taybet ji şantiyeya şaredariyê derket, hat cem xwepêşandêrê li pişt qutuya qirş û qalan, got:

–Rabe ji erdê, ji pişt vê bîdonê derkeve!

Xwepêşandêr bi belengazî got:

–Yê li rex min ji qirika xwe birîndar e, rica dikim alîkar bin, em wî bibin nexweşxaneyê.

Tîm lê hîç hay nebû, gotina xwe dubare kir:

–Ez ji te re dibêjim rabe, an na ez dê te jî têkim rewşa wî ha!

Xwepêşandêr dev ji birîndar berda û bazda nava gel. Rojnamevan bang li mirovekî bi maske kir, got “ka binihêre! Çaviya kaniyekê jî ne wiha ye, birîndarê reben kêlîkê bişûnde dê bimre.” Kesê xwedîmaske li hevalên xwe nihêrî, destê xwe bi şêweyek ku tenê wan jê fam dikir hejand. Grûbek tîm hatin, di destên wan de dar û jop hebûn, li ser serê rojnamevan hêwurîn û lêdan, yek ji wan qêriya: “Ger rojnamevanekî îroj wênekêşê bide ber çavê xwe, ew dê berikê ji wî çavê xwe bixwe!”

“Meçin, meçin wur! Ger hûn biçin, divê hûn ji niha ve cihê xwe di wê goristanê de çê bikin. Haya we ji bayê felekê tune ye?” Du polîsên bi kincên fermî, rehm ketibû dilê wan ji gelê xwepêşandêr re wiha digotin. Lê kesekî guh nedida wan û bilezgînî ber bi qebristanê ve dilezandin. Gel li nava goristanê rûniştibû, mele telqîna bi kurmancî dixwend, bêdengiyek tijî xof û xetere hebû. Di bêdengiyê de, bajêr dipa û goristan dipa. Lê Birrek li navenda Birca Heftbirayan li pey dek û dolaban bû, bi bêtêla destê xwe ji hevalê xwe yê porfirk û porzer dipirsî:

–Ew niha çi dikin?

–Mele li ser mezel bi kurmancî telqînê dixweyne fermandarê min!

–Ew Yezîdî çi zanin terqînê, çi dikin ji terqînê? Jixwe cesed jî neşûştine.

Ew gav îtirafkarek ku berê di nav refên şervanên li çiyê bû derket pêş, silav da û mîna leşkerekî rawestiya, got:

–Fermandarê min, telqîna Yezîdiyan jî heye.

Birrek bi matmayîn lê vegerand:

–Telqîna Yezîdiyan?

Îtirafkar:

–Belê. Ger destûr hebe, ez dikarim bixweynim.

Îtirafkar ji nava xwe razî, mîna bi erka ku dabû ser milê xwe gelekî bextewar be, qurre axifî:

–Wiha dibêjin fermandarê min:

El telqînî Yezîd:

Dê were ser te Munker û Nekîr

Wê melekê Tawus rêberê te be,

Tu dê bidî ber wî nan û penêr,

Ger xwar, jixwe xwar,

Ger nexwar ew dê rake gopalê Feqîr...

Hûn dê biçin bin dara zîncîrtopê...

–Bes e, bes e! Bibirre! Tu yariyên xwe dikî!

Birrek bi vê peyva xwe re keniya, sekinî, wekî ku li ser tiştekî bifikire eniya xwe qermiçand û dîsa kir hire hir, kenekî wusa bi coş ew girt ku, pê ziko pişto bû. Kesên li cem wî jî tevlî ken bûn û dengên wan di bêtêlê de belav bû. Wî, ji mirovê porzer û porfirk yê ku niha di bêtêlê de guh dida kenê wan pirsî:

–Te telqîna Yezîdiyan heta niha bihîstibû?

–Na. Ew ji kuderê hat eqlê te?

Hire hira mirovê porfirk ji bêtêlê hat.

Birrek got:

–Min niha guhê xwe da telqîna wan, tê de dibêje ‘hûn dê biçin bin dara zincîrtopê!’ Ha, ha! Ew jî niha ketin bin dara zincîrtopê; girtin heye, berdan ji wan re tune ye! Ne wusa? Him zincîr bi me re hene, him top! Zincîrtop!

Li ser mezelan ji nava gel mirovek rabû, birayê Refîk rê gel da û got: “Ev xort birayê Refîk e, bila ew li ser navê me biaxife, hest û ramanên me bîne zimên!” Kurtepist ket nava gel, dema gel li benda axaftina birayê Refîk dipa, pîrejinek ji nava girseyê bi dengekî bilind nehwurand:

“Ax! Ax! Mêrxasekî din şandin axê ax!

Ev ax ez im, ax im, ax, ax!

Ez kitim mam, bi dehsalan, çend çax,

Tune bû nav û qeyda min, her tişt yasax!

Berfa sor, terqa fila

Bûne mêjo ji min re,

Ez bavfile me, dêfile me,

Misilman im, Yêzidî me,

Elewî me, belkî Sunnî me,

Min xela dîtine,

Çol û zeviyên min qeliyane

Bax û bostanên min xeritîne,

Navên gund û bajarên min hemî guhertine,

Ketim, rabûm, mirim, zindî bûm,

Berbangên min hertim tazî bûn,

Sînor bûm di nava sînoran de nehewiyam,

Min kengê serî hilda,

Çar şûr di min de ko kirin,

Çar zincîr li min lefandin

Bûm teyrê baskokirî,

Wa weylê! Wa weylê! Wa weylê!

Mirin çima naweste,

Rondikên min diçikînin sal û zeman?

Bê lome be, neyê serê misilmanan!”

Huznek, xemgîniyek, mexrûriyek li nava gel belav bû. Roj dageriya, êdî êvar bû, germa esir şikestibû. Gel ji nava mezelan vegeriya û li Deriyê Mêrdînê, li jêra qereqolê civiya. Siyasetmedarek li ser otobusê derheqa birîndaran de agahdarî dida û ji gel dixwest elalet hêdî hêdî bêdeng, bêbûyer û bêteşqele belav bibe û herkes biçe malên xwe. Piştî axaftinê, elalet bo çûyîna nav bajêr ber bi Deriyê Mêrdînê ve meşiya. Lê benda polîsan nehişt; panzêrek di nava derî de bi hesinê xwe yê xakî balê dikişand û dîwarê ji tîmên taybet bi hêrs û kîn û xerezê, awur belav dikir. Pingara elaletê bişûnde pêl da, tuxubê ku ji çek û pûsatan, ji hêrsê û awurên tûj pêk hatibû, kesekî bernedida hundurê bajêr. Ew gav pişta hin kesên xwedîçek li pêşiya mezelan xuya kir; di rêzê de bazdidan, dor li gel dipêçan. Reng û rû ji wan re tune bû, hemî reş, hemî gewr, wekî ku hemî bêçav, bêrû û bêdev û bêpoz bûn. Hemî bêenî, bêçene, bêguh û bêpor bûn. Di nava maskeyan de tenê çek, tenê kincên yekreng, tenê kumzerx û tenê dar û jop dixuyan. Li aliyekî Deriyê Mêrdînê panzêr, li alî din rêza tîmên taybet û Hêzên Çeleng yên li ber goristanê û li aliyê rojava jî kesên xefye bibûn bend. Ji rev û xelasiyê re, riyek tenê mabû, ew jî kendalê baxçeyên Hefselê bû. Gava parlamenterek Amedî meşiya cem panzêra li navenda Deriyê Mêrdînê û bi komîsêrê wur re axifî, komîsêr got: “Di dîroka Amedê de heta niha xwepêşandanek wiha çê nebûye, em êdî destûr nadin ku gel bimeşe nava bajêr.” Hin kesên ji elaletê bidizîka ketin nava bajêr. Hin xwepêşandêr jî di nava Baxçeyên Hevselê re reviyan. Yên ku li benda destûra çûyîna nav bajêr dipan li erdê rûniştibûn. Dengê fermandarekî qube bû, digot: “Bila bicehimin, herin!” Yek ji xwepêşandêran hevalê Aycan yê ji Bêtlîsê ku li nêzîkî fermandar bû û vî dengî dibihîst, wî rojnamevanê li rex xwe hişyar kir: “Dengê wî tê te? Ev nîşana ewrên reş û tarî ye ha, wexta zîpikê bibarînin!” Rojnamevan tirsiya û ber bi otobusê ve meşiya, Bêtlîsî jî bal û dêna xwe da tîmên bi maske yên li ser bedenê. Geh bazdidan, geh jî dilezandin. Hêzên Çeleng di nava otobusê û gel de rêz girtibûn, têkiliya gel ji parlamenteran û ji siyasetmedaran qut dikirin. Xwe ji çi re amade dikirin, kesekî nizanîbû. Ew gav minîbusek di ber Betlîsî re buhurî, wî çavên xwe li hevala xwe Aycan û li hevalên din gerand, lê kesekî nedît. Ne xema wî bû, ne di etra kesekî de bû, li minîbusê suwar bû. Lê ew hêj pêncî mîtro neçûbû, dengê teqîna çekekê ji ser bedenê hat. Bi vî dengî re, di camên erebeyê de li pey xwe nihêrî û ji kesê li kêleka xwe re got: “Ev berik nîşana êrîşek din e!” Rêwiyê li rex wî bersiv neda, wekî bêje çi ji min re, sermilê xwe hejand. Deqîqeyek bişûnde ji sê aliyan, ji ser bedenê, ji alî îstesyona benzînê û ji aliyê mezelan gulebarana duemîn dest pê kir. Helikoptêra ku ji Madenê heta wur di ser gel re firiyabû, niha li ser Baxçeyên Hevselê berik direşand û bombeyên mijê diavêt. Şofêrê minîbusê vê yekê dît, lewma tirsiya û minîbus li ber Pira Dehderî da rawestandin.

Mervan û du rojnamevanan, beriya dengên çekan xwe berra bin geliyê Hevselê dabûn. Rojnamevanên ku ji Stenbolê hatibûn berî niha gelek bûyerên bi vî rengî dîtibûn, bêhna êrîşekê hilanîbûn û ji Mervanê devse re vê gumanê eşkere kiribûn: “Dema elalet kêm dibe, keysa wan li gel tê!” Mervan gelekî tirsiyabû, poşman bibû ku hatibû wur. Dema elalet di riya Tûrîstîkê de dimeşiya, bona ji nava gel derkeve û biçe malê, bavê wî xeber jê re şandibû. Ger polîsan ew bigirtana, dibû ku ew bihata darizandin û ji karmendiyê bihata avêtin. Ew jî vê yekê difikirî; bi çi kul û halî xwendibû û ketibû karê dewletê. Di demên dawî de, ji ber ku serê Refîk di teşqeleyê de bû, pêwendiya xwe ya bi wî re kêm kiribû. Hetanî şeqama Tûrîstîkê bi kêf û coş meşiyabû, lê piştî ku rewşê fam kiribû, hevalekî wî bi milê wî girtibû, gotibû: “Çi karê te heye di nava van de?” Piştî gulebarana yekem dest pê kiribû, di bin dengê qarîn û nalîna birîndaran de, nikarîbû ji elaletê biqete û derkeve. Ew û rojnamevanên Stenbolî pêşî tasek av ji mala bin gelî vexwarin û piştre di şiveriyekê de di nava baxçe re meşiyan. Çêlekek, noginek û golikek li pêşiya wan bûn. Ji nişka ve xwê kete agir, elalet mîna kevirên domînoyê bi ser hev de qulipîn. Mirovekî bi maske ji ser banê îstesyona benzînê berik direşand ser gel; Mervan pişta wî didît, wî serê xwe xwar kiribû ser nîşana tivingê. Deng ji hoparlora otobusê dihat ew gav, digot: “Rakevin, bila kesek ji piyan nemîne!” Kêlîkê bişûnde, ji bin geliyê Hefselê dûman hilkişiya; gel xwe ji ser dîwarê bilind diavêt jêr. Berik dibariyan nava baxçe, bi pizîna berikekê re, Mervan li pişt darekê teyisî ser axê, her du rojnamevan li ser serê wî civiyan, xwîn ji deverek wî nedihat, pişta wî li kevir ketibû. Bi rûçikekî zer serê xwe rakir, li jor nihêrî, dît ku tîmekî bi maske li nêzîkî Birca Bizinê, ji ser bedenê raçaviya wan dike. Yek ji rojnamevanên Stenbolî, pêçiya xwe dirêj kir, mirovekî nîşan da: “Hela li wî mirovê li ser kendalê geliyê Hefselê binihêre, min ew nas kir, siyasetmedarek e. Wa ye ji ber tavana berikan direve.” Siyasetmedar li keviya zinaran sekinîbû, çavê wî nedibirî ku xwe bavêje jêr. Mirovekî bi maske vê yekê dît, çeka xwe derxist û kir serê wî, got: “De yellah, xwe bavêje! An gelî, an jî berik û xwelî”, lê wî xwe ji paş ve kişand. Bi dengê teqînê re Mervan û rojnamevanê Stenbolî şaş man. Siyasetmedar ket erdê, lê di demeke kurt de dîsa rabû piya, ji ber ku berik li paniya wî ketibû dikuliya. Ew li pişt xwe vegeriya, dîsa çav bi namlûya çeka tazî ket, ji bo ku berika duem nexwe çavê xwe girt û di gelî de xwe berra jêr da. Zilamekî ku heta wê gavê di pişt tirimbêlekê de xwe veşartibû, dema dît gel xwe di geliyê Hefselê re diavêje, ji cihê xwe derket û bazda pêşiya elaletê. Xwest ji wan re bibe bend, lê pêla gel, mîna şîpa sûlavek gurr ew li pêşiya xwe bir û di gelî re avêt jêr. Kesên ku li pey wî di wur re wer bûn, pêl cesedê wî kirin.

Helîkoptêra li jor, niha li ser Baxçeyên Hevselê bombeyên mijê diavêt. Ew mij, li nava dûxana ku ji bin geliyê Hefselê radibû diket, ewrekî taybet çê dikir. Dengek ji nava wê mij û moranê dihat, digot: “Bes e, êdî çekan rawestînin!” Lê kesekî guh nedida wî dengî. Dengin dihatin: “Werin werin! Werin em li parlamenteran bidin, lêdana wan xweştir e!” Bi şingîna şikestina camên otobusekê re, di pencereyan de bombeyên rondikrêtinê diavêtin hundur. Polîsek bi nasnameya rojnamevanekî girtibû, dihepişand devê wî, jê re digot: “Bixwe ûlan! Ev çend sal in ku tu pere ji vê nasnameyê qezenc dikî, têra te nekir? Bixwe, nasnameyê bixwe, belkî tu têr bibî!” Di wê hengameyê de, mirovek dirêj û qelew hat, li ber deriyê otobusê sekinî, dema parlamenterekî Amedî daket, hişk bi zeqema parlamenter girt û got: “Were vir, xayîn kurrê xayînan! Were, gelê me te mîna xayinekî sûcdar dîtiye, tu dê îroj hesab bidî!” Parlamenterê belengaz, ew gav ji bombeyên rondikrêtinê nikarîbû çavê xwe veke, şaş û şeqizî li wî nihêrî û wiha bersiv da: “Hey malneketo, Ev çi derew in! Di bin van bombeyan de, li ber tavana van berikan gelê te kengê civiya, li kuderê dadgeh damezrand û bo çi min sûcdar dît?” Ew gav du tîmên taybet, her du bi ser hev de li erdê vezelandin. Saetek bişûnde, ambûlans hatin birîndaran birin. Dengên hin kesên bi maske ji pey ambûlansê dihat, digotin: “Dev ji wan berdin, ew hêj nemirine, bila niha li vir bin!” Hin ji wan jî bi hêrs êrîşî ambûlansê dikirin, bi doxika çekên destê xwe camên wê dişikestin.

Jin û zarok, kalemêr û pîrejin ber bi deriyê qahwexaneyekê beziyan. Derabeya hesinî bi ser xwe de girtin. Hemî rûniştin, ji bo kesek bi wan nehise û pêjna wan hilneyne nefesên xwe girtin, kuxukên xwe di qirika xwe de fetisandin. Sed û bîst kes bûn, li benda rawestandina dengên çekan man. Tenê şibakeyek gelek biçûk hebû, hewa wur têra gelê ku bi ser hev de hepişî bûn nedikir. Dengên çekên bi maşîne dihat, mîtralyoz bûn, ew çi bûn, li pey hev direşandin. Nalîna birîndaran tevlî dengê ambûlansan, tepe repa dar û jopan û tire tira dengê helîkopterekê dibû. Lê ew mîna miriyan bêdeng bûn, mîna dar û deviyan bêhis û bêliv bûn. Dengek, kuxukek an peyvek dibû ku dawî li jiyana wan bianiyana. Pîrejin û kalemêr hebûn di nav wan de, nexweş bûn, wê kêliyê nema dikaribûn xwe bigrin, mîrata kuxukê zorê dida wan. Tîmekî xwedîmaske di ber derabeya qufilkirî re buhurî, ji hundur dengê kuxikê bihîst. Li qufla ser derî nihêrî, piştre guhê xwe baş da hundur, li pêjna wan hesand. Bang li hevalên xwe kir, sê tîmên taybet berê çekên xwe ji nişka ve dan ser quflê û ew ji hev bela wela kirin. Berik di kepeng û derabeya sac re derbas bûn, li bin pêlavan ketin. Tîman di bin lave lava duayên dawî yên extiyaran de dest bi şikestina camên qahwexaneyê kirin. Ji nişka ve kepeng vebûn, her der ronî bû, çav kuskusîn, saw û xof zêde bû, ew li benda barana berikan bûn, lê tîman yek bi yek bi milên wan girtin. Çokên wan qerimîbûn, canê wan tevizî bûn, xwîna wan rawestiya bû. Sê keçik ew gav ji hundur bazdan û ji destê wan xelas bûn, lê ji bilî Deriyê Mêrdînê û geliyê Hevselê cih tune bû ku ew pê de biçin. Ya ku li dawî mabû, bang li hevala xwe kir: “Bireve, xwe nede destê wan! Bi aliyê Deriyê Mêrdînê ve neçe!” Piştî vî dengî, keçika li pêş ber bi qereqola Deriyê Mêrdînê ve bazda, hevala wê got: “Ber bi qereqolê ve neçe! Bazde Baxçeyên Hevselê!” Keçik li dora xwe bi çavên behitî nihêrî, nizanîbû çi bike û bi kuderê ve biçe. Di dema vê bêbiryarî û şaşmayinê de, dît ku wa ye xortek birîndar, destê xwe daye zikê xwe û li erdê dinale. Wê ew şiband hevalê xwe yê ku demek berê hev himêz kiribûn, bi hesret bi hev şa bibûn û ji hev re helbest xwendibûn. Niha mixabin nikarîbû alîkariya wî bike. Tîmekî bi maske xwe gihand rex wê, jop li serê wê xist û ew di cih de rûxand ser axê. Keçik kêlîkê di wî halî de ma, piştre cardin rabû û bazda, lê ji ber ku birîndar bibû ji destên wan xelas nebû. Yek ji wan bi zeqema wê girt û bihêz şidand, ew mabû ku wê bifetisîne. Ew pêxwas kirin, kincên wê qetandin û birin qereqolê. Di wê rewşa ku hêj ji ser û çoka wê xwîn diherikî de, ava cemidî bi ser wê de kirin. Wê destê xwe da serê xwe, mîna keçikek xama ku bêyî vîna xwe ketibe gerdekê li tiliyên xwe yên bixwîn nihêrî. Terk li serê wê ketibû û ji ber ku xwîneke boş jê diherikî, dewxa wê diçû. Nema xwe girt, bi ser dev û rû de ket ser axê. Du keçikên din jî li nik wê hebûn ku bi tena hevalkiras bûn. Polîsan ew li qereqolê nehiştin, mîna cesed ew kaş kirin hundurê otobusekê û avêtin ser birîndaran. Nîv saet bişûnde, otobus li ber deriyê Navenda Asayîşê sekinî, polîsekî bi kincên fermî hat, bi milê wê girt, destê xwe da ser birîna wê ya ku hêj xwîn jê dihat. Dû re, ew bir tuwaletê û ser û çavên wê şûşt. Ji ber ku xwîn hêj diherikî, li ber deriyê tuwaletê hêza çokên wê dîsa xelas bû, di cih de nizilî, mîna peykerek ji cemedê heliya ser erdê.

Demek bişûnde, ew û du keçikên din birin Nexweşxaneya Dewletê.

Ji her sê keçikan yek, gava ji qahwexaneyê bazda, hevala li dû wê got, hêdî here, xwîn ji devzendikên te diherike! Ew sekinî û li birîna xwe geriya, bi êşa lingê xwe yê giran hesiya.

Li qereqolê polîsek ji birîndarekî re wiha got:

“Tu xwîna li erdê dibînî, qursan çê dike û zû bi zû jê naçe! Xwîna çavên me êdî tevlî ya we dibe, de yellah rake vî paçikî, xwîna hevalên xwe paqij bike!”

Ekrem wunda bibû, ew di nava kesên kuştî de bû an di nava sedûpêncî birîndaran de bû? Ev pirs di serên hevalên wî de her diçû bêtir xurt dibû.

Dotira rojê li pêşiya Nexweşxaneya Dewletê elaletek bi heyecan civiyabû, herkes li mirî, birîndar û wundayên xwe digeriyan. Lîsteya navan li ser caman hebûn, jin û mêr di rêzê de, pel bi pel ew dixwendin. Navên kesên ew gav di nexweşxaneyê de radiketin an cesedên wan di morgê de bûn, li cihekî din hilawestî bû. Mervan Şen bêyî destûra bav û birayên xwe hat ber derî, dema di lîsteya birîndaran de navê Ekrem Duhokî dît, dilê wî gelekî êşiya. Bazda ber derî, lê polîs ew da rawestandin. Wî nasnameya karmendiyê rê wan da û got merivê me li jor birîndar e. Li tebeqa duem ya nexweşxaneyê, birîndarên ku birîna wan ne gelekî xedar bû diman. Parlamenterên herêmê yên derbxwarî jî li wur bûn. Mervan li ser milê çepê vegeriya, li oda sêemîn gava çav bi Ekrem ket, nikarîbû ew himêz bike. Serom di milê hevalê wî de bû, xwe tev nedida, bi destê hev girtin. Mervan ji hevalê xwe çawabûna bûyerê pirsî. Ekrem:

–Gava cara duem dengê çekan hat, li pêşiya Deriyê Mêrdînê, li ber îstesyona benzînê ez ketim, peyva Refîk ya ku digot ez û tu di lîsteya reş de ne hat bîra min. Pêşî ji ser sûrê ji aliyê rojava de çek teqandin, haya gel ji wan tune bû, wan xwe di pişt qûçên bircan de veşartibûn. Piştre Birca Bizinê bi dengê teqînê olan da. Tîmên bi maske li ser bedenê rêz bibûn, ew birca ku min gelekî jê hez dikir û ji alî arkeolojîk ve xwedî nirx bû, bibû lana wan! Di dema meşê de min her li wur dinihêrî, ezameta wê bircê min serxweş dikir, di nava dîroka xwe de ez winda dikirim. Te dizanîbû navê te li navê bavê avakarê wê bircê kirine?

–Na. Ez ji navê xwe pirr hez nakim.

–Ebu Nasr Ahmed bin Merwan di sala 1045’an de ev birc avakiriye.

–Lê, ne ji bo kambaxiyên wiha...

–Tu jî zanî, ji dema ez hatime Amedê, ev birc û qela, ev bajar û beden her bala min kişandiye. Lewma di meşê de jî, çavên min li ser wan kevirên reş û van bircên maxrûr bûn. Ez di kûraniya dîrokê de bûm, ji ser Birca Bizinê li pey hev berik reşandin ser me. Berika sêemîn li zikê min ket, min xwest vegerim nava gel, lê piyê min giran bibû, nikarîbûm. Ji alî çepê ve li min ketibû, kesên li rex min ji bo xwe ji tavana wan berikan biparêzin, di ber kevirên peyarêyê de vezeliyan. Bijîşkek got, çapa berika ku li te ketiye 9 mm ye û ji çekek dûvpişk hatiye avêtin. Ka binihêre, cihê ku qul kiriye li nik pîlê lingê min yê çepê ye.

Mervanê devse li pişta Ekrem nihêrî, ew gav tiştekî ecêb dît. Berikek di bin çerm de reş dixuya. Wî bang li hemşîreyê kir, hemşîre hat û bi hêsanî berikê ji bin çermê li nêzîkî mazmazkê derxist. Ekrem û wê bi çavên behitî li hev nihêrîn.

Mervan:

–Hatina min ji te re oxir anî. Kî tu anî nexweşxaneyê?

Ekrem:

–Bi birîndarî, li ser enîşkan, heta ber guşeyê îstesyona benzînê çûm. Min dîwêr ji xwe re kir talde. Lê beriya ez bigihîjim wur, du polîsên xefye hatin, li birîndaran nihêrîn. Ew gav gelek xwîn ji birîna min dihat û piyê min diêşiya, min got qey berik li piyê min jî ketiye. Doh, tixtoran got tu tenê ji zikê xwe yê biçûk birîndar î, ji ber ku berik di valahiya zik re buhuriye, xisarê nedaye hûr û rodiyên te. Wê tesîr li damara tûre ya piştê kiriye, lewma piyê min yê çepê nalibite. Heta min neanîbûn vir, min nizanîbû berikek tenê li zikê min ketiye. Her du polîsên xefye yên ku li ber îstesyona benzînê bûn, berê çekên xwe dan min; kelaşnîkof hebûn bi wan re. Bang li birîndaran kirin, gotin hîç nelibitin! Ya na em dê bireşînin ser we! Polîsek jî li pey wan bû û kûçikek pê re hebû. Tu jî zanî, axîna min ji destê kûçikan e! Min di dilê xwe de got, ya Rebbî, hema ev kûçik bila nêzîkî min nebe, çi dibe bila bibe! Devê wî rawurê neyar vekirîbû, zimanê wî gazekî derketibû der, helke helka wî dihat min. Çavên wî wekî yê gurê birçî bû. Ditirsiyam ku ew bêhna xwînê hilne û êrîşî min bike. Ew gav dêlika Gurcê ya ku petêx û zebeşên mala kalê min li ser bênderan dicivand hat bîra min. Dema li ser riya nexweşxaneyê bûm, rojnamevanekî hat û wêneyê min kişand. Îroj di rojnameyekê de, di rûpela pêşî de wêneyê min heye. Çi serê te biêşînim, em heşt kes li cihekî ketibûn, me hemiyan xistin ambûlansekê û anîn vir. Kêliya gihîştim nexweşxaneyê, min kirin emeliyatê. Zikê min qelaştin, xwîna nava min paqij kirin, lê berik nedîtin.

Derîyê odeya Ekrem yek alî bibû, cihê wî li hember bû, bala wî ket odeya li aliyê din. Dema dermankirina nexweş û birîndaran bû, hemşîreyek di nava derî de dipa, bi birîndarek keç re diaxifî. Piştî ku ew çû, deriyê wê odeyê vekirî ma. Ekrem bêhemd û vîna xwe keçek birîndar di nava nivînan de raketî dît. Çavên wê zirav û vekişandî bûn. Porekî reşî hubur, bi ser eniya wê ya fireh de belav bibû. Ne esmer bû, lê ne boz û beyaz bû jî. Bejna wê ya navgîn, li ser nivînên nexweşxaneyê niha dirêjtir dixuya.

Dema xatirxwestinê hat, Mervanê devse beriya derkeve, hevalê wî pirsî:

–Di dema qetlîamê de tu li kuderê bûyî?

–Ez di Baxçeyên Hevselê re reviyam. Dibêjin tiştek bi xeraban nayê! Jixwe baş e ku ez neketim tora polîsan. Destê min li ser dilê min bû! Sedemî wergera wê programê, îfadeyê min girtin, lê wan ez ji qereqolê berdam. Dema ez bûm karmend jî, ji bo Lêpirsîna Ewlekarîyê careke din gazî min kirin.

Lê baş e ku ew îfade ji karmendiya min re heta niha nebû asteng. Tu zanî birayê hêja, li min negre, ez ji maleke şikestî me, ne hewce ye bêjim.

Wî birayê xwe yê ku demek berê hatibû revandin di bîr anî û meşiya derve.

***

Dûvpişk, li rex wê mîna gunehkarek fediyokî bi ser hev de rukubî bû. Pîrê di bin tesîra êşa ranê xwe de peyivî:

***

Nîvê şevê bû, nexweşê ji piştê birîndar dinaliya. Gava deriyê odeya wî hêdîka vebû, çirrîn di salonê de dengveda. Keçikek ket hundur. Ji bilî şeqe şeqa şimikên hemşîreyan û qêrîna birîndarên xedar tu deng ji ode û eywanan nedihat. Wî keçikê li hember xwe dît, hewl da ku ji ber wê rabe. Lê, birîna berika ku çend saet berê ji pişta wî derxistibûn êşiya. Wî tenê destê xwe dirêj kir, lê keçik li dest hay nebû, xwe avêt ser dilê wî. Şev bû, hestên wan bi giriyê wê re şiyar bûn. Netirsiyan û hezkirina xwe veneşartin. Heta wê gavê bengîniya xwe çiqas pelçiqandibûn, ewçend axîbîbû û xwîn girtibû. Giriyek boş, ewrên barana rondikên tînşikandî her diçû xurt dikir. Birîndar, peyva xwe ya dawî ku di dema meşa ber bi goristanê ve ji wê re gotibû dibîranî: “Çirûskên ewul hezkirinê xwedî dikin, Û rast li dil jî tên...” Keçik ew gav li çavê wî nihêrî, peyvê ji devê wî girt û bêjeyekê bi ser ve kir:

–Carna...

Wî got:

–Carna û çi?

–Û carna rast li dil jî tên!...

Keçik bi vê nesekinî, nefesek kûr kişand û wiha got: “Ez çiqas tî bibûm ji dîtina te re, ger kesekî min av bidana, divê deryayê biçikandana, ez ewçend dûr bûm ji te, himêzkirina te, dê darbesta min biçikandana...”

Kêf û coş, heves û bîr, wekî ku mizgîniyek jê re hatibe, an hin kesan ew bo xelatekê pîroz kiribin, birîndar kir nava peroşekê, wî nema xwe girt:

–Te ew nivîsand! Te ew şand ji min re! Bêje, êdî netirse, te ew ji min re şand hefsê, di van ristan de te hestên xwe anî zimên. Ev hest yên te ne, dişibin peyvên te, te çima heta niha vê yekê ji min veşart?

Bêhnefişk bi ser wî ket, bi destê keçikê girt, şidand û li bîbika çavên wê nihêrî. Kesek nizane çi di çavê wê de dît, ji nişka ve lêva wê ya jor ku ji ya jêr dirêjtir bû, xist devê xwe û lê mijiya. Kelewaja dilên wan êşa birînan winda kir. Bêhna xweydan û xwînê ya ku heta niha ji ber pozên wan nediçû, guherî bêhna bedenên jihevhezkirî. Digotin ji bilî hezkirinê çi ji marên nîvkuştî re hiştine. Dema wî pozê keçikê yê nîvkemberî di nava lêvên xwe de bir û anî, tiliyên xwe jî di nava pora wê ya reş re wekî şeyê li tevna xalîçeyê derbas kir. Tiliya wî ya beranî çû ser birîna serê wê, sekinî, bi tirs vekişiya û pirsî:

–Ev çi birîne?

Keçika ku heta wê gavê bê deng bû, got:

–Şopa daran e, ji min re wekî diyariya vê rojê hiştine!

–Rojekê... Belê, dê ew roj were ku...

–Rojek çawa? Kengê?

–Bila ev mijar bimîne, ka derbirînên xwe bêje? Ka kul û keserên te, ka hesreta te ya venegotî, ka têkçûyinên te yên ku pêdiviya mirov bi parvekirina wan heye? Ka lorînên hestên te yên nemeyandî? De bêje! Bêje ku ez jî der bibim, biherikim. Heta ez nepijiqim der, nikarim şîpa derdên xwe biherikînim dilê te jî!

–Dibêjin avahiya evînê bi kelpîçên kedê bilind dibe. Va ye em her du jî birîndar in, di govendekê de, di dîlana hezaran de, li pey serokekî qeşengê baweriyê ketin. Ez dê çîroka du birînên xwe ji te re bêjim. Hêj dema tu ketî hefsê, darikê dilê min yê ku di Dêra Mar Petyûn de vêketibû, bû pizot. Belê, min ew helbest nivîsand û şand hefsê, lê ez bi xwe ne bawer bûm. Tenê helbestek bû, min li benda bersiva te dipa. Hestên te jî mîna yên min bûn an na? Hetanî ku min iroj tu di meşê de dît, ev tase wasa dilê min dom kir. Lê gava te li pey min got neçe û min himêz kir, gava te van ristan dubare kir, ew gav, di serê min de xwesteka vegera himêza te wekî tilîliyeke li ser serê bûka ji hespê daxistî dengveda. Lê ez diçûm himêza mirinê li pey darbesta Refîk. Gelo ez li darbesta xwe digeriyam ku bi rastî jî wê biçikînim? Ez ber bi qereqola Deriyê Mêrdinê ve diçûm, hevalek li pey min bang dikir, digot, biçe baxçeyê Hevselê, ber bi qereqolê ve neçe! Min digot qey tu yî û dibêjî neçe, te ez himêz kirim! Te digot wê darbesta te biçikînin! Lewma xwesteka çûndina ser berikan di dil û mêjiyê min de xurt bibû, bizava min her diçû zêde dibû, wekî dînan min baz dida ser lûleyên tivingan. Di bin wan dengên de, wekî melayketekê difiriyam. Heta dar û jop li serê min neketin, tu ji serê min derneketî, şiklê te ji ber çavê min neçû. Wekî ku bi wan derban dixwestin te û evînê ji serê min derxînin. Em sê keçik bûn yên ku ji qahwexaneyek li ber îstesyona benzînê derketibûn. Me baz dida, tenê baz dida. Bi kuderê ve? Bi kîjan alî ve? Ev nediyar bû. Polîsê ku xwe gihand min û li min da, bi ketina min re heyirî ma; xwîneke boş ji serê min pijiqî, wî jî li min nihêrî, ez li erdê naliyam. Ew çax, wekî ku deh kes ji min re bêjin, lê lê dînikê, sexikê! Tu çi disekinî li ber rehma van? Rabe, bazde, îroj li wujdan negere! Rabûm, lê şewuşîm. Bazdana min wekî reva pisîka heta ber deriyê kadînê bû. Tîmekî taybet bi zeqema sitûyê min girt û ber bi xwe ve kişand, ewçend qirika min şidand ku hindik mabû min bifetisîne. Heta çav bi kefa devê min neket, wî destê xwe ji zengilorka min sist nekir. Dilopên xwînê li pey min rêz dibûn. Ez naxwazim bêjim, li ber te fedîkar im, sitûxwarim, divê min xwe biparastana, lê ez ketim rewşeke nexweş! Niha van rondikên min hemî ji bo vê yekê ne! Hêstirên ku min li ser singa te barand, hemî ji bo vê yekê bûn, ji kaniya hestên têkçûyî dinizilîn. Gelekî tirsiyam, min got qey wê li pêş çavê gel sosretek giran bînin serê min. Piştre şekal ji piyê min deranîn, ez pêxwas kirim û bi xwe re birim qereqolê. Ji ber ku li pey hev jop li ranên min xistin, xwîn ji çoka min jî hat. Li qereqolê ava qerisî bi ser her du birînên min de rêtin. Ew gav bû lûve lûva devê min. keçik û jinikên li qereqolê girtî, hemî bi tena hevalkiras bûn. Fîstanên hemiyan qetandibûn, zîval zîvalî... Min bi destekî li birîna serê xwe palikand, tiliyên min di nava xwînê de gemirîn. Birînê dewxa min dibir, lewma bi ser dev û rû de ketim xwarê. Beriya ez bêhiş bikevim, ji min pirsîn, tu ji kuderê yî? Min got ez ji Enqereyê me. Yekî ji wan got, dev jê berdin ew ji kurdên Enedoliya Navîn e. Ez ji rastiyê nereviyam, min got ez tirkmen im. Xwezî min ev peyva dawî negotana. Ew bûn agir û bi min ketin, wekî conegayên ku çav bi cawê sor bikevin êrîşî min kirin. Wan ez kaş kirim hundurê otobusekê. Li ser koma birîndaran li xwe werqilîm. Mirovên bin min dikirin zare zar, heta ku em li ber Navenda Asayîşê sekinîn û polîsek bi kincên fermî, bi milê min girt, ew deng ji ber guhên min neçûn. Wî pêşî destê xwe danî ser celxa serê min û nehişt xwîn biherike, dû re ez birim daşirê, ser û çavên min şûşt. Wî nizanîbû xwîn bi avê nasekine? Li ber derî ez dîsa ketim, êdî derman di çokên min de nemabûn û qudûmên min hatibûn şikestin. Gava wan ez û du keçikên din anîn vir, êdî êvar bû, dengê helîkoptêran û ambûlansan hatibû birrîn.

Wê bêhna xwe berda û çav kuta niqteyekê. Got:

–Her yek ji me xwediyê du birînan in û em niha birînên xwe li hev parê dikin, wan bi hev didin nasîn, wan bi hev derman dikin, bi hev rihet dikin. Êşa birînan parê dibe?

Ew gav hevalê wê destê xwe danî ser birîna wê. Ne birîn, lê dilê wî êşiya. Rûyê xwe da ser rûyê wê û singa wê bêhn kir, got:

–Ev birîn dê bihêsanî rihet bibe, meraq meke, lê birîna ku nakewe ya bin pêsîra çepê ye. Dema tu li riya Tûrîstîkê ji min dûr ketî, ev dil ji min re got, çi karê vê keçika Tirkmen di nava me de heye? Ez piştî berdana ji zîndanê pirr li te geriyam. Lê, mixabin ne tu, qîzikên ku dişibiyan te, ez li hev şaş dikirim. Min carna te li cem xwe didît, tu dîsa diçûyî, tu dibûyî yeka din! Hemî keçikên li bajêr dişibiyan te. Te ewçend şevan ji min dizîbû ku xewnên min ji ber te direviyan! Rihmetiyê Refîk dema me bir qahwexaneya Çamlicayê, digel ku wî tiştên zaf girîng digot jî, hişê min her li ser te bû, tu di berîka min de, di bin kincên min de, li dû min, li pêşiya min, li rex min sî bûyî, hest bûyî, deng bûyî û bêhn bûyî. Îroj, berî ku birîndar bikevim, min xwe mîna te hesand. Belê, heta niha tenê kêfa min ji te re dihat, lê îroj mîna ez bi te re bim, di giyanê te de bim, tu di bin çerme min de diliviyayî. Wê kêliya ku te ber bi mirinê ve bazda, ez jî di dilê xwe de mirim, ango ez bûm tu! Min bawerî anî ku tu dê li pey wê rista helbesta xwe biçî û tu dê darbestê bibînî. Ez jî li pey te bûm, di qetlîama duem de, li nêzîkî Deriyê Mêrdînê ne berikek, lê wekî ku topek li min bikeve, canê min giran bû. Ji ser serê bedenê, ji alî rojava hin kesên bi maske çek berdan, haya tu kesî ji wan tune bû, xwe di pişt kevirên bircan de veşartibûn. Hay ji xwe tune bûn ku ew berik berra xwe didan! Teqînek ji alî Birca Bizinê, ji wê birca dîrokî hat. Ez di xeyalan de bûm, berikekê min şiyar kir, li zikê min ket, piyê min giran kir. Xelkê xwe ji ber barana berikan diavêt ber kevirên peyarêyê. Li gor gotina bijîşkê min, berika ku li min ketiye ji çekek dûvpişk hatiye avêtin. Ew di bûyera yekemîn ya ‘faîlî meçhûl’ de hatibû bikaranîn; ez û Refîkê rihmetî dema em çûn morgê û me cesedê mamostayê ku di êrîşa yekem ya kujer nediyar de hatibû kuştin şûşt, polîsên ku hatibûn wur, bi dûvpişkên destê xwe me tirsandin. Di dema birîndariyê de polîsê ku kûçik pê re hebû, ez veciniqandim. Devê se vekirî, zimanê wî bihustek ji derve bû û av ji serê zimanê wî yê sor diniqutî. Bîst sal derbas bûye, ew kûçikê fîno yê bi min girtibû, birîn di kesayetiya min de vekiriye.

Şev dibuhurî, bi xwe re çi bûyeran û evînan diafirand, li kîjan herêmê çi dianî, kî dizanîbû? Tarîbana tîrmehê diheliya, dinizilî, dicemidî û ber bi berbangê ve her diçû zelal dibû. Her du dilê xwe yên dîl azad berdabûn û bedena hev û din nas kiribûn, bi şabûnê sermest bibûn. Çav û birûyên tirkmenî û vekişandî û bêhna pora reş, wî ji xwe ve dibir. Yekemcar nava keçikê ya ewçend teng dîtibû û li lawaziya wê şaş mabû. Parsûyên ku di bin çermê sipî û tenik de dihatin jimartin miz dida û bi her du destên xwe nava tenik dipêça.

***

Dûvpişka ku niha li nik kuçik bû, hêj tevizandî bû. Pîrê berê xwe da êgir, xwe li ser pişt vezeland û çîroka xwe wiha herikand:

***

Goşkar û boyaxçiyên li hember deriyê Xana Hesenpaşa firçeyan li sindoqên ber xwe dixistin, bang li rêwiyên pêlavkirêt dikirin û ew vedixwendin. Kalemêrekî Boyaxvan, li reng û ruyên du kesên ciwan, keçikek û xortê li nik wê nihêrî, bala xwe da kincên wan. Wî meraq dikir, ew kî ne, çi kes in û çi karî dikin. pirsî:

–Hûn ji kuderê ne?

Keçikê got ez ji navçeyek Enedolê me, hevalê wê beriya bêje “ez ji kurdê Îraqê me” pêlava xwe danî ser sindoqê. Piştre gotin ji ber hev bişkuvîn, sohbet geş bû, armanca gera xwe ya li nav bajêr derbirîn.

Hefteyek berê, ew di nexweşxaneyê de bûn, piştî ku birînên wan kewiyabûn û ew bi hev re daketibûn kolanên Amedê. Ji ber ku êdî derdên wan yê ku dê li hev parê bikin hebûn, bi destê hev girtibûn û di kuçeya hedad û sifarçiyan re derbas bibûn. Bala xwe dabûn alavên ji hesin yên ku tenê gundiyan ew bi kar dianîn. Her cure das li vê kuçeyê dihatin çêkirin; dasên goşt û yên dar û beriyan, yên fireh û yên zirav, yên destîhesin û destîdar, melêbên hesinî yên bi pênç tiliyan û yên fireh, tîrmixên wekî şeyên hesinî ku ji bîst diranan pêk dihatin, bêrên ji bo dagirtina kamyonên zexireyan û qirimên tûj yên bi dîwaran ve hilawistî, dewra berî bîçerê anîbûn bîra wan. Li dikanên ku das û bêran çêdikirin, agir alav dabû, firinên gelekî mezin bala wan kişandibûn. Di wê kuçeyê de, hin esnafan hesinên sor dikutan, hin ji wan di bin dengê muzîkek arabesk de karê qeynaxê dikirin, hin ji wan jî sindiyanan dabûn ber devê çakûçan û ji bo bifroşin gundiyan, qirim û tevrikan tûj dikirin. Du kes li ber meqesek dirêj dixebitîn, yek ji wan devê meqesê şidandibû, yê din şîşên qalind dabû ber devê wê, bihust bi bihust birrîbû. Beriya ew werin cem vî goşkarî li wê kuçeyê li rizdeyên deriyan ku mil bi mil bi ben ve hilawistî bûn nihêrîbûn. Gîsinên ku li pey traxtoran erd diqelaştin, li vir dihatin tûjkirin û xetabkirin. Tevrikên baxçeyan û nîrên bi mîx ku ji bo sitûyên kûçikên gurxenêq dihatin bikaranîn û ji wan re digotin “poznik” li vir dihatin çêkirin. Şazdeh bizmarên tûj bi wan poznikan ve hebûn. Hesinên qirimkutanê, ango sindiyan ku aliyekî wan du çîqilî bû û ew alî diket nav axê, devê qiriman an dasan datanîn ser aliyê din, beriya ji gundiyan re werin şandin di bin êgir de dihatin sor kirin. Di kuçeyek dîrokî de, wan xwe gihandibûn ber deriyê Xana Hesenpaşa. Lê ew kuçe bandorek li ser wan hiştibû; beşek ji dîroka Amedê hêj zindî bû û bi hemî şop û nîşanên xwe, bi alavên gund û zeviyan û yên xebatê li pêş çavan bû. Li ser deriyê xanê nivîsek bi tîpên erebî dîtibûn, nedihat famkirin. Li aliyê çepê şiklê laleyek ku bi sê pelan bû û her pelek bi heft niqteyan hatibû nexşkirin bala wan kişandibû. Ew dişibiya çil laleyên Dêra Mar Petyûn ku li dora şiklekî mîna yê “şeytên” rêz bibûn. Gelo di dîroka vî bajarî de lale dihat çi mane yê? Ev pirs di serê wan de bêbersiv mabû.

Beriya ew werin cem boyaxçiyê kalemêr, li Xana Hesenpaşa geriyabûn, bala xwe dabûn endezyariya wê. Li milê rastê şeş pencere û li yê çepê şeşên din hebûn ku ew bi şaneşîn bûn. Li aliyê bakur neh pencere di dîwarekî dirêj de hatibûn vekirin. Deriyê xanê du per bû, bin derî hinekî riziyabû, lê movik û gupikên hesin yên li ser derî nedihiştin ew ji hev belav bibe. Kumbetek şeş koşe di navenda hewşê de hebû ku li ser şeş sitûnan hatibû avakirin. Mîna ûtêla Kerwanseray ev avahî jî du tebeqî bû û di hewşê de du rêzên odeyên bi kember berê xwe dabûn alî hundur. Şaneşînên li ber deriyên wan odeyan pir biçûk û teng bûn û bi kevirên di şiklê tîpa “L” de hatibûn zexmkirin. Di hundurê xanê de gustîlên zîvîn, xalîçeyên kevnare, hin alavên malan yên ji sifir bûn, heqîb û xurc dihatin firotin. Lê tiştê herî balkêş, postê xezaleke bi quloç bû ku her ji wan şeş şax berdabû. Xalîçeyên ku li Sêrtê, Çolemêrgê, Wanê û li hin navçeyên Amedê bi destan hatibûn honandin, tevnên wan qewîn bûn, li vê derê dihatin firotin. Keçik li sindoqek kevn ya bûkan nihêrîbû ku ew ji dara gûzê hatibû qeşartin û nexşkirin. Li hevalê xwe nihêrîbû û xwestibû tiştekî bêje, lê piştre dev ji gotina xwe berdabû, bala wê çûbû ser ûcaxên xazê ku pêncî sal berê li ber mala wan hebû û bavê wê her sibeh ew vêdixist û pompe dikir, ji bêhna don hemî zarokan ji xewa sibehê hişyar dikir. Gava ji derve de li xanê nihêrîbûn, bala wan çûbû ser şaneşînên biçûk yên li pêşiya pencereyan. Kumbetên li ser banê wur, mîna yên mizgeftan di rêzê de bûn. Di bin hewşa wê de maxzenek kevn û dîrokî hebû ku ew berê mîna tewla hesp û qantiran hatibû bikaranîn. Wextakî, karwan ji riyên dûr hatibûn, li vir bibûn mêvan, xwediyên karwanan li odeyên jor şevên xwe bi vexwarina çay û qahweyan, bi vegotina çîrokan û guhdarkirina dengbêjan buhurandibûn.

Boyaxvan xwest mijûliyê kûr bike:

–Hêj gelek cihên dîrokî di vî bajarî de hene. Divê kesên mîna we bigerin û der û dorê baş nas bikin. Pêncî sal in ku ez goşkariyê û Boyaxvantiyê dikim, ev sindoqa li ber min, êdî bûye parçeyek ji jiyana min. Çilûpênc sal berê, li hember deriyê wê avahiyek kevirîn û du tebeqî hebû ku ew mîna yên hemî bajarên kevn bi sivîrnek bû û banê wê ji axê bû. Niha bîr di hewşa wê de kolane, ava hemî dikanan ji wur belav dibe. Wê demê demjimêrek li vê meydanê hebû ku ew bi sitûnekî ve hilawistî bû û şîşika ku pê ve bû mîna qirika devê xwar bû. Malûm e, di milê herkesî de saet tune bûn, pêdiviya gel bi demjimêrên wilo mezin yên li meydanan hebû. Ez di bin sitûnê wê de rûdiniştim û li rex min li ser peyarê hemî goşkar û boyaxvanê şekalan diketin rêzê. Li pişt saetê sitûnek reş û spî hebû ku kevirek mîna vazoyê li ser bicih kiribûn. Wê demê şewqeyên leşkerî mîna yên bekçiyên niha hebûn, pêşiya wan ji plastîk, di nav de kemberek, li pêş eniyê sembola hesinî ya heyv û stêrkê hebûn. Ew çax li vê meydanê dar hebûn, tirimbêl zêde tune bûn, sûk vala bû û rêwî di navenda rê re dimeşiyan.

Goşkar bi firçeya xwe rê nîşan kir, xwediyê pêlavê jî xwest sohbetê germ bike, got:

–Te behsa bîra avê kir, ew çax li Amedê ava bajêr têra xelkê dikir?

Boyaxçiyê goşkar serê xwe hejand:

–Lo herê? Em bi hisreta qurtek av bûn. Di hin hewşan de bîr tune bûn, lewma erebeyên hespan yên bi du tekerlekan, bîdonên avê kuçe bi kuçe digerandin û li gel belav dikirin. Bi hespekî bûn û mîna faytonan biçûk bûn, tenê cihê bîdonekê li ser wan hebû. Kerwanseray, ango Xana Delîlan jî ne wekî niha bû. Odeyên li qata duem yên ku niha li hewşê dinihêrin, hemî mîna eywanan bûn û dîwarên wan nesewaxkirî bûn. Xelkên gundan bi deve û qantiran dihatin bajêr, ewul di himamên li nêzîkî deriyên bedenê serê xwe dişûştin, piştre diketin hundur. Bala we kişandiye nizanim, li hember deriyê Rihayê, li nêzîkî deriyê Duderî û li taxa Deriyê Mêrdînê himam hene. Gelê Amedê ji mêj ve ye xwe mîna şaristaniyeke pêşketî hesibandiye û bi wî çavî li xwe nihêrîye. Ji bo xwe ji nexweşiyan biparêzin. Riyên ku dihatin heta ber bedena Amedê, hemî ji ax û keviran bûn. Gelên gundan bi hesp û qantiran dihatin, pêdiviyên xwe dikirîn û êvarê vedigeriyan malên xwe. Wê çaxê bendên ji kevirên reş hebûn li pêşiya bedenê. Jixwe mal û xan û dikan li derveyî bedenê tune bûn. Faytonên nava bajêr wekî tirimbêlên niha kuç bi kuç digeriyan. Li hin taxan carna av kêm dibû; leşkerên Osmanî yên li Qesra Artûkiyan ji xwe re ji dewsa metereyên niha de bi şerbikan avê ji camiya Nebî dibirin. Li ser riya ku diçe Deriyê Serayê, dikanên ku niha hemî nivîstgehên parêzeran in wê demê koşkên du tebeq bûn. Li ser hin dikanan bi tîpên erebî nivîs hebûn. Goristana herî mezin li Deriyê Çiyê bû. Piştre, mala minê hestiyên bav û bapîran ji xewa ebedî şiyar kirin û xistin çawalan, kesek nizane bi kuderê ve birin. Haya kesekî ji xişirên bin axê tune bû, xelkê bi kûpên zêran kêf kir! Ber deriyê Camiya Mezin, ha eynî vê derê cihê bazarê bû, xelkê di nava çadiran de nimêja xutbê dikirin. Elalet diciviya, te derzî bavêta li erdê nediket. Rêwî bi hespên xwe di Deriyê Çiyê yê vekirî re derbas dibûn. Li aliyê hundur mal hebûn, kulûbe hebûn bi dîwarê sûrê ve. Cihê sînemaya Yenişehirê vala bû, ji ber çi hûn dizanin? Wekî bûyera hefteyek berê ku li ser mezelên Deriyê Mêrdîn qewumî, ew çax jî Diyarbekir ketibû nava êş û azarê.

Keçikê li hevalê xwe nihêrî, birîna xwe ya hefteyek berê dibîranî û got:

–Gava ew qetlîam çêbû, te li vir goşkarî û Boyaxvantiyê dikir?

–Lo herê? Me hemiyan rahişt sindoqên xwe û bazda hundurê Xana Hesenpaşa. Dibêjin zilamekî bi navê Refîk di qereqolê de hatiye kuştin!

Goşkar li axaftinê germ bibû, wekî ku dixwest mijarê biguherîne, destê xwe yê çepê ber bi aliyê bakur ve hilda jor û domand:

–Berê, du nobedarên leşkerî li ber Deriyê Çiyê disekinîn. Duderî jî ne mîna niha bû, li alî çepê û rastê dar û sitûnên telefûnê rêz bibûn. Gava mirov ji derva ve lê dinihêrî, di her deriyekî de minareyek dixuya ku ew yên camiyên nava taxê bûn. Artêşa leşkeran di Keleya Hundurîn de di Qesra Artûkiyan de bicih bibû, gelek fayton di wê riyê re diçûn û dihatin. Al ji ser girê Hemedek –hin kes jê re dibêjin girê Wêran– yê ku li alî çepê ye hîç kêm nedibû.

Keçikê pirsî:

–Deriyê Rihayê berê di çi rewşê de bû?

–Ji te wetrê, ew wekî niha bû? Lo herê? Qertela li ser derî ew çax jî hebû. Lê, her du deriyên din wê demê tune bûn, piştre hatin vekirin. Heke ez qala Deriyê Çiyê bikim, hûn dê tiliyên xwe gez bikin. Jixwe çêkirina pêlavê jî hindik maye. Lê we ev qondere ji kuderê kirîye nizanim, malekî qewîn e, hevalê te dikare heta saleke din jî têke piyê xwe. Ev çerm yê gamêşê ye, zû bi zû naqete. Min digot çi? Ha, min çêla Deriyê Çiyê dikir. Meydana wur seranser ji ax û kevir bû, xelk bi ker û daşikên xwe dihatin heta nava bajêr. Li Deriyê Çiyê beden ne mîna niha bilind bû, herifî bû û lewma nizm bibû. Avahiyek hukûmatê li rex kulûbeya rojnamefiroş ya niha hebû, ew jî du tebeqî bû, ji kevirên reş û sipî hatibû avakirin. Çar deriyên bi kember di bin de bal dikişandin û li tebeqa duem heşt pencere û li kêlekê sê pencereyên xweşik hebûn, ez wan hîç ji bîr nakim, dora wan sipî, ser wan bi guşe bû. Ez dema xort bûm, kuçe bi kuçe digeriyam, kîja kuçe li kuderê digihîje kîja riyê min zanîbû. Em bêjin hûn niha di kuçeya pişt postexaneyê re têkevin nava taxê, ew kuçeyên teng ewçend xaro vîço ne û li hev çerx dibin ku hûn dê di wan de winda bibin. Lê ez hemiyan dizanim, çend kuçe dertên ser sûka Mêrgahmedê, kuçeyên ku ji ber Minara Çarling dest pê dikin hetanî kuderê diçin, Xançepek ji çend kuçeyên kor pêk hatiye an heta Deriyê Serayê çend guşe û fetlanok di wan kuçeyan de hene... Em bi hevalên xwe re diketin pêşbirkê, me digot hela kî dikare çavgirtî ji Deriyê Serayê li kolana Camiya Hz. Silêman dest bi meşê bike û were di ber Dêra Mar Petyûn re derkeve. Hin hevalên me yên xişîm ew şev winda dibûn, nedihatin malê. Gava me li Xançepekê kêr û dûzan di qulik û qelîştekên dîwarên kevnare de vedişart, qirix û sûtelayên Diyarbekir yên niha tune bûn. Va ye me pêlavê çê kir, jixwe ez jî hatim dawiya çîroka xwe, dîroka Amedê dûr û dirêj e, mirov bi rojan bêje xelas nabe.

Bi destê hev girtin, xatir ji goşkar xwestin û berê xwe dan hewşa Camiya Mezin. Keçikê wênekêşê ji çenteyê xwe derxist, bi rê ve ew kontrol kir. Pêşî wêneyê camiyê ji berga pêşî ve kişand. Şêrên li ser conegayan yek li vî alî yek li alî din, bi sedsalan bû ku hêj nêçîrên xwe nexeniqandibûn, her dibeziyan. Gava ew buhurîn aliyê hewşê, li ser her perrek derî heft rêz movikên hesinî ku her rêzek ji neh movikan pêk dihat li pêş çavê wan biriqîn. Wêneyê demjimêra dîrokî ya li aliyê bakur ku li ser kevirekî mermer hatibû xêzkirin û di nav de jî hesinekî tûj hebû kişandin.

Keçikê got:

–Min nav û dengê Dêra Dayika Meryema bihîstibû.

Hevalê wê serê xwe hejand, ji xwe bawer lê vegerand:

–Ji bo çûyina dêrê jî dema me heye. Divê em xwe ne ji dêrê dûr bigrin ne jî ji mizgeftê!

Keçik li hember vê peyvê hat:

–Lê mirov carna him ji dêrê dibe, him jî ji mizgeftê!

Xwe gihandin ber hewşeke fireh. Dîwarekî bilind mîna yê sûrê ku ji kevirê reş ê bazalt hatibû avakirin, derket pêşberî wan. Ji derve de, zengilê dêrê nedixuya. Li ber nivîsa “Dêra Dayika Meryema ya Suryanîyan a Qedîm–Piştî Mîladê Sedsala Sêemîn” wêneyek kişandin. Bi lêdana derî re, pîrejinek derket ber sivdera ku bi heft niqirkan hatibû nexşkirin. Di bin pênc şibakeyan re derbas bûn, meydanek fireh, baxçeyek paqij û avahiyên dîrokî ew pêşwazî kirin. Eywan gelek dişibiya eywana Bingeha Laleşê. Pencereyên aliyê başur bi kemberên sê beş, wekî sê pelên laleyan hatibûn çê kirin. Mirovekî çil salî ku riya wî reş, bejna wî kin, rûyê wî esmer bû û dişibiya Feqîrê Yêzîdiyan rahişt destên wan. Beriya xwe bi kurmancî bide nasîn, bi hevalên xwe re bi suryanî peyivî. Paşê li rojê nihêrî, dema ayînê bû. Ne zarok, ne jin û ne kalemêr û ne jî pîrejin dixuyan. Hemî suryanî li dêrê ji bo ayîne diciviyabûn. Dengê çanê ku sê caran lê xist, li taxê belav bû. Bi tarîgewrika êvarê re, cihê dîrokî hestek taybet vedijand, di quncikekî xelesemt de, kela dilê wan rakir. Di bin zengilê dêrê de, çaviyek fireh di dîwêr de hebû ku mîna deriyekî dîrokî bi kember bû. Tê de ne derî, tenê pencereyek şîşkirî û biçûk vekiribûn. Dareke hêjîrê çîqil berdabû, ew di bin taldeya wê de li nik hev rûniştin. Di bin dîwarê dêra qedîm de, li pêş manewîyeta wan nivîs û îkonan, bêhna evînê û heyecana hezkirina bi ked û birînê, hest û ramanên pijandî û meyayî, parvekirina temaşekirina şopên dîrokê, piştî kederên kewiyayî çawa bû? Ew ji êrîşên giyanên birîndar, ji tirs û bêhna kûçikên li pey çadirên kavilkirî, ji dengên çekan, ji bêhna xwîn û xweydanê dûr bûn. Parvekirina birînan şopa berikan kewandibû. Lê şopa pirzika teze ya di dil de ku ew ya ciwaniya wan bû, tenê bi peyvên evînê, bi veçirandina hestan û bi qeşartina xwestekan seqirî nedibû. Bi dilên kul, bi devên şil, bi zimanên li hev lefandî, her yek bibûn pelên şitla leflefokê. Vegeriyan ber deriyê salona dêrê û di bin xaçê niçikbixaç de wêne kişandin û wekî du terhikên dara mandêrekê li rex hev rûniştin. Keşîş destên xwe ji Xwedê re vekir, li aliyê çepê çar kalemêran wekî wî çengên xwe bilind kirin. Li aliyê rastê sê jin û pîrejin ketin rêzê. Gava ayîn dest pê kir, her du di dilê xwe de gotin em ji ayîna hezkirinê hatin ber ayîna Mesîhîyan! Keşîş Încîla gewre vekir, sê zarokên ku li nik wî dipan, peyvên wî dubare dikirin. Bi çi zimanî, çi digotin û çi dixwendin, çi dinehwurandin, nedihat fêmkirin. Wêne û peykerên Hizretî Îsa û Meyremaya pîroz çar aliyên dêrê xemilandibûn. Sitûnek ji mermerê sor ku ew dişibiya yê li eywana Xana Delîlan li aliyê çepê bû. Li rex wî kevirê ku wekî darbestekê bû, findankek dirêj ya ji hesinê pola diçirisî. Li eywana aliyê bakur cirnê waftîzê ku ew bi qalpax bû cih digirt. Ava li vê odeyê mîna Ava Sipî ya li Laleşê erka paqijkirinê bicih dianî. Keşîş li navendê dipa, du zarok li nik wî bûn, kumê reş li sera, cubbeyê reş jî li bejna wî bû. Çar rêzên textên rûniştinê li vî alî, çar jî li alî din bûn, lê kesek li ser wan rûnedinişt. Wateya çar rêzan, dibû ku di çar niçikên xaç de veşartî bûn. Li aliyê pêş, wekî dikê an pêşengehê cihekî taybet hatibû amadekirin ku ew bi dozdeh xaçên sembola dozdeh hewariyên Hz. Îsa hatibû xemilandin. Xaçekî sipî ku ji zîv bû, di navenda hemî îkon, wêne, lampe, pirtûkên pîroz û peykeran de dibiriqî. Dema keşîş dest bi xwendina Încîlê kir û biahenk xwe hejand, perdeya li pêşiya dikê hat girtin, xaçê mezin yê li ser perdeyê derket holê. Piştre wî pişta xwe da kesên wur û berê xwe da perdeya mor, li xaç nihêrî û duaya xwe domand. Dema dua xelas bû, zarokek çû benê perdeyê kişand û ew vekir, yê din jî li ser sedirekî vezeliyan û bi tevgerek qeşmerî dest bi leystikên zarotiyê kirin. Keçikê bala xwe da du mermerên li cem kursîyê Încîla mezin û ew rê hevalê xwe da. Her yek ji wan mîtroûnîv bilind, mîtroyek fireh û sî cm jî stûr bûn. Lê tiştê herî ecêb ew bû ku ew mermer ji ber pêkanîna sedsalan ku bi milyonan enîşk û dest hilgirtibûn êdî herifîbûn û soraya kakilê wan derketibû holê. Bi milyonan bawermend destên xwe danîbûn ser wan û derbasî aliyê Încîlê û îkonan bibûn. Di hundurê peristgeha Yêzîdiyan de jî kûpên dîrokî hebûn, bi sedsalan donên findan parastibûn. Niha mermerên sor jî ewçend kevn bibûn û westiyabûn, mîna wan kûpên Yezîdiyan. Di encama ayîna pîroz de, keşîş li ber Încîlê sekinî, suryaniyên ku heta niha li pey wî dua dikirin yek bi yek hatin, pirtûka pîroz maç kirin û piştre rahiştin destê wî. Gava vegeriyan, enîşka xwe danîn ser mermerên entîke yên li teniştê û ew bêtir şayik kirin û biriqandin.

Roj çûbû ava, ew di kuçeyek teng de berê xwe dan Mêrgahmedê, cihê çêkirina legan û çaydanan, misîn û satil û semaweran. Di bin dengê kutana teştên sor û bêhna sifirên kevnare de xwe gihandin dikana Kor Ûsiv yê ku bi giyayên derman û bizirên nebatan meşhûr bû. Keçikê dixwest qutuyek neskafe, hinek hinne û tirîyê çûkan bikire. Gava ketin hundurê dikanê, li cureyên bizir, fêkiyên hişk û kutayî, li pelên şîfa, li çay û qahwe û hububatan heyrî man. Çi hebû û çi tune bû... Bihîv û kakilê gûzê, kakao û tarçin, kîmyon û tiriyê çivîkan, mewujên reş û sor, mişmiş û încasên hişk, ava firingiya û îsotan, garis û nok, nîsk û kizin, xurme û findiq, tiriyê reş û sor, bulxurê esmer û yê spî, gûza hindê, hunguvê ron, sirkeya tirî, kunciyên sipî û yên zer, reşreşk û şadanik, kîşnîşa teze, qahweya menengîçê, bizirê xeşxaşê, tuxmê kerevîzê, şîlan û beybûn, giyayê gezoke, tirîreşk û dendûreşk, qedayifê deryayê, sirkeya sêvê, ava hinarê, pelê zeytûnê, meyremxort û rihan, kekîk û bittim, nane û rehên meyanê ango ava sûsê, îsota tûj û ya pûl, meşlûr û bastêq, garisê teqiyayî, hêjîrên hişk, şekirên sor û yên quloqulo, şekirê nokan, toza findiqan û ya fistiqan, xwêya lîmonê, nîşasteya garis, rihana reş, toza dermanê hevîr, çaya giravê, giyayê gilyazê, giyayê kîrkîlîtê, pelê mêrsînê, pelên hêrsok, kulîlka alûcê, giyayê melîsa, tuyên reş û sipî, qurnefîl, kaparî, îsota sipî û ya reş, dendikê zebeşan û petêxan, benîştê kizvan, vanîlîna şêrîn, hewlîcana toz, qurnefîla hûrkirî, kevirê çavan, benîştê sandaloz, zebeşê ebûcehîl, kulîlka menekşê, ziqûm, giyayê mijdarê û avakado. Di bin bêhna ewçend cureyên derman û fêkiyan de, dengê kilamekê ji awaza kalemêrekî hat guhê wan: Diyarbekira şewutî bişewute bi beden e... Guh dêrandin û li pey wî dengî çûn. Bi meşa wan re, deng berz û bilind bû, bi awayekî zîz, di bin avahiyên dîrokî yên kevirên reş de olan da. Çend kuçe li pey xwe hiştin, bi kuderê ve çerx bûn, nizanîbûn. Li ber deriyê xanekê parsekek dîtin ku wî du tiliyên xwe xistibû kerrika guhên xwe û diqêriya. Keçikê navê Çarşiya Şewutî di bîr anî û got, ger min van giyayan, fêkî û dermanan nedîtibana û bêhn nekiribana û sewta vî dengbêjî li giyanê min nelefiyana, beden û bircên Amedê dê ji min bixeyidiyana. Ez mîna gulaberbero ya li benda rojê, bi hêviya bihîstina dengek wiha û hesandina van bêhnan li kuçeyên vî bajarî digeriyam heta niha. Niha wekî ku min tiştekî xwe yê wundabûyî dîtibe. Dengê vî dengbêjî ji hemî dîmenên ku me heta niha dîtiye re bû xemil.

Hevalê wê di bin bandora dengê dengbêj de ma, pirsî:

–Dengbêj ne evîndar bin, nikarin binehwurin. Evîndarî ji bo te çi ye?

–Heta ez li kuçeyên bazirganiyê yên li serê Balîkçilar û taxa Çarşiya Şewutî negerim, bersiva te nadim.

Awaza dengbêj kezeba wan sot. Di bin wî dengî de, li her cure temezî, şalpe, şal, çarik, pûşî, şewqe û kum, qalpaxên dîrokî û leşkerî, şaşikên heciyan, çefî û egal, qerewat û atqî, komlek û her teher îşlik, qazax, êlek, şalwar, pantor, çakêt, palto, eba, kiras û derpê, fîstanên berê, yên kitanî û melesî, şamqutnî, etek û bilûz û hevalkiras, şekal û gîzlawêt, her çeşnî gîzme û qondere, kincên binî û yên şevê, derpîyên qol û atlêt, pîjema, riyên doşek û lihêfan û malên gazê, qedek û capûn, qabardîn, hevrîşim û rîs nihêrîn. Mîna destgirtiyan dest di dest de di ber tableyên eşyayan re buhurîn. Keçik dema toqa por ji xwe re sitend, çavekî avêt her cure şeh, bandên por, qelemên rengîn, yên ji zirîç û yên bi hubrê, pîlên qelemî, bazin û gustîlkên qelp û yên bi avzêr, meqes û tornavîda, ta û derzî. Çend gahv meşiyan, piştre wê li ser tableyek din jî li gilokên tayê rîs, nîk û şûjin, firçeyên diranan, qutuyên dirankolikan, darikên guhpaqijkirinê, gilokên tayên qinab û rîs, filkete, sungerên boyaxa pêlavan û yên firaqşûştinê, çocik û hesk, kevçiyên darînî, mûçink û meqesên neynokan, neynikên berîkan, benikên naylon yên kincraxistinê, her cure lastîkên doxînê, sîwan, baweşînk, qutuyên rûnê tenik, fermûarên kincan, qordeleyên sor, krema arkoyê, macûnên diranan û yên çermnermkirinê, darikên kincraxistinê, qutuyên sabûnan, her cure sabûnên ciwanî; sabûna ron, û ya şîn û sabûna ereban, kêrikên fêkiyan, kêrên aşpêjan yên kalanî, her cure kevçiyên hesinî, xwelîdank, jilêt, macûnên zeliqandinê, dermanên toz yên kincşûştinê û boyaxa neynokên jinan nihêrî.

Dema vegerê bû, berê xwe dan taxa Ofîsê.

Keçik beriya xatir ji hevalê xwe bixwaze û biçe Wargeha Keçikan, got:

–Bersiva pirsa te ev e: Navê hezkirina bi hev re ya ji hemî hebûnên dunê ye evîndarî. Bi hev re hesandina dengan, rengan, bêhnan, pêjnan, tirsan û êşan e...

***

Pîrê tevizîbû bi dûvpişkê re, lê qirçe qirça êzingên nav êgir dihat guhê wê. Difikirî, ev cara çendan bû van kambaxan pê vedidan? Çendîn car bû ku wê xwîna wan ya di rengê sifir de didît? Dîsa mirmirî:

***

Di pey hatina Ekrem Duhokî re pênc sal derbas bibû, êdî bajarvanekî Amedî bû û di xaniyê Mervanê devse de bicih bibû. Demek berî niha, Mervan bibû karmend û malê bar kiribû kuçeyek din ya li vê taxê. Bavê Ekrem yê şêst salî, diya wî û xuşk û birayê wî yê ku dikana beqaliyê vekiribû hemî ji qempê derketibûn û êdî li cem wî bûn. Ji ber ku li Duhokê jî li nêzîkî bajêr berê rez hebûne, navê taxa “Rezan” ya li Amedê dîmenên dema zarotiyê û mala wan ya du tebeqî dianî bîra wî.

Ew programa partiyê di kovarekê de li ser navê wî û Mervan Şen hatibû weşandin, lewma du sal cezayê zîndanê li wî birrîbûn. Parêzarên wî, dosyeyê ji Dadgeha Bilind re şandibûn.

Sibehek meha sibatê bû. Nîşana çilê hişk belekên berfê hêj li erdê bûn, nedihiştin seqema çileyê hişk xatir bixwaze. Berfa ser xaniyan di kuçeyan de hêj li çokê bû. Sermaya sibehê sibatoka dînik dixapand, rojên gîtê gamêşqiranê di bîra gel dianî ku digotin xwezî bi rojên xaçeçûranê ne bi gîtê gamêşqiranê. Birayê Ekrem Akîf mîna her roj saet di şeşûnîvê sibehê de ji mal derket û li tirimbêla xwe ya ku sedemî wê berfê li serê kuçeyê park kiribû, suwar bû. Çend caran mifte bada, lê ji sedemî cemedê, tirimbêl nexebitî. Mirovek biyanî ji nişka ve li cama tirimbêlê da. Wekî ku wî zanibû dê tirimbêl nexebite! Akîf lê vegeriya, kesê bi kincên pêşmergeyan jê re işaret kir û bi dengekî hêrsok got “camê veke!”

–Em li rojnamevanekî digerin, navê wî Ekrem e, ew di kîjan avahiyê de ye gelo, tu dizanî?

–Rojnamevan? Na, ez hêj nûh hatime vir, kesekî bi vî navî nas nakim.

Akîf, xortê bîstûpênc salî ku biçûkê malê bû, ji taxa Çarsedûpêncî hêj hatibû wê kuçeyê. Mirovekî qamqutuk, lê jîr û çalak bû. Eniya xwe ya ku bêwext rût bibû, bi tiliya eşhedê xurand. Bi pirsa mirovê biyanî re terpîn ji dilê wî çûbû, wekî ku tiştek ji hinavên wî qetiya bû. Li kuçeyê nihêrî, çar kesên din yên xwedîçek bala wî kişandin. Hemî jî bi kincên pêşmergeyan bûn, lê yek ji wan bi kum bû. Peyivandina wan ya bi tirkî, li pûşiyên wan yên nedişibiyan çefiyên kurdên Îraqê, nedihat. Akîf beriya ku bifikire û gotinên xwe biweznîne, bersiva xwe dubare kir:

–Bi wî navî kesek li vir nîn e!

Mirovê biyanî bi wî bawer nekir, ji ber ku wî him gotibû ez hêj nûh hatime û him jî teqez dikir ku kesek bi wî navî li kuçeyê tune ye!

Biyanî:

–Ka nasnameya xwe rê min bide!

Akîf digel ku fam kiribû ku ew polîs in jî, xwe li xamî danî, got.

–Hûn kî ne?

Zilamê kincpêşmerge hewce bi xweveşartinê nedît, got:

–Em polîs in bira, polîs.

Akîf heta wê gavê bi vî rengî hîç leqay polîsan nehatibû. Lê, bawerîyek xurt pê re çê bibû ku divê nasnameya xwe rê wan nede. Ger wan paşnavê “Duhokî” dîtibana, dev jê bernedidan. Dekek hat eqlê wî, qertvîzîta beqaliyê pê re hebû ku ew bi tîpên îtalik hatibû nivîsîn û di bin berîka wî de kevn bibû.

Wî got:

–Bibexşînin nasnameya min niha ne bi min re ye. Lê...

Polîs peyva wî birrî:

–Ruxseta tirimbêlê jî dibe...

Akîf bi koneyî, lê bi heyecan li berîkên xwe geriya, li nava tirimbêlê meyzand, qutuyan vekir, li cihên xewle nihêrî û paşê got:

–Mixabin, min ew li beqaliyê jibîr kiriye. Lê qertvîzîta dikanê heye...

Dema hevalên wî ji rêwiyên kuçeyê nasnameyên wan dixwestin, wî baş bala xwe da qertvîzîtê. Lê tu tişt jê fêm nekir, serê xwe hejand, qervîzît li xwedî vegerand û meşiya cem hevalên xwe.

Li her du aliyên kuçeyê mal bi mal geriyan û ji jin û mêrên taxê, ji zarokan, ji rêwiyan “Ekremê Rojnamevan” pirsîn. Qala wergêrî an arkeologbûyîna wî nedikirin, tenê digotin “rojnamevan e.” Gelê kolanê jî ew mîna rojnamevanekî nas nedikirin, ew pêşmergeyek bû, ji ber zilma rejîma Îraqê reviyabû, tenê vê yekê zanibûn. Dema polîsan ew cara yekem li Amedê ji zanîngehê girtibûn û biribûn, wê demê mala wan li qempa penaberan bû. Dema îfadeya Mervan Şen girtibûn, navnîşana wî li ser vê malê qeyd kiribûn. Lê digel ku navê taxê, nimroya kuçeyê û ya malê rast nivîsîbûn jî, nimroya li ser deriyê avahiyê çewt hîn kiribûn. Belkî jî hin kesan bi zanebûn di dewsa hejmara “76” de, “73” nivîsîbûn.

Mal bi mal û guşe bi guşe geriyan, heta ber deriyê nimroya 73an hatin. Li derî dan, jinek çil salî vekir, got:

–Hûn bi xêr hatin pêşmergeyên me, kerem bikin, hûn li kî dipirsin?

–Ekrem li mal e?

Dengek ji hundur hat:

–Ew kî ye? Çi dixwaze?

Mêrê jinikê bû ew.

Jinikê carek din li kincên zilamê biyanî nihêrî û got:

–Pêşmergeyên me ne, li yekî dipirsin.

Polîsê xwediyê wê pirsê, êdî xwe negirt, ji bersiva jinikê hêrs bû, serê keleşkofê ji bin çotikê xwe deranî û got:

–Pêşmergeyên çi? Em polîs in, polîs!

Bi vê peyvê re, madê jinikê zer bû û di cih de, li ser şêmûka derî nizilî erdê. Mîna ku erda bin piyên wê hatibe kolandin û ew hêdîka di teqanekê re heta singê çûbe xwarê biçûk bû, tenê por û singa wê li holê ma, gewde, pê û ran wekî ku di zikê wê de hatin veşartin. Her pênc polîs di ser serê wê re qebas dan û ketin hundur. Mêrê jinikê ji nava nivînan hilqevizî, lê polîsê ku kêlîkê berê li nasnameya Akîf pirsîbû bi zeqema wî girt, şidand û ew hejand:

–Ka kurrê te? Bêje, ew li kuderê ye? Di kîjan cehnemê de ye here wî bîne!

Xortekî nûhgihîştî wê kêliyê ji odeya li kêlekê derket û hat cem wan. Polîs gava çav pê ket, tavilê bi milê wî girt. Xort nasnameya xwe deranî û rê wî da, polîs tiştek negot, tenê serê xwe hejand. Her çarên din êrîşî odeyan kirin û nivînên ku hêj li erdê bûn, sero bino kirin û bi ser gelê malê ve qêriyan: “Ka Ekrem? Ka ew li kuderê ye? Lez bikin, herin bînin! Ya na em dê vî banî bi ser serê we de birûxînin!”

Mêrê jinikê got:

–Welleh hûn şaş in, du kurrên min hene xulamê we bin, yek jê ev e, yê din jî ev sê sal in ku çûye Stenbolê ji xwe re dixebite. Carek din navnîşana destê xwe kontrol bikin, hûn şaş nehatine?

Polîsê ku li pêş ketibû hundur ji xwe bawer bû, got:

–Ma nimroya vê malê ne 73 ye?

–Belê

–Navê kurê te yê li Stenbolê çi ye?

–Îkram e.

–Hah! Te çima heta niha nedigot? Mafir ku Îkrem e, mesele nîn e.

Ew wekî ku bi salan li pey sûckarekî giran geriyabe û ew gav dîtibe, bi bişirîn nefesek kûr kişand, li hevalê xwe yê bi kumik nihêrî, got:

–Ha Ekrem ha Îkrem! Çi ferq dike? Dibe ku tîpek çewt hatiye nivîsîn camêr! Hebe tune be ew e, va ye ji ber ku nivîseke terorîstî di kovarekê de nivîsiye du sal berê îfade daye. Me ji ber xwe ve navnîşana mala we negirtiye. Tu bawer nakî, were bi çavê serê xwe bibîne.

Polîs kaxizekî ji nava deftera xwe derxist, rê xwediyê malê da. Zilamê serçavneşûştî û porgij li ewraq nihêrî, çavên xwe yên beloqî mizda, du caran girt û vekir, ji kurrê xwe yê biçûk re got here berçavka min ji odê bîne. Piştî ku berçavk hat, navnîşana bi Tirkî ku di bin nivîsekê de bû, xwend: “Bağlar–Yanikköşk, 50. sokak, no: 73, Diyarbakir.”

Jinika ku di nava daw û delingê de heliyabû ew gav bi ser hişê xwe ve hat, rabû û bang li mêrê xwe kir:

–Bêje navê kurrê min Îkram e, ne Îkrem e, Îkramê min çûye xebatê.

Polîs nexwest li peyva wê hay bibe, tenê got:

–Telefûn jê re vekin, bila nesekine were. Heta ew neyê, em dê mêvanê we bin.

Her pênc polîsan çotik û êlekên xwe danîn, li ser doşek û lihêfên ku serê sibehê hêj li erdê bûn vezeliyan.

Ji alî din ve, Akîfê beqal piştî ku polîs dev jê berda, bûyera rojek berê di bîr anî. Mirovekî bi kumik ku ew dişibiya polîsek ji wan, li pêş dikana wî pêyase kiribû, heta êvara dereng raçaviya beqaliyê kiribû. Ew ji wî ketibû şikê, piştî gumana dilê wî zêde bibû, ji kekê xwe re gotibû tu dernekeve der, here di paşiya dikanê de rûnê. Lê Ekrem bi gotina wî nekiribû, demançeyekê dabû pişta xwe, kursiyê xwe avêtibû ber derî û rûniştibû. Bîstkê bişûnde tirimbêleke sipî ku paşiya wê dirêj bû, li ber derî sekinîbû û mirovekî bi çefîegal jê peya bibû. Çavekî li dikanê gerandibû, piştre çûbû hundur, bi tirkiyek herêmî pakêtek cixare xwestibû. Ekrem baş bal û dêna xwe dabû kesên li hundurê tirimbêlê. Sê zilam li paş, yek li pêş bû, hemî jî bi kincên gundiyan û bi çefîegal bûn, çekên wan li ser çokên wan bûn û bi awurên tûj li dikanê dinihêrîn. Piştî ku tirimbêl çûbû, mirovê bi kumik ku raçaviya dikanê kiribû jî meşiyabû aliyê taxa Ofîsê. Akîf li qewraşê ber destê xwe temînî kiribû ji bo bide pey wî, da hîn bibe ew bi kuderê ve diçe. Piştî deh deqîqeyan, qewraş vegeriyabû û ew agahdar kiribû ku xortê bi kum li wê tirimbêla sipî û baxacdirêj a gavek berê şofêrê wê pakêtek çixare kirrîbû suwar bûye.

Di bin ecacoka van guman û tirsan de, bazda malê, bi peroş li derî da û bang kir:

–Keko, keko! Rabe, bilezîne ji malê derkeve! Polîs li kuçeyê li te dipirsin. Mal bi mal digerin, belkî ketibin maleke cîranan, zûka derkeve, li aliyê rastê bazde û xwe xelas bike.

Ekremê ku bi tepe repa dengê piyên birayê xwe şiyar bibû, bi teqîna derî re ji nav nivînan hilqevizî. Ji telaş û heyecana Akîf, wî rewşê fam kir, montekî çerm li xwe kir. Bi tena eşofmanê ku bi şev wekî pîjema bi kar anîbû, piyê xwe li pêlava panîşikestî xist û derket der. Derencikên teng yên avahiyê cot cot qebas da, dema derket kuçeyê hîç li aliyê çepê nenihêrî, li milê rastê çerx bû û bazda. Bi wê heyecanê re tirs ket dilê wî, li benda teqînekê ma. Xofek ecêb ew bêhnçikandî kir, çek li pey wî neteqiya û ew derket qadeke vala. Li wur wekî ku sed kes jê re bêjin “kurro, tu bi vê bazdanê û talerzê nikarî xelas bibî, niha polîsek an bekçiyek leqay te were, dê ji pora te ya gujo mijo û rûyê te yê neşûştî, ji çavên te yê kêvjikî û piyên te yên xwas, ew dê têkeve şikê. Tu ji ber şirrikê xelas bibî, tu dê bikevî ber mezrîbê!” Wî beza xwe kêm kir û sist bû. Hêj ev fikr pê re, polîsek ji hember ve derket ku di wê saetê de ji nobeta şevê dihat. Li guşeyê meydanê yê alî bakur çavên wan bi hev ket. Polîs li kincên wî nihêrî, bala xwe da kêvjika çavên wî û şekala wî ya panîşikestî, di dilê xwe de got: “Hela tu li vî sûtelayê bajêr binihêrê! Nizane ku montê çerm û eşofman ew didin dest. Pêxwasê bin bedenê ya ji bavê xwe lêdan xwariye, ya li jina xwe xistiye û ji malê reviyaye! Ji wî wetrê ku ew dê xwe ji me bidize. Dua bike ku ez hêj ji nobetê derketim, heke na min zanîbû min dê çi bianiyana serê te!”

Wî bêhna xwe berda û di ber polîs re buhurî, berê xwe da kuçeya ku derdiket riya Koşûyolûyê. Çend gahv wê de çav bi tirimbêlek zer ket, kêfa wî hat. Şofêr hewl dida ku teksiya xwe ya tîcarî bixebitîne, lê wekî ya Akîf ew jî cemed girtibû, merş nedigirt. Dengek hat ber guhê şofêr ku digot:

–Tu dê karibî min bibî heta taxa jor?

Wî got:

–Ger ew bişuxule, ez dê jî karibim, lê va ye tu dibînî...

Hêj gotin di devê wî de, deng bi motorê ket. Ew suwar bû, lê ji ajotvan re tarîfa rê nekir û negot min bibe filan kuçeyê. Heta ew derketin ser riya Koşûyolûyê, wî hîç deng nekir. Ajotvan tirimbêlê li aliyê çepê zîvirand û ajot. Ew gav muşteriyê ku ji tirsana kuliyan zimanê wî xwaribû, li xwe werqilî. Xetereyek niqutîbû dilê wî. Ew bi jor ve, ber bi riya li nêzîkî mala xwe ve diçû. “Polîsên li pey min in, li texma mala me rê girtibin, ez dê çawa xelas bibim?” Bi vê fikrê re bizava xwe civand, wekî Refîk xebaran ji wan re got. Bi dengekî tijî saw li ajotvan vegeriya:

–Keko, em di riyek çewt de diçin, tu dikarî berê xwe bidî aliyê başûr?

Pirsa wî, gumanek kûr û xurt xist dilê xwediyê tirimbêlê, awurên şikbar vegeriyan ser Ekrem. Ji piyên wî yên xwas, kincên wî yên şevê û pora wî ya têkel, wî bawerî anî ku muşteriyê wî mirovekî firar e, ji ber hin kesan direve. Wekî birûskê fikra radestkirin an îxbarkirina wî di serê ajotvan re derbas bû. Ekrem di dilê xwe de du duayan kir: “Ya Rebbî! Xwezî di hewşa mala Mervan de kûçik tune bin! Ajotvan di vegerê de agahdarî nede kesekî din!” Şofêr ji mire mira devê wî tiştek fêm nekir, digel şik di dilê wî de hebû jî ew bêdeng ma. Dema tirimbêl di şeqama Cemîloglu de buhurî û gihîşt Yanikkoşkê, ew çav bi mirovekî dirêj û lawaz ket ku dişibiya Yezdan Zaxoyî. Tavilê ji ajotvan re got “hêdî biçe!” Xiza tirimbêlê sist bû. Zilamekî navsere ku ji sermana situyê xwe xistibû qalik, li serê kuçeyekê dipa.

Ekremê şaş û şeqizî, baş bala xwe da wî zilamî. Gava tirimbêl di ber wî re buhurî, ji nêzîk ve li rûyê wî nihêrî. Ew bû, ew hevalê wî yê winda, destbirakê wî yê koçberiya dûr û dirêj bû. Gelo ew li benda hin kesan dipa, an raçaviyê dikir? Çi karê wî li vir hebû? Di vê şeveqa sibehê de, di sir û seqema zivistanê de, ew li vir li benda kî bû? Kincên pêşmergeyan li xwe kiribû û li ser qorika wî ya rastê tiştek hebû ku êlekê wî qube dikir. Çend sal û zeman derbas bibûn, ew li ku bû? Tevlî refên şervanên li çiyê bibû? Bi çeteyên mafya re bû an bi bazirganên eroînê re? Ew bi kî re dixebitî? Ji ber pênc sal in ku wî xeber jê hilnanîbû, tu şop, tu agahî û pêjn jê negirtibû, ev pirs di serê Ekrem de dizîzikîn. Pênc sal berê li qempa pêşmergeyan, li taxa Çarsedûpêncî ew li ser sifra xwarinê ketibûn niqaşê. Piştî girtina Ekrem, têkiliya wan qut bibû û ji wê rojê ve hev hîç nedîtibûn.

Zilamê dirêj û lawaz gava tirimbêlê ji nişka ve li nik xwe dît, ji cih hilqevizî û gahvekî bi paş ve xwe kişand. Destekî avêt demançeya bin êlek, lê ew gav bi vî dengê naskirî re dest û milên wî şemirîn.

–Te hevalê xwe nas nekir? Merheba ji te re Zaxoyî! Li serê vê kuçeyê çi dikî?

Reng û rû bi Zaxoyî re nema, madê wî zer bû û ji heyecanê lerizî. Wî vê yekê nedipa û derheqa rewşek wiha de gelekî serê xwe êşandibû. Bi rastlêhatinek wiha ji nişka ve, di nava bêbiryariya xwe bi hevalê kevn re bide nasîn an biyanî tevbigere de çû û hat. Wesweseyên bêmane ew di cih de qilqiland. Lê tevgerek wiha ji aqilan dûr bû, ew bi salan hev dinasîn. Dikarîbû xwe jê veşêre?

Duhokî, mîna ku bêbiryariya wî dihesand, bi ser ve çû:

–Ez im ez. Çavê xwe veke, ez Ekrem im ez, Eko! Malneketo te ez nas nekirim?

Çavên wî vebûn, lê beloqî bûn, lêva wî ya binî lerizî. Destê çepê avêt rûyê xwe, wekî ku kûr bifikire eniya xwe qermiçand û awurên xwe tûj kir. Birûska ku di serê wî de flaş vêxistibû, ew lerizand û bîranînên wî bêtir zelal û ronî kir. Lê, wî bi hemî hêza xwe hewl dida ku dê çawa ji bin vê rastlêhatina sosret derê, dê çawa vê bablîsoka birûskên hevaltiyê bi selametî derbas bike. Dibû ku zîpik jî ji wê bablîsokê bibariyana û baranek bi rehmet jî! Bêbiryarî û tirs ewçend bandor li ser wî dikir ku nedihişt ew devê xwe veke û tenê bêjeyekê bi lêv bike.

–Malneket, te ez nas nekirim?

Wî geh li ajotvan nihêrî, geh jî li dora xwe mîna ku ew pirs jê nekiribin xwe li kherî danî. Destê rastê yê ku niha dilerizî, careke din avêt demançeyê, dîsa hêdîka bi paş ve kişand. Hevalê wî ji xwe bawer û têgihîştî bû, bi hêsanî dev jê bernedida. Niha rojên berê, hevaltiya wan, mîna stêrkekê di şevek tarî de vêdiket û di nava çend saniyeyan de dîsa dixurucî. Hin dîmenên ji jiyana wî ya ku êdî jê gelekî dûr ketibû, bi çirûskekê biriqî. Xwe negirt, got:

–Lê çawa, lê çawa! Bibexşîne, gelek sal û zeman...

Ekrem:

–Di nava pênc salan de mirov ewçend hev winda dike? Qey tiştek bi serê te de hatiye?

–Na. Karê min hebû, tu jî ketî hefsê, me hev nedît.

Kuxuka ajotvan ew ji wê tengasiyê xelas kir, Ekrem lê zivirî, dem dibuhurî, tirimbêl li benda wî bû, teksîmîtro her dixebitî.

–Niha karê min heye, divê biçim cihekî.

Kuçeya mala Ekrem nêzikî vir bû, divê tavilê bireviyana, ji vir dûr biketana û şopa xwe winda bikirana.

Bi rê ve wekî ku deh kes jê bipirsin, hizirî: “Zaxoyî li wur çi dikir? Di wê tarîgewrikê de, di sar û seqemê de, ew li pey çi bû, li benda çi bû, çima ewçend ketibû heyecanê? Çima çavê xwe direvand, ji bo çi bi peyvên kurt û revoke bersiv dida?” Tirimbêl diçû, piştî ku di çaryana taxa Rezan re buhurî, nefesek kûr kişand. Ji niha û pê ve êdî kuçe dest pê dikir, xetereya rêbirîna polîsan kêm dibû. Li ser milê rastê, ber bi jor ve ketin şeqama Gîrneyê. Li hember camiyekê li ser milê rastê çerx bûn, di kuçeyeke teng re derbas bûn, li ber deriyê xaniyek du tebeqî rawestiyan. Di bin xênî de dikanek beqaliyê hebû ku bergehê wê bi dezgehê fêkî û zêrzewatan hatibû girtin. Wî ji ajotvan re got kêlîkê li benda min bisekine, ez dê pere bînim. Li derî da, Mervanê devse bi heyecan vekir. Her du bi hev re hilkişiyan jor. Sifre li erdê bû, Mervan hêj xurînî dikir, ji ber ku di derencikan de bi tirs û xof daketibû, helke helk bi ser ketibû, wekî ku bi dîtina wî kêfxweş nebûbe, bi çavekî behitî pirsî:

–Ekrem ev çi hal e? Te xêr e, bi vê heyecanê... Xwedê bike kesek li pey te tune be!

Berî ku tiştek bêje, wî got:

–Tu niha dev ji min berde, ez dê piştre her tiştî bêjim, xwediyê tirimbêlê li benda min e, min fersend nedît qewlikê xwe bigrim...

Mervan piştî ku şofêr şand, li vegerê gumana dilê xwe dubare kir:

–Ger hin kes li dû te hebin...

Wî deng nekir, li ser sifra xurîniyê dest bi çîroka reva xwe kir:

–Ji mêj ve ye polîs li pey min in. Ji roja ku ji sedemî wê wergerê hatim girtin û piştre hatim berdanê... Berê dihatin qempê, li ber wan her sê tenûrên taxê dipan û raçaviya mala me dikirin. Her cara ku li wan baxçeyên bin bedenê min çay vedixwar, diketim gumana ku hin kes li pey min in. Ez pêjna wan dihesênim. Vê carê min tiştek nedît, hatine kuçeya me, Akîfê me bi çi kul û halî xwe ji destê wan xelas dike. Gava ez reviyam, ew hêj li kuçê bûn...

Mervanê devse got:

–Ez karmend im Ekrem, dema te di mala min de bigrin, dê cezayê ‘alîkariya terorîstekî’ li min bibirin. Ew çax dê malik li min mîrat bikin!

–Hewqas metirse, ez dê gelekî li vir nemînim, li vî bajarî wekî biyaniyan im ez. Tu jî zanî dem xerab e, guhên axê hene, nikarim biçim taxa Çarsedûpêncî jî.

Mervan bêtir lerizî, got:

–Belê, ez ji te çêtir dizanim. Îroj çi bûye, tu hay jê heyî?

–Ka bêje îcar kî girtine, kî revandine?

–Xwezî girtibana an jî revandibana! Berpirsê kovarekê li ber deriyê nivîstgeha wî kuştine.

–Kujer dîsa nediyar e...

–Berikekê berra paşika situyê wî dane. Ev nîşana çi ye, tu dizanî diyar e an nediyar e...

Ricifek ket nava pêşmerge, xofek wusa di dilê wî de pêl da ku, ji hevalê xwe tika kir bo sobeyê vêxe. Hewa sar bû, piyekî wî piştî wê birîndariyê ditevizî.

Mirin li kolanan bêserê xwe digeriya û taxan kiribû bin dagirkeriya tirsê. Xof mal bi mal li deriyan dida, çekên dûvpişk di dest kesên biyanî de bûn. Hest sar dibûn, hevaltî, dostanî sist dibû. ew nikarîbû li mala hevalê xwe bimîne. Piştî wê axaftinê niha bêdilê xwe xwarina wî dixwar, parî di qirika wî de ziwa dibû. Di rojên wiha de hevaltîya rast û durust derdiket holê. Gava tirsa mirinê an girtinê mîna ava bin kayê hêdî hêdî nêzîk dibû, gava teqîna çekek ‘faîlî meçhûl’ li tariya şevê belav dibû, dikete nava nivînên wî û xew lê diherimand, lihêf û doşek jî ew nedisitirandin. Deh bavên mêraniyê hebûn, yek jê rev bû. Sibehê ew dê tiq û tenê derketana kuçeyê, kî dê derî li wî vekirana, kî dê li ber barê wî yê giran rabûna? Tenêtiya xwe ya ku ji wê seqema sibatê dijwartir bû, dê li kî parê bikirana? Ew şev du pirs heta sibehê di serê wî de leyistin: Yek, Zaxoyî di şeveqa sibehê de li serê wê kuçeyê çi dikir? Ya din, Aycan li kuderê bû? Xewnek bêwext ew şev talerza dilê wî zêde kir: Kêvjalek ji ber masiyekî mertal direviya, di nava avê de çerx dibû. Kêvjal dibeziya, masî dev jê bernedida. Masî kêvjalê zeft dikir û ew xwar.

Zaxoyîyê ku bi salan winda bû, ji nişka ve derketibû pêşiya wî. Di rewşek gumanbar de, di nava seqema sibehê de, li serê kuçeyekê, bi giyanek têkel leqay wî hatibû. Çi karê Zaxoyî di wê şeveqê de, li serê wê kuçeya teng hebû?

Ne tenê xism û eqreba, heval û hogirên wî jî tune bûn. Kaniya dilê wî êdî diçikiya, niha birînên xwe tenê bi zimanê xwe dikarîbû bialastana. Xwe wekî kûçikekî ku tenê pirça wî jê re bibe sitargeh dihesand. Wî Mervan jî baş dinasî; ew dixwest bibe mirovek xwedî mertebe, qedr û qîmet û di nav burokrasiya dewletê de hilkişe jor. Dikarîbû hevalê xwe tenê şevekê li malê veşêre. Çile bû, berf li erdê bû, Qerejdax bi hemî hêza xwe çawa ku berî hezar salan kevirên reş vereşiyabû, niha jî sir û seqemê puf dikir. Sermaya wiha di sal û zemanan de nehatibû dîtin, dawiya dunyayê hatibû? Îsrafîl bi pufa xwe ya ji sir û seqemê hemî dar û ber, çiya û newal, avahî û şênahî kaf û yekûn dikir?

Berdestî sibehê, yekî li derî da. Dilê wî sekinî, tirsê xwe li bedena wî seranser rapêça. Careke din lîsteya reş ket bîra wî. Cara duem zengil kir çirrînî. Gelo ew kî bû, di vê saetê de li çi digeriya, li kî dipirsî? Polîsên li pey wî bûn? “Ew dê niha werin hundur, min bigrin, destên min li darê kelemçê bixin, berê min bidin çolekê... Refîk neavêtin kêleka rê? Na, ma ez wekî wî serokê partiyekê me?” Heke niyeta polîsan ne xerab bûna, çima bi kincên pêşmergeyan hatibûn ber derî? Heke cezayê wî yê ji sedemî wê wergerê hebûna, jixwe ne hewce bû ew bi şêweyek dizî werin malê. Belkî jî ew ceza li dadgeha bilind tesdîq bibû! Du polîsên bi kincên fermî dikarîbûn bihatana malê, biryarê jê re eşkere bikirana, ew bigirtana û bavêtana hefsê. Lê wiha nekiribûn. Çima ji birayê wî re gotibûn em li Ekremê rojnamevan digerin? Ji bo çi paşnavê wî veşartibûn? Çima bi berbangê re hatibûn? Ji bo çi li benda vekirina dayreyên dewletê nemabûn? Çima? Gava cara sêemîn çirrîn ji zengilê derî çû, Mervan şiyar bû û ji nava nivînan hilqevizî. Lê beriya di derencikan de dakeve jêr û derî veke, bi peyvên devseyî got:

–Ekrem, Ekrem! Tu şiyar î? Rabe, wa ye hin kes li derî didin.

Ekrem xwe li kherîtî danî, guman û ramanan rê nedan ku bilive. Di nava nivînan de qilqilî, bizava xwe ceriband. Ew dê çi bike, çi neke û çawa tevbigere? Ev di serê wî de çûn û hatin. Mervanê ku ji tirsa diricifî, newêribû xwe di derencikê re berra jêr bide ji piya sekinîbû û li wî dinihêrî; li bendê bû ku ew biçe derî veke.

Ekrem got:

–Ji min ji te, tu xwediyê malê yî...

–Malneket, xwediyê meslîhetê ez im, an tu yî?

–Here derî veke, heta tu werî ez dê kincekî te li xwe bikim, dibe ku polîs bin, min bigrin binçav.

–Te serê min yê seqirî xist nav teşqeleyê...

***

Teşî û giloka hiriyê li erdê bû, dûvpişka jehrîrêtî piyên xwe di hev dida. Pîrê li ba ket û li alava êgir nihêrî û got: “Ya Xwedanê şev û rojan” û wiha bi çîroka xwe ve çû:

***

Di vê kuçeya Baxlera de şinge şinga kevçiyên xwarinê dihat. Şevek berê pênc polîsên ku li derî dabûn, ev çardeh saet bûn ku li wê malê bûn. Niha bi wan re li ser şîvê bûn. Ji nişka ve derî vebû, kurê malbatê Îkram ji Stenbolê derketibû rê, herkes li benda wî dipa, lê ne ew, keçika malê ya biçûk ket hundur û bazda, çû ser çoka bavê xwe rûnişt. Bi kurtepistî di guhê wî de got:

–Bavo, ha bavo! Ez vê êvarê çûbûm mala cîranê me yên pêşmerge. Kurrê wan yê beqal, ji bavê xwe re qala kekê xwe dikir. Ekremê kekê wî ji ber polîsan reviyaye. Doh bi şeveqê re hatine mala wan. Bavê wî...

Bavê wê nehişt ew peyva xwe xelas bike, keçikê daf da, xwarinê nîvco hişt û lezand cem polîsên ku li odeyek din şîv dixwarin.

Êvar bû, pênc polîs û komsêrek bi rêberiya xwediyê wê malê piştî şîvê çûn ber deriyê mala Ekrem. Pêşî Akîf quncikê perdeya pencereya li ser derencikê da alî, her pênc polîsên kincpêşmerge yên ku sibehê li kuçê rast li wî hatibûn li ber derî dît. Perdeyê girt û vegeriya hundur, ji bavê xwe re got: “Ew in!”

Bav tirsiya û ket nava fikaran, destê xwe kir kêlekê û sê caran çû û hat, piştre wekî ku bi niyeta wan nizanibe, xwe li xamî danî, got:

–Hûn çi dixwazin ji me?

Bersiva kurt bi pirsekê re hat:

–Ekrem Duhokî li mal e?

–Na.

Dengek din ji xwe bawer got:

–Îfadeya wî heye, divê ew were qereqolê.

–Ez dibêjim, ew ne li mal e...

Xwediyê heman dengî:

–Em dizanin li mal e.

Bavê Ekrem:

–Li vî bajarî kesek êdî bi şev derî venake. Ger li mal bûna jî me nikarîbû derî vekirana. Piştî ewçend kuştinên kujer nediyar...

Dengekî ji yê berê cihê bi nermahî li ber wî geriya:

–Xalo em ji Navenda Asayîşê hatine. Ka derî veke, em li hundur bigerin, heke kurrê te ne li mal be, jixwe em dê biçin.

Bavê Ekrem vê carê bi rikbarî bersiv da:

–Yên ku bi şev li deriyan didin, xwe wekî polîs didin nasîn. Piştre destê wan dikeve xwîna xelkê.

Yek ji polîsan, hat ber pencereyê, hûr hûr bala xwe da hundur. Mirovekî lawaz bû, riya wî hebû, digel ku şev bû jî, li ber ronahiya lempa li ser nêrdewanê berçavka wî ya reş dixuya. Ew bi kurmancî axifî:

–Xalo, mafir ku hûn rast dibêjin, hemî kesên di malê de werin û yek bi yek di ber pencereyê re derbas bibin.

Ji ber ku ew bi kurmancî axifî, baweriya bavê Ekrem bêtir bi wî hat, destê xwe li singa xwe xist û got:

–Me qebûl e. Em dê yek bi yek xwe rê we bidin. Lê, piştre divê hûn dev ji me berdin ha, em nikarin derî li we vekin.

Pêşî xwediyê malê, li pey wî xuşka Ekrem û di dawiyê de jî Akîf perdeyê hilanî û di ber wê şibakeya du perrî re buhurîn. Dema Akîf derbas bû, yek ji polîsan bang li wî kir:

–Min tu nas kir. Yê doh sibehê tirimbêl dişuxuland!... Ka li rûyê min binihêre? Belê, belê, tu ew î. Te çima nedigot Ekrem kekê min e?

Akîf got:

–Lê, te li Ekremê rojnamevan dipirsî. Kekê min ne rojnamevan e.

Bi gotina wî re, komsêr hat ber pencereyê û xwest mijarê biguhere:

–Çek di malê de hene an na?

Bavê Ekrem:

–Tenê demançeyek me heye, ew jî bi wesîqe ye.

Komsêr got:

–Ka derî vekin, di dest me de biryara dozger ya lêgerînê heye.

Xwediyê malê ji ya xwe nehat xwarê:

–Ez dê çawa zanibim ku hûn polîs in, ne kesek din in? Divê telefûn ji Navenda Asayîşê re vekim, baş rasteqîn bikim û esehiya hatina we ji wur hîn bibim.

Komsêr:

–Ne hewce ye ku tu li cihekî bigerî, ez ji te re dibêjim veke. Ger tu derî venekî, ez dê malê bi ser serê we de birûxînim. Deh deqîqeji we re muhlet!.

Bavê Ekrem telefûn ji Navenda Asayîşê re vekir, got hin kes hatine ber deriyê me, xwe mîna polîsan didin nasîn, çek û bêtêl di dest wan de hene, kincên pêşmergeyan li wan in. Gefa li me dixwun, dibêjin em dê bombe bavêjin mala we. Ger ew polîs bin jî, ji wan re bêjin, piştî ku bûyerên ‘faîlî meçhûl’ zêde bûne, em ditirsin êvaran derî vekin.

Berpirsê Navenda Asayîşê pirsî:

–Ka navnîşana mala xwe bêje.

Piştî wî navnîşan di telefûnê de got, berpirs rasteqîn kir ku ew kesên li ber derî hevalên wan in û bi biryara Mudûrê Asayîşê hatine şandin û wî bi israr got divê derî vekin. Bavê Ekrem jî lêgerîna şevê xetere didît. Dema wan wiha di ber hev didan, polîsên li ber derî guh dêrandin û piştî ku telefûn hat girtinê jî, bê his û çip ji wur çûn.

Piştî çûyina wan, bavê wî ji Akîf re got:

–Eko li kuderê ye, dîsa serê me xist belayê? Xwezî ew berik ne li piştê, li serê wî yê kêmaqil biketana! Rabe xwe girêde here cem, ew li mala hevalê xwe ye, jê re bêje, bila li van deran nesekine, biçe aliyê Enedolê. Bi Xwedê rewş nexweş e, roj reş e! Ew dê li kuçeyek tarî derbekî bixwe, dê kesek nizanibe qatilê wî kî ye. Li Amedê ji dema ku bûyerên tarî dest pê kirine, jiyan bûye dojeh. Jiyan erzan e, kuştin wekî gepek nan e. We li ber çavê xwe dît, ji ber ku me Navenda Asayîşê bi xwe û wan hesand, çawa reviyan û çûn! Niyeta wan ne xerab bûna, planek wan ya genî tune bûna, ew ji ber derî nediçûn?

Çardehê sibatê bû, serma rê nedida jiyana tu candarî. Erda hişk û biring û sermaya çilê dereng... Ne hechecîk hatibûn ne legleg. Ezmanê sayî, nefesa Qerejdax ya malxerab, belekiyên berfê yên li çolan, tenê ne mirov û ajal nedihişt candarek li derve bimîne. Rehên hemî gul û giyayên bin axê jî hişk dikir. Tûk li hewa dicemidî, xelkê pencereyên xwe bi naylonan girtibûn, hemî derî morkirî bûn, teyr û turûd di koxan de jî ne disitirîn. Adar jî bi serma û seqemê derbas dibû.

Akîf ew şev bêyî ku bavê wî pê bihise, ji nava nivînan rabû û derket kuçeyê. Bi wê tirsa rojek berê li alî rastê nihêrî, dû re li çepê vegeriya, dema hêdîka pêl berfa seqemî kir, kirpînî ji bin piyê wî çû. Bala xwe da ronahiya şibakeyên cîranan, tenê di apardûmanekê de pencereya mala li tebeqeya heftan vêketî bû, Xwedê zane ew ronahî qinyatê dida dilê kîjan nexweşî. Dengê balafiran ji balafirgeha leşkerî ya li pişt malan dihat ku di vê saetê de dest bi dewriya danê sibehê dikirin. Çirrîn ji deriyê malika cîran çû, zarokê wan meşiya tuwaletê. Dîsa bêdengiya kûr û dûr û dirêj, dem bi dem tirsek ji ya “gurên manço” ku rûpelek bîranîna zenûn ji zarotiya Akîf vedikir zêde kir, pîrebokên bêdengiyê ketin hemî kolanan. Tarîbana beriya şeveqê pêçîdiçav de bû... Du destên xwe di berîkan re kuta jêr û milan li canê xwe şidand. Beriya di riya Saxlîk Ûcaxî re bibuhure, li aliyê rastê ji dûr ve ronahiya tirimbêlekê xuya kir. Polîsên fermî yên dewriyê bûn. Ew derbasî kuçeya li hember bû. Hemî dengên bajêr hatin birrîn, xweza jî bê giyan bû, tenê serma axifî. Bi çi kul û halî xwe gihand hember mala Mervanê devse, lê li vî aliyê kuçeyê sekinî. Beriya derbas bibe, li dorhêla malê nihêrî. Siya mirovekî di quncikekî de xuya kir, şarjûra dûvpişka destê wî ket ber ronahiya lempê. Dûva dûvpişkê li hev rukubî bû. Akîf bêvîn li dora xwe nihêrî û wekî ku ji canê xwe eciz bibe, bêbiryar, mîna mirovekî ku nizanibe dê çi bike, di cih de peyase kir. Xwediyê çeka dûvpişk geh li kuçeyê nihêrî, geh bala xwe da pencereya jor ya malê. Bişûnde hat, kêlîkê meşiya, piştre dîsa çû quncikê ku berê lê dipa. Akîf xwe di ber taldeya xaniyekî de veşart û li benda çûyîna wî ma. Tirsa dilê wî gav bi gav zêde dibû, şeva tarî li pêş çavê wî dibû mîna rawurekî dirinde, gumana wî ya ku ew kesê xwedîçek li pey kekê wî ye xurt dibû. Belkî ew ne tenê bû, hevalên wî jî hebûn. Dibû ku ew hîç xwe nêzîkî wî jî neke û dema çav pê bikeve, bêpirs, hema ji nişka ve berik berde wî... Akîf heyrî mabû: Çima kesê xwedîçek li deriyê mala Mervan nedida, mafir ku li pey Ekrem bû, niha li benda çi bû? Hevalên wî tune bûn? Polîsek tenê dikaribû bigeriyana? Di vê sermayê de, di vê tarîbanê de çi karê wî li vir hebû? Zilam dîsa çerx bû, şarjûra çeka di dest wî de lerizî. Wekî ku westiyabe, bi gahvên biçûk meşiya, Çû, li ser dezgehê wê dikanê rûnişt, nefesek kûr kişand û wê çekê jî danî nik xwe. Akîf geh li wî û geh jî li çeka ser dezgehê nihêrî. Niha nikarîbû tiştek bike, ji bilî raçaviyê tu tişt ji dest nedihat. Heke niha ew ji nişka ve vegeriyana û li hember xwe binihêrtana, wî dê Akîf bidîtana? Akîf di ber siyê de dipa, bi her du milan germaya canê xwe diparast. Vegeriyana malê ne çêtir bû? Ne ji vê mîrata sermayê bûna! Gere polîsên şevê din bi berbangê re dîsa werin û zext û zorê bidin ser malbatê, bêjin Ekrem li kuderê ye û bavê wî yê extiyar bidin ber qûntaxên tivingan, dê bavê reben cihê Ekrem ji wan re nebêje? Wî zanibû ku ew li mala Mervanê devse ye, kalemêrek mîna wî di îşkenceyê de dikaribû di ber xwe bide?

Zilamê xwedîçek, ji ser dezgehê rabû, rahişt çekê û ber bi serê kuçeya aliyê başûr ve meşiya. Akîf ji ber taldeya dîwêr derket, mîna ku pêl hêkan bike bi pozên pêlavê liviya. Kirpe kirpa berfa hişk, deng ji siya wî dianî û ew wekî mirovek bêbeden û bêgiyan bi zarî wî dikir. Hêdîka derbasî aliyê din yê kuçeyê bû û pêl bijkoşka zengilê derî kir.

Li aliyê din, piştî niqaşek tirsnak û xemsar, xwediyê malê ji neçarî biryar dabû ku dev ji Ekremê nava nivînan berde. Gava cara çaremîn çirrîn ji zengil çû, Mervan xwest biçe derî veke, lê çokên wî yên lerzokî nehişt. Ew di cih de rûnişt, her du destên xwe da ser guhên xwe û bi qelevîstka tot bû, pişta xwe da dîwêr û giriya. Îske îska wî çû hevalê wî. Ekrem bazda ber derî, pirsî:

–Ew kî ye?

–Ez im keko, Akîf.

Kulpe kulpa dilê wî, nedihişt hilma wî derkeve. Perrê derî yek alî kir, lê Akîf pê ne avêt hundur.

Ekrem:

–Vê şeva hanê, di vê tarîbanê de te xêr e?

–Keko, divê tu cih biguherînî, biçî deverek din.

–Çima? Hin kesan min îxbar kirin?

–Nizanim. Îşev, polîs hatin ber deriyê me. Ew bi israr bûn, dixwestin, bavo derî li wan veke. Li te pirsîn, gotin karê me bi wî heye, heke ew neyê em dê avahiyê bi ser serê we de birûxînin. Bavo telefûn ji Emnîyetê re vekir, ji wan pirsî, got yên ku hatine ber deriyê me kî ne,. Emnîyet bifermî qebûl kir ku ew kesên kincpêşmerge hevalên wan in. Dema bavo bi telefûnê li eywanê bi Emnîyetê re axifî. Wan fam kir ku dê armanc û plana wan neçe serî, ji ber derî çûn. Niha bavo zane ku tu li vir î. Hindik ma berbang lê bide, dibe ku piştî çend saetên din ew cardin werin. Tu jî dizanî ku bavo extiyar e... A baş ew e ku rabe, berî ku bibe sibeh, biçe maleke din. Cihê xwe yê nûh ji min re jî nebêje, ji felaqeyê re tune me, îşkence zahmet e, cereyanê didin mirov. Rabe, zûka ji vir biçe, tu bi kuderê ve diçî tu zanî. Cihê ku tu lê bûyî mêvan, ji wur telefûn ji me re veke da em zanibin tu sax î an mirî yî, ev bes e.

Saet çarê berdestê sibehê bû, Ekrem bi piyê xwe yê qop, bêçare dîsa xwe berra kuçê da. Vê carê ne çavbikêvjik, ne pêxwas û ne jî bi kincên şevê, lê bi dilekî nerihet bû! Ji ber ku nizanîbû ew dê bi kuderê ve biçe, li deriyê kî bide, serê xwe têke bin kîja konî, deyne ser kîja balgîfî. Di dema xatirxwestinê de, gewriya Mervan xitimî. Birayê wî pê re heta ser rê meşiya. Mervan çiqas ber bi burokrasiya dewletê ve nêzîk dibû, ewçend ji hevaltiya wî dûr diket.

Kuçe xalî bû. Ji ber sermaya tûj ya wekî devê dûzanê, pisîk û kûçikên li ser qirş û qalan jî bawerî bi germaya pûrta xwe nedianîn. Hukum di destê serma, qeşem, berf û sira sibehê de bû. Tirsa destbirakê sermayê, çiqas xwîna wî dicemidand wî jî bêtir destê xwe dikuta binê berîkê. Akîf li ber deriyê camiya Fatîhê ew himêz kir û vegeriya malê. Niha ew tenê li rawestgeha otobusê, li benda tirimbêlekê, minîbusekê an otobusekê dipa. Dem ne dema hatin û çûyina tirimbêlên bazirganiyê bû, minîbus jî hêj di xerajan de an li ber deriyan bûn. Saeta destê xwe da ber ronahiya lempa kuçeyê; çarûnîv! Nîv saet bişûnde otobusên belediyê dê derketana ser rê. Berbangê lê da bû? Ji pişt apardûmanan ev yek ne dihat dîtin. Destê sibehê li ber pelegoşka wê, ji azanê re bêsebir bû. Gelo ew roj dora kî bû, xwediyê dûvpişkan dê mala kî bişewutandana, di paşika situyê kî de dê agir pêxistana, ûcaxa kî kor bikirana? Tirs hemî oksîjena sibehê dikişand. Li benda otobusê bû, rawistgeh jê re teng dihat, şeqam û kuçe, sûk û bazar hemî dirûxiyan. Dema dikuliya, diranê xwe dişidand. Ew dê çi bike, ne mêrekî çê ne jî çiyayekî asê! Ka rêkxistin, ka heval? Duhok li ku, Kerkûk li ku, ew li ku? Ka pêşmerge ka egît, ka şervanên bakur? “Heke mirov ji tirsa, xwe ji bav û bira jî veşêre, jiyan bêwate dibe.” Bav newêribû û nikaribû cihê ewladê xwe di dilê xwe de mîna nepeniyekê jî veşêre. Digotin, di dema terqê de, di xelaya maciran de dê weledê xwe davêt. Bav nedihişt ew li malê razê, ji kurê biçûk re li ser şîva êvarê gotibû: “Çawa hebe em hînî koçeriyê bûne, ha Kerkûk û Duhok û ha Diyarbekir û Enqere? Ji wî re çi ferq dike?” Serma nedihişt ew li kuçan bigere, bajar nedihişt ew lê bimîne! Hevalê wî yê herî nêzîk Mervanê devse ji tirsa digiriya. Wext teng dibû, her diçû mîrata tirsê hêdî hêdî ew jî dixist bin baskê xwe. Kûçik dirêyan, ewte ewta wan li nava bajêr her diçû bêtir belav dibû! Ax ji destê van mîratên kûçikan! Bi zîqîna frêna otobusekê, ji hizr û fikaran, ji xem û ramanan şiyar bû.

Otobus viqî vala bi ku ve diçû, ew dê li kîjan rawistgehê daketana, nizanîbû. Şofêr lê dinihêrî, wekî ku bêje di şeveqa Xwedê de bi kuderê ve diçî... Qoltixên vala bi hev re ketibûn gotûbêjê, tenê zîqe zîqa tekerên li dijî bêdengiyê dihesandin. Valahiya otobusê, wekî ku ew bêtir dirêj û fireh dikir! Ew di rawistgehên vala re dibuhurîn û li kuçe û kolanên tenha çiv didan xwe, di çaryanan de dizîvirîn, lê kesek hevaltiyê bi wan re nedikir, kesek tune bû li kuçan, wekî ku kesek di vî bajarî de tune be, her cih vala bû. Ne bajar bû, deştek bû ku qirş û giyayên wê li benda bayekî sar dipan. Otobus wekî mar dibû kilor, wekî tirênê li ba diket. Dunya êdî ronî bibû, lê ew hêj diçû û kesekî dest lê bilind nedikir, kesek li benda wê nedipa, kesek nedixwest lê suwar jî bibe. Belkî haya herkesî, haya hemî Amediyan ji reva wî hebû. Qey zanibûn ku ew tê de ye, lewma lê suwar nedibûn? Di bajêr de tenê! Di nava elaletê de tenê! Ev ne sêhrek bû? Tenêbûn ji sermayê jî zahmettir bû, mirov hişk dikir, mîna giyayek hişk ê bêreh mirov sivik dikir, xwîna mirov dadiwerivand, diniziland bin pê. Di tenêtiyê de mirov dibû mîna stêrka reş a ku di nava ezman de xwe dixwar.

Mala du xwendekarên Fakulteya Bijîşkiyê hat bîra wî, ew dihatin ji birayê wî yê beqal pêdiviyên malê dikirîn, bi wê hincetê hev nas kiribûn. Dikarîbû pêl zengilê deriyê wan bike, lê wan dê destûra veşartina di mala xwe de bidana wî? Divê birayê wî pê nehesiyana ku kekê wî li wê malê dimîne.

Xwendekaran ew bi kêfxweşî pêşwazî kirin, wî pêşî xwe li ber sobeyê germ kir. Ji bo mêvandariya wî tenê sê roj bes bûn, piştî sê rojan ew dê çareyek din bidîtana, cihekî din peyda bikirana. Dema dikan vebûn û xwediyê malê jê re rojname anî, wî bala xwe da nûçeya ku sernivîs bû: “Nûçegîhanê kovarek hefteyî ji aliyê kesên nasnameya wan nediyar ve hat kuştin!” Di berdewama nûçeyê de şopa nav û nîşanên qatilan eşkere dibû. Li gor dîtinên esnafên ku ji bûyerê re bûne şahid, mirovekî bîst salî ji nişka ve xwe nêzîkî wî kiribû û derbekî berra paşika situyê wî dabû.

Dotira rojê Akîf berê xwe da cem Dozgerê Cumhûriyetê û çi dîtibû, çi bi serê malbata wî ve hatibû, jê re rêz kir. Dozgerê navçeya Farqînê jî ew gav ket hundur û guh dêrand. Dozger bêçare bû, tenê digot ez dê lêkolîn bikim, firîqet be, ew kî bin dê derkevin holê. Akîf beriya ji cem wî derkeve, wî ew da sekinandin, di guhê wî de şîretan kir: “Xwe biparêzin! Kewê xwe bi mijê ve bernedin! Başî û xerabî ketiye nava hev, kes nizane kî çi dike!”

***

Ew rabû li dûvpişkê nihêrî, got: “Mexlûqa Xwedê! Ez bi agirê xwe re mijûl dibûm, derdê te çi bû te êrîşî min kir?”

Û dîsa mijûl bû:

***

Tirimbêlek zer ya tîcarî di Deriyê Serayê re dibuhurî. Rêwiyê ku li kêleka ajotvan rûniştibû, berçavka xwe ya reş deranî û li ala ku niha li ser Girê Hemedek pêl dida nihêrî. Leşkerek li pala gir, li ser çeka bi maşîne dipa. Bi tirs û gorîbûnek koneyî, rêwî li ajotvan nihêrî û got:

–Îroj li vir leşker gelek in, çûndin û hatin zêde ye, ne hewce ye ku tu têkevî hundur. Li ber Kaniya Şêran raweste.

Rêwî li bin kemberê daket û bêvîn li ava devê şêr ya ku zirav diherikî nihêrî. Bejna xwe ya lawaz û tenik tewand, dest xist berîka xwe, heqqê ajotvan da. Beriya ber bi Qesra Artûkiyan ve bilezîne, bi gumanbarî li dora xwe nihêrî. Bala xwe da odeyên li bin dîwarê sûre, tenê du leşker li her du aliyên deriyê bikember wekî her car dipan. Bi gahvên fireh lezand û di demek kurt de xwe gihand Qesra Artûkiyan. Li kevirên honayî yên li ser nêrdevanên qesrê, li wan şiklên ecêb yên bi kevirên rengîn çav gerand. Ji ber ku dereng mabû bi heyecan zîzikî nava baxçe. Birrek li wur, li ser devê bîra ku mîna sarnicên dewra Osmaniyan bû li benda wî bû.

–Kiro, tu li ku mayî? Min sed caran ji te re got ji jivana xwe dereng nemîne, lê serê te yê hişk ji gotinê fam nake. Ez te dîsa bişînim Çelê?

–Bibexşîne fermandarê min, di vê saetê de tirimbêl, li Deriyê Çiyê wekî keriyê pez dikevin koyê û trafîkê dixitimînin. Mirov dibêje qey hatûçûya vê Diyarbekirê ew gav hemî di wê riyê re diherike!

Birrek hêrsa xwe domand:

–Ew çawa ji dest we reviya? Hûn şeş kes bûn, we nikarîbû pêşmergeyekî zeft bikirana! Xwelî li serê we be! Derheqa wî de du sal ceza jî hebû. Ew hevalê Refîk, li gor raporan berpirsê rêkxistinek Kurdên Îraqê ye û li welatê me jî rihet nasekine. Me nan da wan, av da wan, cih û war da wan, guneh kir? Ji destê rejîma Îraqê bi çi kul û halî canê xwe xelas kirin, me ew himêz kirin. Ew radibin programa partiya xwe wergerî zimanê tirkî dikin û dixwazin hemwelatiyên me bixapînin! Nankorno! Hûn dasê li çoka xwe dixin! Me qala Refîk kir, ket bîra min, li tebeqa duem, di odeya yekem ya ser milê rastê de, di dolabek pola de zerfek heye, here lê binihêre, min agahdar bike.

Xwediyê berçavka reş bi bazdan hilkişiya jor. Di vegerê de wêneyê Refîk yê di nava zerfê de dirêjî Birrek kir û piştre bersiva pirsa wî da:

–Pêşmerge ji devê gur filitî! Tu jî dizanî, ez û wî demekê bi hev re man. Xwezî ez li serê kuçeyê ranewestiyama, herkes min nas dike.

Ew li niqaşa xwe û Ekremê pêşmerge ya di şeveqa sibehê de li serê wê kuçeya Baxlera fikirî. Hewl da ku çend gotinên din jî bêje, lê nebizivî. Tenê got:

–Her pênc polîsên ku min kincên pêşmergeyan ji wan re amade kiribû, ketin kuçeyê. Min navnîşan dabû wan, lê ew bi şaşîtî li deriyê maleke din didin. Navê kurekî wê malbatê jî Îkrem bûye an Îkram bûye, ez nizanim bê çi bûye. Polîs heta êvarê, wê mala ku ji her tiştî bêrî bûye dikin qereqol. Heta ku keçikek biçûk ya malê, êvarê tê ji bavê xwe re dibêje kurrê mala pêşmergeyan ji malê reviyaye. Polîs li xwe diwerqilin, li çi feyde? Ew şev ez bi wan re çûm ber deriyê wê malê. Berî niha, mala hevalakî wî yê xwendekar di wî xanîyî de bû. Şibakeyek wan li ser derencikê hebû, karibûn perdeya wê vekin û ji aliyê hundur ve me bibînin. Bi texmîna min di şaneşîna li aliyê rojhilat de reviyaye...

Birrek:

–Bes e, bes e! Çîrokan ji min re nebêje! Te ew revand! Ez te têkim dewsa wî? Binêre, baş li min binêre, tu dizanî ez dikarim çi bînim serê te, ne wusa? Bizdonekê pîsê heram! Ey kûçikê ji xwediyê xwe re nebûyî, ev kar naşibe firotina eroînê ya li bin Pira Delalê!

–Destûra min bide, ez dê kurt bibirim ez benî. Ew sibehê ji malê direve. Bavekî wî heye ku ya sitar! Şeva ku em li ber deriyê wan bûn, cih nema ku ew bi telefûnê lê negeriya! Piştî ku hemî saziyên dewletê bi me hesand, me dê çi bikirana? Birayê wî dotira rojê diçe cem Dozgerê Cumhûrîyetê. Ji wur dipirse, da bi fermî polîs li kekê wî digerin an na. Kêliya birayê wî li wur bûye, dozgerê Farqînê jî dikeve hundur...

Piştî vê gotinê, wî qebra du şêxên li hewşê bi tiliya eşhedê nîşan da û got:

–Ez bi cubbê wan kim û nanê Komara Tirkiyeyê xenîmî min bibe, niha jî em li pey pêşmerge ne. Frîqet be fermandarê min, bêhna xwe fireh bike. Li her taxekê zilamên me hene, ger pêjna wî hilînin, dê tavilê me agahdar bikin. Lê, ev heye; dezgeh û berpirsiyarên dadê, dozger û hêzên asayîşê hemî bi me û wî hesiyane. Tenê em dikarin wî bigrin û bavêjin hefsê, lê dûvpişk nikare pê vede!

Birrek ji nişka ve rabû piya û destê xwe danî ser devê wî:

–Hişşşşş! Hiş be! Ev der ne cihê niqaşa vê mijarê ye. Ez û tu, em nikarin hin biryaran biguherînin. Hişşşş! Ji heddê xwe derneyê!

Bi vê gotinê re ber bi nêrdevanên ku bi kevirên rengîn di şiklê kulîlka qawanê de nexşkirî bûn meşiya. Li dora xwe nihêrî, ji bilî nobedaran kesek li eywana Qesra Artûkiyan nedixuya, hêdî hêdî hilkişiya jor. Li tebeqeya duem, nefesek kûr kişand û li ser milê rastê fitilî, deriyê odeya yekem vekir. Zîqîna deriyê dolabekê heta salonê dengveda. Wêneyê destê xwe kir nava zerfeke ku desteyek pere tê de bûn. Banqnotên kaxiz kir berîka xwe ya saqo û derket.

***

Pîrê bi maşikê çend êzingên ku hêj vêketî bûn ji nav terrafa bixêriyê deranî û got:

***

Ekrem êdî ne li mala xwendekaran bû. Bav û bira lê digeriyan. Roja ku li nêzîkî dikana birayê xwe bû jî, ji malbatê haya kesekî jê tune bû. Windabûna wî, ji aliyekî ve kêfa bavê wî dianî. Roja ku ji vê malê derket, wî xwendekarek şand cem birayê xwe, got bila tirimbêlê bîne ber derî. Di pey hatina wî ya vî bajarî re, pênc sal derbas bibûn. Ew roj, dê bîranînên xwe bihiştana û vî bajarî terk bikirana. Her du bira bibûn xwedîyên nasnameyên Tirkiyeyê. Ev yek ji wan re ecêb, neceribandî û bêwate bû. Hemwelatiya dewletek biyanî dê bikêrî çi bihata? Ew bajar wî himêz kiribû, cih û war dabû wî. Ew li ser wan birc û qelayan, kuçe û kolanan baniyabû, hezkirina wan bibû durre, ketibû dilê wî. Pênc sal berê, di wê mala Baxlera de ku wê demê mala Mervanê devse bû, sê heval hatibûn cem hev. Lê niha? Niha çîroka her sê kesan di rûpelên jiyanê yên cihê de didomiya, her yek bi deverekê ve diçû, bi aliyekî ve dipengizî. Ew jî li gor bîr û boçînên xwe, ketibû riyek bixetere û direhî. Di van rojên dawî de giyanê wî diwestiya, peyvên zarotiyê ku bavê wî jê re digot “Lawo tu bi kêrî tiştekî nayî!” di bîr dianî. Refîk di rojên wiha de, wekî siyekê dihat, jê re digot “gava kar li erdê be, nebêje hernê, bêje wernê!” Carna wî Refîk texlîd dikir, di rewşa xerab de, di rojên bêmecal de, ji xwe dipirsî: Gelo niha di dewsa min de Refîk bûna, dê çawa tevbigeriyana? Lê Mervanê devse? Wî êdî nedixwest hevalê wî yê berê biçin cem. Têkiliya xwe û wî jî sar kiribû. Bin zimanê wî şil bû, êdî nedixwest sedemî hevalekî jiyana xwe têke xetereyê. Ew her ku diçû, bêtir ber bi xwestek û xeyalên payebilind ve nêzîk dibû... Û çiqas nêzîk dibû, ewçend ji hevalên xwe dûr diket.

Ew roj, bîranînên evîndariyê ku di rihê wî de birînek kûr hiştibûn li pey xwe dihişt û diçû. Roj û şevên bi peroş, sohbetên li nava wan çayxaneyên bin bedenê, xwarin û vexwarinên taybet yên vî bajarî dihişt û diçû... Zilamên rastgo li pey xwe dihişt û diçû. Diyarbekira şewutî şop di giyanê wî de hiştibû. Birîna canê wî di qetlîama cenazeyê Refîk de jê re wekî diyarî mabû. Bi tirimbêla birayê xwe ji bajêr derket, ne ji Mervanê devse, ne ji Aycana birîna dilê xwe û ne jî ji bavê xwe xatir xwest. Li roja ku dibişirî, li qelîştekên biçûk yên ser axê nihêrî û li bêhna xweş ya ji xwezayê difûriya hesand, ji birayê xwe re got: “Ev ne dema reva ji Amedê ye, lê çi feyde? Tu divê pêşî min ji nava tuxubê herêma avarte derxînî û min bigihînî Rihayê. Ez dê li wur li otobusekê suwar bibim û biçim Enqereyê.”

Yekşem bû, rê vekirî bûn, kontrol û lêgerîna leşkeran kêm bû. Ew derketin ser riya Sêwerekê. Akîf tirimbêl diajot, ew li paş suwar bibû û bo neyê xuyakirin, xwe di nav du qoltixan de telandibû. Bi rê ve, li nêzîkî tuxubê Riha û Amedê du leşkeran mirovek gundî kiribûn nava keviran.. Çend gahvan ji rê dûr bûn, gundiyê ku bi çefiya sipî bû, rûniştibû û bêdeng bû. Dest û piyên wî girêdayî bûn, çavên wî bi paçikek reş hatibûn girtin, leşker li nik wî dipan. Kî bû, ji kuderê bû, çi sucê wî hebû, cendirme li benda çi bûn, nedihat zanîn.

Akîf got:

–Keko ev nîşana herêma awarte ye. Bala te nekişand, kesek nasekine û miraq jî nake, nabêje we ev reben ji bo çi girtiye..

Bi dengê wî re, Ekrem ji kûraniya ramanan werqilî.

Ew li nav bajarê Rihayê hîç nesekinîn û ji otobusa pêncûnîvê êvarê ji bo Enqereyê cih veqetandin. Birayê wî ew tenê nehişt, heta ew li otobusê suwar nekir, venegeriya. Jê re dest hejand, lê piştre mîna ku tiştekî ji nişka ve di bîr anîbe, ji şofêr re got bisekine. Hemî rêwiyên ku xwe li rê xweş kiribûn, lê fitilîn. Akîf ji berîka komlekê xwe tiştekî derxist û bêyî ku rêwî bibînin di lepê kekê xwe re kir.

Ekrem ji destê wî nasname girt û bidizîka di paşila xwe de veşart. Ew şev bi rê ve ne xem û xeyal, ne dost û heval, ne malbat û yar, tu tişt aramiya dilê wî xera nekir.

***

Wê terrafa êgir li çarhawirdorê dûvpişka tevizandî rêz kir, beriya rake teşiyê û cardin li çoka xwe bixe, got:

***

Bersiva Duhokî ji dozger re ev bû:

–Du sal ceza dabûn min. Dixwazim agahdar bibim da ew ceza li Dadgeha Bilind hatiye qebûlkirin an na. Hêzên dewletê li Amedê ji bo çi li min digeriyan û ez dişopandim?

Dozger, piştî ku dosyayên ber xwe vekir, bi fermî axifî:

–Te programa partiyeke Îraqî vergerandiye û di kovarekê de weşandiye. Polîs li te geriyane lê nedîtine. Dadgeha Ewlekariya Dewletê ya Yekemîn du sal cezayê zîndanê û sed milyon jî cezayê diravî daye te. Dosya ji Dadgeha Bilind re hatiye şandin, lê hêj ji wur encam derneketiye.

Ekrem nefesek kûr li ber deriyê dadgehê kişand. Ji destê polîsan reviyabû, hatibû paytextê ber destê dadgeha heman dewletê û li wur serbest hatibû berdan. Ew dê êdî venegeriyana Amedê. Berê li Enqerê mabû, lê şeqam û kuçe, ji bilî cihê sendîkaya mamosteyan sûk û taxên wê nizanîbû. Wî rojnameyek kirrî û berê xwe da wur, li tebeqa şeşan li quncekî rûnişt, çay vexwar û pel bi pel li rojnameyê geriya. Li rûpela daxuyaniyên xaniyên kirê nihêrî. Li taxa Keçiorenê, di kolana Gokçen de xaniyek ku him biçûk û him jî bi kiriya xwe erzan dît. Piştî bicih bû, karê wî yê yekemîn guhertina nasnameyê bû. Wêneyê birayê xwe ji ser nasnameya wî jê kir, di dewsê de yê xwe pê ve zeliqand. Diravek hesinî li guşeyê maseyê danî ser wêne û bi kefa destê xwe dewusand, xêzikek wekî kevanê di ser wêne de derket. Li ber ronahiyê careke din li xêzika wekî mohra sar nihêrî.

Piştî hin alavên malê kirrî û bi cih kir, roja din li otobusek şaredariyê suwar bû û berê xwe da Qizilayê. Enqere di bin barê giran yê ewrekî gewr de bû, berf ji nişka ve bariyabû. Loqala Komeleya Mulkiyeliyan ku ew roj tijî bû, ne tenê kesên endam, keç û xortên xwendekar jî heta ber derî mil di mil de rûniştibûn. Hin li ser kursiyan bûn û hin ji piya. Ji rûyên wan tengezarî û xof dihat xwendin. Ew ber bi dawiya salonê ve meşiya, çavê xwe gerand, li quncikê jor maseyek biçûk dît. Rûnişt û ji meyger qadehek şerab xwest. Li dora xwe nihêrî, herkes li vir bi hev re dipeyivî. Çavê wî çû ser keçikek ku di mîreka li ser sitûnê de dixuya. Pora wê ya dirêj bi du biskên wê yên li pêş girêdayî bû, çav û birûyên wê vekişandî bûn. Baş bala xwe dayê û lêva wê ya jor ya ku ji lêva jêr dirêjtir bû dît. Ew bû; Aycan. Zanko xelas kiribû û vegeriyabû welatê xwe. Ne li neynikê dinihêrî, ne jî raste rast li wî. Piştî qurtek şerab, rabû, li situnê navendê zîvirî, li enîşka aliyê çepê li ber wê sekinî. Hevalek wê li hembêr bû, sohbet dikirin. Gava çav bi wî ket, wê dev ji hevala xwe berda. Hev himêz kirin, bêhna por û sîngên hev hilanîn. Bala keçikê çû ser rondikên li ser gepa wî. Nepirsî, deng nekir. Belkî ditirsiya ku her peyvek wan rastlêhatina manîdar xera bike. Tenê got, rûnê. Ev peyv, mîna ku mirov ji zarokekî re bêje “çûçî bike” masûm bû. Ew rûnenişt, vegeriya ser maseya xwe ya berê, rahişt sitekanê. Meşiya, li ber wê wekî ku di cih de sing bikute sekinî. Heyecanek wusa ew hilanî ku ew mabû ku dilê wî raweste. Çiqas nêzîkî wê bibû, ewçend peroşa dilê wî zêde bibû. Heke wekî rojên berê du biskên xwe yên li pêş bi pora xwe ya reş û kurîşkî ve girê nedabûna, belkî ew kelewaca wî ranebûna. Eniya fireh, çavên vekişandî û devê biçûk, bi pora reş a hubur re xweş li hev dihat. Cara dawî hev li Çarşiya Şewutî dîtibûn, li dikanan û li tableyên Mêrgahmedê nihêrîbûn, destê wan di destê hev de fêrî taybetmendiyên wî bajarî bibûn. Di kurm û kirasê wê de li hestên wê hesandibû. Xwe di bedena wê de, di dilê wê de, di mêjiyê wê de dît, bi çavê wê li xwe û li salona loqalê bi empatiyek xurt nihêrî. Ev nexweşîn bû an zîrekî? Him baş bû û him jî xerab bû. Kesayetiya li gor dorhêlê guhertî, hestên curbecur vedijand û hebûna wî bêmane dikir. Çav bêriya hev kiribûn, nêrîn û bal, şewq û şemal li hev baniyan. Çîroka bihevrebûna wan li kuderê qut bibû, kengê destên wan ji hev bibû? Bêtir xweşik bibû, guhar di guh de dihejiya. Lêv kiribû soraya berbangê, çavên reşîhubur bi kilên sibhanî nexşandibû.

Kesekî li dora xwe nedidîtin, elalet ketibû bin siyekê. Wekî ku hemî gerdûn ji wan re bû, hemî nîmet, fêkî û xweşiyên dunê, hemî gul û sosin, hemî bêhnên li çiya û berriyan, hemî avên zelal yên kaniyan, hemî zengîniya dunê niha yên wan bûn. Dema Ekrem wiha fikirî, dilê wî bi halê wî şewutî û ji nişka ve giriya. Di bin tavana rondikên boş de li şeraba destê xwe nihêrî, rondik li ber tîrêjên lampeyê sor bûn û ketin nav şeraba sor. Keçikê got qey ji hêstirên wî bi rastî jî xwîn dinuqute. Ew gav tiliyek wî li keviya cama ser maseyê ket û xwînî bû. Ew jî şaş ma, keçik pê re veciniqî. Wekî ku hestên wan bi hev re xwînî bûn û li nava wê şeraba sor ketin û di bin wê lampeya tîrêjsor de herikîn. Hevala wê ya ku heta wê gavê bê deng bû, xatir ji wan xwest û derket der. Wê, wekî ku bêje te çima heta niha me tenê nedihişt li pey nihêrî. Her du tenê bûn. Bêdeng man, nedixwestin bipeyivin, dema jiyîna hestan bû. Wê wekî bêhemdî xwe bêjeyan bipekîne, li maseyê nihêrî û got:

–Nivîskarekî me yê meşhûr hatiye kuştin!

Xebera nexêrê û lêvên şekirî! Heşt peyv heşt pel bûn, ji darekê bi nazenînî nizilîbûn erdê. Wekî ku bêje em çi sekinîne, mirin di pelegoşka me de, bi nefesa me re ye! Û bi ser ve kir:

–Mafir ku mirin ewçend nêzîk e, mîna siyê li pey me ye, temenên kesên ji nifşa me kurt in, ciwanî bi çar gahvan baz dide, xortanî diçe. Mirov bi qîzanî pir delal e, bi bûkanî karxezal e.

Bi wan çavên tirkmenî wê digot ji bo em li ava eşqê bimijin, li benda çi ne?

Ji bo ku ji hestên xwe bireve got:

–Wî di demên dawî de li ser mijarên siyasî lêkolînan dikir!

Wî got:

–Mirov bûyerên wiha dipê, agir tenê Diyarbekiriyan naşewutîne.

Aycan şaş û mital bû, pirsî:

–Çima?

–Agir gava digre dahlê, ter û hişk bi hev re dişewutin! Ez dê niha pirsekê ji te bikim. Ka bêje, ew bi teqîna bombeya di bin tirimbêla xwe de nehatiye kuştin?

Şeqizîbûna wê hîn zêdedir bû, got:

–Tu çawa zanî?

–Li Amedê bombeyek xistibûn bin tirimbêla parêzerekî. Heman şêwe...

Li nava bîbika çavên hev dinihêrîn û di wan de herîkîna hestan dişopandin.Eşq û mirin çima ewçend nêzîkî hev bûn?

Aycan xwe negirt:

–Rojnameya îroj dinivîsîne, dibêje dema ew sibehê li tirimbêla xwe suwar bûye û miftê badaye, bi hewa ketiye û pengiziye der. Bedena wî wesle wesle bûye. Xwîna wî belav bûye, berçavkek, pênûsek û çenteyek tijî nivîs di nava berfa teze de qûç bûne.

Li sohbetê sor bûn, di nexweşxaneyê de bi destê hev girtibûn, şidandibûn û çavê xwe ji hev neneqandibûn. Piştre Ekrem lêva wê ya jor a dirêj, xistibû devê xwe û lê mijiyabû. Wê jî ava devê wî vexwaribû. Kelewaja dilên wan yên evîndar êşa birînan winda kiribû. Wî xeyala pozê wê yê nîvkemberî di nava lêvên xwe de hesand, dema wê got:

–Şopa xwîna wî, di wê berfê de bûye mîna berfedimskê.

–Vê carê bombe ketine dewsa dûvpişkên dûvlerzok û bi rewşenbîran vedidin.

Ew di nava van mitaleyan de fikirî, diçû kuderê, bela li pey bû. Evînek winda, mîna gundekî kavilkirî giyanê wî kul kiribû, kuçikên tijî pizotên êgir di dilê wî de mayînde hiştibû. Eşqa beravêtî û hestên bêwext ew bêhiş dikirin, şert û mercên evîniyê nedihiştin. Yên ku jiyanê jê re dikirin dojeh, rê li ber hestên wî jî digirtin.

–Ez hîç neketim bîra te?

Devê biçûk û zimanê hunguvîn dîsa libitîbûn.

–Lê çawa? Yên ku dunya li serê min dikirin tara bêjingê nedixwestin. Lê nizanîbûn dara hezkirinê bi ava kedê tê avdanê. Ez bi mebesta ku dil û mêjiyê xwe aram bikim, birînên xwe biqusînim û bikewînim hatim vir.

Baxçeyê loqalê di bin berfê de bû, mase û kursî hemî li hundur bûn, hilma elaletê eywanê bêtir germ dikir. Cihê rûniştinê nema bû, qîz û xort, nivîskar, rewşenbîr, akademîsyen, rojnamevan û wênekêş hemî derheqa wê bûyerê de diaxifîn. Pîpo û puroyên xwe dikişandin, gulpan li çay û qahweyên xwe dixistin, çetelan di mezeyên ber araqê re dikirin, bêjeyên edebî jî wekî luqmeyên mezeyê di devê xwe de digerandin. Mijara niqaşa wan mîna her roj ne aktualîte û pirtûk bûn, kuştina nivîskar û rewşenbîrê welêt yê bi nav û deng bû. Kî, çima, bi çi mebestê ew kuştibû? Êvar bû, Aycan û Ekrem ewçend nêzîkî hev bûn ku hilma wan li nav hev diket, ev banga îbadetekê, xwe dîsa dest di dest de dîtin. Mîna çend sal berê... Hay ji xwe tune bûn, çawa derketin kuçeyê û heta ber otobusa ku diçû Keçîorenê çûn. Jixwe bi wê serxweşiyê, Aycan li piyê hevalê xwe yê qop jî hay nebû. Her du jî bi bandora şerabê tevdigeriyan, lewma awuran bi hev ve girêdabûn, bal û hest kiribûn yek. Ji ber ku otobus tijî bû, li nêzîk hev, bêhna hev dikişandin. Ew bêhna ku herî dawî di kuçeyek teng ya Amedê de dengê kilaman û pêjnên Çarşiya Şewutî li xwe pêçabû, niha bi wan hest û dengan re hatibû Enqereyê û di wê otobusa şaredariyê de evînê vedijand. Ekrem hêdîka ji hinarkên rû maçekê dizî. Maçek ji rêzê û xwezahî, Aycanê bişirand. Fediyek nîvco soraya rûyê wê zêde kir, lê hespê şehwetê serê xwe hilanî. Mîna ku digot: “Ez ewçend tî bûme, ger tu min av bidî, wê derya biçikin!” Ava her du bedenan hêdî hêdî geriya, rehek libitîn, wî wekî birêveçûna kurmoriyekê hêdîka destê keçikê miz da û wiha mirmirî: “Gava terk li erda xubar dikeve, divê ax teqez bête avdanê!” Kesekî ew nedidîtin, wan jî kesekî. Otobus li pêş çavê wan viqî vala bibû. Mîna wê otobusa ku di şeveqa sibehê de, li kuçeyên Baxlera mîna mar li ba ketibû û ew ji rewşeke xetere xelas kiribû. Herkes kor û kher bibû, her cih û herkes di pişt perdeyekê de bûn, lê hemî tîrêjên ronahiyê li ser serê wan vêketibûn. Ew li gerdûnek din bûn, ji bo himêzkirinê, maçekê, bêhnkirinekê, hevmijandina du lêvan û ji bo ku du ziman bibin mîna giyayê mandêrekê, mirov ewçend disekine? Sal û zeman, dem û dewran ji nêrîna ewul û heta wê gavê derbas bibûn. Hest kevn nedibûn, mastê evînê bi demê re dimeya. Dema gihîştin ber derî şev dageriya, destê Ekrem mîna yê kalemêrekî direilî, ji heyecanê nikarîbû miftê bade. Mîna şêrê di qefesê hilneyê diqilqilî. Ew bibûn dîlên hestan, tore û adet, urf û nirxên bav û kalan ji bîr dikirin. Kevneşopiyên civakê li aliyekî, lê hezkirin qanûna herî xwedîhêz bû. Çav ji çavan qut nedibûn, ji Qizilayê heta wur, destê wan di hev de bûn. Ji dema ku birîndar bibûn û ji şeva ku di nexweşxaneyê de demeke xweş ji herkesî dizîbûn, ji wê kêliya ku birînan li hev parê kiribûn, ne destê wan tenê, dilê wan jî di nava hev de bûn. Çima ava jiyanê di demên wiha de li rêça şîpa xwe digere? Aycan bi kurtepist, di nava dengên maçkirinên mîna qulupandina pelên romaneke eşqbaz de got: “Divê biçim destavê.” Wî xwe ji rex wê da alî, lê hedana wî nehat, li pey çû. Li ber deriyê lawaboyê li bendê ma. Gava ew derket, bi her du destan li newqa tenik rapêça û bi dengekî nerm got “Gava xwîna tiliya min ya ku li loqalê li keviya cama ser maseyê ketibû sekinî, dilê min xwînî bû!” Keçik di nava eywan û lawaboyê de, di antreya teng de, hesand ku du lêvên pizot li paşika situyê wê dimijin û bi alastinek germ xweydana wê vedixwun. Got: “Yê min jî ji roja ku me li nexweşxaneyê birînên hev parê kir!” Wext ew wext bû, şeveke xweş bû, zimanê wî bibû alava êgir û bi çermê wê diket. Ji paşika sitû dest bi selewatên wê îbadetê kiribû, sitûnek di wê tarîyê de jê re bibû talde, lê xweş dihat ji bo xwe palde. Wî bi her du destan bi newqa wê girt, wê jî keys da eşqbazê ku dê bibeze nava komiza êgir. Wê bi sitûnê girtibû, wî bi şalê qot yê bi qemtik. Bi evînî, bi hezkirin dengê çirtîna fermûarê hat. Wî ewçend qorikan mizda û mizda ku, heta ew ji xwe ve çû. Destê wê bi sitûnê ve bû, bi wê bezê ew bi paşika sitû ve heliyabû. Piştre wî dest bi mijandina guhan kir. Hestên keçikê ew gav hemî benên singan qetand. Ne malbat, ne gotinên dê û bavê dihatin bîra wê. Hemî şîretên parastina beriya zewacê ji bîr kir. Di dema gera wan ya li bajarê qedîm, di nava dêrên Amedê de carna hestên mîna yên niha vedijiyan û cardin winda dibûn. Wê şeva ku her du birîndar ketibûn, evîna wan êşa canê wan dida jibîrkirin, bi hev re eşqê parê kiribûn, lê birînek kûr ya wekî devê şûr di dilê hev de vekiribûn. Niha her du jî vê yekê dihesandin, bêyî ku ji hev re bêjin. Bihevrebûna wan wekî vejandina du dunyayan bû, hev û din zêde dikirin. Nemaze ew niha di nava zeviyekê de bûn, simbilên li navê li memikên wê diketin, niha du destên wî bi her du tiliyên beranî û yên eşhedê, li newqa wê ya teng pêçayî bûn. Çawa ku wê niha bi sitûnê malê digirt, wî jî bi ziraviya navê dileyist. Navqendîl bû, jixwe ew jî aşiqê wê navê bibû. Di wî cihê teng de bi her du destên xwe, nava wê kufş dikir, parsûyên wê yeko yeko dijimart. Qorika wê ya mezin ku hemî hestên wî şiyar dikir, hêz û adan ji navê girtibû. Newq çiqas tenik û zirav bibû, qorik ewçend sitûr û fireh bibûn. Nermika guh digel guhar li ser zimanê wî bû û nefesa wî heta kerrika guhên wê diçû. Ew gav xwestekek dînoke li hemî bedena wê belav bû, pirçûnek pê ve anî, hemî pirça canê wê tîk kir. Hest dibûn hesp û her dibeziyan. Bêhefsar û gem, fire fir ji wan dihat, ne digotin ev zad e, ne digotin ev erda beyar e, ne digotin ev kevir û zinar e. Ne li deşt û zozanan, ne jî li çiya û gir û newalan dinihêrîn. Dengek tîz û sewtek tûj, mîna dengê vizîna bayê hespekî damûskdirêj, qirik rep, qorik zexm û pê sitûr hat, her du memik hatin guvaştin. Heta ku serê zermemikan û qursên li dor yên di rengê qahweyî de ariyan, wî di nava destên xwe de ew heland. Her du sîng hev maç kirin, hêlîna pilingekê ji alî masiyekî şemetokî, sor û kurr ve hat dagirtin. Masiyê ku di hêlîna pilingê de pirpitî, ew bi xwe re şil kir. Ji xwe ve çûn. Piştî sar bûn û xwe li ser piştê avêtin, dilopen xwînê navrana wan lewutand. Serxweşiya şehwetê buhurî. Gava hiş hat serê Aycan, dest avêt ranên xwe û bi dengekî êlî qêriya:

–Bêrûmet! Te çi kir?

Sar bûn, her der jî bi wan re. Wê pêçiyên destê xwe yên bi xwîn rê wî da û dubare kir: “Te çi kir?” Sermaya eywanê her diçû zêde dibû û dişibiya seqema morga Amedê. Wê tiliyên zirav û lawaz, yên mîna qeleman da ber ronahiya lempa kuçeyê. Xwîna sor ya ku niha dibiriqî digot, tu êdî ne xama yî! Wê jî wiha lê vegerand:

–Ez dê niha çi xweliyê li serê xwe bikim? Ji malbata xwe re bêjim çi, bi kîjan rûyî li diya xwe binihêrim?

Ekrem li ronahiya kuçeyê ya ku bi nazenînî û xemgînî eywanê û sitûnê ber deriyê daşirê ronî dikir nihêrî. Ji ber ku heta wê demê hest hatibûn zimên, wî axaftin ji bîr kiribû. Çile bû, berf li çokê bû û ba û bahoz nedihişt kesek çavên xwe veke. Bayê kurr li kuliyên berfa hûr dixist, ew ber bi dîwaran ve wekî kaya ser bênderan difûrand. Toza spî ya ji cemedê ku di çenga mirov de zûka vediguherî avê li sewaxa girûzekî a dîwaran lîs dibû, dîmena tevqek arvanê moxilkirî vedijand. Heke peşkek herî li ser wê sewaxa tenik a sipî biketana, mîna berfedimskê reng diguhert.

Aycan beriya ku peyveke din bêje, rabû, kincan li xwe kir û di bin awuran de pê li pêlavê xist.

***

Pîrê gava teşiyê li hewa zîzikand, gotinên wê ji ber xwe ve rêz bûn:

***

Şeveke Adarê bû. Piştî şîvê, Aycan biryar dabû ku ji xûça xwe Qeder re, nepeniya ku mehek e di dilê wê de disêwurî der bike. Xof û tirsa sûcê civakî û gunehê yekem, wê quncufandibû ser hev. Bi rojan xwarin nexwaribû, bi şevan ranezabû. Bi kesekî re nepeyivîbû û derneketibû kuçeyê, neçûbû cihê kar, bersiv nedabû telefûnan. Lê êdî nikarîbû barê wî derdî di tenêtiyê de hilbigre, dixwest li xûça xwe parê bike.

Keçikek xweşik, lihevhatî, porzer û çavşîn bû Qeder. Bejna wê ya zirav û dirêj li bavê çûbû. Bi dirêjiya xwe, bi axaftina xwe ya tekûz, bi rabûn û rûniştina xwe dişibiya keçikên Ewropî. Têgihîştî bû û di qursên zimanê Îngilizî de bi ser ketibû, wan rojan li sefaretxaneya Swîsreyê dest bi kar kiribû.

Her du xuşk di wê şeva adarê de, li nava baxçeyê avahiya şeş tebeqî sohbet dikirin. Qeder bi rewşa xuşka xwe nizanîbû, lê dîtibû wan rojan bi made ye, lewma ewul pêwîstî bi derbîrîna dilê xwe dît, raste rast got:

–Ez bengî bûme xuşkê, ji yekî hez dikim!

Ev peyva bêwext, ji bo herikîna hestan bû helbet...

Deriyê baxçe li metbexê vedibû. Ji ber ku apardûman di qot de hatibû avakirin, aliyekî mîna maxzenê bû, aliyê din yê ku vekirîbû li baxçe dinihêrî. Bayê honik yê ku her diçû zêde dibû, li rêza daran dixist. Qeder pora xwe ji eniyê da alî, keziyan xist pişt guhên xwe û li benda reaksiyona xuşka xwe ma.

–Ez evîna xwe ji kesekî venaşêrim.

–Lê min hevalê xwe ji we veşart. Ev sê roj in ez di çi halî de me, tu napirsî.

Qeder:

–Heke tu derdê xwe nebêjî, nikarî derman bipêjî!

– Ew bi eslê xwe ji Kerkûkê ye, dema min li Diyarbekir zanko dixwend, me çend caran hev dîtibû. Malbata wî koçî Duhokê kiriye û ew bi pêşmergeyan re hatiye Diyarbekir. Pênc sal berê dema me hev nas kir, kesekî bawer nedikir ku dê hevaltiya me ewçend bi pêş bikeve. Dema ez di wê bûyera Diyarbekir de birîndar ketim, ew jî bi min re bû, tesîra berika ku li zikê wî ketibû hêj li ser lingekî wî heye.

–Çima tu nabêji te dilê xwe kiriye yekî qop? Îcar ew ji me kêm e, kembiyê, kurrbûyê bi ser bavê xwe de, te kesekî din nedît?

Aycan li vê bersiva xûça xwe heyrî ma, ji bo kontrola jidilbûna wê, lê nihêrî. Qeder bi rûgevezî keniya.

–Ew ne kulek e û ne jî qot e, lê tenê dilicime, ji ber wê berikê pozê piyekî wî ranabe. Em bi hev re birîndar ketin, gelek rojên me bi hev re derbas bûn.

Qeder ji ber derbirîna xuşkê bi kêf û coş bû, pirsî:

–Ew ji Tirkmenên Kerkûkê ye?

–Na, ne Tirkmene, Kurd e. Lê gelek dostên wan ji Tirkmenan hebûne, der û cîranên hev bûne.

–Çima tu nabêji fikra te û ya wî hev digre. Tu bi ya xûça xwe dikî, ji bo biryara dawî lez neke, hinekî sebir bike.

–Sebir? Pênc sal hindik e?

–Dibêjin mîh bi piyê xwe û bizin bi piyê xwe! Dilxweşî an dilreşî be, çi be ew ji bo te ye. Pênc sal in em di guhên ga de bûn? Tu divê ewul ji dayê re bêjî, biryara wê girîng e, piştre ji bavo re. Bawerî bi mêran nayê, mirov dixin dafikê, dawiyê bazdidin yeka din. Ez van rojan bi hevalekî xwe yê lîseyê re dertêm, lê hîç ecele nakim. Ka bêje, bi rastî ji te hez dike. Ew çi karî dike?

–Arkeolog e û wergerê jî dike. Bawer nakim ku ew li pey fen û fîtan be, ne yekî wusa ye. Me li baxçeyekî bin bedena Diyarbekir hev nas kir û sal bi sal têkiliya me xurt bû. Piştre ew demekê di hefsê de ma. Wekî ku we jî bihîst, ez û wî jî di bûyerekê de birîndar ketin. Em dema di nexweşxaneyê de bûn, bi rastlêhatinî me hev dît. Ew gav merhametek, hezkirinek û baweriyek kûr û jidil bi min re çêbû, wekî ku tiştek ji nava min qetiya. Di tenêtiyê de ew li cem min bû û ez li odeya wî bûm. Jixwe çi bû, ew şev bû, di dilê me de... Hin tişt hene nayên gotin. Hestên me bi hev hesiyan, dûrahî di nava me de nema. Çawa dibêjin? Êw jî bi min ve hat girêdan. Piştre me hev winda kir. Li wur her roj nivîskar, rojnamevan û rewşenbîr tên kuştin, kesek nizane sûckar kî ne. Ji neçarî wî berê xwe da vir. Wê rojê li Loqala Mulkiyeliyan em rast li hev hatin. .

–Tu baş li hestên xwe guhdarî dikî? Ne hevesek demborî be? Zimanê hest û hevesan jî heye.

–Na, êdî ne pêkan e ez dev jê berdim. Min biryara xwe daye. Ez bi wî ve hatime girêdanê û ew jî bi min ve.

Qeder bi gotina xuşka xwe re bêdang ma, xwest bi pirsekê, şikan belav bike:

–Tu dê karibî heta sax bî serê xwe deynî ser balgîfê wî? Çanda wan cihê ye, urf û adetên wan, tore û kevneşopiyên wan ne mîna yên me ne. Rewşa siyasî li aliyekî, zimanê wan û çanda wan ya malbatî jî cihê ye. We di nava bûyeran de mîna macerayê dest bi hevaltiyekê kiriye, lê riya eql û toreyan cihê ye.

Aycan bi biryar axifî:

–Xûçê, ev ne şox û şengek demborî ye ku em dilê xwe pê xweş dikin, em ji hev hez dikin û dilê me bi hev ve hat girêdanê. Tu bi rastî bextewariya xuşka xwe dixwazî ya na? Ez naxwazim gotina dawî bêjim lê, ger dayê û bavo dil nekin jî, ez biryara xwe naguherînim û ez dê...

Tirs û şika ku demek berê di dilê Qeder de destpêkiribû her diçû zêde dibû, wê xwe negirt:

–Tu dê pê re birevî? Têkiliyên we gelek bi pêş ve çûne?

–Xûçê tu min fam nakî. Ez dibêjim min biryara xwe ya takekesî daye, jar be an mar be ez dê daqurtînim. Te qufla zimanê min vekir, lê rewşa te...

Diya wan Nûriye xanim ji pencereyê bang kir, hevalê Qeder li ser xeta telefûnê bû.

Qeder beriya çivekî bide hundur, li xuşka xwe fitilî:

–Hevalê min e! Du roj in li min negeriyabû!

Roja ku wê ezmûna seferetxaneyê qezenç kiribû, hevalê wê li ser derencikên kuçeyên Kuçukesatê ew pîroz kiribû, qevdikek qurnefîl ji bo wê li pişt xwe veşartibû. Hefteyek bişûnde jî, ew bi hev re çûbûn Qizilayê û li Loqala Mulkiyeliyan sohbet kiribûn. Hevalê wê yê lîseyê, zilamekî li cem xwe anîbû û wî wekî “karmendekî dewletê, berpirsê ewlekariyê” dabû nasîn. Piştî vexwarina qahweyan, devê axaftinê vebibû, zilamê biyanî gotibû bila karê te bi xêr be, tu wekî hemwelatiyek Tirk êdî xwedî berpirsiyar î, tu dê di nava kesên ecnebî de bixebitî, ev ne karekî hêsan e û bawerî bi kesên Ewropî nayê. Tu di nav wan de ji berjewendiyên welatê xwe berpirsiyar î. Li wur çi dibe çi nabe, dewleta wan derheqa welatê me de çi difikire, siyasetek çawa dimeşîne, divê ji her tiştî em agahdar bin.

Qeder bêdeng li wî guhdarî kiribû, wî nimroya telefûna malê jê rica kiribû û ya xwe jî dabû wê. Di rojên ewul de Qeder wateya vê têkiliyê fam nekiribû.

Nûriye li eywanê bi çavên gumanbar li keça xwe ya ser telefûnê guhdarî kir. Malbat, di bin baskên wê de bû, di mijarên girîng de biryara dawî wê dida. Tirkan ji jinên wiha xwedîerk re digotin “Xanim axa”.

–Ew kî bû wusa dûr û dirêj we ji hev re ta bi derziyê ve dikir?

Qeder li rûyê diya xwe hîç nenihêrî, beriya tiştekî bêje fîskiland aliyê salonê û piştî rûniştina li ser qoltix bi guhên sor tenê got:

–Hevalekî min yê kevn bû. Em dê hev li Qizilayê bibînin.

Nûriye ji çûndina keça xwe ya mezin re deng nekir. Wê demê, di partiya hukûmatê de wezîrek naskiriyê wan hebû ku ji heman navçeyê bû. Beriya hilbijartinê dihat navçeyê, malbata wan jê re li dengan digeriya. Aycan piştî ku zankoya Dîcleyê kuta kiribû, bona bibe karmend têkilî bi wî wezîrî re danîbû. Wî jî bi mebesta ku di hilbijartinê de dengên malbatê wunda neke, wekî biyolog wê di Enstîtuya Hifzissihhayê de bicih kiribû.

Ew şev li benda vegera Qeder neman û zûka razan. Roja din, beriya navrojê Aycan çû dikana bavê xwe. Mijara zewacê jê re jî vekir û got hal û mesele ev. Bavê wê bêyî ku bifikire got: “Ez tiliya xwe nakim nav karê wiha.”

Gava cara ewul Ekrem ji Aycan re telefûn vekir, pêşî lêborîn jê xwest. Dû re li hal û wextê wê pirsî. Aycan aram bibû, got:

–Ez li benda deng û pêjna te bûm. Kesek nikare li ber şûrê te rabe êdî!

Ekrem:

–Ev sê roj in ez ji miraqa te mirim. Ne hisa te tê, ne xeberek ji te! Te mijarê ji kesekî re got?

–Min xûça xwe pê hesand. Bavê min jixwe bi karên wiha re elaqedar nabe, ew tucar li hember biryara min nayê. Her tişt di dest diya min de ye. Tengezar im, hewya min nayê, şeva çûyî saet di sisêyan de razam û bi pozê berbangê re bavê min telefûn kir, xwezî herkes wekî wî têgihîştî bûna. Tu dikarî êvarê min vexwendî vexwarina qahweyekê bikî?

Wî piştî vê gotinê Ekrem bawer kir ku dilê keçikê kiriye tûrikê xwe. Lê ev serketinî şopên kesayetiya xortaniya wî derdixist pêş, ew ditirsiya ku bi hezkirina keçikek Tirk fexr bibe, ji ola xwe derê û çewtiyan bike. Firêna şox û şenga dilê xwe divê rûn bikirana!

Êvarê Aycan ji wî re qala Diyarbekir û rojên berê kir:

–Xwezî ez niha li Qirklardaxî bûma, min bi hezkiriyê xwe re şûşeya heştemîn vala kiribûna û bigotana, noşîcan be berxikê bavê mino! Haydê noş! Ji bo rojên xweş!

Li kuçeya Seqarya, heta derengê şevê xwarin û vexwarin, serê xwe danîn ser çoka hev, bêhna xwe ya ku ji nexweşxaneya Amedê ve dinasîn, têkelî hev kirin, rojên berê yên li wî bajarî anîn wur. Vebûn, derbirînên xwe li hev parê kirin, wekî berê porên hev bi tiliyan şe kirin, dilan bi peyvan şa kirin.

Dilê diya wê ji zewaca wan re tune bû, ev yek keçikê tengezar dikir, lewma bêtir hestiyar û dilîn tevdigeriya. Di rojek şilî de ku baran wekî devê cêr dibariya, serê sibehê dengê wê ji ahîzeyê wiha belav bû:

–Van dilopên baranê yên ku niha dibarin, hêviya min ji Xwedê pirêzeyên hêviyên di dilê me de hêşîn bikin, rehmê têkin dilê diya min û bihevrebûnek bextewar ji me re bînin.

Bavê wê eşkere dubare kiribû û gotibû ger bi dilê keça min be, bi dilê min e jî, mafir ku wê zanko xwendiye, bi fam û feraset e, ew ji min çêtir zane pêşeroja jiyana xwe li hev deyne. Bextewarî be ya wê ye û tengezarî, reşbînî be jî, para wê ye. Bila bi ser min de neyê û negrî, ev bes e. Nûriye xanim, dema ev mijar di nava malbatê de vebibû, şertê xwe wiha danîbû: “Divê ez wî nas bikim, bila were malê, ez dê wî bibînim. Ji dema ku ez famberî xwe bûme û heta niha, kesên ji rojhilat li navçeya me her xizan bûne û di bin fermana me de xebitîne. Gelek ji wan dibin mirovên şerbaz û belakir. Keça min li welatê wan zanko xwendiye, dibe ku hatibe xapandin. Şertê min ev e: Divê ew di kurm û kirasê me de be!”

Peyvên ku bi hêrsa tiliyên bixwîn hatibûn gotin, Aycan ji bîr kiribû. Sê rojan li hev negeriyabûn û bêdeng, bêhis, bêpêjn mabûn. Lê di nava tengasî û dilxuşûşiyek kûr de, her duyan jî kêmasiya hev dîtibûn, xwe ceribandibûn da fam bikin bêyî hev çawa li hev dinihêrin. Keçik di van sê rojan de li ser agir bû, Ekrem li kuçeyên Enqereyê wekî bêhişan, sewsî, bi hestên mirovekî ku her tiştên xwe winda kiribe, di her karî de têk çûbe, evîndarekî ku eşqeke gunehkar jiyabe, geriya. Tirsa qebûlnekirinê, tirsa nelihevkirinê, dijraberiya kesayetan, cihêtiya urf û adet û çandan, tirsa erênekirina malbatan, ev hemî di serê wî de mîna aşaşokê digeriyan. Jixwe gava evîn dibû bawerî, diket dil û xwe li mêjiyê wî dipêça, tirsa fexrbûn û xurufîbûne li hemî kesayeta wî belav dibû. Ew di nava qeyrana giyanê xwe de, roja çaran Aycan lê geriya û henek kir: “Peyva we ye, dibêjin were mala me bidizîka, derî veke bi du tilîka!”

Piştî şîvê kuçeyên Kuçukesatê tenha bûn. Ekrem xwe di derencikên li raserî mala Aycanê de berra jêr da. Gava pêl bişkoja zengil kir, bêyî ku kesek ji hundur bipirse, derî yek alî bû. Di salonek fireh de çû li ser qoltixek nizm rûnişt, dê û bavê Aycan ji paş ve li birêveçûna wî nihêrîn. Ew şev xuşka Aycan ya biçûk û birayê wê yê ku hêj nûh bibû mamoste jî li mal bûn, ji bilî Qeder. Bavê Aycan tenê li karê Ekrem û rewşa dê û bavê wî pirsî. Nûriye xanim li aboriya malbata wî, li dozên ku lê hatine vekirin, li projeyên wî yên rojên pêş, werhasil ji her awayî ve li hal û wextê wî pirsî. Ekrem bi peyvên kurt bersiva wê dida. Nûriyê xanim qaşo wekî guhdarvanekî bû, lê bi çavên xwe yên şikbar lê dinihêrî. Mîna ku di nava gumanek kûr de têkeve ser rêça lêgerînekê, bi balkêş guh dida wî.

Wê got:

–Mehê çend pirtûkan werdigerînî?

Ekrem:

–Pirtûk zane, hin pirtûk tenik in, çîrokên kin in, pirtûk jî hene ku rûpelên wan zaf in, di sê mehan de jî xelas nabin.

–Ji serê her pirtûkê çiqas dikeve destê te?

–Ev yek, li gor peymana ku bi weşanxaneyan re tête imzekirin diguhure.

Nûriye xanim peyveke wilo got ku, hemî kesên li wur veciniqîn:

–Nîn e bixwe nan û jajî, xwedî dike tol û tajî!

Hin şopên ramanên têkel, hin xwestek, nirxandinên veşartî, şik û pêşbînî di pirsên Nûrîye xanim de dixuyan.

Gotina Ekrem bêhemdî wî pekiya:

–Keça te jî dixebite...

Bêdengiyek dest pê kir. Li ser her du peyvên dawî yên Ekrem, Nûriye xanim kûr çû. Pirsên wê hevîrekî avgîr dikir teşta Ekremê qop ku hêj dê gelekî binepixîyana. Nerazîbûna diya wê, li keçikê hîç tesîr nedikir, lê di her sohbetek wan de ev pêjn dihat hesandin. Aycan, di şeveke ku dereng çûbû malê de, li ser pirsa Ekrem ku çêla niqaşa nav mala wan dikir, di telefûnê de bersivek balkêş da:

–Ez bi diya xwe re nakevim niqaşê, ji ber ku ew bi ser min de hêrs dibe, lê birayê min yê mamoste nahêle ew êrîşî min bike. Ez ji te hez dikim, vê yekê ji bîr neke! Îşev dema ez çûm malê, xuşk û birayên min razabûn, diya min got tu çima ewçend dereng mayî? Niha herkes di xewa şêrîn de ye û ez bi te re me, xewnên xweş û şêrîn bo te dixwazim.

Roja din Ekrem dîsa çû mala Aycanê. Wê ew xewle kir û jê re got:

–Giyanê min, qusûrek min hebe efû bike, ez pir dixwazim ji te re qahwê çêkim, lê ez ditirsim ku dema ez derbasî metbexê bibim, diya min peyvên tamsarkî û tal ji te re bêje. Min dixwest xûça xwe Qeder bi te bidim nasîn, lê ew ne li mal e.

Ji ber ku Ekrem tucar Qeder nedîtibû, pêşbîniyên wê yên derbarê vê zewacê de çi bûn, miraq dikir. Qeder ji wî direviya an malbata wê nedihişt? Ev yek şika dilê Ekrem zêde dikir, sebeba vê yekê fam nedikir, belkî jî fersenda hevdîtinê çê nedibû, an sebebên din yên ku wî nizanîbû hebûn.

Di rojeke pûşberê de xwazgînî, Ekrem, birayê wî Akîf, hevalek wî yê mamoste û xebatkarek ji Loqala Mulkiyeliyan, bi hev re li deriyê mala Aycan dan. Bavê wê, xuşka wê ya biçûk û birayê wê yê mamoste li mal li benda wan bûn. Nûrîye xanim û keça wê Qeder ne li mal bûn. Bi qewlê Xwedê û Pêxember, li gor urf û adetên demê, Aycanê ji bavê wê xwestin. Dema ev peyva qîzxwestinê hat gotin, Aycan li odeyek din ji kêfa xeriqî. Haya kesekî ji vê yekê tune bû, ji bona mizgînî bide wê Ekrem ket hundur, ew li ser dîwanekê vezelandî û di rewşeke xays de dît. Rûyê wê zer bibû, dev û lêv lê miçiqî bûn. Ew li ber serê wê rûnişt. Kesekî rewşê fam nekiribû, nizanîbû çi hewala wê ye. Sipîçka çavên wê derketibû. Ekrem tirsiyabû, lê xwazgînî li hundur bûn, nedixwest kesek bi vê rewşê bihise. Wî carek du carên din ew hejand, lê ew ne bi min bû ne jî bi te! Te digot qey ne îsal, deh sal berê rih ji canê wê derketiye, bûye darê hişk. Dilê Ekrem dişewutî, ew ji rewşek wiha re ne amade bû, lewma ji bo wê biwerqilîne sîleyekê lê da. Keça malê ya biçûk ew gav ket hundur û vê yekê dît. Qêrînek wilo jê çû ku hemî kesên li eywanê rabûn piya. Nûriye xanim jî wê kêliyê deriyê derve vekir.

Xuşka biçûk bi ser Ekrem de qêriya:

–Tu ji bo çi li xûça min didî?

Ev deng çû diya wê, ew şaş ma. Rewşê fêm nekir, paşê nihêrî ku herkes li odeya biçûk li ser serê Aycanê civiyaye, ji Ekrem re got:

–Ez naxwazim qîza min bi te re bizewuce. Gelî camêran ez eşkere dibêjim, keça xwe nadim kesê beradayî û tût û rût! Lingekî wî li vir e yek li hefsê ye, ew dê keça min li ber dîwaran bihêle. Ez bi vê ehmeqa keça xwe nikarim, nizanim vî mirovî çi bi serê wê ve aniye, ew çawa bi xwe ve girêdaye! Wî niviştan çê kiriye, ew tirsandiye, çi kiriye? Ez hatime vî temenî, min hêj ecêb û sosretek wiha giran nedîtiye. Em dikin nakin, pê nikarin, ew her dibêje hûn dil nekin, ez dê xwe bikujim! Gelî camêran, ez nabêjim hûn bêjin, ne rihelek, ne zêrek, ne kincek û ne xerc û mesrefek! Wekî ku qîza min revandibe! Destê xwe deynin ser wujdanê xwe, wilo bi sivikî, bêqeyd û şert zewac dibe?

Kesekî deng nekir, mîna hemiyan li ser peymaneke nediyar bêdeng li hev kiribin, bi hev re dest bilind kirin û gotin: “Lîllahî El Fatîha.”

***

–Agiro! Agirê semawatê! Tu dizanî evîn ji te çê bûye? Tu heta nekevî nava du dilan, milên evîndaran dikevin nav milan? Ay dil, ax dil! Tu ewçend xayîn î ku çi tiştekî dûr li kuderê hebe, bidestxistina wî ne pêkan be, tu dixwazî!

Pîrê got û dîsa ji neviya xwe re ta bi derziyê ve kir:

***

Zewucîn.

Li gor gotinên aliman eşq ji revê bêtir, bazdana li pey xwe dixwest, ji dîtinê bêtir, ji bêrîkirinê hez dikir. Ne çûndinê, lê payînê hildibijart û ji bihevrebûnê zûka tengezar dibû, lê bi xwezî û xeyalan xurt dibû.

Di rojeke havîna navîn de, dema xweza di bin tîrêjên rojê de kayîn dikir, germ erdê disincirand, pelên daran dirikuband, ew zewucîn. Tenê zewucîn, ne dawet, ne şahî, ne def û zirne, ne bilûr û elbane û ne sazek, ne xwarinek, ne lîlandinek... Tîrmeh bû, Enqere dişewutî, pelên daran xumrî bibûn, terk li qîra rê ketibû, ew bi du şahidan re çûbûn Daîreya Zewacê ya Çankaya û li wur tenê îmze avêtibûn. Di parka Kurtuluş de ketibûn milên hev, bi şahidên xwe re wêne kişandibûn. Bavê bûkê, birayê zavê Akîf, xuşka bûkê û çend hevalê zavê amade bibûn. Bibû hisret di dilê Ekrem de ku diya wî di daweta wî de li ser serê wî bilîlîne. Wî dixwest li ser sivîrnekan di bin darika zavê de rûnê, dema bûk ji wê de were sêvekê bavêje li nava serê wê bixe. Ji ber ku wî heta wê gavê tilîliya li ser mezelan bihîstibû, ev birînên wî nekewiyan bûn. Di dema marbirrînê de jî xesiya wî nehatibû, baltûza wî Qeder hêj xwe bi wî nedabû nasîn. Zewaca wan wekî xewneke nîvcomayî ku bi baranek payizê şil bibe, wekî girara rijî ku av lê zêde bibe, wekî dara ji hişkbûnê bifilite lê fêkî negre, wekî simbilên zadê ku beriya bîçerê korik lê bixe, bextewariyek şikestî û şoxek guvaştî dabû wan. Wî marê bi wujdanê xwe re birrîbû, li dijî toreyên gel derketibû, guneh kiribû, ger ev yek li gundekî welatê wî, an li nav çadirên turkmenan pêk hatibûna, cezayê wan dê kuştin bûna. Pirsek di serê wî de mabû: Çima dema Aycan ji malê bi kincên bûkaniyê derketibû, bi kesên malbata xwe re giriyabû? Di tirimbêla bûkê de kilama “Bavê Lalo” lê dixist, destê Bavê Lalo dixistin darê kelemçê, berê wî didan hepisxana bajarê Erzeromê! Gelo destên wî jî bi kordeleya nava bûkê girê didan, berê wî jî didan hepisxana zewacê? Bûk jî di nava tengasî, dudilî û dewsandina vîna xwe de, bi çi kul û halî xwe gihandibû ser maseya marbirrînê. Wê ji xwe dipirsî: “Min ev mar bi sûcê xwe re birrî? Ev mar, nebe mar û li jiyana me nelefe? Belkî jî beriya zewacê me bi urf û adetên gel re mara xwe birrîbû, lê niha dor hat ser rastiya jiyanê!” Bûk û zava heman tişt difikirîn: Her tişt ne di rê de bû, tiştekî bê rê hebû! Ew çi bû? Ji ber ku toreyan binpê kiribûn, bibûn dizê urf û adetan. Malê diziyê li ser maseya marê eşkere bibû û derketibû paqijiyê! Îmzeya zewacê gelek tişt sipî dikir.

Bêyî diya wî ya ku ji Amedê hatibû agahdar bibe, Ekrem nîv kîlo kezep kirrî û ew kir dolaba cemedê. Gava herkes vegeriya malên xwe, diya wî boxçikên rihelê û cihêzan vekir, du paçikên ji qedekê sipî yên ku bi taybet ji bo wê şevê hatibûn çêkirin, cihê kir. Ekrem li wan heyrî û mital ma. Aycan çima ew bi xwe re anîbû? Qey ji bîr kiribû ew şeva hanê, ew şeva ku peyva “bêrûmet” bi xwînê re rijiyabû nav tarîbana şevê? Na. Wî guman kir ku ew çûbe cem tixtorekî. Tixtoran dikarîbû jinên bî dîsa bikin qîz! Sebeb ew bû ku bûk wekî hînbûyînekê li pey toreya xwe bû. Di hemî jiyana xwe de, di fam û feraseta tirkmenan de, ji zarotiya xwe û heta wê rojê, di bin hişê xwe de wekî her qîzeke xama, xwe ji çend dilopên xwînê re, ji êşa şeva ewul re amade kiribû. Ji ber ku gava zava pirsî “ev çi ne”, di rewşeke xwe ji rastiya xwe diziyayî wê hîç deng nekir. Nedixwest bi evîna xwe ya xurt, bi gunehê xwe yê virnî bawer bike û şûr li rastiya jiyanê bikşîne. Şopa tore û kevneşopiyan kûr bû, lê niha ew şop êdî kûraniya devê birîna xencerê ya li navranê bû ku xwîna qîzaniyê ji wê birînê niqutîbû. Ew birîn bi zewacê derman dibû?

Ji ber ku diya zavê hatibû, bûk bêtir ditirsiya, lewma xwe negirt:

–Ekrem, em dê îşev çi bikin? Em dê çi xweliyê bi serê xwe de bikin? Malbat dê min bikuje! Tu dizanî kevneşopiyên tirkmenan mîna devê şûr in, bi mîsogerî bicih tên. Ditirsim, îşev şeva dawîn a temenê min be. Sibehê diya te dê bi destê min bigre û bavêje ber deriyê mala bavê min. Ew çax, tore dê biaxifin ne ez û tu! Birayê min yê xort ji bicihanîna biryarê re amade ye.

–Em dê kezeba hev bixwum, xwîna wan jî birêjin ser doşekê! Em dê ji hev hêz bigirin û êrîşî toreyên qalikgirtî bikin! Mirovên ku ji bo hezkirinê bicih bînin dizewucin, bi rêtina çend dilop xwîn “namûsa” xwe dikin pêşengeh. Mirovayetî ji bo xwînrêtin ji dunê rabe dixebite, toreya zewacê hêj li pey doşeka bi xwîn digere! Çi nakokiyek ecêb!

–Tore tune bin, namûs jî dê bêwate be! Em bi toreyan hene, ew jî bi me. Heke ew ji holê rabin, exlaq jî dibe niqaş, şert û şirûdên jiyanê jî. Ez çima piştî zewacê jî bi te ve girêdayî bimînim û tu çima bi min ve bî? Mirin carek e, zewac carek! Em tirkmen wiha dibêjin.

–Hezkirin! Serê her tiştî...

–Heke serê her tiştî hezkirin be, dem heye ku ew jî xelas dibe, wê çaxê malbat dê belav bibin. Jin û mêr bo çi bi hev ve tên girêdanê? Bi prensîbên civakî, olî û exlaqî. Hezkirin, şehwet an têkiliya cinsî bi hemî candaran re heye, lê ew nazewucin û bi hev re heta mirinê serî danaynin ser balgîfekî.

–Şopa poşmaniyek di kesayeta te de kat dide. Tu bi serpêhatiyên xwe re ne li hev î. Ditirsim ku nakokî di dilê te de dest pê kiribe...

Ka sixêf û heqareta wê şeva ku ew bibûn eşqbazê dilê xwe yê xişîm, ka ew bi tiliyên xwînî bi dengekî êlî qêriyabû: Bêrûmet! Bêxîret! Niha bûkê dipirsî, em dê çi bikin? Nexwe ew neçûbû cem bijîşk. Xwedê neke, sibehê şeveqê xesiya wê li paçikê xwîna şeva zîfafê binihêrtana û wiha biqêriyana: “Ziwa ye, lê lê rebenê bûka me bi fiêlekî xerab e! Gelî cîranan werin, ew ne qîz e, bî ye bî! Kesek nizane li kîja mêrgê li kuderê çêriyaye! Kurrê min, here vê togê bi ser mala bavê wê de berde, bêje ne me we dît, ne jî we me!”

Diya zavê di dolaba cemedê de parçeyê kezebê dît, bang li kurrê xwe kir:

–Ekrem lawo ka hinek xwê, çenikekî îsota hûr ji diya xwe re bîne, em vê kezebê terbiye bikin, bila lezzet têkevê. Ez ji we re li şîşê bixim an di nava rûn de sor bikim?

Wî bersiv neda, di dilê xwe de got, ew ji xwe bi terbiye ye dayê! Yên ne bi terbiye em in! Tu ne kezebê, lê toreyên zengarî û kufikî, him li şîşê bixîne û him jî di nava rûn de biqijilîne û sor bike. Xwîna kezebê ji me re îşev pêwîst e dayê, dê qusûrê me derman bike, eyba me bisehêne, me jî li cem we rûsipî bike dayê. Hine li dest me tune, di dewsa wê de, em dê wê xwînê îşev li dest û rûyê xwe yê reş bidin. Xwîn niqutiye nava vê zewacê dayê! Tu napirsî, kurrê min kesekî li ser serê te lîland? Te darika zavê li ser sivîrnekan çikand? Te kûp avêt ber piyên bûkê? Em ji şîna bavê xwe dihatin dayê? Belê, em ji şînekê dihatin, lê ew şîna namûsa di nava navrana jinê de veşartî bû. Em Don Kîşot in, me berê rima xwe daye wî cihê qaşo pîroz! Aşê me yê bayê ew çermik e ku hêj bi sedhezaran keç bo vê yekê tên kuştin. Lê kesên bêkezeb nikarin xwîna kezebê bikin derman...

Dixwest wiha biqîre, belkî jî diqîriya, lê dengê wî dernediket, ew sewt tenê di çiya û newalên dilê wî de olan dida. Diya wî li dora kezebê, bûk jî li dora xwîna ku ji wê dawerivîbû diçû û dihat.

Ekrem:

–Dayê îşev ji me re tirşikê bipijîne, bila kezeb bimîne şeveke din.

Bi vî dengî re şik kete dilê dayê, li bûkê nihêrî, bala xwe da madê wê yê zer. Peyvek hat ser zimanê wê, li wur zuwa bû û bişûnde çû.

Ew şev heta dereng axifîn, kêlên bîranînan bijkuvandin. Li şabûneke westiyayî gocî bûn û di nîvê şevê de, dema xirmînî ji diya wî çû, Ekrem ji nava nivînan rabû, ji nav cihêzên bûkê paçikên sipî derxist, meşiya cihê aşpêjê, li salonê baş guh dêrand û bawerî bi xewa kûr ya diya xwe anî. Kezeb di teyfikek çingo de xwîna xwe dawerivandibû. Diya wî xirmaş bû, di wê nîvşiyariyê de dengin bihîst, di nava nivînan de qilqilî, dengê vekirina deriyê odeya zava û bûkê hat, vebû û dîsa hat girtinê. Ji xwe re got: “Her du jî birçî bûne, tirşika êvarê di dolabê de hebû. Xwedê zanê îşev balgîfê wan dê li çend quncikan bigere? Dims jî di dolabê de hebû, qewetê çê dike.”

Bêyî ku bûk bibîne, wî paçikan anî û di bin keviya doşekê de veşart. Dema ket bin lihêfe, bi destekî ew li bin bûkê raxist. Lê ew gav birîna wî ewul xuriya, piştre jî êşiya û xwînî bû. Paçikan ji nav nivînan derxist û danî ser şopa berikê.

–Xwîn! Xwîn! Em ji vê xwînê xelas nabin! Ev xwîn heta nav nivînên me hatiye! Çima dev ji me bernade?

Ekrem bi vî dengê jina xwe şiyar bû.

Wî di ber xwe de got:

–Gava li kuçeyan ewçend birije, dê bipijiqe ser me jî!

Paçikên lewutî di dest bûkê de bûn, ew bi dengekî ecêb him diaxifî û him dikeniya. Xwîn û ken nediçûn ber hev, lê ew ji kêfa nizanîbû çi bike û digot:

–Te ez xelas kirim!

Ekrem:

–Min hay jê tune ye!

–Cihekî te yê birîndar nîn e? Ka li birîna xwe ya berê binihêre.

–Ma tu ne qîza xama yî?

–...

Bi henekê xwe re, Ekrem dîsa li birîna kevn nihêrî. Bi çavekî tirsnak û gumanbar li Aycan zîvirî û serê xwe hejand. Rahişt paçikên bûkê û dîsa danî ser birîna xwe ya kevn. Berdestî sibehê bû, mecbûr ma ku çavên xwe bigre. Ew gav dît ku marekî qobra ew dike nava kilora xwe, hêdî hêdî lê dilefe û kiloran li parsûyên wî dişidîne. Ev çi bobelat bû? Xaxê giran ev bû ku di xewa kûr de fîze fîza wî marî lê xweş dihat! Çermê mar yê şemetokî xurîka wî dianî û pişta wî miz dida! Haya wî ji bayê felekê tune bû, ew di şahiya rojên xweş de, di şox û şenga jiyana rojane de, di aramî û serxweşiya dilikiyê de digevizî. Ji fêkiyên jiyanê re tî û birçî, wekî ku li ser sifra Deccal bû û ew mar diguherî keçikek xweşik, diket paşila wî. Xof, bêbiryarî, xweşî, dilreşî, hêvî, reşbînî, hezkirin, nefret, xwezî, nazî, şanazî, kambaxî, kuştin, hemî di wê xewnê de, her yek di demek kurt de dibuhurîn. Bi werqilînek wilo şiyar bû ku, xweydan bi ser ket. Ji aliyekî de bihevrebûna bi hestiyar û bi diltepînî ya bi mar re hiş ji serê wî dibir, ji aliyê din ve tirsek diket dilê wî. Zeviya giyanê keçikê ku ew gav di çavan de eşkere dibû, piştî tovê hezkirinê hêşîn bibû û simbil dabû. Niha beriya bizewucin, wî ew zevî cot kiribû, lê çi feyde, xesiya wî bibû teniya bi don û ketibû kevçiyê wî. Beriya taştê, diya wî rabû, çû odeya wan, nivînên wan da hev, du paçikên bi xwîn dît. Ew da ber ronahiya pacê, xwîna kezeba di dolaba cemedê de çima hate eqlê wê, wê jî nizanîbû û mane jî neda wê fikrê. Nefesek kûr kişand, bêhna wê hat ber, got: “Hey gidî! Keç û xortên vî zemanî. Xwedê meriv ji rûreşiyan bisitirîne!”

Piştî taştê, xuşka bûkê ya biçûk li derî da. Derbasî hundur bû, ewul xûça xwe himêz kir, paşê rahişt destê zavê. Lê çima ewçend rihet bû, bo çi dikeniya. Gelo wê jî hin tiştan zanibû, bêhna tiştekî hilanîbû?

Ekrem, çend roj bişûnde berê xwe da Qizilayê. Li ser riya sendîkaya mamosteyan pêjna hin kesan li pey xwe hesand. Avahiya sendîkayê bêasansor bû, ew di derencikan de hilkişiya jor. Wê kêliyê dengin bihîst. Di valahiya derencikan de nihêrî, yên li pey wî du kes bûn.

Vegeriya malê, saet di dozdehê şevê de, ew hêj şiyar bû û li televizyonê temaşe dikir. Ji nişka ve telefûn lê ket. Werqilî, di wê derengiya şevê de kî bû, belkî ji welat, ji malbata wî xeberek nexêrê hebû. Dê û bav, xuşk û bira hatin bîra wî. Lê dema ahîzeyê bilind kir, sewta mirovekî wekî nalîna birîndarekî li ber guhên wî olan da: “Derew e, derew e!” Ew gav, wekî ku hezar kes jê re bêjin malneketo ev ne dengê Refîk e? Ev çi “derew e derew!” Wî dixwest ew sewt dubare bibe da ew yeqînî pê bîne ku ew deng yê kî ye. Lê çi feyde deng zûka qut bibû. Xuşîn ji ahîzeyê çû, wî ew ji ber guhê xwe neda alî. Kêlîkê bişûnde dîsa heman qêrîn kherika guhê wî dagirt: “Derew e, derew e!” Refîk bû, vê carê baş bawerî anî ku ew deng yê Refîk bû. Xwediyê deng li pêşberî wî zindî bibû; kuştina wî, qetlîama ku di cenazeyê wî de pêk hatibû hemî ji bîr kir, lê demên hevaltiyê, çayvexwarinê û sohbetên wan yên siyasî niha mîna şerîda fîlmekî dibuhurîn. Bi vî dengî re şoqa ku li ser wî bandor hişt, ew ricifand, wî xeyal û rastiyê, dahatû û dîrokê tevlîhev kir. Telefûn qut bibû, tenê du bêje li ber guhê wî digindirîn: “Derew e, derew e!” Çi derew e? Careke din li wî dengî fikirî, belê teqez ew bû, gelo ew hêj sax bû? Di dewsa wî de kesekî din veşartibûn? Belkî jî ew deng ne yê wî bû. Mirov dikare miriyekî ji gorê rake? Dibe ku ew xeyal bû, di nîvê şevê de bi xirmaşê xewê deng bi tekûzî li mirov tesîr nakin. Lê şik tune bû, ji bilî Refîk ew ne kesekî din bû. Dengê Refîk yê ku dema di kulûbeya cerdevanan de îşkence pê kiribûn bû. Lê ne haya wî ji wê teyibê hebû, ne jî haya nobedarê ku wê gavê pê re bi kurmancî axifîbû. Ew çû rojên berê, dema rihmetiyê Refîk sax bû, kêliya ji wan re henekan dikir, peyva wî ya ku di çalakiyan de digot “Nebêjin hernê, bêjin wernê!” hat bîra wî. Piştre li ser şopandina du kesên li Qizilayê ku heta sendîkaya mamosteyan li pey wî hatibûn, di bîr anî. Çingînî ji serê wî çû danî. Yên ku berra pey wî dabûn, bi zanebûn dengê Refîk bi wî dabûn guhdarkirin. Ger niha di dewsa wî de Refîk bûna, dê çi bikirana? Wî dê çêr bikirana. Mafir ku rewş ber bi xerabiyê ve diçû, tirs ji bo çi bû? Gava ditirsiya, dîmenên Mervan Şen, tevger û kesayetiya wî zindî dibû li pêşberî wî. Çend roj beriya ku ew were Enqereyê, li mala wî mabû, dema birayê Ekrem berdestî sibehê li derî dabû, rebeno ji tirsa polîsan lerizî bû! Televîzyonê girt, berê xwe da odeya razanê. Biryar dabû ku her tiştî ji jina xwe re bêje, giliyên xwe li wê parê bike. Ew şiyar kir, got hal û mesele ev, îroj hin kesan dan pey min. Li Qizilayê di nava elaletê de min ev yek fam kir, min berê xwe da sendîqeya mamosteyan ya li ser şeqama Îzmîrê. Heta ez di derencikan de jî hilkişiyam, ew her li pey min bûn. Kêlîkê berê telefûn lê ket, dengê Refîk bi min dan guhdarkirin.

Aycan şaş ma, tiştekî wusa pêkan bû? Dengê Refîk û vê şeva hanê? Ev nîşana çi bû, kî bûn ew?

Dotira rojê, di bin bandora wî dengî de û bi tirsa taqîba polîsan û xofa “faîlî meçhûl”an, ew di sûkê de meşiya. Di her gahvekî de li pey xwe nihêrî. Jixwe ji roja ku hatibû paytextê, wî ev tevgera bêvîn her didomand. Carna bêsebeb bala xwe dida kesên li dorhêlê. Li Lokala Mulkiyeliyan ji nişka ve serê xwe dizîvirand, mîna ku hin kes ji xeybê bang lê bikin. Ev hestiyariya wî ya tirsnak û xeternak di kesayetiya wî de bicih dibû. Dema li qahwexaneyekê rûdinişt çay vedixwar jî, serê wî mîna yê qazê û werdekê her gav li ba diket, carna ji nişka ve vedigeriya û balê dida pişt xwe. Hevalên dora wî li vê rewşê heyrî diman, beriya ew bipirsin, wî lêborîna xwe dixwest û digot: “Ez şahidê faîlî meçhûlan im, bandora herêma rewşa awarte li ser min wekî qursa mohrekî şop hiştiye. Li qusûra min nenihêrin. Li pêş çavên we jî hevalên we bi berikekî birûxin ser axê, paşika sitûyên bixwîn têketana xewna we, êvaran polîs rewşenbîr û nivîskaran birevandana û winda kiribûna, di mîtîngan de berik bibariyana ser bajarvaniyên we, kesên bi maske li malên we jî raçaviyê bikirana, hûn dê jî bibûna mîna min. Vîn pola be an hesin be dê bihele.”

Dema ew li qempa pêşmergeyan bû, li balqona aliyê başûr, li ber siya wan daran bîranîn û ceribandinên xwe nivîsîbû. Dosyeya wan nivîsan di bin çeng de, dema gihîşt weşanxaneyê, berpirs ew li ber derî pêşwazî kir, hev nas kirin, got ez mêrê Aycan im, nivîsên min hene. Aycan buroya weşanxaneyê bi wî dabû nasîn. Aliyekî avahiyê nivîstgeha weşanxaneyê bû, li aliyê din xwarinxane, li tebeqa duemîn jî razanxaneya xwendekarên xizan hebû. Wan hêj li nivîstgehê qahwe vedixwar, grûbek polîs ketin hundur û bi tepe rep hilkişiyan tebeqa jor. Ew tirsiya, cara yekem bû ku ewçend xem û gumanan dicivand û di serê xwe de pêwendî di nav bûyeran de datanî. Dosyaya nivîsên xwe teslîm kir, tavilê rabû û derket der. Li ber derî kûçikê wan polîsan yê ku li ser terriya xwe rûniştibû dît, lewma bazda aliyê din yê şeqamê.

Gava ew êvarê beriya şîvê vegeriya malê, Aycan vê agahiyê da:

–Îroj li pêşiya xaniyê me heta ku roj çû ava tirimbêlek dipa. Qasek berê, beriya ku tu têkevî hundur, wunda bû. Tê de du kesên sivîl hebûn, carna bi hev re diaxifîn. Tirimbêlê qaşo di pişt qamyonekê de veşartibûn, lê min di pencereya metbexê de ew dişopand. Belkî jî ji ber ku pêşî qamyon çû, lewma wan dev ji raçaviyê berdan. Ez ditirsim, gelekî ditirsim mêriko! Dema tu ne li mal bî, ew li derî bidin, ez dê çi xweliyê li serê xwe bikim?

Wî dilê wê xweş kir:

–Tu jî zanî ji dema kuştina Refîk û vir ve, hilma wan ji ber guhê me neçûye. Divê em ji her tiştî re amade bin, dibe ku di demek nêzîk de tu walêza min ji bo hefsê amade bikî.

–Ez ji raçaviyê, şopandinê natirsim. Lê, dibe ku bi nanê me bileyzin. Doh mudûra me ya enstîtuyê zewaca me pîroz kir, hin tişt ji min pirsî. Min nedixwest ji te re bêjim, lê ez ji pirsên wê ketim şikê.

Ricifa nava wî, bandor li ser xanima wî jî dihişt. Wê kir kufe kuf, ecz bû, got te jiyana me sero bino kir, ez dê sibehê çawa wiha bêxew biçim xebatê?

Ji şopandina polîsan bêzar bibû, êdî diket nava qeyranek kûr. Jiyan her diçû li wî dibû zîndan. Roja din wî biryarek bi tûnd da, ji bo demek kurt ew dê hewl bidana ku bireve Evropa. Dema vê fikra xwe ji Aycan re got, wê pirsekê ji wî kir: “Heta kengê tu dê li wur bimînî?” Tiştekî din negot û di bêdengiyê noq bû. Wî jî bersiv neda, fam kir ku jina wî jî ji biryarek wiha re ne dûr e. “Heta van qetl û qîtalan xelas bibin!” Ji bo çûyina derve, dê çi bikirana, bi kî re biaxifiyana, têkilî bi kî re daniyana? Cara dawî dema ji ber wê wergerê ketibû hefsê, nûnerê Efûya Navnetewî jê re name şandibû. Rabû, li nav pirtûk û nameyên kevn geriya, wê nameyê dît, di bin de nimroyek telefûnê hebû. Sibehê, beriya berê xwe bide sendîkaya mamosteyan, ji sûkê kulmek jetonên mezin kirrî. Gava wî bi ankesora li sendîkayê telefûn vekir, ewul keçikek derket, piştre nûnerê Efûya Navnetewî bi tirkî got: “Ez bi bihîstina dengê te gelekî kêfxweş bûm, encama mahkemeyê çawa bû?” Wî bersiv neda, zîz bû, qirika wî xitimî, kelogirî got:

–Hîç nepirse, ne bi vê kefteleftê lê bi sî sal ceza! Em ketine tatêla canê xwe! Pariyên nên dibe sitirî di gewriya me de. Aso li me teng dibin, barût dibare, darbest di kuçeyan de jiyanê radiwestînin. Tu qala mahkemeyê dikî! Ez niha pereyan jî bidim wan, ew min nakin hefsê! Ji dema ku serbest hatime berdan, ew li pey min in. Li Amedê bi zahmetî ji nava destên wan filitîm. Niha jî her roj li pêş mala me disekinin, carna jî didin dû min. Sedemî vê rewşê, xismên min jî ketine gerîneka tirsê. Ez ketime bextê te yê çê, min ji vê belayê xelas bike! Ez li ser sêleke sor im. Ne roj li min roj e, ne şev şev e! Di bin tirs û şopandina wan de, heyat ji min re nema ye. Her roja min bi guneh û sûcên ku ez hay ji wan nîn im derbas bibe, nizanim çima ez êdî xwe fediyokî dihesênim! Ev hefteyek e zewucîme, hêj jina min neçûye zey, lê min zavatiya xwe xwar!

Nûner:

–Pasaporta te heye? Tu dixwazî biçî kuderê?

–Ez nikarim li sûkê bi rihetî bigerim, tu qala pasaportê dikî! Dema ji bo pasaportê serî li wan bidim, ew dê bêjin were nêriyê ecelhatî, nanê şivên li benda te ye!

Nûner piştî demeke kurt, pirsî:

–Tu nikarî li ser navê kesekî din serî lê bidî?

Bi vê pirsê re, nasnameya Akîfê bira hat eqlê wî, got:

–Nasnameya birayê min heye....

–Berî her tiştî, parêzerekî bişîne dadgehê, bila encama mahkemeya te hîn bibe. Ger ceza dabin te, jixwe te li kuderê bibînin, ew dê bi milê te bigrin. Heke te beraat kiribe, ew nikarin bêsebep li mala te jî bigerin.

Vegeriya malê, roja din heta navrojê li benda telefûna jina xwe ma. Saet di navbera dozdeh û yekûnîvê de, hemî parêzer dihatin nivîsengehên xwe. Parêzerê ku ew çû cem beriya xwe bigihîne avahiya dadgehê, got tu li nivîsengehê li benda min be. Di vegerê de hêj li ber derî bû, di rûyê wî yê zer de wî fam kir ku ceza tesdîq bûye. Ew êdî bibû mahkûmek.

Nasnameya xwe çirand, ya Akîf Duhokî kir berîka xwe.

Sibehê ji nava nivînan bi lez û bez rabû û bêyî ku li Aycan bifikire berê xwe da Navenda Asayîşê. Daîreya pasaportê di bin avahiyê de bû, li ber pencereyek ku li ser “serîlêdan” dinivîsî rawestiya. Keçika li ber camê nasnameya wî xwest. Tirsiya, guman û raman di serê wî de zîzikin. Keçik li wêneyê wî nihêrî, çavekî şikbar jî li ser rûyê wî gerand. Piştre li ber ronahiyê careke din bibalkêşî li nasnameyê hûr bû. Beriya bişûnde li wî vegerîne, got: “Wêneyê te yê li nasnameyê gelekî kevn bûye. Divê tu biçî nifûsê û nasnameyê nûh bikî.” Bêhna wî hat ber, zuxrikên xwêdana ji eniya xwe paqij kir. Ji wur derket, li otobusekê suwar bû û berê xwe da Keçîorenê. Ji ber ku berê mala wî li wê taxê bû, qeyda wî li cem muxtêr hebû. Li ber deriyê avahiya nufûsê, li rêza gel nihêrî. Mîna ku ew roj herkesî nasnameya xwe winda kiribe, yek diçû yek dihat. Pîrek, zilam, zarok, xort, li benda dora xwe bûn. Dema gazî wî kirin, wî bi destên lerzok du rûpel formên serlêdanê teslîmî karmendê ser maseyê kir. Ji bo ku dev û diranên wî li hev nekevin, lêva xwe ya jêr cût. Pirsek di serê wî de bû: Gelo wan dê wêne jê bixwestana? Piştî ku ji Duhokê hatibû, çend sal bişûnde mudûriyeta nifûsê ya Diyarbekir nasnameya Tirkiyeyê dabû wî û Akîf. Ger berpirsê nifûsê yê li Diyarbekir wêne bixwestana, ji ber ku li ser defterê wêneyê birayê wî jî hebû, dê hemî keda wî bi avê de biçûna. Ew di wan hizran de, kareba hat birrîn. Gelo hin kesan ji qestî birrîbûn? Di tarîgewrika li ser derencikê de, wî careke din li formê destê xwe nihêrî. Cihê wêne li ser tune bû, jixwe karmendê ku form dabû wî wêne nexwestibû. Form bi faksê dihatin şandin. Karmendê li ser qoltix ji wî du wêneyan xwest. Ew dê wêneyan bişandana Amedê? Na, yek ji bo nasnameya nûh bû, yê din jî ji deftera qeydê re pêwîst bû. Belkî karmend rastiyê vedişart. Hin kesan ew dişopandin?

Gava dor hat ser wî, lampe vêketin. Bi hatina karebayê re faks xebitî, form hatin şandin. Piştî nîvro kesek li ber deriyê avahiya nifûsê nema, hemî belav bûn. Ji bilî wî û çend kesên din... Bi tirs xwe nêzîkî maseyê kir, pirsî. Karmendek got “pirsgrêk ne ji me ye, yên Diyarbekir bersiv nadin, heke kesekî naskirî hebe tu jî dikarî telefûn vekî.” Pêl rihê xwe kir, jixwe dabû navê, ha li çokê ha li navê! Dibû ku ev leystikek bûna, ev hemî fen û fît bûn, ji bo wî têkin dafikê, bi delîl û îspat wî bigrin, êm davêtin ber. Di saeta dawî de, gava ew nasnameya nûh ya sexte bigre, dê bi zeqema wî bigrin, jê re bêjin kulî carekê du caran dikare bifire lo. Tu dê bi vî aqilkê xwe dewletê bixapînî?

Nimroya telefûna mudûriyeta nifûsê ya Diyarbekir ji wî karmendî girt. Jeton pê re hebûn, xwe gihand ber telefûnek bi ankesor. Carek dudo zengil lê da, yekî rahiştê, got mudûriyeta nifûsê ya Diyarbekir, fermo?

Fikirî, wî dê xwe çawa bidana nasîn?

–Navê min Akîf Duhokî ye, niha li Enqerê me, ji bo karekî taybet ji min re nasnameyek nûh pêwîst e, min serî lê da, ji sibehê de ez li benda bersiva we dipêm. Gelo pirsgirêkek heye?

–Tu Akîf Duhokî ye? Baş e, niha li cem me kareba nîn e, em nikarin faksê bixebitînin. Kêlîkê bipê, ez ji mudûrê xwe bipirsim... Belê, forma serlêdana te va ye li ser maseyê ye. Ne tu tenê, gelek kesan form şandine, hemî li benda hatina karebayê ne.

Wî rast digot? Belkî jî mexsûs digot elektrîk hatiye bîrrîn! Çi pê hatibû ku di heman demê de him li vir diçû him li wur? “Ne ez tenê me, gelek kes li benda hatina wê ne. Na, meseleya birrîna cereyanê teqez derew e! Heta sûc pêk neyê ew nikarin min bigrin, wê bipên heta ez nasnameya nûh têkim berîka xwe. Wê kêliyê dê bêjin tu bi xêr hatî! Çima karmendê li Diyarbekir ewul navê min rasteqîn dikir digot Akîf Duhokî tu ye? Bawer nedikir ku ez im, lewma... Şika wî hebû, gumanek di serê wî de tune bûna wiha dipirsî? Piştre got kêlîkê bisekine, ez ji mudûrê xwe re bêjim... Ew gav plana girtina min dikirin, ji hev re digotin va ye kew hat û kete dafikê! Yên vir jî min didan sekinandin! Ew ji bo girtina min niha polîsan agahdar dikin. Belkî ji JTM’yê re an ji cendirmeyan re gotine, roviyê ecelhatî ne bi xêr hat!” Çima ew li wur, mîna nêriyê li ber deriyê qesêb li benda kêrê dipa? Biryar da ku ji wur biçe. Di derencikan de daket jêr, li ber deriyê derve, wekî ku sed kes bêjin dîniko tu diçî ku? Riyek din ji te re heye? Bênasname tu dikarî li nava sûkên paytextê bigerî? Te ya xwe ya kevn jî avêt! Ya birayê te jî êdî ji te re nabe! Tu dikarî çi bikî? Te bi riza dilê xwe sitû dirêjî bin giyotinê kiriye! De bisekine, ger giyotîn ji jor ve hat, ew dê serê te bipekîne, ger nehat jixwe xêr ela xêr! Te bi destê xwe keştî şewutand! Di girava xetereyan de li benda fetisandinê be!

Saet çarê piştî nîvro bû. Ji girtina deriyê mudûriyeta nifûsê re tenê saetek mabû, ji nişka ve bang li wî kirin. Wî çavê xwe li leşker an polîsan gerand, lê bi çavekî heyirîn nasnameya nûh li ber xwe dît. Ne kesek hebû, ne jî tu awurên zexel. Qewlikê diravên xwe bi salan winda kiribû, paşê ji nişka ve dîtibû! Çi hestek cihê bû ev! Diranê xwe qirçand û kulma xwe şidand, got “Ez ji niha û pê ve Akîf Duhokî me! Tu kes, tu hêz êdî nikarin vê rastiyê biguherînin.” Careke din li wêneyê xwe yê bêsimbêl, porşehkirî û saqosipî nihêrî.

Ji ber ku çend roj berê li cihê kar ew tirsandibûn, jina wî gelek xemgîn bû, wî nedixwest rastiyê bêje, lê xwe negirt:

–Min nasnameya xwe guhert, êdî vegera ji vê riyê nîn e.

Wê got:

–Guhertin tenê di nasnameyê de be, baş e! Em dê çi bikin?

Ew heyrî ma, jina wî heta wê gavê hîç negotibû “em”!

–Te got ‘em’?

–Belê, min got ‘em’, mehek zêde di ser zewaca me re derbas bû, ez neketim cilan! Îroj bêyî agahdarkirina te çûm cem tixtor.

Kulpîn ji dilê wî çû, bi tirs pirsî:

–Tixtor çi got, tiştekî te heye?

–Xema te ye? Ez bi te zanim, seriyek hişk û kezebek pola ji hezkirina zarokan dê çi fam bike?

Biryara ku girtibû ji nûh ve fikirî, bersiva jina xwe neda. Lê tu hêz, ji tirsa hêzên tarî, kuştinê, êşkencê û zîndanê xurttirîn nîn bû. Rondikên wî ji ber xwe ve rijiyan. Jina wî wekî ku bêje te heq kiriye, lê hay nebû, rahişt sivnikê, malê paqij kir.

Sibehê, karê wî yê pêşî serîlêdana buroya pasaportê bû.

Çû ber camê, ew keçik dîsa li wur bû, jê re got:

–Ez çend roj berê jî hatibûm. Ji ber wêneyê kevn yê nasnameyê...

–Ha, baş e Akîf Duhokî!..

Got keçikê û li benda dawiya peyva wî nema.

Sêwirandin, xem û weswese dîsa ket nav hev. Bo çi wê navê wî dubare dikir? Belkî tiştê heta niha dîtibû hemî leystik bûn. Dikarîbûn bi çepilên wî bigrin û bavêjin DALê, cihê ku berê jî tê de mabû, mexzena binî, hucreyên kamgirtî, cihê xwarina penêrê kufikî.

Bi dengê keçikê re werqilî:

–Piştî pênc rojan divê tu bi xwe werî vir! Nabe ku tu kesekî din bişînî...

Keçik beriya nimroya serlêdanê bide wî, temîniya xwe dubare kir: “Divê tu bi xwe werî ha!” Dek û dolab hebûn. Pirs û tirs di giyanê wî de dubare dibûn: “Ez bi xwe werim ha? Nabe kesekî din bişînim! Mafdar in, nikarin kesekî din di dewsa min de bigrin!”

Ew şev li malê raneza. Şevek din û yeka din jî... Jina xwe, dikarîbû tenê li cihê xebatê bidîtana. Çendakî li mala mamostayê ku xwazgîniyê Aycan bû ma. Sê rojan jî li Tandoganê, li razanxaneya xwendekaran derbas kir. Piştî pênc rojan dema pasaport girt, ji kêfa li otobusê suwar nebû. Wêneyê li nasnameyê û yê li ser pasaportê mîna hev bûn. Karê ku wî bi tenê pêk anîbû, rêkxistinek îllegal an jî çeteyek mafya dikarîbû bike. Di van hiziran de rast li du nivîskaran hat. Biryara xwe ji wan re got. Yek ji wan romannûs bû û piştî sêzdeh salên li Ewrûpa, vegeriyabû Tirkiyeyê. Li hev pirsîn, piştre meşiyan heta restorantekê, hilkişiyan tebeqeya duem û manti xwarin. Ew wekî ku li ser agir be diqilqilî, dixwest pirsgrêka girtina vîzeyê ji wan re bêje. Lê, dudilî bû ji ber ku bawerî bi kesekî nedianî. Pêşî rewşa jiyana li Ewropa ji romannûs pirsî, paşê got: “Min pasaport girtiye, ez jî dixwazim di vegerê de bi we re werim. Lê vîzeya min nîn e. Du sal cezayê min heye, ez nerevim jî nabe. Ketime nava xelîl û celîl. Her roj tên ber deriyê min..” Romannûs got: “Ger pasaport li ser navê te bûna, sitendina vîzeyê hêsan bû, min dê alîkariya te bikirana. Lê mixabin tu dewlet nikare vîze bide pasaporteke sexte. Ez bi awayekî fermî niha hatime Tirkiyeyê. Ger serê min têkeve belayê, ez dê çawa karibim vegerim Ewropa?” Gava xatir ji hev xwestin, romannûs pirtûkek li ser maseyê ji bîr kir. Romanek kurt bû, nivîskarê wê Îranî bû.

Wî berê xwe da sendîqaya mamostayan û bi rê ve çengek jeton kirrî. Vê carê bi kêf bû, di berîka wî de du tiştên girîng, nasname û pasaporta sexte hebûn. Ew wekî “Akîf Duhokî” beriya ku peyvekê bêje, mizgînî da nûnerê Efûya Navnetewî, got min pasaport girt. Mîna ku bêje çavê me ronî, rê vebû. Fexirbûn û bextewariya wî bi hev re geş bûn. Bi tirsa ku hin kes li pey wî bin pirsî:

–Ez dê ji niha û pê ve çi bikim?

Nûnêr got:

–Ji du welatan yekî ji xwe re bibijêre; Elmanya an Swîsre. Ger tu bixwazî biçî Elmanya, divê tu hefteyekê li benda me bisekinî. Ji ber ku dewleta Tirk guhê xwe dide telefûnên balyozxaneyê, em dê bidizî û bi destê dîplomatekî belgeyan bişînin. Lê, heke tu bixwazî biçî Swîsreyê, tu dikarî sibehê serî li Ataşehiya Leşkerî ya vê dewletê bidî, em dikarin niha belgeyên te bi riya faksê bişînin. Lê gumana ku belge têkevin destê dewleta Tirkiyeyê jî heye, divê tu hay ji xwe hebî.

Kûr fikirî, li her cihî polîs li pey wî bûn, wî ev yek dihesand. Nikarîbû li mala xwe razê, êdî li cihên ku dima, heval û hogirên wî ji rewşa wî tengezar dibûn. Bi girtin be, bi kuştin be, dixwest di demek kurt de ji vê rewşê xelas bibe û ji Tirkiyê bireve. Got:

–Swîsre çêtir e. Nikarim hefteyekê bipêm, dê biçim û ji vê stresê xelas bibim.

Nûner:

–Nexwe here ataşeya leşkerî ya li Enqereyê. Li wur, Henry Nîkol heye, bi wî re biaxife. Bêje nûnerê Efûya Navnetewî yê Tirkiyeyê ez şandime, hal û mesela min wiha ye. Netirse, dikarî her tiştî ji wî re bêjî. Ew dê di rojek an du rojan de vîzeyê bidine te.

Dı derencikan de daket, lê li pey xwe pêjna mirovekî hesand.Tirsiya, ji nişka ve vegeriya, du mamosteyên ku bi hev re diaxifîn silav dan. Ew şev çawa lê bû sibeh wî nizanîbû, xewnên xweş û nexweş li pey hev hatin û çûn, geh kabûsan qewurand, geh guman jê re çê bûn. Sibehê, beriya jina wî biçe xebatê wî berê xwe da malê. Li derî da, Aycan li ber şêmûkê dest avêt situyê wî, bi bêrîkirin û famberiyek kûr ew himêz kir. Bi hev re giriyan, wî destê xwe da hemla wê, hezkirinek din di dilê wî de sêwurî, hestek din libitî ku ew heta niha jê re xerîb bû.

–Ez dê îroj vîze ji sefaretxaneya Swîsreyê bigrim. Çend sal bişûnde dema ez ji Ewropa vegerim, Xwedê hizke zaroka me dê mezin bibe.

Aycan bi tevdîr bû, got:

–Hiş! Hêdî bipeyive, diya min li hundur razaye. Xwezî bi xêr û xweşî, bêteşqele bihata dunyayê! Xwedê qirika ku qul dike, bênesîb nahêle.

Beriya xatir ji hev bixwazin, wiha bi ser ve kir:

–Mudûra me gazî min kir û got biryar ji wezaretê hatiye, te dane nexweşxaneya Onkolojiyê. Tu zanî, ew der cihekî ji bajêr dûr e.

–Ne xem e, servîs heye...

Ha, ew mabû ez ji bîr bikim. Doh pakêtek ji Diyarbekir hat, min ew vekir, ez heyrî mam; demançeyek bû!

Wî serê xwe hejand:

–Roj heye lazim dibe.

Ew gav teqîn ji deriyê alî lawaboyê çû, Nûriye xanim şiyar bibû, xişte xişta şimika wê dihat. Ew li ber derî wate neda wê tirsa ji xesûyê. Jina xwe himêz kir, destê xwe careke din da ser hemla wê.

***

Dûvpişk di nava êgir de diricifî, pîrê jî li ber kuçik. Teşî li hewa dizîzikî, agir bi zimanê alava xwe bersiv dida: Wekî ku çîrokê ji cemaetê re bêje, got:.

***

Şev bû, stêrk dixurucîn, heyv dihilat.

Di şevên havînê de, Qeder dereng dihat malê. Heta wê saetê an li kuçeya Sekarya bi hevalê xwe re “noş” dikir, an jî li Loqala Mulkiyeliyan gulpan li çixarê dida.

Gava wê pêl zengilê deriyê malê kir, diya wê ya ku ji cem keça xwe ya nûhzewucî hatibû ji salonê lezand. Herkes di xew de bû; xuşka biçûk li odeya din razayî bû, bav jî gelek westiyabû û ji êvar de dikir xirmînî.

Nûriye xanim:

–Keça min tu îşev li kuderê mayî, heta niha li benda te bûm. Tiştekî girîng heye, ez dê bi te re bişêwurim.

–Dayê, te ji bîr kir ku jiyana min cihê ye û divê...

–Na lawo, ne ji bo derengmayîna te dibêjim, herkes azad e, ez bi jiyana qîzên xwe têkil nabim, karê min wekî din e.

Gava got ez têkilî jiyana we nabim, rewşa Aycan ku ew her dem li ser wan bi gote got bû hat bîra Qeder, lê tiştek negot. Nîvê şevê bû, dê û qîz li ber çoka hev, li salona fireh rûniştin.

Nûriye xanim:

–Tu zanî, ji bo xuşka te tenê nemîne şeva çûyî li mala wan mam. Sibehê bi dengê derî re şiyar bûm, ew bêexlaq li ber derî, bi Aycan re diaxifî. Dengê wî dihat, qala çûyîna Ewropa dikir. Ew dê qîza me di vî halî de, di vê rewşa ducanî de bihêle û bireve. Tu dizanî, ez dixwazim jê xelas bibim, lê Aycana reben bihemle ye, dê di situyê me de bimîne. Ji aliyekî de çûyîna wî baş e, em dê ji bela wî felat bibin, lê mixabin keça me dê tenê bimîne. Em nikarin wê di vê rewşa ducanî de bidin berdan jî. Min ji roja roj de gotiye, vî pêşmergeyê bêbav tiştekî aniye serê qîza min. Ya niviştekê çê kiriye, ya bi derewan ew xapandiye. An jî...

Qeder:

–Ew niha jin û mêrê hev in, çi bûye jixwe bûye û çûye. Dayê, dev jê berde, bila mêrê wê biteqize biçe.

–Na, nabe. Birastî, ez jî dixwazim, jixwe her roj polîs li ber deriyê mala wan in. Aycan jî bi wî halê xwe dikeve tengezariyê, tirs jê re çê dibin. Tu jî zanî wezîrê ji navçeya me ku bi çi kul û halî ew xistibû kar, doh çûye dikana bavê te, gotiye we kesekî din nedît, keça xwe da pêşmergeyekî. Bavê te gotiye ew hev ji zankoyê nas dikin û hevalê hev yê dibistanê ne, ji hev hez kirine, qedera Xwedê ye, bûye û çûye êdî. Bersiva wî ev bûye: Ji bo ew bi pêşmergeyekî re bizewuce, me ew girt karê dewletê? Keça min haya te jê heye, Aycan surgûnî nexweşxaneya Onkolojî kirine! Heke ew bireve Ewropa, dê her meh ji Aycan re mark û dolaran bişîne. Em êdî pê dikarin?

–Xortê hevalê min, min bi karmendekî asayişê re dabû nasîn. Ez dê vê meseleyê pê re bişêwurim. Mehek di ser zewaca wan re derbas bûye, min hêj wî nedîtiye. Ne ez wî nas dikim, ne jî ew min. Tenê nav û paşnavê wî dizanim. Min derfet nedît ku biçim mala wan. Lê wekî ku tu dibêjî ew dişibe mirovên bi nepenî. Aycan bi yekî mîna wî re çawa zewucî, ez jî heyrî dimînim!

–Jiyana xuşka te ya delal bûye dojeh! Roj û şev li wê bûne kafir kerratî! Mala minê! Min ew çawa mezin kir, bi çi kul û halî ew da xwendinê! Niha jî ketiye paşila pêşmergeyek qop!

***

Ew şev li Deriyê Serayê, li avahiya hemberî Qesra Artûkiyan, di bin ronahiyek zenûn de Birrek û hevalek xwe mijûl dibûn. Hevalê wî got:

–Ez dê niha ji nava notên xwe hin agahdariyan derheqa zilamekî de bidim we. Zilamekî dirêj, esmer û pora wî sipî ye. Ew ji navçeya Bîrecîkê ye, niha li Nîzîpê, li taxa Sahayê akincî bûye ku di bin mala wî de firinek heye. Ew berê di nava partiyek Tirk de xebitiye, jina wî li Nîzîpê mamoste ye. Wî du kurrên xwe şandine dervayî welêt nava grubên terorîst.

Birrek deng nekir, hevalê wî li pey bûyerek “faîlî meçhûl” bû. Gotina wî wekî ku ji nişka ve tiştek anîbe bîra Birrek, ew werqiland. Wî bang li kesê eywanê kir:

–Te çima şopa wî hevalê xwe winda kir? Li gor agahdariyan ew ji mêj ve ye ne li Diyarbekir e. Tu radizêyî? Pêşmergeyek bi pênc pereyan çawa dikare wiha bi rihetî bireve? Belkî jî te ji bo xatirê hevaltiya berê, çavê xwe jê re girt ha?

Li nêzîkî kembera Deriyê Serayê, di wê şeva tîrmehê de fermandarê JTMê Birrek, bi ser mirovê lawaz û dirêj ve diçû. Bi ser wî de hêrs dibû, carna jî bi dengeki nerm û ketî şîretan lê dikir.

Yê li hember wî serê xwe kuta erdê, got:

–Piştî li Baxlera ji destê me reviya, çend rojên din jî li bajêr xwe veşart. Dû re, ji Diyarbekir derket û pêjna xwe winda kir. Dotira rojê li Enqereyê îfade da dozger, jixwe derheqa wî de biryara girtinê tune bû, lewma serbest hat berdan. Çend roj beriya rojnamevanê meşhûr ê ku bi teqîna bombeyê li Engereyê hat kuştin, me pêjna wî hilanî. Heke ew rojnamevan nehatana kuştin, dibû ku piştî ew ji cem dozger hat berdan, hevalên me bidana pey wî. Bi gumana me çek jî di mala wî de hene û pirtûkên partî û rêkxistinên îllegal jî. Tu jî zanî Mudûriyeta Asayîşa Enqereyê çiqas sist dixebite. Balkêş e ku ew bi keçikek tirkmen re zewuciye. Ev yek ji bo me jî û ji bo wî jî gelekî baş e. Keçik di bûyera cenazeyê Refîk de birîndar bibû, li Diyarbekir zanko dixwend, ew hev ji dibistanê nas dikin. Malbatên tirkmenan, alîgirên dewletê ne, keçikek wan jî bi me re ye.

–Ev zewacek çawa ye?

–Ne bi dilê diya keçikê ye, lê keçik xwe li ser wî dikuje. Belkî bi vî awayî têkeve bin kontrola me. Keçik niha karmenda dewletê ye, çend sal in ku mîna bîyolog dixebite. Xûça wê di sefaretxaneya Swîsreyê de dixebite, jixwe tu bi têkiliyên me û wê dizanî, ne hewce ye ez bêjim.

Birrek wekî her car got:

–Hişşş! Her tişt li her cihî nayê gotin.

Dema wiha axifî, dîsa destê xwe danî ser devê mirovê dirêj. Lê wî berçavka reş derxist, mahcûp axifî:

–Ez benî, we agahdar dikim ku diya keçikê mîna ‘Xanim Axa’ ye, her tişt di dest wê de ye. Ne bawer im ku ew vê zewacê bimeşînin.

–Bimeşandana dê baş bûna.

–Lê di van rojên dawî de şika me ew e ku amadekariya revê dike.

–Ew dê bireve kuderê? Piştî vê zewacê...

–Yên me li telefûnên wî guh didêrin, Efûya Navnetewî bi kesên wiha re pêwendî datîne. Ew dê an biçe welatekî Îskandînav, an jî...

–Ez bêjim: Elmanya. Van rojan kesên siyasî direvin wur.

–Ez niha nizanim ew çima li malê ranazê?

–Te jî lewma şopa wî wunda kir, ne wusa?

–Fermanderê min, tu jî dizanî mirovên qot an kor pirr yeman in, guhên wan dilibitin. Meraq dikim, ew dê çawa pasaportê bigre.

Birrek bi tevdîr bû, got:

–Ew dê piştî zewaca bi keça tirkmen re, bo çi ji Tirkiyeyê bireve. Miaşê jina wî dê têra wan bike, divê êdî wekî herkesî têkeve şeyê xwe û li ser malbata xwe ban bibe. Mafir ku ew bû hemwelatiyê me, divê bibe mirovek tekûz û baş. Dibe ku li Enqereyê ji xwe re karekî jî bibîne û bixebite. Derketina wî ya Ewropa bi kêrî me jî nayê û bi kêrî wî jî. Ew dê biçe wur têkeve nava koma sûçkaran, dê bibe agir û bi me bikeve. Belkî wî bikin terorîst û bişînin çiyayên başûrê rojhilat.

Ew di nava vê gotûbêje de, yekî li derî da û ket hundur, ji Birrek re pate kir û got:

–Fermanderê min, li herêma Diyarbekir em li nasnameyên ku nûh tên derxistin dişopînin. Doh, li Enqereyê mirovekî ku qeyda nifûsa wî li Diyarbekir e serî lê daye, dixwaze nasnameya xwe ya kevn biguherîne. Lê balkêş e ku ev kes bi eslê xwe Duhokî ye, çend sal berê bûye hemwelatî. Çawa di nava çend salan de nasnameya wî kevn bûye, mirov şaş dimîne.

Birrek peroşa dilê xwe veneşart, bi dengekî çetelî ji mirovê li kêleka xwe re got:

–Çûndina Nîzîpê bila bimîne rojek din. Em hîn bikin da ew kî ye.

Piştre li xwediyê berçavka reş vegeriya û got: “Tu jî nesekine, berê xwe bide Enqereyê.”

***

Wê got: Agiro, tu aşan digerînî, avan diçikînî, dişewutînî jî, dikewînî jî! Erdê diqelişînî, genim diseridînî û zîv û zêr jî dihelînî. Tu him roj î, dilsojî! Niha keysa te li vê dûvpişkê hatiye.

Piştre li neviya xwe zîvirî û got:

***

Havîn bû, meha navîn bû, mirov nikarîbû li ber germa tîrmehê deyax bikirana. Enqere disincirî, bi avahiyên xwe yên kevirîn dişewutî. Ew di ber postexaneya Qizilayê re derbas bû, li keç û xortên ku li ber siya avahiyek bilind li benda jivana hezkiriyên xwe bûn nihêrî. Li kuçeya bîrafiroşan a taxa Seqarya, li qahwexaneyekê rûnişt û xwêdana xwe paqij kir. Qatek kincê sorê daxmekirî lê bû, çakêt avêtibû ser milekî, çanteyê bond yê bi şifre di dest wî de bû. Ew gav zilamekî kurt, esmer û simbêlqît li hember xwe, li ser kursiyek bilind rûniştî dît. Ew kes li hemî tevgerên wî dinihêrî, çav ji ser wî nedineqand. Di berîka wî de nasname û pasaporta sexte hebû, lê hesabê girtinê an kuştinê dîsa ew êşand. Sitekana çayê nîvco hişt û rabû, heta ser şeqama Ziya Gokalpê meşiya. Destê xwe ji tirimbêlek zer re bilind kir, ji şofêr re got: “Ataşehiya Swîsreyê!”

Tirimbêl ji Qizilayê ber bi parlamentoyê ve hilkişiya. Di heyeacana dilekî çargopal de, ew li rewşa Aycan ya ducanî fikirî. Bîranîn dîsa li pey wî qêriyan. Li dora xwe meyzand, hemî rengên avahiyên vî bajarî dişibiyan hev. Xakî, gewr û di rengê qahfikan de... Rengên fermî, rengên leşkerî... Li vî bajarî her kesekî qatek kinc li xwe kiribû, bi komlek û qerewat diçû daîreya dewletê. Mîna ku her cih dewlet, her tişt dewlet bû li vir. Avahî jî wekî leşkeran rêz girtibûn. Êş û pirsgrêkên welêt li vir diciviyan û li vir dihatin dermankirin, li vir birîn kûr dibûn, rehekên dilên dewletê li vir dixitimîn û an vedibûn. Deriyê avahiya serfermandariya giştî wekî zêr dibiriqî. Çek li ber derî bûn, top û tekerlek xwe nîşan didan. Tirs, kuştin, raçavî, lêgerîn, şikestin, nefî, rûxandin, balafir, bombe, cemseyên leşkerî, helikoptêr, bêtêl, jop, kincên leşkerî, ferman, mahkeme, doz, ceza, binçavkirin, îşkence, windakirin, birçîtî, tazîtî, rojiya mirinê, birîndarî, xwîn, kêm û edab, mirin, morg, komkujî, operasyon, lêgerîn, binpêkirin, şer, pevçûn, berik, barût, mayîn, G3, A6, mîtralyoz, xayîn, sîxur, ajan, xefye, qomando, cendirme, JTM, artêş, tanq, kariyer, barîyer, qêrîn, nalîn, fermandar... Hoy hawar! Tirimbêl, di ber baxçeyê parlamentoyê re buhurî. Bêdeng bû ew der, kesek nedixuya, leşker jî tune bûn, pelên daran jî nedilibitîn, çivîk jî nedifiriyan. Gihîştin ber deriyê sefaretxaneya Swîsreyê, şofêr ji polîsê ber derî cihê ataşehiya leşkerî pirsî. Polîs derket ser rê û bi destê xwe nîşan da, got li jor e, ev kuçe na, di ya din re li ba kevin, çend gahv wê de li ser milê çepê bizîvirin.

Bi tevdîr bû, ji ajotvan re got tu li serê kuçeyê bisekine. Ji tirimbêlê daket û meşiya ber deriyê baxçeyê avahiyek ji keviran honayî. Al tenê li ser derîyê derve hebû, nivîsek bi tîpên biçûk jî di bin de balê dikişand. Ew di baxçe re derbas bû ber deriyê ku li rojhilat dinihêrî. Vekirî bû, daf da, piştre pêl zengilê deriyê duem kir. Keçikek porzer, birûkevan û rûçiksipî derket. Wî jê pirsî:

–Henry Nîkol li vir e?

Keçik beriya deriyê hesinî veke, bişûnde vegeriya hundur. Zilamekî dirêj, lawaz û çavşîn hat, li aliyê din sekinî û got:

–Tu kî yî, te xêr e?

–Akîf Duhokî me. Nûnerê Efûya Navnetewî ez şandime.

–Fermo, were hundur.

Pêşî deriyê derve, piştre yê salonê vebû. Ew derbasî odeyek biçûk ya aliyê rastê bûn. Ataşe derî li pey xwe girt û kursiyek rê wî da. Ew ji heyecanê nikarîbû biaxife, tasek av xwest, piştre bi îngiliziya xwe ya nîvco got:

–Efûya Navnetewî ez ji bo vîzeyê şandime cem te.

Henry Nîkol bala xwe da axaftina wî, pirsî:

–Tu baş bi îngilizî dizanî?

Sekinî, serê wî tevlîhev bû, got:

–Hinekî dizanim. Lê ditirsim ku bixitimim.

–Xem nîn e, wergêr heye.

Ataşe bang li keçika ku ewul derketibû ber derî kir. Wergêra lihevhatî, porzer û çavşîn, bi bejna xwe ya zirav û dirêj dişibiya Ewropiyan. Bedewiya wê rê dabû ku ew têkeve karê sefaretxaneyê.

Heta keçik nehat û di nava wan de rûnenişt, Henry wiha nepirsî:

–Navê te yê rastî jî Akîf Duhokî ye?

Keçikê pirsê bi tirkî got, lê wî bersiv neda, fikirî û li dora xwe meyzand, ji bilî wan kesek tune bû. Nasnameya xwe ji berîka xwe ya komlek derxist û berî tiştek bêje da destê Henry. Ataşe li nasnameyê nihêrî û ew xwend: “Duhokî!” Kêliya wî ev bihîst, mîna ku navê xwe rasteqîn bike û bixwaze baweriya teqez bi xwe bîne, pasaportê jî derxist. Henry li her duyan nihêrî, bala wî kişand ku heman wêne li ser wan in. Serê xwe hejand, careke din got:

–Tu bi rastî jî Akîf Duhokî ye?

Ew ji ber ku bêbiryar bû bersiv neda, Keçika wergêr jî pirsê dubare nekir. Vê carê kûr ponijî, geh li keçika wergêr nihêrî geh li Henry Nîkol. Bizava wî ya ku hebû jî li ber awurên keçikê bû mîna kerengê hişk yê ber bayê. Gelo di dilê wê de çi derbas dibû? Ji ber vê tirsê bi xwe re xeyidî. Di nava van hiziran de, dengê Henry ew werqiland:

–Netirse, rastî çi ye ji me re bêje, em nikarin vîzeyê bidin pasaportek sexte. Ger tu navê xwe yê rastî nebêjî, em nikarin alîkariya te bikin.

Mil lê şemirîn, piyê dîk di tawê de dîtibû, got:

–Akîf Duhokî. Belê belê ez Akîf Duhokî me. Nasname jî û pasaport jî di dest we de ye jixwe...

Wî dîsa li keçika tirk nihêrî, wekî ku ji mirovê Ewropî re bi wê tevgera xwe bêje ez ji hemî tirkan bawer nakim, ji hemiyan ditirsim lewma rastiyê vedişêrim. Ji ber vê nêrîna wî Henry hinekî hêrs bû, xwe negirt û li dijî bêbiryarî û tevlîheviyê bilezgînî peyvan reşand:

–Birayê min, em kesekî bi navê Akîf Duhokî nas nakin, em li benda pêşmergeyekî ne. Ger tu ew kes bî, netirse, ev der cihekî bi ewle ye, kesek nikare tiştekî ji te bike, li gor qanûn û peymanên navnetewî nava tuxubê vê avahiyê, beşek ji axa welatê me ye. Tu navê xwe yê rastî ji me re bêje, em zanibin ku tu kî yî, jixwe va ye pasaporta te heye, ji bo girtina vîzeyê jî xem nîn e. Na, heke tu bi rik bibêjî ez Akîf Duhokî me, wê gavê oxir be ji te re!

Xof û xetere û tirs bûn hişkegirêk! Du rê li ber wî hebûn, teqlêyên xwe da ber hev, fam kir ku ji bilî eşkerekirina nav çare jê re nîn e. Bi dengekî ketî got:

–Ez Akîf bim, an ne Akîf bim çi mana xwe heye? Paşnavê min Duhokî ye. Ekrem bim jî Akîf bim jî... Jixwe navê min yê rastî.

Ataşeyê ku rewşê fam kir, qut birrî:

–Hat fam kirin!

Ax, barê giran yê dudilîyê! Mîna ku nepeniyekê bi darê zorê eşkere bike û bi xwe re xayin tevgeriyabe, ji ber peyva dawî poşman bû. Jê re welê dihat ku kêliya navê wî yê rastî ji deva derketana, dê nasnameya wî jê bihata sitendin. Dê xayîniyê bi xwe re bikirana. Ew çend roj bûn ku bi nasnameyek din digeriya, ji xwe re biyanî, ji rastiya xwe re kûvî. Niha bi devekî nîvco navê xwe digot. Tengezariya wî ya kêlîkê berê û tirsa dilê wî belav bibû, qet nebe wî nefesek aram kişandibû. Lê, tiştê balkêş ew bû reng û rû li keçika wergêr nemabû, madekî zer wekî temeziyê û sikûmek tirş di ser çavê wê de wekî hevîrtirş terkan çêkiribû. Bi bilêvkirina çend peyvên dawî re, keçik ji cih werqilîbû, mîna ku berê ew nas kiribe bi çavên beloqî li wî û li dora xwe, piştre jî li Henry nihêrîbû.

Henry Nîkol bişirî, wekî ku bêje firîqet be sermilka wî tepikand. Piştre bi hişmendiyek aram û jixwebawer rabû û ji mêvanê xwe re got bide pêş. Wî bi tevgera rewşenbîrekî bi nav û deng da pêşiya ataşe. Deriyê odeya xebatê ji wan re vekirin.

Henry li ser kompûterê rûnişt, ew jî li hember.

–Niha kesek li cem me nîn e, pêwîst e belgeyên te bi fermî amade bikim, divê her tişt zelal be. Ka bêje ew kesê ku em li benda wî ne tu yî?

Wî sebebê tirs û bêbiryariya xwe wiha eşkere kir:

–Ez bim an ne ez bim ç, ferq dike... Dibe ku ez bim...

Henry Nîkol bişirî û dîsa peyva wî birrî:

–Ne hewce ye tu êdî tiştekî bêjî. Ez dê niha nêzîkî çil pirsan ji te bikim, tu ne mecbûrî hemiyan bibersivînî. Dibe ku pirsên min li hesabê te neyên, lê divê tu hêrs nebî û bêtirs biaxifî. Em dê bersivên te ji dewleta xwe re bi riya faksê bişînin. Rayedarên me, piştî lêkolînê dê derheqa te de biryar bidin.

Wekî ku hemî kul û keserên wî bi carekê re xelas bûn, av bi çokan ve dawerivîn. Bi vê aramiya boş fexr bû, wekî serxweşan ji xwe ve çû. Westandina wekî afatê li mirov wiha dikir. Keçika wergêr ji cem wan fîskilandibû aliyek din, li ser maseya xwe ya taybet dipa û guhdariya wan dikir. Belkî jî dengên wan nedibihîst. Gava pirs û bersivên bo forma serlêdanê dest pê kirin, keçik careke din hat di nava wan de rûnişt. Saet êdî bibû sisê yê piştî nîvro. Roj dageriyabû, agirê bin beroşa dunyayê xwezaya paytextê hêj dikeland. Henry Nîkol hêdî diaxifî û pirsên xwe bi zelalî dipirsî, keçikê bersivên mêvan werdigerand zimanê îngilizî. Ataşe jî bi zimanê fermî yê dewleta xwe ew dinivîsand. Di van çil pirsan de jiyana wî ya taybet û ya civakî hebû. Ji cihê zarotiya wî û cihê kutakirina dibistana seretayî bigre, heta karê bavê wî, ji pirsên felsefîk heta baweriya wî ya olî, ji zewacê bigre heta hejmara xuşk û birayên wî, werhasil ji hû heta mû her tiştî pirsîn.

Keçika wergêr bêdeng û bêtevger di nava wan de cih girtibû, pirs û bersivan werdigerand.

Henry pirsî:

–Tu zewucî ye?

–Belê.

–Li kuderê, bi kî re?

–Li vî bajarî, bi keçikek tirkmen re

–Navê wê?

–Aycan Altaş.

–Çi karî dike?

–Li nexweşxaneya Onkolojiyê bîyolog e.

Çavên keçika wergêr bi vê peyva dawî re wekî tasê vebûn, bi wan çavê beloqî li mêvan nihêrî. Ew gav şik ket dilê wî, keçik ji bersivan re ne biyanî bû. Nêrîn û tevgerên wê yên fermî guherîn. Belkî jî mexsûs çavên xwe bi rewşeke behitî vedikir da kesê li hember rastiya dilê wê fam neke. Di cihê xwe de çû û hat. Ne rihet bû, lêva xwe ya bin ya sor gez dikir. Kêlîkê bişûnde nema xwe girt, destûr xwest û bazda lawaboyê, li ber neynikê li rûyê xwe meyzand. Henry Nîkol li rewşa wê ya xemxwarî şaş ma, lê tiştek negot. Di vegerê de beriya ku pirs û bersiva dawî wergerîne tirkî, bala xwe da rûyê wî. Wî rûyê xwe zîvirand, li wêne û nexşeyên ser dîwêr nihêrî. Ataşe carek din li ser pirsan hûr bû:

–Serpêhatiyên te yên van rojên dawî çi ne, tu çima dixwazî ji Tirkiyeyê birevî?

Di bin çavdêriya nêrîna keçikê ya şikbar de, serpêhatiya xwe ya heta wê gavê bêje bi bêje rêz kir.

Du saetan li ser kompûterê man, pirsên ataşe û bersivên wî neh rûpel û nîv girtin. Dema karê xwe xelas kirin û rabûn, êdî bibû êvar. Ataşe derbas bû ser sindoqa fotokopiyê, pasaporta wî kopye kir, anî û têkelî bersivên nivîskî kir. Piştre meşiya ser faksê û hemiyan ji Swîsreyê re şand. Wê kêliyê keçik çay vedixwar, carna bêvîna xwe çavên wê û yên “Akîf” li hev dieliqîn, di nav awurên hev de li tiştnan digeriyan, keçik awuran dişikest ji ber wî direvand. Ataşe piştî ku karê xwe xelas kir, hat cem wî û got:

–Heta sê rojan dê bersiv were, divê tu bipêyî.

Bawer nedikir ku bersiva dewleta Swîsreyê sê rojan bidome, wî digot qey ew dê di heman rojê de biryarê bidin. Bi vê gotinê re xwîn di hinarkên rûyê wî de civiya. Nedixwest careke din rewşa xwe bêje, lê bêhemdî xwe lêvên wî libitîn:

–Ji bo min sê roj gelekî dereng e. Jiyana min di xetereyê de ye. Bi kuştinê rû bi rû me, hûn qala sê rojan dikin!

Henry Nîkol:

–Dewlet beriya biryarekê bide, divê lêkolîn bike. Ji vê yekê re dem divê. Ji bîr neke, tu ne bi riyeke asayî, lê bi pasaporteke sexte diçî Ewropa. Ev jî bi serê xwe berpirsiyariyek giran dide ser milê me. Tu jî rewşa me fam bike birêz Duhokî! Em te nas nakin, tenê nivîsek Amnesty Internasyonal di dest me de heye, ev jî têr nake. Tu dewlet nikare vîzeyê bide pasaporteke sexte. Ger tenê ji bo çend rojan te gerreke tûrîstîk pêk anîbûna, jixwe ne pêwîst bû em sê rojan te bidin sekinandin. Lê niha wusa dixuye ku tu dê ji me mafê akincîbûnê bixwazî.

Wî hişk da ber, got:

–Ez qethen nikarim sê rojan li Enqereyê bimînim. Mafê akincîbûnê jî naxwazim. Ketime tatêla canê xwe, jiyana min di xetereyê de ye. Ji kuştinê xelas bûme, di kuçeyek Amedê de, ji devê gur filitîm. Niha jî ew li pey min in. Heta niha te pirsan kir, min bersiva te da, lê îcar ez dê tenê pirsekê ji te bikim: Tu li ser navê xwe dikarî teqez baweriya min bînî ku, dê niha li ber deriyê avahiya we neyêm girtin an kuştin? Rêzdar Nîkol dikare bêje ku kêlîkê bişûnde, dema ez derêm ber derî, dê hêzên dewletê êrîşî min nekin? Pêşiyên me gotine pirsa bike ji kalê ketî û ji xortê gerriyayî, gelek bûyer bi serê min ve hatine. Ya na, min eqlê xwe winda kiriye ku ez zavayê çend mehan û jina min di mal de nefsnexweş, dev ji malbata xwe ber didim û berê xwe didim welatê xerîban û xurbetê? Ez sitûyê xwe dikim bin nîrê ewçend xetereyan, nasname û pasaporta sexte digrim û têm cem we, dikevim tor û bextê we yê çê û ji we vîze dixwazim! Ka careke din bifikire birêz Nîkol, ez kî me, çima li vir im, çi dixwazim?

–Berî sê rojan ez ne bawer im ku dewleta me karibe bersiv bide, lê...

Çavên “Akîf” sor bûn, êş û zahmetiya ku kişandibû di wan de dixuyan, peyva ataşe birrî:

–Lê çi ye? Ger tu heta sibehê bersiveke erênî nedî min, ez niha ji vir dernayêm, ez dê xwe bavêjim erdê, xwe bidim a reş, gahvekî ji vir navêjim der, ji ser vî qoltixî ranabim û naçim. Jiyana mirovan tiştê herî pîroz e. Mafir ku dîwarê avahiya ataşeyê tuxubê dewleta we tê qebûlkirin, ez jî ji nava vî tuxubî nema dertêm! Ya hûn dê sozekî bidin ku heta sibehê dewleta we ya demokratîk dê karibe vîzeya min amade bike, an jî ez bi biryar im ji vir dernayêm! Ez dê vê yekê ji kesên ku min şandine vir re jî bêjim.

Dema ew wiha axifî, şertên Amedê yên bi êş û azar, bûyerên “faîlî meçhûl”, reva wî ya bi hayte hot, rojên zîndanê di ber çavên wî re buhurîn. Ataşe du caran çû serê salonê û vegeriya, destên xwe xist berîkê, kûr fikirî û piştre jî bersivek hêvîdar da:

–Ez dê bipirsim, ger çare hebe, sibehê heta saet sisêyê piştî nîvro, em dê bersivekê bidin te.

Bersiv nîşana famberiyek erênî bû, lewma got:

–Vê qenciyê ji bîr nakim.

Beriya xatiran ji wî bixwaze, ataşe temeniyê lê kir ku êdî neyê avahiya ataşeyê, lê sibehê hev li sefaretxaneyê bibînin. Dema ew ber bi deriyê derve ve meşiya, keçika wergêr bi tevgerek ecêb ku jê nedihat payin, riya wî birrî û ew vexwendî ser maseya xwe kir. Wî tu mane neda vê vexwendinê, lewma ewul bêbiryar ma, lê piştre qebûl kir û da pey wê. Keçik li aliyê din yê maseyê rûnişt, qoltixê xwe li ba xist û pirsî:

–Nav û paş navê te?

Ew ma, nexwest bersiv bide. Sosretek bû, xaxekî giran bû, keçika ku heta wê gavê wergeriyê ji wan re kiribû, ne tenê nav û paşnav, hemî çîroka jiyana wî hîn bibû, li nav û paşnavê wî dipirsî! Wî nefesek kûr kişand, wekî ku bêje roja aşê ji aşê re ye, heta li wur bûna karê wî bersivandina pirsan bû, mafir ku keçik jî xebatkareke wur bû... Lê ew tenê bi gotina nav û paşnav xelas nebû. Bi efsûna dilbijokiyê, wê nimroya pasaporta wî jî girt.

Vegeriya malê. Jina wî li ber derî xwe avêt piyê wî, got:

–Min efû bike, ez ketime bextê te! Min kir, qene tu neke, min bide xatirê meznahiya Xwedê. Min çewtiyek kir, ez şimitîm. Wekî ku di geliyekî kûr yê pira siratê de wer bûm, min rastiya xwe nedît. Min riya rûmetê, rê û rêbazên evîndariyê û bextewariyê hemî winda kir. Têm dest û piyê te, min bibexşîne! Heke qîmeta min li cem te nemabe jî, min bide xatirê sebiyê di zikê min de! Tu mirovekî rewşenbîr û zana yî, di nava jiyanê de pijiya yî, rastî û çewtiyê, başî û xerabiyê ji min çêtir dibînî.

Aycan bi her dû destên mêrê xwe girtibû, li nava çavên wî dinihêrî û digiriya. Giriyekî wiha boş, rondikên wekî dilopên baranê, wî heta wê gavê hîç nedîtibû. Îske îskek wilo jê diçû ku ew mabû di nava lehiya rondikan de bixeniqe. Him digiriya, him jî destê mêrê xwe maç dikir û nifiran li xwe dianî.

Got:

–Karê min heye, divê ez biçim.

Wê nehişt, got:

–Neçe, ez bi gorî li cem min bimîne, ez demekê ji te sar bûm, dixwazim li ser te ban bibim, dema tu di hefsê de bûyî, ez nehatim serlêdana te. Poşman im. Lê bi rastî min pir dixwest, hezkirina dilê min winda nebibû, lê diya min nedihişt. Begê mino, sitûna mala mino, tu guh nede kesekî. Ez ya te me, ev ne bes e? Min rastiya xwe dît, dewlet ji aliyekî ve û malbata min ji aliyê din ve bi ser min û te ve tên. Lê bi ser neketin ew, va ye, dilê me, va ye birîn û bîranînên me yên hevpar, dîroka evîndariya me û ya herî girîng jî va ye fêkiyê me yê ji xwîna me ya bi hev rêtî, delîlê şênberbûyîna evîna me. Dema tu di hefsê de bûyî, min gelekî bêriya te kiribû. Hestên min hêj mîna berê bi evîna te ve girêdayî ne, ez Aycana ku te ew li Amedê nas kiribû ew im, Aycana di cenazeyê Refîk de berik xwarî, ya di nexweşxaneyê de birîna xwe bi ya te re derman dikir, dilê xwe bi yê te re dikewand, xemcivîna te, xemrevîna te. Ya ku di nava kevirên Amedê de, di nava wî bajarê dîrokî de bi destê te digirt û bi wan keviran qor bi qor evîn dihona. Ya ku bi hêza eşqê mirinê têk dibir. Meçe, tu bi xêza Xwedê bikî, meçe, ez çiqas tî me ji dîtina te re, ger min av bidin wê derya biçikin!

Cara yekem wî nexwest wê remza eşqa wan bibihîze. Lê Aycan bi wê rista helbestê re rabû piya û mêrê xwe yê ku şekal xistibû pê himêz kir. Şekal ji piyê wî deranî û ew vegerand odê. Piştî zewacê tenê hefteyekê bi hev re mabûn, niha hesreta dilan bişikestn dikeliya, jiyana wan xav û rijî bibû, hest û hêviyên wan jî vemirî. Lê çîkek, çirûskek ji hestan di bin ewrên reş û tarî de vêdiket û ditemirî, vêdiket û cardin ditemirî. Dibû ku ew gur bibe? Dibû ku pizotan wekî berê çê bike û ew bi pizotên bermayiyên evînek heram û bihevrebûnek guneh li hev germ bibin? Çirûsk ji aliyê mêr ve hatibû dîtin, lê jin tenê bi pey dermankirina birînan ketibû. Mîna zavayê hêj ji bin dara zavatiyê vegeriyayî û mîna bûka desthinekirî ew ji malê derneketin, gilî û gazinên xwe li hev kirin, xeyd û buxd û pozhilkirinên nava malbatê niqaş kirin, li giyanên windayî geriyan, li rojên Amedê poşman bûn. Ew himêzkirina ewul ya di mîtînga cenazeyê Refîk de, ew bihevrebûna bidizî ya li nîvê şevê di odeya nexweşxaneyê de ku ew şev dengên şimikên hemşîreyan mîna zingîna zengilên Dêra Meryema ew diwerqilandin, ew destgirtina li Dêra Mar Petyûnê ku her du kefên destan bi hev ve diheland, ew dema kurt ya li Dêra Meryemayê ku li hewşê, li nik îbadeta Mesîhiyan çok dabûn hev.

Ew şev li hev geriyan, li dîmenên xumamî çav gerandin, lê ne tenê dîmen dilên wan jî êdî mij girtibûn. Sibehê ji bo penêr û zeytûnên taştê ew ber bi dolaba cemedê ve meşiya. Gava derî vekir, çav bi parçeyek kezeb ket, li jina xwe çerixî, got:

–Îşev şîva me kezeb e?

Aycanê ji ber dilê xwe yê mijgirtî got:

–Na. Xwarina bîranînên derew e!

–Her derew ne derew e, ew carna gûriza piştî jahriyê ye!

–Min sûcek kir, li ser kevirê gunehek kebîr şimitîm, ew kevir ji min re bû tenaşo, bûm hêsîrê nefsa xwe, piştre ji bo ez wî gunehî, wî sûcî bidim efûkirin bi te re zewucîm. Wêneyê Meryema ya li dêra Mar Petyûnê tê bîra min ku wê dilê xwe yê li derve rê dide. Ez jî niha dilê xwe ji te re vacî dikim. Îsa pêxember di bin çi de xûz bibû? Xaç! Ez jî di bin barê vê zewacê de... Zewac bû derman, êş û birînên me bidemborî be jî pê hatin kewandin. Lê ew bi tevayî rihet bûn? An bi çend niqutên xwîna birîna te jahrî nizilî nava tore û keleporan? Naskirin û hezkirina me ya beriya marê, belkî têra zewacê dikir. Lê ji bihevrebûnek demdirêj re? Ji mêj ve ye ez li ser vê yekê difikirim. Me tenê ji bo şeva zîfafê derewan necivand û qeyd û bend li xwestekên xwe nexist. Keç û xort heta şeva ewul xwe dixapînin, îradeya xwe diceribînin, deriyên xwestekên xwe yên xwezayî bi derewan ra didin. Derketina li dijî toreyên hezar salan, di çavên me re davêje. Em dema diaxifin bi hêsanî bihevrebûna azad diparêzin, lê di giyanê me de ev yek çiqas rûniştiye? Li Amedê digotin filan keso ji bo nefsê dikeve hefsê! Em jî li pey nefsa xwe ketin hefsa zewacê. Em li ser tuxubê birînan dimeşin, aliyekî me urf û adet in, li milê din evîn û vîn. Em niha li ser pişta masî ne û xwe ber bi aliyê evînê yê xurt de daf didin.

Wî serî hejand, di rûyê wî de eşkere dibû ku ji jina xwe van peyvên mîna ristan nedipa. Wî got:

–Belkî ji bo ji kîn û buxda dewletê xelas bibim, ji ber ku tu tirkmen bûyî, min xwe bi benê te ve girêda...

Peyva dawî wekî berikê êş kir canê Aycanê. Bi peyvên tûj got:

–Şika min hebû ji hezkirina te, lê min nizanîbû tu dê wiha li xwe mukur werî! Tu ji bo ku ji taqîba dewletê xelas bibî, bi yeka weka min re zewucîyî, ewul razayî, piştre...

–Wiha nebêje, tu bi hezkirina min bawer î, lê hin fikir di bin hişê mirovan de veşartî hene ku, ne bi zanebûn, lê ji ber xwe ve rêberiya jiyana mirov dikin.

–Jixwe diya min her tiştî hîn bûye, kî jê re çi gotiye nizanim. Wê rojê ez û wê ketin qirika hev. Eşkere dibêje tu êdî ne qîza min î!

Wî nexwest niqaşê bikudîne, derî vekir û derket.

Roja din di rewşeke westiyayî de dereng hat malê. Li zengil da, li benda vekirina derî sekinî, lê ew venebû. Hewa germ bû, lê ew diricifî, li ber derencikan ji piya dipa, ne kesek dihat ne jî diçû, apardûman xir û xalî bibû. Aycan tu caran wiha dereng nedihat malê. Heta wê rojê, ger biçûna cihekî, ji mêrê xwe re digot. Mifta berîka xwe careke din kontrol kir. Dilekî wî got miftê ba nede, yê din got tu dê li derve bimînî. Mîna ku tiştek ji nava wî diqetiya, huznek mîna mijekê bi ser wî ve digirt. Hestên wî diqerisîn û ew di nava wê mijê de winda dibû. Deriyê hesinî yê derve vekir, di eywana teng de ber bi salonê meşiya, lê ji nişka ve vegeriya û li şekalan nihêrî. Ya wê ya kapikbilid li wur bû û ferek li ser ya din qûç bibû. Guhdêrand, dengekî ecêb ji salonê hat. Bêdengiya şeva tarî bi wê pixe pixê xera bû; pêjn, hest li quncikan, di cihên xewle de xwe vedişartin. Dîsa li şekalan nihêrî û guhên xwe bel kir. Dibû ku ew razayî be. Dema wiha fikirî, wî bi xwe bi vê yekê bawer nekir, ji ber ku hêj eşa nebibû. Na, ger ew li vê malê di xew de bûna, ewçend hînî hev bibûn ku wî li wê dihesand. Tirseke bêmane di nava wî de zîl da û gav bi gav reh berda. Ji ber ku xof di malê de hebû, tarî bû her der, wî nexwest lampeyê veke. Ew jî nizanîbû çima nexwest. Piştî ku deriyê salonê daf da û çav bi bedenek hilawistî ket, bi qêrînekê re pêl bijkoja lampeyê kir. Dengê dilşewat li avahiyê, li kuçeyê û li malên cîranan belav bû û li ser derencikan dengveda. Wekî ku wî dipa bi wê qêrînê çarşefa niha ya di qirika jina xwe de biqetîne. Hesinê di şiklê nal de bi qatiyên salonê ve daleqandîbû, ji ber ku avîze tune bû, ew şîşa hesinî vala mabû. Gava ku ew carna çav pê diket, wekî ku ew hesin li benda xwekuştina hin kesan be, tirsê dikir nav hinavên wî. Aycan bû, an jinikek din bû? Serê her du lingên wê digihîşt erdê, pêçiyên wê li ser xalîçeyê bûn, ew ewçend ne dirêj bû. Qirika wê ya ku bi çarşefê sist hatibû girêdan, giraniya wê hilnedigirt. Pêşî rûyê sipî û çilmisokî yê bedena hilawistî nas nekir. Bi lezgînî, bi her du destan bi piyên wê girt û bilind kir, mîna mirovekî li bin çoka şahbanûyekê rûnê û ji bo gunehên wî werin efûkirin jê tika bike, dest bi giriyekî boş kir û çeneya xwe ber bi serê wê yê ku niha ji sedemî çarşefa di qirikê de xwar bibû ve, mîna leglegê nêr ku li ser hêlînê bang li hevala xwe bike bilind kir û bi îske îsk got: “Tu bi ser neketî, wan te têk bir, min efû bike, ez nikarîbûm birîna te ya vê dawiyê derman bikim, ew nedişibiya birîna li cenazeyê Refîk. Tore te xeniqand, belkî jî bihevrebûna beriya zewacê bû benê îdama te. Malbat te azad berneda û mîna cellad benê sitûyê te kişand. Lê giyanê te bi ser ket, tu niha bi tevayî bûye ya min. Lê ne ya min, ya gorê! Mîna hemî jinên vî welatî, tu jî dê bi zaroka xwe re mezin bibûnayî!”

Wî ji bo mîna çawalekî vala li bin piyê wê nenizile erdê di ber xwe dida. Lêborînek wiha bigirî ya ji bo çewtî û gunehan êdî pere nedikir. Got:

–Min bibexşîne, divê min vê encamê texmîn bikirana, nakokiya di giyanê te de zanîbûna û piştgirî bidana te. Lê min çi kir? Urf û adet, bawerî û felsefeya we, rabûn û rûniştin, tevgerên we, ev hemî ji yên me cihê bûn. Lê min ew yek li ser bingeha rastiya civaka tirkmenan nenirxand û qebûl nekir. Min hewl dida ku te bi deh werîsan bi xwe ve girêdim. Lê werîsek ji wan bû yê darvekirina te! Keç ji dê dûr dikeve? Min vê yekê nedît. Na, min dît, min heta eqlê xwe nas kir, temenê te xelas kir! Tu niha dev ji me berdidî û diçî axê. Pêşiyan çima gotibû hinek jin in, hinek jan in, hin melhema dilan in? Dibe ku hezkirina te ya ji bo min xelas bûbe, lê qey heyfa te li zaroka me jî nayê? Em, ez û tu her yek ji me bibû kevirek, em ji wan kevirên Amedê bûn, hişk bûn, me şikl nedigirt û tu peykersaz nikaribû reng û rûçik bide me!

Çarşefa qirika wê vekir, ew bi tirs himêz kir û hêdîka danî ser qoltix. Ji bo xwe bide efûkirin, ji bo evîna xwe ya birîndar derman bike, bi poşmaniyek kûr û matmayî, mîna leşkerek di cengê de têkçûyî, mîna misilmanek ji aliyê şeytên ve xirandî, bi sitûyek xwar, bi çavekî zer, bi lêvên miçiqî, wî ji delaliya ber dilê xwe, ne ji bedena wê, lê bêtir ji giyanê wê lêborîn dixwest.

Ew gav destê wê hêdîka şiqitî jêr, bi vê livê re ew veciniqî. Hat bîra wî dema ew hatibû malê û bi her du destan bi piyên wê girtibû, canê wê hêj germ bû. Destê xwe danî ser reha sitûyê wê. Pêşî fam nekir ku ew hêj lê dide. Careke din kontrol kir, hilqevizî, bang kir: “Dijî! Dijî!” Di meşa cenazeyê Refîk de beriya ew birîndar bikeve, cara yekem her du hev himêz kiribûn, helbesta wê ya ku gotibû “himêzkirina te wê darbesta min biçikîne” hat bîra wî.

Niha jî himêzkirina mêrê wê, ji hafa mirinê Aycanê zîvirandibû jiyanê.

Kêlîkê bişûnde, hêj bêhna wê nehatibû ber, zengilê derî lê da. Wî çû derî vekir. Keçikek porzer ku ew ji birûyên wê yên kevanî û rûçikê wê yê zer re ne biyanî bû derket pêşberî wî. Li ser şêmûkê awurên wan li hev eliqîn, reşikên çavan çûn û hatin, çep û rast, li hev nihêrîn. Ew awur herî dawî li sefaretxaneya Swîsreyê hev dîtibûn, çavan hev dinasîn...

Wî got:

–Tu... Tu... Tu û vir!

Mêvan bû? Wî ew dişuband wergêra li ataşehiya Swîsreyê. Na, şubandin li dera hanê, teqez ew bû. Tirsiya, gumana polîsan li pey wê dikir, belkî ew li derve bûn, li benda wî bûn, dê careke din ew bigirtana... Wê tu tişt negot, beriya serê xwe pêl bike û hema bifîskilîne hundur, pirsî

–Tu li vir çi dikî?

Peyvekê tenê jî nikarîbû bêje. Wî lezand cem jina xwe, lê ne nêrînek ziravbihîstiyar, ne bêhneke jinantiyê, ne jî tevgereke bêrîkirinê di rûçikê Aycan de dixuya. Madekî zer, lêveke miçiqî û sipîçka çavên sar û matmayî, xweşikiya wê firandibû. Ew ne Aycana berê bû, wekî ku keçika xwendekar a li zankoyê çûbû, yeka din hatibû dewsa wê. Dema keçika wergêr wekî miroveka ku rê şaş kiribe bi çavekî tijî nepenî û gilî lê nihêrî, tavilê çivekî da xwe û li aliyê odeyek din xwe li ba kir.

Aycan hêj li erdê bû, hêdî hêdî hiş dihat sera, lê ew meşiya cem wergêrê, got em hev binasin.

Wê got:

–Ez, ez... Hevala Aycan im!

Li vê ecêba giran, ew çima ji heyecanê ewçend hildibû û kildibû? Beriya biaxife, çima li ser peyva “ez” gelekî fikirîbû? Wê xwestibû tavilê mijarê biguherîne, wî jî ji ber rewşa Aycanê ya niha vê yekê dixwest. Lê diviya hîn bibûna da erka wê di sefaretxaneyê de çi ye. Keçikê vê yekê dihesand, pêjna lêkolînekê ji tevger û awurên wî hilanîbû. Lê wî raste rast peyvên xwe li hespê kir:

–Ez dizanim tu kî yî!

Bayekî sar û seqemî li deriyê hemî odeyan xist û herkesî ricifand. Aycan, bi çavekî beloqî li her duyan nihêrî. Keçika wergêr jî piştî vê peyva virnî destê xwe kir kêlekê, awur kuta nava çavên wî. Ev rastlêhatin û peyva bêwext, serê wê ewçend gelemşe kir ku, êdî nizanîbû çi bêje.

–Tenê... Ez di sefaretxaneyê de wergêr im, tê bîra te, belê tê bîra te jî... Karê min... Belê kar û xebata min...

–Erka te çi ye têdigihêm... Lê...

–Ji ber ku ez wergêr û sekretêr im...

Keçik dema wiha peyva wî qut kir û axifî, mîna ku ew jî zanibe rûmet di erka wê de nîn e, ji tirsa quncifî ser hev.

Wê nedipa ku ew dê li mal be. Dixwest ji wê guftûgoyê bireve:

–Ez ne mecbûr im bersiva pirsên te bidim...

Rehekên çavên wê di nava her du sipîkan de dixuyan. Hinarkên rûyê wê her diçû dibûn mîna silqa sor, te fîtik lê bidana xwîn dê jê bipijiqiyana. Destên wê jî gav bi gav bêtir dilerizîn.

Wî bi dengekî qube got:

–Tu nabêjî ez dê bêjim: Dema min pirsên ataşe bersivand û qala hevala te Aycan Altaş kir, ew gav rengê te guherî. Lê, piştî bersiv xelas bûn û êdî karê wî bi min nema, kêliya ez ber bi derî ve meşiyam, heke tu nehatana pêşiya min û te ez vexwendî ser maseya xwe nekiribama, min dê nizanîbûna ku hun hev dinasin. Min tu mane neda wê rewşê, min dabû dû te, tu li aliyê din yê maseyê bû, te qoltixê xwe zîvirand. Digel ku di dema wergerê de ji bersivên min hîn bibûyî jî, te dîsa li nav û paşnavê min pirsî. Te careke din nimroya pasaporta min jî girt. Tu xebatkarekî ataşeyê yî, hemî agahdarî bi we re hene, te çima careke din wan pirsan ji min kir?

–Ji ber hevala xwe Aycan. Navê wê hat gotin lewma... Ya din, hemî kesên ku tên wur, pêwîst e, nav û paşnavê xwe yê rastî eşkere bikin...

–Gelo hin kesên din navê min û nimroya pasaportê ji te xwestin?

Keçikê ji xwe re riyek dît, got:

–Na. Min te nas nedikir, tu jî min...

–Tu kêm dibêjî, te min nas nedikir. Heta kengê? Tu nabêjî, ez dê bêjim: Heta pirsa Henry Nîkol ya di derbarê malbatê de. Wî pirsî bû da ez li kuderê û bi kî re zewucî me. Te wergerê dikir, min jî hizrên di çavên te de veşartî didît. Mafir ku tu hevala Aycan î...

Keçikê zimanê xwe li ser lêva bin ya zuwa gerand û got:

–Tu xortekî qeşeng î, min cara yekem te li hember xwe dît. Hemî keçik gava cara yekem çav bi xortên wek te dikevin, peroşek dikeve dilê wan.

–Te ez nas nedikirim, lê te nedixwest ew vîzeyê bidin min..

–Te ev ji kuderê anî? Tu çawa dizanî?

–Min ji sikûmê te yê nexweş fam kir.

Wî navbir da axaftina xwe, ji bo çûyîna Ewrûpa bêbiryar ma, careke din derbareyê wê revê de fikirî. Wergêrê ji ber sekna wî, rê û fersendê dît û got:

–Her tişt ji bo nan e, ji bo zik e...

Keçik meşiya cem Aycan, xwe avêt ser, giriya got:

–Wey li minê, ev çi hal e? Çi bi serê te de hatiye, nexweşiya te çi ye?

Ew li pey wê meşiya, got:

–Hişşşş! Nexweş e, bêhal e. Ev çend roj in kedek naçe deva. Çi dixwe, vedireşe. Dibe ku germa havînê li serê wê dabe...

Her du li ber serê Aycan rûniştin, dest û lingên wê, qirik û sînga wê miz dan. Keçik wekî atavana buharê rondik rêt. Piştre ji nişka ve rabû û çû. Aycan li pey wê ji mêrê xwe re got:

–Te çima ez ji koça dawî vegerandim. Jixwe giyanê min miribû, bila Xwedê emanetê xwe ji min bistendana. Ez êdî ne Aycana te ya berê me, mirî me mirî! Diya min ez ji keçantiya xwe avêtime! Ez tenê me tenê! Wê rojê ji bo te got, wî te ixfal kiriye, paşê bi te re zewuciye! Niha ez dê bi çi rûyî biçim mala bavê? Ez dê bibim mîna şeytanê li rex deriyê Serayê. Kî di ber min re bibuhure, dê tuf bike rûyê min.

Aycan dest bi axaftinê kiribû, kêfa wî hat. Got:

–Keçika hevala te, çiqas li ber te diket, wekî dayik an xuşka te, li ber çoka te digiriya.

–Qeder? Xuşka min e.

–Wah! Got ez hevala wê me! Derew kir? Ji bo çi?

Aycan şopa çarşevê ya li ser qirika xwe miz da û wiha got.

–Nizanim, herkes xwediyê kesayetek cihê ye, belkî fedî kiribe ji ber ku heta niha tu xelat ji me re neaniye.

Wî di odeyê de peyase kir û niçe niç jê çû. Ji xwe re axifî, tezbîha bi zîv nexşkirî li hemî pêçiyên xwe lefand û kufîn ji çixareyê anî.

–Mirina te dê bibûna biserketina baweriyên paşverû. Lê jiyana te têkçûyîna kevneşopiyên feodalî ye. Ev hewldana te, bergeha min tarî kir, hemî çirûskên hêviyê yên di dilê min de tefand. Te xwe nekuşt, lê hestên min kuşt! Baş e ku ez dê serê xwe hilînim û ji vî welatî biçim.

Aycan ji ya xwe nehat xwarê:

–Na. Bihevrebûna me ya beriya zewacê giyanê min hêdî hêdî diheland. Ez mîna te di vî warî de ne xurt im û bîr û baweriyên min cihê ne. Li pey hestên xwe, ji ber lawaziya nefsa xwe bi te re razam. Te çi kir? Ji dewsa ku tu min ceza bikî, te min ji wê rewşa îxaneta bi nirxên civakî re, bi riya kilîta zewacê xelas kir. Çawa te niha min ji ser riya xwekuştinê zîvirand... Ez dê ji bin van her du deynên te karibim derkevim? Belkî bi zewacê ez azad bibûma, lê îcar malbata min nahêle. Mirov piştî ku hewl bide xwe bikuje, bisernekeve û li jiyanê bimîne, ev şikestinek mezin e. Ez naxwazim mîna cesedek zindî li kuçeyan bigerim. Dev ji min berde, êdî mirî me. Giyan çi ye? Giyan ji dest û pê, ser û çav, sing û nav, ber û kezep, zik û lep pêk nayê. Ew ji xwestek û xwezî, kerb û razî, xweşî û şahî, şîn û kînê şikl digre. Piştre giyan serî li ber can radike. Carna heke can êşê bikşîne, giyan aram dibe, carna jî giyan mirî be an birîndar be, can zindî dibe. Carna dibe ku bedena mirov bibe wekî qalikê vala. Bîranîn hemî ji hişê mirov diçin, ne xwestek dimînin, ne kêf û coş. Jiyan li mirov dibe dojeh. Li min jî welê, lewma dev ji min berde, li ber miriyekê negere, tu nikarî êdî miriyekî vegerînî jiyanê. Min gelek tişt ji bîr kir.

Bêjeyek li ser zimanê wî çû û hat, lê wî serê xwe hejand, ew qewurand. Got:

–Te hemî kevir û kuçên Qerejdax bi ser serê min de wer kirê! Ka hestên di gera me ya Dêra Mar Petyûn de meyayî?

–Şeytanê Dêra Mar Petyûn nehişt... Ez niha bûme wekî wî...

–Ka bêhna te ya li Dêra Meryama ya ku bi maçkirinê fûriyayî? Ka sohbeta dest di dest de ya bi Boyaxvan û goşkarê ber deriyê Camiya Mezin re? Te çawa hişmendiya dîrokî ya vegotina wî goşkarê ku evîna me geş dikir, birînên me dikewand, wunda kir? Ka bîranîna birînên me yên li Nexweşxaneya Amedê? Nayê bîra te me li Keçiorenê şev vegerand rojê, te ez bi xweşikiya sîng û berê xwe xeriqandim?

–Min hemiyan xêz kir, ji bîr kir!

Wî nema xwe girt, ji hêrsa rahişt demançeya di nava parçeyek lastîk de rapêçayî ya ku birayê wî ji Amedê şandibû, ew kir ber kembera xwe û ji malê derket. Di kuçeya mala xezûrê xwe de du caran çû û hat, teqle hatin wî, fişek da ber devê çekê, lê kesek ji hundur derneket. Digel ku çend caran di dilê wî re derbas bibû jî, wî nexwest li deriyê wan bide. Berê xwe da sendîqaya mamosteyan, lê bêhêvî bibû, nexwest li nûnerê Efûya Navnetewî bigere. Bi hestên windayî, bi hêviyên fetisandî li kuçeyan mîna gêjan, bi tevgerek sewsî meşiya. Li ser girê Senatoryûmê li Enqereyê nihêrî, têr bala xwe da avahiyên banê wan sor û sûkên tijî elalet. Huznek hat li ser hinarkên rûyê wî rûnişt. Fikirî: Di têkçûyîna jiyanê de çi veşartî ye? Ev bajar jê re rojek tenê nebişirî, her gav gewr bû, her gav bi ewr bû. Niha jî kul û derd wekî ewrekî ku dişibiya kulavekî sipî li ezmanê wî raxistî bûn.

Ezman carna sor dibûn wekî li rojava beranekî serjê kiribin... Ev bajar ecacoka derdan li dora serê wî digerand, bibû teniya bidon û li canê wî dihesikî. Bextê wî yê heyî jî reş kiribû û sond xwaribû ku mîna kurmên Eyûp pêxember têkeve canê wî û ew bikurusîne. Jin jê sitendibû û ew kiribû marê nîvkuştî, niha jî daw û doza giyanê wî dikir. Bajar jî mîna mirovan ji hin kesan hez dikirin, ji hin kesan jî nefret dikirin. Hin kes li vir zengîn dibûn, hin kes jî belangez û xizan diketin kuçan. Dibû ku careke din vî bajarî nebîne, ji ber ku jê xeyidî bû, nedixwest xatir jê bixwaze. Hêzên tarî li pey wî bûn an na? Gelo Zaxoyî çi dikir, niha di kîjan kuçeya Amedê de û li pey çi bû? Li Amedê bûyerên kujer nediyar êdî kêm bibûn, dûvpişk li kolanan nedigeriyan, belkî kesekî ku ew pê vedin nemabûn, an gihîştibûn armanca xwe.

Niha ew li ser riya Swîsreyê bû, lê çi li benda wî bû ev ne diyar bû. Mervan niha di çi halî de bû? Belkî dewletê erkek taybet dabû wî. Têkiliya wî û Zaxoyî hebû? Bav û birayê wî çi dikirin, di çi rewşê de bûn? Êdî newêribû ji malbata xwe re telefûn veke û bêje va ez diçim, an dixwazim biçim. Kesek hebû ku ew lê bigere? Tenê xwe, belê tenê kesayetiya xwe ya kevn wekî siyê li pey xwe dihişt û dest jê re dihejand, ne ji kesekî din re. Ew dê ji kî re bigotana bi xatirê te, kî himêz bikirana? Dema wiha fikirî destê xwe bir ser demançeyê û qevdika wê miz da. Aycana ku ji devê gur filitîbû, hêj xeydan bû û têkiliya wan jî qut bibû. Her tişt nîvco mabû; perwerdeya akademîk û hesreta malbatek bextewar di dilê wî de birîn vekiribûn. Şikestina hêvîyan, bêmecalî, bêarmancî, bêbîrdozî jî zahmet bû.

Şev bû, ew vegeriyabû malê, telefûn lê ket. Gava rahişt ahîzeyê bi dengê yê li hember xwe şaş ma, Mervan bû ew, digot:

–Malneketo, tu li kuderê yî? Bi salan e em şopa te digerînin. Ne paytext be jî nabe ha! Tu mahkûm î û cihê te ne diyar e, em xwe nagihînin te. Tu çima li me nagerî? Kar û emelê me, cih û warê me eşkere ye. Tu nikarî telefûnekê jî vekî? An bi hevalekî re şandina silavekî pir zahmet e?

Di vê şeva tarî de, bûyera revandina birayê wî ku li navçeyekê qewumîbû, hat bîra Ekrem. Lewma tiştek negot, devê wî negeriya. Mîna niha şev bû, tariyek tilîdiçavde her cih dagir kiribû, birayê Mervan ji aliyê du mirovên biyanî ve bi tirimbêlekê hatibû revandin. Gelo Aycan beriya biryara xwexeniqandinê bide, beriya wê biryara mîsoger, hemî hêvî û xwestekên xwe wunda kiribû? Bi diya xwe re çi niqaş kiribû? Malbata wê jê re çi gotibû? Baltûza wî bo çi derew kiribû? Belkî jî ew keçik ne baltûza wî bû. Aycan rast digot, an ew diparast? Baltûz çawa ewçend ji zava sar be? Li Ataşehiya Swîsreyê ji bo çi ew vexwendibû ser maseya xwe û nimroya pasaporta wî girtibû? Belkî wê rast digot, Aycan derew dikir. Belkî jî...

***

Dûvpişk ji nava êgir reviya, lê dûxan û alav ew wunda kir. Pîrê dest ji teşiyê berda, neviya xwe li ser çok da rûniştandin û got:

***

Keçika wergêr gava xuşka xwe di wî halî de dibîne, ji mêrê wê rik digre. Piştî ji mala wan dertê der, cîran dibihîzin ku ew wiha dibêje:

“Ev zalim eziyetê dide xuşka min. Şeva ku bi xwazgîniyan re hatibû, ji bo keçik deng neke lê dabû. Ew şev xuşka min di nav destên wî de xeriqî bû. Niha jî Xwedê zane çi aniye sera! Heke ev jê re bimîne, ez ne qîza bavê xwe bim!”

Em xirecira nava malbata wan li wur bihêlin, vegerin jiyana Mervan Şen, an Mervanê Devse...

Profesor beriya ku biçe ders bide, li ber tava sibehê ku ew ji pencereyê li hundurê odeya wî ya li zankoyê dixist, çay vedixwar. Pencereyên odeyê li başûr dinihêrîn, tîrêjên roja sibehê ew germ dikirin. Li Diyarbekir piştî mastirê perwerdeya doktorayê jî kuta kiribû û hatibû vî bajarî. Diya wî ji kerba, di bin axîn û ofînek bi êş û azar de, jiyana xwe ji dest dabû.

Wekî her roj, bi vexwarina çayê re, çavekî li rojnameyan gerand, nûçeyek kurt ew gav bala wî kişand:

“Îtirafkar li xwe mukur hat: Ji navçeyek Mêrdînê me xortekî bi navê Mihemed revand!”

Îtirafkarê ku gelek bûyerên ‘kujer nediyar’ bi mukurhatina xwe zelal kiribû, beriya demekê ji Tirkiyeyê reviyabû Swêdê û li wur dest bi îtîrafên xwe kiribû. Li herêma Başûrê Rojhilatê Tirkiyeyê bi JTM’yê re xebitîbû û erkên taybet bicih anîbû. Pêşî nasnameya wî hatibû guherandin, piştre ew bibû karmend. Lê ji ber ku wî di gelek bûyerên kujer nediyar de cih girtibû, piştî demekê problemên wî yên psîkolojîk rû dabûn, di bin ezabê wujdanê xwe de, biryar dabû ku her tiştî eşkere bêje.

Wî wiha digot:

“Li navçeyek Mêrdînê, me dema mirovekî bi navê Mihemed bi şev ji malê derxist, em du kes ketin milên wî. Lê, wî xwe di nav lepên me de gijgijand. Ew gav diya wî derket ber derî, li çokên xwe da, kir hewar û qazî. Piştre li dû me bazda. Bûka wê jî ji hundur derket, giriya û xwe avêt ser xesuya xwe. Dû re jî her du bi hev re li pey tirimbêla me bazdan. Pêşî me ew bir ber deriyê hefsê. Ew heta hefsê ji pey tirimbêla me venegeriyan. Em ji wur bişûnde hatin nava bajêr, lê ji wan wetrê ku me ew biriye hefsê. Fermandarê me çav ji me re şikest û got, divê bêhêvî nemînin. Mirovekî bêhêvî dikare bajarekî xera bike. Bila li ser riya hefsê herin û werin hetanî diwestin! Piştî em ji navçeyê derketin, me çavên Mihemed bi paçikek reş girêda û ew bir cihekî xelesemt, ser gelîyekî kûr... Dema teqîna demançeya fermandarê me hat, qêrînek wilo dirêj û dilşewat jê çû ku, dengê wî di zilûmata şevê de şopek kûr di dilê min de hişt.”

Mervan xwendina rojnameyê xelas nekir, madê wî qulupî, dest li çokê xist û di ber xwe de got: “Xwezî niha diya min sax bûna! Vê yekê bi çavê xwe bidîtana. Heta ber sikratê li qatilê wî dipirsî.”

Rûnişt, kêlîkê li derve nihêrî, cardin rabû û di odeyê de piyase kir. Puroyek ji demên berê mayî ji çaviya maseyê deranî, ew vêxist, di bin xelekên dûmanê de li rojên berê fikirî. Rondikên wî bi ser rojnameyê de niqutîn.

***

Pîrê li dûvpişka nav êgir nihêrî, bi maşikê pişta wê dewusand. Lê heywên êdî nediliviya, tevizî bû, dengê wê nedibihîst ku digot:

***

Keçika wergêr ku demek berê xwe mîna hevala Aycan dabû nasîn bi dengekî geş û zîz mîna ku bixwaze mizgîniyê bide, ji wî re got nesekine, were sefaretxaneyê.

Vê carê riya sefaretxaneya Swîsreyê ji ajotvan re bi zêr û ziber kir. Di demeke kurt de tirimbêl li ber deriyê sefaretxaneyê, ew di bin bal û dêna polîsên fermî yên nobedar de daket. Bêtirs û fikar nasnameya xwe dirêjî wan kir. Yek ji wan, gava ew lê vegerand, hêdîka got: “Tu ji Duhokê yî?” û li benda bersiva wî nema, got: “Fermo!” Ew bi lezgînî di deriyê derve re ket nav baxçe, lê bi dîtina Henry Nîkol ku li ser derencikan dipa şaş bû. Wekî ku ji mêj ve bû ew li benda wî bû, bişkojên çakêtê xwe bi hurmetkarî girtibû û dibişirî. Fikirî, li welatên Ewropa çiqas qedr û qîmetê didan rewşenbîran. Ji keftelefta ku ew di nav de xeniqîbû fedî kir. Li hundur, berpirsê kar û barê vîzedayinê pasaporta wî xwest, pûlê vîzeyê pê ve zeliqand û bi tirkiyek zelal got “Bila bi xêr be!” Piştre ew li gel Henry Nîkol li ber deriyê odeyekê rûnişt.

Nîkol got:

–Birêz Duhokî, ez li ser navê dewleta Swîsreyê radigihînim ku em dê mafê penaberiya siyasî bidin we. Lê, ji bo hûn bi saxî û selametî bigihîjin welatê me, şîretên min hene. Yek: Tu divê ji nivîstgehên balafirên Tirkiyeyê bilêta xwe negrî. Gava te berê xwe da Kizilayê, pênc sed mîtro wê de, nivîstgeha Swîssaîr heye. Tu îroj dikarî ji wur bilêtê bistînî. Ya duem, tu dê bilêtê ji bo Zurîhê, lê ji bo çûndin û hatinê bibirrî. Polîsê me dê derkeve pêşberî te, dê li nasnameya te binihêre û li sebeba hatina te bipirse. Tu dê jê re bêjî ez penaberê siyasî me û Efûya Navnetewî ez şandime. Dema tu wiha bêjî, ew dê te serbest berdin. Piştre tu dê dest bi rêwîtiya bi trênê ya ku dê saetekê bidome bikî. Ez ne şaş bim li îstesyona sêemîn nivîstgeha Efûya Navnetewî ya şaxê Swîsreyê heye. Ji te re şens û serkeftin dixwazim. Ese ese ha, ji Riya Hewayî ya Tirk bilêtê nestînî!

Henry heta ser derencikên ber derî pê re meşiya. Dema bi destê wî girt ew kelogirî bû. Ber bi Qizilayê ve lezand, bîstkê din leqay nivîsa “Swîssaîr” hat. Asansora wê avahiyê nedixebitî, bi derencikan ve hilkişiya jor, lê li ber derî kela dilê wî sar bû, zuxrukên xwêdana li ser eniya wî cemidîn, ji ber ku nivîstgeh girtîbû. Dereng mabû, dikaribû çi bike? Divê biryarek bidana. Hêdî hêdî ji nêrdewanê daket jêr. Westiyabû, nikarîbû bimeşe. Ji ber ku ji mêj ve bû li vî bajarî dijiya, êdî biyanî nîn bû. Li şeqama Ziya Gokalpê cihê şirketa Riyên Hewayî yê Tirk dît, hişyariya Nîkol ket bîra wî. Destê wî li ser dilê wî bû. Lê ji bilî çûyîna wur tu rê nedît. Nasnameyek sexte, pasaportek sexte û vîzeyek sexte li paytexta Tirkiyeyê di berîka wî de bûn, wekî sê bombeyên pîmkişandî. Ji keçika nivîstgehê re ecele got:

–Ez dê biçim Zurîhê, bilêtek bo çûndin û hatinê dixwazim!

–Pênc sed û çil dolar.

Bilêta ku bi nivîsa sor hatibû amadekirin û ji sê rûpelan pêk dihat kir berîka xwe. Gava keçikê navê wî di kompûterê de qeyd kir, wî li rûyê wê nihêrî, lê tu wate; şik, hêrs, xeyd, hezkirin, nefret, werhasil tu tişt nedît. Birrîna bilêtek çûndin–hatinê dibû ku kesên li pey wî şaş bikirana? Wextê rabûna otobusa Havaş’ê ya ku bi taybet ji bo rêwîyên balafirgehê diçû Esenbogayê hat. Pêşî telefûn ji nûnerê Efûya Navnetewî re vekir û ew agahdar kir ku saet di çar û bîstê piştî nîvro de bi balafira Riyên Hewayî yên Tirk ew dê biçe Zurîhê. Nav û paşnavê xwe negot, nûner êdî dengê wî nas dikir. Hewa germ bû, çante di destê wî de ji xweydanê şil bibû, saqo avêtibû ser çante, milê komlek hildabû, bestikê vekiribû. Heta li otobusa Havaşê suwar bû jî, ji tiştekî nekete şikê, an gumana kesekî li pey xwe jî nekir. Pêjn û çav li ser wî tune bûn. Ji niha ve bersivên xwe yên ji bo pirsên polîsên balafirgehê amade dikir: “Ez Akîf Duhokî... Wekî tûrîst diçim Zurîhê.” Cara dawî li hemî belge û kaxizên di berîka xwe de nihêrî û çante jî vekir, yek bi yek kontrol kir, belgeyek an nivîsek derheqa “Ekrem Duhokî” de bi xwe re nehişt, li ser ferhengokek Îngilizî–Tirkî navê wî hebû, bi pênûsê ew jî reş kir. Li pirtûka romannûsê Îranî nihêrî, nav li ser wê tune bû. “Ez Akîf Duhokî, di sala 1965’an de li Duhokê hatime dunê. Di sala 1988’an de piştî bûyera Helepçeyê li Diyarbekir bicih bûme. Ez hemwelatiyê Tirkiyeyê me û niha jî li Diyarbekir dikaneke beqaliyê dixebitînim. Ji bo bazirganiyê wekî tûrîst diçim Zurîhê.” Otobus dema li ber deriyê pêşî yê balafirgeha Esenboga sekinî, wî van peyvan di dilê xwe de wekî binnivîsa qenaleke televizyonê dibuhurand. Ew gav polîs yek bi yek li nasnameyên rêwiyan nihêrî. Dor hat ser wî, nasnameya xwe ji berîka komlek deranî. Polîs li wêne nihêrî û bêyî tiştek bêje, ew bişûnde da. Nefesek kûr wekî baweşînê hemî azayên canê wî hênik kir. Di dilê xwe de got: “Belkî ji bo ji min xelas bibin çavên xwe digrin, an jî dixwazin min têkin dafikê.” Balafirgeh tenha bû, ew dê cara yekem li balafirê suwar bibûna, heyecan û kêfa vê yekê jî, bi ser wê rewşa xeternak de, wekî xwê û îsotê bû. Tenê çanteyê bi şîfre pê re hebû, ew danî ser dezgeha lêgerînê û di deriyê manyetîk re buhurî. Bi mehan li benda vê kêliyê sekinîbû, bi rojan ked dabû. Ew ked û xebat dê bi avê de biçûna? Ji bo qerta firê bigre, bi guman û tirs ket rêza rêwiyan. Dor hat, wî bilêta xwe da keçika li ser kompûterê. Keçikê piştî ku pêl çend tûşên klavyeyê kir û li bilêta wî nihêrî, ji nişka ve qêriya: “Wî li min rebenê! Wî li min kurrê! Xwedê mirov bistirîne!” Dengê wê li salonê olan da. Piştre bi awurek revoke li rûyê wî nihêrî û bang li komsêrê balafirgehê kir: “Komsêrê min, komsêrê min!” Wî xwe tev neda, xemsar û jixwebawer tevgerên keçikê şopand. Belkî keçikê heta wê gavê kesekî qaçax, mahkûm an sûckar nedîtibû. Lewma çavên wê fireh bibûn, te digot qey di ekrana kompûterê de cenawurek dîtiye, zûr mabû li pêş xwe hûr bibû. Wî fam kir ku dawiya her tiştî hat, lê xwe li xamî danî, deng û pêjnên xerab nebir xwe. Ew dê nikaribûna ji balafirgehê derkeve der. Têlên hefsê û dîwarên qawîşê hatin bîra wî. Çar alî girtî bûn, li her cihî polîsên xefye hebûn. Ger bixwesta bişûnde vegeriyana nava bajêr, ew dê wî serbest berdana? Heke wekî ku tiştek nebûbe, li navê Ekrem xwedî derneketana, li gor nasnameya sexte xwe biparastana, dê bi ser biketena? Di nava vê dudilî û bêbiryariyê de, xwest bi ser keçikê ve biçe da tevgera wê fam bike, got:

–Çi bû xanimefendî? Ez li vir li benda we ji piya hişk bûm! Tu çima bang li komsêr dikî? Hûn çima qerta min nadin? Pirsgirêk çi ye, bêjin da ez jî zanibim!

Keçikê wekî ku tiştekî ne li rê tune be, her tişt asayî be bi bişirînek nejidil û sil keniya, got: “Tênegihîştinek... Meraq neke, tiştek tune ye. Di kompûterê de pirsgirêkek derket, ez li hev şaş bûm, niha derbas bû û çû, her tişt kete rê.” Komsêr hat cem wê û bi hev re li ekrana kompûterê temaşe kirin. Wekî ku tinazê xwe bi tiştekî bikin di guhên hev de kirin piste pist û keniyan. Keçikê qerta firê da destê wî, lê dema ew ji pişt kompûterê, ji rêza rêwiyan vekişiya, zilamekî ji dûr ve lê nihêrî. Wî jî li nihêrîna wî nihêrî, xwest ji wur bireve. Lê ketibû qol kefesê, ger ji vir derketana jî, polîsên li ber derî dê nehiştana. Fikra revê di serê wî de hebû, lê di tevgerên xwe de nîşan ne dida, wekî ku tiştek nebûbe, keçik neqêriyabe, bang li komsêr nekiribe, wan bi hev re li ekrana kompûtêrê nenihêrîbe û polîs jî bi şikbarî ew neşopandibe. Rahişt çante û mîna hemî rêwiyan berê xwe da cihê kontrola pasaportan. Rêza dirêj ya rêwiyan heta ber deriyê derve dihat. Ew jî ket dorê, lê bi çavekî jî li pey xwe meyzand; zilamê ku piştî sitendina qerta firê bi awurek şikbar lê nihêrîbû, çav ji ser wî nedineqand. Nedihat cem wî, nedixwest ew bigre û destên wî bike kelemçeyê. Raçavî, şopandin û tirsa qewumînên mezin ji girtinê zahmettir bû. Dor hat ser wî, di serê wî de gelek pirs li hev çerx dibûn. Ew keçika li ser kompûterê çima qêriyabû? Derdê wan girtina wî bûna, ew niha li benda çi bûn? Wekî herkesî ew jî ket pişt perdeyek reş. Polîsekî pasaporta wî xwest û beriya lê binihêre an li ser bisekine, mor li ser rûpelekê xist û got bilezîne, derbas bibe. Ew ji vê tevgerê heyr û mital ma, ka qaşo wan ew dişopand, qey wî xewnan didît? Qêrîna keçikê, şopandina polîs, ev hemî xeyal bûn? Wî dipa ku di pişt wê perdeyê de dor lê bigrin, ew bibin nezaretê an têkin tirimbêlekê û birevînin. Wî xwe berra jêr da, piştî pênc şeş derencikan salonek fireh derket pêşiya wî. Balafir ji vir xuya dikirin, yek biçûk û yek mezin li benda rêwiyên xwe dipan. Hemî kontrol û lêgerîn êdî xelas bibûn. Wî bêhna xwe berda, ziman gazekê ji devê wî kişiya, helke helk bi ser ket, xwêdanê kincên wî di nava avê de hişt. Çavê xwe li kursiyekî gerand, li hember derencikan cihekî peyda kir, çenteyê xwe kir nava her du çokan û ranên xwe lê şidand. Got: “Ez bi ser ketim! Va ye hemî xetere li paş man. Piştî panzdeh deqîqeyan balafir dê min ji nava tuxubên vê kambaxiyê, vê jiyana mirinhez, ji daristana kuştiyên kujer nediyar, gorên bênasname bifirîne û di demek kurt de ez dê vê dunyaya ji êş û elemê pêkhatî ji bîr bikim. Xewnên herî xerab jî bi berbangeke sipî bidawî dibûn.” Ew di nava van hiziran de, polîsê xefye yê ku kêlîkê berê ew ji dûr ve bi awurên tûj dişopand, hêdî hêdî xwe di derencikan de berra xwarê da. Dengê piyên wî, di daristanek tarî û xewle de mîna pêjna wahşekî dirinde bû. Gava wî ew dît, berê xwe guhest, lê polîs bêyî ku li cihekî din bifitile raste rast hat cem, li ser serê wî ji piya sekinî.

Dû re bi kubarî got:

–Bibexşîne, ez dikarim li pasaporta te binihêrim?

Ew ji vê gotinê bêtir, bi pirsa nazik heyirî ma. Xwest bêje “na, tu nikarî!” Mafê wî hebû ku wiha bêje? Yê li hember biryara xwe berê dabû, wekî urf û adeteke windabûyî ku mirov dikare binpê jî bike, bi tevgerek nejidil wî li pasaportê çav gerand, paşê dîsa bi efendîtî got:

–Ji kerema xwe re, tu dikarî bi min re werî jor?

Ew gav hemî hestên wî sero bino bûn. Çi dipa, lê çi dibû? Li pey hev ewçend bilezgînî fikirî ku negihîşt beza ramanên xwe. Ew dê pê re biçûna kuderê? Ji niha û pê ve çi li benda wî bû? Tevgerên keçika li ser kompûtêrê hat eqlê wî. Ew hilkişiyan jor, qereqola balafirgehê li tebeqa duemîn bû. Ew ket nava komek keçikên li ser kampûtêr û deqtîloyan. Polîs derket û çû, wî li dora xwe nihêrî, lê kesekî bi kincên fermî nedît, hemî çûbûn jêr. Li ser pasaporta wî ya sexte civiyabûn, geh ew didan ber ronahiya rojê, geh dikirin bin tîrêjên lempa elektrîkê, geh di bin mercekê de ew mezin dikirin, geh li pişt dinihêrîn, geh li aliyê pêş dizîvirandin. Carna wêneyê li ser kontrol dikirin, lê tiştek derheqa sextebûna pasaportê de bi dest nedixistin, li hev dinihêrîn û digotin “Ellah, Ellah!, Kî ev çêkiriye?”

Ew gav yek ji wan wekî ku riyek balkêş dîtibe, ji nava xwe razî bangî jor kir, got: “Ekrem beg, Ekrem beg!”

Wî deng nekir. Ew mabû ku bêje “efendim”, lê neşimitî, xwe li kherî danî.

Heman polîs dîsa qêriya:

–Ez ji te re dibêjim, hey! Ekrem, ka were vir, te çawa vê pasaportê amade kiriye, ji me re bêje lo!

Ew li jor dudilî bû, ji bêbiryarî qilqilî, dilekî wî got bêje “navê min ne Ekrem e, Akîf e”, lê dîsa sebir kir.

Polîs:

–Tu dengê xerab nabî xwe! Lê em dê niha bibînin tu Ekrem î, an kesekî din î! Tu dê niha piyê dîk di tawê de bibînî!

Ew gav dengê gurrîna balafirekê hat, wî di pencereyê de nihêrî, çante û walêz di dest wan de hemî rêwî meşiyan. Ger ne li vir bûya, ew dê niha di nava wan de bûna. Xwest cara dawî şensê xwe biceribîne. Ji keçikek wur re got:

–Hey xanim! Hûn çima nahêlin ez biçim li riya xwe, wa ye balafir hat, ez dereng dimînim, ger hûn dixwazin îfadeya min bigrin, fermo, wext derbas nekin. Ez divê îşev li Zurîhê bim, bo karekî bazirganiyê civîna min heye. Ger ez neçim dê bi milyaran zerara min bibe.

Keçikê got:

–Ez benî, me te negirtiye, berpirsê girtina te ne em in. Em hemî xebatkarên buroyê ne. Kî te aniye vir, ew dikare te berde. Tu polîsên li jêr nabînî?

Wî xwest bêtir bi ser wan ve biçe, got:

–Ez dê di derheqa we de doz vekim, hûn mafên min binpê dikin. Mafê geşt û bazirganiyê ji hemî hemwelatiyan re heye...

Dengê piyên du mirovan niqaşa wan birrî. Polîs bûn, hilkişiyan jor, ketin hundur, her yek ji wan ket milekî wî, ew di derencikan de daxistin jêr û birin qereqolek din ya balafirgehê. Wekî ku wî dipa, çavên wî girê nedan û destên wî li kelemçê nexistin.

Ew li ser kursiyekî dan rûniştandin. Polîsê ku dema keçika li ser kompûterê qêriyabû bala xwe dabû wî û kêlîkê berî niha li pasaporta wî nihêrîbû, niha li hember bû. Tiştek nedigot, tenê bala xwe dida tevgerên wî, dixwest ji tevger, rabûn û rûniştina wî hêza berxwedana wî têbigihîje. Polîs kêlîkê li tevgerên wî hûr bû, piştre ji nişka ve wekî ku biryarek bi tûnd girtibe rabû piya, li nav çavên wî nihêrî û got:

–Ez dê tenê pirsekê ji te bikim, tu soz didî ku tu dê rast bêjî?

–Te eyb kir, ez nizanim derewan bikim.

Polîs

–Ekremê pêşmerge tu yî?

Bi yek peyvekê û dengekî wî got:

–Belê, ez im.

Polîs çawa bi carekê re û raste rast pirsîbû, wî jî bi dilsozî û jidil, bi sê bêjeyan bersiva wî dabû. Lê polîs bi vê bersivê re ji cih hilqevizîbû, destê wî guvaştibû û ew himêz kiribû, beriya bêje:

– Helal be ji te re! Min kesekî mîna te merd û camêr nedîtiye heta niha.

Ji bo ku polîs bi çavê mirovekî sexik lê nenihêre, wî bi ser ve kir:

–Li cihê ku şopa tiliyên min berê qeydkirî bin, navê xwe înkar dikim? Hêj betaniya ku bêhna xweydana min jê tê li hucreya qereqola we ye!

Polîs mahcup bû. Di wê bêdengiyê de zilamekî dirêj, lawaz û xwediyê berçavkek reş ji odeyeke qereqolê derbasî ya din bû. Ew lê vegeriya, lê rewşa xwe xera nekir, li bendê ma ku ew careke din xuya bike. Polîs pirs kir:

–Tu dê biçûna kuderê?

–Swîsreyê.

–Tu çi karî dikî?

–Arkeolog im, karê wergerê jî dikim.

–Di nava kurdan de nav û dengê te heye?

–Na. Zêde nayêm naskirin.

–Ev pasaport, ev vîze û ev nasname hemî sexte ne, te ew çawa bi dest xistin? Kî alîkariya te kir?

–Bi xebata xwe.

Polîs:

–Min mirov wekî te rastgo nedît heta niha!

Got û ji cem wî çû.

Zilamê dirêj yê bi berçavk li pêş deriyê odeya li hember careke din xuya kir, lê gava wî bi gahvên tirsok lezand odeyek din, ew ji cih hilqevizî û ji nişka ve xwe gihande cem. Tûka devê xwe kir gulok, nava her du birûyên wî şil kir. Zilamê dirêj berçavka xwe ya reş derxist, fam nekir ku çi hat serê wî, berçavka ji tûkê lewutî deranî. Şaş bibû, hêdîka û bi rewşeke fediyokî got:

–Ez bersiva vê tûka te nadim. Lê bizanibe ku ne ji bo te li vir im, ne ji bo girtina te hatime. Ji me re gotin ku zilamekî bi navê “Akîf” nasnameyek nûh derxistiye, dixwaze bireve Ewropa...

Ekremê hêrsok û êrîşker bi zeqema wî girt. Ji ber ku nedixwest kesek din niqaşa wan bibihîze, wî ew kişand odeyek din. Dengên daktîloyan ji hawîrdor dihat, li aliyekî din jî du polîs ketibûn qirika hev, qala sextebûna pasaportê dikirin. Yekî ji wan digot ew ne sexte ye, yê din digot sextekariyek mezin heye, wî bi alîkariya berpirsên beşa pasaportan ew girtiye. Haya kesekî ji niqaşa girtî û zilamê dirêj nemabû. Çavên her duyan bibûn fîncanên xwînê.

–Hemî gumanên min yên di derheqa te de rast derketin. Tu ji kengê ve bi dewletê re dixebitî?

Xwediyê berçavkê bi şidandina zeqemê re, girtî daf da û bestika xwe xelas kir. Ew teyisî heta ber maseya li navenda odeyê. Milekî wî li keviya maseyê ket, êş li canê wî belav bû. Girtî ew gav destê xwe palikand, li ser maseyê şilfê ku pê nameyan vedikin bi dest wî ket. Her du li piya bûn, li hev dinihêrîn, rojên derbasbûyî dihatin pêş çavên wan, hest û ramanên wan, bîr û boçûnên wan sar dibûn. Kîn û rik her diçû di dilê wan de pêl dida. Di bin bandora êşa milê xwe de, wî dîsa bi zeqema hevalê xwe yê berê girt û di ber xwe de wiha mirmirî:

–Niha têdigihîjim!

Wî şilf da bin qirika xwediyê berçavkê û bi destê çepê zendê wî şidand. Destên wan li hewa lerizîn, di wê rewşê de zilamê lawaz got:

–Belê, ez îtîrafkar im, ji mêj ve ye di nava wan de me. Lê, ne xayîn im, heke ez nebûma bend û asteng, heta niha ne carekê tenê, lê tu dê deh caran bihata kuştinê!

Wî destê xwe hinekî sist kir, miraq dikir ew dê wekî din çi bêje, got:

–Hey bêbext, yê ku di kuçeya Baxlera de pênc polîsên bi kincên pêşmergeyan berra pey min da ne tu bû yî?

Li qereqolê niqaşa du polîsan didomiya, polîsên din li ser serê wan civiyabûn, lewma dengê her du hevalên kevn nediçû kesekî.

–Te di şeveqa wê sibeha çile de, li serê wê kuçeya Baxlera çi dikir?

Îtîrafkar:

–Karekî min yê taybet hebû!

Girtî fam kir ku derew ket nav axaftinê, şilfê destê xwe cardin da bin qirika xwediyê berçavkê û serê şilf yê tûj gihand çerm, piştre bi hêrs got:

–Ev şilf ne tenê nameyan vedike, dikare qirika te jî qul bike!

Xerez û buxda wî her diçû zêde dibû, hevalê wî yê berê vê yekê didît, lewma beriya li ser çareyekê bifikire, li ber wî geriya:

–Hinekî sist bike, ez dê her tiştî bêjim. Dibirre, dibirre! Tu wiha bikî, dê nefesa min biçike, ez dê nikaribim bipeyivim. Tu dê gelek rastiyan hîn nebî! Ger min bixwestana, ez dê bihatama mala te, min riya malê zanîbû, min ne ji te fedî dikir, ne jî ji te ditirsiyam. Mafir ku dewlet li pişta min bû... Ka bifikire, çi karê min li serê wê kuçeya Baxlera, di wê seqema sibehê de hebû? Ger min girtina te bixwestana, nikarîbûm bihatama wê mala ku me li wur wergerê kiribû?

Zilamê bejndirêj rastiyê gotibû, lê girtî şilf sist nekir, wiha got:

–Ger polîsan wê sibehê min di mal de bigirtana, ji ber ku derheqa min de doz hatibû vekirin, ew dê pêşî min bibirana cem dozger û paşê min derxistana pêşberî dadgehê. Lê piştre...

–Sist bike, ez dê bêjim. Mîrato wekî şûr tûj e, dibirre! Sist bike da ez karibim biaxifim! Rastî hene! Dadgeh çi biryar bide, berpirsên asayîşê mecbûr in qebûl bikin.

Girtî di pirsa xwe de rikbar bû:

–Ez ji te dipirsim: Piştre... Piştre? We dê çi ji min bikirana? Tu dest ji derewan bernadî! Te hindik nanê me xwar? Ew nên bû jahriya maran, niha li me vedigere! Tu nabêjî, ez dê bêjim; beriya herkesî te dê demançeyê têkirana serê min. Dibînim ku peyva rast nema ji devê te dertê, tu ji wan hîn bûyî! Ka kesayetiya te ya berê? Lîsteya reş bi te re heye? Na. Gopal di destê wan de, def di situyê te de ye! Heke dadger min serbest berdana, wan dê min ji ber deriyê avahiya dadgehê cardin negirtana?

Îtîrafkar diricifî, careke din li ber wî geriya:

–Hinekî bêhna xwe fireh bike, ez dê bêjim. Haya min ji tiştekî tune ye. Lîsteya reş ne karê min e û min heta niha kesekî nekuştiye, tenê xefye me, nûçeyan dicivînim, fermandaran agahdar dikim.

Girtî got:

–Ez dema bi qaçaxî hatim vir, çûm Dadgeha Ewlekariya Dewletê, ji ber cezayê min hêj li Dadgeha Bilind nehatibû pejirandin, wan ez negirtim. Hin kesên nasnameya wan nediyar li Amedê min dişopandin. Ew roja ku polîs hatibûn ber deriyê me, ew şev di nîvê şevê de dîsa me tirsandibûn. Ka ji min re bêje! Tu ew şev bi wan re bûyî, an na? Kesekî ku derheqa wî de biryara girtinê tune be, çima ewçend dikeve bin taqîbê?

Madê zilamê dirêj zer bibû, vê carê bi dengekî bilind bersiv da:

–Ew ne karê min e, ne karê min e, ji bo nanê xwe dixebitim, destê min neketiye xwîna kesekî. Ez dê her tiştî ji te re bêjim, bi sê telaqê bêfitû ji bona te gelek caran bi ser min ve hatin, ew ji min bi şik bûn. Ka bifikire, kî ji ber dûvpişkên dewletê xelas bûye heta niha? Ka li Diyarbekir rewşenbîrên mîna te mane? Tu çawa hatî heta vir? Şukur bike ku tu hêj sax î! Bêhna xwe fireh bike.

Girtî lingê xwe yê qop da aliyekî, piştî vê gotinê serê şilf da alî, lê destê xwe ji ber qirika wî nekişand, li piyê xwe yê qop nihêrî û got:

–Nêçîrvan dide pey xezalê ku ji piyekî xwe birîndar bûye. Heywanê belengaz ji ber wî direve, dema xwe di şikeftekê de vedişêrê, dinihêre kêvjalek jî ji ber piyê hespa nêçîrvan teyisiye û hatiye cem. Kêvjal dibêje xezalê hêja, em dê çi bikin ji destê van bêbavên nêçîrvanan? Jiyan li me kirine dojeh, nahêlin em bi rihetî li ser mêrgan bigerin. Dema wî berra pey te da, ez jî reviyam, ji ber simên hespê wî pekiyam, min canê xwe bi zahmetî xelas kir! Xezal wiha bersiv dide: Ez namrim bi vê derbê, lê ez dê bimrim bi vê kerbê! Kêvjalê çawa xwe dike hevalê xezalê! Kûçik bi wê kûçikatiya xwe, gava kêç û sipî dikevin nav pûrta wî, diçe ber çemekî ji bo xwe paqij bike ewul dûva xwe, paşê hêdî hêdî hemî bedena xwe berra nav avê dide. Av digihîje kudera canê wî, kêç û sipî ji wur direvin. Reva wan heta tepika serê heywên diajo. Di encam de hemî kêç û sipî li ser serê wî dicivin û gava heywên xwe noqî avê dike, hemî difetisin!

–Ew şilf e an kêr e bide alî, em li cem hev rûnên... Heke xezal mîna bizina ecelhatî nanê şivên bixwe û kêvjal jî di dest nêçîrvanan de be...

–Ger tu ji serî de, tu çawa ketî nava wan, têkiliya te bi wan re çi ye, her tiştî rast û durust ji min re nebêji, ez dev ji te bernadim û ez dê...

–Tu dê gewriya min qul bikî?

Girtî kêlîkê fikirî, mizawuriyek hat eqlê wî, di guhên îtîrafkar de wiha got:

–Na. Ez dê ji komsêr re bêjim ku ew bi wesîta min bi partiya me re di têkiliyê de ye! Bi rastî jî, wê şeva ku me wergerê dikir, tu jî ne li cem me bû yî? Lê ger tu li xwe mikur werî, bi soz vê yekê di îfadeya xwe de jî nabêjim.

Tirsek din hêdî hêdî xwe li bedena zilamê dirêj rapêça. Kir mire mir: “Ji xezalê bezatir tune ye, ji xeynî qismetê xwe naxwe!” Peyva Birrek ya ku li Qesra Artûkiyan jê re gotibû tu hevalê xwe diparêzî hat eqlê wî. Ger girtî ew şikayet bikirana, dê Birrek jî bi vê yekê bihesiyana, ew gav dê şik û gumana Birrek ya di derheqa wî de xurt bibûna. Gava îtirafkar wiha fikirî, têkiliyên xwe û wan li qapan û mêzînê xist, hat bîra wî ku ew mîna şervanekî kevn ku ji çiyê reviyabû, nikarîbû baweriya hêzên dewletê bi xwe bîne. Got:

–Dema ez li Çelê bûm ji bo karê firotina eroînê min bi wan re têkilî danîbû. Jixwe herkes zane bêyî destûra dewletê kesek nikare di wê herêmê de bazirganiya vî karî bike. Piştre dema tu cara yekem hatî girtin, wan cardin bi min re têkilî danî. Ne ji bo te, lê ji bo Refîkê rihmetî, li ber Deriyê Rihayê min raçavî kir, piştre jî li qahwexaneya Çamlicayê min te û wî dît, hûn li derve rûniştibûn. Min di tirimbêlê de li we dinihêrî. Newêribûm dakevim, te dê min nas bikirana. Ev berçavka hanê, ji wê demê heta niha ji tirsa kesê naskirî, bi şev û roj li ber çavê min e. Tê bîra te, li qempa penaberan min ji te re gotibû pêl axa şil neke. Te bi ya min nekir, tu bûyî hevalê Refîk. Mafir ku em qala wî dikin, rihma Xwedê li miriyên haziran û li wî be jî, li ber serê wî min nobet girt, ew heta nefesa dawî jî bi min re axifî. Kêfa wî zaf ji kurmancî re dihat. Di cenazeyê wî de, ferman dabûn ji bo ku em qereqola Deriyê Mêrdînê bidin ber kevir û kuçan. Nizanim çima? Xwepêşandanan li wur ez girtim û êrîşî min kirin. Ger provokasyona di cenazeyê Refîk de çênebûna, biryara dewletê dê nehatana cih, ewçend mirov dê nehatana kuştin. Lê wekî ku min got, çek di destê min de tune bû, bi keviran jî mirov nayê kuştin! Tu qala pênc polîsên kincpêşmerge yên ku hatin mala te dikî. Ez dixwazim niha gilîyekî xwe ji te re bêjim. Ka binihêre kesek li ber derî tune ye? Ger ew pê bihesin, bawer bike dê min parçe parçe bikin. Ka binihêre...

Çavên werger birbisîn, matmayî û bêsebir, di bin birûyan de li derî nihêrî û li eywana qereqolê guh dêrand. Tenê dengê polîsên ku niqaşê didomandin û çeqe çeqa deqtîloyan dihat. Girtî gava cardin şilf da bin qirika wî, niqrîsk li qirika îtîrafkar ket, deng nekir. Girtî got:

–Lez bike, bêje, an na...

Îtîrafkar bi dengekî ketî di guhên wî de wiha kir piste pist:

–Malneketo, ji Xwedê bitirse, te ez fetisandim, qîmeta hevaltiya berê hîç li cem te nîn e? Te çermê zengilorka min çirand, xwîn jê tê, ka vê xencerê ji paş ve bikşîne da ez karibim biaxifim. Tu hîç napirsî polîsê dewletê çawa riya mala te şaş kirin, çawa ji dêvla mala te ve, çûn li deriyê mala cîranan xistin? Ka bifikire, tu mirovekî biaqil î qaşo! Dewlet dewlet be, çawa nimroya malekê şaş bike? Tu dua bike ji vî serîyî re hevalê hêja!

Girtî xwe negirt, hêrs di pozê wî re fûriya, got:

–Hişşşş! Hevaltî li qempa penaberan, li taxa Çarsedûpêncî ma! Careke din ew peyv ji devê te derê, ez dê qirika te qul bikim!

–Baş e, Ekrem Duhokî! Min dosyaya te ji nava dolaban dernexistana, navnîşana li ser dosyayê neguhertana û nimroya mala te ku 76 / 3 bû nekirana 73 / 6, Xwedê jî zane niha hestiyên te jî riziyabûn! Ev nepeniya min ya yekem e ku ew pê bihesin, dê serê min wê kêliyê jê bikin. Hela tu li pêjna piyên polîsan guhdar be, bila kesek nebihîze...

Hêrsa girtî ya gavek berê bi vê gotinê re daket, buxd û kîna wî hêdî hêdî sar bû.

Hêdîka xwe bi pêş ve xwar kir, got:

–Guhê min li te ye, bidomîne...

–Giliyê min yê duem... Ka li derî binihêre, ew polîs hêj niqaş dikin? Min gotibû Refîk beriya ku were kuştinê, bi min re bi kurmancî axifî û hêjîra dilê xwe ji min re vajî kir, hemî xîçikên navê li ber min jimart. Tê bêjî çawa? Bila bala te li derî be, polîs werin îşê me xerab e! Wekî ku tê zanîn rihmetî di îşkenceyan de îfade nedida û hîç nediaxifî. Lê beriya lingê wî bête şikestinê bi kurmancî me gilî û gazindên xwe li hev kirin. Di girtina wî de erka min tune bû, tenê rojek berê bona kufşê çûbûm ber mala wî û şeva ku ew hat girtin ez di nava tirimbêlekê de li ber nivîstgeha wî bûm. Kesek heta niha nizane ku ew bi serokê partiyê yê navçeya Licê re hatibû girtinê. Ev ne giliyek e? Ger ez derewan dikim, çavê min birijin ber min! Guh bidêre li niqaşa wan polîsan, ez dê her tiştî ji destbirakê xwe re bêjim. Gava tu derketî, dikaribî li belgeyên fermî binihêrî, rastî çi ye tu dê bibînî. Refîkê ku di îşkenceyê de kelîmellah ji devê wî dernediket û heta nefesa dawî jî çêr bi wan dikir, ger min baweriya wî bi xwe neanîbûna, sirrên xwe ji min re digot? Li ser riya Madenê, em di kulûbeyek cerdevanan de, çavê wî girê dabûn, min li ber serê wî nobet digirt. Ji ber îşkenceyê qirika wî zuwa bibû, min tasek av jê re anî. Refîkê ku li ser kurdî diheliya, dema ez di wê rewşê de pê re bi kurmancî axifîm, ji kêfa firiya. Lewma piştî hev naskirinê ji min re got mafir ku ez yê mirinê me, tu serpêhatiyên min bigihîne hevalan. Ez jî va ye gotinên wî niha ji te re dibêjim. Qismet niha ye! Teqe teqa deqtîloyan hêj tê? Ji kerema xwe re li derî binihêre... Beriya binçavkirina wî, rihmetî xwestibû bi malbata xwe re biçe gola Hezarê. Amadehiya xwe kiribû, lê wan bo mirinê berê wî dan Hezarê! Mala minê! Çêla hefsa 5 Nolûyê dikir, digot girtiyek li ber çavê min kuştin, lewma min sond xwar heta mirinê ez dê vê riyê bikudînim. Carna digot bêhna genî ji berçavkê tê, eynî wekî bêhna montê hefsa 5 noluyê ye. Qala rojên ku li restoranta Pîlmenê xwarin dixwar dikir. Gava tê girtin, wî dibin navenda asayîşê ya Diyarbekir, serokê partiya wî yê navçeya Licê li wur bûye. Piştre berê wî didin Deriyê Serayê, Qesra Artûkiyan. Li wur jî çi tînin serê wî nizanim, lê taliya talî wî li wê qulûbeya cerdevanan ya li ser riya Madenê hefs dikin. Di wê kulûbeyê de tenê du deng dihatin: Dengê bêtêlê û xuşîna teyibê. Haya wî jê tune bû ku dengê wî digrin kasetê. Beriya wî bikujin, ji ber ku çûbû Licê û cenazeyê şervanên çiyê anîbû, wan ew bi ‘endametiya rêkxistinê’ sûcdar dikirin. Lê ew li hember vê yekê bi dengekî êlî qêriya, got ‘Derew e derew e!’ Ev deng ket kasetê, dixwestin vî dengî bi hin kesan bidin guhdarkirin. Ka binihêre, deng ji qereqolê tê? Ez dê hêj gelek tiştan ji birayê xwe re bêjim...

Girtî şilf sist kir û kuxiya, xwest tiştekî bêje, lê negot. Xwediyê berçavka reş axaftina xwe domand:

–Refîk xeberan ji îşkencekaran re digot, ji min jî venedişart. Rehma Xwedê li miriyên hazira û li wî be jî, beriya kuştina xwe tiştekî din meraq dikir, digot gelo wê cesedê min veşêrin an destûr bidin mitîngekê. Cesedê wî yê tazî ser dev û rû avêtin kêleka rê ji bo ku xelk vê sosretê bi çavên serê xwe bibînin, bitirsin, xax û xofê jê bigrin. Yên ew kuştin baş zanîbûn ku ji bo cenazeyê wî dê mîtîng pêk were, lewma wan dixwest cesed were dîtin û ji wan re hinceta qetlîamê çê bibe. Bawer nedikirin ku hûn dê cesed bişonin, bibin mizgeftê û li ser bixweynin. Dema li ser mezel terqîna kurmancî dihat xwendin, wan henekên xwe dikir, digotin terqîna Yêzidiyan tê xwendin! Tiştek din heye ku kesek pê nizane. Rojnamevanê ku ewul wêneyê cesedê wî kişandibû di wê êrîşa li Deriyê Mêrdîn de birîndar ketibû, li nexweşxaneyê mir. Çawa mir, hêj kesek pê nizane. Ka bi xêra xwe guh bidêre, bila polîs bi me nehesin... Mirovek ew şev bidizîka diçe odeya wî û seroma milê wî dikşîne, xortûma oksîjenê ya ber pozê wî jî dide alî. Ez vê yekê ji te re dibêjim, bila kîn û xereza dilê te belav bibe. Lê tu ji kesekî re nebêjî ha! Ger tu li cihekî din ji devê xwe birevînî, bîllahî ew av di ser min re venaxwun!

Girtî got:

–Kengê berik berdan wî?

–Nizanim, ji ber ku beriya ew bête kuştin wan ez ji kulûbeyê derxistim, yekî din anîn dewsa min. Lê ez dê nepeniyek din niha bêjim. Ez dikarim nasnameya qatilên wî eşkere bikim. Beriya her tiştî wê xencerê ji ber qirika min bide alî êdî. Dengin ji qorîdorê tê.. Ka guh bidêre... Tu, hevalên wî û malbata wî heta niha we nasnameya wî, saeta destê wî, wêneyên zarokên wî yên ku di nava qewlikê wî de vedişartî bûn û pereyên berîka wî dîtine? Kesek napirse jî! Tenê ez dizanim ew li kuderê ne. Beriya wî bikujin û cesedê wî di kendalekî nizim yê cihê rawestgeha amûrên rêçêkirinê de terra bikin û heşt berik berra cesedê wî bidin, mirovekî eşyayên wî yên taybet kir nava zerfeke zer û bi xwe re bir. Bila haya te ji derî hebe, ez dê bêjim. Miratê şilf tûj e, hinekî sist bike... Min wê zerfê demek bişûnde li Deriyê Serayê, li Qesra Artûkiyan, di dolabek pola de dît.

–Ka bêje, niha li kuderê ye? Bêje... Bêje, an na...

–Nizanim, lê dolaba ku ew zerf tê de veşartibûn li tebeqa duem, dema mirov di derencikan de hildikişe jor, di odeya yekem ya li ser milê rastê de bû. Kesê ku xwe bigihîne wê zerfê, dê navên qatilên Refîk jî hîn bike. Çima, tu zanî?

–Çima? Nasnameyên îşkencekaran jî li wur veşartî ne?

–Na. Ji ber şopên tiliyan! Heke pê bihesin ku min ev nepenî ji te re gotiye, dê parçeyê mezin bibe guhê min!

–Şopên tiliyan li kuderê ne?

–Li ser nasnameyê. Şop ne şanenav e?

–Pereyên wî? Ew jî di wur de ne?

–Tu mirovekî xwenda yî, lê di vê babetê de cahil mayî! Pereyên hemî kesên ku dûvpişk bi wan vedidan, li kuderê ne?

–Hela bêje, ew pere çawa tên wundakirin?

–Helbet li xwe parê dikin... Dikin berîkên xwe...

Girtî cara dawî şilfê zerfvekirinê ji ber qirika hevalê xwe yê berê da alî. Deng hatin birîn, ji qereqolê tenê pêjna piyên polîsan dihat.

–Em dîsa werin ser mijara ewul. Te di wê sibeha tarî de, di wê hewa sar û seqem de li serê kuçeya mala me çi dikir?

–Belkî mîkrofon di bin maseyê de hebe, an kamerayek biçûk hatibe veşartin... Guh bidêre, derî vekirîye... Kesek di quluka mifteyê re nanihêre? Dengin tên guhê min... Ne bawer im ku ew me wiha bi tenê bihêlin.

–Bidomîne...

–Min berî niha qala vê yekê kir. Dema tu li Baxlera di tirimbêla zer de li ber min rawestiyayî, bi rastî ez tirsiyam. Tewer min destê xwe bir ser demançeyê jî, lê wujdan heye, hêj şopên hevaltiya kevn li ser min hebûn, belkî li ser te tune bin, niyetek te ya xerab jî tune bû. Belkî jî ez nebizivîm. Belê, em ji bo lêgerîna mala te hatibûn, lê tîma taybet ya bi kincên pêşmergeyan xwedîerk bû, ez niha nabêjim ew ne bi niyeta kuştina te hatibûn, dibe ku wan belayekî bianîyana serê te, ev karê wan e, biryarên bidizî ne, em pê nizanin. Lê, gumana min ew bû ku tu dê birevî û xelas bibî. Ji ber ku te dê min nas bikirana, ez sibehê bi wan re nehatim, lê ew şev êvarê çûm ber deriyê we, min texmîn dikir ku tu dê ne li mal bî. Ma ez hevalê xwe nas nakim? Tu ne ewçend sexik î ku heta wê gavê li mal bimînî! Bav û birayên te derketin ber wê pencereya we ya li ser nêrdewanê. Şeva ku te û Mervan Şen wergerê li wur dikir, min baş bala xwe dabû wê şibakeyê. Bi rastî ew ne bi kêrî revê, lê bi kêrî raçaviya ber derî dihat. Bavê te li navenda asayîşa Diyarbekir geriya, telefûn ji ber guhên wî daneket. Ez wê grûbê nas dikim, ew ji hêzên fermî û ji siyasetmedaran ditirsin. Lewma em li benda sibehê neman û ji ber derîyê we çûn. Fermandar Birrek dev ji taqîba te bernedida, her cara ku em dihatin cem hev, wî te ji min dipirsî. Ka serê xwe xwar bike, li derî guh bidêre. Birrek cin e, kengê di kuderê re derdikeve, ne diyar e! Belkî van rojan hatibe Enqereyê jî. Rojek beriya ku ez werim vir, ew bi pey yekî din ketibû. Digotin, xwedêgravî jina wî mamoste bûye, mala wan li Nîzîpê bûye. Ew roj ji me re gotin pêşmergeyek bi navê Akîf Duhokî ji mudûriyeta nifûsê ya Diyarbekir nasname girtiye... Filan û bêvan... Min nizanîbû ew tu yî, dixwazî birevî. Baş bû, dawî bi xêr! Me gilî û gazindên xwe li hev kir. Lê, tu wê kêrê êdî nede ber qirika min a ku êdî xwînî bûye... Hal û meseleya min ev. Ez ji te veşêrim jî, ji Xwedê nayê veşartin. Ger ne ji nanê rojane be... Çi karê min di nava wan de heye? Dibe ku hebe, lê hevalên mîna te...

–Hişşş! Te dîsa got heval! Te hevaltiya me li taxa Çarsedûpêncî defin kir! Yekî ji yekî re got, ez dê bi guhê te bigrim û li dora dunyayê bigerînim. Yê din got ma tu dê jî ne bi min re bî?

Îtîrafkarê ku gelek tişt ji hevalê xwe yê berê re jî îtîraf kiribû, gava derî vekir ji cih werqilî. Polîsê ku ket hundur, got bilezînin, em diçin bajêr!

***

Berê wan li bajêr bû, nûçeyek ji radyoya tirimbêle bi dengekî zenûn belav dibû, digot: “Pêşmergeyek li balafirgeha Esenboga hat girtin...” Guhê girtî çû ser nûçeyê. Di herikîna nûçeyê de qala mahkûmbûna wî û wergerandina “programa partiyek cihêxwaz...” dihat kirin. Nasname û pasaporta sexte, xebatkara sefaretxaneya Swîsreyê, keçika werger jî mijara nûçeyê bû. Wê îxbara wî kiribû.... Ew li qoltixa pêş rûniştibû, mirovekî bi maske li pişt wî bû, li tenişta wî komsêr hebû, berê wan li Navenda Asayîşa Enqereyê bû. Kesê ku nasnameya wî diyar bû, çima niha bi maske bû, girtî fam nedikir. Lê ji vê yekê ditirsiya, gumanên pir bi xof dinuqutîn qelbê wî. Dengê motora tirimbêlê bêdengiyê xera dikir û gotina Komsêrê ku ew gav bi tiliya xwe tirimbêla li pêş nîşan dida û ji girtî re digot:

–Ez dê pirsekê ji te bikim. Di vê tirimbêla ku niha li pêşiya me de, parlamenterekî Diyarbekirî heye, ew niha bi balafirê ji Stenbolê hat û diçe nava bajêr. Ger ew te li cem me bibîne, dê te nas bike?

Girtî bêşik got:

–Teqez.

–Pirsa duem: Heke em te ji wî bipirsin, ew dê di derheqa te de agahdarî bide me?

–Bawer im. Heke berpirsê qempa pêşmergeyan yê wê demê nas kiribe, dikare min ji wî bipirse.

Saet piştî pêncan hemî daîre û nivîstgehên fermî hatibûn girtin. Polîsek ji yê din re got: “Du sal cezayê wî heye, lê derheqa wî de biryara girtinê hêj nehatiye nivîsîn. Tenê ji bo pasaporta sexte jî em nikarin wî bişînin hefsê.” Tiştek bala girtî dikişand: Di bin eşyayan de ew romana nivîskarê Îranî xuya dikir. Wekî qedera wî ya kor, ev roman ku çêla jiyanek wekî ya kundekî kor dikir, pê re hatibû heta wur. Wî rahişt romanê, rûpela pêşî xwend:

“Li jiyanê hin derd û kul hene ku giyanê mirov di tenêtiyê de hêdî hêdî mîna nexweşiya kotîbûnê dikurusînin... Di vê dunyaya rezîl de ku xizanî û miskînî li qirikê ye, carek tenê hêvî ketibû dilê min ku belkî tîrêjeke rojê jiyana min ronî bikirana...”

Wî axînek kûr kişand, niha ji wê şeraba Kavaklidere ya ku carekê li Loqala Mulkiyeliyan vexwaribû hebûna, wî dê pê re ne tenê rondikên xwînê birijandana, an zendên xwe birîndar bikirana, herwiha dê kezeba xwe mîna amûrek ku eyb û gunehan pîne bike di dewsa meze de bixwarana. Hat bîra wî, dema di hefsê de bû, girtiyek dafik çêkiribû, ew avêtibû pêşiya çûkan. Çûk hatibûn, li ser hewrdikên nên danîbûn, girtî ew gav benikê zirav yê dafikê kişandibû, çûk li erdê pirpitîbûn. Girtî, bi girtina wan dilşa bibû û ew kiribûn qol qefesa ji karton. Wî jî dema li çûkan temaşe kiribû, qerdiyanan rojnameyan di zereqeyê de avêtibûn hundur. Hemî li ser rojnameyan mîna çûkên li ser hewrdikên nên hêwurîbûn, berpirsê qawîşê wan xistibû rêzê.

Dengê radyoyê ji pêş dihat:

“Girtina pêşmergeyekî têkiliyên nava Tirkiye û Swîsreyê sar kir Wekî ku me di nûçeyên berî niha de jî behs kiribû, pêşmerge bi pasaporteke sexte serî li sefareta Swîsreyê daye, ataşeyê bi navê Henry Nîkol ji bo ew bide revandin vîze jê re amade kiriye. Pêşmerge beriya bireve Zurîhê, li balafirgeha Esenbogayê hatiye girtin. Li gor agahdariyên ketine destê navenda me, ataşeyê leşkerî Henry Nîkol wekî berpirsê vê bûyerê hatiye dîtin û bi biryara Wezareta Derveyî ji nava tuxubê Tirkiyê hatiye derxistin.”

Ew girtî çima çûkan girtibû, ji bo çi ew dikir qol qefesê? Digel ku goştên wan çûkan nedihat xwarinê, ew mîna çûkên muhabbetê nediaxifîn û pirtikên wan jî ne xweşik bûn, çima hevesa girtî li girtina wan dihat? Mîna zereqeya deriyê qawîşê, wî qulek di qefesê de vekiribû, hewrdikên nên di wur re diavêt ber wan. Dengek dihat, digot: “Ho çûkvano! Dilê te bi wan çûkan naşewute lo! Tu çi ji wan dixwazî? Azad berde, bila ew di nava ewrên şîn de bifirin!” Ev dengê mahkûmê li quncik bû, dihat ber guhên wî. Ew girtî serê xwe pêl kiribû û cardin hewrdikên nên di zereqeya qutuya qarton de avêtibû ber wan. Zereqeya qawîşê vebibû, banga qerdiyan ku digot qerewane hat, bila du kes derkevin dibihîst. Ew gav mahkûmê li quncik ji ser doşeka xwe bang li hemî girtiyan kiribû, gotibû ez dê ji we re meseleyekê bêjim. Hemiyan dev ji mijûliya ber xwe berdabûn, mahkûm wiha dest pê kiribû:

“Di zemanekî de li gundekî vî welatî dûvpişk gelek bûne. Ewçend bi gundiyan vedane ku êdî cih di nexweşxaneyan de nemaye. Qeymeqamê navçeyê riyek ji vê yekê re dibîne û daxuyanî dide, dibêje serê her dûvpişkê hewqas pere, kî pir dûvpişkan bigre û ji me re bîne, ew dê zengîn bibe. Gundî bi kêf û coş dest bi girtina dûvpişkan dikin, zembîl û çawalan dadigrin. Demek bişûnde li wî gundî dûvpişk kêm dibin. Kêfa qeymeqam tê, ew vê yekê ji waliyê wî bajarî re rapor dike. Demek wiha derbas dibe, lê piştre şikayet tê, dibêjin dîsa dûvpişk zêde dibin, li mal û axuran radiweşin. Berpirsên navçeyê lêkolîn dikin, dibînin ku gundî di axuran de dûvpişkan xwedî dikin.” Mahkûm, tiştekî pir balkêş gotibû: “Gundî ewçend dûvpişk girtine û xwedîkirine ku, di encamê de ew bi xwe bûne dûvpişk!”

Girtî di tirimbêlê de bû, lê ne li wur bû, çûbû rojên hefsê. Nameyek jê re hatibû hefsê, li ser zerfê navê şande tune bû, bimeraq vekiribû, nivîs bi lêborînê dest pê dikir û digot: “Dema tu li Amedê bûyî min nikarîbû alîkariya te bikirana, te bihewandana an li te xwedîtî bikirana. Tu di tengasiyê de bû yî, lê tiştek ji destê min nedihat. Malûm e ez di karekî fermî de dixebitîm, her roj rewşa me dişopandin, dixwestin têkiliyên me hîn bikin û hevalên me binasin. Bawer bike ger min pêwendiya xwe bi te re bidomandana, ez dê di demeke kurt de ji kar bihatama avêtin. Nikarim mîna te di ber xwe bidim, her kesek rastiyek xwe heye. Lê, vê yekê baş zanibe ku her çiqas em dûrî hev bin jî, dilê me bi hev re ye, fikr û ramanên me, gotinên me bi serê hev de diçin. Hêviya min ew e ku tu dê di demeke nêzîk de bigihîjî azadiya xwe.” Xwediyê vê nameyê, hevalê wî yê berê paşê bibû profesor.

Gava Henry Nîkol derheqa jina wî de pirsan jê kiribû, wî jî gotibû “jina min tirkmen e, navê wê Aycan Alttaş e”, niha fam dikir ku çima keçika wergêr reng avêtibû, hinarkên rûyê wê sor bibûn. Gelo telefûna sendîqaya mamosteyan hatibû guhdarkirin, an hin kesan ew taqîp kiribûn? Wî gunehê kesê ku niha bi maske bû girtibû, lê piştî guhdarkirina nûçeya radyoyê, ew gumana dilê wî belav bibû. Jiyana xwe şiband ya qehremanê wê pirtûka nivîskarê Ecem; di jiyana wî de jî derd û kul hebûn û niha di tenêtiyê de giyanê wî mîna kotîbûnê hêdî hêdî dikurusandin. Reva Ewrûpa carekê tenê ronahiyek li pêş çavê wî jî wekî çirûskekê biriqandibû. Jina wî bihemle bû, ji sedemî wî hatibû surgûnkirin û pêwendiyên wê, bi dê û bavê wê re qut bibûn, lewma wê xwestibû xwe bikuje. Nemiribû, lê hişê xwe wunda kiribû. Ewrekî reşbînî li dîmena wî belav dibû û gav bi gav xwe li giyanê wî dilefand. Havîn bû, germ li piyê wî yê seqet dihat, damaran nerm dikir. Di dilê xwe de digot ka ew rojên ku ez evîndar bûm û bi yara xwe re birîndar bûm, di nexweşxaneyê de bextewar bûm? Dengê Aycana wî dihat ber guhê wî, digot: “Na, wusa nebêje. Heke me bi gotina der û cîranan, fesad û gelacan bikirana, em nedizewucîn. Diya min her roj tê bi min re şer dike, dibêje min ji te re negot serê xwe daneyne ser balgîfê wî pêşmergeyî, ew dê te li kuçan bihêle. Piştî surgûna min a nexweşxaneya Onkolojiyê xalê min dev ji min bernade, her cara ku ew min dibîne, bi gumanbar û manîdar diaxife û dibêje nava te û wî çawa ye? Min zanîbûna ku keça we dê bi pêşmergeyekî re bizewuce, min wê nedixist karê dewletê. Ez hemî galgalan davêjim pişt guhên xwe. Xem nîn e, ez bi gotina kesekî nakim. Lê tu êdî mirovekî bi nav û deng î, civak te dinase. Wê rojê dema ez li nav baxçe bûm, dengê diya min û Qeder dihat, ew ketibûn qirika hev. Min li ber pencereyê bêhemdî xwe guhdariya wan kir, qala te dikirin.” Tirimbêl li bayê bezê ber bi bajêr ve dipekiya, ew dîsa li rojên xwe yên li zîndanê vegeriya. Xwe ji wan rojan re amade dikir, haya wî ji bayê felekê tune bû. Girtiyekî hijdeh salî ku bi parçeyên şarapnêlê ji her du çavan kor bibû, tezbîha xwe ya ji kevirê oltû dabû wî. Ew tezbîha destê fermandarê wî bûye. Çîroka wî jî dirêj bû, lê wî bi kurtasî gotibû min çavê rastê li ser çiyayê Gebarê kor kir, lê yê çepê di bin tesîra yê kor de ma, di girtîgehê de nehat dermankirin, perde kişiya ser. Ew nikarîbû çûkekî bikuje, lê hevalên xwediyê wê tezbîhê helîkoptêran dadixistin. Ka bi tivingan helîkoptêr dikevin? Dema ew di meşa cenazeyê Refîk de bû, li ser riya Madenê mirovekî gotibû niha tivingek di dest min de hebe dê şensê vê helîkoptêra li ser me tune be! Milekî xwe kiribû mîna lûleya tivingê berê xwe dabû jor. Avahiyên taxa Ûlûsê di ber wî re dibeziyan. Li ber dîmenek xumamî dengê xwe bihîst, digot zarok çê bibe jî, ew dê nehêlin em tam û lezzetê ji hev bibînin! Aycanê qebûl nedikir, bersiva wî dida: “Wusa nebêje, te ji bîr kir ku bavê min li aliyê me ye. Jixwe malbata min ji mêj ve ye li dijî vê zewacê ye, çi sûcê min heye? Dev ji niqaşan berde, serê xwe bi pirsgirêkan newestîne. Tu lawaz bûyî, mîna berfa nava manqerê dihelî, kêf û bextewarî ji bîbika çavên te derketiye. Sedemî wergera programa partiyekê çi hat serê me!” Wî digot: “Belê. Ez bûme berfa nava manqerê, hesinê manqerê her gav germ e, min dihelîne.” Komsêr got, çi mire mira te ye, tu çi dibêjî? Wî ev nebihîst. Tirimbêl li ber avahiyekê sekinî, helîkoptêrek li benda wan dipa, tire tira wê hemî xewn û xeyalên wî belav kir.

Ew şev nûnerê Efûya Navnetewî yê Tirkiyeyê saet di nehê êvarê de çû balafirgeha Zurîhê. Balafira Riyên Hewayî ya Tirkiyeyê ku di esira dereng de ji Esenboga firiyabû, pêşî li bajarê Munîhê danîbû, di nehûnîvê şevê de jî gihîştibû Swîsreyê. Hemî rêwî daketibûn, lê qoltixek vala hatibû heta wur. Nûner ji Akîf Duhokî re telefûn vekir, di dengê wî yê ku digot “Akîf Duhokî hatiye girtin û nayê zanîn niha li kuderê ye” de xemgîniyek veşartî hebû.

***

Bêhewa mabû, fetisîbû Dûvpişk.

Pîrê beriya çîroka xwe bidomîne, pêjnek hesand. Xişte xişta piyê mirovekî bi ber guhê wê ket. Serê xwe rakir, di bêdengiya şevê de, yekî li derî da. Tirsiya, wê şeva hanê, di wê zilûmatê de, li wê kuçeya teng, ew ne li benda mêvanek bêwext bû. Gumanek jê re çê bû ku kesê niha li derî dida, demekê li ber derî li wê guhdarî kiribû. Di vê fikarê de derî vekir, zilamekî zirav û dirêj ket hundur û beriya ew tiştekî jê bipirse, wî got:

–Min li beşek çîroka te guhdarî kir. Ez ber bi Deriyê Serayê ve diçûm, dengê te dihat heta ber derî.

–Tu kî yî, di vê saetê de çi karê te li mala min heye?

–Netirse... Û qet nepirse... Mafir ku min çîroka te nîvco hişt, îcar tu guhê xwe bide min, ez dê ji cihê ku tu lê mayî bidomînim. Dora peyvê ya min e, ez dê bêjim, min çi dît û çi nedît... Ev serê min yê teqe reqê, yê xax û oxilmên giran li çend keviran ket, çend êş û elem dît, ji te û neviya te re bêjim. Ne hewce ye xwe bidim nasîn, çawa hebe tu dê ji serpêhatiya min fam bikî ez kî me. Gotina min, belê gotina min dê ji balafirgehê dest pê bike. Ji qereqolek polîsan ya li balafirgeha Enqereyê.

Min û wî lehengê te yê vê çîrokê, gelekî di ber hev da. Ew mabû ku bi şilfê namevekirinê min serjê bike. Ez çi serê te biêşînim, piştî ku ew li balafirgeha Esenboxa bi nasname û pasaporta sexte hat girtinê, polîsan gava ew li tirimbêlê suwar kirin, maske xistin serê min. Min ewul wateya vê yekê fam nekir, lê piştre hîn bûm da ji bo çi rûyê min ji wî veşartin. Bi rastî ne tenê ji wî, bêtir ji mirovê der û dorê... Ji wî wetrê ku min ew daye girtinê. Xwedêkirî ku ji radyoya tirimbêlê rastiya her tiştî bi guhên xwe bihîst. Keçikekê ew şewutandibû. Herçiqas wî ji peyva “heval” nefret dikir jî (digot hevaltiya me li taxa Çarsedûpêncî ma), ez tucar îxanetê bi hevalên xwe yên kevn nakim. Îtîrafkarî tişkî ye, xayintî tiştekî din e! Min ji roja roj de jê re got, pêl erda şil neke. Wî çi kir? Pêçiya xwe kir qula mozan! Piştî bûyera Halepçeyê dewleta Tirk cih û war, gezek nan û tasek av da me. Mala wê ava, ez jî wekî pêşmergeyekî hesibandim. Lê ew bi vê yekê nesekinî, bû hevalê kesên siyasetmedar yên mîna Refîk. Tu dê bêjî, we çawa hev nas kir... Eynî li ber Pira Delalê ya li Zaxo. Komek Kurdên ji Îraqê li wur civiyabûn, ez jî wekî her car li hafa çem rûniştibûm. Li Zaxo cih ji min re nemabû, navê min bi xerabî derketibû, digotin dermanê bêhişiyê difroşe. Lewma min dixwest bi koça pêşmergeyan di sînor re derbasî Tirkiyeyê bibim. Bi kuştin be, bi hiştin be! Bi çi kul û halî, bi êş û zehmet û nalîn em hatin Çolemêrgê. Kincên pêşmergeyan li min bûn, bi her awayî dişibiyam wan. Ez û wî di wê rêwîtiyê de bûn destbirakê hev. Demek bişûnde em gihîştin Diyarbekir, qempa pêşmergeyan. Me li wur mirovekî bi navê Mervan nas kir, rebeno devse bû. Em çûn mala wî û li wur wan programa partiyeke Kurd wergerandin latînî û Tirkî. Sala ku wî qeyda xwe li Zankoya Diyarbekir çê kir, bûyeran jî ew sal dest pê kir. Bûyerên kujer nediyar li pey hev deng dan. Min bi çavê xwe dît avahiyek li hember wan bexçeyên bin bedenê çawa rûxiya. Dilê me hemiyan şewutî. Lê çi feyde riya min û wî zû ji hev qetiya. Ez bûm mîna qulinga ji refê xwe veqetiyayî. Niha difikirim, sonda te li min tune ye, bi qesema navê Xwedê, muxtarekî ez xapandim, piştre jî kirim îtirafçî. Çîroka vê yekê jî dûr û dirêj e, lê ez dê kurt bibirim. Şervanekî çiyê bûm ez, lê destê min nediçû kesekî. Bavê min navê Yezdînşêrê Mîrê Botan li min kiriye, nizanim çima. Wî digot Yezdînşêr demekê hevalbendê dewletê bûye. Paşnavê min ne Zaxoyî ye, peyvek bi Tirkî ye, nikarim niha bêjim. Roja ku ez ji çiyê daketim û bo bacê çûm ber deriyê muxtêr, tirsa di nava çavê wî de, ew tirsa ku bi dîtina lûla tivingê re di leylana awurên wî de vejiya, wekî birûskê li hemî bedena min belav bû û di dilê min de çal veda. Wê tirsê heta îroj jî dev ji min bernedaye. Ji bo çend quruş pere ku jê re digotin bac, destê min neçû muxtêr. Lê ev yek bû sebebê qutbûna min a ji çiyê. Min ew gav jî xwe wekî mirovek kêm dihesand, wekî kesê nîvco bûm, lê piştî vê bûyerê bêtir guherîm. Dema bi Ekrem Duhokî re li Amedê bûm xwediyê kesayetek cihê, dema bi Birrekê yuzbaşî re cihê bûm... Piştî girtina wî min xwest xwe bikujim, lê mixabin destê min li ser tetik cemidî. Min teqlê xwe da ber hev, lê min nikarîbû, bizava min têr nekir. Bi rastî jî ez ne dikarim xwe bikujim, ne jî dikarim kesekî din.

Dema ew wiha peyivî, li dûvpişka mirî nihêrî, bi çavekî jî li pîrê. Pîrê rewşê fam kir, got:

–Ew di nav dûxanê de fetisîye.

–Ew bi xwe vedidin!

–Na, difetisin...

–Li ber mezelên du şêxan, li hewşa avahiya Artûkiyan, li hafa çemê Dîcleyê min demançe kir serê xwe. Lê çi feyde! Mîratê nediteqiya, tetik bibû zirîç! Wujdanê min yê birîndar jî lawaz ketibû.

Wî nasnameyek ji berîka komlekê xwe deranî, dirêjî pîrê kir. Çavê pîrê wekî tasê vebûn. Bi balkêşî li wêneyê Refîk yê zer û kevn nihêrî. Nehişt ew tiştekî bêje, wiha domand:

–Min mîna nivîskarekî Diyarbekirî ku ‘Nirxên Tirkayetiyê’ nivîsîbû demançeyê kir serê xwe. Wî heta dawiya emrê xwe bi wê berikê êş kişandibû. Lê ez? Muxtarekî pîsik... Belê bizava min li ber deriyê wî pîsê merdal şikest. Mirov şikestinan bixwe tiştekî xerab e. Piştî îşkencekirina li Refîk, roja ku ez çûm cihê xebatê û li wur, li hewşa baregehê min tekerlekên bi herrî yê maşîneyê dît, ha ew roj, wê kêliyê giyanê min ji sermana ricifî, li ser dilê min tiştek qurufî. Roja ku di cenazeyê wî de xwepêşanderan kevir ji destên min girtin, wan ez dipelaxtim. Heke ez bimrama, bedena min dê ji giyanek rezîlê fîlalemîn xelas bibûna. Xwedê li min hat rehmê, ez ji devê gur filitîm. Niha belkî hun min mîna îtirafkarekî dibînin, rastî wusa ye jî, lê bes, tiştekî ku ez li xwe mikur werim nîn e. Mafir ku tu çîrokê dizanî, ez dubare nakim, lê dixwazim werim ser rewşa dawî ya wî pêşmergeyê mendebûr. Rojek ji meha tebaxê bû me ew ji balafirgehê anî û bi helîkoptêrekê bir ber deryayê. Av li ber bayê rojava pêl dida, nefes distend, pişika xwe ji girêzê vala dikir û tuf dikir ser xîç û zinarên li qeraxê. Qaqlîbazan masiyên biçûk dikirin nava nikulên xwe û difiriyan jor. Hewa sayî bû, zelal bû û tu bend û qeyd ji tîrêjên roja li ber ava re nedihişt. Dengên balefirên ku ji aliyê rojê ve dihatin, mîna parçeyek ji dengê xwezayê ezman li xwe dipêçan. Hemî ewrên li asoyên deryaya Egeyê, ji tewqek xunava zêrîn hatibûn neqişandin. Ez ji ber bîranînên wî sor û mor dibûm, ezman jî hêdî hêdî dişibiya rûyê min. Ewrên payizê kirasên hiriyê raxistibûn, kefen li xwe kiribûn. Min jî kincê bextekî reş! Silava şevê bi rengê mor re hat, heta piçek ronahî hebû daqurtand. Em li benda wê tariyê bûn, bo daketinê. Di bin dengê tire tira helîkoptêrê ku li zinaran olan dida, em daketin ser sîlekanê. Wê kêliyê mendebûrê ku li qereqolê şilfê zerfvekirina dabû ser qirika min, tirsiya. Min di dilê xwe de got kero, çawa ye, dunya bi dor e ne bi zor e! Wî got hun dê çi ji min bikin? Fermandarê me jê re got bireve! Malneketo, here ji xwe re xelas bibe! Jixwe tu ne hemwelatiyê me bûyî, niha jî ji welatê me derkeve û biçe Yûnanistanê! Keştî amade ye, suwar bibe, ne te me dît, ne jî me tu! Ew gav dengê motorekê ji ser avê hat ku ji qeraxa deryayê pêlan diqelaşt, Ew motora xizê, zeviya bin xwe, bi xetên pêlan cot dikir, fîstanê wê diqelaşt. Ew mîna birûskê, li bayê bezê ber bi me ve hat. Siya mirovekî bi ber çavê min ket. Ajotvanê wê bû, çavê xwe nedineqand, tenê li berga xwe dinihêrî. Wî rezîlê qaşo hevalê min, mixabin hevalê min êdî bibû neyarê min, bi fermandêr bawer kir. Çavên wî yên heta wê demê girêdayî, vekirin. Wî çavên xwe kuskusand û wekî ku xweziya xwe bi teyr û turud, bi çûk û qaqlîbazan bîne li nav ewran nihêrî û di ber xwe de mirmirî, got: ‘Mirin bi dengekî nerm û hêdî strana xwe dilorîne... Mîna dengbêjekî ku helbesta wî xelas bibe û cardin ji serî de dest pê bike, her peyvê du caran dibêje... Strana mirinê wekî lerizandina nalîna birrekê, di goştê bedena mirov de qelîştekan vedike... Dike hewar û gazî û ji nişka ve dengê xwe dibirre...’ Belê, wî wiha digot. Van gotinan ji ku anîbû, nizanim, lê wekî ku ji pirtûkekê girtibû. Kelîkê rawestiya, piştre dubare kir: ‘Strana mirinê wekî lerizandina nalîna birrekê...’ Min ew gav li Birrekê Yuzbaşî nihêrî, wî awurên xwe revand. Min fam kir ku ji bo wî hevalê min yê xayîn rewş xerab e! Ji ber ku Birrek piştî kuştina Refîk jî wiha tevgeriyabû. Piştre min fam kir ku ew mendebûr ji peznan xeber dide. Gava wî hêdî hêdî pêl qûmê kir û ber bi kelekê ve meşiya, wiha got: ‘Ew hêdîka ketibû hundurê odeya jina xwe, şal û ebaya xwe derxistibû, lê wî jî nizanîbû di wê rewşa îppela tazî de ji bo çi ew kêra destîhestî hêj di dest xwe de digirt....’ Pîra delal, belkî tu bawer nakî, lê ez bi cubê wan şêxên li Qesra Artûkiyan kim, bi nanê dewleta Elî Osmanî kim ev peyvên devê wî ne, îxlaf tune ye. Beriya ku ji me dûr bikeve li min fitilî û got: ‘Te bihîst? Nivîskarê Îranî çiqas xweş gotiye!’ Romana ku li balafirgehê di çanteyê wî de hatibû girtin, hat pêş çavên min. Dengê du motorên bahrê ji aliyê Îzmîrê ve dihatin û her diçû nêzîk dibûn. Ew yên hêzên ewlekariya qeraxa deryayê bûn û niha dabûn pey wî. Ava dumena wan kef dida, her diçû nêzîk dibûn. Lê ew di dunyayek din de bû , serê xwe rakir, li avê nihêrî, dengê motorên li pey xwe bihîst. Wekî ku çîrokbêjekî li şevbêrkê jê re çîrvanoka digot, wî guh didêrand, dengan ji xeybê dibihîst. Belkî jî li dengê dengbêjên Duhokê ku enstantaneyek ji zarotiya wî bû, di bîr dianî. Min hêj nizanîbû ew fen e, dafik e, çi ye. Di nava wê deryaya bêserî û bêbinî de, bêçare û mahkûm bû. Yek ji kesên li pey wî bang dikir, digot raweste, em ji hêzên ewlekar in, nereve! Kelekên xizê li pey hev, di nava deryaya Egeyê de dibeziyan, av ji ber wan diterişî, pêl diqelişîn. Yek li pêş bû, yên din li pey. Dengê teqînekê ji ser avê hat, lê ew ranewestiya, beza xwe her domand. Ji du kelekên li pey wî deng dihatin, diqêriyan: Rawest e! Rawest e! Tu nikarî ji destê me xelas bibî! Ha ku me dît, keleka wî di cih de zîzikî. Piştî ew ji riya xwe fitilî, kesên li dû wî vegeriyan. Kelek demekê bêyî vîna wî li hev çerx bû, paşê li ser pişt qulupî û noqî bin avê bû. Pîrê, gotina min li vir bi dawî bû. Bawer im te ez nas kirim. Heke hêj şika te hebe, ka li birîna qalikgirtî ya li qirika min binihêre.

20. 06. 2004–03. 06. 2010
Tesîsa Ava Vexwarinê–Girê Mastfiroş– Amed