Birinci Basım
1974 (A. Kadir yayını)

İkinci Basım
1976 (A. Kadir yayını)

Üçüncü Basım
1982 (Yazko)

Filistin Şiiri

Çevirenler

A. Kadir
Afşar Timuçin
Süleyman Salom

Evrensel Basım Yayın-198

Filistin Şiiri

Evrensel Basım Yayın’da

Birinci Basım Nisan 2002

Çevirenler:

A. Kadir, Afşar Timuçin, Süleyman Salom

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı Kamer Hatun Mah. Alhatun Sk. No: 27 Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx) - Faks: 0212 361 09 04

web: www.evrenselbasim.com

e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

Filistin

Şiiri

FİLİSTİNLİ ÇOCUKLAR

Hiç kimse

hiç bir şey

veremez onlara.

Hiç kimseden

hiç bir şey

bekledikleri yok.

Kara zeytin

ve arpa tanesi

yedikleri

bu çocukların

Ve kuru ot.

Ve çürük hurma.

Bu çocuklar

yuğuracaklar

kendi hamurlarını

bir gün

kendileri.

Hamur tahtasında

özgürlüğün.

A. Kadir

YOK OLUYORUZ AMA ÖLMÜYORUZ”

Şükran Kurdakul

— Kaç yılını içerde geçirdin kardeşim Riyad?

— On yılımı. Bağımsız Filistin için.

— Oğlunuz Muhammed’i neden vurdular usta?

— Filistin’in bağımsızlığını istediği için…

Her soru benzer yanıtlarla karşılanıyor Filistin’de.

Yıl 1998, aylardan Kasım: Geleceğe umutla bakılan tarihsel bir dönem bu.

Yıllar yılı kasabaları, kentleri bile açık hava hapishanesine döndüren bir ülke burası.

Yaralarını sarmaya uğraşan gazi ülkelerden biri.

Başkan Arafat’ı dinlerken de anlıyorsunuz bu gerçeği. Törenlerde özgürlük şarkıları söyleyenlerin coşkularındaki titreşimlerden de.

Bulunduğum günler, uzun yolun son aşamalarını yaşayan direniş savaşçılarının kararlı sabrını gördüm Kudüs’te, Nablus’ta, Ramallah’ta, Eriha’da, Deyşa’da…

Acıların sütüyle yaratılmış dizeler dinledim. Şimdi büyük çoğunluğu ya öldürüldü, ya toplama kamplarına alındı o vatanseverlerin. Ama dünya halklarına armağan ettikleri direniş ve bu direnişi ağıtlayan dizeler kuşaktan kuşağa etkisini sürdürecek.

Çanlarına ot tıkayacak barbarlığın.

Çoğu bu kitapta yer alıyor o direniş şarkılarının.

1960’lı yıllardan günümüze değin Mahmut Derviş, Samih El Kasım, Salim Jabran, İbrahim Tukan, Abu Salma, Fatva Tukan vb. şairlerin yaratılarına dünya halkları sahip çıkıyor.

İnsanın destan kahramanları gibi süngünün ucunda yaşadığı bir dönemin şiiri bu. Bu kitaptaki şairlerden kaç kuşak sonra gelen Filistinlilerin dizelerinden de bize kadar ulaşıyor.

Emel Akçalı’nın dilimize kazandırdığı Hannan Awad şiiri de doğruluyor bu yargıyı:

“Ben bir çiçeğim, yoldaşım

Kan meydanında

Çevremdeki nesnelere aşinayım

Gökyüzünü kucaklıyorum

Ve şiir yazıyorum

Gözlerinde tan ağaran

Ve gökyüzünün ağladığı

Kardeşlerim için,

Kalplerinde aşk şarkısının

Yeniden çaldığı kardeşlerim için

Cömert vatanımız için

Uzun yolculuğunda

Yolumda ilerliyorum

Yok oluyoruz ama ölmüyoruz

İmkânsız olandır ölen”

Nisan 2002

Filistin Şiiri

Afşar Timuçin

1.

Siyonizm, Filistin’de bir yahudi devleti kurma ülküsüydü. Bu ülkü, Macar Yahudisi Thedor Herzl’in 1895’te yayımlanan Yahudi Devleti adlı eserinde açıklanmıştır. Herzl, 1897’de Basel’de ilk siyonist kongresini topladı, ayrıca Filistin’de topraklar satınalma hazırlıklarını başlattı. Adını Kudüs’teki Sion dağından alan siyonizm, bugün dünyamızın bir parçasını kana bulayan önemli siyasal olayların temelinde yatan bir varolmak için yoketme inancıdır. Suçsuz insanlar arasına kin tohumları ektikten ve acımasız düşmanlıklar geliştirdikten sonra dünyaya gözlerini kapayan Herzl, ülküsünün gerçekleştiğini göremedi; ama onun yolunda yürüyenler bu ülküyü büyük devletlerin koruyuculuğu altında gerçekleştirdiler. Böylece, Filistin’in pek kanlı ve pek acılı tarihine yeni acılar eklendi.

Filistin, Yakındoğu’da, Suriye çölü, Lübnan ve Akdeniz arasındadır. Yedinci yüzyıldan günümüze kadar çok savaşlar gördü, ikide bir el değiştirdi, gün oldu haraç verdi, gün oldu üs diye kullanıldı. İlkin Arap istilâsına uğradı: Halife Ebubekir zamanında Amr ibnül As büyük bir orduyla Filistin’e girdi (634), karşısına çıkan Romalıları yendi, Kudüs’ü aldı (637). Ülkenin fethini bundan sonra Muaviye tamamladı. Artık Filistin, büyük vergiler ödeyen bir gelir kaynağıydı. Onaltıncı yüzyıl başlarına kadar Arapların elinde kalan Filistin, Mercidabık savaşından sonra Osmanlılara geçti (1516). Osmanlıların burada kurduğu sancaklar, bir zaman sonra emirliklere dönüştü. Bununla birlikte Osmanlılar Filistin’i ellerinde tuttular, hatta onu Napolyon Bonapart’a kaptırmama başarısını gösterdiler (1799). Ne var ki, Osmanlı devleti gerilemeye başlamış ve topraklarını koruyamayacak duruma düşmüştü. Filistin bu ara el değiştirdi: Mısır valisi Mehmet Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa bütün Filistin’i aldı. Filistin 1840’a kadar Mısır’ın yönetiminde kaldı, sonra gene Osmanlılara geçti. 1916’da İngilizler Filistin’in fethine giriştiler, bu fetih kanlı çatışmalarla birkaç yılda tamamlandı.

İngilizler Filistin’in fethine giriştiğinde Herzl çoktan yummuştu gözlerini. Ama onun ve onun gibilerin ektiği tohumlar hızla filizlenmiş ve Filistin’de bir Yahudi devleti kurma fikri Yahudilikle uzak yakın ilgisi olan bütün ülkelerde, özellikle ABD ve İngiltere’de pek tutulmuştur. 1885’te Odesa’da kurulan Sion Severla cemiyeti etkili olamamıştı, Filistin’de pek az Yahudi vardı çünkü. Ancak, Avrupa ve Amerika’daki zengin Yahudiler paçaları sıvadılar ve 1914’te Filistin’de bir koloni kurmayı başardılar. 1916’da Filistin’e hakim olan İngiltere, bağımsız Yahudi devleti fikirlerini çıkarlarına uygun görüyordu, oyununu bu yolda oynamaya girişti. Bu sırada büyük göç başlatıldı. Yahudi parası hızla çalışıyor ve dünyanın dört bir yanından Filistin’e Yahudiler geliyordu. Bu göç, ülkede hemen karışıklıklara yol açtı. Azınlıkta kalacaklarını anlayan Araplar, 1935-1939 arasında İngilizlere karşı silâha sarıldılar. Siyonist fikirlerin serpilip gelişmesinde ve gerçekleşmesinde büyük payı olan İngilizler, Filistin’de olaylar büyüyünce, Arap-Yahudi kavgasına karışmayı pahalı bir iş sayıp sessizce tası tarağı topladılar ve Filistin’den gittiler. 1948’de kurulan İsrail devleti, siyonizmin zaferini bütün dünyaya ilân ediyordu. 1949’da Birleşmiş Milletler, Filistin’i üçe ayırdı: Gazze, Mısır’ın; Yahudiye ve Gor çukuru Ürdün’ün; Taberiye, batı yaylaları ve Necef çölü İsrail’in oldu.

2.

M.S. 132-135 arasındaki dağılıştan sonra Filistin’de küçük bir Yahudi topluluğu kalmıştı. Bu topluluk yeni bir devlet kuracak güçte ve etkinlikte değildi.

Ama, siyonizmin gerçekleştirilmesi için en uygun yer Filistin’di: Kudüs kutsal şehirdi, hem musevilerce, hem hıristiyanlarca, hem müslümanlarca kutsal sayılıyordu. Diaspora (Filistin dışındaki Yahudiler) anayurda, Kenan ülkesine dönmek istiyorlardı. Bilenler hatırlayacaklardır: İsrailoğulları Mısır’dan çıktıktan sonra Sina dağında Tanrıdan On Emir’i aldılar, kendilerine vadedilen Kenan ülkesine, yani Filistin’e doğru yola çıktılar. Efsane, Yahudileri bir devlete kavuşturmayı amaçlayan siyonistlere yardım ediyor, onlara Filistin’i hatırlatıyordu. Ne var ki, oradaki bir avuç Yahudi topluluğunu büyük bir Yahudi toplumu haline getirmek gerekiyordu. Diaspora’nın Filistin’de buluşması tasarısı, Arap halklarının acıları pahasına gerçekleştirildi. Filistin her gün biraz daha İsrail’leştikçe ve İsrail her gün biraz daha girdikçe Arap topraklarına, Araplar ya yerlerinden yurtlarından oluyorlar ya da İsrail sınırları içinde her gün biraz daha köleleşmeye, her gün biraz daha yok olmaya doğru gidiyorlardı. Bu sistemli yoketme girişimi aralıksız sürmektedir. Yirmi beş yıl önce yurtlarından kovulup Ürdün’de, Lübnan’da, Suriye’de sığıntı hayatı yaşayan mülteciler, yoksulluk içinde kıvrana kıvrana esaslı bir yaşama kavgası vermeye çalışıyorlar. Sayıları iki milyona yaklaşan Filistin mültecileri bu insanlıkdışı durumun bütün ağırlığını omuzlarında taşırken, İsrail sınırları içinde kalan Araplar bir başka ölüm kalım savaşı örneği veriyorlar. Yahudiler “Büyük İsrail” ülküsünü büyük devletlerin, özellikle ABD’nin her türlü desteğinde geliştirirken, Filistinli Arap halkı yoksulluğun, ezilmişliğin büyük acıları içinde kıvranıyor. Ne var ki, Arap-Yahudi kavgası bitmedi. Yıllardır bir durup bir başlayan savaşlar bizi Filistin’in geleceği üzerinde ikide bir değişik tahminler yapmaya zorluyor. 1973 savaşı, yıllardır İsrail yararına bozulmuş olan dengeyi sağlar gibi, hatta Araplar yararına bozar gibi oldu. Bugün siyonizm, ABD’nin ve başka ülkelerin desteğine rağmen, çetin bir sınav vermektedir. Ayrıca, yüzyıllar boyunca dünyanın çeşitli yerlerinde ezilmiş, itilip kakılmış, boğazlanmış olan Yahudiler, artık ezen, boğazlayan bir devletin kurucuları sayılma tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. Gerçi bütün dünya, İsrailli Yahudiyle Diaspora’yı birbirinden ayırıyor ve İsrail’in iplerini elinde tutan büyük para gücünü biliyor. Ama ne olursa olsun, dünyamızın haktan yana olan insanları, tarihin ezilmiş insanlarının torunlarını bugünün ezen insanları olarak görmek istemiyor. Filistinliler direnmekteler. Göreceksiniz, şiirlerinde umutsuzluk yok, yenilmiş insanların çaresizliği ve boşvermişliği yok. Yarınların eski Kenan ülkesine, vadedilmiş topraklara neler vadettiğini bugünden kestirmek mümkün olmasa da, Filistin Araplarının direnişi, insanların ezilmesinden, köleleştirilmesinden yana olmayan insanlara yepyeni umutlar veriyor.

3.

Filistin Araplarının bugün gelişen şiiri, dünya şiirine en güzel örneklerini vermiş olan Arap şiirinin kaynağından besleniyor. Bütün dünya kültürüne açık insanların yarattığı bu yeni şiir, büyük bir şiir geleneğini bir kavga şiirine doğru geliştirmekte. Günümüz Filistin şairleri dendiği zaman, şiiri silâh yapmış olan usta şairler geliyor aklımıza.

Her şiir, insan dünyasından bildiriler sunar, insanın temel sorunlarını ele alır ve tartışır, insana kendinde olanı açık etmeye çalışır. Şiir burada kalmaz, daha öteye giderek bugünün sorunlarla, zorluklarla dolu insanını yarının mutlu insanına götürmenin yollarını arar. Bu arayış içinde şiir bir silâh olur, şair de bir savaşçı. Özellikle yaşama kavgası yapan halkların şiirleri, yarınki insana ulaşacak yolları teker teker tartışırken, varolan düzenle açık bir hesaplaşmaya girer; bu hesaplaşma, şiiri bir yükümlü, şairi de bir görevli durumuna getirir.

Ezilmiş insanların dünyasını yansıtan Filistin kavga şairleri, bu görevin bütün sorumluluğunu yüklenmiş insanların sesini ulaştırıyor bize. Bu şairler, okumuşların aydınca sorunlarından çok, egemenliğini yitirmiş bir halkın kavgasını işliyor, kavgasına katılıyor; halkın yanında yer alıyor bu yüzden, halkın sesini kullanıyor, halkın acılarını yansıtıyor. Filistin kavga şairleri aynı zamanda bir halkın varoluş kavgasının içindeler, bu kavgada yerlerini almışlar, Arap ulusunun düşmanlarıyla savaşıyorlar.

4.

İsrail’in zaferiyle biten 1967 çatışmasını hatırlayacaksınız. 5 Haziran sabahı başlayan savaş beş altı gün içinde sonuçlanmış, Ürdün, Suriye ve Mısır büyük topraklar kaybetmişlerdi. Filistin kavga şairleri adlarını bu savaşın meydana getirdiği yıkıntılar arasından duyurmaya başladılar. 1967’den sonra Arap yayıncıları, bu şiirin başlıca temsilcilerini, özellikle Samih El Kasım’ı, Mahmut Derviş’i, Tevfik El Zeyyad’ı gün ışığına çıkarmaya çalıştılar. Yıllar yılı, Filistin şiiri, verdiği değerli ürünlere rağmen, çok dar bir çevrenin ilgi alanlarına tıkışıp kaldı. İsrail’deki Filistinli Arap şairleri, seslerini hem İsrail’de, hem İsrail dışında duyurmaya çalışıyorlardı; bunu bir ölçüde başardılar ama büyük kalabalıkların ilgisini uyandıramadılar. Arap basını, Arap yayımcıları, Arap kültür çevreleri bu değerli şiire 1967’ye kadar sağır kalmışlardır. Oysa, bu şiir 1964-1965’te en güzel örneklerinden bazılarını vermiş, değerini ortaya koymuştu.

Beş altı gün süren 1967 savaşı dikkatleri Filistin üzerine toplarken, kültür adamlarının dikkatlerini de Filistinli şairler üzerine çekti. Böylece, o zamana kadar bir köşeye sıkışıp kalmış olan yeni Filistin şiiri gazetelere kadar yayıldı: Gazeteler Filistinli şairlerin şiirlerini tartışmaksızın ve eleştirmeksizin sayfalarına alıyorlar, onları halka ve bütün insanlığa duyurabilmek için büyük çaba harcıyorlardı. Filistin kavga şiiri işte bu hareket içinde gelişti ve usta işi örneklerini vermeye başladı. 1936 kuşağının (İbrahim Tukan, Abdürrahim Mahmut, Ebu Salma vb.) ortaya koyduğu şiir beğenisi, yeni bir yorumla, yeni bir dünya görüşü içinde yeni bir atılıma giriyordu böylece.

Böylece, estetik kaygılara birinci planda yer veren, ayrıca insanın bütün temel sorunlarını bütün insanların anlayabileceği basit bir dille işleyen, ezilmiş bir halkın kavgasını, umudunu, acılarını, kırgınlıklarını, yoksunluklarını türküleştiren, bütün bunları yaparken kuruluklara, marş duyarlıklarına, kaba ve katı söyleyişlere düşmeyen başarılı bir şiir ortaya çıktı.

5.

Filistin şiirindeki gelişimlerin Arap dünyasındaki siyasi gelişmelere bağlanması 1948’den sonradır. Bu bağlanışta Mısır devriminin (1952), bunun yanı sıra, Cezayir’in bağımsızlığa kavuşmasının rolü büyük olmuştur. 1948, Filistinli için önemli bir tarihtir: Filistin’de Arap toplumunun düzeni bu tarihte yerle bir oldu. Bu sarsıntı, Filistin’in kültür hayatına da büyük bir darbe indirdi. Çoğunluğunu toprağa bağlı insanların meydana getirdiği Filistin halkı, kültür baskısına karşı koyamadı. İsrail toprakları içinde kalan Arap halkının kişiliğine sahip çıkmaması, İsrail’in etkisi altında erimeyi göze alır görünmesi siyonistlerin işine yaramıştır. Ancak, bir süre sonra gerçek tepkinin doğmaya başladığı görüldü. Halkın dünyasını yansıtan, halk geleneğine yaslanan, halkın söyleyişini kullanan bir şiir şehirlerde çiçeklenmeye başladı.

1950 yılında işgalciler ünlü halk şairi Hümeyrad’ı ipe çekerken, boğulan bir şiirin kaç yeni şairde yepyeni şiirlere dönüşeceğini hesaplayamadılar. Şair öldürmek her zaman tehlikelidir. Bu baskılardan, lirik ve karamsar bir şiir anlayışı doğdu. Gerek İsrail topraklarında, gerek İsrail toprakları dışında kalan şairler, yalnızlığın, acının, kırılmışlığın şiirini yazdılar, bu şiirin duygu yükü, düşünce yükünü çok aşıyordu.

Bu gelişme, yavaş yavaş, düşünce temeli olan ve kavga şiiri adını kazanan yeni bir şiire yol açtı. Filistinlilerin yepyeni umutlar peşinde kavgayı omuzlamayı göze almalarına koşut olarak, Filistinli şairler bir kavga şiiri oluşturma yolunu tuttular. Bir halkın kendi açmazlarına aydınlık bir gözle bakışı bu tür umutlar, bu tür atılımlar getirmiştir her zaman. Filistin kavga şiiri ve Filistin direnme örgütleri 1967’den sonra etkin bir güç haline geldiler. Bu tarihten sonra Filistinli şairlerin tarihsel görevlerini tam anlamıyla yerine getirebilmek için, yurdundan kovulmuş, yurdunda köleleştirilmiş bir halkı kurtarabilmek için kolları sıvadığını görüyoruz.

6.

Filistinli kavga şairlerinin birçok sorunu var. Başlıca sorunları: İsrail toprakları içinde, İsraillilerin elinde kalan ve iyi düzenlenmiş bir “İsraillileştirme” siyasetinin kurbanı olan insanlara benliğini, tarihsel görevini, yurt sevgisini unutturmamak; öte yandan, İsrail toprakları dışında yaşayan mültecileri yoksunluğun ve umutsuzluğun pençesinde kıvranan insanlar durumundan kurtarmak, onları yurt topraklarını düşmandan geri alacak savaşçılar durumuna getirmek. Bunu yapabilmek için, bu kavga şairleri, ezilmiş bir halka, insan olmanın anlamını gösteren, umudu, direnci, yıkılmamayı öneren güçlendirici şiirler sunuyorlar. Onlar bu tutumları içinde birer yetiştirici, birer öğretmen, birer eğitmen görevi yapıyorlar. Diyebiliriz ki, Filistin kavga şairleri artık bir halkın, dağılmış, ezilmiş bir halkın umut kaynağı olmuşlardır.

Bu şairler, bütün bir halkın dünyasını altüst eden olayları çocukluklarında yaşayıp insan için direnme zorunluluğunun bilincine çok erkenden varmış kimselerdir. Bakın, Mahmut Derviş ne diyor: “Çocukluğum, tüm halkımın dramıyla ilişkili olarak, kişisel dramımın başlangıcı oldu. (…) 1948 yazının o gecesinde, dingin bir köyde atılan mermiler ayırım gözetmedi. Altı yaşındaydım, zeytinliklere, sonra dağlara koşar buldum kendimi, bazen yalınayak, bazen yere kapaklanarak. Korkuyla ve susuzlukla geçen kanlı bir geceden sonra, Lübnan denen ülkede bulduk kendimizi.” Yoksunluğun ve yılgınlığın damgasını taşıyan bu çocukluk, giderek kavgacı bir büyüklüğe dönüşecektir. Bu güç çocukluğu Samih El Kasım başka türlü anlatır: “Benim gerçek doğumum 1948’de oldu, çünkü hatırladığım ilk imgeler bu yılda ortaya çıkan olayların imgeleridir. Tüm düşüncem ve hayatımın imgeleri bu ‘48’ simgesinden başlar.”

7.

Bir direnişin duygu ve düşünce yanını temsil eden insanlar, bütün dünyaya seslerini duyurdular artık. Bütün dünya onların ağzından siyonizmin zulmünü, emperyalizmin oynadığı çirkin oyunları, yersiz yurtsuz bırakılmış suçsuz insanların çektiklerini öğreniyor. Filistin kavga şairleri bir yandan birer savaşçı, bir yandan da dünya kamuoyu önünde birer doğrulayıcıdırlar. Şiirlerinde kendini halka ve insanlığa adamış bütün şairlerin, dünyanın önde şairlerinin derinliğini, yalınlığını, duru, aydınlık, umutlu bakışını buluyoruz. Çökmüşlüklere, yıkılmışlıklara, vazgeçmişliklere başkaldıran öfke ve güzelliklere, umutlara, kardeşliklere açılan sevgi, halk ve insanlık için yazan şairlerin ortak yanıdır; bu şairlerin birbirlerine benzemeleri, birbirlerini andırmaları bundandır, bu ortak bakıştandır, bu insanı yüceltmeye yönelen tutumdandır.

1974

Mahmut Derviş

1941 yılında Celile ilinin bir köyünde doğdu. 1948’de köy yerle bir edilince, ailesiyle birlikte kaçıp Lübnan dağlarını geçmek zorunda kaldı. Sonradan yazdığı şiirlerde hep bu yağma, göç, İsrail baskısının izleri görülür. Daha çocukken şiir yazmaya başladı ve şiirlerini okul arkadaşlarına ve öğretmenlerine okuyarak ilk ününü sağladı. Şiirlerini yayımladığı sıralarda El Ardh (Toprak) cephesinin çalışmalarına katıldı. Filistin direniş şiiri, bu cephenin bülten ve dergilerinde filiz verdi. Hayfa’da yayımlanan “Al İttihad” gazetesinin ve “Al Cadid” dergisinin müdürlüğünü işgal idaresi altında yaptı. Yazılarından ve şiirlerinden ötürü çok kez hapse girdi. Bir ara, akşam beşten sabah beşe kadar evinden çıkması yasaklandı. Şiirlerinin büyük kısmını hapiste yazdı. Filistin kavga şairlerinin en büyüğü olarak nitelenir. Şiirleri otuz dile çevrilmiştir. Son şiirleri bütün dünyada çok ilgi gördü ve yeni yeni baskıları yapıldı. Başlıca şiir kitapları: Zeytin Ağacının Yaprakları, Filistinli Sevgili, Gecenin Sonu, Uzak Bir Sonbaharın Hafif Yağmuru, Celile’de Kuşlar Ölüyor, Yedinci Deneme.

KİMLİK KARTI

Kütükte kayıtlıyım.

Arabım.

Kartımın numarası elli bin.

Sekiz çocuğum var.

Dokuzuncusu yolda.

Yazdan sonra burda.

Kızıyor musun?

Kütükte kayıtlıyım.

Arabım.

Bir işim var, çalışıyorum.

Arkadaşlarım var, acı çeken,

sekiz de çocuğum.

Taştan çıkarıyorum ekmeklerini,

üstlerini başlarını, defterlerini

taştan çıkarıyorum.

Dilenmiyorum kapı kapı,

olmuyorum iki büklüm

eşiğinde senin.

Kızıyor musun?

Kütükte kayıtlıyım.

Arabım.

Halktan biriyim.

Sabırlıyım.

Öfkeyle kaynayan topraklara

salmışım köklerimi.

Çağlardan çok uzaklara bağlı

babam benim,

yüzyılların doğuşundan çok uzaklara,

selvilerden, zeytinlerden çok uzaklara,

bütün bitkilerden çok uzaklara bağlı.

Nujub efendilerinden değil,

kara saban sürenlerden.

Büyük babam da köylüydü,

yoktu soy ağacı.

Başımızı sokacak bir kulübe

benim yuvam,

kamışlardan, dallardan.

Hoşnut musun benim bu halimden?

Halkım ben.

Kütükte kayıtlıyım.

Arabım.

Saçlar: Kara.

Gözler: Kahve rengi.

Özel belirtiler:

Alnında bir çatkı.

El ayası deniz kabuğunun içi gibi kırmızı.

Uyuşturur tuttuğu eli bu eller.

Ayrıca zeytin yağını,

bir de kekiği severim çok.

Arayan bulsun beni

bir yitik köyde,

adsız yollarda unutulmuş.

Tarlalarda ter döker insanları,

taş ocaklarında ter döker.

Özlüyor insanlar

insan gibi yaşamayı.

Kütükte kayıtlıyım.

Arabım.

Atalarımın üzüm bağlarını sen aldın elimden,

çocuklarımla ektiğim toprağı

sen aldın.

Bıraktın bu taşları

bize, çocuklarımıza.

Alacakmışsınız

elimizden bu taşları da,

doğru mu?

Bir daha diyorum!

Bir daha!

Kütükte kayıtlıyım.

Birinci sayfanın ta başına.

Nefret etmem insanlardan

saldırmam hiç kimseye.

Ama aç korlarsa beni,

korlarsa çırılçıplak,

yerim etini beni soyanın,

hem de yerim çiğ çiğ.

Açlığımı kolla benim

ve öfkemi.

Damarıma basma.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

FİLİSTİNLİ SEVGİLİ

Gözlerin bir diken

yüreğe saplanmış,

çıldırasıya sevilen,

işkencesine dayanılamayan.

Gözlerin bir diken,

rüzgârdan koruduğum,

ötesinde acıların, gecelerin,

derinlere sapladığım.

Kandiller yanar ışığınla,

geceler dönüşür sabaha.

Bense unuturum birden,

–göz rastlar rastlamaz göze–,

yaşadığımızı bir vakitler

kapının ardında

yanyana.

*

Şakırdın sanki konuşurken.

İsterdim konuşmak ben de.

Dudaklarda hayır mı kalmıştı ki,

o bahar gibi dudaklarda!

Sözlerin

güvercin gibi

yuvamdan

uçtu gitti.

Kapımız,

sonbahar kadar sarı

basamakları ardından

fırladı gitti

canının çektiği yere.

Aynalar oldu paramparça,

yığıldı içimize

acı üstüne acı.

Topladık sesin küllerini

getirdik bir araya.

Böylece söyler olduk

acılı türküsünü yurdumuzun.

Hep birlikte sazın bağrına

ektik bu türküyü,

evlerin damlarına taş fırlatır gibi

fırlattık attık bu türküyü,

alın, dedik,

sancıdan kıvranan kalplere.

Oysa her şeyi unuttum ben şimdi.

Ya sen, ya sen, sevgili,

sesini kimselerin bilmediği!

Belki de gidişindir senin

ya da susmandır

sazı paslandıran.

*

Dün seni limanda gördüm,

yapayalnız, yolluksuz yolcu.

Bir yetim gibi sana doğru koşuyordum,

arıyordum sanki yaşlı anamı.

Nasıl, nasıl, yemyeşil bir portakal ağacı

kapanır bir hücreye ya da bir limana,

nasıl saklanır gurbet elde

ve yemyeşil kalır?

Yazıyorum not defterime:

Limanda durakaldım…

En dondurucu kış kadar soğuk gözler gibiydi dünya,

doluydu portakal kabuklarıyla ellerimiz.

Ve hep çöl, ve hep çöl, ve hep çöldü ardım.

*

Seni yalçın dağlarda gördüm,

kuzularınla, kovalanan çoban kızı.

Sen benim bahçemdin, yıkıntılar ortasında.

Bendim o yabancı, bendim kapını vuran.

Ey gönül! Ey gönül!

Kapı kalbimin üzerinde yükseliyordu,

pencere, taşlar ve çimento

kalbimin üzerinde.

*

Seni su testilerinde gördüm,

buğday başaklarında,

yıkık dökük, parça parça, unufak.

Hizmet ederken gördüm gece kulüplerinde,

sancıların şimşeklerinde gördüm ve yaralarda.

Bağrımdan koparılmış ciğer parçası sensin.

Dudaklarıma ses olacak yel sen.

Ateş ve akarsu sensin.

Gördüm seni bir mağaranın ağzında

yetimlerinin çamaşırlarını iplere asarken.

Gördüm sokaklarda seni ve ateş ocaklarında,

kaynayan kanında güneşin.

Ve ahırlarda…

Ve bütün tuzlarında denizin.

Ve kumlarda…

Toprak gibi güzel,

yasemin gibi,

ve çocuklar gibi.

*

Ve ant içerim ki,

bir mendil işleyeceğim yarına kadar,

gözlerine sunduğum şiirlerle süslü

ve bir tümceyle, baldan ve öpücüklerden tatlı:

“Bir Filistin vardı,

bir Filistin gene var!”

*

Gözleriyle Filistin,

kollardaki, göğüslerdeki dövmelerle Filistin,

adıyla sanıyla Filistin.

Düşlerin Filistin’i ve acıların,

ayakların, bedenlerin ve mendillerin Filistin’i,

sözcüklerin ve sessizliğin Filistin’i

ve çığlıkların.

Ölümün ve doğumun Filistin’i,

taşıdım seni eski defterlerimde

şiirlerimin ateşi gibi.

Kumanya gibi taşıdım seni gezilerimde.

Koyaklarda çağırdım seni bağıra bağıra,

inlettim senin adına koyakları:

Sakının hey

kayaları döve döve şarkımı koparan şimşekten!

Benim gençliğin yüreği!

Benim beyaz kanatlı atlı!

Benim yıkan putları!

Kartalları tepeleyen şiirleri benim eken

tüm sınırlarına Suriye’nin!

Zalim düşmana bağırdım, ey Filistin, senin adına:

“Ölürsem, ey böcekler, vücudumu didik didik edin!”

Karınca yumurtasından kartal çıkmaz hiç bir vakit,

yalnız yılan çıkar zehirli yılanlardan!

Ben barbarların atlarını iyi bilirim.

Bir ben dururum onların karşısında,

bir ben,

gençliğin yüreğiyim her daim,

yüreğiyim beyaz kanatlı atlıların.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

KÜBA ŞARKISI

1

Vaktim yok şu sıra

kahramanların öyküsünü anlatmaya.

Vaktim yok.

Dudaklar yaralı,

dudaklar parça parça,

kanatırlar içimi.

Ama sen ağlama,

benim kanım bir tutam yağ,

yakar özgürlüğün ateşini.

Ağlama.

Yurdum ayakta ya!

2

Utançtır, ana,

yaşayan kahramanlarda

göz yaşları.

dua et, toprak yeşersin,

ekmek versin çocuklarına,

gene efendileri olsun yurtlarının

sağ kalanlar, dua et.

Yemedim ekmeğimi,

ey ana,

düşmanlar doydu.

Etimi didikleyecekler yarın

kargaları kara ormanların.

Ama ekmek ve Küba

kalacak

özgür Kübalılara.

3

Benim mezarım, ey ana,

benim mezarım belli değil.

Her yerde yaşayanım ben.

Yürürüm, bacaklarım yok.

Konuşurum, dilim yok.

Görürüm, gözlerim yok.

Ben her yerde yaşayanım.

Bu yüzyılın tanrısıyım ben,

ey ana,

çocuğuyum

acıların.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

KIZILHAÇ ÜSTÜNE BASİT ŞARKI

Bütün ülkelerde bütün insanların, baba,

gücü var mı

ekmek dağıtmaya,

umut dağıtmaya?

Varsa, baba, neden

oturmuş yeriz meşe dalları?

Neden çığırırız fırsat bulunca acı türküler?

İyiyiz, baba, güven içindeyiz

Kızılhaç’ın kucağında,

başlarız ayı bir somun ekmek gibi görmeye

un torbası boşalınca.

Neden değiştirdin çığlıklarımı

kuru ekmek kırıntısıyla, sarı peynirle,

neden değiştirdin çığlıklarımı, baba,

kızılhaç dükkânlarında?

Haçın gölgesinde çiçekler biter mi, baba?

Bülbüller şakır mı haçın gölgesinde?

Neden dinamitlediler öyleyse ufacık evimizi?

Neden güneşi düşlersin, baba, gün batarken?

Neden gel dersin, el edersin bana,

ne zaman pasta, kuru üzüm çekse içim,

gel dersin, el edersin bana

Kızılhaç dükkânlarında.

Beni salıncaksız kodular,

ekmeğimi çamura buladılar, kirpiklerimi toza toprağa,

aldılar tahta atımı benim,

yükü babamın sırtına koymaya zorladılar beni,

gecenin ağırlığını kaldırmaya zorladılar.

Kim açtı ateş arklarını içimde,

kim açtı, kim açtı, kim?

Kim götürdü benden barış güvercinini

Kızılhaç’ın bayrakları altında?

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

ŞARKI ÜZERİNE GÖZLEMLER

Tahta atını aldılarsa

ne çıkar sanki,

yıldızlar sana kaldı,

yıldızlar, yavrum.

Ey yanardağ çiçeği,

ey damarlarımdaki yürek,

gözlerinde görürüm

doğuşunu geleceğin.

Görürüz melekleri,

uzaklarda bir çocuktan

bir peygamber çıkaran,

bir çocuktan bir peygamber.

Sen de söyle onlarla bir ağızdan

“İstemem, ey tanrım,

hafif yük istemem ben senden,

sen bana yükün en ağırını ver.”

Bir kapı araladılar sana rüzgâr vermek için,

bir yara açtılar sana bir sabah vermek için,

bir ev yıktılar bir ulus kurman için.

İyi oldu. İyi oldu. İyi.

Görürüz melekleri,

uzaklarda bir çocuktan

bir peygamber çıkaran,

bir çocuktan bir peygamber.

Sen de söyle onlarla bir ağızdan:

“İstemem, ey tanrım,

hafif yük istemem ben senden,

sen bana yükün en ağırını ver.”

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

ÖLMEYEN

Ölüyorum umut içinde.

Ölüyorum yangın içinde.

Ölüyorum asılarak.

Boğazım sıkılarak.

Demiyorum ama bir kez

aşkımız öldü.

Aşkımız ölmez.

Çev. : A. Kadir - Afşar Timuçin

48 NUMARALI ÖLÜ

Yüreğinin ortasında

bir karanfil buldular

ve ay ışığı.

Sokak ortasında,

taşların üstünde,

köpek gibi bırakılmıştı.

Cebinde bir kibrit kutusu buldular,

bir yolculuk izni,

ve sımsıcak ellerinde

bir iki resim.

Anası geldi öptü.

Sonra ağladı.

Sonra hep ağladı,

hep ağladı,

hep ağladı.

Yaban otları yetişti gözlerinde.

Gölgeler çoğaldı.

Ağabeyi,

delikanlıyken gitmişti

iş aramaya

tüm pazarlarında kentin.

Yakaladılar onu.

Yolculuk izni yoktu.

Çürümüş bavullarını taşıyordu

daracık sokaklar arasında.

Böyle battı ay ışığı,

böyle öldü.

Ey köyümün yavruları!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

BÜYÜK BABAMIN YÜZÜ

Hangi mezardan çıkmış gelirsin bana doğru,

ey büyük babamın yüzü?

Hiç gülümsememiş peygamber.

Pıhtılaşmış kan rengi

şayak rubanı giymişsin,

yeşil bedevi harmanisini atmışsın sırtına.

Hiç gülümsememiş peygamber.

Ey büyük babamın yüzü!

Hiç gülümsememiş peygamber.

Yıkıntı, zeytin tanesi, perişan rüzgârlar taşıyan

bomboş bir arsanın hüznü!

Hangi mezardan çıkmış gelirsin bana doğru,

içimdeki demiri dövmeye, ey zehir anıtı?

Mezarından bir karış bile satmadım.

Zorun karşısında eğmedim boynumu.

Mezarının üstünde türkü çığırdılar,

hora teptiler ama bir sürü,

parçalatmadım onurumu gene de.

Yat tekrar.

Yat uyu.

Ben uyanığım işte,

ta ölüme dek.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

DÖNECEKLERİ BEKLERKEN

Bizimkilerin çadırları kurulmuş kumlar üstüne,

ben uyanığım, yağmur uyanık,

Odiseus’un oğluyum ben, kuzeyden haber bekleyen,

bir gemici çağırdı beni, gitmedim,

bağladım gemileri kalın halatlarla,

çıktım tepesine bir dağın.

— Ey kaya,

babamın, üstünde dua ettiği kaya,

satmam seni altın dökseler önüme,

bağrında hep böyle sakla başkaldıranı,

ey kaya!

Ayrılmam burdan,

ayrılmam.

Bizimkilerin sesi yaracak rüzgârı,

kuşatacak sesler dorukları.

— Dönüyoruz,

bekle beni eşikte,

ey ana.

İşte onların umduğu çıkmadı.

Esti yel istediği gibi gemicinin.

Akıntı yenildi tekneye.

Dönüyoruz, ana,

bize ne pişirdin?

Yağ küplerini yağma ettiler,

un torbalarını yağma.

Ot topla bize kırlardan,

karnımız aç.

Uğuldar adımları bizimkilerin kayalar gibi

demirden bir el altında.

Ben uyanığım, yağmur uyanık.

Boş yere gözler dururum ufku.

Kayanın üstünde kalacağım hep,

sarsılmadan,

dimdik,

kayanın üstünde.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

13 NUMARALI ÖLÜ

Zeytinlik yemyeşildi az önce,

ne güzeldi, gökyüzü

bir mavi ormandı.

Neden her şey değişiverdi bu gece?

*

Durdurdular yol ortasında işçi dolu kamyonu

(rahatçacık).

*

Kalbim bir mavi kuşcağızdı az önce,

ey sevgilimin yuvası!

Mendillerim göğsümde yatardı bembeyaz.

Ey sevgilim benim,

bunları bu akşam böyle lekeleyen ne?

*

Durdurdular yol ortasında işçi dolu kamyonu

(rahatçacık).

Çevirttiler doğuya doğru yüzümüzü

(rahatçacık).

*

İşte sahipsin her şeye:

Düğün yüzüğü, ışık, gölge,

zeytinlikler, dutluklar, bahçeler,

bahçe duvarları.

Gire saplana uykuna, düşüne,

gene geleceğim yanına pencereden,

bir karanfil atacağım sana.

Sakın azarlama gecikirsem,

yakaladılar çünkü beni.

*

Zeytinlik her vakit yeşildi,

yeşildi dostum benim.

Elliyi aşkın kurban gel gör ki

boyadılar onu kırmızıya

gurup vakti.

Azarlama beni sakın,

azarlama.

Öldürdüler beni.

Öldürdüler beni.

Öldürdüler beni.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

SÜRGÜNDEN MEKTUP

1

Selâmlarım, kucaklarım seni.

Ne demeli bilmem,

nerden başlamalı, nasıl bitirmeli,

geçip giderken durmadan günler?

İki şeyim var burda benim, sürgünde:

İçine kuru ekmek koduğum bir çanta

ve ara sıra içimi döktüğüm,

kinimi tükürdüğüm bir defter.

Nerden başlamalı

söylenmiş sözlere, söylenecek sözlere?

Çekilenler bir kucaklaşmayla unutulacak mı?

Çekilenler unutulacak mı bir el sıkışmayla?

Sürgün dönecek mi evine?

Göklerden yağmur yağdıracak mı?

Tüyler çıkartacak mı yeniden

kaybolmuş kuşun kanatlarında,

ezilmiş kuşun?

Nerden başlamalı?

Selâmlarım,

kucaklarım seni…

Ve…

2

Diyorum ki radyoya:

Ona söyle, ben iyiyim.

Kuşa diyorum ki:

Git ona doğru,

unutma beni, söyle ona:

İyiyim,

iyi.

Gözlerim hep ışığa dönük.

Ay hep yukarlarda.

Parçlanmadı bugüne dek

eski rubam,

yırtıldı bir iki yeri

yamadım.

Bir süre götürür beni.

Yirmi yaşında bir delikanlıyım,

bir düşün, yirmi yaşında,

bütün delikanlılar gibi.

Of anam, of,

hayatı sırtlamışım,

taşırım bütün insanların taşıdığı yükü,

çalışırım bir lokantada,

tabakları yıkarım,

kahve hazırlarım müşterilere.

Kederli yüzümü çıkarır,

takarım güler yüzümü,

kaçmasın diye rahatları.

3

İyiyim.

Yirmi yaşındayım.

Bütün delikanlılar gibiyim.

Cıgara içiyor, duvara dayıyorum sırtımı,

ıslık çalıyorum güzel kızlara,

öbür delikanlılar gibi.

Aman kardeşler, aman,

kızlar ne güzel,

aman ne güzel!

Hiç çekilmez bu hayat

kızlar da olmasa.

Ekmeğin var mı, dedi arkadaşım,

karnım acıktı, dedi,

ekmeğin var mı?

“Kardeşler, insan aç olunca

ne kadar yüce!”

İyiyim,

iyi.

Kara ekmeğim var,

bir sepet de sebzem.

4

Mektuplar dinledim radyoda,

sürgünlerden mektupları,

sürgünlere mektupları.

Dediler: İyiyiz,

hepimiz iyi.

Babam nasıl?

Eskisi gibi seviyor mu

dua etmesini,

çocukları,

toprağı,

zeytin ağaçlarını.

Erkek kardeşlerim nasıl?

Memur olabildiler mi?

Bir gün babam ne demişti:

Çocuklarımın hepsi öğretmen olsunlar,

defter kitap alırım onlara dişimden keser,

köyümüzde kimsenin okuması yazması yok.

Kız kardeşimiz nasıl?

Büyüdü mü?

Taliplisi var mı?

Nenem nasıl?

Hep kapı önünde mi oturur gene?

dua eder mi bizim için?

Evimiz ne âlemde,

yıpranmış eşiğimiz, ocağımız, kapılar?

Mektuplar dinledim radyoda,

sürgünlerden mektupları,

sürgünlere mektupları.

Hepsi iyiler.

Ben iyi değilim ama.

Bir kuşku içimi kemirir yer.

Radyo bana bir haber vermedi sizden,

acı da olsa

tek bir haber.

5

Gece, ey ana,

yırtıcı, aç bir kurt,

kovalar durur yabancıyı habire,

kavaklarsa tutar rüzgârı, hiç bırakmaz.

Ey ana,

suçumuz ne?

Ölürüz iki kez:

Bir kez hayatta,

bir kez ölümde.

Bilir misin gözlerimi yaşla dolduran ne?

Bir gün hasta düşersem, ey ana,

yıkılırsa bir gün vücudum acılarla,

ne dersin, saklar mı gece

buralara sığınmış birinin anısını,

bir daha yurduna dönmemiş birinin?

Ne dersin, anar mı gece

mezarsız bir ölüyü, bir sığınığı?

Ey kavaklık, hatırla,

bir insandı

gölgende vurulup öldürülen.

O da bir insandı, der misin bilmem,

korur musun cesedimi kargaların açlığından?

Ana, canım ana,

bu satırları yazdığım ana,

hangi postacı getirecek sana bu mektubu?

Kara yolları kapalı,

hava yolları kapalı,

deniz yolları kapalı.

Ufuk gibi.

Anam, babam, kardaşlarım, dostlarım,

belki sağsınız,

belki ölü.

Belki nerede olduğunuz belli değil,

benim gibi.

İnsanın ne değeri olabilir,

evsiz barksız,

yersiz yurtsuz,

bayraksız,

ne değeri?

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

UMUT

Tabaklarınızda bir parça bal mı kaldı,

kovun sinekleri tabaklarınızdan,

koruyun balı.

Bağlarınızda üzüm salkımları mı kaldı,

kovun tilkileri

ey bağ bekçileri,

kovun ki, üzümler olsun.

Evinizde bir hasır,

bir kapı mı kaldı,

koruyun çocuklarınızı rüzgârdan,

koruyun ki, çocuklarınız uyusun

rüzgâra, soğuğa karşı.

Damarlarınızda kan mı kaldı,

saçıp savurmayın onu sakın,

taşırsınız içinizde doğacak yavrularınızı.

Ocağınızda ateş mi kaldı,

kahve ve bir kucak odun…

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

ŞARKICI DEDİ Kİ

Ağaçlar böyle büyür,

karışırlar kayalara,

suların akışıyla

böyle ağır ağır.

Şarkıcı dedi ki

büyük kentin yolunda

nöbet tutan türküsüyle

yüreği sıkılan rüzgâra:

Sen ki hayatımsın,

yık beni haydi,

kaderin istediği gibi

yok et beni haydi.

Haydi beni uçur

zaferi uğruna ölülerin.

Böyle yağar yağmur,

ey, dudakları

lânetli kentin!

Dinleyenleri dağıttılar,

koğdular sarhoşları,

şarkıcıyı bağladılar ve attılar zındana

söverek ana avrat.

Şarkıcı bu ara

sürdürdü türküsünü,

bir türkü ki dopdolu

sonbahar güneşiyle,

ve sardı bu ara

yaralarını iplerle.

Acının doruklarında yıldız yıldız parlayan

yaralarla

dedi ki ordakilere:

Her şey kabulüm,

pişmanlık yok ama.

Ben böyle ölürüm.

Ayakta.

Ağaçlar gibi.

Sedef olur böyle çarmıh,

şarkıcı değneği,

ipek olur ipler,

asılanların ipleri.

Böyle yağar yağmur.

Ağaçlar böyle büyür.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

İTİRAF

Çocukluğumun gelin alayını gördüm düşümde

İki kocaman göz gördüm düşümde.

Uzun, kıvırcık saçlı bir kızcağız gördüm düşümde.

Bir zeytin ağacı gördüm düşümde,

birkaç kuruşa bile satılamayan.

Tarihimin olanaksız kalelerini gördüm düşümde.

Badem ağaçlarının kokusunu gördüm düşümde,

uzun gecelerin hüznüne aşılanan.

Bizimkilerin evcek kederli yüzlerini gördüm düşümde.

Kızkardeşimin dal gibi kollarını gördüm düşümde,

kahramanlık kurdelesi gibi göğsüme dolanan.

Bir tatlı yaz gecesini gördüm düşümde.

Bir sepet dolusu incir gördüm düşümde.

Çok düş gördüm.

Çok düş gördüm.

Bu düşlerimden ötürü

ne olur, bağışlayın beni!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

MEZARDAN ÇAĞRI

Küfr Kasım Kemikliğinin anısına¹

1

Varır ölümüm sekiz yıl öncesine.

Babamla yaşımız bir.

Ey sağ kalanlar,

bu çağrı sizedir.

Uzun yaşamak isteyen kim varsa,

toprağın üstünde yaşamak isteyen,

toprağın altında değil,

bu çağrı onadır.

Bu çağrı herkese.

Bekleyene bu çağrı,

toprakta buğdaylar olsun diye bekleyene,

ekmek pişirmek için, ekmek yemek için

hamur kabarsın diye evlerde

ekin ekene bu çağrı, ekin biçene.

Uyumayın, diyoruz,

toprağın üstünde yaşamak isterseniz eğer,

toprağın altında değil,

dört açın gözünüzü, diyoruz,

güneş burda kurtlarla, balçıkla sıvalı.

Ölümün yaşı kadar yaşımız bizim.

Varır ölümüm sekiz yıl öncesine.

Babamla yaşımız bir.

2

Diyoruz ki size:

Ne su olsun mezarlarımız üstünde,

ne çiçek.

Burda bir tek canlı yok,

burda bir tek.

Kurt ve engerek tohumları var yalnız.

Diyoruz ki size:

Yas rubaları istemez.

Zaten burda hiç bir renk yok,

burda,

mezarda,

karadan başka.

Diyoruz ki size:

Acıklı şarkılar istemez,

sonu gelmez şarkılar,

burda uykudayız hepimiz,

uyanılmaz uykuda.

Bir daha oraya dönmek yok.

Diyoruz ki size:

Bundan böyle şarkıları

söyleyin kalan topraklar için.

Başkaldırın, diyoruz, başkaldırın,

öğretin karanlık tarihimizi,

öğretin çocuklarımıza,

yapışıp kalsın diye kanımız

bir felâket arması gibi

katillerin bayrağında.

İsteriz güçsüzleri

koruyasınız güllelerden,

enezleri koruyasınız,

yara almasın hiç bir canlı

ve geleceğin çocukları.

Akar oluk oluk cinayetin kanı,

tıkayın onu.

Dört açın gözünüzü.

Tetikte olun.

Hazırlanın kavgaya.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

BEDAVA ÖLÜM

Vücudumdan sonbahar geçiyordu

bir portakal cenazesi gibi,

parçalanmış bir bakır ay gibi,

uçan taşlar gibi,

uçan kumlar gibi.

Ve insanların yürekleri üstüne,

ve benim inleyen yüreğimin üstüne

çocuklar düşüyordu

yağmur gibi.

Korkunç baskılar yaralar açıyordu gözlerimde,

söylenemez, anlatılamaz baskılar.

Ve ta oralarda, parçalanmış kollar bana

dökülen kanların arasından sesleniyordular.

Gel!.. Gel!.. Gel!..

Ey Küfr Kasım,

Cain artık benim kardeşim değil.

Kaldır boynunu

kana bulanmış güneşe dek,

ölülerini gömme,

bırak, ışık direkleri gibi meydanda dursunlar,

bırak, benim dökülmüş kanım,

zalimleri bir bir damgalayan ışıklı ilânlar gibi

parlasın akşamları.

Rüzgârın bağrında

yemyeşil dağlar gibi.

…………

Kan ve acı emzirenler sevinsinler!

Köyleri basanlar yaşasın!

Yaşasın çocuk katilleri!

Ey Küfr Kasım,

mezar taşları, güçlü eller sanki,

köklerimi aşağılara doğru çeker,

derinlere doğru,

yetimlerin yetişeduran köklerini.

Ellerin yakut, kolların yakut.

Soylu türkülerini düşündürürsün bize,

acılara, zincirlere boyun eğmeyen

ışık gibi,

sözcük gibi.

Bir yumruktur

Küfr Kasım’ın mezar taşları,

yürekler dağlayan

sıkılmış bir yumruk.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

PİŞMANLIĞIN ŞARKICISI

İpler sarkar zeytin ağacının dallarından,

bir sürü ip.

Asacaklar bu ozanı.

Yağmurun tutsağı olmuş bu ozan,

rüzgârın tutsağı,

pişman olmuş uyumaktan,

geçirir vaktini uyanık.

Madem istiyorsun, gül bardağına kıvılcım derim,

şafak derim gözlerinin zeytin ormanına,

ağlarım da, bir zamanlar nasıl ağladıysam,

bir rüzgâr dolaşınca, yumuşak ve serin,

üzerinde bu sarkan iplerin

–türkülerdir onlar, kanayan–,

yıldız ve ağaç oladursun akan kan damla damla,

zalimdir asıl ölen, ey saz,

asıl ölen zalim,

zaferi sağlarken ozan.

Kapılarını aç, ey köy,

kapılarını aç rüzgâra.

bırak alev alsın bu yüzlerce yara.

Bir köydür Küfr Kasım, düşünde başak gören,

menekşe gören bir köy,

güvercin düğünü gören.

Biçin de bitsin bu işler.

Biçin bari tümünü.

…Ve biçtiler.

Ey, tarlaların bağrında yatan başak!

İşte haykırır ozanın, şarkıcın:

Bir bilsem gizini ağacın!

Tüm ölü sözcükleri bir gömsem!

Bir bürünsem sessiz mezarın gücüne!

Kendi öykümü bir yazabilsem

–ey bu ipleri çeken, utanan el–

güvercin ışığıyla, güvercin kanadıyla

yazabilsem bir!

Ey Küfr Kasım!

Ölümlerden geliyorum şarkı söyleyerekten,

geliyorum yaşamak için.

Bırak, ışıldayan bir yara

bağışlasın bana sesini,

bırak da kinler büyüsün,

kafeslerin içimde ektiği,

bırak, uzlaşmazlık çıksın ortaya,

yıkımların doğurduğu.

Yaramın üstünde yürümeyi öğretti

bana cellâtın bıçağı.

Yürümeyi, hem de yorulmadan yürümeyi.

Direnmeyi öğretti.

Direnmeyi.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Samih El Kasım

1939 yılında Zarkah’ta doğdu. Bir dürzi ailesinin çocuğudur. Çocukluğu Celile’de geçti. Ortaöğrenimini Nazaret’te yaptı. İkinci şiir kitabını çıkarana kadar öğretmenlik görevinde bulundu. Kitap sansüre uğrayınca, şair de öğretmenlikten uzaklaştırıldı. Birkaç kere hapse atıldı. Bir süre, Hayfa’da yayımlanan “Al Cadid” dergisinde çalışan Samih El Kasım, dönemin yeni kuşak şairlerinin önde gelenlerindendir. Beş şiir kitabı vardır: Yolların Türküleri, Volkanların Dumanı, Ölüm ve Yaseminin Kur’anı, El Ayalarındaki Kanla, Şimşeklerin Kuşu.

YİRMİNCİ YÜZYILDA

Öğrendiydim nefret etmemeyi

yüzyıllar boyunca,

beni zorla yoldan çıkardılar:

Fırlattım oku suratına koca yılanın,

çarptım ateşten kılıcı canavar tanrının suratına.

İlyas Peygamber yaptılar zorla beni

yirminci yüzyılda.

Öğrendiydim ağıza almamayı

sapık düşünceleri

yüzyıllar boyunca.

Bugün yapıştırıyorum kamçıları tanrılara,

o tanrılar ki gönlümdeydiler, kutsaldılar,

sattılar benim halkımı iki pula

o tanrılar

yirminci yüzyılda.

Öğrendiydim kapalı tutmamayı

konuklara kapımı

yüzyıllar boyunca.

Ama bir gün açtım

gözlerimi ve gördüm ki

neyim var neyim yok yağma Hasan’ın böreği.

Ve gördüm ki asmışlar karımı,

ve yavrumun sırtında

na şöyle şöyle

yara izleri.

Konuk değilmiş onlar, anladım, düşmanmışlar.

Mayınlar, bıçaklar topladım eşiğimden.

Sonra ant içtim bütün yaralarım adına:

Atmayacak eşiğimden adımını, dedim,

bir tek konuk

yirminci yüzyılda.

Bir şairden başka bir şey değildim

yüzyıllar boyunca

tanrıdan medet uman.

Oysa şimdi ben

bir volkanım,

yirminci yüzyılda.

Patlayan bir volkan!

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

İHTİYAR KUDÜS’TEN

— Nerelerden getirirsin

bu saksıyı, dostum,

bu yanık bakışı?

— İhtiyar Kudüs’ten.

— Acep gördün mü ki

kaçan halkımdan birini

taş kemerler altında?

Bir şeyler dinledin mi?

— Gördüm amcanın kızını

acıklı penceresi altında,

türküsünü çığırır

her iki yasınızın.

Bir gece gördüm, göz dolu,

ardında sokakların,

gördüm ağlaşan çocuklar,

yitirmişler babalarını.

Sonra gezginler gördüm.

Bir satıcı gördüm, bağırır:

Kim alır bu Kuran’ı

bir dilim ekmeğe?

Kuşlar gördüm yaralı,

ocakların başında.

Gördüm ağlarken

yüksek minareler altında

cılız bir kızcağızı.

Ve sonra bir akşam

dinledim şu türküyü

gölgeler gibi kaçan

bir şarkıcıdan:

Nerdeydiniz, vicdanlar,

kendimi yitirdiğim gün?

Bu saksıyı, dostum,

bu yanık bakışı

getiririm oralardan.

Öyküsünü getiririm bir de

kurban edilmiş anamın.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

BENDE KALAN

En eski atalarımın kanıdır

dolaşan damarlarımda.

Savaş atlarının kişneyişini

ve kılıçların şakırtısını

duyarım her dakka.

Bir güneş taşırım sağ elimde.

Bıkmadan söyler dururum

acının şarkısını

gecenin açmazlarında.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

1948 ÇOCUKLARI

Sokaklarda, köşe başlarında bir avuç kuru balık gibiler.

Oynar dururlar bir şeylerle, İngilizlerden kalan:

Bir boru.. Uçak kalıntıları.. Otomobil parçaları.

Bir asker rubası, lime lime.. Yanmış gülleler..

Bozuk bomba kırıntıları falan.

Ey kara kardeşler, çıplak kardeşler,

ey tarihim benim, kara yazılım,

türküler çığırın, türküler,

hora tepin yıkımların, cinayetlerin arasından.

Onlar ne “Don Kişot”u okudular,

[ne savaş öyküleri okudular.

Savaşları düşünebiliyorlar ama, düşman ordularını

[düşünebiliyorlar:

İlerleyen atlılar, ellerinde silâh yerine sopa var,

atlılar, iki büklüm olmuşlar açlıktan;

darağaçlarını düşünebiliyorlar,

delikanlı kılığında alçak vampirler için

portakal bahçelerinde kurulan.

Kardeşlerim, canlarım,

ne yorucu öyküler ekmişler atalarımız toprağa:

Yetim yuvaları ekmişler, kısır manzaralar.

Cahillikten bize ne kalmışsa toplayalım,

ihanetten, cinayetten ne kalmışsa,

kavganın ekmeğini toplayalım,

korkunç açlığın felâketini.

Ey kara kardeşlerim,

bir bayrağı düşleyip duran,

çıplak kardeşlerim,

darmadağın, perperişan.

Tutacağımız tek yol,

doğruların yolu.

Tarihi bitirmeden önce

tutacağımız tek yol.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

HAYKIRACAĞIM

Bana bir karış toprak kalana kadar,

bir tek zeytin ağacı kalana kadar,

bir tek portakal ağacı,

bir tek kuyu,

bir ufak koru kalana kadar,

anılar kalana kadar,

bir küçük kitaplık,

ölmüş dedemin resmi,

bir duvar kalana kadar,

arapça sözcükler, halk türküleri,

şiirler, el yazmaları kalana kadar,

Antar Al Absi masalları,

bu gözler, bu kitaplar, bu eller kalana kadar,

bir de bu soluk,

bendeki bu soluk…

Haykıracağım dünyanın suratına

özgür insanlar adına savaşı.

Doysun varsın utancın ekmeğiyle

alçak domuzlar,

güneşin düşmanları.

Soluğum kesilene kadar

kalacak soluğum.

Ekmek olacak,

silâh olacak,

savaşan ellerde

soluğum.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

SANA, CAN ÇEKİŞTİĞİN YERDE

Bana varınca geceleri ve tel örgüleri aşan mektubun,

kapımın altına bir meleğin kanadı gibi düşen mektubun,

neden ellerim diken diken oldu,

neden dikenlerim saplandı yüreğime, gözlerim oyuldu?

Getirdi çocukluğumuzu aklıma tekrar

ayrılık gölünün dibinden çıkardığım mektubun,

acının kaskatı kuyularından çekip aldığım mektubun,

sabah türkülerini getirdi aklıma, okul günlerini,

akşam şeytanlıklarını, köy meydanını.

Ve duydum sesini babamın:

“Yeter artık çocuklar, haydi yatağa!”

Ve anamın sesini duydum,

yudumlarken kahvesini keyifle:

“Samih nasıl, ne yapar?

Ya arkadaşın Fuad, o nasıl?

Tanrı kem gözlerden korusun ikinizi de!”

Açarken mektubunu,

acının ve yokluğun zındanlarından kaçan mektubunu,

bir kuş gibi yaramın üstünde uçan mektubunu,

neden diken diken oldu ellerim,

ey sabah şafağının dostu,

neden dikenlerim saplandı yüreğime, gözlerim oyuldu?

“Canım kardeşim benim!”

diye yazmışsın. Onurlu.

“Canım kardeşim benim!”

Ta Beyrut’tan

uçuyor sana doğru

en iyi dileklerim.

Uçuyor can çekiştiğin yere kadar.

En iyi dileklerimle…

Ben artık yepyeni bir insanım.

Aklın almaz.

Yüksek okulu tamamladım.

Bir de enstitüden diploma aldım.

Bir büyük yazıhanem var şimdi,

yaygın bir de ünüm.

Sarışın bir dostum var, büyükannesi Fransız,

ataları Haçlı seferlerine katılmış bir dostum daha.

Ve bütün saygıdeğer varlıklı baylar gibi

bir köpekçeğzim var evimin avlusunda benim de.

Canım kardeşim benim..

Gelemez miydin sen de Beyrut’a?

Bırakamaz mıydın o iğrenç ülserini?

O çamura bulanmış yüzünü terk edemez miydin?

Vaz geçmez miydin o aşağılık yaşamdan?

Evin evimden güzel olsa bari,

tarlan tarlamdan geniş olsa,

canım yanmaz.

Gelemez miydin sen de be kardeşim Beyrut’a?

En iyi dileklerimle canım kardeşim,

sana o can çekiştiğin yerde, o bataklıkta.

*

Bana varınca geceleri ve tel örgüleri aşan mektubun,

kapımın altına bir meleğin kanadı gibi düşen mektubun,

neden ellerim diken diken oldu,

neden dikenlerim saplandı yüreğime, gözlerim oyuldu?

Canım kardeşim benim,

seni düşündüm orda, Beyrut’a,

o can çekiştiğin diyarda düşündüm seni:

Köksüz kalmış bir beyaz zambak gibi,

kaynağı kurumuş bir akarsu gibi,

başı olmayan bir türkü gibi,

yaşantısız bir fırtına gibi.

Düşündüm seni o can çekiştiğin yerde:

Sonbahar güneşi gibi

atlastan kefenler içinde.

Orada düşündüm seni, orada,

yaram benim, utancım,

o can çekiştiğin yerde.

Tanrı evini kem gözlerden korusun,

canım kardeşim benim!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

ESKİ GÖMLEĞİMİZ

Oğlun, gidiyorum ana, diyeli beri,

ağzına bir lokma komadın,

ağladın bütün gece

sessiz soluksuz

bakarak karanlıkların tabutuna.

Güzel yüzün buruştu,

sabaha varmadan ihtiyarladın.

Karardı için kahırdan,

kurudu dudakların.

Neden besledim büyüttüm onu tam yirmi yıl,

duyar mısın, tanrım,

neden besledim büyüttüm?

Vurdu başını duvarlara, aldırmadın,

bastı çığlığı, bastı çığlığı, aldırmadın,

neden, tanrım?

Varlığımız bir intihardır, anam, bu dünyada.

Kitaplarımı fareler didik didik ettiler.

Durdu duracak can çekişe çekişe bu yürek.

Kahve pişirdim akşama dek dükkânda,

kuruladım bütün tabakları akşama dek.

Kovuldum bir kapıdan bir kapıya.

Günlerce aç açına iş aradım.

Parçalandı pabuçlarım, esvaplarım.

Sövdüler anama avradıma.

Dostlarım sarhoş götürdüler beni.

Utançtan kendimi yedim yedim ağladım.

Canım anam,

başımı alıp gidiyorum,

sürgün ediyorum kendimi,

yok başka çarem.

İster dövün arkamdan,

ister saçlarını yol,

ister öl.

Kalamam,

elimde değil,

canım anam!

Sürgün vurdu torbasını sırtına, gitti.

Şükürler olsun çocukları verene ve alana!

Sen ağladın bütün gece

sessiz soluksuz

bakarak karanlıkların tabutuna.

Sevgili oğlun bilemedi:

Sallandıkça acıların ve zorlukların rüzgârında

eski gömleğin senin,

durmadan dalgalanır dönüşün bayrağı.

sen öbür oğlunu al, anlat ona:

Babadan kalanı gözden çıkarmak alçaklıktır.

Anlat ona:

Tohumda yaşamın sevinci

kayadakinden daha güçlü.

Yürür köklerim toprakta aşağılara doğru

ve dönüşün bayrağı dalgalanır durmadan

sallandıkça eski gömleğimiz

acıların, zorlukların rüzgârında.

Durmadan dalgalanır dönüşün bayrağı.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

İŞSİZLİK PAZARINDA SÖYLEV

Yitireceğim belki de her şeyimi,

satacağım giysilerimi belki de,

senin paşa gönlün dilerse,

satacağım yatağımı yorganımı.

Taş ocaklarında çalışacağım belki de,

hamallık edeceğim belki de, lâğımcılık, çöpçülük.

Arpa tanesi arayacağım belki de bokların içinde.

Belki de çıplak kalacağım, aç kalacağım.

Ama hiç bir zaman oturmayacağım pazarlığa seninle,

ey güneşin düşmanı,

sıkacağım dişimi, dayanacağım,

son damlasına dek kanımın.

Belki sen, şu bir karış toprağımı da alacaksın bir gün,

atacaksın belki de gençliğimi zındana,

neyim var neyim yoksa atalarımdan kalma,

yağma edeceksin belki de hepsini,

kabımı kacağımı, küplerimi, hasırımı, kilimimi, sedirimi.

Yakacaksın belki de kitaplarımı, şiirlerimi.

Yem edeceksin belki de vücudumu kurda kuşa.

Belki de ölüm saçan korkuluğu dikeceksin köyümüze.

Ama hiç bir zaman oturmayacağım pazarlığa seninle,

ey güneşin düşmanı,

sıkacağım dişimi, dayanacağım,

son damlasına dek kanımın.

Belki de söndüreceksin bütün ışıklarını gecemin,

koparacaksın anamın sıcak koynundan belki de beni.

Bozacaksın tarihimi belki de edeceksin allak bullak.

Maskeler takacaksın belki de aldatmak için dostlarımı.

Dört yanıma duvarlar öreceksin belki de, kalın, yüksek.

Belki de çarmıha gereceksin beni bir gün

karşısında bir sürü hergelenin.

Ama hiç bir zaman oturmayacağım pazarlığa seninle,

ey güneşin düşmanı,

sıkacağım dişimi, dayanacağım,

son damlasına dek kanımın.

Ey güneşin düşmanı,

limana bak, limana!

Sandallara, çiçeklere, bayraklara,

gırtlakları paralayan sevinçlere,

uğultulara, şarkılara,

kasırgaya meydan okuyan yelkenlere!

Odiseus’tur bu gelen

yoksunluklar denizinden,

benim sürgün halkımın

güneşidir bu gelen.

Halkımın gözleri kör olsun ki,

ey güneşin düşmanı,

hiç bir zaman oturmayacağım pazarlığa seninle,

sıkacağım dişimi, dayanacağım,

son damlasına dek kanımın,

son damlasına dek,

son damlasına!

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

ARABİSTAN HURMALARI

Bir milyon içinde altmış bin.

Nedir ki?

Kılıcın ulusu isek biz eğer,

konuğun sığınağı isek,

yoldaş kapıldığı vakit fırtınaya

biz konağı isek yoldaşın,

açıkça biline:

Sığar yoksulun evine daha bir yoksul.

Yabancılar girer, ey dost,

el girer, hey, el girer.

Bir Arap atlısının payı yeter iki kişiye.

Karnını doyur, ey akrabam,

ey yoldaş, doyur karnını.

Sadece altmış bin, milyonsuz.

Nedir ki?

–Demiş bir radyo spikeri, utanmazın biri–,

kum dolu kıyılar gibi

gözleri tıkanık

çöl bedevileri!

Ne çıkar, demiş, dönerlerse

hurmalarına tekrar,

ve çadırlarına

ve develerine

ve akreplerine!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

GÖĞSÜMDE ÇARPAN

Çöle bir palmiye nasıl dikilirse,

anam nasıl bir öpücük kondurursa kırışık alnıma,

ceketini sırtına nasıl geçirirse babam,

nasıl çalışırsa kardeşimle okuma dersini,

buğday başağı toprakta nasıl yükselirse,

âşıklara nasıl gülerse bir yıldız,

işçinin yüzünden yorgunluğu nasıl silerse bir soluk,

nasıl yükselirse bulutlar arasında bir fabrika,

nasıl türkü söylerse dostlar,

nasıl gülümserse yabancı yabancıya,

sıcak yuvasına nasıl dönerse bir kuş,

bir çocuk çantasını nasıl taşırsa,

nasıl gülerse yağmurun altında çöl,

öyle çarpıyor göğsümde araplık.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

Tevfik El Zeyyat

Filistin kavga şiirinin öncülerindendir. 1940 yılında doğdu. Halk şiir geleneklerinin benimsenmesi, geliştirilmesi konusunda şairleri uyardı. Onun şiiri, halk şiir geleneğinin sesini ve anlatım biçimini sürdürür ve Filistin Arap söyleyişinin özelliklerini taşır. Politikayla çok yakından ilgili bir şairdir. Hıristiyandır. Hikâyeleri ve tiyatro eserleri de vardır. Tevfik El Zeyyat birçok şiir kitabı yayımladı, bu kitaplar Suriye ve Lübnan’da da basıldı. Başlıca şiir kitapları: Ellerini Sıkıyorum, Ölülerinizi Gömün ve Ayağa Kalkın. 1958’de hapsedildi. Hapiste de şiir çalışmalarını sürdürdü. Bir süre Celile’den çıkması yasaklanan Zeyyat, daha sonra Nazaret belediye başkanlığı yaptı.

DİŞLERİMLE

Dişlerimle

savunacağım yurdumun her karış toprağını,

dişlerimle.

Başka yurt istemem onun yerine,

assalar damarlarımdan beni

istemem gene.

Burdayım hâlâ.

Aşkımın tutsağı.. Evimin çevresinde.

Yurdumun peşinde.

Burdayım hâlâ.

Yıkamazlar beni

ne kadar çarmıh yükleseler

omuzlarıma.

Burdayım hâlâ.

Tutarak sizi… tutarak.. tutarak

avuçlarımda.

Dişlerimle

savunacağım yurdumun her karış toprağını,

dişlerimle.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

BİR ZEYTİN AĞACININ GÖVDESİNE

Yün dokumadığım için,

ha bugün ha yarın

tutuklanma buyruğunu

beklediğim için

–evim her an hazır

baskınına senin–,

kâğıt bile satın alamadığım için,

kazacağım

bütün başıma gelenleri,

ve tüm sırlarımı

zeytin ağacının gövdesine,

evimin bahçesinde dikili.

Kazacağım tüm

hayatımın öyküsünü,

kanlı günlerimi dilim dilim,

naralarımı, çığlıklarımı,

portakal ağacının gövdesine

ve mezar taşlarına ölülerimin.

Damla damla emdiğim

bütün acıları

silmeye yetecek

onda biri bile

gelecek tatlı günlerin.

Kazacağım bir bir

topraklarımızdan çalınan

her parçanın numarasını,

sınırını ve yerini köyümün,

köyümde eğleşenlerin yıkılmış evlerini,

kökünden sökülmüş ağaçları,

çiğnenmiş kır çiçeklerini.

Kazacağım bir bir

sinirlerimi büke büke parçalayan

uzmanlaşmış bir sürü adamın adlarını,

ve bütün hapisanelerin adlarını

ve ellerimi kenetlemiş

her çeşit kelepçeyi,

ve tüm dosyalarını

gardiyanlarımın,

ve üstüme boşalttıkları

her küfürü.

Ve kazacağım:

“Küfr Kasım, seni unutmadım.”

Ve:

“Doruğuna çıktık kanlı dağların.”

Kazacağım sonra

anlattıklarını

bana güneşin,

ve ayın fısıldadıklarını bana,

ve kumrunun dediklerini bana,

âşıkların terk ettiği

kuyunun başında.

Hatırlamam için iyicene,

kazacağım

ayakta, dimdik,

bütün acı günlerimi,

ve her sayfasını bozgunun,

tohumdan

dağa kadar,

kazacağım hepsini

zeytin ağacının gövdesine,

evimin bahçesinde dikili.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

BİZİM ÂŞIK ÖLDÜ

Birinci ses:

Bizim âşık öldü.

Devrildi asfalta,

elinde ekmek,

sırtında kazma,

vın diye geldi üç kurşun,

havalardan doğru üç kurşun

buldu onu,

göremedi bizim âşık

ak şimşeğini tabancanın.

Düşünüyordu yağmuru.

İkinci ses:

Yürekliydi, efendiydi ve de namuslu.

Aç gözlü toprağı besledi durdu,

döktü alnının terini toprağa,

döktü olanca gücünü.

Üç kurşun

geldi çakıldı ona,

sendeledi, yere düştü.

Üçüncü ses:

Gülmeyi severdi ve çocukları,

bir de yerli tütünü,

düğünlerde dans etmesini bir de,

bir de demli çayı,

atı ve atlı hikâyelerini bir de,

siyaseti, rakıyı,

bir de insanların anlattığı masalları,

kuşaktan kuşağa.

Bizim âşık, bir kaya gibi çöktü.

Bir öküzü haklayabilirdi bir yumrukta.

Ama okuması yazması yoktu.

Güzel şiirler bilirdi ama,

güzel ata sözleri.

Bir varmış bir yokmuş,

vakti zamanında…

Vın diye geldi üç kurşun,

havalardan doğru.

Birinci ses:

Tarlasından dönüyordu bizim âşık,

buğday ve pancar tarlasından,

elleri ılıktı, göğsü bağrı açık,

kara saçları toz içinde,

toprakla didişmişti akşama dek,

yağmura susamıştı toprak.

Geç kalmıştı bizim âşık,

güneş de ufka doğru

alçala alçala soğumuştu.

Bağırdı rüzgâr,

rüzgârın kanadı ıslak:

Ey âşık! Âşık!

Âşık baktı:

Ufuk da ıslaktı.

Yürüdü, sevinçten çırpa çırpa ellerini,

havayı derin derin soluyarak,

havayı ve yolcu bulutları.

İkinci ses:

Geçiyordu asfalt yolu

düş kurarak:

Bizim küçük kızı

nasıl donatacağım bak,

hasat bir gelsin hele,

bütün borçlarımı ödeyeceğim nasıl,

bir kemer alacağım çocuklarımın anasına,

bir şişe kolonya, bir bilezik, bir şal,

bir çatkı alacağım kendime de,

benekli.

Üçüncü ses:

Ama tüm düşler, ey âşık, söndü gitti,

bir anda, ne varsa, her şey.

Ne senin zavallı düşün yaradı işe,

ne sonsuz cömertliğin.

Üç kurşun

buldu seni,

havalardan gelen,

yıldırım gibi

üç kurşun.

Birinci ses:

Altı…

Bu yıl başından beri

altı kişi,

intikam kurşunuyle

kurban gitti.

Bu yıl başından beri

altı…

İkinci ses:

Onlar da bizim âşık gibiydi.

Toprakta çalışırdı onlar da.

Onlar da alacaklardı iyi ürün,

yavrularını giydireceklerdi onlar da,

onlar da borçlarını ödeyeceklerdi,

komuşlardı kafalarına.

Üçüncü ses:

Altı…

Bu yıl başından beri

intikam kurşunuyle

kurban gitti.

Bu ne engerektir,

sokulur sinsi sinsi,

bu ne engerek!

Üç ses:

Bu ne engerek!

Bu ne engerek!

Bu ne engerek!

Uzak bir ses:

Söylenenlere bakılırsa,

intikam var işin içinde,

intikam, besbelli.

Bir iş var

işin içinde

söylenenlere bakılırsa,

bu işin içindeki iş

başlar bir kan çizgisinden,

asfaltın üstünde akan,

gider bir tozlu tepeciğe,

ta ortasında kentin,

ve tepede,

bir oda,

numarasız.

Koro:

Toprak koyun başının altına,

kardeşler!

Tutkundu toprağa,

anaydı toprak,

vatandı ona.

Koruyun mezarı,

onu yutan mezarı,

iyi bakın mezara,

yeşil kalsın,

hep yeşil,

kardeşler!

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

GİTMEYECEĞİZ BURADAN

Bin kez daha kolay, daha olanaklı

geçirmek bir iğne deliğinden

bir kocaman fili,

balık avlamak göklerde,

toprak sürmek denizlerde sabanla, traktörle,

zır zır konuşturmak bir timsahı

bin kez daha kolay, daha olanaklı.

Ama zorbalığınıza, baskılarınıza güvenip

düşünme gücünün ışığını söndürmek

ve kendimize çizmiş olduğumuz yoldan

ayırmak halkımızı bir kıl payı,

işte bu olanaksız.

Sanki biz,

Ledda’da, Ramla’da ve Celile’de

yirmi bin olamaz şeyiz.

Burada,

göğüslerinizin üzerinde

bir duvar gibi

uzanıp kalacağız.

Gırtlağınıza saplanmış

bir cam parçası gibi

burada.

Dikenleri yontulmamış bir yabani incir gibi,

bir ateş, bir alev fırtınası gibi,

gözlerinize bata bata

burada.

Burada,

göğüslerinizin üzerinde

bir duvar gibi

uzanıp kalacağız.

Meyhanelerde bulaşık yıkayarak,

doldurarak beylerin kadehlerini,

karanlık mutfaklarda yerleri silerek,

köpek dişleri gibi sivri dişlerinizden

bir lokma ekmek kopararak çocuklarımıza,

kalacağız burada.

Burada,

göğüslerinizin üzerinde

bir duvar gibi

uzanıp kalacağız.

Aç.

Çıplak.

Güvensiz ve tedirgin.

Şiirler söyleyerek.

Sinirli sokakları

doldurarak gösterilerle

ve zındanları

gururla.

Yeni çocuklar yaparak

birbiri ardından,

kuduz nesiller gibi

yeni çocuklar.

Sanki biz,

Ledda’da, Ramla’da ve Celile’de

yirmi bin olamaz şeyiz.

Biz,

denizlerine susamışlar,

kalacağız burada.

Zeytin ve incir ağaçlarının

kaybolmuş gölgesine

gözümüzü dört açarak.

Hamura maya atılır gibi

ağaçlar dikerek

yeni yeni.

Sinirlerimiz buzlar içinde ama

yüreklerimiz cehennemler gibi.

Biz,

eritiriz taşları

yanınca içimiz.

Gitmeyiz ama,

gitmeyiz taş çatlasa.

Ve esirgemeyiz hasisler gibi

taptaze kanımızı.

Bir geçmişimiz var bizim

burada,

bugünümüz var

ve geleceğimiz.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

GÖZYAŞLARI VE RÜZGÂR

1

Bu gözyaşları ne?

Doğudan esen bir rüzgâr ne?

Yakınmalarıyle yüklü

benim yitik insanlarımın

ve yurt özlemiyle boğazlanmış

ve kaskatı

bu rüzgâr ne?

Toprağı ve ufku doyuran

bu sesler ne?

Ovanın umutsuzluğunu döken,

çırılçıplak,

bu sesler ne?

Yüzüme, gözüme,

yüreğime, boğazıma

çiy gibi, kan gibi yayılan,

kölelik kokusunu boşaltan

bu sesler ne?

Bu gözyaşları ne?

Doğudan esen bu rüzgâr ne?

2

Sizi çağırıyorum sizi.

Sıkıyorum ellerinizi.

Kucaklıyorum ayaklarınızın altındaki toprağı

ve diyorum ki:

Yaşamım sizin.

Sunuyorum size

aydınlığını gözlerimin.

Sunuyorum size

sıcaklığını yüreğimin.

Bendeki bu acılar

düşen acılardır

sizin acılarınızdan

benim payıma.

Sizi çağırıyorum sizi.

Sıkıyorum ellerinizi.

Göze almışım yurdum için her şeyi.

Eğilmemişim karşısında hiç kimsenin.

Direnmişim zorbaya karşı,

yetim, yoksul, çıplak ayak,

direnmişim.

Taşımışım kanımı ellerimle.

Düşürmemişim yere bayrağımı.

Bütün otları korumuşum,

mezarlarındaki otları

atalarımın.

Sizi çağırıyorum sizi.

Sıkıyorum ellerinizi.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

HAPİSANEDE GECE SOHBETLERİ

Hatırlamadan olur mu,

hatırlamadan Damon’u,⁴

o zehir zıkkım geceleri,

o dikenli telleri,

duvara asılan adaleti,

çarmıha gerilen ayı,

parmaklığın demirinde?

Hatırlamadan olur mu,

hatırlamadan Damon’u,

hücrede sohbetimizi,

vururken yüzümüze

karanlığın soluğu?

İç çekerdik hani,

hatırlamadan olur mu,

yitik Damon’da

aşktan konuşuldu mu!

Nasıl kalkardık ayağa,

nasıl isyan ederdik

dinlerken soygunları

ve yağmaları.

Sığmazdık kabımıza

halk başkaldırdığı vakit

ve kurtulduğu vakit.

Cücelerin uşaklığından söz ederdik,

zalimlere boyun eğmemiş bir halktan,

açlardan söz ederdik,

çıplak ayaklılardan,

bir deri bir kemik kalmışlardan,

bir deri bir kemik.

Karardan söz ederdik

esmer yüzlerde dolaşan,

gözlerde korku saçan umuttan,

olgunlaşacağı günlerden

halkın büyüye büyüye,

yarınlardan söz ederdik,

aşk ve barış dünyasından,

bahçelerden, güllerden, çiçeklerden,

amberden, şarap ırmaklarından.

Ve şekerden.

Hatırlamadan olur mu,

hatırlamadan Damon’u,

hücrede sohbetimizi,

vururken yüzümüze

karanlığın soluğu?

Hatırlamadan olur mu

sazını İbrahim’in,

Abs ve Antar ve Ablah öykülerini

anlatırken İbrahim,

ve kara saçlarını İbrahim’in,

ve Ebu Zait ve Diab masallarını

hatırlamadan olur mu?

Sürgündekilerden söz ederdik,

aramızda olmayanlardan,

iki dağ gibi heybetli iki yiğitten,

beyaz kılıçtan, iki yüzü keskin,

sevgililerden ve yemyeşil sevdalardan.

Uyuklardı sazı İbrahim’in,

Karmel üzerinde eskirken karanlık gece.

Otururduk gözleyerek cücelerin gecesini,

halkalar çıkarırdık cıgara dumanından sessizlikte,

meydan okurduk demir parmaklıklara,

anahtarlarına gardiyanların,

mavi gözlerine,

sarı dudaklarına.

Ey benim halkım,

gül fidanım,

bağlı kaldım sana canımdan çok.

Bağlı kaldık sözümüze:

Kabullendik hücrede acı çekmeyi,

haksızlığın zincirini kabullendik,

adaletsizliğin duvarlarını,

demir parmaklıkları,

yalnızlığı

ve açlığı.

Kabullendik kurtulsun diye çarmıha gerilen ay,

alınan hakların geri verilsin diye sana,

satılmayasın diye bir daha sen,

satın alınmayasın diye sen bir daha,

ve kalmasın diye

bir daha kayığın yelkensiz.

Ey halkım,

gül fidanım,

bağlı kaldım sana canımdan çok.

Sözümüz erkek sözü.

Sözümüz söz.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

ACI ŞEKER

Senin yaranı çağırıyorum yardıma, senin ülser yaranı,

üstüne tuz serpilmiş yaranı,

ey benim Filistin’im,

cevap versene!

Yardıma çağırıyorum, bağırıyorum avaz avaz,

erit beni, erit beni yaranın içinde,

dök beni, serp beni!

Oğlunum ben senin,

bıçak altındaki boyun!

Tatlı esintisi altında yaşıyorum,

ereğin, gelecek günlerin.

Yaşıyorum

zeytinliklerimde, ormanlarda.

Yazıyorum eşkiyalar için

şiirlerin en şekerini.

Yazıyorum mutsuzlar için,

yoksullar için.

Batırıyorum kalemimi

nişan tahtasına yüreğimin,

batırıyorum damarlarıma.

Çelik duvarları kemiriyor,

ekim rüzgârlarını içiyorum,

yudum yudum.

Parçalıyorum şiirlerle,

bıçak gibi keskin,

parçalıyorum suratlarını

beni ezenlerin.

Sırtımdaki bu yük

bir gün çökertirse omuzlarımı,

atacağım sırtıma

kayalardan koparılmış

bir yüklük.

Ey Filistin!

Ağzına kadar

yeşil soluğumla dolu,

durmadan çalan zurnam benim!

Şarkılarım,

çöllerde dikilmiş

kara çaldırların

direği.

Ve raksımın tatlı iniltisi,

duyduğu özlem

kendi insanlarına

toprağın.

Orada.

Karşı kıyıda.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

BÜYÜCÜLERİN ALEVLERİ

Ağır ağır.

Çekiyorum ışığı

sislerinden gecenin, karanlıklarından,

çekiyorum

ince iplikler gibi.

Sabır veriyorum

düş limonluklarına,

sellerin fışkırdığı.

Kurutuyorum

bir göz yaşı mendiliyle

kardeşlerimin çığlığını.

Dikiyorum

en seçkinlerini bitkilerin

kızgın kumların ortasında,

dikiyorum

berduşlar için,

evsiz barksızlar için,

yurtsuzlar için,

mutluluğun, özgürlüğün ağacını.

Bir gün eğer

yürüdüğüm yollarda gelirsem

kayalarla, dikenlerle burun buruna,

belki başım düşer,

ama yankım

devam eder yoluna.

Ağır ağır.

Kibrit değilim ben,

tek bir kez ışıldayıp

hemen sönen.

Ben benzerim

büyücülerin uçurttuğu

alevlere.

Ta beşikten mezara dek

ışık saçarım.

Dedelerimin beşiğinden

torunlarımın mezarına dek

yalım yalım

yanarım.

Ben karıncalar gibiyim,

gücünü hiç bir vakit yitirmeyen.

Sınırsız, uçsuz bucaksızdır soluğum,

uzar gider

ta sonsuza dek.

Ağır ağır.

Tarih gitmeli

yapa yapa ödevini.

Hep böyle yürümeli,

bizim yürüdüğümüz gibi.

Ezenlerin, zalimlerin

kararlaştırdık sonunu.

Yarattıkları yası ödeteceğiz onlara.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

ÇARMIHA GERİLMİŞ

Kardeşlerim benim!

Kardeşlerim benim!

Güller ve çiçeklerle, şekerler ve tatlılarla,

eksiksiz tüm aşkımla

bekliyorum.

Ben toprak, ben ay ışığı.

Ben çeşme, ben lâle, ben zeytin.

Susamış tarlalarla,

yollarla

ve bağlarla.

Ve yemyeşil binbir şiirle,

taşı yaprağa çeviren şiirlerle

bekliyorum.

Güller ve çiçeklerle, şekerler ve tatlılarla,

eksiksiz tüm aşkımla

bekliyorum.

Ve doğudan gelen

yelin esintisini

siper almış bir casus gibi

bekliyorum.

Belki de, kimbilir,

bir gün haber gelir bize

kanatlarının kanatlarında.

Günün birinde, belki de,

taşıverir çığlıklarla

ırmaklarım.

Nefes al artık, nefes al,

kardeşlerim perperişan

kalbim delik deşik.

Nefes al haydi.

Ben,

çarmıha gerilmiş

Filistinli!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

DÖNÜŞ KÖPRÜSÜ

Kardeşlerim benim!

Kardeşlerim benim!

Kaşlarımla

döşeyeceğim dönüş yolunuzu.

Kaşlarımla.

Basacağım yaranızı yüreğime

bir damga gibi,

bağlayacağım dikenlerini yolunuzun

kirpiklerimle,

kirpiklerimle.

Ellerimin ayasıyle

öğüteceğim tohum tanesini.

Ellerimin ayasıyle.

Kuracağım dönüş köprünüzü

bir kıyıdan bir kıyıya,

kemiklerimle,

kemiklerimle.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Fatva Tukan

Filistin ve Arap şiirinin en ünlü temsilcilerindendir. 1914 yılında Nablus’ta doğdu, ailesi altmış yetmiş yıl önce buraya yerleşmişti. Büyük Filistin şairi İbrahim Tukan’ın küçük kardeşidir. Ağabeysinin ani ölümü üzerine büyük üzüntüler geçirmiş, onun izinde yürümeye karar vermiştir. 1967 Haziranında çıkan savaştan önce şiirleri bütün Arap dünyasına yayıldı. Bu savaşta Nablus düştü ve Fatva Tukan da İsrail’in işgal ettiği bu topraklarda kaldı. Bundan böyle onun şiiri yeni bir görünüm kazandı. Sürgün ve ezilmişlik duyguları altında, kavga şiirine yöneldi. Bir süre hapiste de yatan Fatva Tukan’ın şiirleri birçok dile çevrilmiştir. Başlıca şiir kitapları: Günlerle Başbaşa (1952), Aşkınızı Versenize (1957), Kapalı Kapının Karşısında (1967), Fedailer ve Toprak (1968).

YETER BANA

Yurdumda ölmek bana yeter,

gömülmek yurdumun toprağına,

toprakta dağılmak, karışmak toprağa, yok olmak,

sonra dönmek bir gün yeryüzüne tekrar

bir yeşil ot olarak,

dönmek bir gün

ülkemde büyüyen bir çocuğun elinde

bir demet çiçek olarak

yeryüzüne tekrar.

Yeter bana

yurdumun bağrında olmak,

toprak,

ot,

çiçek.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

VEBA

Şehrimde yayılınca veba,

çıktım tepelere,

göğsüm bağrım ufuklara açık,

haykırdım rüzgârlara bıçak gibi acıları:

Haydi rüzgârlar esin!

Getirin bulutları bize doğru,

haydi rüzgârlar,

yağdırın yağmuru!

Havasını yurdumun etsin temizpak,

yıkasın dağları, ağaçları, damları,

haydi rüzgârlar, esin!

Getirin bulutları bize doğru,

yağmuru yağdırın,

yağmuru,

yağmuru!

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

HER ZAMAN YAŞAYAN

Hayır, sevgili yurdum benim, hayır, oyamayacaklar,

istedikleri kadar dolaşsın dursun kargalar,

senin karanlık yaylaların üzerinde, istedikleri kadar,

başının üstünde senin, istedikleri kadar,

taşlarında acı duyguların, istedikleri kadar,

taş çatlasa oyamayacaklar senin gözlerini,

canımın içi,

oyamayacaklar.

Umutları, düşleri boğsunlar, istedikleri kadar,

çarmıha gersinler özgürlükleri,

kurmak özgürlüğünü,

yapmak özgürlüğünü,

çalışmak özgürlüğünü.

Çalsınlar çırpsınlar, hırsızlar, çocukların gülüşünü,

ne varsa yaksınlar, yıksınlar!

Sonunda gene büyük acımızın içinden çıkacak,

[dinmez acımızın,

yoksulluğumuzun içinden çıkacak sonunda gene,

kırmızılığından çıkacak duvarlara yapışmış kanın,

yaşamanın ve ölmenin ürperişinden çıkacak,

senden çıkacak sonunda gene yaşam, senden çıkacak,

senden, ey eski yaramız bizim,

sonsuz ağrımız,

tek sevdamız,

kutsal toprak!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

VATANIMLA SÖYLEŞİ

Ölümü ve ihaneti tanıdığımız gün,

geri çekildi suları denizin,

kent soluğunu tuttu,

kapandı kapıları gökyüzünün.

Dalgaların geri çekildiği gün,

tüm iğrençlikler kaldırdılar

yüzlerindeki peçeleri,

tüm umutlar kül oldu.

Ve benim kederli kentim,

yutarken acısını,

boğuldu.

Yitti gitti çocuklar,

yankısız, iz bırakmadan,

türküler yitti gitti.

Acılar sürünür kentimde,

çırılçıplak, kan içinde.

Dağ gibi yükselen bir sessizlik,

geceler kadar karanlık bir sessizlik,

korkunç bir sessizlik,

yerlerde sürükleyen bir sessizlik

ölümün ve yenilginin ağır yükünü.

Hey gidi, dili tutulmuş kentim benim!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

TUFAN VE AĞAÇ

Bir baskınla yayılırken ortalığa o şeytan, zorba fırtına,

fırlatırken tertemiz yeşil toprağın üstüne

karanlık tufanı

yabani kıyılar,

tüm boğazlar haykırdılar patlarcasına.

Devrildi ağaç.

Ezildi güçlü gövde.

Ağaçta bir ufacık kıpırdama komadı,

ağaçta bir parçacık can

komadı fırtına.

Devrildi ağaç.

Bağışlayın, kızıl dereler!

Bağışlayın, sulanmış kökler!

İnsanlarımın kanıyla sulanmış kökler, bağışlayın!

Bağışlayın, Arap kökleri,

ağır kayalar gibi yerin dibine çöken Arap kökleri,

ve çöktükçe birbirine daha çok bağlanan

Arap kökleri,

bağışlayın!

Gene dikilecek ağaç.

Gene yükselecek ağaç.

Gene yeşerecek

ağacın dalları,

yeşeren yapraklarla, kahkahalarla

meydan okuyarak güneşe.

Ve gene gelecek kuşlar.

Kuşlar çaresiz gene gelecek.

Kuşlar gelecek.

Kuşlar gene.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

FEDAİ VE TOPRAK

Mazin’in güncesinden²

(15 Haziran 1967)

1

Oturdum işte, yazacağım. Ama ne?

Neye yarar yazmak,

“yurdum benim…” demek,

“soydaşlarım benim…” demek neye yarar,

“halkım benim…” demek neye?

Sözcüklerle mi koruyacağım soydaşlarımı?

Sözcüklerle mi kurtaracağım halkımı ben?

Şu anda masanın başına geçip yazı yazmak

öyle utanç verici, öyle aşağılık bir iş geliyor ki bana.

Şu anda bütün sözcükler tuz,

şu anda bütün sözcükler sirke.

Bu gece hiç bir sözcük yeşermez,

hiç bir sözcük çiçek açmaz bu gece.

2

Uyuşukluğun ve gidenlerin arasında bir kutsal kandil

yaktı gözlerinde iki ateş parçası

ve en derin köşelerini canının boğdu aydınlığa.

Defterini kapattı.

Mazin, yiğit delikanlı,

hazırlandı taşımaya sevgisinin yükünü,

havalara serpilmiş artıklarını isteklerinin

istedi kurtarmak.

*

— Giderim, anacığım, giderim,

gitmem gereken yere

arkadaşlarımla omuz omuza.

Kabullenmişim bu kavgayı bi kere.

Boynumda asılı bir taş gibi

taşırım onu.

Giderim buradan

ve bağışlarım nem varsa,

damarlarımın atışını

ve bileğimin gücünü

ve aşkımı,

nem varsa bağışlarım

toprağıma

çeyiz gibi.

Toprak bir yana,

yok senden çok sevdiğim ana!

— Yavrum benim,

ciğerparem!

— Kıvançlı geçit

henüz gelmedi, ana,

zafer adımları izler,

gelecek ama.

— Yavrum benim,

ciğerparem!

— Varmadan zafer geçitine

düşersem eğer,

sakın üzülme.

Yolumuz uzun,

yolumuz çetin,

yolumuz diken.

Gider çok uzaklara, ufuklara dek,

kimbilir nerde bitecek bu yol,

kimbilir ne zaman bitecek.

Aşıyoruz cehennemden kıyılarını

kanlı çırağılarla aydınlanan gecenin.

Ardımızdan zaferin erişmesi gerek.

Zafer bir gün gelecek elbet.

Bir gün zafer elbet gelecek.

— Yavrum benim,

ciğerparem!

Bir bugün için doğurdum seni,

bir bugün için,

emzirdim seni bir bugün için,

verdim kanımı sana bir bugün için,

soluğumu verdim sana bir bugün için,

her şeyi verdim sana, her şeyi,

anaların verebileceği,

bir bugün için.

Yavrum benim!

Toprağından sökülüp koparılmış

soylu çiçeğim!

Git!

Toprak bir yana,

yok senden çok sevdiğim!

3

Tubas, tepelerin ardında, Tubas.

Karanlıklarda kulaklar gerili.

Gözlerde ne uyku, ne düş.

Rüzgâr, sessizliğin sınırlarını geçmiş,

tepelerin üstünde solur,

ağır zincirlerinden boşanır,

ve koşar ve koşar ve koşar,

kanlı bir ölüm çemberi içinde

koşar durur.

Hoşgeldin ölüme,

hoşgeldin ölüme,

hoşgeldin.

Alev aldı akan yıldız.

Tepeleri aştı

alevden bir yıldırım hızıyle,

ışıklar saça saça tepelere.

Ölümün hiç mi hiç yenemeyeceği toprağın üzerine,

hiç mi hiç

ölümün yenemeyeceği

toprağın.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

KAR YAĞDIĞI GÜNLER

Hâlâ kalbimin içinde

derin yankılı

beyaz bir türküdür

durmadan kar yağdığı günler,

ürpermelerinde soluduğum,

pamuklarına büründüğüm

beyaz bir türkü.

Ne günlerdi o günler, ey tanrım,

bembeyaz karların yağdığı o günler!

Şendik çocuklar gibi,

yollar açılıp daldığımız gün enginlere.

Kar yağıdıyordu lâpa lâpa.

Biz iki ak görüntü.

Yollardaki izlerimizi siliyordu düşen kar

ve tüm sırlarımızı toprağa gömüyordu.

Ve sen, ve sen, en büyük çılgınlığım benim,

bir şiirdin sen,

bir kocaman şiir,

yüreğimin derinliklerinde çarpan,

ve kamçılayan uyuşuk duyguları.

Bir şiirdin sen,

bir kocaman şiir.

Ne günlerdi o günler, ey tanrım,

bembeyaz karların yağdığı o günler!

Pek az konuştuktu o gün, sevgilim,

ama nasıl da duyduktu

tüm çarpıntısını yaşamın.

Bir türküydü sanki yaşam,

bereketli, dolgun ve tutkulu,

bizi umutlara, ulaşılmaz armağanlara boğan

bembeyaz bir türkü.

Ne günlerdi o günler, ey tanrım,

bembeyaz karların yağdığı o günler!

Şendim o gün çocuklar gibi,

hayatı kucaklar, beklerdim aşkını senin,

doruklara tırmanır, içerdim düşlerimi.

Henüz kana boyanmamıştı o ak yollar,

seni düşünür, yaşamak isterdim aşkımı sonuna kadar.

Ah bir geri gelseler, ey tanrım,

bembeyaz karların yağdığı o günler

ah bir geri gelseler!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

DOĞU KIYISINDAKİ YAVRULARA MEKTUP

Sevgili çocuklarım,

ırmağın karşı kıyısındakiler,

canım yavrularım,

size öyküler anlatacağım,

yepyeni, taptaze öyküler.

Denizci Simbad’ın öyküsü değil ama,

Alâattin’in Lâmbası’nı bulan balıkçının öyküsü değil,

Kamal Az-zaman ve Sultanın Kızı öyküsü değil,

yepyeni, taptaze öyküler bunlar.

Ama korkarım, öykülerimin hepsini anlatamam,

belki dünyanızın ışıklarını boğarım,

belki ürkütürüm çocukluğu,

bulandırırım belki barışı, duruluğu,

masumluğun kıyılarında.

Esir düşenlerin, zındana girenlerin,

[zındancıların anlattıklarını

sayıp dökemem, korkarım,

nazilerin, nazizmin ettiklerini sayıp dökemem korkarım.

Belki karartırım küçük dünyanızı,

belki körpecik dünyanızı karartırım.

Bu öyküler öylesine korkunç,

bu öyküler öylesine uğursuz ki,

ihtiyarlatır birdenbire çocukları.

Sormayın sakın, çocuklar, nasıl ve ne vakit bitecek

dört diyara serpilip saçılmanın öyküsü,

her şeyden, ama her şeyden yoksun kalmanın öyküsü

nasıl ve ne vakit bitecek

sormayın.

Sizce bir anlam taşımaz

size vereceğim karşılık.

Büyüyün hele, canım yavrularım, büyüyün.

Bizim gibi ağır yükler taşıyacağınız günler verecek

o karşılığı size

yıkımın ve acıların yollarında,

o günler anlatacak amacını her öykünün.

Siz de savaş destanlarında

yaşayacaksınız o zaman.

Çok eski bizim tarihimiz,

savaşın başından geçenler çok eski.

İşte o vakit bileceksiniz, canım yavrularım,

dört diyara serpilip saçılanlar

ne vakit ve nasıl kavuşurlar birbirlerine,

dağılmanın, yoksunluğun öyküsü ne vakit biter,

nasıl erer sona.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

KARA HABERLER YAĞDIĞI ZAMAN

Dumanlar örer habire dağlarda yel,

dumanlar dokur habire,

taşlar yağar, ağır kayalar yağar habire

gecenin ve fırtınaların sapa yollarından:

Küller içinde, kara kara.

Dumanlar içinde, kara kara.

Hiç durmasınlar bu taşlar, istedikleri kadar yağsınlar!

Hiç durmasınlar bu kayalar, istedikleri kadar yağsınlar!

Dereler, ırmaklar, nehirler habire

koşarlar denizlere doğru.

Sonsuz uzaklıklar içinde yollar aşıla.

Ve sessiz sessiz sabahlar beklene.

Genç yaşlı hepimiz, kadın erkek hepimiz,

savaştayız hepimiz,

çoluk çocuk hepimiz savaşta.

Ama elbet bir gün sizi de göreceğiz,

ırmaklarla giden sizi,

küller içinde, kara kara,

nehirlerle akan sizi,

dumanlar içinde, kara kara,

ey beyaz, bembeyaz, sakız gibi sabahlar,

düşlerimizin ardındaki!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

YENİ YILA İKİNCİ DUA

Avuçlarımızda senin için yeni amaçlar taşıyoruz,

gözbebeklerimizde dualar sunuyoruz tanrıya,

ezgiler sunuyoruz, su katılmamış.

Ya sen, gül kokusunun umuduyla donanmış,

istekle, verilmiş sözlerle dopdolu,

sen, yeni yıl, bize ne getirirsin,

senin bağrında neler var?

Aşk ver bize, aşk ver.

Aşkın içinde patlar bizim büyük cevherimiz,

aşkın içinde ışıldar.

Aşk ile yeşerir türkülerimiz bizim,

aşk ile yeşerip dökülür kalbimiz,

dökülüp yayılır

ve zenginleşir toprağımız

aşk ile.

Aşk ver bize, aşk ver.

Aşk ver ki, kuralım yeniden

yıkılan dünyamızı,

aşk ver ki,

serpelim tekrar tekrar

bereketli kıvancı

kısır dünyamıza.

Kanat ver bize, kanat ver.

Açalım dört bir yandan kuşatılmış bu zındanı,

bu demirden, çelikten duvarları yıkalım,

uçurtalım özgürlüğü ta yukarlara, doruklara.

Işık ver bize, aydınlık ver.

Zifiri karanlıkları yarıp geçecek bir ışık ver,

parlak soluğuyla hepimizi

yücelere fırlatacak bir aydınlık.

Özgürlük getir bize.

Var olmanın tek olanağını,

tek amacını yaşamanın!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

AĞLAMAYACAĞIM

Filistin direnişinin ozanlarına

Yafa’nın kapıları önünde durdum,

karşısında yıkılmış evlerin,

kırıp geçirmenin kargaşasında,

dikenlikler arasında, ey dostlarım,

haydi oturup ağlayalım, dedim gözlere,

yerini yurdunu bırakıp gidenlerin

yıkıntıları üstünde

oturup ağlayalım.

Ocak çağırır ocağı kuranı,

ocak başsağlığı diler

ocağı kuran adına.

Yürekse, paramparça,

inler ve der:

Ne yaptı günler sana?

İçinde yaşayanlar bir vakitler

şimdi nerdeler?

Şimdi nerdeler?

Bir habercik alabildin mi onlardan,

gidenlerden bir habercik?

Onlar burda yaşamıştılar,

burda yaşamış, burda düş görmüştüler,

burda gelecek günleri hazırlamıştılar.

O düşler şimdi nerdeler?

Gelecek günler şimdi nerdeler?

Onlar nerdeler?

Onlar nerdeler?

Çıkmadı tek sözcük yıkıntılardan.

Yalnız yokluk konuştu, boşluk konuştu yalnız,

sessizlik konuştu, terk ediliş konuştu yalnız.

Ve yalnız yarasalar ve cinler dinlediler evlerde,

ne yüzleri yüz, ne elleri el, ne dilleri dil.

Bizden başka kimler konuşmadı ki,

neler konuşmadı ocağımızdan başka?

Yürekler acıların denizinde boğuldu gitti.

İnsanlarım benim, insanlarım!

Kaşlarımın üstünden sildim temizledim

kurşuni sislerini çığlıkların,

gittim sizleri karşılamaya.

Parıl parıl yanıyordu gözlerimde

bir sevda ateşi, bir umut,

siz erkeklerimize dayanan umudun ateşi,

toprağımıza dayanan sevdanın.

Ey utanç!

Neden karşılamadım sizi,

erkeklerim, toprağım,

işte kirpiklerim kan içinde,

gözlerim dolu dolu,

yüreğim lime lime!

Burdayım, canlarım, insanlarım, sizlerleyim,

koparmak için içinizden bir parça ateş, bir parça alev,

sizi kapmak için, ey gecenin kandilleri,

dökmek için sizden lâmbama bir damla yağ!

Burdayım, canlarım, insanlarım, sizlerleyim,

uzatıp ellerimi sıkmak için gür ellerinizi,

büküp boynumu bükük boyunlarınızın karşısında,

alnımı yanyana dikmek için

güneşe dikilen alınlarınızla!

Burdayım, sizlerleyim,

dağlarımızın kayaları kadar katı,

burdasınız, benimlesiniz,

toprağımızın çiçekleri kadar tatlı.

Yaralar nasıl ezebilir beni?

Umutsuzluk nasıl ezebilir beni?

Nasıl ağlayabilirim karşınızda?

Ant içerim, canlarım,

bugünden sonra

ağlamamaya!

Sevgili insanlarım benim, canlarım,

köyümüzün yel gibi koşan atı

artık diz çökmeyecek

dünkü gibi.

Kahramanlar bekler ırmağın ardında.

Göz kulak kesilin, durun orda,

kişner Arap atımız, kara atımız,

şahlanacak zamanı

bekler güvenle.

Boşanır karanlık yıkımların zincirlerinden

ve koşar bulmaya güneşin altındaki yerini.

Koş, arslanım, koş güneşe doğru,

koş, ulusumun kara atı, koş!

Arma sensin, bayrak sen,

biz, ardından koşan kalabalığız olsak olsak.

Artık denizin dalgaları durdurulamaz,

artık düşemez alınlarımıza yorgunluk,

düşemez artık ta özgürlüğe dek.

Karanlıkları, cinleri kovuncaya dek

rahata kavuşmak yok,

sözümüz söz.

Canlarım, insanlarım, gecenin kandilleri,

kardeşleri yaralarımın,

buğdayımın tohumları!

Biz yaşayalım diye

ölenlerin mayası!

Gidiyorum yollarınızdan,

aşıyorum yollarınızı.

Karşınızdayım, burdayım işte.

Dünün göz yaşlarını topluyor ve yıkıyorum.

Ve dikiliyorum toprağımızda, yurdumuzda,

tıpkı sizin gibi işte.

Gözlerimi ekiyorum, gözlerimi,

tıpkı sizin gibi,

güneş dolu yollarımızda.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Salim Jabran

1938 yılında Hayfa’da doğdu. İşgal altındaki Filistin’de yeni şiir akımının başlıca öncülerindendir. Hıristiyandır. Hayfa’da yayımlanan “Al Gad” dergisinin yöneticiliğini yapmıştır. Şiiri önemli olmakla birlikte, işgal altında yaşadığı için, ünü fazla yaygınlaşmamıştır. 1970 yılında yayımlanmış ilk şiir kitabı Kalbin Sözcükleri, öğrenciliği sırasında yazdığı şiirleri kapsar. 1967’deki yedi günlük savaştan sonra yazdığı şiirleri Belirli Yurtsuz Şiirler adlı kitabında toplamıştır. Diğer Filistinli şairler gibi hapse girip çıkmıştır.

ÇADIR KUŞAĞI

İstersem gülümserim,

kolay ne var bundan.

Ama karanlığı kalacak gözlerimde

mezar çiçeklerinin,

bir yaşlı selvinin karanlığı kalacak,

alt üst olmuş yurdumun köylerinde,

acı sessizlikle kuşatılmış yurdumun köylerinde,

yıkıntılar arasında güçbelâ ayakta duran

bir yaşlı selvinin.

Hangi halkı parçalamıştır tarih,

parçaladığı kadar benim halkımı?

Halkım benim oldu toprağından,

saçıldı dört bir yana halkım benim.

Daldı yurdum uykuya

iççekişleri arasında ufkun.

Bense burdayım,

gözlerim kapkara, zifir gibi,

çadırların karanlığını taşır gözlerim.

Çocuk dudakları değil bu dudaklar artık,

analarını çağıran dudaklar değil,

döndüler kuru bir ekmeğe,

çağırmazlar hiç kimseyi.

Siz orda barıştan dem vurun hâlâ,

ben burda durayım köksüz.

Ben burda boşluğa asılmış bir tavan.

Çadırlarda büyüyen bir kuşağım ben,

ben, çadırlarda çoğalan.

Bir daha kulak verin,

bir daha dinleyin beni:

Büyüyen ve çoğalan bir kuşağım

ben kara çadırlarda.

Kalsın sizin ekmeğiniz sofranızda.

Uyuyayım ben burda aç ve susuz.

Ama tarih dört açsın gözünü

bizim çadır kuşağına.

Çev.: A. Kadir - Afşar Timuçin

UTANÇ

Bileklerime kelepçe vururken

“Artık yazarsın şiirlerini!” diyene…

Kelepçe vurdular bileklerime.

Güneş alnıma dayandı

batıya yönelmeden önce.

Baktım surat gene o surat,

gözler iki yılandı.

“Merhaba Salim!

Gene aramızdasın demek?

Nefret eder misin hâlâ Yahudilerden?

Buralara ne zaman geldin?

Dir Hanna olayı mı yoksa?

Büyük deneylerden çıkar şiir dediğin.

Otur, mahpuslar için şiirler yaz sen de.”

Yazacağım elbette.

Taşıyacağım zincirlerimi.

Mahpuslara şiirler okuyacağım,

hani şu, bağıra bağıra

söylediğim şiirleri

alanlarda, sokaklarda.

Bağlasın varsın ellerimi zincirler,

bir utanç duygusu yakacak vicdanları,

benim vicdanımı değil ama,

o zalim karanlığı yakacak,

seni ortalığa fırlatan o karanlığı,

seni,

pis uşak.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

YAFA’DAN ZAFER HABERİ

Alınca zafer haberini

cıgara dağıttın mahpuslara

ikişer paket.

Savaş şarkıları söyledin avaz avaz.

Başladın zincirlerinle, gardiyanlarınla alaya.

Halkımdır görünen parmaklıklar ardından.

Kükreyen dalgalarıyla çalkalanan okyanus.

Işıltılı yüzünü öperim, ey güzel Yafa!

Ey, birbiri ardından gelen kutlu haberler!

Daha ilk hasattır bu.

Tarlaların olgun başaklarla tıklım tıklım.

Kalk, halkım, kalk!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

ASILMIŞ ADAM

(Bazı İsrail panayırlarında

yeni bir çeşit oyuncaklar satılıyor…

Asılmış bir Arap.)

Asılmış bir adam.

Çocuklara en güzel oyuncak

çarşıda pazarda satılan.

Ama satılmıyor artık,

boşuna aramayın onu.

Söyleyin çocuklara,

tükeneli epey oldu.

Ey, nazi kamplarında

ölenlerin ruhları!

Berlinli bir Yahudi değil

bu asılmış adam,

benim halkımdan

bu asılmış adam,

benim gibi Arap.

Asanlar kardeşleriniz!

Yanlış söyledim,

afedersiniz,

onu nazi subayları

astılar Sion’da.

Ey, nazi kamplarında

ölenlerin ruhları!

Bilmem nasıl anlatmalı!

Bilmem nasıl anlatmalı!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

LÂNET

Lânet olsun anama:

Verdi bir yabancıya memesini.

Başkasını emzirdi ben açken.

Lânet olsun anama:

Verdi bir yabancıya yatağımı.

Uyuyamaz oldum, her yanım buz kesti.

Lânet olsun anama:

Verdi bir yabancıya kalbini.

Bu bağış sevilmekten etti onu.

Lânet olsun anama.

Lânet olsun.

Bütün bunlardan ötürü.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

SÜRGÜN

Güneş sınır mınır tanımaz,

güneş aşar sınırları.

Ateş açmaz bir tek nöbetçi.

Öter bülbül sabah akşam.

Çeker deliksiz bir uyku

Yahudi kibutzlarının kuşları gibi.

Yolunu şaşırmış bir eşek

otlar keyifli keyifli

ateş hattında.

Ateş açmaz bir tek nöbetçi.

Bir de ben,

senin sürgün oğlun

–ey yurdumun toprağı–,

ufuklarınla gözlerimin arası

upuzun,

bir aşılmaz duvar.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

SAFAD³

Ben miyim sana yabancı,

yoksa sen misin bana,

ey Safad?

Evler ses eder:

“Merhaba! Merhaba!”

İçindekilerse:

“Çek arabanı! Çek arabanı!”

Neden dolaşırsın sokaklarda

aylak aylak,

neden,

ey Arap?

Neden selâmını almazlar

selâm verince sen onlara?

Anan babandı

bir vakitler oturanlar buralarda,

kardaşların,

hısım akraban.

Hepsi çekti gitti..

Kalmadı kimsecikler.

Ölüm marşıdır

dudaklarımızdan dökülen.

Kırılmış onurudur bir arslanın

gözlerimizde kalan.

Hoşça kal, Safad,

hoşça kal!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

İLK GECE

Bu ilk gecem.

Duyuyorum dışarda yağmuru.

Görüyorum hayaletini bir ağacın

parmaklıktan.

İliklerime işledi soğuk.

Yerler hep böcek ve tükrük.

Bir başımayım.

Kapadılar bu gece buraya beni.

Çıt yok.

Yalnızlığın dalgaları ne derinmiş meğer!

Düşünmek bir şeyler gecenin içinde,

bir şeyler mırıldanmak, bir şeyler söylemek,

hatırlamak bir şeyler:

Yurdum benim, memleketim!

Yurdumun düşmanları,

naziler!

Bu ilk gecem,

son gecem değil.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

İbrahim Tukan

1905 yılında doğdu, 1942 yılında öldü.
Fatva Tukan’ın ağabeysidir.
Devrimci Filistin şiirinin öncülerindendir.
Kitabının adı: Kapalı Kapının Önünde.

SİZLER

Sizlersiniz bağlı olanlar toprağa,

sizlersiniz dayanan

acıların bütün yüküne.

Sizlersiniz çalışanlar karıncalar gibi, sessiz sedasız.

Tanrı güçlü kollarınızı

her daim

kutsal kıla!

Bedeldir sizin bir konuşmanız

tam donatımlı bir orduya.

Sizin bir toplantınız

geri getirir bize

Emeviler zamanındaki

fetihlerin bütün şânını.

Kurtuluş haberleri işte

çalmakta kapılarımızı,

çiçekli bayramların kokusu

okşar burnumuzu.

Hepimizin tek bir isteği var:

Vatanın bir küçük parçası elinizde,

sıkı durun üstünde, sıkı durun,

tüm vatanı çaldıkları gibi

çalmasınlar onu da!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Abu Salma

1910 yılında işgal altındaki Filistin’de doğdu. Asıl adı Abdülkerim Al Karmi’dir. Delikanlılığı sırasında yazdığı Salma adlı bir şiirinden dolayı kendisine bu ad takıldı. Üç şiir kitabı ve iki öykü kitabı yayımlanmıştır. Her ne kadar, Filistin’in en büyük şairleri arasında yer almakta ise de, yabancı dillere az çevrilmiş ve Avrupa’da öbür Filistin şairleri kadar tanınmamıştır. Şiir kitapları: Halkımızın Türküleri (1959), Mülteci (1963), Filistin’den Kalemim (1971, Mahmut Derviş’in önsüzüyle).

GENE GELECEĞİZ

Gene geleceğiz

karşılaşmanın yollarında.

Bir bülbül kulağıma fısıldadı:

Gene geleceğiz.

Bülbüller oralarda

yaşarlar henüz.

Şakırlar yazılarımızda.

Gene geleceğiz

gölgeleri arasında özlemin,

yadırgamanın mezarlarında

bizim yerimiz de var,

bu kesin.

Yorulma gönül,

dönüşün yollarında

çökme sakın.

Gene geleceğiz,

gene.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Yabra İbrahim Yabra

1919 yılında doğdu. Özellikle İngiliz üniversitelerinde eğitim gördü. Anglosakson dil ve kültürünü çok iyi bilir. Hem ozan, hem romancı, hem de çok değerli bir sanat eleştirmeni olarak tanınmıştır. Şiir kitapları: Temmuz ve Kent (1959), Kısır Döngü (1970).

ONU DÜŞÜNDÜKÇE

Yürekler olurdu parça parça onu düşündükçe.

Avunacağım tutardı sabrım tükendikçe.

Çalkalanır çığlığı acıların

insan yüreğine her kez geri döndükçe

canlı görüntüsü unutulmuş bir çağın,

yiter gider kendime çizdiğim yolun izleri,

yiter gider arasında sevgi alevlerinin,

takınaklı gölgeler içinde yiter gider.

Ey geçmiş günler ey,

hiç bir vakit geri gelmeyecek günler,

daldınız bomboş gecelere geçici bir kıvanç gibi.

Nerelerde kaldı, söyleyin, nerelere gitti,

güçsüzlüğün yaralarına

melhem olan, ilâç olan,

söyleyin, nerelerde saklı

fedailerin ölümü?

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

GÖZLERİNİN TÜRKÜSÜ

Gözlerinin türküsünü mü çığırırım, ne dersin?

Elbette.

Türküsünü çığırırım gözlerinin,

iki gözbebeğinde sarmaşdolaş

dünyanın tüm sevdalıları için.

Gözbebeklerindeki bütün türküler

canlanır Filistin’deki vadilerim için,

kıyılarım için, bulutlarım için.

O zeytin toplayan Filistinli ben değil miydim ne dersin?

Balık tutan sandalcı ben değil miydim Yafa kıyılarında?

Işıtan şarkıcı ben değil miydim

Neguev çöllerini bir baştan bir başa geçen

göçebe develerin önünü,

git git bitmez bir gurbet yolunda?

Ben kayalarımı Kudüs’ün

taş ocaklarından almışım,

kabartma işlemişim ben bu totemi:

Gözlerin için,

ey memleketimin yüzü!

Durmaz ağlarım,

gözlerin için.

Çığırırım yanık türküler,

gözlerin için.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Raşit Hüseyin

1931 yılında doğdu. 1950 yılından sonra yetişen şairlerin önde gelenlerindendir. İsraillilerin Mapem partisinde çalışarak ün kazandı. 1970’te New York’a gitti ve bir süre orada kaldı. İki şiir kitabı vardır: Şafakla ve Bombalar.

YAFA

Yüksek fırınlar ölüm saçan gaz dağıtıyor Yafa’da.

Sinek ve umutsuzluk dolu kurumuş sokakları Yafa’nın.

Atmaz oldu artık Yafa’nın kalbi,

ay uydusunun cenaze namazı sürdürülüyor

göklerinin damarlarında.

Ay ışığı kalmadı Yafa’da.

Kandır köpüren

kayalıklarında Yafa’nın.

Memelerinden portakal sütü emdiğim Yafa

kavruluyor susuzluktan,

kuruyor yaşama susamış Yafa,

bir vakitler dalgalarıyla yağmurları doyuran Yafa

şimdi kuruyor.

Kumların üstünde çağlara

boyun eğdirmiş Yafa’nın

şimdi kırık kolu kanadı,

sırtı ezik.

Düşümde bir bahçeydi Yafa,

insanları çiçek açmış ağaçtı,

bugün ölüm mikrobu üreten

bir meyhaneye döndü Yafa.

Ben Yafa’daydım.

Alnındaki sıçanları kovaladım,

binitlerini yitirmiş atlılarını kurtardım yıkıntısından,

batırdım yıldızları kumlara ve duvarlara,

çıkardım kemiklerinden kurşunlar,

öfkemi yuttum,

ateşinden sızan dumanları çekmek için içime

kadın saçları aradım yakacak,

yıkıntısını yaktım tütün gibi.

Ben Yafa’daydım.

Dinledim bir parçacık.

Sormayın başımıza geleni!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Mahmut Sobh

1936 yılında Safad’da (Celile) doğdu. 1948’de ailesiyle birlikte Şam’a sığınmak zorunda kaldı. 1961’de Şam Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ni bitirinceye kadar tüm öğrenimini Suriye’de gördü. Suriye’de ve Afrika’da öğretmenlik, Madrid Merkez Üniversitesi’nde de Arapça profesörlüğü yaptı. Belli başlı eserleri: Filistin Bostanı, Ruhun Kitabı, Yıkımdan Sonra Üç Şiir. İspanyolca olarak Fatva Tukan’dan Vatanıma Sesleniyorum ve ayrıca Filistin Direniş Şairleri Antolojisi.

BİR ŞARKI SÖYLEYEBİLSEM

Duyamaz oldum sesimi.

Bağırıp çağıran dünyam

bir yılgı, bir tiksinti.

Bir savaş aletiyim ben de

olsam olsam.

Ölümümü yaratıyorum kendi elimle.

Duyamaz oldum sesimi.

Ah, bir şarkı söyleyebilsem!

Denizlerde bir inciydim

ben bir vakitler,

kabuklar içinde, pırıl pırıl,

dalgalar kükrer,

ben şakırdım.

Ah, bir şarkı söyleyebilsem!

Ormanlarda bir çiçektim

ben bir vakitler.

Rüzgârlar öfkeyle ulur,

ben şakırdım.

Ah, bir şarkı söyleyebilsem!

Tohum tanesiydim

sürülmüş tarlalarda

ben bir vakitler.

Saban toprağın kalbine girer,

ben şakırdım.

Ah, bir şarkı söyleyebilsem!

Tek bir ses nerde hani,

hani nerde tek bir beyit?

Duyamaz oldum sesimi.

Ah, bir şarkı söyleyebilsem!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

YENİLGİYİ YENERKEN

Siperlerin gerisinde, kardeşim,

doruklarında Auras dağlarının,

kanlı hayaletler görürüm.

Sarar dört yanımı gece,

korkunç, amansız karanlık,

dostumun, kardeşimin kokan cesedi

sarar dört yanımı.

Görünce elime kâğıt kalem aldığımı

tüfeğim azarlar beni.

İsterim sana dökmek içimi.

Sermek düşlerimi önüne.

Bir yanımda resmin senin,

bir yanımda kederli anam

ve onun Kuranı Kerim’i,

göğsümü koruyan kalkanlar.

Sorar durmadan sesin:

“Kardeşim benim,

derin yaralar açtın içerimde.

Bir gün geri gelecek misin?”

Kardeşim benim,

varacağım yere varamadım henüz,

yıkamadım henüz utancımı,

bağırır durur, öcümüzü alın, diye,

öcümüzü alın, diye, ölülerimiz.

Yıkıcı hayalleri ocağımın

düşlerimde dalga dalga.

Kanar yenilgi,

kanar durmadan canımda,

boğar tüm şiirlerimi.

Kardeşim benim,

topladık yenilgiyi

ekmeden tohumunu.

Yetişti yöremizde,

yaşar bizimle sarmaşdolaş,

hep izler durur bizi,

uzaklaşınca da ardından biz gideriz,

girer binbir kılığa,

öldürür hep.

Biz ancak kendimiz ölürsek

onu öldürebiliriz.

Kardeşim benim,

yaşıyorum kızgın bir demir gibi,

yalım yalım yanar içerim,

sanki gölgesiyim bu ölülerimin,

gözlerimde nefret,

yürürüm hep yürürüm,

gözlerimde kin.

Döner tekrar kurbanlar

Auras dağlarının doruklarına,

kocaman kocamanlar.

Sanki ölüm bir aşama,

ve bu yolculuk

bir boşluk.

Kardeşim benim,

burda ölürsem eğer

sevindireceğim yurdumu,

üzüleyim deme sakın,

çünkü ben ancak

böylece öldürmüş olacağım

yeteneksizliği.

Öldürdüm yenilgiyi ben burda,

bizi her gün kemiren

o yenilgiyi.

Doğacak halkımız yeniden

yenilgiyi

yenerek.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

AKŞAMLEYİN KÖYÜM

Akşam indi, tüfek sesleri köyün boğazında kısıldı kaldı.

Yankılarını yitirmiş, gösterişli bir sessizlik,

[kapladı sokakları.

Eğildi toprağa doğru bir incecik sis, emzirtti sevgisini,

örttü sonra evleri karanlık peçesiyle, kuruttu

[ağzıyle iniltisini.

Korkunç ölümün ürpertisi aktı köyün damarlarından,

sessizlik açlığını giderdi bu ürpertiyle,

[nehirler gözyaşlarıyle susuzluklarını.

Geliyordu gece, sürüleri kovalayan kurt hayaletleri gibi.

Şaşırmış kalmıştı köy, çırpınıp duruyordu.

Sokakları yoklamak istedi anam. Korkuyla

[yanaştı kapıya.

Baktım ona gık demeden. Sessiz bir andı,

[korkunç ve kısa.

Saplandı gaz lâmbasına gözlerim, soluk ışıklarına

[büründüm o saat.

Bir buz parçasıydı artık kan. Ve diyordu ki anam:

Erkeklerimiz öldü, oğlum. Hayvanlar geliyor

[evimize doğru.

Erkeklerimiz öldü, oğlum. Tuttu elimden,

[başladı kaçmaya.

Ölüm tanrıları, hem de bir sürü, tutmuşlardı köyün alanını.

Dört bir yanda cesetler. Ve patlamalarla boğulan sessizlik.

İnen karanlık örterken kızıl kumaşlarla kurbanların yüzünü,

ölümden kaçan kurbanlar sürüsü düştü yollara.

Ve ölüm yetişiyordu arkadan binlerce askerden ordusuyla.

Koşuyorduk anamla ben. Peşimizde ölüm ve kan.

Ayaklarımız kurtarırken ölümden bizi, esir düştük

[yorgunluğa.

Gölgesini kabartıyor korku ve izliyor bizi sessizlikte

[gizlene gizlene.

Kaynıyor içimde fıkır fıkır sorular: Ana… Nerde? Nerde?

Nerde babam, babam, ana? Ve yaşlar boşandı gözlerimden.

Düştü düşman eline köyümüz, köydekilerin

[hepsi öldü, yavrum.

Yalnız namussuzluk kurtuldu ve ilenmesi uğursuz kaderin.

Öylece köyüme bakıyordu uzaktan. Kin alevleri

[sıçradı göğsüme.

Yürüyelim. Ayaklar yorgun ve bitkin,

[ayaklar yollarına devam etsin.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Favaz İd

1940 yılında Nazaret’te doğdu. Orta halli bir ailenin çocuğudur. İyi bir eğitim görmüş ve genç yaşta kendisini Filistin’in kurtuluşuna adamıştır. Ürdün’ün başkenti Amman’da öğretmenlik yapmıştır, Lübnan’da ve Suriye’de şiir, öykü, eleştiri yazıları yayımlamıştır. Çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan ve özellikle gençler arasında büyük ilgi gören şiir ve yazıları dışında Sinirli Beygirin Toynakları adında bir şiir kitabı yayımlanmıştır.

ENDÜLÜSLÜ

Sana baş vuruyoruz bir kez daha.

Gerilere çekmesine karşın güçsüz ışığın bizi,

sana eriştik gene de.

Geçmişe döndük bir kez daha.

Gecelerde yorulduk söyleye söyleye seni,

ama dinlendik, eriştik de sana.

Yok bir sorumuz soracağımız.

Başbaşayız ıssızlıkla.

Dinlemedeyiz yalnız.

Söyler türküsünü bu gece,

bizim için,

rüzgâr için biraz da.

Eriştik sana dek,

iki yabancı gibi.

Ta uzaklardan geldik,

patikalardan.

……………

Eriştik sana dek.

Bıraktık acılarımızı arkada.

Artık köylerimizi aydınlatmaz

güzel kızlarımız.

Akıtmaz artık

tepelerimiz, dağlarımız,

memleketimin akıttığı terlerle

dökülen türküleri.

Doğar sabah çiçeği,

ardından kurur sabah.

Çiçeklerin alevi

akar gider sularla

benim memleketimde,

yavaşçacık, usulcacık,

sağa sola sapa kıvrıla.

Eski beyitler kurur

çamurdan sessizliğinde.

Ne sırrını saklar,

ne bozgunun ağır yükünü.

Geri dön, hey, geri dön,

Endülüslü kız,

biz buralarda tükeniyoruz.

Göğüslere acılar yağmada.

İner gecelere karalar.

Geri dön.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

LİMAN

Limanın alnına dökülen

bir yıldız salkımı gibi

devrildi yoldaşım.

Gecenin rıhtımındaki

duvarlar gibi

yıkıldı yoldaşım.

Sarıldı yoldaşım bana,

ben bir çığlık attım,

yoldaşım o anda,

sonsuzluğunu tamam etti

denizlerinde gecenin

ve kalktı birdenbire

ayağa yoldaşım.

Öldü yoldaşım.

Işık dalgaları içinde

gitti yoldaşım.

Sarıldı yoldaşım bana,

yitti denizden kanatları.

sislerde yitti yoldaşım.

Ama kumlu kıyılarda

taşır bayrağını hâlâ.

Doluydu gür sesi

gür renkli uyumlarla,

ayrılırken aramızdan

karıştı güllerine

günbatımının.

Kollarını bana doğru

uzattı yoldaşım,

uzatıp bağırdı:

Kimler var bu limanda?

Duydum sesini apaçık.

Dedim: Ben varım.

Gülümsedi gül kokulu sesi.

Sonra ağladı yoldaşım,

ağladı bana doğru

uzatarak kollarını.

Sonra vurdu limanı ateşe.

Ama kendisi söndü.

Dedi: Hoşça kal.

Dedi: Yarın.

Ve uzattı elini bana.

Ben de uzattım elimi.

Kodu yüzünü gitti,

kodu yavrularını gitti,

gür sesinin eridiği

dalgalar arasında.

Elveda, yoldaşım!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Muin Besisso

1943 yılında Gazza’da doğdu. Uzun süre orada yaşadı. İşgalden sonra Lübnan’a kaçtı. Bir dönem gazetecilik yapan Besisso’nun şiirleri birkaç dile çevrilmiştir. Denemeler de yazan şairin başlıca şiir kitapları şunlardır: Kalbimdeki Filistin, Ağaçlar Dimdik Ölür, Gazza Güncesi.

MEYDAN OKUMA

Çıktık tiyatronun sahnesine,

bilmiyorum rolüm ne.

Rejisörüm, sarhoş pezevenk,

hay boynu devrile,

vere vere

hırsız rolünü verdi bana.

Oysa ben iyi bir ozanım.

Şimdi ortasındayım bir sirkin.

Toptan topa zıplayan

bir kocaman fille

işin alayındayım.

Filin alnında koskoca bir testere.

Gül bakalım, toprağım benim.

Gül bakalım, ozanım benim.

Ey, rıhtım orospuları!

Ey, sevdalıları korsanların!

Tanığım olun!

Fırlattım yumruğu

zorbanın suratına!

Tanığım olun!

Öleceğim, biliyorum.

Hiç kılıç taşımadım

ben ömrümde.

Öleceğim, biliyorum.

Öleceğimi bile bile

savaşacağım bu savaşta.

Öleceğimi bile bile.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

BEYRUT KALELERİNE AÇIK ŞİİR

Burada,

barikatlarımız yükseliyor burada.

Kuşlar kapladı baştan başa göklerimizi

burada.

Bizim çocuklarımızdır sizin çocuklarınız, yoldaşlar,

gidiyor ortak kurşunlarımız

kuşların taşlıklarında,

binmişler sanki ata.

Ayırır buğday başakları bizi,

bir başak size,

bir başak bize,

bir başak size,

bir başak bize.

Burada,

barikatlarımız yükseliyor burada.

Yırtıyoruz yaralarımızın peçesini parmaklarımızla,

bir yırtık parçası kaplıyor yaranızı,

bir yırtık parçası kaplıyor yaramızı.

Ve bizim çocuklarımız taşıyacak sizin kum torbalarınızı

ve sizin çocuklarınız taşıyacak bizim kum torbalarımızı.

Yoldaşlar,

eklediğimiz gibi birbirlerine damarlarımızı,

ekliyoruz kanatlarımızı birbirlerine.

Ve her duvarda aynı parola, capcanlı:

Burada, burada, burada.

Barikatlarımız yükseliyor burada.

Biz onlara attırmayacağız bu adımı.

Beyrut, buradayız.

Senin duvarlarının üstünde öğrendi

[parmaklarım yazı yazmayı.

Kandır akan ellerimden

kızıla boyayanlara karşı çamuru,

damarlarıyle komploya taç giydirenlere karşı.

Simsarların saltanatında önemli görkem.

Okumayı öğreten kanlarız biz,

yazmayı öğreten kanlarız,

biz soruyuz,

biz karşılığız,

biz bildirgeyiz,

biz ilk bildirisiyiz başa geleceklerin.

Yarının fırtınası.

Yarının fırtınası.

Yarının fırtınası.

Burada, burada, burada.

Barikatlarımız yükseliyor burada.

Hayır,

korsanlar bulamayacaklar yollarını!

Biz burada,

şakaklarımızdaki kayağan taşında

öğretiyoruz “elif be”yi

kaderin yeteneksiz kıldığı insanlara.

Bir de ayrıca öğretiyoruz ki,

yere diz çökmüş bütün bu inekler

bir şey değildirler

çamurla yuğrulan kilden başka.

Ve diyoruz ki onlara:

Tepelerde oturan güneşle ekmek arasında

oyulmuş şiirler var kaldırımlarda.

Ve kamplarda yavru arslanları eğiten tüfekler var.

Burada, burada, burada.

Buradayız, burada.

Daracık ışık sokaklarına fırlıyor

barikatlarımız buradan.

Resmidir onlar

duvarlardan çiseleyen kanımızın.

Benim elimde her parmak

bir kalem oluyor

onlara karşı.

Elimin ayası içinde

her kanlı gözyaşı

mürekkep oluyor

onlara karşı,

çamuru kızıla boyamış olanlara karşı,

damarlarıyle komploya taç giydirenlere karşı.

Simsarların saltanatında önemli görkem

asfalt üzerindeki parmaklarımla

düşman,

duvarlara saplanmış parmaklarımla

düşman,

fukaranın ellerinde sıkışan ekmekle

düşman.

Burada, burada, burada.

Barikatlarımız yükseliyor burada.

Ve bizim çocuklarımız taşıyacak sizin kum torbalarınızı.

Ve sizin çocuklarınız taşıyacak bizim kum torbalarımızı.

Hayır,

korsanlar bulamayacaklar yollarını!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Ahmet Dahbur

Genç Filistinli şairlerden, 1946 yılında doğdu. İşgalden sonra Suriye’ye kaçmıştır. Daha sonra Şam’da Vaffa haber ajansında çalışan Dahbur’un, başlıca kitapları şunlardır: Köpek Kadar Aç ve Çocukların Gözleri (1964), Bir Filistinli Çocuğun Serüveni (1971), Kırların Kuşu (1973).

GÖZYAŞLARININ TUZU

Biliyorum, gözyaşları tuzludur,

her yanda siler süpürürler tohumları,

ama ben anlatmayacağım gözyaşlarını gene de.

Hey, Amman,

yaraların uyanıyor!

Yaraların uyanıyor sokaklarda,

yeşeriyor yaraların duvarlarda tomurcuk gibi.

Hayır, anlatmayacağım gözyaşlarını.

Maskeli suratları açıklayacağım ben,

gözyaşından maske takmış şeytan suratları.

Gözyaşı döken

şeytan suratlı ihanetleri fırlatacağım

ufuklarına halkımın.

Bir vakitler bu gözyaşları

İsa’yı çarmıha gerdiren

gümüş paralar gibi aktı.

Tüm yaraların konuşuyor, Amman,

ben taş çatlasa anlatmayacağım

şunun bunun gözyaşlarını.

Tüm yaraların kanıyor, Amman,

taş çatlasa anlatmayacağım ama ben

tuzlu gözyaşlarını,

bu yaraların üstüne sürülen.

Şeytan suratlıların

gözyaşlarını.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

ATLILAR ATLILAR

Sen ey, kırmızı mendilli, beyaz atlı,

sen ey, gözleri yaz güneşi gibi yalım yalım, kara atlı,

sen ey, Endülüslü kılıcıyla havaları yaran

yağız atlı!

Sakın bırakma bizi.

Canavarlar gibidir

yüreklerimizdeki buzlar,

kıvrık boynuzlu,

beyaz gözlü.

Yanaklarda parlayan

o dağların ardındaki

kıpkırmızı güneşleri

yüreklerimizdeki buzlar

göremez oldu.

Sakın bırakma bizi.

Sen ey, kırmızı mendilli, beyaz atlımız,

bir bakışıyla kızlarımızı gebe bırakan kara atlımız,

Filistin çöllerinde açan ak çiçeklerin

yabani kokusunu solu.

Düşmanlarımızın yüreğini oynat

ellerindeki kırmızı gülle, gözlerindeki güneşle.

Sık boğazını düşmanlarımızın.

Durma sık.

Sık. Sık. Sık.

Bizi bırakma sakın.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Remzi Derviş

1952 yılında Celile’de Al Birva kasabasında doğdu. Büyük Filistin şairi Mahmut Derviş’in en küçük kardeşidir. Dervişler, beşi erkek, ikisi kız, yedi kardeştirler. Dört erkek kardeş kendilerini edebiyata vermiştir. Mahmut Derviş ve Remzi Derviş dışında kalanların hepsi işgal altında yaşamışlardır. Öbür iki yazar, en büyük ağabeyleri Ahmet Derviş ve erkeklerin üçüncüsü Zeki Derviş’tir. Remzi Derviş İspanya’ya yerleşerek orada bir yandan tıp öğrenimini yaparken, bir yandan da Filistin edebiyatını İspanyolcaya çevirmiştir.

HER ZAMAN HEP BERABER

Alın vücudumu, gövdemi,

alın evlâtlarımı, ocağımı,

alın, hepsi sizin olsun.

O yasa geri geldi,

o orman yasası

geri geldi yurduma.

Emdi damarlarımın kanını,

emdi son damlasına dek.

Tütsün bedenimin üstünde

–ey utanç–

tütecekse bir daha bu ocak.

Alın, hepsi sizin olsun,

komayın yağma edilmedik tek bir şey,

ey son eşkiyaları dünyamızın!

Kalacağız biz hep

böyle bir arada

toprağımla ben,

yaşamda ve ölümde

böyle koyun koyuna.

Ta kıyamete dek.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

KAHRAMAN

Ona sen

ne dersen de.

Kolum onun sesidir,

yüreğimse, barınağı.

Evine dönen bir adam kadar mutlu,

evine dönen, akşamları.

Gider ödevi başına

sessiz ve kararlı.

Yaşar dallarında

tüm ağaçların,

yaşar köhne evin minderinde,

yaşar raflarında kitaplığın.

Bir köprüdür o,

bağlar güneşe eski yarayı.

Kaçar bağrının ağzından sisler oluk oluk,

süzülsün, dışarı çıksın diye ışık.

Bilmez kibarlar gibi konuşmasını,

bilmez yurduna seslenmesini,

toprağı inler durur,

toprağı inim inim,

yoldaştır ona toprağı.

Çimenler kadar ufacık.

Uzaylar kadar kocaman.

…………………

Nasıl ayıracak

doğmakla ölmenin sınırını,

cebinde pasaportu yok ki.

Hiç bir şey hatırlamaz o,

anılar parmaklarından sıyrılmış gitmiş,

buğday başakları gibi

yitik bir tarlanın.

Ve yadırgamaz o hiçbir şeyi.

Bir kuş gibidir

yüreğini oyan hasret,

bir kuş,

kafası patlamış,

beyni dağılmış,

boğulmuş.

…………………

Sorma bana adını.

Kazılı durur toprakta, güneşte.

Ve her akşam batarken güneş

gitsin ödevini yapsın diye,

her sabah

öldürürler onu.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

GÜNCE

Pazar

Sonu pek acıklı biten

bir aşk öyküsü okuyorum.

Son kucaklaşma bölümünü

okuyorum bir kez daha.

Korkunç daralıyor yüreğim

–sanki düşmüşüm çaresiz bir derde–.

Elbet kader bir gün

güldürür bizim de yüzümüzü,

ilk kucaklaşmamız

olur son kucaklaşma.

Pazartesi

Bugün sorguya götürdüler beni.

Ah, sevgilim benim!

Biliyor musun ne dediler:

Seni dik kafalı, seni âsi!

Ne bir lokma ekmek veririz sana,

ne bir tek zeytin.

Geberir gidersin burda açlıktan.

Bir tek kurtuluş yolun var senin:

Resmen bizim örgütün emrinde

çalışman.

Salı

Beraber olacağım ben onlarla,

ta sonuna dek,

sessiz sedasız direnenlerin

ekmeğini yapmaktan caymayanlarla,

yaslar içinde bile

yükünü yükleyenle.

Hazır edin ipinizi,

asın, sıkıysa, asın sözcüğü,

asın hadi.

Ben onları vaftiz edeceğim

ezilenlerin teriyle.

Sözcüğüm bir yangın olmalı,

fedailerle tek bir cephe kurmalı.

Gelecek günler onlarındır,

onların ve bizim.

Çarşamba

Senin o mavi gözlerin

verir bana ne verirse.

Seni sevmediğimi diyen kim?

Benim son aşkım değil misin?

Perşembe

Bir gezi sizin kentin yollarında,

bir aşk gezisi...

Savaş,

ayda bir görebilmek için seni.

Aşk ve savaş.

Sakın gücenme,

bu ay bana izin vermediler.

Bekle beni, geleceğim, bekle ama.

Geleceğim, sevgilim,

sıyrıla sıyrıla

karanlık gecelerin arasından.

Cuma

Elli papel,

tatlım benim,

son buluşmamızın fiyatı:

Rüşvet verdim.

Ne dedin, çok mu?

Hayır, değil.

Hem paramı aldılar, hem tutukladılar beni,

yasayı çiğnemişim.

Kapanık gecede

boyuna gidiyorum

bata çıka.

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

GAZZA’NIN UFACIK BAYRAKLARI

Geliyorlar duvarlardan sıyrılıp.

Okullardan, yetimler evinden, aş ocaklarından kaçarak,

yükseliyorlar.

Ölülerin bağrından,

dulların kucağından,

yerdeki çatlakların ölüm ve hüzün türkülerinden

sıçrayarak

kalkıyorlar

şaha.

Tarih kitabından

ve Kuranı Kerim’den sıyrılıp,

ve dolapların aralığından kaçarak

dikiliyorlar

ayağa.

Yükseliyorlar incir ve hurma ağaçlarından,

yaraların tarlasında doğmuş kelebekler gibi.

Benzerken yaraların bahçesine

kentin alanı,

tepinip bağırıyordu dikiş iğneleri:

DAYANIYOR, DAYANIYORUZ!

Tarih ve coğrafya kitaplarında,

bir ışık ipliğinin kurbanlarında,

ve dikiş iğnelerinde

DAYANIYOR, DAYANIYORUZ!

Nişan yüzüklerinde

ve kurşun kaleminde

ve çarıklarda

ve bavullarda

ve her şeyimizde,

kurtarıcı bir anın kurbanlarında,

DAYANIYOR, DAYANIYORUZ!

Süzülüp gelen ölümde, öğleye doğru,

ve her iğnede

ve her dikişte

ve putların tahtasında

DAYANIYOR, DAYANIYORUZ!

Çev.: A. Kadir - Süleyman Salom

Dipnotlar

1-Küfr Kasım: Bir köy. Kanlı bir olay geçti bu köyde. 2 Ekim 1956 günü, kadın erkek, çoluk çocuk, tam elli bir kişi, tarlalarından dönerlerken, sınırdaki İsrail birliklerinin mitralyözleriyle öldürüldüler.

2- Şairin 1958’de atıldığı İsrail hapisanesi.

3- Fedai Mazin Abu-Gazzala, Eylül 1967 sonlarına doğru, Tubas tepelerinde bir çarpışmada öldü. Cebinden çıkan günlükte 15 Haziran 1967 tarihli bir iki tümce bulundu. Fatva Tukan bunları şiirin başına koydu. Mazin, yazısının sonuna büyük harflerle şu satırı eklemişti: “Sussun kalem, bağırsın kurşun!”

4- Şairin doğduğu köy.