EMEK ŞİİRLERİ
2. CİLT

ELLERİMİZ
GÜNIŞIĞI

Hazırlayanlar
Eray Canberk
Gülsüm Cengiz

Hazırlayanlar: Eray Canberk, Gülsüm Cengiz

Emek Şiirleri 2 - Ellerimiz Günışığı

Evrensel Basım Yayın - 153

Birinci Basım Ocak 2001

Tasarım: Savaş Çekiç

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Galipdede Caddesi Şahkulu Sokak

Şahin İş Merkezi No: 10 Kat: 2

Tünel / İstanbul

Tel: 0212 293 63 45-47

Faks: 0212 293 63 31

www.evrenselbasim.com

bilgi@evrenselbasim.com

BİRİNCİ BÖLÜM

“KAN TER
İÇİNDE”

TEVFİK FİKRET

(1867-1915)

BALIKÇILAR

— Bugün acız yine evlâdlarım, diyordu peder.

Bugün acız yine; lâkin yarın, ümid ederim,

Sular biraz daha sâkinleşir... Ne çâre, kader!

— Hayır, sular ne kadar coşkun olsa ben giderim,

Diyordu oğlu, yarın sen biraz ninemle otur;

Zavallıcık yine kaç gündür işte hasta...

                                — Olur;

Biraz da sen çalış oğlum, biraz da sen çabala;

Ninen baban, iki miskin, biz artık ölmeliyiz...

Çocuk düşündü şikayetli bir nazarla: – Ya biz,

Ya ben nasıl yaşarım siz ölürseniz?..

                            Hâlâ

Dışarda gürleyerek kükremiş bir ordu gibi

Döğerdi sâhili binlerce dalgalar asabî.

— Yarın sen ağları gün doğmadan hazırlarsın;

Sakın yedek biraz ip, mantar almadan gitme...

Açınca yelkeni hiç bakma, oynasın varsın;

Kayık çocuk gibidir: Oynuyor mu kaydetme,

Dokunma keyfine, yalnız tetik bulun, zira

Deniz kadın gibidir; Hiç inanmak olmaz ha!

Deniz dışarda uzun sayhalarla bir hırçın

Kadın gürültüsü neşreyliyordu ortalığa.

— Yarın küçük gidecek yalnız, öyle mi, balığa?

— O gitmek istedi; “Sen evde kal!” diyor...

                            — Ya sakın

O gelmeden ben ölürsem?..

            Kadın bu son sözle

Düşündü kaldı; balıkçıyla oğlu yan gözle

Soluk dudaklarının ihtizâz-ı hâsirine

Bakıp sükût ediyorlardı, başlarında uçan

Kazayı anlatıyorlardı böyle birbirine.

Dışarda fırtına gittikçe pür-gazab, cûşan

Bir ihtilâc ile etrafa ra’şeler vererek

Uğulduyordu...

                — Yarın yavrucak nasıl gidecek?

Şafak sökerken o, yalnız, bir eski tekneciğin

Düğümlü, ekli, çürük ipleriyle uğraşarak

İlerliyordu; deniz aynı şiddetiyle şırak –

Şırak döğüp eziyor köhne teknenin şişkin

Siyah kaburgasını... Âh açlık, âh ümid!

Kenarda, bir taşın üstünde bir hayâl-i sefîd

Eliyle engini gûya işaret eyleyerek

Diyordu: “Haydi, nasibin o dalgalarda, yürü!”

Yürür zavallı kırık teknecik, yürür; “Yürümek,

“Nasibin işte bu!.. Hâlâ gözün kenarda... Yürü!”

Yürür, fakat suların böyle kahr-ı hiddetine

Nasıl tahammül eder eski, hasta bir tekne?..

Deniz ufukta, kadın evde muhtazır... ölüyor:

Kenarda üç gecelik bâr-ı intizâriyle,

Bütün felaketinin darbe-i hasâriyle,

Tehî, kazâ-zede bir tekne karşısında peder

Uzakta bir yeri yumrukla gösterip gülüyor;

Yüzünde giryeli, muzlim, boğuk şikâyetler...

(Bütün Şiirleri)

MEHMET EMİN YURDAKUL

(1869-1944)

BALIKÇI

                –Babamın aziz hâtırasına–

— Babacığım, terlemişsin, gel, terini sileyim;

— Sil bakayım, benim güzel, merhametli meleğim.

— Nerde kaldın?

        — Denizdeydim, bugün sular azgındı.

O her zaman küreğime boyun eğen akıntı

Çılgın akan bir sel gibi öfkesini artırdı;

Beni epey uğraştırdı, ter içine batırdı.

— Yarın dinlen..

        — Ya sizlere kimler ekmek getirir?

Hangi komşu bir küçük tas sıcak çorba yedirir?

Olmaz yavrum, her gün gibi yarın dahi giderim;

Çalışarak Yaradandan size rızık isterim.

Demek bana yüreciğin acıyor ha?.. Hey çocuk!

Biz küçükten mayamızı terler ile yuğurduk;

Bugüne dek ne boralar içersinde çalıştık;

Sen üzülme, yavrucuğum, biz zahmete alıştık.

Biz sefiller, çok vakitler bir parasız kalırız;

O kadar ki yorgan, döşek satıp ekmek alırız.

Lâkin Allah yine bizi esirgemiş kayırmış;

Biz kullara sizler gibi teselliler ayırmış;

Evet bana tesellisin, zira ki ben her gece

Kulübemin eşiğinden içeriye girince:

Senin bana bir gülüşün her derdimi uyutur;

Ah seninle yorgun gönlüm çektiğini unutur!..

(Mehmet Emin)

ÖRS BAŞINDA

— Kalk gidelim!

        — Hayır oğlum, şimdi benim iş vaktim;

Bak, ben daha ocaktaki demirleri dövmedim;

Mavimtırak alev saçan ocağımın önünde

Şu ak kızıl demirleri dövmek gerek bugün de.

Yalan değil, bu dünyada cennet gibi yerler var;

Lâkin ekmek kazananlar bundan bir tat duyarlar.

Yoksullara bir cehennem gibi gelir her bucak;

Onun için benden sana öğüt olsun: çalışmak!..

Evet yavrum, bu dünyada safa sürmek istersen...

Sen de örsün hakkını ver, kolda kuvvet var iken;

İş başında biri sana: “Kalk gidelim!” deyince,

Ona de ki: “Bırak beni, şimdi benim iş vaktim;

Ocağımdan başka yerde benim yoktur ümidim;

Önce çekiç, alınteri; ondan sonra: Eğlence!..

(Mehmet Emin)

VALERİ BRYUSOV

(1873-1924)

DUVARCI

— Duvarcı usta, duvarcı usta!

Kime ev çatılacak bu duvarlardan?

— İşüstü bizi lafa tutma

Bir zindan olacak bu, bir zindan.

— Duvarcı usta, duvarcı usta!

Orada kim gözyaşı akıtacak?

— Sen ya da seninkiler değil nasıl olsa,

Zenginsin bir zorun yok ki çalacak.

— Duvarcı usta, duvarcı usta!

Orada kim eriyecek mum gibi?

— Bencileyin işçioğlum belki de,

Bir yazıdır bu alnımızda, eski...

— Duvarcı usta, duvarcı usta!

Oğlun anımsar belki duvarı örenleri...

— Hey git işine be, boşa çene yorma

Biliyoruz sen söylemeden de her şeyi...

Çev. Ataol Behramoğlu

(Çağdaş Rus Şiiri Antolojisi)

HRİSTO SMİRNENSKİ

(1889-1923)

KÖMÜR MADENCİSİ

İn aşağı! Daha aşağı! Daha aşağı!

İn soğuk uçurumdan aşağı!

Orda terli bedenler ezilir, çürür,

orda, kara duvarlar üzerinde, kömürle aydınlanan

– yorgun bir yaşam, karanlıkta bunalan,

ve toprak, boğucu ve de kutsal olmayan,

sesler çınlar döne döne inilen tünellerde,

güçlü ellerin kavradığı kazmalardan çıkan,

açık göklere, güneşli günlere doğru

yankılanır durur umut ve isyan.

İn aşağı! Daha aşağı! Daha aşağı!

        İn boşluksuz boşluğa!

İn aşağı! İn karanlık karnına

aç gözlü toprak ananın

in insanların tutsak edildiği o karına,

in insanların aç bırakıldığı o karına.

Bir lâmba aydınlatacak bu emek tapınağını,

sinsi, sarp ve ıslak tapınağı,

kara taştan, ilkel topraktan tapınağı.

Orda çatar kaşlarını canavar putlar,

günsüz zamanlara tapanların alır canlarını.

İn aşağı! Daha aşağı! Daha aşağı!

        İn ülkesiz ülkelere!

Yığıldı burda yüzyıllar yüzyılların üzerine,

kara kara katlar kara kara katların üzerine,

yabani kabuklu kayalar kayaların üzerine.

– Cömert yığınağı sınırsız doğanın,

dumanların ve alevlerin içine kilitlenmiş güç,

insan acısı gibi kaba ve soğuk.

İn bu utanç kuyusuna,

umut ve umutsuzluk kuyusuna,

ter ve kâr kuyusuna.

İn uçurumdan aşağı,

çarp karanlık, dipsiz mağaralara fırtına gibi,

başla yıkmaya karanlık zındanlarını kölelerin,

        başla kırmaya zincirlerini.

At kara kömürleri kürek kürek

kavganın kan köpük fırınına,

bak nasıl bir ırmak fırlayacak ordan pırıl pırıl,

kurşuni bulutlardan, sonsuza dek akan,

ateş dalgaları ve aydınlık akarsular fırlayacak

kabaran haklı bir öfkeyle, bitkin gecelerin içinden.

Göz kamaştıran ışıklar içinde yıkanacak dünya,

gökler yansıyacak gülen alevlerle,

renk renk gökkuşaklarıyla

        ve kıvılcım yağmurlarıyla.

Çev. A. Kadir-Gülen Fındıklı

(Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri, III. Cilt)

JOE CORRIE

(1894-1968)

KADINLAR BEKLEŞİYOR BU AKŞAM

Kadınlar bekleşiyor bu akşam maden ocağının başında,

dehşetten kalpleri ha durdu ha duracak,

kirli gökyüzünde hortlaklar gibi bakan çarklara dikmişler gözlerini,

altında esir hayatı yaşanan

ölü sessizliğindeki çarklara,

kaderin sessiz çarklarına.

Fırtınadan kaçıp sığınmış koyunlar gibi toplanmışlar küme küme,

dururlar kımıldamadan,

dururlar sessiz soluksuz.

Ayakları altındaki kuyularda az önce,

kayalıklar arasındaki kömür damarlarında,

yanan ve parlayan gaz birdenbire

ölüm saçtıydı dört bir yana.

Gece kapkara. Gece soğuk.

Yağmur yağıyor sis içinde.

Atkıları, üstleri başları sırsıklam,

çukur, sıska yanakları mosmor,

kadınlar bekleşiyor.

Bir mucize kurtarır onları kurtarsa kurtarsa,

böyle geldiydi kadınlara haber.

Ama kadınlar dönmeyecekler yuvalarına,

kadınlar ocaklarının başına dönmeyecekler.

Bekleyecekler şafak sökene dek,

başlayıncaya dek dönmeye çarklar yeniden,

getirilinceye dek sedyeler içinde buraya

sevdikleri, bağlandıkları erkekleri,

güçlü, yumuşak, güzel erkekleri

buraya getirilinceye dek bekleyecekler.

Saatinden tanıyacaklar kimini,

kimini bir düğmeden,

kimini bir sezgiyle sadece.

Ve üç gün sonra bütün bu ölüler

hep birlikte gömülecekler büyük bir çukura.

Sevgilerini ve üzüntülerini gönderecek kral hazretleri.

O milletvekili de orada olacak,

hani şu bilinen kişi,

son grevde, madencinin karşısına asker çıkaralım, diyen,

görünecek çok kederliymiş gibi,

parlak kara şapkası ışıldayacak başında,

gidecek cenazenin arkasından ağır ağır

şık iskarpinli ayakları.

Ocağın sahibi de orada olacak,

o herif ki, belki yüz kere

demişti, anam avradım olsun

madencilere ot yedirmezsem.

Papaz efendi de orada olacak,

çocukların nafakasıyla fare besleyen papaz efendi,

dua edecek ağlamaklı ağlamaklı,

yüreklerini parça parça edecek sevdiklerini yitirenlerin.

Basa basa sözcüklerin üzerine

palavralar sıkacak papaz efendi.

Sayıp dökecek tehlikelerini maden ocağının,

ve madencilerin değerini sayıp dökecek ve yiğitliğini.

Ve bütün gazeteler,

zehirlemek için kamuyu,

mürekkep harcamışlardı hani, denizler dolusu,

“endüstrinin yıkıcılarına” veryansın etmişlerdi hani,

kimbilir şimdi ne acıklı öyküler döktürecekler.

Ve halk üzülecek:

“Ne acı!” diyecek, “Ne acı!”.

Unutulacak ama her şey, haftasına varmadan.

Ve milletvekili

ve maden ocağı sahibi

ve papaz efendi

ve gazeteler

ve beyni yıkanmış kamu,

devam edecekler zehirlerini, kinlerini depo etmeye,

gelecek ilk büyük madenci grevinde boşaltmak için.

Bu akşam kadınlar maden ocağının başında bekleşedursun,

tanrı bile görmüyor, tanrı bile,

ikiyüzlülüğünü ve utancını bu oyunun.

Çev. A. Kadir - Selahattin Yıldırım

(Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri, II. Cilt)

BERTOLT BRECHT

(1898-1956)

KÖMÜR, MIKE İÇİN...

Duydum ki Bidwell’de, Ohio’da,

başlarında bu yüzyılın,

bir kadın yaşarmış, aç yoksul,

bir kadın, Mary McCoy, adında,

hat bekçisi Mike McCoy’dan dul.

Her gece Wheling kumpanyasının

geçermiş gürültüyle trenleri.

Gardıfrenler her gece hızla

kömür atarlarmış üstünden çitin

ve boğuk boğuk bağırırlarmış:

“Mike için!..”

Mike’ın kömürü her allahın gecesi

çarpınca duvarına barakanın

kalkar giyermiş, entarisini yaşlı kadın,

gelirmiş almaya uyku sersemi

ölen ama unutulmayan kocasına, Mike’a

sunduğu kömürü gardıfrenlerin.

Girmesin diye kumpanya ile

gardıfrenlerin başı derde.

Kalkarmış gün ağarmadan

saklarmış gözlerden armağanı.

Ben de adadım bu şiiri arkadaşlarına

demiryolcu Mike McCoy’un,

(ciğerini tüküre tüküre ölen

kömür trenlerinde Ohio’nun),

adadım dostluk adına.

Çev. A. Kadir - Asım Bezirci

(Halkın Ekmeği)

LANGSTON HUGHES

(1902-1967)

HAMAL

Buyrun efendim,

Demeliyim

Size her zaman.

Buyrun efendim!

Emredersiniz efendim!

Tırmanarak

Gün boyu

Emredersiniz efendimler dağını!

Dünya

Zengin, yaşlı, beyaz adamın.

Papuçlarınızı parlatayım.

Buyrun efendim!

Emredersiniz efendim!

Çev. Ergin Koparan

(Alabama’da Şafak)

NÂZIM HİKMET

(1902-1963)

YAPIYLA YAPICILAR

Yapıcılar türkü söylüyor

Yapı türkü söyler gibi yapılmıyor ama.

Bu iş biraz zor.

Yapıcıların yüreği

bayram yeri gibi cıvıl cıvıl

ama yapı yeri bayram yeri değil,

yapı yeri toz toprak.

Çamur, kar.

Yapı yerinde ayağın burkulur

        ellerin kanar.

Yapı yerinde ne çay her zaman şekerli

        her zaman sıcak,

ne ekmek her zaman pamuk gibi yumuşak.

ne herkes kahraman

ne dostlar vefalı her zaman.

Türkü söyler gibi yapılmıyor yapı

bu iş biraz zor,

zor ama

    yapı yükseliyor, yükseliyor.

Saksılar konuldu pencerelere

            alt katlarında.

İlk balkonlara güneş taşıyor kuşlar

            kanatlarında.

Bir yürek çarpıntısı var her putrelinde

            her tuğlasında

            her kerpicinde.

Yükseliyor, yükseliyor yapı

        kan ter içinde.

(Nâzım Hikmet, Şiirler)

(...)

Kalktı Pendik’ten 15:45 katarı.

Lokomotif.

Makinist Alaeddin

    çözdü mavi tulumunun göğsünü bir düğme daha.

Başını dışarı çıkarıp

        baktı arkaya.

Furgon

    ve beş tane binek vagonu

        –yataklı, yemekli dahil–

            ve altı tane marşandiz

birbiri peşinde sallanarak

        geliyorlar.

Ne zaman böyle arkaya baksa Alaeddin

        –bilhassa rampalarda–

bir halata bağlayıp vagonları

kendi omzunda çekiyormuş gibi olur.

Ve inişlerde

    korkunç ağırlığını arkadan itilmenin

    küreklerinin ortasında duyar.

Vagonlar geliyorlar sallanarak.

Eskişehir-Haydarpaşa, Haydarpaşa-Eskişehir;

28’den beri,

yolcular iner biner,

makinalar değişir,

Alaeddin yerinde,

Alaeddin değişmez.

Vagonlar geliyorlar sallanarak.

Bavulu keten kılıflı bir yolcu gibi

–böyle postaya değil–

binmek Semplon’a Sirkeci’den

Vagonli’de yatmak.

Ve hele geceleri

oturup karşısında küçük kırmızı abajurların

            rakı içmek vagon-restoran’da.

Vagonlar geliyorlar sallanarak.

“— Usta!..”

     Alaeddin döndü kömürcü İsmail’e:

“— Ne var İsmail?”

“— Usta ne olacak bu harbin sonu?”

“— İyi olacak.”

“— Nasıl yani?”

“— Yemekli vagonda rakı içeceğiz.”

“— Biz mi?”

“— Biz.”

“— Alayı bırak usta,

     kim kazanacak?”

“— Biz.”

İsmail hiçbir şey anlamadıysa da

            üstelemedi.

Çok siyah ve çok kalın kaşlarıyla oynadı biraz

sonra: “— Ustam,” dedi,

      “— bir sualim daha var.

         Şu gördüğün raylar

         dolanır mı bütün dünya yüzünü?”

“— Dolanır.”

“— Demek ki harp olmasa,

     ama yalnız harp değil,

     hudutlarda sorgu sual sorulmasa,

     rayların üzerine saldık mı makinayı

     dünyanın bir ucundan öbür ucuna varır.”

“— Deniz dedi mi durur.”

“— Gemilere binersin.”

“— Tayyare daha iyi.”

     İsmail güldü.

     Kırıktı ön dişlerinden biri.

“— Ben tayyareye binemem usta,

     anamın vasiyeti var.”

“— Tayyareye binme, diye mi?”

“— Hayır

     karıncayı bile incitme, diye.”

Alaeddin kocaman elini vurdu

        çıplak uzun ensesine İsmail’in:

“— Sen ne hafız oğlusun!

     Zarar yok ulan,

     yine de bineriz tayyareye,

     adam öldürmek için değil

     gökyüzünde püfür püfür

        safa sürmek için...

     Şimdi sen hele

        ateşi bir süngüle.”

Vagonlar geliyorlar sallanarak.

(...)

(Memleketimden İnsan Manzaraları)

POSTACI

İnsanın, dünyanın, yurdun haberini,

ağacın, kuşun, kurdun haberini,

seher vakitlerinde

        yahut

            gecenin ortasında

taşıdım insanlara yüreğimin çantasında.

Şairlik ettim

        bir çeşit postacılık yani.

Çocukken postacı olmak isterdim,

şairlik filan yoluyla değil ama

basbaya, sahici postacı.

Renkli kalemlerle çizilirdi bin türlü resim

        hep aynı postacının, Nâzım’ın resmi,

Jül Vernin romanlarıyla coğrafya kitaplarına.

İşte, köpeklerin çektiği kızağı

            sürüyorum buzun üzerinde,

ışıldıyor kuzey şafağı

            konserve kutularıyla posta

                        paketlerinde.

Bering boğazını geçiyorum

Yahut işte bozkırda gölgesinde ağır bulutların

asker mektubu dağıtıp ayran içiyorum.

Yahut ta büyük şehrin uğultulu asfaltındayım,

çantamda yazıları yalnız müjdelerin

        yalnız umutların.

Yahut çölde, yıldızların altındayım.

Bir küçük kız ateşler içinde hasta.

Kapı çalınıyor gece yarısı:

— Posta!

Küçük kızın gözleri açıldı mavi mavi.

Babası yarın akşam dönüyor hapislikten.

O karda kıyamette bendim bulan o evi,

komşu kıza bendim telegrafı getiren.

Çocukken postacı olmak isterdim.

Oysaki, Türkiyemde postacılık zor sanattır.

Telegraflarda envayi türlü acı

        mektuplarda satır satır keder taşır

        o güzelim memlekette postacı.

Çocukken postacı olmak isterdim.

Muradıma, Macaristan’da erdim, ellisinde.

Çantamda bahar,

Çantamda Tunanın pırıltısıyla

        kuş cıvıltısıyla,

taze çimen kokusuyla dolu mektuplar.

Moskova’ya Budapeşte’den,

            çocukların çocuklara mektupları.

Çantamda cennet...

Bir zarfın üzeri:

“Memed,

Nâzım Hikmet’in oğlu,

        Türkiye”

            diye yazılı.

Moskova’da mektupları birer birer

kendim dağıtırım adreslerine.

Yalnız Memed’in mektubunu götüremem yerine,

hatta yollıyamam.

Nâzımın oğlu,

haramiler kesmiş yolu,

        mektubunu vermezler.

(Nâzım Hikmet, Şiirler)

ZEKİ ÖMER DEFNE

(1903-1992)

İSKELE MEMURU

Ah! bu iskeleden giden yolcular,

Neler götürmezler iskelemizden.

Giden onlar değil, sanki sefere,

Bir âlem götürür gemiler bizden.

Gider kapımızdan, duvarımızdan

Buram buram hayal, hasret, heyecan.

Çiçekli çiçekli perdeler gibi

Düşer intizarlar penceremizden.

Ah! bu iskeleden giden yolcular,

Hulyaları haritalardan hâriç.

Belki o limanlar, belki o sular

Baksalar görünür gözlerimizden.

Biz hep böyle beklemiye mahkûmuz,

Bir ucunda durmuşuz tevekkülün.

Tesellimiz budur: “İhtimal bir gün

Gidenler seslenir bize denizden”.

Ah! bu iskeleden giden yolcular,

Buralarda kaldığımıza bakmayın!

Nerde duyarsanız bir ince rüzgâr,

Bilin ki uzakta değiliz sizden.

Böylesine sonsuzluğu denizin,

Böyle büyüyüşü şu gemilerin,

Böyle sisliliği gözlerimizin,

Kurup kurup da gidemediğimizden.

Ah! bu iskeleden giden yolcular,

biz de hastasıyız o sahillerin.

Bilmezsiniz her gün kaç kerre geçer

Bizim de o növbet üzerimizden.

Bizim de çantamız, bavulumuz var,

Hattâ “Çeşm-i bülbül” gemilerimiz.

Lâkin derdimizi bilemezsiniz,

Ah! bu iskeleden giden yolcular.

(Denizden Çalınmış Ülke)

PABLO NERUDA

(1904-1973)

MANUEL VE BENJAMIN’İN ANISINA

Aynı zamanda, hayatımdan iki kişi,

taş ocağından, iki işçi,

öldüler kısa aralıklarla:

Biri kefenlendi Santiago’da, öteki Tacna’da:

En sonunda benzediler birbirlerine

çünkü şimdi öldüler ikisi de.

Birincisi kara ve soylu,

haşin, hoyrat tabiatıyla

ve seyrek çıkardı ağzından bir sözcük:

Taşı, sıcak madeni örslemeye,

biçim vermeye her zaman hazır

ellerini saklayan bir ağır işçi.

Öteki, bir şeyler öğrenmeye can atan,

hayatın bir dalından ötekine seken bir kuş,

merkezindeki alev büyük bir işaret ateşi gibi

ışığı titrek dalgalarına ayrılan.

        İki partizan

iki farklı görüntüyü izleyen:

Bugün bir araya gelmiş iki yalnız soylu

benim için, ölüm ilanlarında.

Severdim iki karşıt dostumu

ki sessizlikleriyle, beni öksüz bıraktılar

ne düşünüp söyleyeceğimi bilmeden.

Derinin altında gerçeği arayarak

ve ruhların ve köklerin arasında dolaşarak,

bakıyorum saatbaşı kağıdı hışırdatarak.

Sessizler şimdi, durularak

yeni bir karanlık kürede,

biri meşe ağacının dürüstlüğüyle,

öteki aynası ve imgesiyle:

Geçti onlar hayatlarımızdan

yontarak zamanı, rahatsızlık vermeden, sapan izleri

açarak, haklı sözcüğü,

her gün için sözcüğün ekmeğini izleyerek.

(Yorgun düşecek zamanları olmasa da,

şimdi sessiz ve nihayet ağırbaşlı,

giriyorlar, birbirlerine yaslı, geniş sessizliğe

ki öğütecek yavaşça çerçevelerini.)

Gözyaşları keşfedilmedi asla

böyle insanlar için.

        Ve sözcüklerimiz

yeni bir mezar gibi kof sesler çıkarır

ki içinde ayak seslerimiz akortsuz seslenir,

onlar yalnızken orada,

aynen eskisi gibi.

Çev. Nice Damar

(Kış Bahçesi)

NİTRAT ADAMLARI

Güherçile ülkesindeydim bilinmez kahramanlarla

Gezegenin sert kabuğunda,

İnce ve bereketli karı,

Kürüyen ve kazanlarla:

Onların toprak ellerini övünçle sıktım

Bana:

“Bak, dediler kardeş, Humberston’da, Mapoşo’da,

Rikaventura’da ve Paloma’da

Ve Pan dö Azukar’da, Piojilo’da

Nasıl yaşıyoruz bak!”

Bana günlük yiyeceklerini,

Toprak damlarını,

Güneşi, tozu, sinekleri

Ve büyük yalnızlığı gösterdiler.

Ellerinin ayaları,

Kürek saplarıyla parçalanmış

Kirizmacıları gördüm ormanda

Madenin dibinden,

Cehennemden gelen bir ses duydum

Üzerimde:

Tozla, terle, kanla yoğrulmuş

Bir yaratıkdı bu

Ve bana diyordu ki bu yüz:

“Gittiğin her yerde

Bu işkencelerden söz et

Bu cehennemde yaşayan

Kardeşinden

Öteki kardeşine ilet

Öylece!”

Çev. Enver Gökçe

(Şiirler)

HASAN İZZETTİN DİNAMO

(1909-1989)

ŞİİR OLMAZ

Neler çektik neler biz bu kulübede,

Şiir olmaz diye ne yazık,

Hiçbirini uzun zaman yazamadık.

Nasıl söz edebilirdi o soylu şiir

Böyle çarpuk çurpuk bir gecekondudan?

Öbür yanda türlü soylu anlamsızlıkların,

Kadının, doğanın, gökyüzünün,

Lalenin, gülün, bülbülün

Güzellikleri boyverirken şiirin aynasında

                        ahım şahım?

Koydum külahımı önüme

Benim yerime düşündü külahım:

Şiir olmaz veremediğin kira,

Şiir olmaz, hakettiğin halde

                alamadığın para.

Şiir olmaz aç biilaç

Serilmişsin yataklara.

Şiir olmaz Bakırköy lisesi öğretmenlerinin

Senin siyasal durumundan dolayı

Bir tek çocuğunu çaktırması,

Şiir olmaz feleğin fitlediği Berduş Fikri’nin

Geceyarısı damını, kapını kırması.

Şiir olmaz gecekonduna

            bir tuğla daha eklediğinden dolayı

Senden rüşvet istemesi I. onbaşının.

Şiir olmaz bir damlası

Yoksulluk yüzünden döktüğün gözyaşının.

(Kavga Şiirleri)

NİKOLA VAPTSAROV

(1909-1942)

ATEŞÇİNİN DÜŞÜNCELERİ

Karanlıkta

Tıkırdayan raylar,

Istıraplı bitkinlik

Her bir vücutta.

Birisi inler:

“Umut yok”

Hayır! Bir dünya var

Kazanılacak.

Görmüş geçirmiş hayatımın

Bir amacı var,

Öyle ucuza gitmesin

Başım.

Onurlu yüzüyle gelsin ölüm

Bir işçi gibi

Mücadelede

Ekmek ve özgürlük için.

Çev. İlhan Özdemirci

(Motor Türküleri)

RIFAT ILGAZ

(1911-1993)

MAHALLEMİZ

Korkusuz gezebilsem sokaklarını

bu mahalle hoşuma gitmeyecek değil...

Bakkal köşebaşındadır

İki aydır kalem sürülmedi

Muallim Rıfat Bey’in hesabına

yekûn çizgisi çekildiği halde

mahsup yapılmadı.

Nasıl geçersin önünden...

Yağlar ortalıktan çekileli

kasaba fazlaca yüklendik,

beş kilo kuyruk oldu, şimdiden,

elin Eğinlisinin ağzını

nasıl kapatırsın aybaşında?

Elveda gündüzleri Ordu caddesi!

Benim iyi yürekli tütüncüm,

tiryakiyimdir, bilirsin.

Gün olur üç pakete sigara demem.

Meraktan diyeceksin, haklısın.

Defterlerin bir kenarına yazdığın

iki köylü sigarasına değişmem seni

şurada ne kaldı aybaşına...

Dert ortağım Reşat’çığım!

Bize ekmek kalmadı Laleli’de;

senin de kendine göre

ellerini sallayarak geçemediğin

tehlikeli sokakların var.

Hani düşsek yollara Bezayıt’tan

sanıyorum geçemeyiz Aksaray’a

sağ selamet!

(Yarenlik)

MÜŞTAK ERENUS

(1915)

ZONGULDAK

Zonkluyor kara avuçlarımda ak emeğim

Yerin dibine batmış bu aç kuyularda.

Söyler misiniz a beyler

Bu karanlıklardan nereye gidilir.

Bir masal oldu düşümde

o güzel anamın ak sütü

Ve de batıp çıkası şu dünyada

Yürünmez konuşulmaz oldu

Gün yüzünden çaldığım

O güneşli günler.

(Taşlı Yazı)

CAHİT IRGAT

(1916-1971)

FİGÜRAN

Geceye gömülmüş bir gemi gibi

Donmuş soğuklarda iliği

Bedende ne setresi ne yeleği

Tek umudu tiyatrodan.

Gelsin piyaz, yüz sapsarı

Bir lokmadır çıkarı

Bir düş Eski Roma, Eski Yunan

Çıktı tiyatrodan figüran.

İlk sevgi merhamette dönenen

Sevgiler çerden çöpten

Kaçılmaz saplanılmış bir kez

Müttehidülmerkez.

(Irgatın Türküsü - Bütün Şiirleri)

A. KADİR

(1917-1985)

BEŞİKTAŞ TRAMVAYI

Bahçemdeki dut ağacı

vurdu incecik dallarıyla penceremin camına,

bir Beşiktaş tramvayı geldi aldı beni,

bir Beşiktaş tramvayı götürdü sana.

Çemberlitaş, Şehzadebaşı, Saraçhane.

Almışım parmaklarını ellerime,

Beşiktaş tramvayında giderim yâne yâne.

Terzi Âdem, berber Ali.

Dikimhaneden Emine teyze

ve Makbule.

Üç sarışın birader,

Kapalıçarşı terlikçileri.

Bir küçücük simitçi çocuk

ve Levent bir hizmet eri.

Hep iyi insanlar bunlar.

Dert yüzü görmesinler.

Eksik olmasınlar.

Vatman ağabeyimiz de eksik olmasın.

Her akşam böyle götürsünler seni evine,

bir elinde gönlüm benim,

bir elinde sefertasın.

(Mutlu Olmak Varken)

CAHİT KÜLEBİ

(1917-1997)

KÖY ÖĞRETMENLERİ

I

Yurdumuz uçsuz bucaksız

Gökte yıldız kadar köylerimiz var.

Ama uzak, ama harap, ama garipsi...

Alın benim gönlümden de o kadar.

Uzak köylerimizde kuşlar gibi

Her sabah çocuklar size uçar.

Ama küçük, ama büyüyen, ama güleç...

Alın benim gönlümden de o kadar.

Siz kara göklerin yıldızları

Işıtın yurdumuzu sabaha kadar!

Ama düşe kalka, ama yiğit, ama umutlu...

Alın benim gönlümden de o kadar.

II

Çemişkezek’te, Patnos’ta, Malazgirt’te doğanlar!

Malazgirt’e, Çemişkezek’e, Patnos’a gitmezseniz

Çocuklarımız öksüz kalır, yetim kalır

Köylere ışık iletmezseniz.

Dağlara, vadilere, ovalara

Tesbihler gibi saçılmış köyler,

Rüzgâra karşı bir bayrak

Sevinçle türküsünü söyler.

Sevinçle türküsünü söyler

Bir idare lâmbası küçük, solgun.

En azından üç yüz pare dam

Umudu en azından üç yüz çocuğun.

Ve onlar, saçları uzamış,

Çatlak ellerinde çıkınları,

Üç saat, dört saat ötelerden

Yorgundur, sessizdir akınları.

Ve onlar, yıldızlar gibi

Gözleri ışıl ışıl yananlar.

Oyuncak için değil, kâğıt kalem

Kitap için gizlice ağlayanlar.

Ve onlar, aşıktan bilya

Sopadan at yapanlar.

Kurt yavruları gibi, kuzular gibi

Dağ başlarını çınlatanlar.

Büyük bir ulusuz biz, büyük...

Mutlu günler düşünmek ağlatır insanı.

Çemişkezek’te, Patnos’ta, Malazgirt’te doğanlar

Öksüz kor musunuz vatanı?

Gündüzün akşamla kavuştuğu saatte

Güneş altında tarlalar çın çın öterken

Ya o sıcak yağmurlar toprakla çiftleşir,

Ya da ilk ışıklar sabahları erken

Rüzgârla içimizde eserken,

Çemişkezek’te, Patnos’ta, Malazgirt’te doğanlar

Bütün bunları düşünmelisiniz.

Yüce ırmaklar gibi sessiz, sürekli

Kağnılarla, arabalarla, kamyonlarla

Akıp köylere gitmelisiniz!

Yurdumuza ışık iletmelisiniz.

(Süt)

ZİHNİ T. ANADOL

(1918-1999)

TELLAL

Davulcu Ahmet Ağanın

İlk seferberliği ilan ettiği günden beri

Eli kulağından inmedi.

Şadırvanlı meydanda tahıl pazarında

Yaradana sığınıp gözlerini yumarak

“Ey ahali...” diye bağırdı mı

Olduğu yerde çivilerdi adamı.

Ahali

1939’dan beri

Ondan öğrenirdi yükselen et narhını

Sıfırın altındaki ekmek istihkakını.

Şekerin gazın Amerikan bezinin

Hangi harflerle nerde dağıtılacağını.

Pasif korunmadan evvel mazotsuzluktan

Kaç hafta karanlık kalınacağını.

Mezatta

Kapalı ve açık eksiltmeyle

Hangi kur’ayı giydirmek için

Hangi kur’anın soyunacağını.

Ve şehrin musallasında

Hangimiz için namaz kılınacağını

Evvela, ondan öğrenirdik.

Biricik arzusu

Barışı müjdelemekti

Fakat

Ne barışı ne de kendi ölümünü ilan etmeye

Ömrü yetmedi

Kendi tellal çağıramadığından

Belediyenin kaldırdığı cenazesine,

Kimseler gidemedi.

(Ağlama Duvarı)

CEYHUN ATUF KANSU

(1919-1978)

BİR KÖY HEKİMİNİN SABAHI

Şimdi gülü koklayarak gidebilirsin

Gülü koklamak, pembe bir gülü koklamak,

Bir gül koklamak hakkı da var yeryüzünde.

Sabah başlamıştır derim yeryüzünde

İşin ağırdır, sevdiğin güzel iş

Koğuşlarda yüksek ateşler içinde

Birtakım insanlar göreceksin.

Nabızlarında titreyen yaşama sevgisidir,

Ölmek istemez inanma hiçbiri

Tere batmış yastıklarında yine,

Bir sabah uyanmak isterler, yaşayarak.

Kalplerinde dinlediğin çoğu zaman

Bir hayat şırıltısıdır çocukların.

Çocukları daha çok sevdiğin için

Daha da acılı geçer her günün.

Bırakılmışlar kendi hallerine bebekler,

Sütsüz –ah, başı boş gezer inekler!

Ne güzel otlaklar gördüm yaylalarda,

İnekler besleyebilirim bebekler için.

Gelecek kahırların hikayesini okumak mümkün,

Maviş gözlerinde bir göçmen çocuğunun.

Derin sularına bakar gibisin halkımın

Gün görmeyen fakir odaların ta içinden.

Güneşin bedava sebil gittiği memleketim

Nasıl da güneşsiz yaşanabilir dersin,

Gün öğleye doğru çimenler yemyeşil

Toz toprak içindedir kasaba yolları.

Bilmiyorlar bilmiyorlar bilmiyorlar

Kaç kez isyan ettim, ah bu analara,

Tepenin ardından doğan güneşler gibi,

Güneşler bırakmalıyım erkenden evlerine.

Öğleden gelen düşünce gölgeleri

Bir ilkokul açılmalı dersin bu gölgede.

Güneşin yaşamanın büyük sevgilerin

Yaşamakta olmanın saadetini öğreten

Dut ağaçlarının gölgelediği avlularda.

Anneler bebeklerini ölmüş getirmeden önce

Bebeklerin mavi yeşil gözlerinde neşe

Doğuşla, başlangıçta eşit bölünen ışık,

Annelerin ellerinde vakitsiz sönmeden önce.

Anneler, halkının anneleri ilkokuldan geçmeli!

Daha güzel bakacaklar çocuklarına daha bilgili,

Daha çok sevecekler çocuklarını bilinçle.

Öğleye doğru kat kat olmuş dertler içinde,

Anneler, çocuklar, yurttaşlar adına.

Artık yorgunsun!

(Haziran Defteri)

BİR KÖY HEKİMİNİN AKŞAMI

Birdenbire değil ama yavaş yavaş

Ben senin düşüncelerini anlıyorum

Yorgun döndüğünde eve.

–Yolda ot yolan bir adam gördün–

Birden ta içine bir toprak kokusu

Koparılmış otun kokusu doldu.

Çalıştım diyorsun kendi kendine,

Çalıştım işimi sevdim işim güzel

Her şeyden önce yaşatmak istiyorum,

Yaşatmak yaşamak kadar güzel.

Sonra, gerçekten yürekten seviyorum

Beraber yaşayarak seviyorum insanları

Yalın değil bu düşünce!

Bu insanlar vatandaşlarım yurttaşlarım

Beraberce yaşıyoruz aynı topraklarda

Gökyüzü akıyor, aynı damarlardan kan gibi

Bir gözyaşı pınarı gizlidir hepimizde

Ağlayabilir hepimiz için.

Sevinçle döndüğün belli akşamüstü

İş yapmak bir şey yapmak güzel şey!

Hepimiz acıkırız dünya sofrasında,

Doymak zor yüreğinle ta derinden.

Ben çalıştım diyenin güzelliği,

Ben yoruldum diyenin güzelliği,

Bölünmüş taze ekmek gibi tüter insanın yüreği

Çalışılmış günlerin akşamüstlerinde.

Şimdi bahçende bir gül var, pembe bir gül

Koklayabilirsin o gülü şimdi, senin

Gül koklamak hakkı da vardır yeryüzünde

Bütün gülleri koklayabilirsin vatandaşça!

(Haziran Defteri)

ENVER GÖKÇE

(1920-1981)

MÜRETTİP HASAN

Alınmıştır,

Ağzım dilim elimden,

Konuşamam yanarım.

Unumu elemişim,

Eleğimi asmışım

Ölüm de ne, vızgelir

Ama yanarım.

İnce derde hele bir

Düş de gör

Nicedir

Kardeşim!

Parmaklarım yazı dizer,

Yorulur;

Kurşun kasalara dökülür derdim

Bir türkü bilirim

“Vargit oğlan vargit”

“Mekânın ara”

“Nerede karnın doyarsa”

“Vatanın ora!”

Hey anam hey

Yine de hey hey

Mürettip Hasan deyip de geçme

Ben adamın anasını bellerim

Punto hesabı

Katrat hesabı.

(Dost Dost İlle Kavga)

MEHMED KEMAL

(1921-1998)

AKKÂĞIT

Bir akkâğıttır derdi, günü.

Sever de sever;

Yazar sever,

Karalar sever.

Akkâğıtda türlü yazı yazılır,

Mahkeme ilâmları,

Ölüm fermanları,

Notalar yazılır:

Do, re, mi, fa sol.

Savaş bildirileri,

Aşk mektupları.

Bir parça akkâğıt,

Açmış bir güldür,

Gelir bitkilerin en güzelleri arasından.

“Gülüm seni camekânda görmüşler”

“Siyah saçın sırma ile örmüşler.”

Şimdi o siyah saçlar,

Ağarmış aklanmıştır.

Akıp giden bir yeldir gençlik.

Şimdi toplantı salonlarında,

Şimdi meydanlarda,

Şimdi parti kongrelerinde, işçi seminerlerinde,

Şimdi sendikalarda, öğrenci derneklerinde,

Kışlalarda, okullarda, kurslarda,

Şimdi hapisanelerde,

Nice kara saçlar ağarmaktadır.

Bir akkâğıt beni alıp götüren,

Matbaalarda yitiren,

Fıkralarda bitiren,

Hem tüketen,

Hem tükenen akkâğıt!

Şimdi yiğit delikanlılar ve akıllı kızlar,

Aydınlığı önlerinde görerek,

Dost elleriyle insan yüreklerini,

Yoğurup yoğurup eğitmektedir:

“Kardeşlerim, arkadaşlarım,

Bu düzen bozuk,

Bunu ancak siz düzeltebilirsiniz!..

Siz el atmayınca nehirler akmaz,

Denizler, göller balık vermez,

Yağmur yağmaz,

Buğday bitmez tarlalarda,

Elma dalında allanmaz,

Göğermez üzüm omcada.

İnekler süt vermez, yumurtlamaz tavuklar,

Koyunlar otlamaz kırlarda,

Tezgâhlar kumaş dokumaz,

Çıkmaz sefere gemiler,

Ocaklarda durur kömür,

Mangenez, bakır, demir,

İnmez dağdan ovaya orman kütükleri,

Camgöbeği kıvırcık, toprak güneşi marul,

Zehir yeşili ıspanak,

Mor patlıcan, al domates, ayşekadın,

Ve ülkemizin süsü zeytin,

Yenmez olur.

Siz dokunmazsanız durur mavzerler,

Uzanmaz tetiklere parmaklar,

Dağ ıssız,

Ova yalnız,

Orman öksüz kalır.

Bu düzen bozuk,

Bunu siz düzelteceksiniz,

Kardeşlerim, arkadaşlarım.”

Şimdi akıllı kızlar, yiğit delikanlılar,

Böyle söyler, böyle dinlerken,

Yazar bir namert hafiyenin elleri,

Yazar bir akkâğıda,

Yazar kara kara,

Yazar bu soylu düşünceleri.

Yiğit delikanlıların, akıllı kızların,

Girer başı derde,

Girer bir akkâğıtta.

Dizer yalanını bir sahtekarın,

Kalem parmakları ile Kâzım’ım,

Ciğerleri kurşunoksitleriyle pare pare,

Dizer bir entertipte.

Kusar her sabah namert güdümünde rotatifler,

Çirkefini, yalanını yurdumun,

Binlerce tonluk bobinlerde.

Bir yalan rüzgârı dolanır artık,

Dolanır yoksul yurdumda,

Akkâğıtta, akkâğıtta.

(Söz Gibi)

ÖĞRETMEN

Evvelâ, Bakanlık emrine alındı,

Öyle yaşadı bir müddet;

Sonra Bakanlık emriyle

İşine son verdiler,

Öyle yaşadı bir müddet;

Danıştayla Bakanlık arasında

Geçti ömrü.

Şimdi Cebeci’de,

Uzun söğütler altında yatıyor;

Ne ekmek derdi,

Ne çoluk çocuk kaygısı,

Yatadursun bilâ müddet...

(Söz Gibi)

İ. BEHÇET KALAYCI

(1922)

TÜRKÜSÜZ KENT

(...)

Toprak altında yaşayan yalnız böcekler midir?

Tonya’lı Ali sekiz vardiyasında işçidir.

Tonya neresi, Üzülmez neresi,

Ağlamaklı eder insanı

Öykünün gerisi.

Tonyalı Ali dipten deler dağları

Lağımcıdır.

Elinde tabancası,

Birkaç papele yaşar

Tüm yaşantıların en namuslusunu.

Ciğerlerinde kara tozlar,

Ciğerlerinde sarı tozlar.

Her zerresi toz içinde kıllarının, etinin

Gözlerinde tüten memleketinin

Yanar içinde özlem ateşi.

Vardiyanın sonunda

İri bir kömür parçası gibi

Çıkar dışarı.

Gün ışığında öksürür,

Öksürdükçe ciğerlerini tükürür.

Oy anam Tonya neresi, Zonguldak neresi,

Ne gaybana deredir şu Üzülmez deresi.

Çaycuma’dan Karamusa’ya tozlu bir yol uzanır,

Doruklarda soluğu kesilir tıkanır.

Mısır tarlalarının yeşilinde ölür

Göldağı’ndan süzülen akşam güneşi.

Türkülerde söylendiği üzere

Yuvaya döner her kuşun eşi.

Aysız gecelerin zifirinde

05 trenine iner maden işçileri.

Kalplerinde tevekkül,

Gidip de dönmeyenlerin ağıdı dillerinde.

Karamusa’dan Kamil

Ve domuzdamcı yedi arkadaşı,

Başlatmak için yerin altında

Sekiz saatlik bir savaşı,

Kemerlerinden sarkan

Davi lambalarının ışığında

Girdiler Dağbaca’dan içeri.

Arılar gibi çalışıyordu posta.

Melemetçiler, kazmacılar, lağımcılar

Kara bir toz bulutunun içinde,

Karbon çağını aktarmak için çağımıza,

Üstlerinde cılız direklere abanmış koca dağlar,

Nice yüzyıldır unutulan

Yeni tansıklar peşinde,

Duymadan terli, kara enselerinde

Ölümün soluğunu,

Yerine getiriyorlardı

Şefin “daha çok üretim” buyruğunu.

Paçaları ıslaktı dizlerine kadar,

Baretlerinde tınlıyordu düşen damlalar.

Guruldamaya başlamıştı karınları

Bir kenarda açıp çıkınları

Kömür tozlarını katık edip ekmeğe

Başladılar yemeye.

Sarmıştı havayı bir çürük kokusu,

Ateş böcekleri gibi yanan lambaların

Işığında harelenmekteydi su.

Önce çatırdayarak esnedi bağ’lar,

Gazaba gelmişti koca dağlar.

Kaldı son lokmaları ağızlarında,

Çöktü üstlerine mamutlar kadar iri bir kaya.

Bilemeden neye uğradıklarını,

Verdiler son soluklarını.

(...)

(Türküsüz Kent)

NEVZAT ÜSTÜN

(1924-1979)

PAMUKLU BASMA

Pamuklu basma

Yüz yirmi altı kuruşa

Pamuklu basma haydi

Bir daha gelmez hanımefendi

Bebelere don

Büyüklere mintan yap

Yıka bir kere sıcak suda

Ölülere kefen yap

Haydi pamuklu basma

Geçme öyle hızla dur

Dur allah aşkına efendim dur

Alına bak moruna bak

Yerine teline cinsine bak

O gördüğün kırmızı, boya değil

İyice bak

Haydi pamuklu basma

Yüz yirmi altı kuruşa

Kefen yap mintan yap don yap

Cinsine cibilliyetine sülâlene bak

Bak allahın kulu bak

(Cüceler Çarşısı)

ALDO SEVERİNİ

(1926)

MADEN OCAĞININ DİBİNDE

Maden ocağının dibinde

ışık yok.

Hava yok

maden ocağının dibinde.

Maden ocağının dibinde

besin yok.

Karın yok

maden ocağının dibinde.

Oğlun bile yok

maden ocağının dibinde.

Ayırdılar seni dünyadan,

aldılar elinden ışığını, havanı, besinini,

sevdiğin kadını,

taptığın oğlunu

aldılar elinden.

Bir sen varsın

maden ocağının dibinde,

direnen.

Çev. A. Kadir - Asım Tanış

(Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri, II. Cilt)

CAN YÜCEL

(1926-1999)

ÖĞRETMENİN DÜŞÜ

                Okumuş filler ki herbirinin

                Nice Bostan, Gülistan ezberidir.

Mavi bir ışık yandı gözlerimde

Gökyüzü öyle yakın

Çocuklar doğacak çocuklarım

Ve öyle yağmur ki toprak, koklarsın

Ellerim bütün hayvanlar âlemi

Hangi ağacı çalsam açıyor

Uzaylar uslu

Yönlerim yörük

Sağduyularım sol duyu

Mavi kalemlere yordum bu düşü

Su resimleriyle öğrencilerin

göğerttik bozkırın sarı defterini

Şu yoncalar yurttaşlık bilgisi

Geçen gün okudum söğütlerin tarihini

Bi çiğdem var onlar kadar yiğit

Şu bey şu eşek şu yaban şu işçi arı

Biz beş sınıfta kaldırdık bütün sınıfları

Korkuluklar ektiği kargaları biçsin

Sevginin de kendi planları var

Beş yılları yıldızları dokuz ayları

İlerde yarım kalmış bir okulun duvarı

Duvarcı! diyor, Varım! diyorum ben de

Gitsin bütün okumuş filler Gülistana

Ben Türküm bu bozkırda çalışmaya geldim.

(Yazma - Sevgi Duvarı)

İBRAHİM YILDIZ

(1928-1994)

KAZMACI HASAN

Göçük altından gelen ısı geçti kanıma

gözlerimde kördüğüm bir boşluk

titredi parmaklarımın ucunda maşa

elimi yakıyor kürek tasadan

yeniden tutuşturmak zorunlu sobayı

birazdan kar kış akşam

düşünürsek eğer duyarsak

kezban kızın gelinliğini görmedi hasan

gözlerini uzatmadı göçükten daha

ALİ YÜCE

(1928)

BABALARIMIZ II

Memedin babası

İzmir Alsancak’ta

Demiryolu işçisiydi

Ağladı emekli olurken

İşinin delisiydi

Balçova’da oturur şimdi

Ne zaman bir kampana çalsa

Bir kulağı kırmızı

Bir kulağı yeşil çınlar

Kalabalıklara bata çıka

İne bine dolmuşlara taksilere

Alsancak’a gider ustam

Demiryolunu sevmeye

Bakar ustam

Keman telleri gibi gerilmiş raylara

Anılar indirir eski vagonlardan

Bindirir yeni vagonlara

Bir sıgara yakar ustam

Savurur dumanını

Geçmişte kalan yıllara

Bir ay doğar yüceden

Derken bir lokomotif kişnemesi

Kan ter içinde bir tren

Yorgun argın girer istasyona

Bir yanı kırmızı

Bir yanı yeşil zonklar

Ağzına kömürtatlısı verir ustam

Çelikten döşek serer altına

(Halk Çağı)

FETHİ SAVAŞÇI

(1930-1989)

DUVARCI HASAN USTA

Dönmüş düşlerin tersine

Düşüne düşüne yarını

Yalanlar ötesinden gerçeğin seslenişi

Haram etmiş uykularını.

Harçlasın taşlasın üç mevsim

Bildin bileli bu böyle neylersin

Yitince güneş tepelerden

Paydos edersin.

Arasıra iskeleden bakarsın insanlara

Ağlamaklı olursun tüm gün

Evlere, parklara, sinamalara gider insanlar

Düşünürsün.

Tüm kış işsizliğin acısı okunur gözlerinde

Kahveciden eşten dosttan medet umarsın

Yılda dört mevsim Hasan ustam

Bin han odasında yapayalnızsın.

(Duvarcı Hasan Usta)

CENGİZ BEKTAŞ

(1934)

ÇALIŞINCA

Eli taştı topraktı

Eli keskiydi çekiçti malaydı

Eli ölçüydü

    yataydı düşeydi

Eli işiydi

    yedi Memet emekti

Eli binlerceydi

Sevginin

Binlerce eli binlerce gözü

    binlerce yüreği

Bir el bir göz bir yürek

Çalışınca

(Yer Deli Gök Deli)

GÜNGÖR GENÇAY

(1934)

MADEN OCAĞINDAKİ GÖÇÜKTEN SONRA

Bir yıkımın uğultusuna karışır sesleri,

Boynu büküktür sevinçleri çocukların

Yüzlerce metre derininde

            maden ocaklarının

Aranır durur kan oturmuş gözleri

Anaların, bacıların ve babaların

Durmadan batar acının dikenleri

Ağlayamazlar yürek yangınlarına

            yangından kaçamazlar

İlkyaza karlar yağar,

Küf düşer gözyaşına

Yalnız adı kalmıştır artık

Çocuk bahçelerinde baharın...

(Bugün Bize Yetmez)

KEMAL ÖZER

(1935)

BİR UZUNYOL SÜRÜCÜSÜ

I.

Ben bir uzuyol sürücüsü

işte yine

    üçyüz kilometreye vardı yolum.

İşte yine

    her dönemeci alırken

    babamı duyuyorum:

    “İşinin başında görmeli

    /derdi/

    kimin kim olduğunu anlamak için!”

Ben bir uzunyol sürücüsü

işte yine

    yol uzun

    yolcu uykuda.

    Hazırlanıyor

    baştan çıkarmaya

    kıvılcım parmaklı rüzgâr.

İşte yine

    kapılsam rüzgâra

    duyulmaz olacak motor sesi,

    gireceğim koynuna

    esmer ve çırılçıplak gecenin.

Ben bir uzunyol sürücüsü

işte yine

    yüküm özlem

    ve merak.

    Kırkı da İstanbul’dan

    kırk yolcumun.

Bilet kesmişim

    evlerden

    sevdalardan

    sınırlar ötesine.

    İçlerini burkan ayrılış saatine

    geride kalanların.

Bilet kesmişim

    kabarıp taşan hüzne.

    Sularda oynaşan

    ve yüreği serinleten renklerine

    günbatımının.

Bilet kesmişim

    bilinmeze.

    Yüzünü ilk kez

    açık edene.

Ben bir uzunyol sürücüsü

işte yine

    elim tetik

    gözüm yolda.

Söz vermişim

    yıldızlı

    bir yorgan altında

    uyanık kalmaya,

    ve duvaklarını

    kaldırmaya

    dağ başlarının.

Söz vermişim

    çarpışmaya tuzaklarla.

    Özlemlileri

    gezginleri

    gurbetçileri

    varacağı yere vardırmaya.

İşte yine

    gaza basmışım

    bir akşamüstü

    saat tam altıda.

II.

Ben bir uzunyol sürücüsü

geçerken kır evlerinin önünden

yeni açmış bir gül çıkar karşıma

ilk kez ben duyarım kokusunu.

Ben götürürüm sınırdan sınıra

haberini hörgüçlü tümseklerin,

kimsenin bilmediği bir uygarlık

durmaktadır birinin altında,

binlerce yıldan beri bekleşen

duvarların ve kemiklerin nabzını

ilk kez ben duyarım parmaklarımda.

Ben bir uzuyol sürücüsü

yolum düştükçe ovalara

sönmeye yüz tutmuş çoban ateşlerinden

çekirgeler alırım avuç avuç

ışığa boğsun diye düşlerini

kara bir uykuda çırpınanların.

Ben bir uzunyol sürücüsü

kimi zaman uzaktan uzağa

seçilmeye başlar bir kentin ışıkları

yolumun üstünde yepyeni bir aşama

şahlanırım yalınyürek

şahlanır altımda araba.

Kimi zaman koskoca bir anıt

tek başına bir alanın ortasında,

sorarım kendi kendime geçerken

kimse görmezse onları

anıtların anlamı ne?

Kimi zaman da bomboş bir sokakta

dönen bir işçi gece vardiyasından,

karşılaşırız dopdolu bakışlarla

ikimizin de varacağı yere

varmamış yolları daha.

(Kimlikleriniz Lütfen)

DENİZ ORAKÇISI

Sor kendi kendine bir sabah,

av hazırlığına başlarken;

sulara kim salar ilk güneşi

sen kayığına binmesen,

orağını almasan eline

ilk ürünü kim biçer denizden?

Kent niye bir büyük gergeftir,

geçirmiş ilmiğini alınterine?

Niye aç ağızlardan örülü

bir martı çığlığıdır gök;

iner kalkar başının üzerinde,

küçük dalışlarla yoklar tekneni?

Bir başınasın yaşamı üretirken

zıpkın çizer, kürek acıtır, ağ yorar.

Neden elleri bulunmaz elinin yanında,

yorgunluğu neden paylaşmazlar

sofrasına çökerken yeryüzünün,

sor kendi kendine bir sabah.

(Kavganın Yüreği)

DÜLGER

Bakışın donup kalmış aşağıda,

belli uçan kuşları görmediğin.

Donup kalmış boşluktaki elin

uzanırken ördüğün duvara.

Yürüyorlar kırlardan sokaklara,

sımsıkı kapılardan içeri

dağlarda bekleyenler, kar altında,

ilkyazın amansız sürgünleri.

Baş aşağı ediyorlar ne varsa

çarşılar, sunaklar, pazaryerleri.

Toprağın horlanmış onuruyla

denize döküyorlar kenti.

Bakıyorsun ördüğü ellerinin

duvar değil koskoca bir dünya.

Hazır başka kentleri de yıkmaya

yeniden kurmak için yüreğin.

(Kavganın Yüreği)

KIYILAN ÖĞRETMENE

Bil ki kendi yazgın değil bu kıyımlar

bu sürgünler, bu acıya dönüşmesi yaşamın.

Güne açıyorsun ya sınıfın kapısını

işleyişini öğretiyorsun ya doğa’nın

doğru yargılasınlar diye bulundukları zamanı

gösteriyorsun ya doğru bakmayı tarihe

geçmesin istiyorlar bu bilinç yalımı

bir hızır gibi Anadolu topraklarından,

açmasın bir kitap gibi dünyayı

gözleri önüne yurt çocuklarının.

Öyleyse bütün köprüleri atacaksın

yenilsen de yürüyeceksin dönüş yok

doğacak kendi yangınının küllerinden

değiştirinceye kadar bu yurdun yazgısını.

(Yaşadığımız Günlerin Şiirleri)

BEDRETTİN AYKIN

(1936)

ÖLÜMÜN ÜCRETİ

Daha dündü yürüyüşümüz birlikte

Dökülüp yollara binlerle

“Bu kentte grev var”dı.

Lokavt ilan etmiş şimdi ölüm

Uzanmış yatıyoruz yüzlerce

Sayın başkan ölümün ücreti ne

Güneşsiz çiçeksiz sessiz

Sadece delicinin kazmanın sesi

Yedi kat altında yerin

Göremeden bir daha ayı güneşi

Buldu Karadağ’ın öfkesi bizi

Söyler misin sayın bakan

Yakar mı senin de yüreğini

Benim ciğerimi yakan

Otursam pazarlığa seninle şimdi

Kaçtan alırsın günışığımın saatini

Ölüm konuk geleli evlerimize

Bir gözyaşı denizi artık

Zonguldak’ın Karadeniz’i

Yağmur oldu dizeleri ozanın

Yıkadı mezarsız ölülerimizi

Yağdı mı göklerinizden sizin de

Sayın müdür gözyaşımızın bedeli ne

(Ansızın Güz)

RUŞEN HAKKI

(1936)

BİR GÖVDEDE KENETLENMİŞ YEDİ BİN

Bir can kaça

Zonguldak’ta

Kozlu’da

Bir can ki uçarsa

aç açık kalır yavruları

    ne ev ne bark

    ne bir karış toprak

    yok

yok sandıkta tapuları

bankada paraları

ki uçarsa can

havalanıp maden ocağından

namerde muhtaç olmasın ana avrat

cahil kalmasın çocukları

ki onun’çin

Zonguldak’ta

Kozlu’da

bir gövdede

kenetlenmiş gibi 7000

direndiler dişilen

bir uçumluk canilen

dediler:

bilinsin değeri alın terinin

bilinsin ne çekeriz

yedi kat yerin dibinde

ve ölüm sırıtırken

burnumuzun dibinde

şu kadarcık yerinmeyiz

yeter ki kaynasın tencere

çocukların yüzü gülsün.

(Dağlama)

BRANİSLAV (BRANA) PETROVİÇ

(1937)

MADENCİLER

Madenciler toprakla savaşırlar sabahları

akşam olunca barışırlar

Madenciler kömür bulurlar kendi yüreklerinde

ışıkla selâmlar birbirlerini madenciler

madenciler ölümle bölüşürler yemeklerini

Çev. Necati Zekeriya

(Çağdaş Yugoslav Şiiri Antolojisi)

METİN DEMİRTAŞ

(1938)

ÖĞRETMEN

Ben köyde öğretmen

Gücüm, kuvvetim

Nem varsa ondan

Kurtulmak bir onunla

Karanlıktan

Ben köyde öğretmen

Umutsuzlanmak

Sızlanmak ta ne ki

Hem onun savaşı yanında

Açılmış bir yolu yürümek

Çok olsa benimki

(Görüşme Yeri)

İBRAHİM OSMANOĞLU

(1938-1984)

GÜNAYDIN İNŞAAT İŞÇİLERİ

Çocuk yüzü kadar aydınlık

Güzel bir temmuz sabahı

Geçip giderken yanınızdan

Günaydın diyorum size

Günaydın inşaat işçileri

Alın koklayın diye atıyorum

Kazmaların küreklerin ucuna

Yasak bahçelerden kopardığım

Kanlı bir gülü

Günaydın inşaat işçileri

Ananız belki de bir inmeli kadın

Yapışmış kızgın asfalta

Kucağında bebesi

Çorak toprakların kavruk çalısı

Sanki uzanan elleri

Günaydın inşaat işçileri

Oğul vermiş arılar gibi bu kent

Kopup gelmişsiniz dağ köylerinden

Kopup gelmişsiniz ovalardan

Muş’tan Harran’dan

Gözleriniz özlemin kan çiçeği

Günaydın inşaat işçileri

Bu kurşun rengi göğün altında

Harcına alınteri kattığınız

Gökdelenler sizinle oynaşıyor

Uzaklarda kaldı köylerin güz sevinci

Verin seher yellerine götürsün

Türkülerimizi Kızılırmağa

Al-güneşler altında Kızılırmak

Bir şeyler söyler kurda-kuşa

Dağa-taşa çiçeğe-yıldıza

Akıp giderken rüzgârda kısrak yelesi gibi

Pir Sultan nefesi bozkırda

Günaydın inşaat işçileri

Çocuk yüzü kadar aydınlık

Güzel bir temmuz sabahı

Geçip giderken yanınızdan

Desem mi umut sizde

Acılar delerken yüreğimi

Günaydın inşaat işçileri

(Bu Soluk Bu Yokuşu Aşar)

SEAMUS HEANEY

(1939)

BELFASTTAKİ DOK İŞÇİSİ

Orda, işte köşede, dikmiş gözlerini

Çıkmış bir kiriş gibi kasketi

Alnı maden, çenesi çekiç

Dudak mengenesinde gem vurulmuş sözcükler.

Ezebilir bir iyi o yumruk sizi

Evet, gelebilir başınıza pekâlâ

Yalnız bira köpüğüne sabırlıdır o

Süsleyen kenarını yeşil-mavi bardağının...

Yasa’nın çizelgelerinde perçinlenmiş gibidir o

Ona göre Tanrı-Patron yönetir keyfince

İşe alıp işten atmaları ve dinlenmeleri

Karar ulaşır sirenin sesinde.

Oturmuş, bir kelt çarmıhı gibi, ağır yoğun öyle

Koltuğun rahatına alışmıştır köşede

Bu akşam karı ve çocuklar duymazlar herhalde

Kapının itilişini ve tiryakinin öksürdüğünü girişte.

Çev. Kaya Öztaş

(Dünya Şiiri Antolojisi, III. Cilt)

HASAN MERCAN

(1944)

HAMAL ALİ

Taşımak

İstasyonlarda yaşamak demektir

Ali bilir

Evi barkı yağmurlar umut

Gülen yüzlere

Sırtıyla çizilir

Gün yüzünü taşır

Bekleyişle sevişir Ali

Sonu bellidir

Hamallığı gün harmanı

Elvedalaşan kucakların

Tâ kendisidir

Ölmez o

Ölüleri taşır

Sessizlikle esrikleşir

(Çağdaş Yugoslav Şiiri Antolojisi)

HÜSEYİN YURTTAŞ

(1946)

SANAYİ ÇARŞISI

                    demir doğramacı ali

bir deniz gibi dalgalı, kabarık saçları

yalnız şu çilleri olmasa yüzünün

büyük içgeçirmelerdir sinema önleri

solugan belediye otobüsleri

fotoromanlar tutkudur, çizgiromanlar alışkanlık

bir seveni olsa sanki hiç ölmeyecek artık

                    kahveci bekir

amanın bu çarşının gülü

kahveci bekir

tepsisi bardaklarıyla

şıkır şıkır

gülüşü hiç silinmemiştir

kara kuru yüzünden

gazoz şişesi midir

yoksa sülün bacaklı kadınlar mı

tepsisindekiler

hiç bilinmemiştir

amanın bu çarşının gülü

kahveci bekir

                    ford osman

ha bu dediğim ford osman’dır

sarı kıllı bilekleri, paslı dişleriyle

ya bir öfke gibi esmededir rüzgâr rüzgâr

ya bir tayını dişler gibi kemirmektedir içini

ha bu dediğim ford osman’dır

kartal görünüşlü kaya bülbülü

cıvatalar somunlar anahtarlar

o değil, elleridir işleri gören

sanki iş onun değil, eller onun değil

bir ıslık yerleşir dudaklarına arada bir

içinde denizler çalkalanır

ya bu boğulmak duygusu nedir?

ford osman’ın ‘ford’luğu

ciğerini bir bakışta anlamasındandır ford’un

çekip kepenkleri, koparıp ipleri gitmek

en gizli en sarsılmaz özlemidir

içinde denizler çalkalanır

ya bu boğulmak duygusu nedir?

                    cafer

alaçakır gözleri

kaynakçı çırağı cafer’in

alnına düşük çam pürçeği saçları

acemi bir sigara

erken büyümüş ellerinde

esrar çekerken yakalanmış

on dört yaşında

sırıtarak poz vermiş gazetecilere

“garibanlık be abi, n’aparsın?” demiş

karakolda polislere

çıraklar

yürürler acemi yorgunluklarıyla

belirsiz geleceklerine

yuvadan atılmışlar sanki

yeni uçmaya çalışan

yavru kuşlar gibi

kalfalar

cilâsı dökülmeye başlıyor gençliklerinin

aşınıyor yüzlerinin coğrafyası

öylece duruyor yalnız

çıraklık günlerinden izler

bileklerinde, kaş üstlerinde

belki en çok acı çektikleri zaman

en çok öfkelendikleri zaman

gözlerine ilişen

ustalar

terleyen boyunlarında ilmek izleri midir

geçirilmiş hayatın idam sehpalarında

susuşları erdem, gülüşleri özlem

çekilmek güzel, çürümek kötü

yaşlılığın rampalarında

(Sanayi Çarşısı)

MEHMET YILMAZ KARAİBRAHİMOĞLU

(1947)

(...)

karaelmasın diyarı burası

yani diyar-ı gurbet

bahriye eri uzun mehmet’in

bir mutlu rastlantı köseağzı deresinde

siyah taşları bulup

değirmenin ocağında yanışını deneyerek

kırmızı yalımların karşısında

        buldum

        buldum

            diye haykırdığı

ve emeğin metaya dönüşerek

pazarda alıcı-satıcı bulmaya başladığı

günden bu yana

        karaelmas diyarı

        diyar-ı gurbet

kürk kaftan samur yelek

acılı yürek dövülü yürek

(Madencinin Günlüğü)

MADENCİ

Kaybolmuşum derinliklerinde yerin

sarmış bedenimi bir yorgan gibi

madenin zifiri karanlığı

sanırsın yol vuruyorum merkezine dünyanın

tulumum sırtımda hazır kefen

hasret kalmışım aylı aysız gecelere

gün mü ağardı dışarda

güneş mi doğdu meşelerin üzerine

mor menekşeler baharı mı muştuluyor

vakitsiz mi öttü çil horoz

bir başlambası ışığında kazma ucu

tüm evrenim umudum

gökyüzü üçbin ışık yılı uzakta

bu panzerler / komando ve çevik kuvvet

zonguldak’ı yedi düvel sardı diye mi geldi

(Madencinin Günlüğü)

ABİDİN AYDIN

(1948)

TERSANE

Başucunda gökyüzü

Ayakucunda deniz

İliklerimize kadar

Yağmuru karı ayazı

Yalayıp yutarız

Yanıbaşında rüzgâr

Sonra gözlerimiz

Güneş açar belki

Bulutlar alabora

Serilir denize

Havada çılgınca

Dört döner gürültü

Balyozlar vızgelir

Yanaştıramaz çeliği

Omurgasına geminin

N’apsın işçi

Dağların arkası

Adam dolu

N’apalım

Çalışmak değil bizim ki

Ekmeğe mecbur

Çelikle güreşiriz

Çok görülmez burda

Öksürüp tükürmek

Toz duman içinde

Daracık sintineler

Pas tuttu ciğerlerimiz

Sırtım su gibidir

Dilim düşer türkü peşine

Günler geceler boyu

Kıvranarak sancılar içinde

Emeğimizle döllediğimiz

Gemiler doğuran annedir

Tersane

(Kıvılcım Yağmuru)

İLHAN KARAMAN

(1948)

ZONGULDAK

karaya dönmüş yüzleri

çağıldamış kara gözlerinden

uykusuz beklemiş yavuklularını

kısık yanan lambaların altında

nişanlı evli çocuklu kadınlar

çalınanda kapıları vardiya dönüşü

hoplamış yürekler yerinden

gülerek görünce karşısında canları

yanıvermiş gözlerinde ışıklar

grizusuz göçüksüz duyunca yaşamları

omuzlamış gönençleri zonguldak

bilir mi hiç kayseri’li sanayici

bilir mi boğaza karşı bakan villalar

dona kesmiş tezeği tüten ağrı’lı bilir mi

yahut demli çayı kavuran rize’li fabrikalar

emeğin başladığını zonguldak’tan

öyleyse varın çalın

herhangi bir kapısını kaygusuz

asma’nın fener’in kopuz’un

terakki’nin isterseniz

alınlarında derin yaralar görürsünüz

yüreğinizde ağlar zonguldak

basmaya kıyamam adımlarımı

zonguldak sokaklarına

bilirim altında canlılar yaşar

ölümsüz çıkarlarsa eğer kuyulardan

yüreğime can gelir

yanar gözlerimde ışık

ışır zonguldak zonguldak

(Ne Varsa Yüreğimde)

GÜLSÜM CENGİZ

(1949)

VARGELİN TÜRKÜSÜ

Koşuyor vargel

çığlık çığlığa

bir aşağı bir yukarı,

–yükü kapkara ter–

bırakarak ardında

bir başına madenciyi.

–sırtında ölümün buz gibi eli–

Kazıyor madenci

ıslak, karanlık kuyuları

kömür tozu kokuyor soluğu.

Büyürken yüreğinde korku

galerilerde

kendi halinde geziyor grizu.

koşuyor vargel

çığlık çığlığa

geçip karanlık galerilerden taşıyor acıyı eviçlerine.

–içinde madenci ölüleri–

Gözlerinde zehir gibi bir acı

taşıyor madenciler

–ölülerini–

Koşuyor vargel

kıpkırmızı dökülürken

gözyaşları güneşin

acı dolu yüzlere.

Alıp götürüyor madencileri

batıp giden güneşe.

Koşuyor vargel

bır aşağı bir yukarı.

Çiselerken yağmur toprağa

yırtarken güneş bulutların perdesini

madenciler iniyor kuyulara.

Küllenirken acı ocaklarda, eviçlerinde

erik dallarında patlıyor öfke.

–Tohumun sabrı sürüyor yerin altında–

(Eylül Deyişleri)

OZAN TELLİ

(1950)

ARDEŞENLİ ABDULLAH

ardeşenli abdullah

bir fırın işçisidir

buram buram terleten

sıcağı iyi bilir

ateşinde piştiği

ocağı iyi bilir

kıvılcımlar getirir

bize ekim ellerinden

ardeşenli abdullah

bir yiğittir deve dişi

usta çete mangabaşı

kuşanmış pusatını

emperyalizme karşı

kurtuluşun ışığını

yakmak için savaşmakta

düşman saldırmış emeğe

bıçak dayanmış kemiğe

işbirlikçiyi denize

dökmek için dövüşmekte

dövüşmekte ekmek için

dolu-dizgin dolu yürek

kanını kaşığa koyup

domur domur terleyerek

anadolu boylarında

ardeşenli abdullah

kuvayi milliye eri

partisinin bağrı yeri

yücelerde tutmaktadır

    sosyalizmin bayrağını

affan hikmet’ten almıştır

    kutsal isyan buyruğunu

özgürlüğün kan gülünü

    saran yaban ayrığını

    yola yola yürümekte

denizciler demirciler

kayıkçılar yanındadır

ekmeğini sevda ile

    böle böle yürümekte

anzavur’un dışgavurun

halife’nin haklarından

    gele gele yürümekte

ardeşenli abdullah

kitabına başkoymuştur

sarılmıştır silahına

dayandığı dağdan doğar

yüce lenin güneşi

güzel günün güneşi

aydınlığı alnımızda

(Sanat Emeği, Ağustos 1980)

ABDÜLKADİR BUDAK

(1952)

SİVASLI

Ah hangi apartmanın

Sorsam kapıcısına

Aldığım karşılık beni

Yürekler acısına

Bırakır, utanırım

        Sivaslıyım gardaşım

        Bir koca dağ İstanbul

        Ben önünde Ferhatım

        Unufak edeceğim

Diyor ama aldanma

Yaşamda dağı taşı

Sivaslı İstanbul’da

Bir Selçuklu gözyaşı

(Geçti İlkyaz Denemesi)

YAŞAR MİRAÇ

(1953)

TAŞKIZAK

hey taşkızak taşkızak

kınalı gemilere

sevdalı gemilere

alnı kana boyanmış

canlara yoldaş kızak

bir gemi yapıyoruz

erittik demirleri

kaynattık çelikleri

omurgasında kurşun

bir gemi yapıyoruz

duysun deli dalgalar

kavgalı denizlerle

düşman ejder yüzlerle

gönsü fişek donanma

bir gemi yapıyoruz

direnç yükledik ona

taktık pusulasını

sınıf pusulasını

gerçek bilmin harcıyla

inanç yükledik ona

direğindeki bayrak

kandan almış rengini

candan almış rengini

elli dokuz yaşında

bir dev onun kaptanı

sağrısında anadolu

buğday fındık tütün pamuk

genç ihtiyar kadın çocuk

al karanfil al gül açmış

sağrısında çiçek dolu

hey taşkızak taşkızak

böyle gemi görmedin

adı nedir sormadın

adını savaşta başa

atılanlar yazacak

atillalar¹ yazacak

(Sanat Emeği, Ağustos 1979)

HÜSEYİN FERHAD

(1954)

DENİZ ÇOBANLARI

11

Turuncu bir portakal rengine bulanıyor deniz.

— Bir çoban heybesinden çıkarıyor kavalını.

Turuncu bir portakal rengine bulanıyor deniz.

— Bir köylü yağlayarak bileyliyor orağını.

Turuncu bir portakal rengine bulanıyor deniz.

— Bir balıkçı elyordamıyla topluyor ağını.

Yeşil bir ekin tarlasına evriliyor deniz,

az maviye çalan buğday/frikik tarlasına.

— Bir çocuk ters dönüyor beşikte,

memelerini eritiyor bir kadının.

Deniz emekçileri bağırıyorlar hep birlikte:

“Tan ağarıyor çocuklar, geç kaldık

geç kaldık gene ayaklanın!”

12

Tuz ve ter. Dok işçileri. Kıyıda bir tekne,

ibrişimle bağlı unuttuğumuz kaval sesine.

Bir parça bulut. Yakamoz. Türkmen çadırları,

ve boynunu kabuğuna çekmiş sutosbağaları.

Tek ayak üstünde leylekler. Bir kartal.

Zeytin ağaçları, üç beş kavak, bir pırnal.

İncir satıyor bir ermeni çocuk –haç

sarkıyor boynundan. Bir kadının elinde tokaç

çul tokaçlıyor çeşme başında. Bir kürt

kenger ve tütün çiğniyor; yüreği küt

küt atıyor. Şaşırarak bakıyor Amanos Dağlarına,

ağzında çürüyen tütünü tükürüyor iki yanına.

Kahveci dalgın ve kulağı krişte. Plak.

Öksürme. Ve usuldan kanıyor bir bozlak.

13

Yağmur yağıyor.

Yağmur yağıyor.

Yağmur yağıyor,

yelkenlerini açamıyor balıkçılar;

martılar uçamıyor,

martılar...

— Ben yağmuru durdurabilirim.

İki parmağımın arasında Akdeniz,

penceremde örtülü perde:

— Perdeyi çekip alabilirim,

dalgaları durdurabilirim...

(Deniz Çobanları)

HİLMİ HAŞAL

(1954)

ŞUBAT

                    –Yeniçeltek’te toprak altında kalan

                    kömür işçilerinin anısına–

Bursa’yı lodos süpürüyordu

sabahtı, kırağı tutmuş dakikalarla

sokaklar işe gidiyordu

kopmuş telefon telleri

çınlıyordu: “alo sıfır yirmibir

kayda alındınız, bekleyeceksiniz”

kopmuş elektrik telleri

“nötr” sayıp sendeliyordu

ve kırılmış akasya dalları

yerlerde dövünüyordu

ülkem

sen güne açarken yüzünü

Bursa’yı lodos süpürüyordu...

saat sabahın yalnızlığı

ajanslar titriyordu...

altmışsekiz fidanın, üçyüzelli metrede

üstlerine beton döküldüğünü

altmışsekiz sıcaklık ustasının

şarkısız ve duasız öldüğünü,

ajanslar, katran tutmuş diliyle

acı/kömür haberi belgeliyordu

bobinler durmaksızın, hıçkırıklar dolusu

ölümü kekeliyordu...

ülkem, senin suçun değil bu

utanıyorum, kahroluyorum senin adına

ölüm senin suçun değil

biliyorum, dayanacağım mutsuzluğuna

Yeniçeltek’te betonlaşmışsa ışık

senin suçun değil yurdum

bu yakışmayan

filizlenen güzelliklerin çağına...

Uludağ başını bükmüş bekliyordu

ölümün üstüne beton döküldükten sonrasını...

bu TV görüntüleri beni deli edecek

beynim öfkelerle mayınlı

bu kentin minareleri uyurken

grizu patlaması sabahını kör edecek

biliyorum ülkem

insanların yine ağıtlarla çözecek

yüreğindeki ilmekleri

ve yazgıya bağlayacak sonra ölümü...

yanıyorum ülkem

bedenim kömürleşiyor birden...

Uludağ başını bükmüş yas tutuyordu

manşetler soğuk mermer taşı sanki

gazete büfeleri donakalmıştı öylece

sokaklar gecenin artıklarıyla bölük pörçük

yaralarını saracak yüzleri bulamıyordu

duraklardaydı gün/dünlerin üstüne göçük...

lodos Bursa’yı süpürüp gitti

şu boyu kısa şubat hiç geçmeyecek sanki

ben, zamanın koşmasına dayanamazken

saatlere şiirlerden ve düşlerden takoz koyarken

şimdi durmasından yakınıyorum...

gün ölüm haberleriyle sınarken kendini

duraklardan kalkıp dirençle

kentin boynuna sarılıp yürüyordu.

uyanıyorum ülkem

ben, senin uykulu yurttaşın

bu şiiri yaşarken/silkinip söylerken

Bursa ölümcül yanlışlara tükürüyordu...

(Denge/Sizler Adına)

ARİFE KALENDER

(1954)

GÖÇEBE SEVİNÇLER

                Temizlikçi kadınlara

Yüzümde ardıç kokusu

Pekmez karışımı gülümseme

Dişlerim var mı, yok

Gülmeler eskidi çeyizimde

Göçebe sevinçler

Hüzün olur

Bir ağaç

kurur da kurur

Camlar parlatırım

Düşlerimden

Böler böler atarım

Serçelerin türküsü

Sarkar durur

Gün vurur ellerimde köpüğe

Yorulur damarımın güvercini

Başı göğsümde uyur.

Karlar düşer trenime

İnatçı kirle çırpınır duvar

Kavgalara çamaşırsuyu katarım

Temizlerim evleri

Muhabbet artığı izmaritler

Gizli aşklar çoğaltırım

Çığlıklar alır

Çığlıklar bırakırım

Irmağının dili yok

Yağmur yağar trenime

(Göçebe Sevinçler)

SOYSAL EKİNCİ

(1954-1994)

ÖĞRETMENİN DÜNYASI

I

karanlık çağların katılaşmış ağuları üstüne

döküyor elindeki sarısabır testisinden

avuçlarıyla tuzakladığı alüvyonlar konisine

dikiyor en soylu fidelerinden

gece gündüz demeden

II

bazılarının elinde yılanotları güzelliğinde

çiçektir çocuklar

bazılarını görünce sevinçlerini bırakıp kaçarlar

yağmur sağanak yağınca

balıklar nasıl uzaklaşırsa kıyıdan

bazılarının elinde

kendi imzalarına akladığı sayfalardır sadece

körpe dimağlarına köstek vurulur çocukların

hep kendi dar ekseninde döner katranköpüğü albeniler

III

öğretmenlerim karanlık dünyanın kandilleri

karatahtanın yüzünde hiç silinmeyen ışık grafikleri

gece kalem verince gündüz kazma sallayan ellere

kutsal mülkiyet bekçileri endişelendi

sonra iyice yavaşladı klavuzu pusulasız kervan

develer belverdi

o günden beri yeşerttikleri her şey ezildi

bir yanları VAN’da kaldı bir yanları İSTANBUL’da

ortak içilen çayların demlendiği mekanlarda kilitlendi

kayıtları

özgüler şifresini vurdukça özengen elleri

yakıldı gönüllerindeki TAC MAHALLAR

gideceği yerlere onlardan önce uçurulan kayıtlarında

kızıl damgasıyla önekli kimlikleri

(Toplu Şiirler)

AYDIN ÖZTÜRK

(1955)

KİM DERDİ Kİ

            madencilere ağıt

her günkü gülümseme

yürek sıkıntısı

yıkık bakış

akşama çay şeker ekmek

ve öpücükle uğurlandılar

kim derdi ki

gördükleri son sabahtır

son dokunuşu yarin

elleriniz kına kaldı

toprak soğuk şimdi

teninizde karabalçık

güneş uzak şimdi

(Bir Sevgi Kırılmasıydı)

MEHMET YAŞIN

(1958)

BALIKÇI TEKNELERİNİN TÜRKÜSÜ

Portakal bahçeleri kurumuş susuzluktan

tek kelimeyle perişan olmuş ağaçcıklar

ve denizler yoksun kalmış

balıkçı teknelerinin türküsünden...

Silindi gözlerimizden

pek çok tanıdık gülüş ve gitti

anlatamam,

öyle çok şey yitirildi...

Duvarlarda deniz yıldızı

    hasır sepet

        yollara dökülmüş

sahipsiz fotoğraflar uçuşuyor rüzgârda

insanlarımızın yaşamı

        yollara dökülmüş...

Ama, umudumuz toprağa kök saldı

düşman onu söküp sürüyemedi sokaklarda

balıkçı teknelerinin türküsüdür kazanacak olan

gelinliğini giyecek portakal ağaçları...

(Sevgilim Ölü Asker)

NUH ÖMER ÇETİNAY

(1960)

ESNAF AĞITLARI

NALBANT: Anladım daha o günden

                    şahlanmış gelişiyle

                    tozu dumana katmış

                    dört tekerli canavarın

                             Dağlar ki bizimdir

                             yükünü atlar vurdukça

SEMERCİ: Bu son kişnemesidir

                    yelesini rüzgâra veren

                    yaşlanmış atların

                    gizlerken yüzümün sancısını

                    keçeler sazlar arasında

                             Köyler ki bizimdir

                             yoluna atlar sürdükçe

KÜLEKÇİ: Nemini

                    yüzünden yana vurur

                    naylon kutularda tuzlar

                    pekmez ekşir

                    yoğurt kabarır

                    nem kalır

                    yarım kalmış

                    küleklerinden başka

                             Aşlar ki bizimdir

                             tadına ateş değdikçe

KÖŞKER: Naylon

                    benim de kurşunumdur

                    gülşefteli gönlümü

                    durmaz soldurur

                             Yollar ki bizimdir

                             ayağına taşlar sürdükçe

BAKIRCI: Sırtını antikaya veren

                    günlerin yolcusuyum

                    acım bile kaynamaz

                    bakır çalığı yüzümde

                             Meyan ki bizimdir

                             kalaylı kaptan taşdıkça

TERZİ: Ütü tutmaz gönlüme

                    bayramlık dikemem

                             Şalvar ki bizimdir

                             kaytan bıyık durdukça

ESNAF KOROSU:

                             Tadı yok durasın

                             sür ki akşam kimilerin

(Kanrevanmaraş)

SUNAY AKIN

(1962)

KÖMÜR

Yine bir kömür

kütürdedi sobada

kayıp bir madencinin

kalbi rastgeldi

atıverdi sıcak odada.

(Makiler)

M. İRFAN BENLİ

(1962)

MADENCİ

Ellerine bakar bir avuç toz

Damlar parmaklarından rutubet

Silinmişlik karışır karanlığa

Bakar ebemkuşağı tonlardan

Kendine düşen siyaha

Görmez olur kendini su

Suya bulanmış kan

Her köşede bir ayrılık acısı

Bayraklı cenazeleri anımsatan

Her defasında

Sancıtarak içindeki kömürden gömütü

(Çağrısız Konuğuyum Denizin)

SÜN YUTİAN

DÜNYANIN ÖTEKİ UCUNDA

Kuyunun derinliklerinde ayakta durup,

Öteki uçtaki kardeşlerimi düşünüyorum.

Biz mutluluk için kazıyoruz,

Onlarsa yoksullukları için.

Hayır!

Wallstreet’in mezarını kazmak için!

Amerika’da

Kuyular korkunç cezaevleridir.

Ter ve kan kirletir mezarları.

Dar sokaklarda bir gömme töreni,

Kuyuların girişinde kadın çığlıkları.

Tektanıklık da

Budur böylece.

Gözdağı veren sesler homurdanır,

Dar sokakların dibinden ağlamalar duyulur,

Kaç ana evlatsız kalmıştır,

Babasız kalmıştır kaç çocuk?

Temel çukurlarında kan akar,

Adaletsizliğin pençesi altında düşmüş ölüleri taşır küçük vagonlar.

İşçibaşıların kırbacı kendine kandan bir şölen sunar.

Kafesin kapısı doğruca Cehenneme açılır,

Berbat kara ekmeğin iri bir dilimi için

Babanın küçücük çocuğuna aldırmadığı Cehenneme.

Hayır, onların kazdıkları bir kuyu değildir,

Kanın borcudur,

Kindir.

Kuyu böyle gittikçe

Ateş daha çabuk yanacak.

Toprağın derinlikleri altında

Gürleyecek korkunç bir rüzgâr,

Tıpkı yıldızların ateşine benzer

Bombaların delice patlamasında!

Çev. Eray Canberk

(Çağdaş Çin Şiiri Antolojisi)

YAĞMURUN ALTINDA

Madenciler vagonları iterek yukarı çıkıyor

İniyor yağmur kül rengi gökyüzünden.

Şemsiyelerin altındaki çocuklar

Kuyuların girişine doğru atılıyorlar hemen.

Şemsiyeler kırmızı, şemsiyeler sarı,

Uçuşan çiçek yaprakları gibi rüzgârda,

Şemsiyeler yeşil, şemsiyeler mavi,

Nazlı nazlı salınan lotuslar gibi güz sularında.

Tek sıra yapılan kuyruk

Güzel bir resim gibi çıkıyor ortaya,

Rüzgâra meydan okuyan, yağmura meydan okuyan,

Daha güzel gökyüzü çarkından da.

Halka oluyorlar kapı önünde

Çiçeklerden yapılma bir taç gibi,

Şakayıklardan yapılma bir demet,

Bir zamanlar kahramanlara verilirdi.

Çev. Eray Canberk

(Çağdaş Çin Şiiri Antolojisi)

İKİNCİ BÖLÜM

“ELLERİ VAR
ÖZGÜRLÜĞÜN”

ÖMER HAYYAM

(1048-1122)

DAHA NE İSTERSİN

Doyacak kadar aşın varsa,

başını sokacak bir de damın,

İnsanoğluna kulluk etmiyorsan,

başkasının sırtından değilse geçimin,

tam, güneşli günler içindesin.

Bugünün Diliyle: A. Kadir

(Bugünün Diliyle Hayyam)

YAŞAR NEZİHE BÜKÜLMEZ

(1880-1971)

BİR MAYIS İÇİN

Ey işçi!..

Bugün hür yaşamak hakkı seninken

Patronlar o hakkı senin almışlar elinden.

Sa’yınla edersin de “Tufeyli”leri zengin.

Kalbinde niçin yok ona karşı yine bir kin?

Râhat yaşıyor, işçi onun emrinde münkâd;

Lâkin seni fakr etmede günden güne berbâd.

Zenginlere pay verme, yazıktır emeğinden,

Azm et de esaret bağı kopsun bileğinden.

Sen boynunu kaldır ki onun boynu bükülsün,

Bir parça da evlâtlarının çehresi gülsün.

Ey işçi!..

Mayıs birde, bu birleşme gününde

Bişüphe bugün kalmadı bir mani önünde...

Baştan başa işte koca dünya hareketsiz;

Yıllarca bu birlikte devam eyleyiniz siz.

Patron da fakir işçilerin kadrini bilsin

Ta’zim ile, hürmetle sana başlar eğilsin.

Dün sen çalışırken bu cihan böyle değildi.

Bak fabrikalar uykuya dalmış şimdi.

Herkes yaya kaldı, ne tren var, ne tramvay.

Sen bunları hep kendin için hep şân u şeref say...

Bir gün bırakınca işi halk şaşkına döndü.

Ses kalmadı; her velvele bir mum gibi söndü.

Sâyende saadetlere mazhar beşeriyet;

Sen olmasan etmezdi teâli medeniyet.

Boynundan esaret bağını parçala, kes at!

Kuvvettedir hak. Hakkını haksızlara anlat.

(Temele Gül Dikenler)

BERTOLT BRECHT

(1898-1956)

PARTİ BİZİZ

Nedir parti?

Bir telefon mu, arka odalarda çalan?

Kimdir parti?

Düşüncesi gizli, kararları bilinmez biri mi?

Parti biziz.

Sen, ben, hepimiz.

Parti senin içinde, kardeş,

parti kafandaki düşünce.

Sen nerde oturursan orası onun evi.

Nerde sana saldırırlarsa odur karşı koyan orda.

Odur gösteren bize gideceğimiz yolu.

İzleriz onu biz de senin gibi.

Bulamazsın doğru yolu, bizsiz yürüme.

Yolların en çıkılmazıdır bizsiz gidelen yol.

bizden kopma sakın, kardeş!

Belki biz yanılırız, belki sensin haklı.

Öyleyse kopma bizden!

Kafandan şunu çıkarma, kardeş:

Dolambaçlı yoldan daha iyidir kestirme yol.

Bilirsen eğer sen bu yolu

bilir de göstermezsen bize

neye yarar bilgin senin!

Bilge kişi ol.

ama yan yana ol bizimle,

paylaş bizimle bilgini!

Kopma bizden, kardeş,

bizden uzaklaşma!

Çev. A. Kadir - Asım Bezirci

(Halkın Ekmeği)

DÜNYANIN DOSTÇA KURULDUĞUNU SÖYLEYENLERE KARŞI

“Böylesi çok iyi, değiştirmeyelim hiçbir şeyi!”

Bunu mu diyelim güle oynaya?

Bardağı görelim de ölmeyi mi seçelim susuzluktan?

Boşunu mu alalım dururken dolu bardak?

Soğukta oturup kalmışlar vardır hani,

hani, bir şey istemeyen kişiler,

onlar gibi mi yapalım,

onlar gibi, “Biz dışarda kalsak?..” mı diyelim

hoş olsun diye şu bayların gönlü,

bize günlük nafakamızı veren hani şu...

Bizce en iyisi, kalkmak, yeter artık, demektir,

vazgeçmemek için kırıntısından bile yaşamanın,

karşı çıkmaktır var gücümüzle acıyı doğuranlara,

yaşanır hale getirmektir dünyayı bütün insanlara.

Çev. A. Kadir - Asım Bezirci

(Halkın Ekmeği)

PARTİYE ÖVGÜ

İki tane gözün varsa senin

Binlerce gözü var partinin

Her yoldaşın bildiği kendi kenti,

Beş kıtanın beşini de biliyor parti.

Her yoldaşın bir vakti saati var

Partinin ise tarih saati.

Her yoldaşı yokedebilirler heran

Parti ise yedi değil binlerce can

Yığınların öncüsü o çünki

Ve o yönetiyor cengi

Gerçeğin bilinciyle işlenmiş olan

Başyapıtların kılıncıyla.

Çev. Can Yücel

NÂZIM HİKMET

(1902-1963)

AÇLIK ORDUSU YÜRÜYOR

Açlık ordusu yürüyor

yürüyor ekmeğe doymak için

ete doymak için

kitaba doymak için

hürriyete doymak için.

Yürüyor köprüler geçerek kıldan ince kılıçtan keskin

yürüyor demirkapıları yırtıp kale duvarlarını yıkarak

yürüyor ayakları kan içinde.

Açlık ordusu yürüyor

adımları gök gürültüsü

türküleri ateşten

bayrağında umut

umutların umudu bayrağında.

Açlık ordusu yürüyor

şehirleri omuzlarında taşıyıp

daracık sokakları karanlık evleriyle şehirleri

fabrika bacalarını

paydostan sonraların tükenmez yorgunluğunu taşıyarak.

Açlık ordusu yürüyor

ayı ini köyleri ardınca çekip götürüp

ve topraksızlıktan ölenleri bu koskoca toprakta.

Açlık ordusu yürüyor

yürüyor ekmeksizleri ekmeğe doyurmak için

hürriyetsizleri hürriyete doyurmak için açlık ordusu

    yürüyor

yürüyor ayakları kan içinde.

(Bütün Eserleri)

TÜRKİYE İŞÇİ SINIFINA SELÂM

Türkiye işçi sınıfına selâm!

Selâm yaratana!

Tohumların tohumuna, serpilip gelişene selâm!

Bütün yemişler dallarınızdadır.

Beklenen günler, güzel günlerimiz, ellerinizdedir,

haklı günler, büyük günler,

gündüzlerinde sömürülmeyen, gecelerinde aç yatılmayan,

ekmek, gül ve hürriyet günleri.

Türkiye işçi sınıfına selâm!

Meydanlarda hasretimizi haykıranlara,

toprağa, kitaba, işe hasretimizi,

hasretimizi, ayyıldızı esir bayrağımıza.

Düşmanı yenecek işçi sınıfımıza selâm!

Paranın padişahlığını,

karanlığını yobazın

ve yabancının roketini yenecek işçi sınıfına selâm!

Türkiye işçi sınıfına selam!

Selâm yaratana!

(Bütün Eserleri)

PABLO NERUDA

(1904-1973)

BUĞDAYIN TÜRKÜSÜ

Halkım ben, parmakla sayılmayan

Sesimde pırıl pırıl bir güç var

Karanlıkta boy atmaya

Sessizliği aşmaya yarayan

Ölü, yiğit, gölge ve buz, ne varsa

Tohuma dururlar yeniden

Ve halk, toprağa gömülü

Tohuma durur bir yerde

Buğday nasıl filizini sürer de

Çıkarsa toprağın üstüne

Güzelim kırmızı elleriyle

Sessizliği burgu gibi deler de

Biz halkız, yeniden doğarız ölümlerde.

MUZAFFER HALK

Yüreğim bu kavganın içinde

Kazanacak halkım

Bütün halklar kazanacak bir bir.

Bu acılar, ıslak bir mendil gibi

Kumlar arasından

Şehit duraklarından.

Süzülüp ortaya çıkaracak her şeyi,

Şanlı günler yakındır çünkü

Kinler susacak bir an

Ceza veren eller titremesin diye,

Günler tam dolsun diye,

Halk caddelerde.

Bir güzel, bir güçlü

Yerini alsın diye!

İşte benim günüm bu

İşte hoşgörürlüğüm

Başka sancağım yok benim!

Çev. Enver Gökçe

(Şiirler)

EUGÈNE GUİLLEVİC

(1907-1997)

AYAKTA

Fabrikada, sokakta,

alnı açık duranların yanında

dev gibi doğrulduar.

Zafer yakında.

Bilek var, vuruşmaya.

Güç var, korunmaya.

Soluk var, harcanmaya.

Zafer yakında.

Can var, verilecek.

Kardeş var, ayakta.

Kardeşe can feda.

Zafer yakında.

Çev. A. Kadir

(Asıl Adalet adlı şiir seçkisinden)

LOUIS MACNEICE

(1907-1963)

SELAM YARATANLARA

Tanıklardan bir bulut. Kime? Neye tanıklar;

Gökyüzünden gitmeyen o küçücük ateşe.

Günlük aşı pişiren o koskoca ateşe.

Ne varsa yeryüzünde bizi hatırlatmasa bile

Bizce anılıp kutsanan. Ne varsa biz öldüğümüzde

Farkına varmayacak olan. Ama gene de

Anlam ve kanat veren her geçen ana.

Selâm öyleyse Yaratanlara: sözlerden, eylemlerden

Kitaplar dizenlere. Ne kadar koşan varsa

O kadar yazanlara, nasıl büyürse bir aile

Yüzlerini güneşe döndüren ayçiçeklerince,

Ve bazan karartmalarda, hava saldırılarında

Nasıl bir ada yaratırsa gecede yapılan şaka,

Bazan da bir iyilik nasıl sararsa odayı,

Evleri ve köyleri, bazan da hiç olmadık

Bir vida sıkıştırmak, bıçakları bilemek

Bir anlam kazanırsa, tıpkı gece yarısı

Çan seslerini duymak paylaşmaksa onları,

Ya da ahir ömründe adamcağızın biri

Ihlamurlar diker de bütün bir cadde boyu

Koklarsa çiçeklerini daha açmadan, yürürse

Gölgeli kemerleri altından ağaçlar büyümeden,

Yeşermeye başlarsa otlar, doğanlarla birlikte

Yanında yürüyenlerden, nasıl nohut öğütür

Kahve bulamayınca insan, ve saldırılara

Karşı durursa asker, analar gecelerce uykuyu düşünmeden

Hayatı yoğururlar, madenciler gündüzün kuyulara inerse,

Bir çocuk yaramaz uçurtmasını aldırışsız bir göğe

Nasıl salıverirse, balıkçılar sallayıp oltalarını

Balıkla oynarlarsa, işçiler çalışıp da nasıl övünürlerse

Dökülen alınterinden daha gündeliklerini almayı düşünmeden,

Atlılar nasıl sürerse atları atların üzerindeyken,

Dağcılar nasıl tırmanırlarsa bir doruk orda diye,

Ve hayat nasıl doğrulanırsa intihar ederken bile:

Yaratmak budur işte. Yaratalım ey dostlar. Arınsın şu pis hava.

Çev. Cevat Çapan

(Çağdaş Dünya Şiiri Antolojisi)

HASAN İZZETİN DİNAMO

(1909-1989)

1 MAYIS YÜRÜYÜŞÜ

Görkemli oldu işçinin 1 Mayıs direnişi:

Dün, faşizmi çiğnedik

            Yollarda üç yüz bin kişi

Beşiktaş’ta Barbaros Hayrettin paşanın

Şaşkın bakışlarını geride bırakarak

Geniş caddelerde yaşamı sildik.

Birkaç saat olsun

Yolların, gürültünün egemeni kesildik.

Faşizmin demir çubukları, zincirleri,

Hançerleri, Çekoslovak markalı tabancaları, kirleri,

Kanlı düşünceleri, bütün çekilmişti ortalıktan.

Sanki, bir işçi parkı kesilmişti zaman.

Burjuvazi, gözetlemekteydi işçi sınıfının geçişini

                    ardından pancurların

Çeneleri kitlenmişti hepsinin, yüzleri sapsarı.

Yürümekteydi toplumun demirden yasaları.

Faşizmdir deyip her kaldırım taşı

Çiğneyip geçtik yaman, yahşi.

Arkamızdan koca-koca gencecik başlar olarak

Elli özgürlük şehidimiz gelmekteydi.

Öfkemiz ateşlenmekte, kabarmakta, yücelmekteydi.

Henüz gelinciklerle süslü düşlerinden başka

Henüz özgürlük şiirlerinin ateşlerinden başka

hiçbir gerçeği yaşamamışlardı.

Belki de devrim düşüncesini esirgemek için

Sevgililerini bile

            doyasıya okşamamışlardı.

Faşizm birer birer onları seçti,

Sandı ki onlarla bitecek bu dava.

Türkiye’ye hiç gelmeyen 1 Mayıs gelmişti.

Özgürlük parolaları, devrim türküleri,

Tarlakuşunun şarkılariyle yüklüydü hava.

Gerçi, serindi 1 Mayıs öbür Mayıslardan

Gerçi, sıcaklığı, çiçekleri, biraz kıtçaydı.

Ancak, yüreklerimizin ateşi

Ortalığa işçi yığınlarının yüreklerinden taşan

                            sıcaklığı yaydı.

İşçi sınıfının umutlarını şakıyan

                    ayak seslerimizle,

Sıcacık özgürlük düşlerimizle kalkıp gittik,

İstanbul’u üçüncü kez fethettik.

Güzel yurdumda elli yıl şair olduğumdan

Yaşamaktan uzak bırakıldım halkımla yan yana.

Demirli pencereler ardından baktım yurda çoğu zaman,

Yollarda özgür yürüyemedim kana kana.

Vaktiyle yürüdük hep ayağımızda zincir, elimizde kelepçe.

Ağaçlar, hayvanlar, köylüler bizi gördükçe

Şükrederlerdi özgürlük içinde yaşadıklarına.

Hele köylücükler,

Bin bir yamalı çulları içinde

Bize acıyarak bakarlardı geçerken yanımızdan.

Ne sürgün yolunda

            jandarmadan keyif için

Falaka yediğimizden haberleri vardı,

Ne de kan sızan tabanlarımızdan.

Biz, bir yürüyüşe çıktığımızda cancağızlarım,

Egemenlerimiz verirdi hep yürüyüş buyruğunu.

Tatmamıştık hiçbir zaman sevincini

            böyle kendi keyfimizce yürümenin.

Caddelerin yanı sıra akıp giden duvarlar,

Süslüydü yeni düşmüş mermiler gibi şu yazılarla

‘Non Passaran-geçemeyecekler’ kahrolsun faşizm,

                    bağımsız Türkiye

                            faşizme ölüm.

Ayaklarımızın altında

            kamçı gibi şaklayan

                yeni yazılmış yazılar.

Arkamızda elli işçinin

    başlarının üzerinde bayrak gibi taşıdığı

Özgürlük uğruna kurban gitmiş kuzular.

Benim uğruma

        senin uğruna,

            onların uğruna,

Bizim uğrumuza,

        sizin uğrunuza,

            onların uğruna

Gitmişler bir daha dönmemek üzere.

Özgürlük uğruna bile olsa

        acıyor benim yaşlı yüreğim

Böyle çiçeği burnunda gidenlere.

Evet, ağıt yok diye yazmışsın

Benim bağrıyanık kardeşim Tekin Sönmez.

Bilmez misin ki Yahya Kemal bile söylemiş

O ufka yollanan gemi bir daha geri dönmez.

İşte, bu yüzden

İnsanın biraz olsun ağlayası geliyor,

Ne yazık, ölmesi onlardan,

        salt ağlaması bizden.

Yürürken yaşayışımın

    en büyük coşkunluğunu duydum,

Sanki, bir okyanusla doluydum.

Koskoca bir okyanus bende çalkanıp durmaktaydı.

Yaşlı kalbim

En genç işçinin kalbi gibi vurmaktaydı.

Evet, fırlatmaktaydı bizi en ileri mevzilere

Zulmün aptal mancınıkları

            görkemli taşlar gibi.

Geçmekteydik mayısın çiçekli dalları arasından

            yeneceğine inanmış

            yengi kokusu almış

                düşler gibi.

Elli yıldır zindanda çürümüş 1 Mayıs günü,

demir parmaklıkları kırmış bizimle birlikte

            omuz omuza durmaktaydı.

Gençlik coşkunlukları, mutluluk düşünceleri,

Devrimci düşüncenin ellerinden tutmuş

Çiçekli yokuşlardan yukarı koşturmaktaydı.

Bilge düşünce, yukarlarda

            bir taşın üstünde oturmuş

            ellerini oğuşturmaktaydı.

Hepimiz, güzel bir gün yaşadığımızın bilincindeydik,

Hepimiz devrimci düşüncenin içindeydik.

Tarih, bir demir seliydi akmaktaydı gürül gürül

        ayaklarımızın dibinden

Renkli dev uçurtmalardı umutlarımız

                tutmuştuk ipinden,

Bulutların hemen yanı başında süzülmekteydi.

bir mucizenin içindeydik,

İçimiz, dışımız gülmekteydi.

(Kavga Şiirleri)

NİKOLA VAPTSAROV

(1909-1942)

BİR FARİKA KURACAĞIZ

Bir fabrika kuracağız,

duvarları beton, sağlam,

kocaman bir fabrika!

Kadın erkek,

tüm halk,

kuracağız fabrikasını

hayatın!

Ölür çocuklarımız

zehirli, pis kokular içinde,

yoksul gecekondularda,

güneş yüzü görmeden!

Dünya bir hapishane!

Kadın erkek,

tüm halk,

kuracağız fabrikasını

hayatın,

direne direne!

Ölür çocuklarımız

soluk kesen, pis kokular içinde,

güneşe susamış gözleri açık gider

çocuklarımız.

Ya biz ne yaparız?

Umursamaz,

boyun eğer,

susarız.

Susarız utanmadan!

Şu ördüğümüz ağlarda

kanımızdır akan ağır ağır,

bizim kanımız,

iletici damarlardan,

kanımızdır can veren hayata,

hayatı yoluna koyan.

Oysa siler süpürür bizi hayat,

sürükler alır götürür bizi.

Bizse, isteksiz bakarız ona,

bakarız ona aval aval.

Biz kazıdık kayaları tırnaklarımızla,

granitler içinde tünelleri biz açtık,

biz kuşattık demiryollarıyla yeryüzünü,

biz bulup çıkardık toprağın bağrında ne varsa!

Antenler örer telleriyle gökyüzünü,

gökdelenler saplanır kalır sislerin içine,

daha da yukarlarda, daha da, uzayda,

çelik kuzgunlar uğuldar durur!

Açık konuşalım, yoldaşlar:

Benim uygarlığa bir sözüm yok!

İyice koyalım kafamıza şunu:

Uygarlık değil bizi canımızdan bezdiren,

amacımız hiç de onu yıkmak değil.

Bir fabrika kuracağız,

duvarları beton, sapasağlam,

kocaman bir fabrika!

Kadın erkek,

tüm halk,

kuracağız fabrikasını

hayatın,

çocuklarımız için!

Çev. A. Kadir - Ali Meriçboyu

(Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri, III. Cilt)

SÜLEYMAN ŞAHİN TAR

(1913-1990)

GÖLGE

Onlar görkemle yürüdüler gölgenin üzerine;

Dudaklarında türküler, yumruklarında sıkışlarla.

Yeter olsun dediler karanlığımız, ezilmişliklerimiz hey!

Nimetlerinde dünyanın kardeşlik olmalıdır; ayrıcalıksız,

Doğaya gelişlerimizde mülk nedir bilinmemiştir, dediler.

Onlar görkemle yürüdüler gölgenin üzerine.

Sanlar, rütbeler, servet nedir ki; tükürülesice!

Bize yanlız insanlığımız yetmelidir, dediler.

Aydınlıklar size, bize gölge mi?

Güzellikler, bolluklar, dokanılar, tat size,

Çirkinlikler, yokluklar, özlemler bizlere mi?

Sanlar, rütbeler, servet nedir ki; tükürülesice!

Ellerimiz birleşmeli yüreklerimizde, kafamızda; gölge yok.

Aklık, sarılık, karalık mı olur?

Toprak hepimizin, makine hepimizin, emek hepimizin.

Emeksizlik ne demek?

Üretim alnımızın teri, üretim onurumuzdur.

Ellerimiz birleşmeli yüreklerimizde, kafamızda; gölge yok.

(Onlar)

OKTAY RİFAT

(1914-1988)

ELLERİ VAR ÖZGÜRLÜĞÜN

1

Köpürerek koşuyordu atlarımız

Durgun denize doğru.

2

Bu uçuş, güvercindeki,

Özgürlük sevinci mi ne!

3

Öpüşmek yasaktı bilir misiniz

Düşünmek yasak

İşgücünü savunmak yasak!

4

Ürünü ayırmışlar ağacından,

Tutturabildiğine,

Satıyorlar pazarda;

Emeğin dalları kırılmış, yerde.

5

Işık kör edicidir, diyorlar,

Özgürlük patlayıcı.

Lambamızı bozan da

Özgürlüğe kundak sokan da onlar.

Uzandık mı patlasın istiyorlar

Yaktık mı tutuşalım

Mayın tarlaları var

Karanlıkta duruyor ekmekle su.

6

Elleri var özgürlüğün,

Gözleri, ayakları.

Silmek için kanlı teri,

Bakmak için yarınlara,

Eşitliğe doğru giden.

7

Ben kafes, sen sarmaşık;

Dolan dolanabildiğin kadar!

8

Özgürlük sevgisi bu,

İnsan kapılmayagörsün bir kez;

Bir urba ki eskimez,

Bir düş ki gerçekten daha doğru.

9

Yiğit sürücüleri tarihsel akışın,

İşçiler, evren kovanının arıları;

Bir kara somunun çevresinde döndükçe

Dünyamıza özgürlük getiren kardeşler.

O somunla doğrulur uykusundan akıl,

Ağarır o somunla bitmeyen gecemiz;

O güneşle bağımsızlığa erer kişi.

10

Bu umut özgür olmanın kapısı;

Mutlu günlere insanca aralık.

Bu sevinç mutlu günlerin ışığı;

Vurur üstümüze usulca ürkek.

Gel yurdumun insanı görün artık,

Özgürlüğün kapısında dal gibi;

Ardında gökyüzü kardeşçe mavi!

(Elleri Var Özgürlüğün)

OĞUZ TANSEL

(1915-1994)

ADAMLAR

Adamlar; yolağzında çömelekalmış,

Alınları, elleri çizgi çizgi;

Zincirlenmiş gibi düşüncelerden

Kaygılar içinde yüzleri.

Yüreklerindeki ateşten habersiz,

Gözlerinde toprak özlemi,

Yıllar yılı çağlamış

Başı boş sularca elleri.

Adamlardan güneşi içinde bulan,

Dumandan sıyrılmış dağ gibi;

“Bize uyuşukluk yakışmaz” diye

Doğrulup gürleyiverdi.

“Yaşamak için geldik dünyaya,

Yaratabiliriz iyiyi, güzeli.”

Günlük güneşlik kesildi yol

Kararlı gözleri.

(Sarıkız Yolu - Toplu Şiirler)

MUZAFFER ARABUL

(1917-1997)

İNSANDA

Gönlünce işle doğayı

Kendini oya gibi işle.

Araçlarını sağlam kur

Emeğin kutlu olsun.

Düşlerimiz günle başlar

Ve ilerler.

O yıldızı izle

Bütün kalıt sende.

Geçmiş çağlara bak

Yılma

Yüreğin hep öyle vurur.

Ölçü de uyak da çoğu kez

Ne doğruyu verir ne güzeli.

Düşünceni kurdurma, ara bul

İnsanda trik trak

Makineleşme yoktur.

Ey çelikteki su.

(Gün Sonu)

ENVER GÖKÇE

(1920-1981)

DOST

Ben berceste mısraı buldum

Hey ömrümce söylerim

Gözden, gezden, arpacıktan olsun

Hey ömrümce söylerim!

Bizsiz Ilgaz’ın çam ormanları güzel değildir.

Hayda günlerim hayda!

Sırtını düşmana verdikçe

Murat dağları güzel değildir,

Dost dost ille kavga!

Biz olmasak gökyüzü, biz olmasak üzüm,

Biz olmasak üzüm göz, kömür göz, elâ göz;

Biz olmasak göz ile kaş, öpücük, nar içi dudak;

Biz olmasak ray, dönen tekerlek, yıkanan buğday.

Ayın onbeşi;

Biz olmasak Taşova’nın tütünü, Kütahya’nın çinisi.

Yani bizsiz

Anne dizi, kardeş dizi, yâr dizi

Güzel değildir.

Gel günlerim gel de dol

Gel Aydınlım İzmirlim.

Gel aslanım Mamak’tan

Erzincan’dan, Kemah’tan

Düşmanlar selâm ister

Gözden, gezden, arpacıktan!

Adana’nın pamuğu dokumada;

Diyarbakır, Afyon, Kütahya fabrikada

Ümit işkencede mahzun

Emek işkencede mahzun

Tenim, ayaklarım, üryan

Ekmek işkencede mahzun

Ve Divrik’in demiri arabada

İşçi-köylü ve işçi bir arada

Söyle türküler yadigârı kardeş

Söyle ağrılar yadigârı kardeş!

Neden alınterleri

Nimetler, haklar haram oldu sana

Gel günlerim gel de dol

Gel Aydınlım, İzmirlim

Gel aslanım Mamak’tan

Erzincan’dan, Kemah’tan!

Düşmanlar selâm ister

Gözden, gezden, arpacıktan!

Sana selam olsun

Hürriyetlerin meçhul olduğu dünya

Canım Türkiye,

Memleketimiz!

Çalışan halklarıyla ümmi

Çalışan halklaryıla garip.

Irgadı, esnafı, madencisi, iptidai aletleri

Kadınları, erkekleri, hapishaneleri;

Başı boş suları, dumanlı vadileri, yoz topraklarıyla,

İşsizleri, realist şairleri, mücahitleri,

Sokak şarkısı, keten helvası,

Akşam Haberleri satanlarıyla memleketim!

Sana selâm olsun

Sürgünler, mahkûmlar, hastalar!

Alacağın olsun

Seni İstanbulu seni

Seni Bursa, Çankırı, Malatya,

Sizlere selâm olsun üniversiteler!

Öğretmenleri alınmış kürsüler,

Öğretmenler!

Sizlere selâm olsun

Hürriyeti yazan eller, dizen eller!

Sizlere selâm olsun makineler

Entertipler, rotatifler, bobinler!

Bu gülünç, aşağılık.

Namusssuz şeyler dışında,

Sana selam olsun

Zincirin, zulmün kâr etmediği,

Kırbacın kâr etmediği

Büyük tahammül!

Gel günlerim gel de dol!

Gel Aydınlım, İzmirlim.

Gel aslanım Mamak’tan

Erzincan’dan, Kemah’tan!

Düşmanlar selâm ister.

Gözden, gezden, arpacıktan!

(Yaşamı, Bütün Şiirleri)

BAŞARAN

(1926)

TAKSİM ALANINDA BİR TOP GÜLÜM VAR

Tornacı Koca Hasan’la

Aynı köydendik

Yanyanaydı kondularımız

Dişle tırnakla tutunmağa çalışıyorduk

Kent kayalığına

Su da getirdik

Kavak da gül de diktik

Evlerimizin önüne

Bir arada büyüyordu

Çocuklarımız

Hasan Usta derdim ben ona

Utangaç utangaç gülerdi

Kardaştan ileriydik

Acıksak

Sıcak bir somun gibi

Yüreklerimizi korduk ortaya

Yorulsak –

Toprakta tutulmuş mayamız

Yorulmak ne bilmezdik ki biz

Sendikaya birlikte yazıldık

Arkadaşım Hasan Ustayla

İşten çıkınca kurslara gittik

Yeniden öğrendik dünyayı

Nasıl döndüğünü öğrendik

Gözümüz açıldı

Sömürüyü anladık

Grevdeyse fabrika

Grev gözcüsü bizdik

Ateş yakıp çadırların önünde

Öbür fabrikaları

Yoksul köyleri düşünürdük

Yürüyüşlerde yanyanaydı omuzlarımız

Birlikte baktığımız yerlerdi

Güneşli yaz tepeleri

Aynı öfkeyle sıkılıydı

Yumruklarımız

Fabrikalara kondulara

Cemreler düştü bir sabah

Patladı binlerce gül tomurcuğu gibi

Yüreklerimizde 1 Mayıs

Toprağa yaşama sarıldık yeniden

Yerinde duramıyordu işçiler

Taşan ırmaklar gibi geçtik caddelerden

Uğultulu ormanlar gibi

Yükselttik ellerimizle

Barışın kardeşliğin

Emeğin bayrağını

Taksime vardık ki, vay vay vay!..

Kımıl kımıl başak, kımıl kımıl gelincik

Dünyanın alnını ağartmış ter

Akıp gelmiş Anadolu’dan Trakya’dan

Yıldız gözlü kızlar

Çağıl çağıl üniversiteliler

Mavi tulumlu kocaman elli

İşçiler işçiler işçiler

Halay çekiyorlar kolkola omuz omuza

Türküler söylüyorlar

Orada atıyor gümbür gümbür

Halkımızın yüreği

Hey koca Hasan Usta

Baktı baktı da oh be dedi

Bugünleri de gördük

Yakındır zincirini kırması emeğin

Dağlar dayanamaz bu güce

Özgür yaşayacak çocuklarımız

İşçinin olmuş gibi dünya

Tedirgindi kocakent

Korku düşmüştü yüreklerine

Karanlık adamların

Bomboştu apartımanlar oteller

Sinsi sinsi susuyordu Beyoğlu

Sinsi sinsi caddeler

Gizli namlulara dönmüştü

Sokak uçları

Birden

Çatal dillerini oynattı oyuklar

Binlerce yılan ıslığıyla

Ürperdi alan

Birden patladı tüfekler

Panzerler çığlıklar kan

Ölüm tutmuştu geçitleri

Devrildi öğretmenler işçiler öğrenciler

Devrildi bir meşe gibi

Köylüm kardeşim Hasan

Tuz buz oldu gözlerinde gökyüzü

Çiğnendi zulmün ayaklarıyla

Güzelim buğday tarlası

Taksim alanı kan ile duman

Oy analar gelinler

Ben yaralıyım

İlki değildi bu

Alçaklığın ihanetin

Her yerde aynıydı düşman

Dindiremez sancımı ağıtlar

Halkın yüreğinde otuz dört kurşun

Kanıyor okullar fabrikalar kondular

Taksim alanında bir top gülüm var

Her yıl yürek yürek açan

Bir top gül

Öfke gibi kan kırmızı

Aşk gibi sıcak

Kökleri içimizde bir top gül

Elleri nasırlı Hasan Ustalar

Ahmetler Osmanlar Aliler

Hâlâ evlerine dönmeleri beklenen

Yıldız gözlü Jaleler

Dal gibi Nazanlar Ayşeler Nimetler

Hey zalımlar işbirlikçiler

Diner mi o çağıltı

Onlarla soluk alıyor

Okullar fabrikalar

Yoksul kondular

Sınıf marşına dönüyor acı

Onlarla 1 Mayıslar

Dünyanın her yanından görünen

Çiçekli bir nar ağacı

(Sanat Emeği, Temmuz 1980)

ATTİLÂ İLHAN

(1925)

GREV OYLAMASI

yıldız alacasında çoktular çok basıyorlardı yere

saklı gülüşmeleriyle utangaç birer çocuktular

omuzları dalga dalgaydı sığmıyordu hiçbir yere

ağır çekiyorlardı yumruklarıyla korkunçtular

durmuştu duracaktı transmisyon kayışları farikanın

dinamolar şafakta son ampullerini çatlatıyordu

şalteri indirecekti birazdan son işçisi son vardiyanın

dışardaki kalabalık sessiz ve kararlı dayatıyordu

bin başlı on bin ayaklı sanki bir devdiler

grev oylamasında bir ağızdan grev dediler.

(Tutuklunun Günlüğü)

CAN YÜCEL

(1926-1999)

İŞÇİ MARŞI

Hava döndü, işçiden, işçiden esiyor yel.

Dumanı dağıtacak yıldız-poyraz başladı.

Bu fırtına yârınki sütlimanlara bedel.

Bahar yakın demek ki, mevsim böyle kışladı.

Hava döndü, işçiden, işçiden esiyor yel

Tekliyor işte çağın çarkına okuyan çark

Ve durdu muydu bir gün bu kör, avara kasnak,

Bir zincir yitirenler, bir dünya kazanacak.

Sen de o dünyadansın, sınıfın bil, safa gel!

Hava döndü, işçiden, işçiden esiyor yel.

Köylükler uykusunda döndü, dönüyor sola.

Güne bakıyor bebek büyüyen yumruğuyla.

Başaklar göverdi, bak, baş koydular bu yola.

Şaltere uzanıyor Tanrıya açılmış el.

Hava döndü, işçiden, işçiden esiyor yel.

Senlik-benlik bitip de kuruldu muydu Bizlik,

Asgarî ücret değil, hür ve günlük güneşlik

Bir Türkiye olacak aldığın son gündelik.

Halk kalacak geride, gidince bu zalım sel.

Hava döndü, işçiden, işçiden esiyor yel.

Tarihle yürüyenler, Tarihle adım adım,

Safları sıklaştırın, Tarihle hızlanalım!

Lakin hızlandık derken, kolu dağıtma sakın!

Başları bozuklar var şimdi bize tek engel!

Hava döndü, işçiden, işçiden esiyor yel

Sen ki Ferhatsın işçi günün senin gelecek,

İndir külüngün, indir! Del şu karanlığı, del!

Del ki dağlar ardından önümüzde bir çiçek

Gibi açsın aydınlık, tekmil olunca tünel.

Hava döndü, işçiden, işçiden esiyor yel.

(Ölüm ve Oğlum)

HASAN HÜSEYİN

(1927-1984)

KAVEL

İşime karım dedim

karıma kavel diyeceğim

ve soluğum tükenmedikçe bu doyumsuz dünyada

                güneşe karışmadıkça etim

kavel grevcilerinin türküsünü söyleyeceğim

ve izin verirlerse istinyeli emekçi kardeşlerim

izin verirlerse kavel grevcileri

ve ben kendimi tutabilirsem eğer

sesimi tutabilirsem

    o çoban ateşlerinin parladığı yerde kavel’de

    o erkekçe direnilen yerde kavel’de

        karın altında nişanlanıp

            dostlarımın arasında öpeceğim

                nişanlımı kavel kapısında

ve izin verirlerse istinyeli emekçi kardeşlerim

izin verirlerse kavel grevcileri

            ilk çocuğumun adını

                kavel koyacağım

(Kavel)

AYHAN HÜNALP

(1927)

SÖZLEŞMESİZ IRGATLAR GREVİ

Hep başkaları için ev yaptık

Başkalarına yemek taşıdık

Bize hiç ev yapmadılar

Don diktik yosmalara

Ellerle yatsınlar diye

Bizimle hiç yatmadılar

Hep yabancı gibi yaşadık bu dünyada

Morglarda demirbaş olduk

Güneş yüzü görmeyen odalarda

Beşer onar uyurduk

Birgün geldi uyanmayı unuttuk

Yaşadık mı yaşamadık mı bilmedik

Seçmen kütüklerinde adımız olmadı

Muhtarlar “ikametgâh” vermezdi bize

Bir tek iyi gün yüzü görmedik

Ardımızdan şiirler yazdı ozanlar

Analar ağıt yaktı

Hiçbirinizin haberi olmazdı bizden

Bunlar da olmasaydı

(Uzak Maviler)

İLHAN DEMİRASLAN

(1928-1980)

DEVRİM ADINA ŞİİR

İkirciliği gece kuşlarının

Camları tırmalayan ayışığı

Tan attığında görülen aydınlık

Ve kuşların alaca sarmaşığı

Dağ başında çiçek açan akasya

Ve gelin otlarına yamaçların

Ve sonra bilinmeyen otlar için

Açacak olanlar için de yarın

Tüm çocuk ellerine sömürülen

Gecekonduların orda bakımsız

Tüm analar için dul ve yetimli

Tüm erkekler için yoksul kadınsız

Umutla başlatılan el emeği

Alınterine göz nuruna bir bir

Güllerin ve karanfilin rengine

Devrim adına söylendi bu şiir

(Sanat Emeği, Şubat 1980)

MUAZZEZ MENEMENCİOĞLU

(1929)

SÖYLEYECEKLERİM VAR

Baskınlar, kurşunlar

Sansür

Biz öldürüldükçe

Tükeniyor onlar.

Tarihin sürecinde

Kutsal ve kıvançlı bir dayanışmadır

Ölümlerimiz.

Sen, ben, anan, anam, babalarımız

Ve doğacak çocuklarımız.

Sen, ben, anan, anam, babalarımız

Ve doğacak çocuklarımız

Güçlerine güç

Paralarına para katıyoruz.

Bu çalım

(Onların çalımı)

Bize elbet

Hançer olur uyarır

Biz değiştirip onlar değiştikçe

Sahip çıkalım.

Sen ben bacım bacın bacılarımız

Ve doğacak çocuklarımız

Topluca üretiyoruz

–üretegeldik–

Topluca üretiyoruz da

Niçin?

İşten sonra toplaşalım;

Söyleyeceklerim var.

(Davullar Vurur)

AŞIK İHSANİ

(1932)

KAVGA

Al kardaşım al eline gürzünü

Vur zalimin zulmüne vur, vur be vur vur,

Kendi rahatını kendi elinle

Zor değil be, kendin için kur be kur kur,

Gitme eloğlunun kahpe ardından

Yarası yok onun, bilmez derdinden

Dost görünen düşmanını yurdundan

Domuzları sürer gibi sür be sür.

İşin mi var, damın mı var, hani nen?

Atılan sen, satılan sen, evet sen

Asker senden, vergi senden, oy senden

Senden olmayandan hesap sor be sor.

Emeğin çok, dermanın yok, günün dar

Oturup durmak mı? daha ne kadar

Boğazını sıkan bir hain el var

Demirden de olsa onu kır be kır

Yeter be her gelen seni taşladı

Atılan taş kemiğine işledi

Uyan artık senin kavgan başladı

Yapış bir ucundan şuna gir be gir.

(Dünden Bugüne Aşık İhsani)

YAZACAĞIM

Yazacağım, bu can tende

Durana dek yazacağım

Eşitsizlik zincirini

Kırana dek yazacağım!

Günüm çıkasıya dardan,

Haber gelesiye yârdan

Vurguncuyu şahdamardan

Vurana dek yazacağım!

Ağalığın çöküşünü,

Gür suların akışını,

Fakirliğin kalkışını

Görene dek yazacağım

Sorumluyum ben çağımdan,

Düz ovamdan dik dağımdan,

Sömürgeni toprağımdan

Sürene dek yazacağım!

Halkım uyanmasın diye

Gerçekler gizlenir, niye?

Anayasa’m raftan köye

Girene dek yazacağım!

(Dünden Bugüne Aşık İhsani)

JOHANNES R. BECHER

(1891-1958)

HESABIN YANLIŞ YOLDAŞ, SEN BİZE LAZIMSIN!

Yanlış hesap yapıyorsun yoldaş,

Bana ne gerek var dediğinde.

Yanlış hesap yapıyorsun yoldaş,

Ben olsam da olur, olmasam da

            Dediğinde

Bir kişi az olmuş,

    Fazla olmuş

        Ne fark eder

            Dediğinde!

“Yeter artık, hep benim nerede

                olduğumu,

        Ne yaptığımı sormayın;

Ben ha olmuşum, ha olmamışım,

Ben kimim ki?” dediğinde

Hesabın yanlış yoldaş,

Sen, tam da sen

Lazımsın bize!

Yanlış hesap yapıyorsun yoldaş,

Bana ne gerek var dediğinde...

Bu grevde

Ben olmuşum, ya da olmamışım,

Ne fark eder dediğinde;

Grevin zaferi

Bana bağlı değil

        Dediğinde

Ben sizinle olsam ne olacak,

Bana gerek yok, bensiz de olur

                Dediğinde

Hesabın yanlış yoldaş,

Sen, tam da sen

Lazımsın bize!

Yanlış hesap yapıyorsun yoldaş,

Bana ne gerek var dediğinde...

“Binlerce insan sokaklara

        Döküldüğünde

Ben de yürüsem ne olur,

    Yürümesem ne olur,

        Bensiz de olur;

            Dediğinde

İki bacak daha fazla, ya da daha

                    eksik olmuş.

                        fark etmez” dediğinde

Yanlış hesap yapıyorsun yoldaş,

Bana ne gerek var dediğinde...

Hesabın yanlış yoldaş,

Tam da, bugün lazımsın sen,

        tam da sen lazımsın bize!

Yanlış hesap yapıyorsun yoldaş,

Bir kişiye bağlı değil bu iş

Olsam da olur, olmasam da dediğinde

Sen, tam da sen lazımsın bize,

Eğer sen yürümezsen,

Sen evinde oturup

Diğerlerinin senin gibi düşünmediğini

                    düşünürsen

O zaman yapılmasını gerekli gördüğün

        iş yarım yapılacaktır.

Sen, tam da sen yoldaş, lazımsın bize!

Yanlış hesap yapıyorsun yoldaş,

Hesap sana karşı bir hesap

Bu hesap, sen, bensiz de olur dediğinde

Çarşıya uymaz bir hesap.

Bu hesap Bağdat’tan dönüp

Senin ölüne ödetilmek üzere

                konulacak

        bir hesap yoldaş.

Bugün henüz vakit çok geç değil.

Bugün yanlış hesabı düzeltebilirsin henüz.

Yoldaşlar,

    Her biriniz, tek tek

        lazımsınız bize.

Sen, sen, sen, sen,

        hepiniz.

Olmaz sizsiz!

CENGİZ BEKTAŞ

(1934)

BİZ BİNLER

Bırakırız kazanırlar artık

    yarattıkları savaşları

    onlar

Biz binler ve milyonlar

Biz kekikten biz papatyadan güzel

Biz mermer başlıklarda enginar yapraklarını

Biz güneş altında toprağı

Her gün bir yeni yeşile güç

İşleyenler nesi var nesi yoksa tümüyle yaşamı

(Mor, Toplu Şiirler)

II

Bir yapı yaptık, bir yapımyeri...

Köyden gelenler taş taşıdılar, kum taşıdılar. Derken duvar ördüler, beton döktüler. Yapı bitti, yapımyerine işçi oldular. Ve birgün öylesine doğaldı ki grevleri... Hem de bu yerde, eski adı Laodicea

(halkın adaleti) olan Denizli’de...

GREV ÇİFTETELLİSİ LAODICEA’NIN ÖNCE

Bütün dokumacıları Laodicea’nın toplandılar

    dericiler de

    bakırcılar da

Hepbirlikte oyladılar

    yelken açacak deniz

    ayak basacak toprak

    bırakılmayacak

        soygunculara

Laodicea

Bir ağızdan

    iki tiyatrosuyla

Gerçek insan sesiydi o gün

SONRA

Bütün bakırcılar

    demirciler

    sonra urgancılar sandıkçılar

        terziler kunduracılar çerçiler

                kuyumcular

Bütün Denizli çarşısı

Sabah namazından çıkıp

Hassalar “Bismillah”

    açtılar kale kapısını

Sulandı asmalar ve gölgeleri

Evlerden getirilmiş yıldız çiçekleri yediveren güller

    Cam bardaklara kondu

Silinip süpürülüp çiçekler gibi açıldı dükkânlar

Bütün Denizli çarşısı güne bir ağız seslendi

    İnsanlığı unutma ha

    Unutma ha kardeşliği

(Mor, Toplu Şiirler)

KEMAL ÖZER

(1935)

BİR MAYIS GÜNÜ

İçimizdeki bu utanç,

avuçlarımızdan birinde tuttuğumuz para,

kulaklarımıza çarpan sözcükler,

bu kaygan dünya,

her şeyin eridiği bu mayıs günü,

öfkeyle umutsuzluk, acıyla ölüm

kuşkuyla döneklik yan yana,

satıyorlar günün bütün seslerini,

sermişler kaldırımlara.

İçimizdeki bu uğultu

bakarken çocuklarımızın yüzüne,

titreyişi, uzatırken, ellerimizin,

bu kimseyi bağışlamayan duygu;

ardımızdan geliyor nereye yönelsek,

giriyor otobüslerden içeri,

yapıların tırmanıyor üst katlarına,

bu vakitsiz şafak, gece yarısı,

yürekleri dağlayan bu aydınlık.

Dolarken damarlarınıza bir anda

birlikte yürümenin coşkusu,

yaşamı bilinçle kavramanın

parlaklığı vururken alnınıza,

ne kadar biçerlerse biçsinler

umut daha gür sürecektir.

Hiçbir şeye yenilmediğini inancın

kim daha güzel anlatabilir

onurla söylenen bir türküden?

(Kavganın Yüreği)

BİR MAYIS YÜRÜYÜŞÜNDE

Her yıl 1 Mayıs yürüyüşünde

daha kalabalığız bir önceki yıldan,

duyuyoruz nabızlarımızda bu sevinci

yarının tohumlarını serptikçe alanlara

kırdıkça bileklerindeki zinciri

kollarımız her yıl biraz daha,

duyuyoruz Spartaküs’ten beri.

Her yıl 1 Mayıs yürüyüşünde

yürüyor bizimle birlikte sevdası

yeni ırmaklar akıtmaya Ferhat’ın,

bir elimizde gürz, bir elimizde hüner

bir yandan Demirdağ’ı deliyoruz sabırla

terimizle nakışlıyoruz bir yandan yaşamı,

karıştığını duyuyoruz kanımıza bu sevdanın.

Her yıl 1 Mayıs yürüyüşünde

kırmızı bir gül gibi yüreğimiz

açılıyor türküleriyle Pir Sultan’ın,

açılıyor alanlara dikilmeye

solduramadığı sancak yüzyılların,

“dönen dönsün ben dönmezem” diyen ses

açıyor kapıları şaha gitmeye.

Her yıl 1 Mayıs yürüyüşünde

daha coşkuluyuz bir önceki yıldan,

Vietnam’da kutladığımız zaferin

Bedrettin’den bilenip geliyor çeliği,

içtiğimiz andın Onbeşler üstüne

Angola’da devşiriyoruz yemişlerini,

ve bayraklaşıyor dünya avuçlarımızın içinde.

(Geceye Karşı Söylenmiştir)

16 HAZİRAN AKŞAMININ ŞİİRİ

Hâlâ durur o akşam, belleklerinde,

mayalanır durur, birlikte bakmanın derinliğiyle,

önüne geçilmez coşkusuyla, birlikte yürümenin,

bir ağızdan söylemenin güzelliğiyle bir şarkıyı,

birlikte sahip çıkmanın bir öfkeye

bir hesabı birlikte ödetmenin

“düşen kalır, bırakın ağlamayı”

demenin kutsal ve hüzünlü aleviyle

yaşayıp durur o haziran akşamı.

Birlikte baktılar her şeye,

tek tek bakınca göremedikleri,

içine giremedikleri evlere baktılar,

bir yabancı gibi sığındıkları parklara,

bir ucundan geçip de yalnızlık çektikleri

koca koca alanlara.

tutamadıkları inceliklere baktılar

ellerinin nasırıyla,

kaçırılan değerlere baktılar, korunan bankalara.

Önlerine çıkarılan parmaklıklar

demirden değildi artık,

kendi sesleriyle konuşmuyorlardı

ağızlar karşılarında,

ve yerlerinde başka bir şey

dikilip duruyordu engellerin.

Yani korunan ve kaçırılan neyse

oydu yollarını tıkayan da,

üstlerine çeviren de oydu namluları.

Apaçık gördüler kim neyin hizmetinde,

gördüler kendi eğittikleri demir

düşman edilmiş ellerinin emeğine,

suyuna ter kattıkları çeliğin

gördüler çevrildiğini göğüslerine.

Ürettiği ne varsa, daha özgür,

daha yoğun, daha anlamlı yaşamak için,

esirgendiğini gördüler insandan

ve kavgasız elde edilemeyeceğini hiçbir şeyin.

Birlikte yaratılanı birlikte devşirip

evlerine dönenlerin o haziran akşamı

her sokağa çıkışları bir gerçeği belirtir:

Yaşamın güç ve onurlu kavgasında

omuz omuza olmak verimli bir ırmak gibidir,

yeni tohumlar saçar geçtiği tarlalara,

yürekleri yeni zaferlerle doldurur.

Ve birlikte duyulacak yeni sevinçlere kadar

o haziran akşamı mayalanır durur.

(Sen de Katılmalısın Yaşamı Savunmaya)

RUŞEN HAKKI

(1936)

AÇAR DİRENMENİN GÜLLERİ

Hep yanlış bellendi

ekmek dendi

her şeyin başı

     düşünülmedi ekmeğin ötesi

     ekmeğin yanına zeytin

     ekmeğin kıyısına peynir

     ekmeğin üstüne yağ ve reçel

     düşünülmedi

     bilinmedi insanın değeri

     emeğin beşe

     emeğin üçe

     emeğin hiçe

     derken birden direnmenin gülleri

desek de kolay olmadı elbette

kolay olmadı varmak kıyısına

    kan ile pekiştirmek

    kitap ile güzellemek

birer kırmızı gül bırakmak tezgâhlara

    kolay olmadı

direnmek güzel ve anlamlı

direnmek canımızın bedeli

ki biliyoruz gayri

ekmek değil her şeyin başı

insanca yaşamak şu yeryüzünde

en güzeli.

İnsanca yaşamak kurallara bağlı

örneğin: Çekiç mi tutar elin mala mı

bir makineye mi yol verirsin

bir araca mı hükmedersin

     önce bileceksin

     çekiç nasıl tutulur

     nasıl sallanır mala

hangi anahtara dokunsan makine kudurur,

hangisine dokunsan uysallaşır elinin altında

    bileceksin

ve bileceksin iş yasaları ne buyurur

nedir ne değildir sendika.

Kaptırmayacaksın payını

üçkağıtçıya hayına.

Halkı halkın adıyla nasıl vurdularsa

nasıl vurdularsa korkunun adıyla

gerektiğinde sen de vuracaksın

    yasalarla vuracaksın

    sendikanla vuracaksın

ki adın ünlene Cumhuriyet’le yan yana

ki insan gibi yaşayasın şu ölümlü dünyada.

(Dağlama)

KEMAL BURKAY

(1937)

BİZİM DÜNYAMIZ GENİŞTİR

Kim bizim kadar sevebilir

Bu çığlık çığlığa doğan günü

Kanımızla boyanmış günü

Bu açlığımız, acılarımızdır

Binlerce yıldır süregelmiş

Öfkemiz, hıncımız, kavgamızdır

Söyler tarlakuşu türküsünü

Söyler karınca

Çiçek, dal, rüzgâr ve su

Söyler türküsünü bir ağızdan

Emekçi kardeşlerim

Anam, kardeşim, karım

Bu türkülerin en güzelidir

Bizi bekliyor işte toprak

Dallar yaprak açmaya

Başaklar dolgun olacak

Bekliyor vermek için en kırmızıyı

En ballıyı

En sevdalıyı

Hayat

Ve makinalar şimdi düşmanım değil

Dostumdur

Namlular uzanmaz gözlerime

Geçmezler sevincimin umudumun üstünden

Tanklar, toplar, uçaklar

Hapishane duvarları değil

Evler öreriz ak taşlarla

Balkonlarında çiçekler ve çocuklar

Sen olmadan önce sömürgen

Biz vardık

Kuşlar, çiçekler, insanlardık

Vardı sen olmadan önce sömürgen

Toprağa söylenen türküler

Yıldızların ışıltısı

Denizlerin soluğu

Vardı acıların güzelliği

Hüzün ve umut

Aşk ve alınteri

Sen öldükten sonra yine olacak

Bu bizim dünyamızdır geniştir

Uçsuz bucaksızdır bu evren

Geniştir tarlaların, ormanların gönlü

Arıların, balıkların, kiraz dallarının

Gecenin ve aydınlığın

Gözlerin sevinci, ellerin kardeşliği

Biz ne yapalım tel örgüleri

İşkenceleri ne yapalım sömürgen

Açlık

O gencecik soluğumun üstündeki dağ

Benim binlerce yıllık emekçi serencamım

Gider bir daha geriye dönmemek üzere

Gider acı ve kin

Ölür prangalar

Söyler tarlakuşu türküsünü

Söyler bir ağızdan emekçi kardeşlerim

Türkülerin en güzelini

(Dersim)

TEKİN SÖNMEZ

(1938)

SICAKLIĞIN

Hiç durmuyorsun, değişiyorsun, bir anda

Narlanıyorsun. Çelik haddelerden sağılıyorsun

Değişiyor, hiç durmuyorsun. Bir an

binlerce işçinin ellerinde

Binlerce işçinin elleri oluyorsun

Yeryüzü sevdiğim

Patlayıp meyveleşen terinden ve teninden

Sıcaklığın doluyor canıma

soyunuksun ve kanımın harcını karıyorsun

Beleniyorum sevgine ve toprağına.

(Yeryüzü Sevdiğim)

AYDIN HATİPOĞLU

(1940)

1 MAYIS 1977
“Betimleme”

Öyle bir bahardı ki

Kentin bütün bahçeleri

Bütün parkları bütün ağaçları

Çiçeğe durmuştu

Öyle bir bahardı ki

Kuşların şen şarkıları

Silmişti günün mahmurluğunu

Kırlarda kelebekler

Kısacık yaşamın tadını çıkarıyordu

Peşlerine takıp çocukların neşesini

Bütün pınarlardan fışkırarak akıyordu sular

Boğazın sularında güneşle oynaşıyordu yakamozlar

Gemiler bayraklarla donanmıştı

Martılar semah tutmuştu mavi avlusunda

gökyüzünün

Öyle bir bahardı ki

Doğa da katılıyordu bir mayıs bayramına

Biz hep baharla simgelerdik ya umudu

Simge olmaktan çıkmıştı bahar

Bir olmuştu umutla

Akın akın geliyordu umudun rençperleri

Güvenli cesur

Delikanlılar başladı kümelenmeye

Coşkulu genç

Kızlar katıldı onlara derken

Dal gibi güzel

Bir anda doldurdu yolları binler

Ozanlar da vardı yazarlar çizerler sanatçılar

Örgütlü vakur

Başladı binlerin yerini almaya on binler

Öğretmenler katıldı giderek

Elleri öpülesi öğretmenlerim

Çocuksu saygın

Kadınlar sökün etti ardından

Yiğit sevecen

İşçiler emekçiler işsizler

On binler oldu yüz binler

Caddelere sığmaz oldu kalabalık

Yürüdüler kentin en büyük alanına

Marşlarla türkülerle oyunlar oynayarak

Alanlara sığmadılar

Bir türlü içlerine sindiremiyorlardı bu görkemi

Para babaları soyguncular kaçakçılar kapkaççılar

sahtekârlar emek hırsızları vatan satıcılar katiller

kan içiçiler her gün bir köşebaşında gencecik bir

fidanı deviriverenler ve onların iplerini ellerinde

tutanlar ve onların uşakları uşakların çanak

yalayıcıları bir türlü hazmedemiyorlardı

Çiçekler gibi açan pınarlar gibi kaynayan kuşlar

gibi cıvıldayan bu namuslu cesur bilgili bilinçli hünerli

ve güçlü kalabalığın böyle görkemli bir görüntü

içinde bayram etmelerini bir türlü

Buyurdular maşalarına

Çektiler tetikleri

Yıkıldılar alanın orta yerine

Gencecik delikanlılar

İncecik genç kızlar

Tazecik kadınlar

Aydınlık öğretmenler

Yiğit işçiler

Küçücük çocuklar

Dolmamış başaklar gibi biçildiler

Kan aktı caddelerden

Ölüm geçti sokaklardan

Nereye baksan

Nereye dönsen

Kapasan gözlerini

Kan kan kan

Akşamın alacakaranlığını

Kızıla boyayıp

Bitti bayram

(Beynim Yüreğim)

ATAOL BEHRAMOĞLU

(1942)

BİR GÜN MUTLAKA

Bugün seviştim, yürüyüşe katıldım sonra

Yorgunum, bahar geldi, silâh kullanmayı öğrenmeliyim bu yaz

Kitaplar birikiyor, saçlarım uzuyor, her yerde gümbür gümbür bir telâş

Gencim daha, dünyayı görmek istiyorum, öpüşmek ne güzel,

                    düşünmek ne güzel, bir gün mutlaka yeneceğiz!

Bir gün mutlaka yeneceğiz, ey eski zaman sarrafları!

Ey kaz kafalılar! Ey sadrazam!

Sevgilim on sekizinde bir kız, yürüyoruz bulvarda,

sandviç yiyoruz, dünyadan konuşuyoruz.

Çiçekler açıyor durmadan savaşlar oluyor, her şey

nasıl bitebilir bir bombayla, nasıl kazanabilir o kirli adamlar

Uzun uzun düşünüyor, sularla yıkıyorum yüzümü,

temiz bir gömlek giyiyorum

Bitecek bir gün bu zulüm, bitecek bu hân-ı yağma

Ama yorgunum şimdi, çok sigara içiyorum, sırtımda

kirli bir pardesü

Kalorifer dumanları çıkıyor göğe, cebimde Vietnamca şiir kitapları

Dünyanın öbür ucundaki dostları düşünüyorum,

öbür ucundaki ırmakları

Bir kız sessizce ölüyor, sessizce ölüyor orda

Köprülerden geçiyorum karanlık yağmurlu bir gün, yürüyorum istasyona

Bu evler hüzünlendiriyor beni, bu derme çatma dünya

İnsanlar, motor sesleri, sis, akıp giden su

Ne yapsam... ne yapsam... her yerde bir hüzün tortusu

Alnımı soğuk bir demire dayıyorum, o eski günler geliyor aklıma

Ben de çocuktum, sevgilerim olacaktı elbette

Sinema dönüşlerini düşünüyorum, annemi, her şey

nasıl ölebilir, nasıl unutulur insan

Ey gök! senin altında sessizce yatardım, ey pırıl pırıl tarlalar

Ne yapsam... ne yapsam... Dekart okuyorum sonradan

Sakallarım uzuyor, ben bu kızı seviyorum ufak bir yürüyüş Çankaya’ya

Bir pazar, güneşli bir pazar, nasıl coşuyor yüreğim,

nasıl karışıyorum insanlara

Bir çocuk bakıyor pencereden, hülyalı kocaman gözlü nefis bir çocuk

Lermontov’un çocukluk fotoğraflarına benzeyen

kardeşi bakıyor sonra

Ben şiir yazıyorum daktiloda, gazeteleri merak ediyorum, kuş sesleri

                                    geliyor kulağıma

Ben mütevazı bir şairim, sevgilim, her şey coşkulandırıyor beni

Sanki ağlayacak ne var bakarken bir halk adamına

Bakıyorum adamın kulaklarına, boynuna, gözlerine,

kaşlarına, yüzünün oynamasına

Ey halk diyorum, ey çocuk derken bende bir ağlama

İlençliyorum bütün bireyci şairleri, hale gidiyorum portakal almaya

İlençliyorum o laf kalabalıklarını, kurumuş yürekleri, bireyin

                                        kurtuluşunu filan

İlençliyorum o kitap kurtlarını, bağışlıyorum sonradan

Uzun kış gecelerinden sonra kimbilir nasıl olur her şey

Uzun kış gecelerinden sonra, masallarda anlatılan

Durup durup bunları düşünüyorum, bir sevinci bir hüzün izliyor arkadan

Yüreğim ipe sapa gelmez bir bahar göğü, Türkçe bir yürek kısaca

Beklemek usandırıyor, telâşlı telâşlı bir şeyler

anlatıyorum sağda solda

Bir otobüse biniyorum, inceliyorum bir böceği

tutarak kanatlarından merakla

Yürürdüm eskiden baharda, o yıkıntıların ve çayırların olduğu alanlara

Aklıma şiiri gelirdi o yaşlı Amerika’lının, sonbaharı anlatan şiiri

Çayırlar vardı o şiirde, baharı anımsatan ne de olsa

Böylece yeniden hazırlanıyorum bir coşkuya,

yeniden sokaklara fırlamaya

Kendimi atmak bir uçurumdan balıklama

Büyük ve mavi bir şey izlenimi var bende, gördüğüm filmlerden mi ne

Bir şapka, telaşlı bir gök, sıcak yapay bir dünya

Anlat anlat bitmiyor, bitmiyor bendeki daüssıla

Bütün sevgilerimi harcayabilirim bir çırpıda, yağmurlu o yollar geliyor

                                        aklıma

Benzin kokuları, ıslak direkler, babamın esmer bir somun gibi tombul

                                        ve sıcak elleri

Uyurdum. Bir de bakmışsın yeni bir film sinemada,

şehirde yeni bir kız, kahvede yeni bir garson

O üzgün ve sabahlıklı dururdu balkonda...

Şimdi ne var hüzünlenecek burda, nedir bu çatlatan yüreğimi bu telâş

Sanki yarın ölecek gibiyim, birazdan polisler gelecek ya da

Gelip alacaklar kitaplarımı, daktilomu, bu şiiri,

sevgilimin fotoğrafını duvarda

Soracaklar babanın adı ne, nerde doğdun, teşrif eder misiniz karakola

Dünyanın öbür ucundaki dostları düşünüyorum,

öbür ucundaki ırmakları

Bir kız sessizce ölüyor, sessizce ölüyor Vietnam’da

Ağlayarak bir yürek resmi çiziyorum havaya

Uyanıyorum ağlayarak, bir gün mutlaka yeneceğiz!

Bir gün mutlaka yeneceğiz, ey ithalatçılar, ihracatçılar, ey şeyhülislam!

Bir gün mutlaka yeneceğiz! Bir gün mutlaka yeneceğiz!

                            Bunu söyleyeceğiz bin defa!

Sonra bin defa daha, sonra bin defa daha, çoğaltacağız marşlarla

Ben ve sevgilim ve arkadaşlar yürüyeceğiz bulvarda

Yürüyeceğiz yeniden yaratılmanın coşkusuyla

Yürüyeceğiz çoğala çoğala...

(Bir Gün Mutlaka)

ABDÜLKADİR BULUT

(1943-1985)

SAMANDAĞLI ANALARDAN DİRENİŞTEKİ İŞÇİLERE

Bugün sevgilimle gezebilirim

Şiir okuyabilirim Nâzım’dan

Çünkü Samandağlı analar

Cephane sevk eder gibi cepheye

Tam üç kamyon dolusu

Patlıcan ve biber göndermişler

Direnişteki maden işçilerine

Bugün türküler okuyabilirim

Patlıcan ve biber gönderen

Anaların adlarına baktım

Biri Rum analardan adalı Eleni

Birisi Ermeni analardan Eşo

Ve bir diğeri Türk anası Asi

Bugün eski bir dostun

Koluna girerek dolaşabilirim

Çünkü Taşeli’nden bir yörük gelini

Çeyiz sandığına sakladığı

Acem dokuması şalını

Grevci işçilere göndermiş

Halaylarda baş çekenlere

Verilmek için

Bugün mektup yazabilirim

Bismil’deki öğretmen Şehmuz’a

Bütün analardan kardeşliğini

Suların dağların ovaların

Yasak bir şiir kitabının

Sayfaları olduklarını

Israrla yazabilirim artık

(Ülkemin Şiir Atlası)

AHMET ADA

(1947)

YARALI GÜLLER

Koyunların ilk merhabasıyla

Dağ eteklerinden dökülür kuş sesleri

Giderim güne karşı bayırda

Çeler gözlerimi papatyaların şöleni

Günlerce gecelerce aylarca

Külhan uykusuz sevdalı

Şehir kalır arkamda

Bir yanı ışık tufanı

Bir yanı gözbağı

Fabrikalarında

Emeğin cengi vurur

Hırçın

Güzel

Halayda

Yüreğin bordasında rüzgâr

Selamlar o çelik öfkeyi

Harami elinde mahzun

Yaralı gülleri

Bulutlar gider, nergisler

Giderim yamaçlarda düşünceli

Çelik pırıltısı taşır düşlerim

Bir yanım kıvılcım

Bir yanım kar çiçekleri

(Gün Doğsun Gül Üstüne)

GÜLSÜM CENGİZ

(1949)

BİR YOLU YÜRÜYORUZ BİRLİKTE

Yüreklerimize o kara sevdanın

ateşi düştüğünden beri

bağlandığımızdan bu yana

vazgeçilmez kavgasına yarının;

seninle,

bir yolu yürüyoruz birlikte...

Dağlar, devriliyor önümüzde

kıvrıla kavrıla uzuyor yollar.

İnişlerden inip

yokuşları tırmanıyoruz

soluk soluğa.

Kuşkulu dönemeçlerden geçip

tuzakları aşıyoruz,

sırtımızda buzdan soluğu ölümün.

Sürçtüğünde ayağım

tutup kaldırıyorsun kollarımdan,

azaldığında gücün

soluğumu katıyorum soluğuna.

Gölgelense gözlerim

bilirim, burkulur yüreğin,

düştüğümde toprağa

senin de kan içinde dizlerin.

Uzun yolculukların sonunda,

ulaştığımız kavşaklarda

dönüp ardımıza baktığımızda,

bir arpa boyu gittiğimizi görsek de,

yuvasına yiyecek taşıyan

karıncanın direnciyle

her sabah yeniden düşüyoruz yollara.

Adımlarımıza yeni adımlar katıp

sabırla ve emekle,

harcını karıyoruz kavganın.

Kimbilir kaç bin yıldır

toprağa hükmeden çiftçinin hüneriyle,

tohumlar atıyoruz bir bir

gecekondu bahçelerine,

fidanlar dikiyoruz fabrika önlerine.

El ele tutuşup dönüyoruz grev halaylarında.

Bir bardak çaya katık edip dostluğu

paylaşıyoruz umudu

direnişçi işçilerle.

Bir kadın patik örüyor doğacak bebeğine,

yazmasını çiçekliyor başka biri.

Sobaya odun atıyor bir işçi

gazetedeki yazıyı heceliyor inatla;

“Emek evrenseldir.”

Sokulup birbirimize ısınıyoruz

kavganın sıcağıyla,

toprağın içine kazılmış

naylondan ve tahtadan çadırların kucağında.

Sonra, günlerden bir gün

aylardan sevda zamanı,

güller bahçelerde naz ederken bülbüle

karanfiller çiçekçide yok satarken;

ummadık sevinçler, taze sürgünler

fışkırıyor sokaklarda.

Sesimiz dağlarda yankılanıyor

bir ormanın içinde çoğalıyoruz.

Papatyalar kuşatıyor yamaçları

yürüyorlar kente doğru,

yüzlerinde bir gelincik gülüşü

iniyorlar alanlara.

Yüzlerinde yüzün,

gülümsüyorsun

altında bayrakların.

Halka halka dönüyoruz bir mayıs halayını.

Aynı güneş ısıtıyor içimizi

ıslanmasak da, aynı yağmur altında;

buluşuyor gözlerimiz bir görüş hücresinde.

Yüreklerimize o kara sevdanın

ateşi düştüğünden beri

bağlandığımızdan bu yana

vazgeçilmez kavgasına yarının;

seninle,

bir yolu yürüyoruz birlikte.

Emeğin ve sevdanın özgür olduğu

günlere doğru...

(Evrensel Kültür Dergisi, Haziran 1999)

ASIM ÖZTÜRK

(1950)

GREV ÇADIRLARI

Çadırın önünde üç arkadaşız

Grev önlükleri üstümüzde

Grev kırkıncı gününde

Sigaralarımızı yakıp aynı ateşten

Gecenin sessizliğini dinliyoruz

Sesimiz aydınlığın içinde asılı

Yıldız kümeleri gibi

Işık ışık

    Umutlu,

        Güven dolu,

Yayılıyor karanlığa

Üç işçiyiz gece nöbetinde

Üç yürek,

Atıyor kendi bildiğine

Evimiz,

    Çocuklarımız,

        Yarınlarımız,

Deviniyor karanlığa.

Greve çıkalı kaç gün oldu

Birbirimize soruyoruz

Umurumuzda değil işverenin tavrı

Umurumuzda değil baskılar

Grev sürmeli

Haklarımızı alıncaya dek

Grevler uzanıyor karanlığa.

Çadırın önünde tahta sandalyeler

Birinin bacağı kırıldı;

Dışardan dostlar gelince

Yere bağdaş kurup oturuyoruz

Soframız tüm emekçilere açık

Soframızı,

Grev günlerinde geleceğe kurup,

Duyuruyoruz karanlığa.

Gece nöbetinde üç uykusuz yürek

Dalıp çıkıyor işçilerin oturduğu sokaklara

Evlerin kapıları açık,

Fesleğen kokuyor pencereler;

Üç uykusuz yürek

Sokaklarda,

        Evlerde,

Aç, açık;

Yaşam kör bir at gibi

Kapaklanmış üstlerine,

Yaşam alınteri değirmeni

Dönüyor,

        Sömürüyor,

Kuralım grev çadırlarını

Karşı duralım karanlığa...

(Sanat Emeği, Eylül 1980)

TİMUÇİN ÖZYÜREKLİ

(1950)

YAKASINDA KIRMIZI KARANFİL AVUÇLARINDA MAYIS GÜNEŞİ

bir işçi yerde yatıyor

yumruğu havada

göğsü kızıl kana kesmiş

gömleği yırtık

açık gözleri boşluğu deliyor

arkadaşları kol kola

sokaklarda koşuyor

bir filmin kopuk görüntüsü

ıslak kirpiklerinde

bir işçi kıvrılmış iki büklüm

elleri karnında kenetli

şakır durur zincirleri bileklerinde

ılgın bir mayıs sıcağı

terletmiş yorgun bedenini

bir işçi uzanmış kaldırımlara

sanırsın uyuyor

gece vardiyasından sonra

teri kan ter olmuş sızıyor alnından

dudakları türkü çığırır gibi duruyor

çocuğunu sanki yeni öpmüş de

gülteninin kokusu sinmiş

ellerini bilememiş nereye koysun

bir işçi koşuyor yarınlara

yüzü kuşkulu gergin

yüreği çelikten kanı maviden

haykırıyor vızıldayan kurşunlara

gözleri çözülüp dağılıyor alana

bükülüyor soluyor yavaşça

yakasında kırmızı karanfil

(Ufkumuz Sonsuz)

OZAN TELLİ

(1950)

ZONGULDAK ZONKLAMAYA BAŞLIYOR YENİDEN

seherin serin süresi

uyanıyorlar uykulara doymadan

gözlerinde düşleri saklı

gönüllerinde haklı

ekmeğe

    tütüne

        türküye değgin

nerdeyse doğacak ardından dağın

bakır yüzlü güneş ana aşk ile

homurdanacak çelik tırnaklı dozerler

vagonlar vuruşuyor yorgun gıcırtılarla

şarkısını şakıyor şakırdayarak rayların

öfkeyle soluyan lokomotif

ve şafağa geriniyor madenciler

güvenciyle güzel günlerin

işte geliyorlar kazmalı kürekli

        güvercin yürekli

kartal kanatlı kahraman kardeşler

kucağı kundaklı kadınların koçları

        –lavvar grevinden–

tırkacılar

    kancacılar

        küfeciler

yürüyorlar ocaklara

    çarkla çıkrıkla dönerek

mavi mavi şavkıyıp

    bulut bulut yanarak

giriyorlar sıcaklara

fırınlarda fırdönüyor fırtına

kıvılcımdan közden külden

kayaları yarıyorlar

filiz filiz damar damar

cevherlere eriyorlar

krom kurşun kömür demir

ve vuruyor nabızları nar aşkına

ekmek emek ter aşkına

zonguldak zonklamaya başlıyor yeniden

kömüre mayalı ciğerleri

demire mayalı

mayalı madene

karaya boyalı

tunçtan tenleri

nice canları

    alan ocakta

boşalıp boşalıp

    dolan ocakta

içinde derinliğin

içinde karanlığın

bir top ışıkcasına

dayanıp direniyorlar düşmana

sağır uğultulara

ağır uykulara

grizuya

    savruk sele

        göçüğe

kara haber tez çıkanda açığa

uzun uzun inliyor

hazin hazin inliyor

telgrafın telleri

budandıkça dalları

ışkına durmuş ışkına

mustafa suphi aşkına

yürekleri yanardağ

erimiş ateş kanları

dolaşıyor ırmak ırmak

dolaşıyor ışık ışık

yurdun damarlarında

(Sanat Emeği, Nisan 1979)

MEHMET MÜFİT

(1952)

GREVİN FABRİKADA 320. GÜNÜ

O bir işsizdir

ümitsiz değil

fabrikada grevin

320’nci günü

nasıl yaşadığını sormayın

bir gün ekmek

bir gün su.

şaşırır,

şaşırır bazı

bayram günleri ekmek-su.

O bir işsizdir

kör ve dilsiz değil

grevin fabrikada

320’nci günü.

uykusuzluktan kızaran gözleri

ışır da ışır

yüreği cıvıl cıvıl onun

kıvılcımlanır içi

enternasyonal’i

her gürleyişinde nefesi.

(Sanat Emeği, Nisan 1979)

YAŞAR MİRAÇ

(1953)

GREV ATEŞİ

kar yağıyor kör gecede

kış ayları zorlu aylar

yoksul damlar buz pençede

yoksul canlar düşüncede

                         kar yağıyor

                         kar yağıyor

grev çadırı önünde

bir işçi dimdik duruyor

göğsünde mavi gömleğin

maden-iş ve disk yazıyor

                         kar yağıyor

                         kar yağıyor

grev çadırı önünde

bir kızıl ateş yanıyor

kış ayları zorlu aylar

karanlık buza banıyor

                         zor yağıyor

                         zor yağıyor

kör gecenin çakalları

ateş sönecek sanıyor

sinsi sinsi dolaşarak

soğuğa yaltaklanıyor

                         zor yağıyor

                         zor yağıyor

bir işçi on bin oluyor

dalga dalga grevlerle

gürleşiyor çoğalıyor

ateş söneceği yerde

                         kar yağıyor

                         kar yağıyor

ateş söneceği yerde

karanlığı eteğinden

tutuşturuyor yakıyor

grevlerle grevlerle

                         kar yanıyor

                         kar yanıyor

(Sanat Emeği, Mart 1979)

HÜSEYİN FERHAD

(1954)

UÇURUMLAR DOLAMBACI

I

Camın üzerinde, ışığa tırmanan bir bal arısıyım;

yorgun beynime vurdukça penceremin demiri

yuvarlanıyorum aklımın uğuldayan bayırında.

Bir tabanca, saksıda bir çiçek, turuncu bir resim

ve mor lekelerden başka birşey yok bu karanlıklar ormanında.

Parçalanmış bir bayrak gibi sallanıyor başım

yüreğime çakılmış bir mızrağın ucunda;

acılar, yenilgiler ve kuşatılmış insan sesleri

yükseliyor ha bire bu uçurumlar dolambacında.

Camın üzerinde, ışığa tırmanan bir bal arısıyım;

yüzümü gölgeliyor kan birikintileriyle sulanan bir saydam ağaç.

fabrikaların güneşe bakan uzak kıyılarında.

— Bu kırmızı lekeler de ne, ellerimi tutan kim?

— Niye böyle yaşlı, niye böyle gencim?

Dipçikle ezilmiş çığlıklar, çiğnenmiş grev bildirileri;

bir toplu iğneyle boynuma asılan suçlu bilinç.

Hayır, tüm soruların yanıtını biliyorum aslında,

üzerime çevrili silahların namlusunda sallanıyor tutku ve erinç.

(Ve Yürüdük Gecenin Ateşleri İçinden)

OSMAN BOZKURT

(1956)

USTABAŞILAR

dumanlı dağ başıdır öfkeli kalabalıklar

sis örter bakışlarını çiğ inerken saçlarına

bıyıkları

ince yapraklı çam dalı

ister kırlardan ister fabrikalardan yürüsünler

silerek pusu

özgürlüğü ararlar geleceğin kollarında

ne olup/olmadığını sorarlar

acemi işçilerle ustabaşılar

sezgileriyle keşfetmişlerdir devrin tükenmişliğini

karlı doruklar gibi apak saçları

üretiyor sıradan olanlarla birlikte ustabaşılar

değişiyorlar üretirken

derken

değiştiriyorlar dünyayı

(Kumdaki Resim)

RUHAN MAVRUK

(1958)

MAYIS MEKTUBU

demir sesine savur dizelerimi ey rüzgâr

vardiya karanlığı ellerine sabahı dövenlerin

kirpikleri tutuşmuş dağ adamı

suyunu kar altından alır

gücünü toprak toprak yaşamdan

o yakın illere savur şiirlerimi sandinist rüzgâr

yağmur ol kardeşliğin saçlarına yürüyen yalıma

yalnızlığı durdur

cam kırığı acılara savur şiirlerimi

simitçi fırınlarının önünde bekleşen çocukların

yüreklerini yakala

vurgunu durdur

Nemrut’un ağırlığı çöktü gözkapaklarıma

git kaburgalarıma ey Micanoğlu’nun rüzgârı

sürsün istiyorum bu çılgın arya

sabah oldu sevdiğim

gözlerindeki bebek uykuyu da imgelerime kattım

nerede olursan ol tut ellerimi

bu kentin insansız caddelerinden

o rengarenk türküye akalım

tutuşan flamalarıyla

alkışı, zılgıtı, halaylarıyla

bir kavmi yutmuş gibi kabaran bu orman

bu çavlan, aşkım benim

şiirler geceleri de yazar beni

varsın petrol yemiş deniz gibi yansın gözlerim

öldüğümde bir dörtlüğümü yaz metro duvarlarına

doğuda bir tren istasyonuna adımı

sarp bir kız sev yine –unutma beni de–

mimozalar yağsın yıllara

yakılmış köylerde büyümüş çocuk bakışlarımdan

horasan halılarını savurup geldim

ben bu alevden saça

tutkuydu çeken ellerimden

güneşe yakından bak... güneşe yakından bak

bu yüzden körüm

vurdum kendimi bir yollara bir dizelere

parantezlere sığmasın diye ömrüm.

(Leyladan Beri)

RAHMİ EMEÇ

(1959)

UYAN VE DEĞİŞTİR HAYATINI

– ağrılar kuşatılsın diye, gözlerimi geceden hazırlıyorum

çözülüyor ırmakların yüzlerindeki durgunluk

susturulmuş günlerin telaşlı namluları

çılgın bir aydınlık kopartıyor bütün kuytularda

– ağrılar kuşatılsın diye, ellerimi geceden hazırlıyorum

giderek kendine sığmayan,

bir öfkenin sözleri zorluyor içimi

toprağa düştükçe azgın bir sel oluyor gövdem

yorgunluk taşıyıcısı bizler tanıyoruz onu

    ellerimizdeki çatlaklardan

– ağrılar kuşatılsın diye, sözlerimi geceden hazırlıyorum

birikiyorum dostların resimlerini çıkartıp

kavgalar ustası bir yüreğim oluyor, beni dağlara sürükleyen

omuzlarıma dolan mermi çekirdekleriyle ayrılığa çekiliyorum

haykırıyorum bir yerde, yumruğumu gökyüzünün böğrüne vurup

ey geniş uykuların baş oyuncusu,

uyan ve değiştir hayatını

(Sevgiyi Dağlara Salacağım)

NEŞE YAŞIN

(1959)

YILDIZLARIN ÖPÜCÜKLERİ

Biraz sonra yıldızlar titrer,

    ve gözlerinden öper dağlardaki ölülerin

ufacık elleri bebelerin,

    üşümüş, yılgın

Karanlık seni ürkütmesin yavrucuğum,

aydınlığa aş erer gebe toplumlar.

Güneşler, karanlıklar üstüne doğar.

Mutlaka yarın

    sınırlara çiçekler dikerler

eflatunu, kızılı, moru

yeğ tutup karasına silahın.

Biraz sonra yıldızlar titrer

    ve gülüşünü öper çukulata yiyen çocukların.

Her tohum yadsır kendini

    değişmeye çırpınır,

açlık, yalnızlık ve yoksulluk

    ezilir güçlü ellerinde aydınlığın

dostluk denizini içer yudum yudum

    tutsaklığı duyguların

Onlar bir ses etmeye görsün yavrucuğum

    Uyanır dağlar doruklarına dek

    Yürek tek, özlem tek.

Aş pişirir analar grevci işçilere

makinalar özlemlenir özgürlüğün sesine

silahını fırlatır

    kucaklaşır sınırlar

Biraz sonra yıldızlar titrer

    ve akışını öper devinen yaşamın

Çiçek açar

    kuş uçar

        böcek mutlanır.

(Sanat Emeği, Eylül 1978)

KISA KAYNAKÇA²

– Asıl Adalet, Haz. A. Kadir, İstanbul 1960.

– Çağdaş Çin Şiiri Antolojisi, Haz. Eray Canberk, Yön Yayıncılık, İstanbul 1996.

– Çağdaş Rus Şiiri Antolojisi, Der. ve Çev. Ataol Behramoğlu, Adam Yayıncılık, İstanbul 1987.

– Çağdaş Yugoslav Şiiri Antolojisi, Der. ve Çev. Necati Zekeriya, Cem Yayınları, İstanbul 1978.

– Dünden Bugüne Türk Şiiri Antolojisi, Haz. Asım Bezirci, May Yayınları, İstanbul 1968.

– Dünya Şiir Antolojisi I-II-III-IV, Haz. Ataol Behramoğlu - Özdemir İnce, Söylem Yayınları, Ankara 1986, 1987.

– Dünya Şiiri I-II-III, Haz. Hüseyin Karakan, Şiir Yayınları, İstanbul 1963, 1964.

– Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri I-II-III, Haz. A. Kadir, Evrensel Basım Yayın, 2. Basım, İstanbul 2000.

– Mehmet Emin (Yurdakul), Haz. A. Ferhan Oğuzhan, Varlık Yayınları, İstanbul 1953.

– Tevfik Fikret I-II-III, Haz. Asım Bezirci, Can Yayınları, İstanbul 1984.

– Türk Halk Şiiri Antolojisi, Haz. Asım Bezirci.

– Sanat ve Edebiyat (Marx-Engels-Lenin), Evrensel Basım Yayın, İstanbul 1996.

– Yaşarsak Yaşar Dünya (Dünya Şiirinden Seçmeler), Haz. Ergin Koparan, Evrensel Basım Yayın, İstanbul 1994.

– Yeni Edebiyat Şiir Antolojisi, Haz. Suphi Nuri İleri, Scala Yayıncılık, İstanbul, 2000.

KİTAPTAKİ ŞAİRLERİN ÖZGEÇMİŞLERİ³

A. Kadir (1917-1985). Şiire Nâzım Hikmet etkisinde başladı. İçten bir anlatımla toplum sorunlarını, yenik hayatların acılığını işlediği şiirleriyle 1940 Kuşağı içinde belirginleşti. Mevlâna, Hayyam, Tevfik Fikret’in şiirlerini günümüz diline aktardı. Azra Erhat’la birlikte Homeros’un İlyada ve Odysseia’sını çevirdi. Çeviri şiirlerden oluşan Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri (I. Cilt 1973, II. Cilt 1975, III. Cilt 1980) arkadaşlarıyla yaptığı ortak çalışmanın ürünüdür. Şiirlerini Tebliğ (1943), Hoş Geldin Halil İbrahim (1959), Dört Pencere (1962), adlı kitaplarda topladı ve bütün şiirleri Mutlu Olmak Varken (1968, genişletilmiş 3. basım 1988) adıyla yayımlandı. (sf. 48).

Ada, Ahmet (d. 1947). Doğanın ve belli bir coğrafyanın kendini duyumsattığı ilk şiirlerinden sonra ezik ve kırgın insanların ruh dünyalarını yansıtan şiirler yazdı. Toplumsalcı görüşünü slogancı anlatıma düşmeden şiirleştirmeyi başardı. Şiir kitapları: Gün Doğsun Gül Üstüne (1980, Akademi Kitabevi Şiir Ödülü 1981), Acıyla Akran (1983), Yaz Kırlangıcı Olsam (1985), Aşk Her Yerde (1990, Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü 1991), Vakit Yok Hüzünlenmeye (1992, Yunus Nadi Şiir Ödülü l993), Günyenisi Lirikler (1992), Taş Plak Gazelleri (1995), Küçük Bir Anmalık (1996), Begonyalı Pencere (1998) (sf. 197).

Akın, Sunay (d. 1962). Hemen tüm dergilerde peşpeşe yayımlanan şiirleriyle tanındı. Lirizm, ince bir alaycılık ve hüzün, şiirlerinin başta gelen özellikleri oldu. Şiir kitapları: Makiler (1990), Antik Acılar (1991), Kaza Süsü (1993), 62 Tavşanı (1998). “Noktalı Virgül” adlı dosyasıyla 1987 Halil Karagöz Şiir Ödülü, 1990’da Orhan Murat Arıburnu Şiir Ödülü’nü aldı. (sf. 122).

Anadol, Zihni T. (1918-1999). Toplumsalcı dünya görüşü doğrultusunda siyasal etkinlikler içinde ürünler verdi. Şiirlerini Ağlama Duvarı (1989, genişletilmiş 2. baskı 1997) adlı kitapta topladı. (sf. 52-53).

Arabul, Muzaffer (1917-1997). Toplumcu gerçekçilik anlayışı içinde deneme, inceleme, araştırma kitapları ve bir romanı vardır. Şiir kitapları: Sana Ne Olmuş (1962), İnsana Saygı (1964), İğri Tahtalar (1966), Eski Bir Çağ (1969), Tam Güneşin Altı (1973), Ertelenmiş Şiirler (1977), Makbuleye Şiirler (1989), Gün Sonu (1994) (sf. 156).

Aydın, Abidin (d. 1948). Şiir kitabı: Kıvılcım Yağmuru (1991) (sf. 97-98).

Aykın, Bedrettin (d. 1936). Toplumsal ve siyasal yaşantının getirdiği acıları buruk bir dille anlatan duygulu şiirlerini; Her Mevsim Acılarda (1982), Gecede Söylenen Türküler (1984), Eksik Bir Gökyüzü (1985), Yaralı İlkyaz (1990), Ansızın Güz (1992), Sevda Sureleri (1994), Yalnızlıklar (1997) adlı kitaplarında topladı. (sf. 83).

Başaran, Mehmet (d. 1926). Köy Enstitüsü kökenli bir öğretmen olarak yurt ve toplum sorunlarını işleyen, doğayla içli dışlı şiirler yazdı. Halk dilini ve söyleyişini ustalıkla kullandı. Şiir Kitapları: Ahlat Ağacı (1953), Karşılama (1958), Nisan Haritası (1960), Kocakent (1963), Pıtıraklı Memleket (1969), Gök Ekin (1975), Meşe Seli (1982), Günler Tuz Rengi (1986), Sis Dağının Başında Borana Bak Borana (1990), Eylülün Kızgın Soluğu (1996), Koca Bir Troya Dünya (1997) (sf. 160-164).

Becher, Johannes Robert (1891-1958). Alman şair, roman ve oyun yazarı, edebiyat ve sanat kuramcısı. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Demokratik Almanya’da yaşadı. İlk şiirlerinde dışavurumcu akımın etkileri görülür. Daha sonra toplumcu gerçekçi bir çizgi izledi. Gedicht für ein Volk (Bir Ulus İçin Şiir, 1919), Ein Mensch unserer Zeit (Günümüzün Bir İnsanı,1929), Deutscher Totentanz (Alman Ölüm Dansı, 1933), Deutschland ruft (Almanya Çağırıyor, 1942), Wiedergeburt (Yeniden Doğuş, 1947), başlıca şiir kitaplarıdır. Şiir sanatı konusunda da kitapları vardır. (sf. 174-176).

Behramoğlu, Ataol (d. 1942). Yalın söyleyişlerle, toplum ve bireye ilişkin ilerici düşünceleri yakaladığı şiirleriyle tanındı, şiirlerinin yanında, çevirileri, yayımladığı dergiler ve yazdığı eleştiri yazılarıyla da kuşağının başta gelen yazarlarından biri oldu. Asya Afrika Yazarlar Birliği 1981 Lotüs Edebiyat Ödülü’nü aldı. Şiir Kitapları: Bir Ermeni General (1965), Bir Gün Mutlaka (1970), Yolculuk, Özlem, Cesaret ve Kavga Şiirleri (1974), Ne Yağmur Ne Şiirler (1976), Kuşatmada (1978), Mustafa Suphi Destanı (1979), Dörtlükler (1980), İyi Bir Yurttaş Aranıyor (şiir kabare 1983), Eski Nisan (1987), Bebeklerin Ulusu Yok (1988), Türkiye Üzgün Yurdum, Güzel Yurdum (1990), Kızıma Mektuplar (1991). Toplu şiirleri 3 cilt olarak yayımlandı. (sf. 193-195).

Bektaş, Cengiz (d. 1934). İnsancıl bir yaklaşımla, insan ve doğa sevgisinin işlendiği şiirlerinin yanı sıra mimar, çevreci olarak da tanındı. Şiir kitapları: Kişi (1964), Akdeniz (1970), Mor (1974), Dört Kişiydiler Bir de Ben (1975), Yeryüzünün Yüreği (1978), Yer Deli Gök Deli (1980), Zeytinli Fırın Sokağı (1981), Güz Ey (1983), Fide (1987) (sf. 73, 177, 178-179).

Benli, M. İrfan (d. 1962). Şiir kitapları: Yabancı Bir Şehrin Kapısında (1994), Çağrısız Konuğuydun Denizin (1994), Artık Bu Kent Deli Bir Hayvandır (1995), Sende Bir Hal Var Çocuk (1997), Sesim Sürünüyor Rengi Lâl (1998) (sf. 123).

Bozkurt, Osman (d. 1956). Şiir kitabı: Kumdaki Resim (1995) (sf. 212).

Brecht, Bertolt (1898-1956). Alman şair, oyun yazarı, tiyatro yönetmeni. Başarılı oyunlarından başka kuramsal yazıları ve uygulamada getirdiği yeniliklerle 20. yüzyıl tiyatrosuna yön vermiş öncülerdendi. Geliştirdiği epik tiyatro anlayışıyla devrim yaratmış, çağdaş siyasal ve maddeci tiyatronun önde gelen temsilcilerinden biri olmuştur. Türkçede şiir kitapları: Öğrenmenin Övgüsü (1966), Halkın Ekmeği (Çev. A. Kadir - Asım Bezirci, 1972), Yarının Büyüklerine Şiirler (1976), Makinelerin Türküsü (Çev. A. Kadir - Gülen Fındıklı, 1979), Karanlık Zamanlar (Çev. A. Kadir - Gülen Fındıklı, 1980), Aşk Şiirleri (1983), Tiyatro Şiirleri (1987), Sevgililer (1991) (sf. 27-28, 132, 133, 134).

Bryusov, Valery (1873-1924). Rus simgeci şiirinin önderlerindendir. Şiir kitapları: Başyapıtlar (1895), Ben Buyum (1897), Üçüncü Hafta (1900), Kent ve Dünya (1903), Çelenk (1906), Tüm Şarkılar (1906), Son Düş (1920), Elektron Işığı (1922), Bu Gibi Günlerde (1924) (sf. 21).

Budak, Abdülkadir (d. 1952). Söyleyişte halk şiirine yakın, yenilikçi şiirin birikimini hece ölçüsü içinde kullanmayı başaran şiirleriyle dikkati çekti. Doğa, Kerem’ce bir sevda, toplumsal-siyasal gidişin neden olduğu acılar başlıca izlekleri oldu. Şiir kitapları: Geçti İlk Yaz Denemesi (1978), Şimdi Yaz (1980), Gömleğim Leyla Desenli (1981), Bir Gül Çocuk (1981, Türk Dil Kurumu Çocuk Yazını Ödülü 1982), Sevdanın Son Kerem’i (1985), İmzası Gül (1993, Arıburnu ve Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülleri 1994), Yanlış Anka Destanı (1994), Aşk Beni Geçer (1997), Ayna Sandım Şiiri (1998), Ahşap Anahtar (2000) (sf. 105).

Bulut, Abdülkadir (1943-1985). Doğduğu Akdeniz bölgesinden izlenimler taşıyan şiirlerinde bireysel ve toplumsal acıları işledi. İkinci Yeni’den halk şiirine kadar uzanan bir bileşim yarattı ve “kasabalı Lorca” (Cemal Süreya) diye nitelendi. Şiir kitapları: Sen Tek Başına Değilsin (1976), Acılar Yurdumdur (1981), Kahveci Güzeli (çocuk şiirleri, 1981), Yakımlar (1982), Gözyaşları da Çiçek Açar (1983), Sen Tek Başına Değilsin II (1984), Yurdumun Şiir Defteri (1985), ölümden sonra yayımlananan ve bütün şiirlerini içeren Ülkemin Şiir Atlası (1986) (sf. 196).

Burkay, Kemal (d. 1937). Şiir kitapları: Prangalar (1967), Dersim (1975). (sf. 186-188)

Bükülmez, Yaşar Nezihe (1880-1971). Yaşamı yoksulluk ve sıkıntı içinde geçti. Çeşitli derneklerde ve kuruluşlarda çalıştı. İşçi hareketleri içinde yer aldı. Toplum içindeki kadının sorunlarını da işlediği şiirlerini Bir Deste Menekşe (1915) ve Feryatlarım (1924) adlı kitaplarında topladı. (sf. 130-131).

Cengiz, Gülsüm (d. 1949). Doğrudan toplumsal/siyasal olayları konu alan, kimi zaman ağıt, kimi zaman güzelleme havasındaki yalın anlatımlı şiirleriyle tanındı. Eylül Deyişleri (1987), Sevdamız Çiçeklenir Zulada (1990), Mayısta Üzgün Gönlüm (1993), Akdenizin Rengi Mavi (1997) adlı şiir kitapları var. Bütün şiirleriyle 1995 Truva Şiir Ödülü’nü, aldı. (sf. 101-102, 198-200).

Corrie, Joe (1894-1968). İngiliz Şair. Maden ocaklarında maden işçiliği yaparak hayatını kazandı. İlk şiirleri 1920’lerde eski Glasgow sosyalist dergisi Forward’ın (İleri) aracılığı ile geniş topluluklara yayıldı. Çok yetenekli bir ozandı. İşçi sınıfını konu edinen başarılı oyunlar da yazdı. Ömrünün sonlarında güç koşullar altında yaşadı. (sf. 24-26).

Çetinay, Nuh Ömer (d. 1960). 1988 Akademi Kitabevi Şiir Ödülü’nde mansiyon alarak adını duyurdu. Toplumsal içerikli şiirler yazdı. Şiir kitabı: Kanrevanmaraş (1990) (sf. 119-121).

Defne, Zeki Ömer (1903-1992). Saz şairi geleneği içinde yurt güzellemeleri, ağıtlar yazdı. İnsanın değişik ruh hallerini yansıtan şiirlerinden başka mitologya, mimarlık ve resim konusunda şiirleri de vardır. Şiir kitapları: Denizden Çalınmış Ülke (1971), Sessiz Nehir (Puya’lar 1) (1985), Kardelenler (1988) (sf. 37-38).

Demiraslan, İlhan (1928-1980). Önceleri çocukluk anılarının ve gençlik yıllarının dünyasını yansıttığı şiirleriyle tanındı. Sonraları düşünce şiirine geçtiği görüldü. Şiir Kitapları: İncir Ağacı (1952), Eller Ekmeğe Doğru (1958), Acının Uçları (1999) (sf. 170).

Demirtaş, Metin (d. 1938). Yalın anlatımı, Akdeniz’li sıcaklığı, toplumcu yaklaşımıyla kendine özgü bir şiir oluşturdu. Umut, direnç, hesaplaşma, dostluk gibi kavramlar hemen her şiirinde kendini belli eder. Şiir kitapları: Görüşme Yeri (1969), Hazırol Kalbim (1977), Hançer ve Lirik (1984), Bir Mendil Gökyüzü (1988), Şiirimsi Hoca Nasreddin Öyküleri (1995), Çocuklar, Kediler, Uskumrular, Tersinden Okunan Masallar (1996), Erenler Böyle Dedi (1996) (sf. 87).

Dinamo, Hasan İzzettin (1909-1988). Başlangıçta hece ölçüsüyle yazarken “serbest vezin” hareketine katıldı. Siyasal baskılar nedeniyle uzun süre şiirleri yayımlanamadı. Toplumsal eleştiri, lirizm, felsefe yüklü şiirler yazdı. Şiir kitapları: Adsız Kitap (1931), Deniz Feneri (1937), Karacaahmet Senfonisi (1960), Özgürlük Türküsü (1971), Mapusanemden Şiirler (1974), Sürgün Şiirleri (1975), Gecekondumdan Şiirler (1976), Kavga Şiirleri (1977), Çoban Şiirleri (1982) (sf. 42-43, 143-147).

Ekinci, Soysal (1954-1994). Toplumsalcı siyasal etkinliklerinden ötürü 6 yıl tutuklu kaldı. Siyasal baskılar ve işsizlik yüzünden girdiği bunalım sonunda intihar etti. Toplumcu gerçekçi şiir anlayışı doğrultusunda anlatımcı şiirler yazdı. Tıkız, söylevci bir anlatıma düşmeden toplumsal siyasal olaylardan bireyin iç dünyasına kadar uzanan geniş bir izlek çeşitlemesi içinde yazdığı şiirlerini Biri Yitik İki Ülke (1989), Çağrı (1990), Yıkıntılar Altında (1991) adlı kitaplarda topladı. Ölümünden sonra bütün şiirleri Toplu Şiirler (1995) adıyla yayımlandı. (sf. 115-116).

Emeç, Rahmi (d. 1959). Şiir kitabı: Sevgiyi Dağlara Salacağım (1991) (sf. 215).

Erenus, Müştak (d. 1915). 1940’lardan beri sürdürdüğü şiirinde 1970’lerde toplumcu gerçekçi çizgi belirginlik kazandı. Şiir kitapları: Ölmeye Vakit Yok (1976), Duyuru (1979), Çağırın Gidenleri (1987), Sermaye Destanı (1989), Kalk Geleceğe Oturdun (1991), Önce Umut Vardı (1995), Taşlı Yazı (Toplu Şiirler, 1995) (sf. 46).

Gençay, Güngör (d. 1934). Başlangıcından beri toplumcu gerçekçi çizgide bir şair olarak görüldü. Şiir kitapları: O Sabah Rıhtımı (1965), Balıklar Ovası (1967), Oğul (1967), Dövülü Yürek (1968), Vurgunsuz Sabahlara Uyanmak (1988), Barut Yüklü Yıldızlar (1988), Kısacalar (1990), Sataşmalar (1993), Ağmalar (1995), Denize Akan Yangın (1995), Yaşam Umuda Ayarlı (2000) (sf. 74).

Gökçe, Enver (1920-1981). 1940 toplumcu gerçekçi kuşağının özgün şairlerinden. Kemaliye (Erzincan) yöresi folklorundan kaynaklanan, yöresel deyişlere yer veren şiirlerinde kimi zaman yanık bir hava, kimi zaman öfkeli bir başkaldırış vardır. Şiir kitapları: Dost Dost İlle Kavga (1973), Panzerler Üstümüze Kalkar (1977), Şiirler (Toplu Şiirler 1982), Eğin Türküleri (1982), DTCF’de hazırladığı bitirme tezidir. (sf. 58, 157-159).

Guillevic, Eugène (1907-1997). Fransız Şair. Uzun süre kötümser şiirler yazdı. İtalya-Habeş ve İspanya İç Savaşları sırasında doğruyu eğriyi, haklıyı haksızı anlamaya başladı. En güzel şiirlerini de bundan sonra yazdı. İkinci Dünya Savaşını, savaşta ölenleri, yurdunun Naziler tarafından işgalini gördü, vatanının kurtuluşu için Aragon, Eluard ve Desnos gibi şairlerle aynı sırada dövüştü. Bütün olayları yaşadı ve birlikte dövüşmenin şiirini söyledi. Başlıca eserleri: Övgü (1946), Kırklar (1947), Kazanmak (1949), Duvarlar (1950), Otuz Sone (1954) (sf. 140).

Hasan Hüseyin (Korkmazgil) (1927-1984). Yüksek sesli, uzun soluklu şiirleriyle doğrudan toplumsal/siyasal olayları yansıttı. İkinci Yeni’den uzak etkiler taşıyan şiirlerinde çeşitli söyleyiş biçimleri denemekten çekinmedi. Şiirleriyle geniş emekçi ve aydın kesimlerine seslendi. Şiir kitapları: Kavel (1963, Yeditepe Şiir Armağanı, 1964), Temmuz Bildirisi (1965), Kızılırmak (1966), Kızılkuğu (1971, TRT 1970 Sanat Ödülleri Yarışmasında başarı ödülü), Ağlasun Ayşafağı (1972), Acıyı Bal Eyledik (1973), Kelepçemin Karasında Bir Ak Güvercin (1974), Koçero Vatan Şiiri (1976), Haziranda Ölmek Zor (1977), Filizkıran Fırtınası (1981, Toprak Şiir Ödülü ve Nevzat Üstün Şiir Ödülü), Acılara Tutunmak (1981), Işıklarla Oynamayın (1982), Kandan Kına Yakılmaz (1985), Tohumlar Tuz İçinde (1988) (sf. 168).

Haşal, Hilmi (d. 1954). Şiir kitapları: Denge/Sizler Adına (1991), Elektronik Yalnızlıklar (1992), Yol Boyu Notları (1993), Kozmik Aşk Suçu (1995), Venüs’le Aşk (1997). Ödülleri: Yeni Adana Gazetesi Şiir Yarışması 1991, “Son Siren Kuşu” adlı dosyasıyla Altın Koza Şiir Ödülü Birinciliği. (sf. 110-112).

Hatipoğlu, Aydın (1940). Halk şiiri geleneğinden, yerel söylemlerden kaynaklanan bir söyleyişle yazdığı şiirlerinde toplumsal ve siyasal olayları göz önünde tuttu. Cumhuriyet dönemi şiir birikiminden yararlanan toplumcu gerçekçi bir çizgi izledi. Çömçe Gelin (1966), Gebe (1968), Hoyrat (1973), Beynim Yüreğim (1978), Ben Size Konuk Gelende (1979), Son Değil (1983) adlı şiir kitapları vardır. (sf. 190-192).

Heaney, Seasmus (d. 1939). Kuzey İrlandalı şair. Şiire üniversiteden sonra, öğretmenlik yaptığı yıllarda başladı. Şiirlerinde içinde büyüdüğü kırsal yaşamın, Kuzey İrlanda’daki mezhep çatışmalarının izleri görülür. The Death of a Naturalist (1966) ilk şiir kitabıdır. Door into the Dark (1969), Wintering Out (1972), Station İsland (1985), Sweeney Astray (1985) adlı şiir kitapları vardır. 1995’te Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı. (sf. 90).

Hughes, Langston (1902-1967). ABD’li şair. Ülkesindeki zencilerin yaşamlarını anlatan siyasal nitelikli şiirleriyle ünlendi. Ezilen insanların öfkesini ve düzeni değiştirme özlemini, zenci militanlığını yansıtır. Türkçe’de: Memleket Özlemi (Çev. Necati Cumalı, 1961); Seçme Şiirler (Çev. Talat Sait Halman, 1971); Özgürlük Gibi Sözler (Çev. Özcan Özbilge, 1985); Alabama’da Şafak (Çev. Ergin Koparan, 1985) (sf. 29).

Hünalp, Ayhan (d. 1927). Şiir kitapları: Üçotuz Para (1950), Bir Martı Öttü (1964), Uzak Maviler (1982) (sf. 169).

Hüseyin Ferhad (d. 1954). Eski Anadolu uygarlıklarından Türkmen ve Doğu Anadolu yaşantısına uzanan geniş ilgi alanıyla, yenilikçi bir anlayışla gelenekten yararlanmasıyla, arkaik bir dil oluşturmasıyla belirginleşti. Şiir kitapları: Deniz Çobanları (1982), Ve Yürüdük Gecenin Ateşleri İçinden (1984, Yaşar Nabi Nayır Şiir Ödülü 1984), Söyle Gölgen de Gitsin (1993, Yunus Nadi Şiir Ödülü 1994), Hayal Ülkesinin Keşfi (1995), Kılıç İpekte Sınanır (toplu şiirler, 2000) (sf. 108-109, 211).

Ilgaz, Rıfat (1911-1993). 1940’larda ortaya çıkan toplumcu gerçekçi şiir kuşağının başta gelen isimlerindendir. İnsan sevgisini, insanlar için duyduğu kaygıları, ince bir yergi ve umut dolu bir geleceğe duyduğu inançla yansıtan bir şiir dünyası kurdu. Yaşam koşullarının zorlamasıyla yöneldiği gülmece yazarlığında da Hababam Sınıfı romanıyla büyük üne kavuştu. Şiir Kitapları: Yarenlik (1943), Sınıf (1944), Yaşadıkça (1947), Devam (1953), Üsküdar’da Sabah Oldu (1954), Soluk Soluğa (1962), Karakılçık (1969), Uzak Değil (1971), Güvercinim Uyur mu? (1974), Kulağımız Kirişte (1983), Ocak Katırı Alagöz (1987, Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü) (sf. 45).

Irgat, Cahit (1913-1971). Tiyatro oyuncusu olarak tanındı. 1940’lardaki toplumcu gerçekçi şiir akımı içinde yer aldı. Kötümser ve öfkeli bir bakışla toplum ve dünya sorunlarını işledi. Bu Şehrin Çocukları (1945), Rüzgarlarım Konuşuyor (1947), Ortalık (1952) adlı şiir kitaplarını Irgatın Türküsü’nde bir araya getirdi (1969) (sf. 47).

İhsani (Aşık) (İhsan Sırlıoğlu) (d. 1930). Çağdaş halk şairlerindendir. Şiirleriyle siyasal eylemlere katıldı. Aşk ve yergi şiirleriyle tanındı. Ağalı Dünya (1966), Bakalım Hele (1967) Yazacağım (1967), Aşık İhsani ve Güllüşah (1969) şiir kitaplarından bazılarıdır. (sf. 172, 173).

İlhan, Attilâ (d. 1925). 1950’lerde toplumcu kaygılarla bireyci kaygıların iç içe işlendiği, yepyeni imgeler, yeni biçimlerle yazdığı şiirleriyle büyük üne kavuştu. Günümüze dek şiiri üstündeki ilgi azalmadan sürdü. Şiir kitapları: Duvar (1948), Sisler Bulvarı (1954), Yağmur Kaçağı (1955), Ben Sana Mecburum (1960), Bela Çiçeği (1962), Yasak Sevişmek (1968), Tutkunun Günlüğü (1973), Böyle Bir Sevmek (1977), Elde Var Hüzün (1982), Korkunun Krallığı (1987), Ayrılık Sevdaya Dahil (1992). (sf. 165).

Kalaycı, İ. Behçet (d. 1922). Şiir kitapları: Anılar Geçidi (1962), Türküsüz Kent (1983) (sf. 63-65).

Kalender, Arife (d. 1954). Şiir kitapları: Maviler de Eskidi (1992), Göçebe Sevinçler (1994), Suskun Resimler Durağı (1996), Gül Küstü (1997), Kırmızı Firari (1999) (sf. 113-114).

Kansu, Ceyhun Atuf (1919-1978). Halk şiiri geleneğinden yola çıkan şiirlerinde, ilerici bir yaklaşımla, halkın dertlerini, acılarını, sevinç ve mutluluk özlemlerini dile getirdi. Şiir kitapları: Bir Çocuk Bahçesinde (1941), Bağbozumu Sofrası (1944), Çocuktan Gemisi (1946), Yanık Hava (1951), Haziran Defteri (1955), Yurdumdan (1960), Bağımsızlık Gülü (1965), Sakarya Meydan Savaşı (1970, Behçet Kemal Çağlar Ödülü), Buğday, Kadın, Gül ve Gökyüzü (1975). Bütün şiirleri 2 cilt olanak yayımlandı. (1978). Kitaplarına girmemiş şiirleri Muzaffer Uyguner tarafından derlendi: Güneş Salkımı (1991), Kozalardan Resimler (1991), Halk Albümü (1993) (sf. 54-55, 56-57).

Karaibrahimoğlu, Mehmet Yılmaz (d. 1947). Şiir kitapları: Acunsal Masal (1967), Yılan Sırtı Dostluk (1974), Denkleyerek Hasreti (1982), Yayla Çiçeğine Türkü (1990), Grev Günleri (1991), Kuzey Sesimle (1993), Bir Deli Daha (1998), Madencinin Günlüğü (1976), El Eli Elleştirir. (sf. 95, 96).

Karaman, İlhan (d. 1948). Şiir kitapları: Ne Varsa Yüreğimizde (1992), Kül Rengi Duygular (1998), Düş Yakamdan Deliliğim (1998) (sf. 99-100).

Külebi, Cahit (1917-1997). Halk şiirine yaslanan lirik bir anlatımla çağdaş duyarlıkları işleyen şiirleriyle tanındı. Bütün akımların dışında kalmasına karşın, çağdaş Türk şiiri içinde kendine özgü bir yer edindi. Çeşitli dönemlerde yayımlanan kitapları: Adamın Biri (1946), Rüzgâr (1949), Atatürk Kurtuluş Savaşında (1952), Yeşeren Otlar (1954, Türk Dil Kurumu Edebiyat Ödülü 1955), Süt (1965), Şiirler (1969), Yangın (1980, Yeditepe Şiir Ödülü 1981), Güz Türküleri (1991) (sf. 49-51).

MacNeice, Louis (1907-1963). İrlandalı şair ve oyun yazarı. 1930’lardaki “yeni şiir” akımının üyesidir. Düşünsel içtenlik, Keltlere özgü coşku ve alaycı mizah, büyüleyici bir doğal lirizm ve günlük konuşma dilini kullanması şiirlerinin başlıca özelliğidir. Blind Fireworks (Kör Havai Fişekler, 1929) ilk şiir kitabıdır. Poems (Şiirler, 1935) Autumn Journal (Sonbahar Günlüğü, 1939), ölümünden sonra yayınlanan The Burning Perch (Yanan Tünek, 1963) öteki şiir kitaplarından bazılarıdır. (sf. 141-142).

Mavruk, Ruhan (d. 1958). Şiir kitapları: İda Dağı Çöz Beni (1994), Leyladan Beri (1998). 1995 Mavi Dergisi İlk Yapıtlar Şiir Ödülü’nü kazanmıştır. (sf. 213-214).

Mehmed Kemal (Kurşunluoğlu) (1920-1998). 1940’lı yılların toplumcu şairleri arasında yer aldı. Sonraları gazeteci yönüyle tanındı. Bütün şiirleri Tükenmez (1990) adıyla yayımlandı. Şiir kitapları: Birinci Kilometre (1945), Dünya Güzel Olmalı (1954), Söz Göz (1977), Öğle Rakıları (1986). Tükenmez (1990) bütün şiirlerini topladığı kitabıdır. (sf. 59-61, 62).

Menemencioğlu, Muazzez (d. 1929). Şiir kitapları: Emi (1963), Sen Kraldın Taçsız (1971), Davullar Vurur (1978), Dünya Çocukların Olacak (1978), Gözlerimde Atlar Koşuyor. (sf. 171).

Mercan, Hasan (d. 1944). Şiir kitapları: Aynam (1967), Sarı Yusuf (1972), Dağ Gelini (1973), Mermere Kazılan (1975) (sf. 91).

Miraç, Yaşar (d. 1953). Karadeniz türkülerini andıran renkli ve kıpırtılı bir anlatımla emekçinin dünyasını yansıttı. Şiir kitapları: Trabzonlu Delikanlı (1979, Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü 1980), Şili ile Söyleşi (1979), Gül Ekmek (1980), Taliplerin Ağıdı (1980), Çan Deresi Türküleri (1981), İçli Şarkılar (1981), Yurdumun İşçileri (1985), İstanbul Bir Kırmızı Gül (1985), Barış Güllerinin Gümüş Denizi (1986), Güleriz Ağlanacak (1988), Karadeniz Hırçın Kız (1988) (sf. 106-107, 209-210).

Müfit, Mehmet (d. 1952). Şiir kitapları: İstanbul’un Ağır Sultanları (1984), Tekkede Bahar (1986) (sf. 208).

Nâzım Hikmet (1902-1963). Türkiye’de serbest nazmın ilk uygulayıcısı ve çağdaş Türk şiirinin öncüsü. 1920’lerde gittiği Sovyetler Birliği’nde Mayakovski’nin şiiriyle tanışmasıyla yöneldiği özde toplumcu, biçimde de serbest nazımlı yeni şiiri günümüze dek etkisini sürdürdü. Şiirinin yanı sıra siyasal düşünceleri ve özel yaşamıyla da sürekli kamuoyunun güdeminde kaldı. 1938-1950 arasını cezaevinde, sonraki yaşamını da yurt dışında geçirdi. Dünya çapında 20. yüzyılın en büyük şairleri arasında anıldı. Şiirinin yanı sıra oyun, roman, öykü, masal, vb. türlerde de ürünler verdi. Bütün Eserleri 1988-1992 yılları arasında 29 ciltte toplandı. Şiir kitapları: 835 Satır (1929), Jokand ile Si-Ya-U (1923), Varan 3 (1930), 1+1=1 (1930), Sesini Kaybeden Şiir (1932) Taranta Babu’ya Mektuplar (1935), Postacılar (1935), Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936), Kurtuluş Savaşı Destanı (1965), Saat 21-22 Şiirleri (1965), Dört Hapisaneden (1966), Rubailer (1966), Yeni Şiirler (1966), Memleketimden İnsan Manzaraları (5 cilt, 1966-1967), Son Şiirleri (1970). Şu 1941 Yılında (1965) Memleketimden İnsan Manzaraları’ndan bir bölümdü. Kuvayı Milliye (1968) Kurtuluş Savaşı Destanı’nın bir başka baskısıdır. (sf. 30-31, 32-34, 35-36, 135-136, 137).

Neruda, Pablo (1904-1973) Şili’li şair. Asıl adı Neftali Ricardi Reyes Bascalto’dur. Yaşamı boyunca ülkesinde ve dünyada toplumsalcı dünya görüşü doğrultusunda siyasal etkinliklere katıldı. İzlek ve biçim yönünden zengin bir şiir birikimi vardır. 1953’te Lenin Barış Ödülü’nü, 1971’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı. Dilimize çevrilen şiir kitapları: Şiirler (Çev. Enver Gökçe), Kara Ada Şiirleri (Çev. Sait Maden), Şiirler (Çev. Hilmi Yavuz), Yeryüzünde Konaklama (Çev. Adnan Özer), Gölge Bile Yalnız (Çev. Erdal Alova), Kuşlar Sanatı (Çev. Erdal Alova), Kuruntular Kitabı (Çev. Erdal Alova), Ateşten Kılıç (Çev. Metin Cengiz), Aşk Soneleri (Çev. Metin Cengiz), Yürekteki İspanya (Çev. Erdoğan Alkan), 20 Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı (Çev. Sait Maden, ayrıca Ergin Koparan), Sorular Kitabı (Çev. Acem Özler-Wömg Spötter-Şahap Eraslan), Şili’nin Taşları (Çev. Nice Damar), Kış Bahçesi (Çev. Nice Damar), Makasçı Uyansın (Çev. Nice Damar), Kaptanın Dizeleri (Çev. Talat İnanç) (sf. 39-40, 41, 138, 139).

Osmanoğlu, İbrahim (1938-1984). Şiir kitabı: Bu Soluk Bu Yokuşu Aşar (1985) (sf. 88).

Ömer Hayyam (1048-1122). İranlı şair. Matematikçi ve gökbilimciydi. Yaşadığı dönemde bilimsel çalışmalarıyla ün kazanmış, ama rubaileriyle günümüze kadar uzanan bir yaygınlığa ererek bu ününü kat kat aşmıştır. Şiirleri ölümünden iki yüzyıl sonra ortaya çıktı. Rubailerinin çoğunda gerçekliğin ve sonrasızlığın niteliği, yaşamın süreksizliği ve belirsizliği, insanın Tanrı’yla ilişkisi gibi sorunlar işlenir. Türkçe’de pek çok Hayyam çevirisi vardır. Bazılarının adları ve çevirmenleri: Dörtlükler (1961, Sabahattin Eyuboğlu), Hayyam Rubailerini Türkçe Söyleyiş (1963, Yahya Kemal Beyatlı), Bugünün Diliyle Hayyam (1964, A. Kadir), Rubailer (1973, Rüştü Şardağ) (sf. 129).

Özer, Kemal (d. 1935). İkinci Yeni şiir anlayışı içinde yazdığı ilk dönem şiirlerinden sonra bir süre şiir yayımlamadı. 1970’lerde toplumsal sorunlara ağırlık veren şiirleriyle yeni bir dönem başlattı şiirinde. Bu şiirlerinde de titiz bir dil işçiliğini sürdürdü. Toplumcu gerçekçi şiir anlayışına yeni bir bakış ve biçim kazandırdı. Şiir kitapları: Gül Yordamı (1959), Ölü Bir Yaz (1960), Tutsak Kan (1963), Geceye Karşı Söylenmiştir (1978), Kimlikleriniz Lütfen (1981, Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü 1982), Araya Giren Görüntüler (1983), Çağdaş ve Boyun Eğmeyen (toplu şiirler, 1985), Sınırlamıyor Beni Sevda (1985), İnsan Yüzünün Tarihinden Bir Cümle (1990, Yunus Nadi Şiir Armağanı 1992), Bir Adı Gurbet (1993, Ferit Oğuz Bayır Ödülü 1993), Oğulları Öldürülen Analar (1995), Onların Sesleriyle Bir Kez Daha (1999) (sf. 75-79, 80, 81, 82, 180, 181, 182-183).

Öztürk, Asım (d. 1950). Şiir kitapları: Üretmenin Nar Çiçeği (1978), Mavi Bir Sancıda (1982), Acının Irmakları (1985), Yağmur Kapıları (1986), Irmağın Gözü (1987), Aydınlık Budanırken (1989), Petrol Tomurcuğu (1989), Sarsılan Karanlık (1990), Düşümdeki Alevle (1991), Yaprak Yorgunları (1992), Körlüğü Konuşmak (1993), Yosun Tutmuyor Yaram (1994), Sensiz Bir Yüzle Yaşamak (1996), Kendi Sesimin Sesi (1997), Eylül Tüneği (1998) (sf. 201-202).

Öztürk, Aydın (d. 1955). Şiir kitapları: Yanardağ Sıcağında (1988), Bir Sevgi Kırılmasıydı (1993), Ağıtlara Yazıldı Zaman (1994), Yıkık Duvarlar Gibi Kaldı Gözlerim (1995), Ölülerle Hatıra Fotoğrafı (1998), Yağmur Yüreklim (1999) (sf. 117).

Özyürekli, Timuçin (d. 1950). Şiir kitapları: Şafağın Buğusu (1982), Merhaba Yaşamak (1983) (sf. 203-204).

Petroviç, Branislav (Brana) (d. 1937). Şiir kitapları: Konuşmanın Gücü (1961), İnşaat Yeri (1964), Geleceğin Önsezisi (1973), Giderek Yokuz (1977) (sf. 86).

Rifat, Oktay (1914-1988). “Garip” akımı kurucularından. Şiir üzerine giriştiği araştırmalar sonucu çok çeşitli kaynaklara yaslanan ama hepsinde de başarıyla sonuçlandırdığı ürünler ortaya koydu.Şiir kitapları: Garip (Orhan Veli ve Melih Cevdetle, 1941), Güzelleme (1945), Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avanelik Üzerine Şiirler (1946), Aşağı Yukarı (1952), Karga ile Tilki (1954), Perçemli Sokak (1956), Aşık Merdiveni (1958), İkilik (Aşağı Yukarı ve Karga ile Tilki bir arada, 1963), Elleri Var Özgürlüğün (1966), Şiirler (1969), Yeni Şiirler (1973), Çobanıl Şiirler (1976, Bir Cigara İçimi (1979), Elifli (1980), Denize Doğru Konuşma (1982), Dilsiz ve Çıplak (1984), Koca Bir Yaz (1987) (sf. 152-154).

Ruşen Hakkı (d. 1936). Şiir kitapları: Köprü (1962), Yuvarlak Masa Oturumu (1964), Hüznün Dalgın Kuşları (1968), Dağlama (1974), Çakmaktaşı, Kav, Kıvılcım (1980), Canevimden (1989), Üretimde Sevda (1993), Elini Hünerle Kuşlara Yelek Giydir (1999) (sf. 84-85, 184-185).

Savaşçı, Fethi (1930-1989). Şiir kitapları: Duvarcı Hasan Usta (1970), Bu Sarı Biraları İçince (1971), Çöpçü Türküsü (1975), İş Arkadaşları (1980), Duyuyor musunuz? (1983), İzmir’in İçinde İnce Minare (1986), Bir Ekmek Var Orada (1986) (sf. 72).

Severini, Aldo (d. 1926) İtalyan şair. Kendi kendini yetiştirdi. Gençliğinden beri işçi eylemlerinde yer aldı. Kurtuluş savaşı sırasında gönüllü olarak çetecilere katıldı. Kamusal ve siyasal görevler aldı. Çok verimli bir ozandır ve yapıtlarının büyük bir bölümü yayımlanmamıştır. Yayımlanmış şiir kitapları: Şafak Gibi Gelecek Senin Saatin de (1955) Şarkı Söylemek İçin Bana Alkol Vermeyin (1962), Bir Kıyıdan Öbür Kıyıya (1972), Söz Viet’e (1973) (sf. 67).

Smirnenski, Hristo (1898-1923). Bulgar şair. İlk şiirleri alaycıydı. Kısa zamanda burjuva egemenliğinin kanlı gerçeklerini, halkın kanı pahasına oynanan oyunları ve bu işten yararlananların çıkarlarını anladı. Bundan sonra şiirleri, kitleleri savaşa çağıran bir nitelik kazandı. 1920-1923 arasında tüm Bulgar şiirindeki eğilimi değiştirdi. Okuyucular ve önyargısız eleştirmenler, Bulgar şiirinde o zamana dek görülmemiş bir şeyin oluştuğunu, yepyeni bir yeteneğin yeni bir yol açtığını ve yeni yasalarla ortaya çıktığını fark ettiler. Şiir kitapları: Değişik Nitelikte İç Çekişleri, Lüks Fiyat, (sf. 22-23).

Sönmez, Tekin (d. 1938). Şiir kitapları: Günün Apansız Açıklanması (1968), Boşuna Değil Yaşamak (1970), Şafağın Demircisi (1971, TRT Sanat Ödülleri Tek Şiir Başarı Ödülü 1970), Ağıt Yok (1973), Şili’nin ve Jara’nın Destanı (1976), Yeryüzü Sevdiğim (1977), Masal Gerçek İçinde (1979), Ferhat’ım Şirin’im (1980) (sf. 189).

Tansel, Oğuz (1915-1994). Toplumcu gerçekçi anlayış içinde yazdığı, doğayı ve kırsal dünyayı öne çıkartan şiirlerinde halk hikayelerinin ve masalların izleri görülür. Şiir kitapları: Savrulmayı Bekleyen Harman (1953), Gözünü Sevdiğim (1962), Bektaşi Dedikleri (Metin Eloğlu ile beraber şiirleştirilmiş Bektaşi fıkraları, 1977), Sarıkız Yolu (Toplu Şiirler, 1985), Dağı Öpmeler (1999). (sf. 155)

Tar, Sülayman Şahin (1913-1990). Bireyin dünyasını yansıtan ilk şiirlerinden sonra toplumsalcı bir anlayışla şiirler yazdı. Şiir kitapları: Istırap (1946), Arkadaş (1971), Onlar (1989) (sf. 151).

Telli, Ozan (d. 1950). Halk deyişlerinden yararlanarak koçaklama havasında şiirler yazdı. Şiirlerini şu kitaplarda topladı: Özgürlük (1979), Şahince (1981), Ekmeğin Şarabın Tuzun Aşkına (1982), İshakça (1983), Şahkulu Destanı (1985), Kalenderoğlu Piri Mehmet Destanı (1987), Aşktan Umut Kesilmez (1987), Damarına Kan Gerek (Bizim Çeliğin Suyundan, İshakça, Şahkulu Destanı, Kalenderoğlu Piri Mehmet Destanı bir arada). 1991, 1977 Vatan Gazetesi Şiir Birincilik Ödülü, 1980 Akademi Kitabevi Şiir Başarı Ödülü (Murathan Mungan ve Turgay Fişekçi ile), Şahkulu ile Gösteri Dergisi Şiir Ödülü birinciliği (1983), İshakça ile Natıroğlu Şiir Ödülü (1984) ikinciliği, 1987 Gülhane Sanat ve El Sanatları Festivali Şiir Birincilik Ödülü, Kültür Bakanlığı Şiir Başarı Ödülü (1992) (sf. 103-104, 205-207).

Tevfik Fikret (1867-1915). Serveti Fünun döneminin en önemli şairidir. Şiire getirdiği öz ve biçim yeniliğinin yanı sıra düşünceleriyle de çağdaşlarını etkiledi. İlk şiirlerinde bireysel duygular, doğa, günlük yaşantıdan izlenimler ve görünümler ağır basar. Sonraları siyasal ve toplumsal yanı ağır basan şiirler yazdı. Çocuk şiirlerinde hece ölçüsünü kullandı. Rübab-ı Şikeste (1900), Halûk’ün Defteri (1911), Şermin (1914) adlı şiir kitapları vardır. Tevfik Fikret’in şiirlerinden bazılarını A. Kadir ve Ahmet Muhip Dıranas günümüz diline aktarmışlardır. Bütün şiirlerini Asım Bezirci günümüz diline de aktarılmış biçimleriyle 3 ciltte topladı (1984) (sf. 15-17).

Üstün, Nevzat (1924-1979). Şiir, hikaye ve gezi kitaplarıyla tanındı. Şiir kitapları: Oluş (1946), Yaşadığımız Devre Dair Şiirler (1951), Cüceler Çarşısı (1955), Yitikler Kapısı (1960), Güneş Ülkesi (1964), Hey Sen Amerikalı (1967). Köprübaşı (1968) bütün kitaplarındaki şiirleri ve yeni şiirlerini kapsayan kitaptır. (sf. 66).

Vaptsarov, Nikola (1909-1942). Bulgar şair. Sofya Üniversitesi Edebiyat Koluna devam etmek istediyse de oraya girmeyi başaramadı ve bir kâğıt fabrikasında çalışmak zorunda kaldı. Böylece işçi sınıfıyla ilişkileri ve siyasal eylemleri başladı. 1940’tan sonra da kendini bütünüyle siyasal hayata adadı. 1942’de Alman istilâcılarına karşı yıkıcı eylemlerinden dolayı polisçe tutuklandı. Arkadaşlarını ele vermesi için aylarca işkence altında tutuldu. Sonra yargılanıp ölüm cezasına çarptırıldı. 23 Temmuz 1942’de kurşuna dizildi. Şiirde halkının dilini kullandı, yığınlarla sarmaşdolaş olmanın en doğru yolu onca buydu. Onun tek amacı düşünce ve duygularını en anlaşılır biçimde halka iletmekti. Türkçede: Seçilmiş Şiirler (Çev. İbrahim Işık, 1975), Seçme Şiirler (Çev. Erdal Alova, 1980), Motor Türküleri (Çev. İlhan Özdemirci, 1986) dilimize çevrilmiş şiirlerden oluşan kitaplardır. (sf. 44, 148-150).

Yaşın, Mehmet (d. 1958). Şiir Kitapları: Sevgilim Ölü Asker (1984, Akademi Şiir Birincilik Ödülü 1985 ve A. Kadir Şiir Ödülü), Işık Merdiven (1986), Pathos (1990), Sözverici Koltuğu (1990), Soydaşınız Balık Burcu (Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü) (sf. 118).

Yaşın, Neşe (d. 1959). Şiir kitapları: Sümbül ile Nergis (çocuk şiirleri 1979), Savaşların Gözyaşları (1979), Kapılar (1992) (sf. 216-217).

Yıldız, İbrahim (1928-1994) Şiir kitapları: Kıyıda Bir İbrahim (1990), Doruktaki Koltuk Boş (1990), Işığın Kanı (1990), Toplumun Teni (1990), Bir İbrahim (1990) (sf. 69).

Yurdakul, Mehmet Emin (1869-1944). Sade bir dille milliyetçi, halkçı bir anlayışla yazdığı şiirlerinde gerçek hayattan alıntıladığı sahneleri yansıttı. “Türk Şairi”, “Milli Şair” diye anıldı. Şiir kitapları: Türkçe Şiirler (1899), Türk Sazı (1914), Ey Türk Uyan (1914), Tan Sesleri (1915), Ordunun Destanı (1915), Zafer Yolunda (1918), Aydın Kızlar (1919), Dante’ye (1920), Mustafa Kemal (1928), Ankara (1939) (sf. 18-19, 20).

Yurttaş, Hüseyin (d. 1946). Şiir kitapları: İlk İşim Uyanmak (1970), Gelincik Günleri (1979), Uzun Yollar Yolcusu (1978), Uzunçalar (1979), Sanayi Çarşısı (1981), Gecede Kanat Sesleri (1984), Çürüme (1986), Kod Adı: Mansur (1992, Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü 1993), Kirli Tarih (1993, Yunus Nadi Yayımlanmamış Şiir Kitabı Ödülü 1993, Cevdet Kudret Edebiat Ödülü 1994), Sevgiden Ötesi Cehennem (1995), Yirminci Yüzyıl Ağıtları (1996), Aşkların Gizli Defteri (1998) (sf. 92-94).

Yüce, Ali (d. 1928). Tekrarlara ve çağrışımlara dayanan değişik söyleyiş biçimiyle dikkati çekti. Yergi ve gülmecenin ağır bastığı toplumcu gerçekçi bir anlayışı benimsedi. Roman ve düzyazı alanında ürünler verdi. Sekiz şiir kitabından ilki Boyundan Utan Darağacı (1976), en son yayımlananı Taş Tanrılar (1990) adını taşımaktadır. Şiir Kitapları: Boyundan Utan Darağacı (1976), Halk Çağı (1981, Nevzat Üstün Şiir Ödülü 1980; Yeditepe Şiir Armağanı, 1982; Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü 1982), Ortadoğu Şiirleri (1983), Şiir Sıcağı (1984, Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü 1985), Antakya Çarşıları (1986), Şiir Tufanı (1989), Taş Tanrılar (1990), Asılacak Kitap (1991), Yunuslama (1991), Havalı Meryem (1994), Sevgim Servetimdi (1997), Ödülleri: “Olmaca” adlı şiiriyle Palermo Akdeniz Ülkeleri Uluslararası Altın Madalya Şiiri Ödülü (1994), Evrensel Kültür Merkezi Emeğe Saygı Ödülü (1996), Damar Edebiyat Emek Ödülü (1997) (sf. 70-71).

Yücel, Can (1926-1999). 1940’larda şiire başlamış olmasına karşın 1970’lerde yalımlanan siyasal içerikli şiirleriyle ün kazandı. Konuşma diliyle sözcük oyunlarını kullanmadaki başarısı ve keskin yergi gücüyle, çağdaş Türk şiirinin çok sevilen, benzersiz şairlerinden biri oldu. Başlıca şiir kitapları: Yazma / Sevgi Duvarı, Bir Siyasinin Şirleri, Ölüm ve Oğlum, Gökyokuş, Rengahenk, Canfeda. Şiir Alayı (1581, ilk dört kitap bir arada), Rengahenk (1982), Gökyokuş (1984), Beşibiryerde (1985, son kitap dışında bütün kitaplar bir arada), Canfeda (1986), Çok Bi Çocuk (1988), Kısa Devre (1990), Kuzgunun Yavrusu (1990), Gece Vardiyası (1991), Güle Güle / Seslerin Sessizliği (1993), Gezintiler (1994), Maile (1995), Seke Seke (1997) (sf. 68, 166-167).

Dipnotlar

1- Atilla Can: Taşkızak işçisi; faşistlerce katledildi.

2- Şiirlerin hangi kitaplardan ve dergilerden alındığı altlarında belirtilmiştir.

3- Şair özgeçmişleri soyadlarına göre sıralanmıştır. Ayrıca, her şair özgeçmişinin arkasında, o şairin şiirlerinin hangi sayfalarda yer aldığı belirtilmiştir.