GENÇLİĞİN MÜCADELESİ
VE ÖRGÜTLENMESİ ÜZERİNE

HAZIRLAYANLAR

Öznur Oğuz - Ercüment Akdeniz - İskender Bayhan

POLİTİKA

Evrensel Basım Yayın 498

Gençliğin Mücadelesi ve Örgütlenmesi Üzerine

© Evrensel Basım Yayın 2012

Sertifika No 11015

Birinci Basım Temmuz 2012

Hazırlayanlar: Öznur Oğuz - Ercüment Akdeniz - İskender Bayhan

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Devrim Koçlan

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Blv. Kamerhatun Mah. Alhatun Sk. No: 25 Beyoğlu / İstanbul

T: 0212 255 25 46 F: 0212 255 25 87

www.evrenselbasim.com - info@evrenselbasim.com

ÖNSÖZ

Türkiye nüfusunun genç bir yapıya sahip olduğu gerçeği her vesileyle vurgulanır. 2000’li yılların başından itibaren toplam nüfus artış hızında ve özellikle de genç nüfusun artış oranında belirli bir düşüş görülmektedir. Ancak bu düşüş eğilimi, toplumun genç bir yapıya sahip olduğu gerçeğini değiştirmemiştir.

Dün olduğu gibi bugün de Türkiye’yi yönetenler nüfusun genç olmasını övünç ve zenginlik kaynağı olarak görmektedirler. “Büyük ve güçlü Türkiye’nin bugün ve gelecekteki en önemli dayanağı genç nüfusu ve genç insan gücüdür” sözlerini onların ağzından sık sık duyarız. Gençliğe ne kadar çok önem ve değer verdiklerini, ancak bununla yetinilemeyeceğini, daha çok şey yapmak gerektiğini, gençliğe yatırım yapmanın geleceğe yatırım yapmak olduğunu böbürlenerek dile getirirler.

Bu yaklaşım hâkim sınıflar ve onların politik, kültürel, akademik vb. alandaki temsilcileri açısından doğal ve herkes tarafından kabul edilmesi gereken bir doğru olarak propaganda edilmektedir. Günümüz koşullarında toplumun büyük bir kesimi ve gençlik kitleleri tarafından oldukça iyi niyetli ve olumlu bir yaklaşım olarak da algılanmaktadır.

Görünen budur. Ancak biraz daha yakından bakıldığında bu görüntünün ardında yatan gerçeğin hiç de sanıldığı kadar masum ve iyi niyetli olmadığı anlaşılacaktır.

Bol kepçeyle dağıtılan övünç, zenginlik, büyüklük ve güçlülük kavramları tamamen yönetici egemen sınıfların kendi çıkarlarının varlığı ve devamını esas almaktadır. Garanti altına alınması gereken gelecek ise tamamen onların ve bugünkü egemen sistemin geleceğidir. Yoksa gençliğin geleceğinin, hayatının zenginliği açısından doğru ve iyi olan hiçbir şey yoktur. Kastedilen de zaten bu değildir.

Vaat edilen güzel ve mutlu yarınlar, sadece kendi sınıflarının genç kuşaklarından oluşan küçük bir azınlık için gerçekleşebilecek bir hayaldir. Gençliğin belirli bir kesimi içinse ulaşabilmek için sürekli yarış ve rekabet gerektiren bir sınıf atlama umududur. Gençlik kitlelerinin büyük bir kısmı açısından ise işsizliğin ve ucuz işgücü sömürüsünün ezici, yıkıcı ve ihtiyarlatan bir yaşam kavgasıdır. Cumhuriyet tarihi boyunca egemen sınıfların gençlik kuşaklarına güzel ve mutlu yarınlar adına vaat ettiği, armağan ettiği yaşamın özeti işte hep bu dar çember içerisinde dönüp dolaşıp yaşlanmak olmuştur.

Milliyetçiliğin, Türk-İslam sentezinin, dinci idealizmin kaderciliğinin, liberalizmin yerine ve zamanına göre ayarlanmış çeşitli dozlardaki hamasi propagandasıyla zapturapt altına alınan gençliğin bunu reddeden kesimlerine ise daha ağır bedeller ödetilmiştir. Yaklaşık son elli yıldır egemen sınıfların vaat ettiği sahte cenneti reddeden, bağımsızlık, demokrasi ve özgürlük için mücadele edip örgütlenen ileri gençlik kuşaklarını hizaya getirmek üzere her türlü baskı ve zor yöntemi kullanılmıştır.

***

Egemen sınıfların ve devletin bugünkü hâkim sözcülerinin genç nüfusun artış hızındaki düşüşü gerekçe göstererek gündeme getirdikleri politikalar ve yaptıkları çağrıların temelinde de esas olarak sistemin ve kendi çıkarlarının yakın ve uzak geleceğinin ihtiyaçları vardır. Garanti altına alınmak istenen yine gençliğin zengin, mutlu ve özgür geleceği değil sistemin ve egemenlerin geleceğidir.

Başbakan Tayyip Erdoğan’ın anne ve babalardan 3 çocuk isteyen, yetmedi bunu 5 çocuğa çıkaran çağrılarına, “Dindar ve kindar nesiller yetiştireceğiz” açıklamalarına, bunlarla örtüşen eğitim politikalarına ve daha bir çok düzenleme ve uygulamaya yön veren de bu somut gerçekliktir.

Türkiye burjuvazisi ve onun politik temsilcileri, içeride ve dışarıda savaş politikalarını öne çıkararak, “bölgesel güç ve lider ülke olma” hayalleriyle yakın ve uzak geleceğe yürümeye çalışıyor. Bu yürüyüş açısından tayin edici konumda olan başta Türk ve Kürt milliyetlerinden olmak üzere tüm Türkiye gençliğini de bu politikaya yeniden ve yeniden kazanmayı hedefliyor. Sistemin, ekonomik, sosyal, siyasal, ideolojik alt yapısının ve üst yapısının yeniden üretimi ve örgütlenmesinde Türk ve Kürt gençliğinin bugünkü ve yarınki kuşaklarının emeğinin ve enerjisinin belirleyiciliğini bilerek hareket ediyor. Toplumun genç kuşaklarını, kendi egemen çıkarlarının ve burjuva-gerici hayallerinin esiri olmuş neferler olarak yetiştirmek istiyor.

Ancak bu politikalar bu topraklarda yaşayan Türk ve Kürt milliyetinden işçilerin, emekçilerin, onların genç kuşaklarının yakın ve uzak çıkarlarına, geleceğine hizmet eden politikalar değildir. Dahası, Türkiye, bölge ve dünya halklarının bugünü ve geleceğinin, böyle yetişmiş genç kuşaklara ihtiyacı yoktur.

Bu toprakların, bu topraklarda yaşayan, sömürülen, ezilen sınıfların ve halkların ihtiyaç duyduğu genç nesiller; eşitliğe, barışa, kardeşliğe ve özgürlüğe inanan genç nesillerdir. Emeğe, bilime ve insanlığın bütün ileri değerlerine sahip çıkan, onların uğrunda mücadele eden; yeteneğini, enerjisini, beynini ve yüreğini buna hasretmiş genç nesillerdir ihtiyaç duyulan. Türk ve Kürt milliyetinden işçi, işsiz, öğrenci, köylü bütün bir gençliğin çıkarı ve geleceği de buradadır.

***

Elinizde bulunan kitap bu anlayışla mücadele eden gençliğin ileri kuşaklarının mücadelesine mütevazı bir katkı sunmak amacıyla hazırlanmıştır.

Türkiye gençliğinin mücadele ve örgütlenme tarihi doğrusuyla, yanlışıyla, eksiğiyle, fazlasıyla zengin deneyler içermektedir. Özellikle son yarım asırlık dönemde, işçi, işsiz, öğrenci, köylü gençlik yığınları bu topraklarda gelecekleri için önemli mücadeleler vermiştir. Bu mücadeleler belirli tarihsel dönemeçlerden geçerek günümüze gelmiş ve önemli bir birikim oluşturmuştur. Bu birikim aynı zamanda mesleki, sendikal, akademik, demokratik, kültürel vb. çeşitlilikte ve zenginlikte örgütlenme deneyimlerini de içermektedir.

Elbette bu birikimi bütün yönleriyle ve ayrıntılarıyla bir derleme kitaba sığdırmak mümkün değildir. Bu derlemenin de böyle bir iddiası yoktur.

Kitapta yer alan makaleler esas olarak aylık sosyalist teori ve politika dergisi olan Özgürlük Dünyası’nın Ekim 1991’den Ekim 2008’e kadar yayınlanan sayılarında yer alan ve gençlik mücadelesinin dünü ve bugününe ilişkin çeşitli değerlendirmeler, tartışmalar içeren makaleler arasından seçilmiştir.

Derlemenin esas bakış açısını ve kapsama alanını da, Türkiye proleter sosyalist hareketinin ve onun parti birikiminin gençlik mücadelesine ve örgütlenmesine yaklaşımı oluşturmaktadır. Genel olarak genç komünistlerin, özel ve güncel olarak da Emek Gençliği’nin çeşitli dönemlerde ve çeşitli gençlik kesimleri içerisindeki mücadele ve örgüt deneyimlerini içeren makalelerinde buna uygun olması gözetilmiştir. Makalelerin kalıcılık, bugün açısından geçerlilik ve güncellik gibi yönlerine de özel olarak dikkat edilmeye çalışılmıştır.

İlk elden düşünüldüğünde bu derlemenin hacimli olduğu söylenebilir. Ancak 18 yıl gibi uzun bir aralığı kapsayan makaleler içerisinden seçkiler yapıldığı dikkate alındığında bu bir ölçüde anlaşılır ve kabul edilebilir olacaktır. Dahası bugün ve bundan sonrası için bir kaynak oluşturduğu ve bu türden yeni çalışmalar için önemli bir kolaylık sağlayacağı da dikkate alınmalıdır.

Derlenen makaleler esas olarak üç alt başlık altında bir araya getirilmiş, elden geldikçe de kronolojik sıraya bağlı kalmaya özen gösterilmiştir.

Birinci bölüm, “Gençlik Hareketi Tarihi” başlığını taşımaktadır. Bu bölümde yer alan makaleler gençlik hareketinin uzak ve yakın tarihini değerlendiren ve sonuçlar çıkaran makalelerdir. Ve sadece bu yönüyle bile her zaman başvurulacak bir kaynak oluşturmaktadır.

İkinci bölüm, “Gençlik Yığınları İçinde Kitle Çalışması” başlığını taşımaktadır. Bu bölümde ise esas olarak gençlik kitleleri içerisinde çeşitli gündem ve talepler etrafında yürütülen çalışmaları ve gençliğin politik örgütlenmesine ve akademik, mesleki, sendikal kitle örgütlenmesine ÖTK, kol, kulüp, dernek, birlik vb.) yaklaşımın nasıl olması gerektiğini içeren makaleler yer almaktadır.

Antiemperyalist mücadele, savaş ve kriz karşıtı çalışmaların değerlendirilmesi ve bu çalışmaların güncel yönleri, üniversiteli gençlik yığınlarının, genç aydın kuşaklarının kazanılmasının önemi, lise gençliği ve Kürt gençliğinin mücadelesi vb. konuları içeren makaleler önemli bir pratik deney ve birikimin göstergesi durumundadır. Makalelerde, kitle çalışmasının ana unsurları; mücadele araçlarının etkin ve doğru ele alınması ve kullanımı, ajitasyon ve propagandada dikkat edilmesi gereken yönler ve bu açıdan çok sık düşülen hatalar vb. konuları içeren makalelere ‘tekrara düşülmüş’ olma pahasına ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Bu makalelerde aynı zamanda olumlu örnekler ve eksik çalışmalar da açıkça paylaşılmaktadır.

Bu bölümde işçi gençlik yığınları içinde çalışma ve örgütlenmenin sorunları özel olarak ele alınmıştır. Özgürlük Dünyası’nda çıkan makalelerin azlığından dolayı bu konuya ilişkin kitapta yer verilen makaleler günün ihtiyaçları da gözetilerek tümüyle bu derleme için hazırlanmış makalelerdir. “İşçi Gençlik İçinde Parti Çalışması ve Emek Gençliği” başlıklı değerlendirmeyi takip eden Kıraç, Çağlayan, Çiğli, Ünaldı, İMES çalışma deneyimlerinin aktarıldığı yazılar aynı zamanda işçi sınıfının genç kuşaklarının yakın dönem mücadele tarihini de derli toplu bir biçimde sunmaktadır. Ayrıca bu alanlarda değişen üretim ilişkileri, biçimlerini de değerlendiren bu makaleler, bu alanlardaki örgütlenme çabalarının ve nasıl ilerleneceği sorusunun güncel yanlarına da ışık tutmaktadır.

Üçüncü bölüm, “Parti ve Gençlik” alt başlığı altında derleminin son bölümünü oluşturuyor. Bu bölümdeki tüm makalelere, “Gençliğin sorunları sınıflar mücadelesinin sorunlarıdır” saptaması yön vermektedir. “Gençlik çalışmasını örgütlemek, onun araçlarını yaratmak asıl olarak işçi sınıfının devrimci partisin görevidir” perspektifiyle ele alınan makaleler, bütünüyle Emek Partisi (EMEP) ve Emek Gençliği’nin çalışmalarını, mücadele ve örgütlenmesini esas alan makalelerdir. Bu bölüm de aynı zamanda parti ve onun politik gençlik örgütü arasındaki ilişkinin nasıl olması gerektiği konusunda sıklıkla gündeme gelen tartışmalara nokta koyan temel yaklaşımları içeren makaleler de yer almaktadır.

Gençliğin bağımsızlık, demokrasi ve sosyalizm mücadelesine, sınıfsız ve sömürüsüz bir dünya özlemiyle sürdürdüğü yürüyüşe mütevazı bir katkı sunması, güç vermesi, güç katması dileğiyle…

1. BÖLÜM
GENÇLİK HAREKETİ TARİHİ

GENÇLİK MÜCADELESİ VE BAZI DERSLER - 1

Türkiye tarihinin son 150 yıllık dönemi içinde gençlik en dinamik güçlerden birisidir. Bu da çok doğaldır. Çünkü gençlik; dinamizm demektir, ataklık demektir, gözünü budaktan sakınmamamak demektir, yaşlı kuşakların hesapçılığı, ikircikliliği karşısında cesaretle ileri atılmak demektir, eskiyen çürüyen değerlere tepki, yeni, ileri olanı benimseyip, yeni bir dünya kurma coşkusu demektir. Gençlik bu evrensel niteliklerini, son birkaç yüzyılın ulusal kurtuluş mücadelelerinde en önde yer alarak, işçi sınıfı grevleri, direnişleri ve ayaklanmalarının en öne fırlayan kesimi olarak pek çok ülkede sayısız kez kanıtlamıştır. Zaman zaman gerici güçlerin yedeğine düşmesine karşın Kürt ve Türk her milliyetten gençlerimiz bu özelliklerini her fırsatta açığa vurmasını bilmiştir, bugün de vurmaktadır.

Marksizm, daha oluşumunun başında, gençliğin yeni bir dünya yaratma coşkusunu fark ederek, dikkatini özellikle işçi gençliğe yöneltmiştir. Ama sadece Marksizm ve Marksizmin öğretmenleri değil burjuvazi de gençliğin bu özelliğinin farkındadır. Bu yüzden de burjuvazi kendi gericileşmesine paralel olarak, gençliği çeşitli yol ve yöntemlerle baştan çıkarmayı, onu sahte vaatlerle oyalamayı, onu kendi düzenine bağlamayı başlıca görev edinmiştir. Çünkü ‘gençliği kazanan geleceği kazanır’. Eğer gençliği kazanan ilerici, devrimci güçlerse gençlik de kendi geleceğini kazanır, ama gençliği kendi peşine takan gericilerse egemen sınıflar kendi kokuşmuş düzenlerini sürdürmek için yeni bir dayanak edinmiş olurlar. Bu nedenledir ki; ilericilik ve gericilik arasında yaşamın her alanında süren mücadele gençliğin kazanılması konusunda, diğer alanlardan daha da şiddetli bir biçimde, kendisini göstermiştir, göstermektedir. Bu yazı bir yanıyla da bu çatışmanın, Türkiye gençliği ile sınırlı ‘öyküsü’nün ideolojik-politik yanının bir değerlendirmesi sayılabilir.

Genç kuşak, az çok olup biteni anlamaya başladığı andan itibaren, kendisini önceki kuşaklar tarafından oluşturulmuş maddi ve manevi bir yaşama ortamı içinde bulur. Gelenekler, görenekler, oluşturulmuş aile yaşamı, eğitim-öğretim yöntem ve kurumları, yasalar vb. ona dayatılan ebedi doğrulardır. İçinde ‘dünyayı fethetme coşkusu’ taşıyan genç, yaşlı kuşakların, ne yaparım da şu gençleri zapturapt altına alırım diye iyice düşünerek oluşturduğu kural, kurum, yasa, din ve ahlak değerleri ile kendisini sıkıca çevrilmiş bulur. Bu çevrilmişliğe karşı tepkisi eski değerlere başkaldırmaktır. Bu durum onu özgür kılacak, kendi gönlünce yaşayabileceği bir dünya özlemine sürükler. Yaşlı kuşaklar tarafından binbir kuşkuyla karşılanan devrimci kuram ve çabalar, gençler için sabırsızca uygulamaya sokulması, tereddütsüz katılınması gereken kaçınılmaz gerçeklerdir. Bu yüzden de, insanlık tarihi boyunca, her yeni kuram, insanlığa atılım sağlayan her devrimci başkaldırıya öncelikle gençler sahip çıkmıştır. Fransız Devrimi’nde ayaklanmanın en radikal yanlılarının genç kadın ve erkek emekçiler, 1848 ayaklanmalarında silaha sarılanların en ön siperlerinde çarpışanların, Paris Komünü’nde burjuvazinin kurşunlarına hedef olanların, ya da Ekim Devrimi’nde başkaldırının silahlı öncülerinin genç işçiler olması bir rastlantı değildir; öyleyse dünyayı değiştirme, toplumu ileri götürme iddiasındaki herkes gençliğin dinamizmini görmek, onun kazanılması için layık olduğu çabayı göstermek zorundadır.

Ülkemiz gençliği, mücadelenin kaderinin belirlendiği önemli dönemeçlerde büyük özverilerle mücadeleye atılmıştır, ama onun bu devrimci tutumunun devrimci politik mihraklar tarafından yeterince değerlendirildiği, onun mirasının olumlu yanlarının bugüne yeterince taşındığı, değerlendirildiği ve taşındığı kadarıyla da uygulamaya sokulabildiği söylenemez. Bu yüzden de Türkiye gençliğinin mücadelesinin bugüne aktarılması gereken devrimci mirası ve en önemli yanlarıyla bugünkü sorunları üstünde bir kez daha durmak son derece önemli gözükmektedir.

Türkiye’de Gençlik Mücadelesi

Türkiye’de gençlik mücadelesinin tarihi köklerini Jön Türkler’e kadar uzatmak mümkün. Çünkü Jön Türkler, aristokratik-bürokratik sınıf kökenlerinden gelen İmparatorluk’un şaşaalı dönemlerine hayranlık duyan, onu yeniden diriltmek isteyen özlemlerine karşın despotizme karşı olmak, özgürlük istemek gibi bir tutumun temsilcisi gençlerdi. Onların düşünceleri o günün laik öğretim yapan kurumlarında kısa zamanda yayılır ve daha sonra İttihat ve Terakki’nin kadroları olacak olan bir genç kuşak yetişir. Jön Türkler’le girilen süreç, İmparatorluk’un yıkılmasına kadar önemli bir değişiklik olmadan sürer.

Elbette ki ne Jön Türk hareketinin kendisi ne de ardılları bir gençlik hareketidir. Yani bunlar, bağımsız gelişen bir gençlik hareketinin ürünü olarak ortaya çıkmadıkları gibi kendileri de az çok kitlesel bir gençlik hareketi yaratmamışlar, yaratamamışlardır. Bu yüzden de konumuz açısından bu dönemin tek önemi, İmparatorluk içinde ilerici sayılabilecek düşünceleri savunan bu oluşumların büyük çoğunluğunun gençlerden meydana gelmesi, yeni düşünceleri kabul etme ve yeni düşünceler uğruna mücadele etmede gençliğin olumlu niteliğini yinelemeleridir.

Gençliğin bir kategori olarak dikkat çekmesi ve gençliğe yönelik özel faaliyetlerin örgütlenmesi Cumhuriyet’ten sonradır. Gerçi Kurtuluş Savaşı yıllarında çok sayıda genç ulusal kurtuluş mücadelesine katılmış, antiemperyalist eylemlerde bulunmuşsa da bunlar burada sözü edilebilecek bir miras oluşturmamıştır.

1923’ten 1960’ların İkinci Yarısına Gençlik Hareketi

Cumhuriyet sonrasında Kemalistler, yeni bir düzen kurma mücadelesinde gençliğe özel önem vermişler, Kemalist bir gençlik yetiştirmeyi, haklı olarak, geleceğin garantisi görmüşlerdir. Bunda da önemli ölçüde başarılı olmuşlar, Kemalizm’in yayılması için okulları doğrudan örgütlenme ve propaganda merkezi olarak kullanarak, resmi ideolojiye sıkı sıkıya bağlı bir gençlik yetiştirmişlerdir. Gençler, ülkenin her yanına yayılan Halkevleri ve Halk Odaları’nda Kemalist düşüncenin yayılması için enerjik bir biçimde çalışmışlardır.

1916’da kurulan MTTB (Milli Türk Talebe Birliği) Cumhuriyet sonrasında bir devlet gençlik örgütü hâline getirilerek hükümet ve devletin eylemlerinin destekçisi olarak faaliyet göstermiştir. ‘Yerli malı kullan’, ‘Vatandaş Türkçe konuş’, ‘Hatay Türk’tür’ gibi kampanyalar örgütleyerek devletin politikalarının yaygınlaştırılıp desteklenmesinin bir aracı olarak işlev görmüştür. Yine devlet politikasına bağlı olarak laiklik karşıtı eylemlerde, Kürt ayaklanmalarına, devlet tarafından kışkırtılan antikomünist kampanyalara karşı gençlik seferber edilmiştir.

Kemalist milliyetçilikle ırkçılık arasındaki çizgi çok belirsizdi. Özellikle 1930’lardan başlayarak dünya ölçüsünde güçlenen ırkçılık ve ‘Güneş-Dil Kuramı’yla açıkça ırkçılığa varan Kemalizm’in açtığı yoldan Turancı ırkçılar yararlanarak gençlik içinde önemli mevziler elde ettiler. Irkçılar, sonraki yıllarda bu mevzilerini güçlendirerek gençlik içinde sayısal olarak az ama ideolojik olarak etkin, militan faşist bir odak olarak varlıklarını sürdürdüler. Kemalizm’in sol kanadından başka bir şey olmayan TKP ise, Kemalizm destekçisi tutumuyla gençlik için, Kemalizm’in dışında bir seçenek olamadığı için az sayıda genci, her 5-10 yılda bir, polis operasyonlarının konusu yapmaktan öte bir işleve sahip olmamıştı.

Bu yıllarda öğrenci gençlik, yukarıda sözünü ettiğimiz, Kemalizm’den küçük nüanslarla ayrılan iki eğilim dışında doğrudan Kemalizm’in etkisi altında biçimlendi; ‘yüce’, ‘sınıflar üstü’ bir devlet ve ona bağlılık, devletin, devletle aynı anlama gelmek üzere hükümet ve CHP’nin politikalarına bağlılık, ulusal çıkarların her şeyin üstünde görülmesi anlayışıyla eğitildi. Otuz yıl içinde yetişen kuşaklar başka herhangi bir etki altında kalmadan bu görüşlerle biçimlendirildiler. 60’lı yıllardan sonra gelişen sosyalizmden etkilenen, hatta kendisini Marksist-Leninist sayan gençlik yığınları bile bu yıllardaki eğitimin etkisiyle ‘devlet saygısını’ taşımaya devam ettiler. Hükümetlere saldırdılar, ama bunu bile devletin çıkarları için yaptıklarını savundular.

1950’lerden başlayarak, Kemalizm’in tek yanlı, baskıcı etkisinin hafiflemesiyle birlikte gençlik içinde dinci ve ırkçı-şovenist eğilimler güç kazandı. Ama öğrenci gençliğin önemli bir kesimi Kemalist tutumu sürdürmeye devam etti. İktidar ve muhalefet arasındaki çekişme gençlik içine de yansıdı. Cumhuriyet tarihi boyunca bütün öğrenci gençliğin tek örgütü görünümündeki MTTB bölündü ve gençliğin Demokrat Partiye (DP)’ne muhalif kesimleri TMTF (Türkiye Milli Talebe Federasyonu) adı altında toparlandı. Ek olarak; CHP, gençlik üstünde Kemalizm’in etkinliğinden yararlanarak, 1954 ocağında Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde, SBF-FK’yi (Siyasal Bilgiler Fakültesi Fikir Kulübü) kurdurdu. Fikir Kulübü etrafında toplanan gençler ve öğretim üyeleri, seminerler, paneller, sanatsal etkinlikler yoluyla gençlik ve aydınlar içinde CHP doğrultusunda ama ondan daha radikal bir muhalefet yürütmeye koyuldular. Basının DP’ye muhalif kesimi ise bu panelleri bile bir olay halinde yansıtarak gençliği ayrı bir muhalefet odağı gibi lanse etti. Muhalefete gittikçe tahammülsüz hale gelen DP Hükümeti kulüp ve üyeleri üstüne yoğun baskılara yöneldi. Bir grup öğretim üyesi görevlerinden istifa ederek hükümetin baskılarını protesto ederken öğrenciler de dersleri boykot etliler. Hükümet ise sert önlemlere başvurdu, Fikir Kulübünün binasını yıkarak tutumunu ortaya koydu. 27 Mayıs’a giden yol böylece açılmış oldu.

Bu yıllarda öğrenci gençlik, hükümetin baskılarından hoşnutsuzdur ve özgürlük mücadelesi yürütmek için örgütlenme çabasındadır ama 1956’dan sonra ortaya çıkan ‘Kıbrıs sorunu’nda da geleneksel ‘devletçi’ ve ‘ulusçu’ tutumunu sürdürerek DP’nin politikası peşinde sokaklara dökülür. Hükümetin iç hoşnutsuzlukları örtmek için kullandığı Kıbrıs mitinglerinde ya da gençlik örgütlerinin hükümetin kışkırtmasıyla örgütledikleri miting ve gösterilere ‘Kıbrıs Türk’tür Türk Kalacaktır’, ‘Ya Taksim ya Ölüm’ sloganlarını haykırır. Niyetinden bağımsız olarak gençlik, devletçi ve şoven-milliyetçi şekillenişin kurbanı olur, gerici egemen sınıfların ve hükümetin politikalarının dolgu maddesi olarak kullanılır.

Fikir Kulübü’nün kapatılması, gençler ve öğrenciler üstündeki baskılar CHP’nin de desteklemesiyle tüm yükseköğrenim gençliği, öğretim üyeleri ve aydınlar arasında geniş tepkilere yol açtı. Kısa bir süre sonra öğrenci gösterileri baş gösterdi. İstanbul ve Ankara’da gösterilere başvuran öğrencilere polis sert davranınca işler iyice kızıştı. 28-29 Nisan olayları (İstanbul Üniversitesi öğrencilerinin yaptığı gösteriye polis saldırır, Turan Emeksiz öldürülür, bir genç de sakat kalır) olarak bilinen olaylar ile 555 K eylemleri toplumsal etkisi geniş, Cumhuriyet tarihi boyunca gerçekleşmiş en yığınsal gençlik eylemleriydi. Kemalist ideolojinin biçimlendirdiği memurlar, aydınlar ve subaylar gençlerin bu eylemlerini hararetle destekler.

Kuşkusuz ki, özgürlük ve demokrasi istemiyle sokaklara dökülen gençler, artniyetsizdir, üstlerindeki baskının kaldırılmasını istemektedirler. Ama onları gerçekten özgürlüğü kazanma yoluna sokacak bir bilinç ve önderlikten yoksun oldukları gibi, artık miyadı dolan DP’den kurtulmak isteyen CHP, egemen sınıflar ve ABD emperyalizminin planlarını parçalayacak kadar ileri gidemezler.

Bu kargaşa içinde, ’NATO’ya, CENTO’ya bağlı 27 Mayıs darbesi gerçekleşir. Gençlik bunu kendi zaferi olarak yorumlayarak askeri darbeyi coşkuyla destekler. Ama asıl sevinenler ABD emperyalistleri ve bugün asılan DP önderlerine ağıtlar yakan, duygusal TV dizileri hazırlatan çevrelerdir. 27 Mayısçılar, ‘NATO’ya CENTO’ya bağlıyız’ yemini etmişlerdir, ama akıl hocaları bilmektedir ki, toplumsal bunalımı aşmak için bu bağlılık yetmez, ayağa kalkanları yatıştırmak için bazı tavizler verilmek zorundadır. Bu koşullarda 1961 Anayasası’na bazı kişi hak ve özgürlükleri ile grev, TİS hakkı eklenmek zorunda kalınır. 1960 ortalarında yeniden yükselişe geçecek gençlik ve emekçi sınıflar mücadelesi bu hak ve özgürlükleri kendilerine önemli ölçüde dayanak ederek yollarına yürüyeceklerdir.

Toplumsal mücadele alanında yönetenler için en zor şeylerden birisi de bir kere hak almak için ayağa kalkmış, mücadeleyle hak almış yığınları tekrardan yerlerine oturtup uysal yurttaşlar hâline getirmektir. 1960’ta Türkiye öğrenci gençliği bunu yaşadı. Baskı ve zulme karşı başkaldırmayı, özgürlük için mücadele etmek gerektiğini gördü. ‘Zaferi’ belki bir yanılsamaydı, ama başkaldırı ve mücadelesi gerçekti. Gençlik bu olumlu deneyimini bir daha unutmayacak, yeni gençlik kuşaklarına bu olumlu miras aktarılacaktı.

27 Mayıs sonrasının askeri idaresini kendi hükümeti gibi gören öğrenci gençlik, seçimlerden sonra kurulan CHP-AP koalisyonu hükümetini endişeyle karşıladı. CHP Atatürk’ün, o günkü söylenişiyle M. Kemal’in partisi, Cumhuriyetin kurucusuydu, bu nedenle de iyiydi, ama AP; kan, can verilerek yıkılan DP’nin mirasçısı, el altından gençliği ve ‘zinde güçleri’ düşman ilan etmiş bir partiydi. CHP nasıl onu hükümete ortak ederdi vs.

Biriken hoşnutsuzluk, 1965 seçimlerinde AP’nin tek başına iktidar olmasıyla yeniden patlak verdi. Ama bu sefer ‘Olur mu böyle olur mu/ Kardeş kardeşi vurur mu?’ türküsüyle değil ‘Petrollerin ulusallaştırılması’, ‘İkili anlaşmaların feshedilmesi’, ‘Kahrolsun Amerikan emperyalizmi ve işbirlikçileri’ gibi antiemperyalist sloganlarla sokaklardaydı öğrenci gençlik.

Bu Türkiye gençlik hareketinin, düzen partilerinden bağımsız, özünde hepsine birden karşı da çıktığı bir durumdu. Artık gençlik hareketi yeni bir döneme girmişti.

Gençlik hareketinin bu yeni, devrimci dönemine geçmeden, önceki dönemin önemli özelliklerini saptamak, sonraki dönemin anlaşılması için önemli olduğundan burada durup kısa bir değerlendirme yapmak doğru olacaktır.

Döneme Bir Bütün Olarak Bakıldığında...

1923-1950 arasında gençlik Kemalist ideoloji ile biçimlendirilen, içindeki ufak tefek ayrılıklara karşın Kemalizm’in ihtiyaçlarına göre davranan bir gençliktir. Gençlik örgütleri ise tümüyle hükümet ve CHP’nin güdümünde, onun yan örgütleri gibi faaliyet gösteren örgütlerdir. Bu dönemin gençlik kuşakları, ‘ulusçu’ ve ‘devletçi’, ulusal sorunları ve devletin çıkarlarını kişi ve sınıf haklarının üstünde tutmayı ilke edinmişlerdi. Bu ideolojik tutum, 1960-70’lerin devrimci gençliğinin, hatta günümüz gençliğinin tutumuna da sinmiş olması bakımından çok önemlidir. Bu haliyle gençlik hükümet politikalarının destekçiliği ötesine geçmediği için kendine has özellikler taşıyan bir gençlik hareketi geleneği yaratmaktan da uzak kalmıştır.

1950 sonrasında ise, gençliğin özgürlük isteği DP’ye muhalefet olarak biçimlenmiş, gençliğin geleneksel Kemalist tutumundan yararlanan CHP onun bu eğilimini kendi politik çıkarları doğrultusunda kullanmıştır. Ancak 1960’a doğru gençlik yığınsal ve aktif eylemlerle kendi gücünü hissetmeye başlamışsa da, 27 Mayıs darbesiyle bu gelişim yan yolda kalmıştır.

- Dönem boyunca gençlik hareketi; gerici-burjuva partilerin etkinlik alanı olmaktan, özellikle CHP’nin av alanı olmaktan kurtulup bağımsız bir gelişim seyri izleyememiştir.

(1923’ten 60’ların ortasına gelen bütün bu dönem boyunca gençlik, Marksist ya da devrimci bir önderlikten yoksundur. Gençliğin önderi olarak öne çıkan gençlik liderleri CHP’nin gençlik önderleri, ideolojik tutum ise, yıllar ilerledikçe antiemperyalist niteliğini de yitirip daha da gerici bir konuma düşen Kemalizm’dir.)

Bu nedenle gençlik dinamizm kazanamadığı gibi, olabildiği kadarıyla da dinamizmden devlet, düzen yararlanmış, gençliğin özlemlerinin tersine bir yönelişe sürüklenmiştir.

Dünyayı anlayıp kavramak için en uygun konumda bulunan öğrenci gençlik, içinde biçimlendiği koşullar nedeniyle, özgürlükten yoksunluğun, geleceksizliğinin nedenini Cumhuriyet Türkiye’sinin girdiği kapitalistleşmede, burjuva yolda aramak yerine Kemalizm’den sapmada, Kemalizm’in mükemmelleştirilmemesinde aramıştır. Kemalizm’in mükemmelleşmesinin kaçınılmaz biçimde içinde yaşadığı, değiştirmek istediği koşulları yarattığını dönem boyunca hiçbir zaman anlayamamıştır.

- Kemalizm’in dar milliyetçi penceresinden dünyaya bakmaya mahkûm edilen öğrenci gençlik, içerde de ‘sınıfsız kaynaşmış bir zümreyiz’ demogojisi arkasında sürüklenerek, emekçi gençliğin yetenekleri ve mücadeleyi geliştirme potansiyelini hiç anlayamamış; emekçilere tepeden bakan tutumuyla hep emekçi gençliğin ve halkın karşısında, baskıcı, zorba devletin savunucusu bir konumda olmuştur. Bu konum, onun gelişip serpilememesinin milyonlarca emekçi genci gençlik mücadelesine çekememesinin başlıca nedenlerinden birisi olmuştur.

1960’ların Ortasından 12 Mart 1971’e Gençlik Mücadelesi

1960’ların ortasından başlayıp 12 Mart 1971’de noktalanan 5-6 yıllık süre gençliğimiz için ‘üç güne sığan yirmi yıllar’dandır. Bu kısa dönem içinde gençliğimiz, 50 yıllık birikimini eyleme dönüştürerek, düzen partileri ve burjuva düzeninden kopma yoluna girerek, düzene karşı veya muhalif en radikal güçlerden biri konumuna yükselmiştir.

Cuntalar yoluyla toplumsal değişimi savunan sözde ilericiler, 1960 sonrası gençliğin devrimci atılımını, ‘1961 Anayasası’nın getirdiği özgürlük ortamına’ bağlarlarsa da gerçek tam tersidir. Eğer, 1961 Anayasası kimi özgürlük kırıntıları taşıdıysa (ki taşımıştır), bu gençliğin ve aydınların 50’li yıllar sonunda kazandığı dinamizm ve özgürlük isteğini dayatmasındandı. 1961 Anayasası kimi sınıfsal ve kişisel özgürlükleri vermese de gençlik o dinazmini açığa vuracak, özgürlük mücadelesini sürdürecekti. Çünkü bir kez kendi bağımsız eyleminin gücünü fark etmiş, CHP ya da bir başka düzen partisiyle, dahası Kemalizm’le bir yere varmayacağının henüz bilincinde olmasa da, derinden hissetmişti. 60’lı yıllar bu ‘hissin’ açığa çıkıp bilince geçirildiği yıllar oldu.

Türkiye gençliğinin burjuva partilerinden kopma sürecinde dünyadaki önemli bir gelişme onun yönünü sosyalizme doğru çevirdi. Bu dünya ölçüsünde etkin olan antiemperyalist fırtınaydı. Bu fırtına; Küba Devrimi’nin ABD emperyalizminin burnunun dibinde zafere ulaşması, Vietnam’ın kahramanca yürüttüğü halk savaşı ve genel olarak ulusal kurtuluş mücadelelerinin dünyanın her köşesinde sömürgeciliğe vurduğu darbelerden besleniyordu. Bu antiemperyalist mücadeleler ise, özellikle Küba ve Vietnam mücadeleleri, sosyalizm adına yürütülen mücadelelerdi. Dahası, Kruşçevizm’in geri dönüş sürecini başlatmış olmasına, dünya komünist hareketini bölmüş olmasına karşın sosyalizmin prestiji henüz çok yüksekti. Bu durum bütün dünya gençliğini olduğu kadar Türkiye’deki her milliyetten gençliği de derinden etkiledi. Antiemperyalizm ve sosyalizm düşüncesi gençliğe (ulusalcılığa fazlasıyla batmış bir antiemperyalizm ve eşitlik, özgürlük ve kardeşliğe indirgenip bulanıklaşmış bir sosyalizm olarak da olsa) dünya ölçüsündeki bu dalgayla geldi. Gençliği sarmış olan Kemalizm zırhı bu dalgayla kırıldı. Bu ortamda Marksist klasiklerin ve Marksizmden esinlenen bilim ve sanat yapıtlarının yayımlanmaya başlaması gençlik içinde Marksist dünya görüşünün hızla yayılmasının önünü açtı. Gerçi, bu yayınların çok büyük çoğunluğu, Che, Castro, Mao gibi Marksizmin ‘yorumcuları’nın ve revizyonist kuramcıların eserleriydi, ama gençlik bunları gerçek sosyalistler olarak benimsedi. Bunun acısı sonraki yıllarda çıkacaktı.

Dalgadan ilk etkilenen gençliğin en ileri kesimleri oldu ve antiemperyalist, ‘sosyalist’ gençler, Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde, 50’lerdeki ilk muhalif gençlik örgütü olan Fikir Kulübü’nü yeniden kurdular. Ama bu kulüp, artık 50’lerin Feyizoğlu’larının kulübü değildi. Kulüplerin kuruluşu birbirini izledi. AÜ Fen F., DTCF, ZF, ITİA, İÜ Fen F. vb. birçok fikir kulübü kuruldu. Bu kulüplerin bir araya gelmesiyle de Fikir Kulüpleri Federasyonu doğdu. (Tarih, 17 Aralık 1965.)

FKF çatısı altında antiemperyalist ve ‘sosyalist’ gençleri, özellikle de öğrenci gençleri toplamıştı. Ve bu gençlerin büyük bir çoğunluğu kendisine parlamentarist, reformcu-revizyonist bir çizgi belirleme sürecinde hayli ileri bir noktaya gelmiş olan TİP’in çevresindeki gençlerdi.

1960’ların başından itibaren, antiemperyalist ve ‘sosyalist’ bir yönelişe giren gençler, kendileriyle bir terminoloji benzerliği içinde gördükleri TİP’in etrafına koşmuşlar, kendi düşündükleri dünyayı TİP’in savunduğunu sanmışlardı. Ama birkaç yıl içinde TİP’in kimi reformlar uğruna mücadele etmekten öte bir niyeti olmadığı görülünce FKF içinde TİP’e muhalif eğilimler ortaya çıkmış, FKF daha ülke çapında bir gençlik örgütü hâline gelemeden TİP’in FKF’si ve ona muhalif devrimci FKF olarak fiilen ikiye bölünmüştü. Ankara FKF’de TİP yanlıları yenilgiye uğrarken, İstanbul’da darbeci yöntemlerle FKF yönetimini ele alan TİP yanlıları devrimci gençleri tasfiyeye yönelmiş, sadece bu da değil yükselen öğrenci gençlik mücadelesi önüne tam bir barikat oluşturmak için her yolu denemeye koyulmuştu. Bu durumda tek seçenek FKF dışında örgütlenmekti. Deniz Gezmiş ve Cihan Alptekin’in başını çektiği gençler FKF’den koparak DÖB’ü (Devrimci Öğrenci Birliği) kurdular. (Resmi kuruluş tarihi Ekim 1968.)

DÖB’ün kurucularının ve içinde faaliyet sürdürenlerin çoğunluğu FKF içinden kopup gelmişlerdi, ama DÖB ve FKF farklı yapıda örgütlenmelerdi. Sonraki gelişmelere ışık tutması bakımından bu farklılık üstünde burada kısaca durmak gerekiyor.

FKF, kendisinden önceki öğrenci gençlik mücadelesinin birikiminin bir ürünü olmakla birlikte büyük ölçüde TKP’nin uzlaşmacı, reformcu, revizyonist mirasının üstünde şekillenen TİP’in etkisiyle, bir mücadele örgütünden çok bir tartışma kulübü, TİP’in yan kolu olarak biçimlendirilmeye çalışılmıştı. TİP, bu amacına tam olarak ulaşamasa da önemli ölçüde de başarılı olmuştu. Pratik mücadeleden kopuk laf ebeleri, TİP bürokrasisinin temsilcileri, TKP’nin yukarıdan emredici önderlik anlayışını gençliğin içine taşımışlardı. Bu biçimleniş FKF’yi, belki gençliğin o andaki en ileri örgüt biçimi hâline getirmişti, ama en doğru örgüt biçiminden de uzaklaştırmış, mücadelenin gerçek önderlerini örgüt yönetiminin uzağında tutmuştu. Dahası, TİP’in uzlaşmacı çizgisine soğuk bakan gençlik önderlerini el altından ya da açıkça bozguncu, anarşist, goşist karalamasıyla, sonraki yıllarda çok daha açık yürütülecek kampanyanın hedefi yapmıştı. Bu durumun kaçınılmaz sonucu olarak FKF, geniş gençlik yığınlarını kucaklayıp seferber etme perspektifinin hep uzağında kalmış, şu ya da bu biçimde ortaya çıkan eylemler hakkında fikir yürüten, onları tartıya vuran bir kulüp niteliğini önde tutmuştu. Yani gençlik yığınlarına kendisini kapatarak, onun eyleminden kan almak, yeni yığınları kazanmak, yeni kadroların dinamizmiyle eskilerin deneyimini birleştirmek yerine eylemlerin gözlemcisi olmayı tercih eden bir konumu benimsemişti.

FKF ile DÖB’ü ayıran ikinci önemli etken ise ‘sosyalizm’ anlayışlarıydı.

FKF ve yukarıda belirtildiği gibi TİP tarafından savunulan ‘sosyalizm’, Kruşçev revizyonizminin daha da sulandırılmışıydı. Açıkça parlamentarist, reformcu bir anlayıştı. Esinlendiği kaynak TKP’nin 40 yıllık uzlaşmacılığı ve Kruşçev revizyonizmiydi. Bu yüzden de devrime, düzen dışına çıkma eğilimi taşıyan her türden mücadeleye saldırıyor, kaba eşitlikçilik ve yoksulluk edebiyatıyla kusurlarının üstünü örtmeye, gençleri ve emekçileri duygu sömürüsüyle etrafına toplamaya çalışıyordu.

DÖB ise; FKF’nin tam tersine bürokratik bir kuruluş olarak değil, doğrudan öğrenci gençlik eyleminin sıcak mücadelesi içinde biçimlendi. 1967-68’de İstanbul’daki yoğun gençlik eylemleri, 6-7 Haziran olayları, 1968 üniversite işgalleri, Dolmabahçe eylemleri ve Vedat Demircioğlu’nun tabutuyla valiliğe yürünmesi henüz resmen kurulmamış DÖB’ün önderlik ettiği eylemlerdi. İşte DÖB böylesi eylemli bir dönemin ürünü oldu ve ancak 1968 Ekimi’nde kuruldu. Bu, gençlik mücadele tarihimize 68 eylemleri diye geçen dönemde FKF’nin bütün yaptığı, eylemleri engellemek için ‘yasalar çerçevesinde bir eylem’ için öneri üretmek, parazit yapmak ve ‘aman yapmayın’ demekle kalmayıp Dolmabahçe gösterisinde olduğu gibi gençlerin önüne çıkıp onları engellemeye çalışmak, eylemlere egemen sınıfların ağzıyla alçakça saldırmak olmuştur. Bu tutumun sonucu ise FKF’nin içinin boşalması, iflah olmaz, gençlikle yaş olarak bile ilgisi kalmamış bir avuç bürokratın, kulübün dört duvarı arasında içki masası kurup ‘gençliğim eyvah!’ türküleri söylemesidir.

DÖB, resmi olarak kuruluşundan sonra da hiçbir zaman bir masabaşı bürokratı üretmemiş, örgütün resmi yöneticileri ve bütün militanları her zaman mücadelenin en önünde olmuştur. Bu yüzdende DÖB, öğrenci gençlik içinde FKF’nin hiçbir zaman edinemediği bir saygınlık kazanmıştır. Yığınların nabzını elinde tutan önder öğrenciler, her yeni durumda yeni öneriler ve mücadele biçimleriyle yığınları peşlerinden sürüklemiş bir avuç önder binlerce genci, bazen bir antiemperyalist talep uğruna bazen bir akademik hak için sokaklara dökmeyi başarmıştır. FKF’nin masabaşı ‘eylem üreticiliği’ kendi ruh hallerinden ve çıkarlarından kalkarak ‘bu kitle şunu yapar bunu yapmaz, şöyle yaparsak rektörle aramız açılır böyle yaparsak polis saldırır’ gibi yığın mücadelesini eczacı terazisinde tartmaları, ayağa kalkan kitlelerin nereye kadar gideceği konusunda kötümser tablolar çizmeleri; DÖB’e yabancıydı. Bu yanıyla gençliğin TKP’nin mirasından kopup gerçekten devrimci bir gelenek oluşturma sürecinin başlaması DÖB’le olmuştur demek doğru bir saptama olur.

İkinci farka, ‘sosyalizm’ sorununa gelince burada da önemli farklılık vardır. FKF yukarıda belirttiğimiz gibi, Kruşçevci revizyonizmden feyz almaktadır ve politik tutumu da ‘barış içinde geçiş’, ‘kapitalist olmayan yoldan sosyalizme geçiş’, ‘parlamenter yoldan devrim’ vb. revizyonist tezlere uygundur. Dahası genel olarak da Kruşçevci ‘sosyalizm’ anlayışıyla biçimlenmiştir. DÖB ise, aynı kaynaktan etkilenmekle birlikte, ‘barış içinde sosyalizme geçiş’, parlamentarizm vb. konusunda Kruşçevciliğe açıkça bir tavır içindedir ve sürekli olarak, ötekilerin ağzına almak zorunda kaldıkları zaman pek eğreti duran DEVRİM’i en içten ve var gücüyle haykırmaktadır. Bu yüzden de sosyalizmi Kruşçevcilerden değil Vietnamlı (Ho Şi Minh, Giap), Kübalı (Castro, Che Guevera), Çinli (Mao Zedung, Lin Piao), Latin Amerikalı (Mariguella) devrimcilerden öğrenmişlerdir. Elbette Marx, Engels, Lenin, Stalin de okunmakta, onlara büyük ve içten bir saygı duyulmaktadır ama onları asıl yüreklerinden yakalayan çağdaşları, mücadelelerini heyecanlı bir roman gibi izledikleri ya da okudukları diğerleridir. Marksizmi de asıl kaynaklarından çok bunların yorumlarından öğrenmek hoşlarına gitmektedir (işçi sınıfı mücadelesinin boyutu, M-L bir önderliğin olmaması ve bu genç devrimcilerin sosyal konumları gözönüne alındığında bu da çok doğaldı). Bu yüzden de DÖB kuşağı diyebileceğimiz devrimci kuşak sosyalizminin esinlendiği odakların tutumunu izleyerek mücadeleci bir ‘sosyalizm’ anlayışını benimsedi ve kaçınılmaz olarak da antiemperyalizme fazlaca bulaşan bir sosyalizm anlayışına, ama çok radikal bir antiemperyalist tutuma sahip oldu. Bu ‘sosyalizm’ anlayışı, SB’yi izlediği politikalara bakarak revizyonist diye adlandırıyor, onların savunduğu sosyalizme kuşkuyla bakıyordu ki; bu, bu kuşağın sürdürücülerini sonraki yıllarda, revizyonizmin batağına çekilmekten koruyup Marksizm-Leninizme varmalarının başlıca dayanaklarından birisi olması bakımından çok önemliydi.

DÖB’ün (1970 ortalarına kadar Dev-Genç’in) öğrenci gençlik yığınları içinde saygınlığı, çoğu zaman sanıldığı ya da mahkûm edilmek için öyle gösterilmeye çalışıldığı gibi onun bir avuç militanının kahramanca bir eylem çizgisi izlemesinden değildi. Asıl neden DÖB’ün bir yandan antiemperyalist mücadelenin en önünde yer alırken öğrenci gençliğin akademik sorunlarını küçümsememesi, ona sırtını dönmemesiydi. Tersine DÖB, geniş öğrenci gençlik yığınlarının akademik taleplerini savunmayı, onlar için mücadele örgütlemeyi çok ciddiye alıyor, bu taleplerle antiemperyalist ve demokrasi taleplerini kendi basit yapısından umulmayacak bir ustalıkla birleştiriyordu. Örneğin salt akademik talepler temelinde başlayan 1968 üniversite işgalleri, antiemperyalist ve demokrasi taleplerinin yaygınlaştırılmasının da bir vesilesi oluyor, binlerce genç tartışmalara çekilerek, eğitim düzeni ile ülkedeki ekonomik ve siyasi düzen, emperyalizmin dayattığı bir düzen olarak eğitimin niteliği ve biçimi, demokratik ve sosyalist eğitimin ne olduğu üzerine ciddi bir propaganda ve ajitasyonun hedefi oluyordu. İşgal öncesi ve sonrası sayısız tartışmalara binlerce öğrenci katılıyor, değişik eylem biçimleri içinde taleplerini haykırmayı öğrenerek kendi güçlerini kullanma zeminini yaratıyordu. Bürokratik bir önderlik anlayışına sahip olmayan DÖB, bu mücadelelerde en önde yer alırken, hiçbir zaman yığınlarla birlikte yürümeyi göz ardı etmiyor, gençliğin ruh halini kavrıyor, kendi mücadeleci ruh halini gençliğe aktarmanın yolunu sezgisel bir biçimde de olsa buluyordu. Ama bunu yaparken DÖB, ne geri bilince teslim oluyor, pasifizmin teorisini yapıp yığınların inisiyatifini engelliyor, ne de yığınların ruh halini ve mücadele isteklerinin durumunu göz ardı ediyordu. DÖB, yığınları harekete geçirmek için hiçbir fırsatı kaçırmadığı gibi, kaba slogancılık ve kendi eylemini yığınların eyleminin yerine koymaktan da özenle kaçınmaya çalışıyordu. Bu yüzden de, bugünün, kitle çalışması ve kitle mücadelesini, en geridekilerin istemleriyle birleştirmenin teorisini yapan laf ebelerinin ve yığınların talepleri yerine kafasında tasarladığı üçbeş sloganı geçirip, kendi eylemini yığının eylemi yerine geçiren iradeci, ‘öncü savaşçıların’ çeyrek yüzyıl öncesinin DÖB’ünden öğrenmeleri gereken hâlâ çok şey vardır.

Bugünki öğrenci gençlik hareketi ve onun önderliğine soyunanların, DÖB’ün yukarıda sözünü ettiğimiz üstü örtülmüş mirasını kavrayıp özümsemesi çok önemlidir. Dahası DÖB’ün yığın ve önderlik arasında kurmayı başardığı bağı, buyuruculuğu, bürokratizm’i reddetme tutumunu benimsemedikçe gerçek bir öğrenci gençlik hareketini yaratamayacağı anlaşılmak zorundadır. Bu başarılamadıkça gençlik mücadelesi bugün içinde bulunduğu handikaptan çıkamayacaktır. Bunlar, bugün DÖB’ün öğrenmeye çalışmamız gereken deneyimidir ve DÖB bunu birkaç yıl içinde başarmıştır. Ancak DÖB, sadece bu olumlu yanlarından ibaret değildir. DÖB, bürokratizmi, buyuruculuğu reddederken önderliğin örgütlenmesini de (bu durumun teorisini yapmamakla birlikte) reddeden bir konumda olmuştur. Bu yüzden de örgütsel birlikten çok, aralarında sıcak mücadele dostlukları doğmuş, çok dar bir çekirdek etrafında toplanan gevşek bir çevre örgütü görünümündedir. Dahası pratik içinde ve pratik için gerçekleştirilen bu örgüt, ideolojik ve politik olarak yığınları kazanma bakımından belirlenmiş bir amaca sahip değildir. Başka türlü de olamazdı. Çünkü bu genç ve inançlı devrimcilere yol gösterecek gerçek bir devrimci komünist partisi yokluğu ve geçmiş gençlik hareketinin onların karşılaştığı bu sorunları çözecek bir deneyim bırakmamış olması DÖB’ün başlıca handikapıydı.

Öte yandan DÖB, genel olarak bir emekçi-öğrenci gençlik hareketi olarak doğup gelişen hareket değil, bir öğrenci gençlik hareketiydi ve bundan kaynaklanan pek çok zaaflar da taşıyordu. Sorunun bu yanına bir sonraki yazımızda değineceğiz.

Kuşkusuz DÖB deneyimi, sonuna kadar varmamış bir süreçtir. Bu yüzden de onun zaaflarını ve başarılarını kendi koşullarında ve olguları ortaya çıktığı kadarıyla değerlendirmek olanaklıdır.

Günümüz devrimci ve komünist gençlik hareketinin bugün gençlik yığınlarından kopukluğu ve yığınları mücadeleye çekmekte karşılaştığı sorunlar gözönüne alındığında, sözünü ettiğimiz DÖB’ün olumlu özelliklerinden öğrenecekleri çok şey vardır.

Yazımızın ikinci bölümünde 1968’den 12 Mart 1971’e gençlik eylemini konu edip bu dönem mücadelesinin dersleri üstünde duracağız.

Özgürlük Dünyası - Ekim 1991

GENÇLİK MÜCADELESİ VE BAZI DERSLER - 2

Bu yazının birinci bölümünde gençlik mücadelesinin 1968’e gelen ana çizgileri üstünde durmuş, sonraki yıllarda mücadelenin gidişatını önemli ölçüde etkileyecek olan eğilimlere değinmiştik.

Bu bölümde, ‘1968 gençlik hareketi’ olarak dünya ölçüsünde ünlenen mücadelenin Türkiye ile ilgili yanına değinip, bu dönemin günümüz açısından önem taşıyan özellikleri üstünde duracağız.

1967’den 1971’e Gençlik Mücadelesi̇

1966’dan itibaren uç vermeye başlayan, 1967’de şekillenen ve 1968’den itibaren devrimci, kitlesel ve bağımsız bir nitelik kazanarak ilerleyen gençlik mücadelesi, iniş çıkışlarla, zaaflarının ve olumluluklarının giderek daha açık bir biçimde ortaya çıkmasıyla birlikte 12 Mart darbesine kadar sürer.

Türkiye gençlik mücadelesinin en kitlesel ve en yoğun mücadelelere sahne olan bu dönemi, kuşkusuz sayısız derslerle dolu olan bir dönemdir. Bu yüzden de üstünde özel olarak durmayı hak eder.

Döneme bir bütün olarak bakıldığında, kendisini önceki ve sonraki gençlik mücadelelerinden ayıran iki önemli özellik çok açık görülür. Birincisi; mücadelenin kitleselliği, ikincisi ise; öne çıkan bir antiemperyalizm ve ona bağlı bir antifaşist mücadele.

1968’in ‘Arka Plan’ı

Yazımızın bir önceki bölümünde, 1968’e gelen süreçte ortaya çıkan örgüt biçimleri ve anlayışlar üstünde durmuştuk. Ama bütün bu gelişmelere dayanak olan, daha doğrusu yığınların mücadeleye çekilmesine zemin olan yan üstünde durmamıştık. Bu yüzden de burada öncelikle bu yan üstünde duracağız.

Döneme bakıldığında iki tip gençlik örgütünün var olduğu görülür: Birincisi, daha çok çeşitli siyasi eğilimlerdeki öğrencilerin içinde yer aldığı antifaşist, antiemperyalist bir ‘program’ etrafında biçimlenmiş (FKF, DÖB ve daha sonra da Dev-Genç) siyasal nitelikli gençlik örgütleridir. İkincisi ise, çeşitli üniversite, fakülte ve yüksekokullardaki öğrenci dernek ve birlikleridir.

Bugünden bakıldığında siyasal türden örgütlerin ön planda olduğu görülürse de, soruna daha yakından bakıldığında bu siyasal gençlik örgütlerinin asıl gücünün birimlerde örgütlü olan akademik nitelikli gençlik örgütlerinden geldiği daha iyi fark edilir.

Şöyle ki; bu dönemde öğrenciler, daha üniversiteye kayıt yaptırırken aynı zamanda derneğin de üyesi olurlar. Bu durum derneklerin her öğrencinin gözünde meşru ve kendisinin bir örgütü olduğu imajını güçlendirirken, derneğin saygınlığını da arttıran bir etken oluyordu. Demokratik bir biçimde gerçekleşen kongrelere öğrenci kitlesinin büyük bir kesimi katılıyor, yönelimler belirli görüşler arasında bir mücadele ile oluşuyordu. Sadece bir kongre gününün değil, birkaç aylık bir zaman dilimine yayılan kongre çalışmaları boyunca tartışmalar, öğrenci gençliğin kitap, ders, sınıf geçme sorunlarından ülke ve dünyadaki gelişmelere kadar uzanarak derinleşiyordu. Sonuçta öğrenciler kongrede, tartışmalar içinde oluşan görüşler doğrultusunda, oy kullanarak yönelimleri belirtiyorlardı. Kongreden sonra muhalefette kalan görüş, bir yıl sonraki kongreyi almak için kendince bir muhalefet sürdürüyor, ama derneğin aldığı kararlar ve yaptığı çağrılara da uymak zorunda kalıyordu. Aksi halde, yığınların gözünde, meşruiyetini yitireceğini düşünüyordu.

Öğrenci derneklerinin böylesi kitlesel ve demokratik işleyişinden en çok devrimciler yararlandılar. Çünkü var olan düzenin hiçbir şey vaat etmediği gençlere, onlar yeni bir şey söyleme olanağına sahipti. Dahası gençliğin taleplerinin en radikal savunucularıydılar ve gençlerle doğru bağlar kurup geliştirme becerisini gösterdiler. Bu yüzden de, 1960’ların ortalarında sosyal demokratların, cuntacıların ya da dinci-faşist çevrelerin ellerinde bulunan dernek yönetimleri birkaç yıl içinde büyük çoğunlukla devrimcilerin denetimine geçti. Sosyal demokratlar kısa zamanda varlıklarını yitirerek tecrit olurken (kimi yüksekokullarda Fikir Kulüpleri’ni örnek alarak Sosyal Demokrasi Dernekleri’ni kurdular ve tecritlerini tescil etmiş oldular) kongrelerde bir muhalefet grubu olma şansını bile yitirerek devrimci hareketin peşinden sürüklendiler. Giderek sosyal demokrat olduklarını bile inkâr eden bir konuma düştüler. Dinci-faşist çevreler ise; yöneticiler ve hükümet desteğini arkalarına almalarına karşın yükselen öğrenci mücadelesi karşısında tutunamadılar. Ellerindeki yönetimlerin bir bir düşmesi karşısında okul binalarındaki dernek oda ve lokallerini kilitleyip ortada görünmemeyi yeğlediler. Dernek yönetimlerinin birçoğu fiilen devrimci öğrencilerin eline geçti ve fiili yönetimlerle çalışıldı. Öğrenci kitlesi içinde iyice tecrit olan dinci-faşist çevreler, dernek yönetimlerini ellerinde tutmak için, gazetelere gerçekte olmayan adreslerde kongre ilanı verip, polisle anlaşarak, hamamda, minibüste ya da bir evde gizlice ‘kongre’ yaparak derneklerin resmi temsilcileri olmayı sürdürmeye çalıştılar. Böylesi komik yöntemlerle var olma çabaları onları daha da tecrit etti, kimsenin ciddiye almadığı küçük gruplara dönüştürdü.

Devrimci öğrencilerin başarısı iki nedene dayanıyordu: (1) Devrimci öğrenciler, öğrenci derneklerini birer birim örgütü olarak ciddiye alıyorlar, dernek içinde aktif görevler alarak öne çıkıyorlar, gençlik mücadelesine yan çizen yönetimlere karşı yığınların taleplerinden, kalkan bir mücadele yürütüyorlardı. (2) Öğrenci gençliğin akademik taleplerini küçümsemiyorlar, yığınları bu talepleri doğrultusunda ayağa kaldırarak gerici yönetimlerin niyet ve tutumlarının açığa çıkmasını sağlayabiliyorlar, dahası izlenen devrimci bir eylem çizgisiyle gerici yönetimleri tecrit ediyorlardı. Burada asıl dayanak gençliğin istemlerini bilmek ve onların ruh hallerini kavrayarak gidebilecekleri yere kadar onlarla yürümekti. Bu yürüyüş çoğu zaman önceden kestirilemeyecek kadar ileri bir noktaya varıyordu.

Devrimci öğrencilerin, öğrenci taleplerine içten sahip çıkmaları ve öğrenci dernekleri içinde yürüttükleri faaliyet, onların geniş öğrenci yığınlarını mücadeleye çekmesinde başlıca dayanak oluyordu. Bu durum, akademik mücadeleye kitlesellik kazandırırken, aynı zamanda da DÖB, FKF ya da Dev-Genç’in genişlemesi için sınırsız bir kaynak oluyordu.

Öte yandan devrimci gençler, öğrenci gençlik içinde yoğun bir antiemperyalist ajitasyon yürütüyorlar, dahası öğrenci talepleriyle antiemperyalist talepleri birleştirerek geniş kesimleri antiemperyalist talepler doğrultusunda harekete geçirerek öğrenci yığınlarının devrimci siyasi bilinçle hızla donanmasına da özel önem veriyorlardı. Bazen bir eylem çok basit bir akademik taleple başlıyor, ama kısa zamanda antiemperyalist, antifaşist bir gösteriye dönüşebiliyordu. Ya da antiemperyalist nitelikli bir eylem içinde okul idaresine karşı talepler de yer alıyordu.

Örneğin, ünlü 1968 üniversite işgalleri, akademik taleplerle başlamıştı. Başlangıçta öne sürülen talepler üniversitelerde yönetime katılma, derslerin sayı ve türlerinin belirlenmesinde öğrencilerin de söz sahibi olması, öğrenim koşullarının iyileştirilmesi ve okullardaki sosyal hizmetlerin ihtiyaca yeter bir düzeye getirilmesiydi. Ama, polis ve hükümetin baskıları ile eylemin kapsamı genişlemiş, antiemperyalist ve demokrasi talepleri haykırılarak işgaller sürmüştü.

Kısaca söylenecek olursa; dönemin öğrenci gençlik mücadelesinin arka planında, geniş öğrenci yığınlarını kucaklayan öğrenci dernekleri ve bu dernekler içinde faaliyet gösteren devrimci öğrencilerin öğrenci taleplerine sahip çıkışı ve öğrenci yığınlarını harekete geçirmek için gösterilen çaba vardır.

Bu neden belki öğrenci hareketini açıklar ama dönemin yüksek antiemperyalist mücadele düzeyini açıklamaz. Bu yüzden de arka planı açıklamak için burada bir etken, ama çok önemli bir etken üstünde durmak gerekiyor. Bu etken ise; yazımızın birinci bölümünde değindiğimiz Küba ve Vietnam devrimlerinde uçlaşan, bütün dünyada esmekte olan antiemperyalist fırtınadır.

Tepeden tırnağa silahlı emperyalist orduların dünyanın çeşitli köşelerindeki ulusal kurtuluş mücadeleleri karşısında geri adım atması, Vietnam halkının ABD’ye karşı yürüttüğü kahramanca mücadele, sadece geri ülkelerin gençliğinin gönlünü fethetmekle kalmamış, emperyalist ülkelerin gençliğini bile etkilemişti. ABD’den Fransa’ya, Kanada’dan Almanya’ya, İsveç’e kadar bütün büyük kapitalist ülkelerin gençliği, kapitalizmde gelecek görmeyerek, onu reddeden bir tutum içindeydi. On binlerce genç antikapitalist sloganlar haykırarak, Che, Ho Şi Minh posterleriyle sokaklara dökülmüştü. Vietnam’da, Vietnamlılara karşı savaşan ABD askerleri ABD’nin büyük kentlerinde de kendi gençlerine karşı silah kullanıyor, Fransa’da, Almanya’da polis göstericilerle başa çıkamayınca askerle müdahale ediyordu. Özellikle gösterilere işçi yığınlarının da katılması Fransa’da De Gaulle’ün istifasına varan siyasi gelişmelere yol açtı. Ne var ki, Batı’nın revizyonist komünist partileri gençlerin kapitalizme tepkilerini ve savaş karşıtı tutumlarını desteklemek yerine düzenin saflarına geçerek gençleri anarşizmle, goşizmle suçlayarak mücadeleyi arkadan hançerliyorlardı. Öndersiz gençlik yığınları, bir yandan tavizlerle, bir yandan polis baskısıyla denetim altına alındılar ve Batı’daki gençlik mücadelesi nispeten kısa bir dönemde ‘uysallaştırılabildi’.

Burjuva ideologları ve politikacıları, komünist partilerin aymazlığı karşısında, kendi dünyalarına karşı olan bu devrimci gençlik başkaldırısını bile lehlerine çevirdiler. Komünist partileri ve onların etkinliğindeki işçi sınıfının gençlik mücadelesine sahip çıkmamasını bahane ederek, ‘yeni sınıf kuramları’ geliştirmeye koyuldular. ‘Artık işçi sınıfı devrimci değildir, asıl devrimci olan gençliktir’ görüşü etrafında çeşitli kuramlar icat ettiler, sözde ilerici, ‘derin’ tezler geliştirdiler.

Batı gençliği içinde kapitalizme karşı bir güvensizlik, 2. Savaş sonrası sosyalizmin başarıları sonucu olarak zaten vardı. Ama gençler bu güvensizliği, kapitalizmin nimetlerini, aile, mülkiyet ve çıkar ilişkilerini redderek gösteriyorlardı. ‘Hippilik’, ‘komünal yaşam’ biçimindeki pasifist direnişler, ‘asi gençlik çeteleri’ kurup amaçsız bir serseri yaşamı sürmek, ‘sapkın mezheplere’ katılmak gibi tutumlarla kapitalizme ve onun öğütlediği yaşam tarzına sırt dönüyorlardı. Bu tepkiyi biçimlendiren ve 68’de patlamasına yol açan dünya üstündeki antiemperyalist cereyandı. Ama bu cereyanın etkisi sadece gelişmiş kapitalist ülkelerin gençliğini değil, geri kalmış ülkelerin gençliğini de derinden etkiliyordu. Üstelik geri kalmış ülke gençliklerinin ayaklanmak için Batı gençliğinden çok daha fazla nedenleri vardı. Bu yüzden de Türkiye’deki gençlik mücadelesi antiemperyalist mücadelelerden Batı gençliğine göre farklı bir etkilenme içine girdi ve geniş gençlik yığınlarının antiemperyalist mücadelesi daha keskin, daha uzun soluklu ve yüzü sosyalizme daha fazla dönük bir mücadele oldu. İşte 68 gençlik mücadelesinin arka planını oluşturan ikinci etken bu antiemperyalist cereyandı.

Akademik talepler için ayağa kalkan gençlik yığınları bütün dünya gençliğini de derinden etkileyen antiemperyalist eğilimle birleşince fırtınalı bir gençlik mücadelesi dönemini açmış oldu. İşgaller, boykotlar, mitingler, gösteriler, fabrika ve toprak işgallerine destek, grev ve küçük üretici gösterilerine katılma dönemiydi bu dönem. Bir kuşak öğrenci gençlik bu mücadele içinde yetişti. Öndersizlik ve egemen sınıfların terörü karşısında bazen sağa bazen sola savruldu, ama bugünün gençliğine de değerli bir deneyim hazinesi bıraktı.

68 Gençlik Mücadelesi ve Dev-Genç

Bu yazının bir önceki bölümünde Dev-Genç’in oluşumuna gelen süreç içinde FKF ve DÖB gibi iki farklı geleneğin ortaya çıktığını, Dev-Genç’in de bu iki farklı eğilimi içinde birleştiren bir örgüt olarak biçimlendiğine vurgu yapmıştık. Burada bu farklı eğilimlerin Dev-Genç içindeki gelişim süreci üstünde duracağız. Ama öncelikle de, dönemin gençlik mücadelesinin daha önce yeri geldikçe değindiğimiz kimi özelliklerine gençlik mücadelesinin geliştiği ülkedeki siyasi koşullara kısaca göz atmakta yarar olacaktır.

1960’ların ortalarından itibaren kendisine sosyalist diyen eğilimler kutuplaşmaya başlamıştı. Bir taraf TKP geleneğinin sürdürücüsü durumundaki reformist-parlamentarist TİP etrafında toparlanırken diğer taraf Milli Demokratik Devrim (MDD) tezini savunuyordu. Mihri Belli’nin başını çektiği cuntacı-revizyonist MDD’nin önde gelenleri TİP’e tepki gösteren gençliğin ileri unsurlarına çengel atmak için onların mücadelesini onaylar bir tutum takındılar ve birkaç yıl süreyle de bu devrimci gençlik kesimlerini peşlerinden sürüklemeyi başardılar. 1968’lere gelindiğinde gençlik mücadelesi içinde yer alan ileri gençler MDD etrafında toplanmış bulunuyorlardı. Gerçekte ortada sosyalist terminolojiye bulanarak kaleme alınmış Kemalist-cuntacı bir tek MDD tezi olduğu halde, aynı tezi benimsediğini öne süren ama değişik mücadele anlayışlarına sahip birkaç eğilim vardı. Bu yüzden de görünüşte bir bütünlük var gibi görünmesine karşın gerçekte birbiriyle uzlaşamayacak eğilimler bir arada bulunuyordu. Kaşarlanmış MDD’cilerin herkesin nabzına göre şerbet vermesi durumu iyice karmaşık hale getiriyordu. Örneğin, Aydınlık sayfalarında, Doğu Perinçek ve yandaşı Şahin Alpay 6-7 Haziran olaylarını ‘anarşist bir eylem’, ‘Anayasa sınırlarını çiğneyen bir eylem’ olarak lanetlerken, M. Belli eyleme övgüler dizip gençlerin gönlünü kazanmaya çalışabiliyordu. M. Belli gibi eski, D. Perinçek gibi ‘yeni’ revizyonistlerin bütün sağa çekme çabalarına karşın gençlik önderleri nispeten kısa sürede kendi yollarını buldular. Bu sağcı, reformist, cuntacı çabalara tepki olarak kendilerine Che, Castro gibi küçük burjuva devrimcilerini önder seçtiler ve onların görüşleri doğrultusunda bir mücadele çizgisini benimsediler.

68 Nostaljisi ve İki 68

Sadece Türkiye’de değil bütün dünyada burjuvazi, 60’Iı ve 70’li yıllarda 68’i lanetledi, gençliği potansiyel suçlu ilan etti. 80’lerde ise, özellikle 88’den itibaren yine burjuvazi 68’i yüceltme’ kampanyası başlattı. Bugün birer düzen savunucusu olan 68’in namlı adlarını gazetelerin manşetlerine, TV programlarına çıkararak yeniden ünlendirdi.

Avrupa ve Amerikan burjuvazisi yapar da bizimkiler durur mu? 68’i anarşistlik, komünistlik, vatan hainliği ile suçlayan büyük basınımız, 68’de öğrenci gençlik mücadelesi içinde olup da bugün köşe dönmüş, düzene yamanmış, her şeyden elini eteğini çekip uysal yurttaş hâline gelmiş ne kadar dönek, döküntü varsa onları yeniden gündeme getirdi, röportajlar yaptı. Onların ağzından 68’in ‘masumluğu’nu dile getirirken, aslında 68’i mahkûm etti. Çünkü bir değil iki 68 vardı. Birinci 68 Deniz, Hüseyin, Yusuf, Sinan, Mahir, Ulaş gibi devrimcilerin temsil ettiği 68 ikinci 68 ise, o zaman dünya üstünde esen antiemperyalist fırtınanın etkisine kapılarak öne çıkan, ama burjuvazinin ilk çağrısında onun kollarına atılanların 68’i. Bugün burjuvazinin akladığı, en azından hoş gördüğü 68 bu ikincisidir. Ve yine bugün, 68’li günleri düzenleyenler, 68’li vakıfları kurarak 68’in ticaretini yapmaya çalışan ‘lobiciler’in, 68’de genç ve rüzgârın önünde savrulmuş olmalarının ötesinde 68’le gerçek bir ilişkisi olmayanlar bu ikinci 68’lidirler. Zaten,68’lilik dedikleri de, birbirlerine o günkü maceralarını anlatıp, sonra da ‘harcanmış gençliklerine’ ağıtlar yakmaktan, bu ‘duygusallık’ ortamında birden konu değiştirip yeni ‘işler bağlama’ hesaplarından ibarettir. Bu türden bir 68, burjuvazinin 68’dir ve reddedilmelidir.

Nostalji, burjuva yaşam tarzının bir parçasıdır; konusu ne olursa olsun kesif bir küf kokusuyla birlikte var olur ve The Marmara’nın parfümleri bile bu küf kokusunu bastıramaz. Gerçek 68’in temsil ettiği devrime burun kıvıranlar, bugün liberalizmin arabasına binip düzenin nimetlerinden yararlananların 68’i sadece 68 nostaljisidir.

Gerçek 68 ise, dün Denizlerin, Mahirlerin şahsında simgelenmişti, bugün kurtuluş mücadelesi veren Kürt gençlerinin, emperyalizme ve faşizme karşı mücadelede hiçbir kişisel çıkar gözetmeden yer alan devrimci, demokrat, komünist her milliyetten kız, erkek, öğrenci, işçi ve emekçi gençliğimizin mücadelesinde yaşamaya devam ediyor. Bu yüzden de gerçek 68’lilerin ‘nostaljistler’ gibi yılda bir 68’i anmalarına hiç neden yoktur. Onlar onu her gün mücadele alanlarında yaşatıyorlar, 68’in dinamizmini, devrimci ruhunu kendi eylemleriyle sürdürüyorlar zaten.

1960 ortalarından itibaren açıkça ayrışma sürecine giren TİP-MDD saflaşmasından ikinci safha, 1969 sonlarında reformcu-devrimci ayrışması biçiminde gerçekleşen Perinçek ve yandaşlarının ayrışması oldu. Cuntacılıktan reformculuğa her konuda Perinçek’le aynı görüşlere sahip M. Belli ve yandaşları ise; basit bir ticari hesap yaparak Perinçek’i yarı yolda bırakıp devrimci gençlik önderlerinin safında bir yıl daha kalmayı başardılar. 70 sonlarına doğru ise; M. Belli tutumunu nihayet açıkça ortaya koyarak, ‘sol’ cuntaya oynayan tutumunu açığa vurdu. Aynı zaman dilimi, THKO ile THKP-C ayrışmasının da süreciydi ve sonraki yıllar mücadelesine damgasını vuracak bir gelişme olması bakımından da ayrıca önem taşır.

Kısaca söylemek gerekirse, MDD’ci teorisyenler için gençlik toplumun ‘zinde güçlerinden’ birisiydi, diğerleri ise ordu ve aydınlardı. Bu yüzden de sonraki yıllarda gelişen mücadeleyi de önemli ölçüde etkileyecek gelişmeler ve saflaşmalar en canlı biçimde gençlik içinde yaşandı. Bunun olumsuz etkilerine aşağıda değineceğiz.

Öte yandan 60’lı yılların sonu işçi ve emekçi sınıflar mücadelesinin ülke tarihinde ilk kez sokağa taştığı yıllardı. Fabrika işgalleri, grevler, gösteriler antifaşist, antiemperyalist eylemler ve toprak işgalleri, üretici gösterilerinin son derece yaygın olduğu yıllardı. Bu durum devrim tutkusuyla yanan öğrenci gençler için ayrı bir coşku etkeniydi. Devrimci gençlik saflarına katılan her genç, işçi, köylü ve diğer emekçilerin mücadelesine katılmak için, belki bugün acemice sayılacak, yol ve yöntemler bulmaya çalışıyor, buluyordu da. En önemlisi de bu katılış çok içten ve hiçbir günlük çıkar gözetilmeden gerçekleşiyordu. Bir fabrika işgali o gün en azında derslerin boykot edilerek desteklenmesi biçiminde bir gelişmeye yol açarken, uzak bir köydeki toprak işgaline destek vermek için onlarca öğrenci yüzlerce kilometre yol kat etmeyi göze alabiliyordu. Başlayan bir grev ya da işgal edilen bir fabrikanın ilk ve sonuna kadar ısrarlı ziyaretçileri öğrenci gençler oluyor, birkaç işçiyle yaptığı sohbet ya da onlara yaptığını düşündüğü yardımın hazzıyla coşuyorlardı. Hele işçiler onların anlattığı kitabi bilgiler doğrultusunda bir şeyler söylemişse bu coşku bildiriler ve bültenlerle bütün öğrencilerle paylaşılıyor, gelecek güzel günlere ve işçi sınıfının devrimci niteliklerine güven yeniden yeniden tazeleniyordu.

Kısacası devrimci düşünceyi yeni yeni, Marksist klasiklerden ve Marksizmin çeşitli yorumcularının kitaplarından öğrenmeye başlayan gençler bu güzel dünyayı işçi ve emekçilerin dünyasında bulmaya çalışıyor, bu yüzden de emekçi sınıfların mücadelesine içten, sıcak bir ilgi duyuyorlardı. Hiç kuşkusuz bu yöneliş son derece olumluydu, ama bu yönelişi değerlendirip disipline edecek, çabaları, deneyimleri biriktirip yönlendirecek bir sınıf partisi yoktu. Bu iddiayla ortaya çıkanlar ise genç devrimcilerde hayal kırıklığı ve karamsarlık yaratmaktan başka bir işe yaramıyorlardı. Süreç ilerledikçe bu durum, devrimcilikte ısrar edecek kadar bir bilinç ve inanca sahip olanları yığınlardan kopuk bir eylem çizgisine sürüklerken, henüz bu bilinç düzeyine varmayanları ise lümpenlikten, düzenle bütünleşmeye yönelmeye varan değişik tutumlara itti.

İşte Dev-Genç bütün bu gelişmelerin yaşandığı bir laboratuvar işlevini yerine getirdi.

Dev-Genç, 1969 ortalarında kurulduğunda, doğal olarak heterojen yapılı bir gençlik örgütüydü, içinde değişik siyasi eğilimleri barındırıyordu. Ve gençlik mücadelesi içinde yer alan hemen bütün ileri unsurlar Dev-Genç’in çatısı altındaydı. Bu durum ona öğrenci gençlik içinde önemli bir saygınlık kazandırıyordu. Dahası devrimci öğrenci gençlik mücadelesi ilk kez bu ölçüde merkezileşebilmişti. İşte Dev-Genç bütün bu gelişmelerin yaşandığı bir laboratuvar işlevini yerine getirdi.

Dev-Genç ikili bir yapı üstüne oturuyordu. Birincisi, Merkez Yürütme Kurulu ve belli başlı üniversitelerin bulunduğu kentlerde Bölge Yürütme Kurulları ve üniversitelerde yasal statüye sahip olmayan üyelerden oluşan gruplar. İkincisi ise fakülte ve yüksekokullarda Dev-Genç’li öğrencilerin yönetimde etkin oldukları dernekler. Bu ikinci kategorideki derneklerin, elbette yasal bakımdan Dev-Genç’le bir ilişkisi yoktu, ama politik çizgi ve mücadeleye katılma doğrultuları Dev-Genç’le paraleldi. Buna karşın bu dernekler, Dev-Genç’in öğrenci gençlik mücadelesi içinde faaliyetinin, gençlik yığınlarını seferber etmenin en önemli dayanaklarıydılar.

Daha önce de belirttiğimiz gibi, öğrenci derneklerinin yönetimlerinin devrimci öğrencilerin yönetimine geçmesi Dev-Genç’in resmen kuruluşunun öncesindeki süreçte gerçekleşmişti. Bu yüzden de Dev-Genç resmen kurulduğunda geniş gençlik yığınlarını harekete geçirebileceği mekanizma da hazırdı. Kuruluşunun başında Dev-Genç bu mekanizmayı olumlu bir biçimde değerlendirdi ve yığınsal öğrenci eylemleri ve antiemperyalist gösteriler düzenleyebildi.

Dev-Genç bir öğrenci örgütüydü. Hem dayandığı kitle hem de amaçları bakımından perspektifi öğrenci gençlik mücadelesiyle sınırlıydı. Ama, yukarıda da belirtildiği gibi fiili durumu bir blok partisi gibiydi. Ve değişik siyasi eğilimlerin dolaysız çatışma alanıydı. Daha kurulduğu andan itibaren de bu olumsuz etken kendini hissettiriyordu. Kısa süre sonra, bu etken Dev-Genç’i asıl uğraşından alıkoyacak kadar belirleyici olmaya başladı. Yönetim düzeyindeki parçalanmalar en alt tabana kadar hızla etkili oldu

Grupçuluk, adam kollama, öğrencilerin taleplerinin küçümsenmesi, öğrenciliğin küçümsenip yanlış bir profesyonellik anlayışının yüceltilmesi, Dev-Genç adının fetişleştirilip yığınların taleplerinin görmezden gelinmesi vb. eğilimler hızla güç kazandı.

Öte yandan polisin öğrenci gösterilerine karşı baskısını artırması ve önder öğrencileri öldürmeye varan tutumu ve gerici-faşist öğrenci çevrelerinin hükümet ve polis tarafından kışkırtılması, dincilerin ‘toplu namazlardan’ sonra öğrencilere, üniversite binalarına saldırmaya varan eylemleri, öğrenci derneklerinin gericilerin polis desteğinde sahte kongrelerle resmen iki başlı hale getirilip kapatılması ya da işlemez hale getirilmesi, Dev-Genç’in yığınların taleplerini göz ardı eden, onların nabzını gözetmeyen tutumuyla birleşince Dev-Genç giderek varlığının nedeni olan öğrenci yığınlarından kopmaya, yer yer de yığınlara karşı bir konuma düşmeye başladı. Bu durum gericilerin ve polisin işini kolaylaştırdı; polisin baskısı arttıkça da yığınlarla ileri öğrenciler arasındaki bağ aşındı.

70 ortalarına gelindiğinde Dev-Genç öğrenci gençliği temsil yeteneğini önemli ölçüde kaybetmişti. Bu yapısında da artık açıkça görülür hale gelmişti.

Her şeyden önce, DÖB’den söz ederken değindiğimiz, öğrencilerin taleplerini içten benimseyip, onlar için yığınları mücadeleye çeken, antiemperyalist ve antifaşist talepler için yığınların nabzını elinde tutan gençlik önderi tipi, yerini öğrencilikle hiçbir ilgisi kalmamış, öğrencilerin taleplerini küçümseyen, öğrenci derneklerini yığınları harekete geçiren bir mekanizma değil parası ve olanaklarından yararlanılan, küçümsenen örgütler olarak gören, kendisini sözde profesyonel devrimciliğe adamış, ama bütün günü kantin köşelerinde geçiren, arada bir korsan gösteri ya da bireysel kimi eylemlere katılarak kendisini tatmin eden ‘yeni’ bir ‘devrimci genç’ tipi Dev-Genç’e egemen olur hale gelmişti. Bu yığınlardan kopuk sözde profesyonellik, kendisini profesyonellik yozlaşması olarak ortaya koydu: Asık surat, herkese tepeden bakma, sıradan öğrencileri küçümseme, öğrenci taleplerinin yerine kendi kafasındakileri geçirme, asalaklık, zorbalık, dedikoduculuk, illegalitecilik oynayarak etrafa hava atmak, ahlaki çöküntü vb. 68-69’la 70 kıyaslandığında eylemlerde de önemli farklılık görülür. 68-69 eylemlerinin niteliğini belirleyen, her şeyden önce (akademik olsun antiemperyalist eylemler olsun) kitleselliğidir. Bu eylemlere geniş kitleler katılırken, katılmayanların da gönül desteği vardır. 70 ortalarından itibaren bu durum değişir, daha küçük grupların, çoğu kez de Dev-Genç üyelerinin bile bir bölümünün katıldığı korsancılık, göstericilik asıl eylem biçimi olarak ortaya çıkar. Öğrenci boykotları bile birkaç kişinin verdiği kararla uygulamaya sokulan, yer yer zorun da işin içine girdiği yöntemlerle hayata geçirilen eylemler olur. Kitleleri harekete geçirmenin yerini göstericilik, yığınların taleplerinin yerini Dev-Genç’in adının reklam edilmesi alır. Burjuva basını, devrimci gençlik hareketini kendi lehlerine kullanmak isteyen cuntacılar bu eğilimi kışkırtırlar. Bu durum geniş öğrenci yığınları içinde hoşnutsuzluğu artırıcı, Dev-Genç’in saygınlığına gölge düşürücü bir etmen olmuştur. Ama bu gerçek görülüp doğru bir yönelişe girmek yerine öğrencilerin kaypaklığı, küçük burjuvalığı, ‘küçük burjuvazinin güce taptığı’ vb. genel saptamalarla zevahiri kurtarmak yolu seçilir. Çünkü ‘yeni’ devrimci tipin sosyal konumu buna uygundur. Onlar, yığınları kazanmak için sürdürülmesi gereken her günkü ajitasyon faaliyetiyle uğraşamayacak kadar ‘meşgul’dürler, değerli zamanlarını küçük burjuva öğrencileri ikna etmek için harcamak ‘devrime’ zarar verirdi!

12 Mart darbesiyle gençliğe karşı girişilen yıldırma kampanyasında ise, bulundukları mevziyi terk edip ‘uslu öğrenciler’ olarak ‘fırsatı’ değerlendirenler, okulları bitirip düzene uyum sağlamaya ilk yönelenler bu sözde profesyoneller oldu.

Dönemin Gençlik Mücadelesi ve Örgütlenmesinin Başlıca Özellikleri

68 dönemi, kendisinden önceki ve sonraki yıllarla kıyaslandığında şunlar söylenebilir:

1) Bu dönemin gençlik eylemi kendisinden önceki ve sonraki dönemlerde hiç olmadığı kadar kitleseldir. Gerek akademik gerekse antifaşist, antiemperyalist gençlik eylemlerine öğrenci kitlelerinin büyük çoğunluğu katılmıştır. Döneme damgasını vuran, militan öğrenci önderleri ve sonradan bunlar tarafından oluşturulan Dev-Genç’tir. Özellikle Dev-Genç’in kurulmasından itibaren öğrenci gençlik mücadelesi az çok bir merkezilik kazanarak politik bakımından da etkisini yaygınlaştırmıştır. 1969-70 yıllarında öğrenci gençlik ve kamuoyu gözünde saygın bir yere sahip olmuş, 70 ortalarından itibaren de saygınlığını yitirdiği bir sürece girmiştir.

2) Öğrenci kitlelerinin asıl örgütlendiği örgütler öğrenci dernekleri ve öğrenci birlikleri olmuştur. Yönetimlerin devrimcilerin denetimine geçmesinden sonra bu örgütler, ‘çaylar’, ‘tanışma toplantıları’ düzenleyen kurumlar olmanın ötesine geçerek, öğrenci yığınlarını akademik ve siyasi mücadeleye çekmenin araçları olarak son derece önemli ve olumlu bir rol oynamışlardır. Dernek ve birlikler, öğrenci taleplerine sırtlarını dönmedikleri ve öğrenci yığınlarıyla bağlarını koparmadıkları her yer ve zamanda bu işlevlerini başarıyla yerine getirirken, taleplerden değil de masa başında belirlenen ‘ihtiyaçlardan’ kalkılmasının alışkanlık hâline getirildiği her yer ve dönemlerde ise işlevlerini yitirmiş, Dev-Genç’in göstermelik şubelerine dönüşmüşler, böylece de kendilerinden beklenen yarar elde edilememiştir.

Dev-Genç’in yığın hareketini kucaklaması da, yukarıdaki duruma bağlı olarak, başarılı ya da başarısız olmuştur. Dernek ve birliklerin işlevsizleştiği yerlerde Dev-Genç de etkinliğini yitirerek bir avuç devrimci gencin ‘örgütüne’, gençlik mücadelesi de salt devrimci gençlerin gösterilerine dönüşmüştür.

3) Bu dönemde gençlik mücadelesi yükseköğrenim gençliğinin katıldığı bir mücadele biçimindedir. Gerçi çeşitli il ve ilçelerde kültür dernekleri ya da devrimci gençlik dernekleri gibi mahalli örgütlerde ortaya çıkmıştı, ama bunların emekçi gençliğe yönelik bir çalışmaları olmadığı gibi Dev-Genç’le örgütsel bir ilişki içinde de değillerdi. Dahası Dev-Genç, işçi grevlerine ve gösterilerine, toprak işgallerine ve üretici mitinglerine yakın bir ilgi gösteriyor ve bunlara katılıyordu; hatta kendisi grev ve mitingler örgütlemek için çalışıyordu ama işçi ve köylü gençliği örgütlemek gibi bir amaç taşımıyordu, onların talepleri etrafında bir mücadele örgütleme perspektifine sahip değildi. Bu yüzden de Dev-Genç bütün popülerliğine karşın devrimci-demokrat, antiemperyalist bir yükseköğrenim gençliği örgütü olarak kaldı. Bunu aşmak için de hiçbir çaba göstermedi. Çünkü o dönemde böyle bir perspektif yoktu gençlik mücadelesi içinde.

Bu küçük burjuva temel, Dev-Genç’in başlıca zaaflarından biri olarak kaldı ve sonraki yıllarda da bu miras, özellikle THKP-C’nin çeşitli fraksiyonları tarafından, yüceltilip teorileştirilerek sürdürüldü. Bugün de sürdürülüyor.

Liseli gençlik içinde de yer yer kıpırdanmalar vardı ama bunlar, bu dönemde, Dev-Genç’in ilgisi ve ilişkisi dışındadır.

4) Dev-Genç’in de, öncesi gençlik mücadelesinde olduğu gibi, en büyük handikapı işçi sınıfının partisinin yokluğu, onun yol göstericiliğinden yoksun olmasıydı. Gençler yollarını el yordamıyla kendileri bulmaya çalışıyordu. Yine dönemin bir özelliği olarak, Dev-Genç’in kendisi her bakımdan bir öğrenci gençlik örgütü olmasına karşın, bir gençlik örgütünden çok, bir ‘gençlik partisi’ gibi hareket ediyordu. Öte yandan da çeşitli siyasi eğilimlerin çatışma alanıydı. Bu koşullarda; cuntacı, revizyonist ve reformcu teorisyenlerin öğütleri Dev-Genç üstünde etkili oluyor, kendisinin üstesinden gelebileceği işlerde bile bu etkinin doğrultusuna göre sağa sola savruluyordu. Nitekim bu etkilenmenin sonucu olarak, bir yandan Dev-Genç’ten parti çıkarmak, daha doğrusu onu bir partiye dönüştürmek, bir yandan şehir gerillacılığı çabası içinde olan Dev-Genç’in son Merkez Yürütme Kurulu, 12 Mart darbesi arkasından yayımladıkları bildiri ile öğrenci gençliğin darbecilere tutum aldığı koşullarda, cuntaya açıkça, koşullu destek verebiliyordu.

5) Dev-Genç ve 68 deneyimi Kürt, Türk her milliyetten ülkemiz gençliğinin olumlu ve olumsuz yanlarıyla unutmaması gereken mirasıdır. Ama, 12 Mart darbesi sonrasında yeniden yükselen gençlik mücadelesi içinde, Dev-Genç’in sürdürücüsü olduğunu iddia eden gruplar, bu dönemin sonlarında ortaya çıkan olumsuz mirası (grup çalışmaları, slogancılık, korsancılık, sözde profesyonellik, öğrencileri ve taleplerini küçümseme, sadece öğrenci gençlikle sınırlı bir gençlik mücadelesi anlayışı, bürokratizm vb.) alıp geliştirmiş, dönemin olumlu yanlarının (kitlesellik ve talepler etrafında, birimler temelinde örgütlenmiş örgütleri harekete geçiren mücadele anlayışını reddetmiş) üstünü örtmüşlerdir. Bu yüzden de 1973-80 dönemi, Dev-Genç’in zaaflarının geliştirildiği ve sonuçlarına vardırıldığı bir dönem olmuştur. Gençlik mücadelesinin bu dönemi yazımızın bir sonraki bölümünün konusu olacağından burada buna değinmeyeceğiz.

Özgürlük Dünyası - Kasım 1991

GENÇLİK MÜCADELESİ VE BAZI DERSLER - 3

12 Mart darbesine gelen süreçte; gençlik hareketinin zaaflarının öğrenci gençlik mücadelesini engelleyen boyutlara doğru hızla ilerlediğine değinmiş, bunların nedenleri üstünde 37. sayımızda durmuştuk.

12 Mart darbecileri, darbelerine ‘meşruiyet’ kazandırmak için daha ilk günden itibaren devrimci gençliği ve onların önderlerini ‘anarşist’, ‘terörist’ ilan etmişti. Ve ilk saldırı da devrimci gençliğin ileri unsurlarına ve devrimci gençlik örgütlerine oldu. Dernekler kapatıldı, gözaltılar, tutuklamalar, işkence tezgâhları, yüzlerce kişilik davalar, kurşunlamalar ve nihayet öğrenci gençlik hareketinin simgesi hâline gelmiş Deniz, Yusuf ve Hüseyin’in idamları, Kızıldere’de olduğu gibi katliamlarla gençlik yıldırılmaya, emekçi sınıflardan tecrit edilmeye çalışıldı. Darbecilerin yürüttüğü propagandanın merkezinde, devrimci gençliğin hedef tahtası ilan edilmesi vardı. İki yıl boyunca üniversite ve yüksekokullar bir kışla disipliniyle yönetildi ve sonradan 12 Eylülcülerin deneyeceği yöntemlerle gençlik kazanılmaya, kazanılmayanlar da hizaya getirilmeye çalışıldı. Yükseköğrenim gençliği bu baskılara karşı direnmeyi başardı ve darbeciler gençlik örgütlerini dağıttılar, mücadeleyi engellediler ama gençlik yığınlarını kendi saflarına çekmeyi başaramadılar. Nitekim 72 sonlarında mücadele yeniden bir yükseliş aşamasına yöneldiğinde ilk toparlanan öğrenci gençlik oldu.

12 Mart darbesi öncesinde, polis ve MİT’le ortak çalışan şeriatçılar ve MHP’li faşistler zaten örgütlü birer cinayet şebekesi olarak çalışıyorlardı. 12 Mart darbesiyle bunlar, özellikle de MHP’li faşistler adeta sıkıyönetim emrinde faaliyet gösteren gruplara dönüştüler. Faşistler, sıkıyönetim mahkemelerinin başlıca ve güvenilir tanıkları olarak duruşmalara çıktılar, ihbarcılık yaptılar, gençlik içinde provokasyonlar tezgahladılar vb. Sıkıyönetimin kanatları altında silah vb. bakımdan teçhizatlanıp örgütlerini sağlamlaştırdılar. Devrimci gençlik mücadele için yeniden toparlanmaya yöneldiğinde, faşist çeteler de karşı saldırı için hazırdı.

1973 yılına gelindiğinde, yükseköğrenim gençliği 71-72 yenilgisinin ardından henüz dağınık ve örgütsüzdür. Ne var ki, 71 hareketi geniş gençlik kesimleri içinde prestij ve etkisini sürdürmektedir. Dağınıklık, örgütsel plandadır; gençliğin ileri unsurları hızla örgütlenme isteği içindedirler ve bu doğrultuda çalışmaya yönelirler.

İstanbul Yüksek Öğrenim Kültür Derneği Dönemi

1973 Kasım’ında İstanbul Yüksek Öğrenim Kültür Derneği (İYÖKD) kurulur. Yükseköğrenim gençliğinin derneklerde örgütlenme eğilimi çok yüksektir ilk yıllar. İYÖKD adından anlaşıldığı gibi yalnızca İstanbul yükseköğrenim gençliğini kapsıyordu. Ancak gençliğin örgütlenme çabaları İstanbul’la sınırlı kalmıyordu. Başta İzmir ve Ankara olmak üzere üniversite ve yüksekokulların olduğu diğer illerde de süreç ilerledikçe dernek ve benzeri tipte örgütlenmelere gidilir.

İYÖKD tek tek birimlerde, okullar ve fakültelerde oluşturulan birim derneklerinin üzerinden yükselen bir oluşum olmadı. İstanbul’un değişik yüksekokul ve fakültelerindeki farklı siyasal görüşler etrafında kümelenmiş ileri öğrencilerin yürüttükleri bir dizi tartışmanın ardından (tartışmalarda mevcut koşullarda böylesi yasal bir derneğin kurulup kurulamayacağı ve bunun mücadeleye getirecekleri yer alıyor), il düzeyinde merkezi bir öğrenci derneğinin kurulması kararlaştırılıyordu.

İYÖKD kurulduktan sonra, tek tek okul ve fakültelerde birim örgütlerinin oluşturulması yoluna gidildi.

1. Kongre’ye kadar İYÖKD’nin temel faaliyeti bildiri ve bülten çıkarmak yoluyla yürüttüğü propaganda faaliyetidir. Propaganda çalışmalarının içeriğini, yükseköğrenim gençliğinin akademik-demokratik sorun ve taleplerinin yanı sıra örneğin 1974 Nisan’ında otuzuncu kuruluş yıldönümünde NATO’yu protesto kampanyasında olduğu gibi antiemperyalist talepler de yer almaktadır. Yine, ‘Tüm siyasi tutuklulara koşulsuz özgürlük’ adı altında doğrudan siyasi talepler için de kampanya yürütülmüştür. Bu tür kampanyalarda çalışma, yalnızca öğrenci gençlik içinde kalmamış, diğer halk kesimlerine yönelik olarak da propaganda ve çağrılar yapılmıştır.

İYÖKD’nin birinci kongreye kadar yürüttüğü çalışmalar yukarıda da belirtildiği gibi propagandayla sınırlıydı. Bunun dışında, öğrencilerin somut talepleri için eylem ve benzeri faaliyetler, genel çalışmalar içinde fazlaca yer almaz.

Propaganda çalışmaları, kısa bir süre içinde yankısını bulur, öğrenciler derneğe daha çok ilgi duymaya başlar. Diğer illerdeki yükseköğrenim gençliği de İstanbul’daki gelişmeleri yakından izlemeye başlar. Propaganda çalışmaları ve kampanyalar, potansiyelin açığa çıkmasında önemli bir rol oynamıştır. Öyle ki, birinci kongreye diğer illerden de temsilciler gelir.

İYÖKD geliştikçe pratik faaliyetleri de artar. Çalışmalar yükseköğrenim gençliğinin temel akademik ve demokratik sorunlarını kapsadığı gibi siyasi talep ve tavırları da içermektedir.

Birinci kongre ile ikinci kongre arasındaki bazı çalışmalar şöyledir:

- İETT zamlarına karşı protesto kampanyası: 1974 baharında İETT’nin otobüs biletlerine zam kararı alması karşısında, İYÖKD zamlara ve hatlara göre bilet uygulamasına karşı bir kampanya yürütür. Bu kampanyanın içerisinde yazılı ve sözlü propaganda faaliyetinin yanı sıra, 1973 sonrası İstanbul’da ilk izinsiz gösteri de gerçekleştirilir. Laleli’den Aksaray’a kadar yapılan yürüyüşe bin dolayında öğrenci katılır. Mitingden birkaç gün sonra İETT, öğrenci biletlerine getirilen zam ve hat uygulaması kararını geri aldığını açıklar.

- Kıbrıs Askeri Harekatı üzerine tavır: İYÖKD, Kıbrıs’ a Türk ordusunun girmesini işgal olarak nitelendirir ve şovenizmi kışkırtan işgale karşı ‘Bağımsız, birleşik Kıbrıs’ şiarıyla karşı çıkar. İşgalin ABD emperyalizminin işine gelen bir yan taşıdığına da işaret ederek antiemperyalist, antişovenist bir propaganda faaliyeti yürütür.

- Yüksekokullar Boykotu: 70’ler Türkiye’sinde yükseköğrenim gençliğini ilgilendiren önemli sorunlardan biri de, eğitimdeki eşitsizliktir. Yükseköğrenim gençliği, özel statü ve paralı öğretime karşı büyük bir tepki içindedir. Bu koşullarda İYÖKD, ‘Ayrıcalıklı ve paralı eğitime son’ temalı, tüm yüksekokulları kapsayan bir boykot örgütler. Boykot başarılı olur, tüm yüksekokullarda öğretim durur. Paralı öğretime karşı boykot yukarıdaki temadan başka, bazı demokratik istemleri de kapsar. Boykotun taşıdığı önem ve kazandığı başarıya ek olarak 12 Mart sonrası süreç, sivil faşist çetelerin de gençliğin mücadelesine karşı doğrudan tavır aldıkları ilk dönemdir de. Sivil faşistler, boykotu kırmak amacıyla okullara girmek için saldırılarda bulunurlar, kavga çıkarırlar. Faşist çetelerin terörüne rağmen boykot sürer ve zamanın Milli Eğilim Bakanı Mustafa Üstündağ’ın öğrencilerle görüşüp isteklerini kabul etmesiyle sona erer. Boykot, 12 Mart sonrası yükseköğrenim gençliğine büyük bir moral kaynağı olur.

Bundan sonra sivil faşist saldırılar artarak yoğunlaşacaktır. Sivil faşist çetelerin ortaya çıkışı ne ilk ne de tesadüfidir. Yıllardır hazırlanan ve 12 Mart darbesi içinde militarist bir örgütlenmeye dönüştürülen faşist çeteler, yükselen öğrenci gençlik mücadelesi karşısında bir barikat oluşturmak amacıyla, MİT-MHP ve öteki devlet güçlerince bilinçli ve planlı bir biçimde sahneye sürülmüşlerdir.

- Şahin Aydın ve Kerim Yaman’ın öldürülmesini protesto eylemi: Gençliğin mücadelesini engellemek için dozunu artırarak süren faşist saldırılar sonucu İYÖKD’li Şahin Aydın (19 Aralık 1974’te) ve Kerim Yaman (23 Ocak 1975’te) öldürülür. Her iki öldürme olayına da öğrenciler kitlesel olarak tepki gösterirler. Şahin Aydın’ın öldürülmesinin arkasından boykotlar, Kerim Yaman’ın öldürülmesinden sonra ise boykot ve işgallerle tepkilerini dile getirirler. Oldukça büyük kalabalıkların katıldığı gösteriler yapılır. Bunlar, 12 Mart sonrasının ilk işgal ve kitlesel gösterileri olması bakımından önemlidir.

Döneme özgü eylemleri uzatmak mümkün. Ancak yazının amaç ve kapsamı açısından bu gerekmiyor. Yukarıda sıraladığımız örnekler, yükseköğrenim gençliğinin faşist saldırılara karşı topyekün karşı koyuşunu ifade ettiği gibi, gençlikteki devrimci potansiyeli de açığa çıkarmıştır. Söz konusu eylemler (özellikle işgal ve boykotlar), gençliğin yalnızca faşizme karşı mücadelesini yükselttiği eylemler değil, aynı zamanda eylem içinde yükseköğrenimin yapısından, kapitalizm ve sosyalizmin vb. tartışıldığı bir ortamı da geliştirip olgunlaştırmıştı.

Şahin Aydın ve Kerim Yaman’ın öldürülmeleri, 12 Mart sonrasının ilk cinayetleridir ve bundan sonra giderek artan bir sıklıkla devrimcilere yönelik faşist cinayetler sürecektir.

İYÖKD Kasım 1974’te ‘İleri’ adlı bir gazete çıkartır. Ancak 6 sayı çıkabilen gazetenin bürosu polis tarafından basılır ve Şubat 1975 tarihinde gazetenin yayın hayatı sona erer.

Homojen bir yapıya sahip olmayan İYÖKD içindeki farklı grupların tartışmaları ve yönetim kurulu üyelerinin bir kısmının tutuklu olması nedeniyle seçimleri yenileme yoluna gidilir. İYÖKD’nin ikinci kongresi buna yöneliktir. Bütün okul ve fakültelerde seçimlere gidilir. Ne var ki, seçimler daha güçlenmiş bir örgüt, gençliğin ortak bir platformda birliğini sağlamaz, tam tersine gençliğin mücadelesini zayıflatan bir ayrışmayı doğurur.

Ayrışmanın nedeni kuşkusuz ki, kongrenin kendisi değil, 12 Mart darbesi öncesi mirasının olumsuz yanının hortlatılmasıdır: İYÖKD, kuruluşunda farklı görüşlere mensup gençlik kesimlerinin ortak çabasıyla kurulmuş olma gibi olumlu bir özellik taşıyordu. Yine, İstanbul yükseköğrenim gençliğinin antifaşist mücadele platformunu ifade etmesi ve militan tutum ve çizgisiyle İYÖKD olumlu yanlar taşımasına karşın birtakım zaaflara da sahipti.

İYÖKD’nin, kuşkusuz en temel zaafı, öğrenci gençliğin kitlesel bir örgütü değil, bir devrimci gençlik örgütü olmasıydı. Üstelik bu devrimci gençlik örgütü, Dev-Genç gibi, birimler temelinde örgütlenerek yığınlarla organik bağlara da sahip değildi. Bu durum, örgüt içinde grupçuluk eğilimlerini kışkırtıcı bir durumdu. Gruplar arası rekabet örgüt içinde demokrasi yokluğu ile birleşince, homojen bir yapıya sahip olmayan İYÖKD kaçınılmaz olarak parçalanma sürecine girdi.

1960 sonunda olduğu gibi, 72 sonrasında da asıl zaaf birimler temelinde örgütlenen kitlesel öğrenci gençlik derneklerinin olmaması ya da sadece görünürde olmasıydı. Salt devrimci öğrencilerden oluşan, kitlelerin denetiminden uzak bir İYÖKD, eninde sonunda grup çatışmalarına mahkûm olarak doğmuş, gruplar arası çatışmalar yumuşak bir düzeyde seyrettiği sürece varlığını sürdürebilmiştir. Mücadelenin şiddetlenmesiyle birlikte (mücadelede her şiddetlenme, birbirine ne kadar yakın olursa olsun, siyasi gruplar arasındaki ideolojik mücadeleyi de şiddetlendirir) İYÖKD içindeki birlik de çökmüştür.

Günümüzün, geçmiş devrimci gençlik mücadelesi üstüne iddialı kitaplar yazan yazarları (Celalettin Can gibi) bu dönemdeki parçalanmayı ‘sosyal emperyalizm tezini savunan’ grupların varlığına bağlıyor ve ‘sosyal emperyalizm tezi savunulduğu’ için devrimci gençlik örgütünün parçalandığını iddia ediyorlar. Her zamanki gibi, gerçek nedenlerle değil, görüntülerle bahanelerle olayları açıklama yolunu seçiyorlar. İYÖKD gibi, değişik siyasal çevrelerin kümelenmesinden meydana gelen her örgütlenmenin yaşamasının ilk koşulunun örgüt içinde her siyasi görüşün kendisini ifade etmesinin olanaklarının yaratılması olduğunu görmek istemiyorlar. Çoğunluk olmak, seçilmiş olmak diğer görüşlerin varlığını ortadan kaldırmaz, kaldırmamalı da. Bu dün de böyleydi, bugün de böyledir. Eğer bir kitle örgütü içinde var olan grup ya da kişilerin propaganda özgürlükleri yok edilirse o örgüt önünde sonunda parçalanır. Görünüşte parçalanmasa bile, gerçekte parçalanır ve işlemez hale gelir. Nitekim sonraki yıllarda Dev-Genç içinde ‘sosyal emperyalizm tezi’ni savunan kimse olmadığı halde, önce Kurtuluşçular ayrılıp kendi ‘Dev-Genç’lerini, arkasından ‘Dev-Sol’ kendi Dev-Genç’ini kurmak zorunda kalmıştır. Çünkü ‘Çoğunluk ne derse örgütte o olur, onun görüşleri dışında görüşler propaganda yapamaz’ anlayışının mantıksal sonucu, heterojen bir örgütü son atomuna kadar parçalamayı zorunlu kılar. İYÖKD’de başlayan sürecin sonraki yıllardaki gelişmesinin, devrimci gençlik örgüt ve eyleminin çok parçaya ayrılmasının açıklaması bundan ibarettir.

Özellikle ‘cepheci’ grup, İYÖKD’nin esasen (açıkça değilse de aldıkları tutumla) homojen bir yapıda olması gerektiğini savunuyor; heterojenliğini ortak mücadeleyi etkileyen bir etken olarak değerlendiriyordu. Bu nedenle de, ajitasyon-propaganda özgürlüğüne karşı çıkıyordu. Yine aynı nedenle, mevcut yapısal koşullarda faaliyet programının ancak tam olarak çoğunluk halinde uygulanabileceğini savunarak, yönetimin homojen olması gerektiğini ileri sürüyordu. Bu perspektif, pratikte grupların kendi propagandalarını yapmalarına yasak getirme ve kendi görüşünü dayatma olarak ifadesini buluyordu.

‘Cepheci’ grup, dünya sorunları ve Türkiye devriminin yoluna ilişkin görüş ayrılıklarını ayrılmanın temel nedeni olarak gördü ve buna uygun, farklı olanı dıştalama, hayat hakkı tanımama ve kendisini ifade etmesine engel olma şeklinde bir çizgi izleyerek, iyice ayrışmanın yolunu açtı. Kuşkusuz bu yalnızca bir tek grubun tutumuyla açıklanacak bir şey değildir, ama yönetimi elinde bulunduranların diğerlerine söz ve yaşam hakkı tanımaması ağırlıklı faktörü oluşturuyor. Çünkü ‘cepheci’ grup, İYÖKD örgütlenmesini ya da genel olarak gençliğin kitlesel örgütlenmesini bir parti örgütüyle karıştırıyordu.

Oysa, gençlik içinde farklı siyasal kümelenmelerin olması yanlış bir şey değildir. Zaten böyle bir kümelenme ‘doğru-yanlış’ zemininde değerlendirilemez. Gençliğin farklı siyasal görüşler etrafında toplanması, kaçınılmaz bir şeydir. Çünkü sınıflı toplumlarda farklı sınıflara karşılık düşen farklı ideolojilerin olması ne kadar doğalsa, farklı sınıflarla ilişkisi/bağlantısı olan gençliğin de farklı görüşleri benimsemesi ve kümelenmesi de o kadar doğaldır. Gençliğin farklı siyasal görüşler etrafında kümelenmesi onun ortak bir platformda, siyasal örgütlenme açısından antiemperyalist, antifaşist ve birimlerinde kendi temel sorunları etrafında mücadele etmesine engel değildir. Doğru olan, gençliğin kendi içinde demokrasiyi uygulaması ve siyasi grupların kendini ifade etme hakkının tanınması temelinde ortak talepler, asgari müşterekler için, bütün gençliği ilgilendiren sorunlar için birlikte mücadele etmeleridir. Kısacası, ayrışma farklı siyasal görüşlerin varlığından değil; farklı siyasal görüşlerin ifade edilmesi zemininin olmamasından kaynaklanıyordu. Farklı görüşlerin varlığını öne çıkarma, ortak hareket zeminini yanlış kavramayı ifade eder. 68 gençliği ve Dev-Genç kesinlikle homojen bir yapıda değildi, ama kitlesel ve birlikte mücadelenin zaaflarına karşın olumlu bir örnekti.

Öğrenci Temsilciler Konseyi

İYÖKD sonrası gelişmelere geçmeden önce, farklı bir deneyimi değerlendirmek istiyoruz. Bu deneyim döneminin gençlik örgütlenmesinden bazı farklılıklar taşıyan ODTÜ-ÖTK örgütlenmesidir.

ÖTK’lar (Öğrenci Temsilciler Konseyi) yalnızca Ortadoğu Teknik Üniversitesi’nde değil, Boğaziçi Üniversitesi ve Gazi Eğitim Enstitüsü’nde (1978 yılında) ve hatta Ankara’daki kimi liselerde de uygulandığı halde, adının Ortadoğu Teknik Üniversitesi ile anılmasının ve bilinmesinin nedeni, doğuşunun ve en ileri pratiğinin burada olmasından kaynaklanıyor.

1975 Nisan’ında ODTÜ gençliği, mütevelli heyetlerine karşı özerk-demokratik üniversite talebiyle sekiz ay süren büyük bir boykot yapar. ÖTK’nın doğuşu bu boykotla olur. Sekiz ay gibi uzunca bir süre süren boykotun organizasyonu, boykot süresince üniversitedeki faaliyetin düzenlenmesi vb. belli birtakım mekanizmaların varlığı gereksinir. Olayın bir de ilginç bir yanı vardır. ÖTK’nın isim babalığı şerefine rektör Tarık Somer nail olur. ODTÜ-DER’i kapatmak isteyen rektör Tarık Somer, ‘ODTÜ-DER bir avuç anarşistin yeridir, öğrencileri temsil edemez’ gerekçesiyle ODTÜ-DER’den kurtulmak ister. ODTÜ-DER’i kapatma kararını meşru göstermek için de, ‘öğrencileri ancak demokratik bir temsilcilik kurumunun temsil edebileceği’ni söyler. Rektörün bu açıklaması ODTÜ öğrencilerinin eline iyi bir fırsat verir. Temsilcilik hakkı ileri sürülür ve rektör kabul etmek zorunda kalır.

ÖTK, birimler temelinde, sırasıyla sınıf, bölüm, yurt, fakülte temsilciler konseyi gibi kademeli bir mekanizmadan oluşur. Her birimde seçilmiş temsilciler, bağlı ana bölümün (fakülte ya da yurdun) temsilciler konseyini oluşturur. Bunun üzerinde de ÖTK Yürütme Konseyi yer alır. Yürütme Konseyi koordinasyon ve organizasyon göreviyle yükümlüdür.

İlk genel (kampüs) ÖTK’sı, temsilciler konseyinin seçtiği temsilciler ile ODTÜ-DER’in yönetim kurulundan oluşur. (ODTÜ-DER yönetim kurulu da seçimlere katılır. ÖTK seçimleri, hem birim temsilciliğinin hem de kampüs konseyinin seçimi için iki oy kullanımıyla yapılır.) Seçimlere ‘cepheciler’ bir grup olarak girerken, ayrıca iki grup daha vardır. Bunlar Devrimci Muhalefet Birliği (ki, Halkın Kurtuluşu, Halkın Yolu ve Halkın Gücü taraftarlarından oluşur) ve CHP reformistlerinin de yer aldığı TKP, TİP’ten oluşan revizyonist-reformcuların blokudur.

ODTÜ-ÖTK’nın gerçekleştirdiği başlıca iki büyük eylem ve etkinlik vardır. Birincisi, mütevelli heyeti tarafından ODTÜ gençliğinin mücadelesini engellemek ve kampüse jandarmanın yanı sıra sivil faşist çetelerin girmesini sağlamak için bir faşist olan Hasan Tan’ın rektörlüğe getirilmesini protesto eylemidir. Ki, bu çerçevede amatörce bir hiciv çalışması başlar ve bu çalışmadan giderek uluslararası bir organizasyon yaratılır. ODTÜ tarihinin ikinci büyük boykotu olan ve 6 ay süren boykot faşistlerin kampüs önünde öğrencilere karşı giriştikleri saldırıyı protesto için başlar. Boykot, geniş bir katılımla ve ‘derslere girmeme’ veya ‘okula gelmeme’ gibi pasif bir tarzda değil; eylem boyunca üniversite etkinliklerinin gerçekleştirildiği ve dar bir kadronun etkinliği yerine kitlenin aktif katılım ve etkinliğinin sağlandığı bir eylem olarak gerçekleşir. Boykot süresince karikatür yarışmasından, futbol turnuvasına; boykot sırasında memleketlerinde bulunan öğrencileri boykota katmak ve boykot hakkında halkı bilgilendirmek için hemen hemen bütün illere dağıtımının sağlanabildiği gazete çıkarmaya, sokak sokak bildiri dağıtmaya kadar bir dizi etkinlik ve çalışmada bulunulur.

Sıkıyönetim altında ÖTK seçimleri yapılır. Ne var ki, üniversite yönetimi temsilciliği kabul etmez. Bunun üzerine ÖTK yarı legal bir konuma geçer ve faaliyetini sürdürür. Ta ki, 12 Eylül askeri darbesi gelene kadar, hatta ondan bir süre sonraya, 81 yılına kadar yasadışı olarak ÖTK faaliyetini yürütmeye çalışır.

ÖTK’yı gençliğin örgütlenmesi ve mücadelesi açısından önemli kılan özelliklerinden burada söz etmek gerekiyor. Her şeyden önce ÖTK, bir kitle hareketi içinde ve tabandan, aşağıdan yukarıya doğru doğmuştur. (ÖTK da bir örgüt olarak bir araçtır; her koşul ve durumda ÖTK’nın izlediği seyir ve tarzın mutlak olarak uygulanması zorunlu değildir. Fakat temel bazı özellikleri nedeniyle ÖTK gençlik hareketi ve örgütlenmesi için önem taşımaktadır.) Aşağıdan yukarıya doğru örgütlenme bir kitle örgütü için ideal olandır, fakat bu mutlak bir zorunluluk değildir. ÖTK oluşum biçim ve süreciyle bulunduğu alanın koşul ve ihtiyaçlarına uygun düşmüştür. Oluşum ve örgütlenme biçimiyle demokratiktir ve kitlesel bir karaktere sahiptir. Tüm kararlar haftada bir toplanan genel kurul niteliğindeki öğrenci temsilciliğinin konseyinde alınırdı. ÖTK yürütme kurulu koordinasyon ve organizasyondan sorumluydu. Acilen karar alınması gereken konu ve durumlar dışında, uzun veya kısa dönemli her türlü program ve anlayış komiteler aracılığıyla en geniş katılım içerisinde oluşturulmaya çalışılmıştır. ÖTK’nın bu kitlevi karakter ve yapısı, onun değişen koşullara hızla uyum sağlayabilmesini ve gerektiğinde yarı legal hatta yasadışı biçimde faaliyetini sürdürmesine olanak taşıyacak esnekliktedir.

Bu olumlu özelliklerinin yanında, ODTÜ-ÖTK’da Dev Yol’cular yönetimdeki sayısal çoğunluklarını, diğer gruplara siyaset yasakçılığı şeklinde antidemokratik baskıcı uygulamalarını dayatma yönünde kullandıklarından, ÖTK’nın yukarıda sözü edilen karar alma mekanizmasındaki demokratik işleyişin bozuşmasına yol açmış; zamanla kitle katılım oranının yüzde 90’lardan yüzde 70’lere düşmesine etkide bulunmuştur. Siyaset yasakçılığı ve birimlerin bağımsız bildiri, propaganda çalışmaları vb. türden etkinliklerine vesayet makamı gibi kısıtlama getirme, gençliğin ortak mücadele platformunu sınırlayan ve daraltan bir etkiye de yol açmıştır. Ama örgütün kitlesel karakteri ve her siyasi yoğunluğun kitlelerle her an yüz yüze ve davranışlarının hesabını vermek zorunda oluşu grupçu tutumları geriletici bir etken olmuştur. Bu yüzden de diğer fakülte ve yüksekokullarda görülen bölünme ve devrimci gençlik hareketinin yığınlardan tecriti ODTÜ içinde (elbette ODTÜ’nün bir kampüs içinde toplu olması ve uzunca bir devrimci gençlik mücadelesi geleneğinin bulunması gibi özelliklerle birlikte) diğer fakülte ve yüksekokullardaki kadar derin olmamıştır.

İYÖD ve Yeni Gruplaşmalar

İYÖKD’nin kapatılmasından sonra, yeni bir derneğin hemen açılması çalışmalarına başlanır. İstanbul’da tek bir kitle örgütünde fikir birliğine varılır. Ancak daha önce de belirtildiği gibi, ‘cepheci’ grubun dernek yönetiminde homojenlikte ısrar etmesi, nispi temsile karşı çıkması ve bir kitle örgütü ile parti arasındaki ayrımı kaldırıp kitle örgütüne parti misyonu yüklemesi ve kendi anlayışını dayatmaya çalışması karşısında, İYÖD yalnızca cepheci görüşe mensup kesim tarafından 1976 yılında kurulur.

Aynı yıl Devrimci Gençlik dergisi yayın hayatına başlar ve siyasi-ideolojik perspektif etrafında bir örgütlenme yaratmaya yönelir. Bu dönemde cepheci grup içinde ilk ayrışmalar sonradan her biri ayrı birer siyasal örgüt olan MLSPB, Acilciler ve Kurtuluş’çular şeklinde yaşanır. Bir tarafta bu gelişmeler yaşanırken, öte yandan 1976 Kasım’ında İstanbul, Ankara ve Erzurum yükseköğrenim gençlik derneklerinin birleşmesiyle Devrimci Gençlik Dernekleri Federasyonu DGDF kurulur. Federasyondan önce çıkan Devrimci Gençlik dergisi bu adımı hızlandırır.

DGDF, Dev-Genç adını kullanır. Ne var ki, bu Dev-Genç 70’lerin Dev-Genç’i değildir; ondan çok farklıdır. DGDF yükseköğrenim gençliğinin farklı siyasal görüşlere mensup tüm kesimlerini kucaklayan ve antifaşizm, antiemperyalizm ve akademik mücadeleyi birleştiren 70’li yıllar Dev-Genç’i değildir. O, yalnızca ‘cepheci’ görüş yanlısı gençliğin örgütüdür. Ve gelişim seyriyle tek bir siyasi hareketin gençlik örgütü niteliğini kazanmıştır. DGDF’nin gerek oluşum süreci, gerek işleyişi, tüzüğü ve en önemlisi izlediği çizgi ile 70’lerden farklıdır. 1976’nın Dev-Genç’ini yaratan şey, devrimin stratejisinin ne olacağıdır. Dolayısıyla DGDF, 70’lerdeki gibi bir kitlesel bir gençlik örgütü değil, daha çok bir parti, ya da olmayan bir partinin yan örgütü niteliğindedir. Oluşumunda, ülke yapısının tahlili, devrimin yolu stratejisi, sosyalizmin sorunları vb. hep belirleyici olmuş; oluşumundan kısa bir süre sonra yaşanan bölünme ve ayrışmalar da bunlar üzerinden yürütülmüştür. Nitekim 1978 yılındaki Devrimci Sol, Devrimci Yol ayrışması da bu nedenle olmuştur. Ayrışmadan, ortaya çıkan iki ayrı siyasal örgüttür; yaşananların gençliğin kitlesel örgütlenmesi ve bunun problemleriyle hiçbir ilgisi/ilişkisi yoktur.

YDGD’lerin ortaya çıkışı ve faaliyetine geçmeden dönemin özelliklerine ilişkin bir noktaya kısaca değinmekte yarar var. Hareket içindeki ayrışma üniversiteli gençliğin sorunlarının çözümü konusundaki tartışmalardan değil de, Türkiye devriminin yoluna ilişkin görüş ayrılıklarından doğduğu için; doğallıkla da öğrenci hareketi, üniversite yaşamına ilişkin somut talepleri içeren sloganları, antifaşist, antiemperyalist gençlik mücadelesinin sorunlarını bir kenara bırakarak, soyut ve çeşitli sol grupların kimliklerini dışavuran sloganlara yöneldi.

Dev-Genç’in kendi içindeki bu ayrışmasının dışında, İYÖKD’den İYÖD’e geçiş evresinde ayrılmak durumunda kalan kesimler de Yurtsever Devrimci Gençlik Dernekleri Federasyonu’nu oluştururlar. THKO, THKP-C/ML (Halkın Yolu-Militan Gençlik) ve Halkın Gücü (Partizan) taraftarlarının birlikte oluşturdukları ve yükseköğrenim gençliğinin yanı sıra liseli öğrenci gençliği ve işçi ve köylü gençliği de kucaklamayı amaçlayan örgütlerdir YDGD’ler (1977). Ne var ki, farklı siyasal grupların yer alması sürekli olmamıştır; yığınların taleplerinden çok grupların talep ve kısa vadeli çıkarlarının öne çıkarılması, tüm gençliği kazanma perspektifinin yaşama geçmemesi ve kazanılacak kitlenin siyasileşmiş öğrencilerle (diğer gruplardan farklı olarak genç işçi ve köylüler, ama onların en ilerileri) sınırlı olması grup çatışmalarını kaçınılmaz olarak gündeme getirmiştir. Ve YDGD’ler THKO taraftarı işçi, öğrenci ve köylü anti-faşist, antiemperyalist gençliğin örgütü oldular.

YDGD’ler gençlik hareketi içindeki bölünmeye paralel olarak doğmuşsalar da, gerek kuruluş ve ilk dönemlerindeki farklı eğilimlerden gençliği kapsıyor olması ve gerekse gençlik örgütlenmesini yükseköğrenim üniversite gençliğinin dışına orta öğretim öğrenci gençliğine ve köylü ve işçi gençliğine doğru yaygınlaştırması açısından, 77-80 döneminin öteki gençlik örgütlerinden ayrılır. İşçi gençliği gençlik hareketi ve örgütlenmesinin merkezine koyma ve bunu temel alma, YDGD’ler döneminde ileri sürülmüş ve savunulmuş, uygulamaya sokulmuştur.

Üniversiteli gençlik dışındaki gençlik kesimlerini kapsamak için ‘Liseliler Birliği’ çalışmasına yönelirken, işçi gençliği kapsamak için de YDGD bünyesinde Emekçi Gençlik Büroları ve Emekçi Gençlik Dernekleri çalışmaları yürütüldü. Teorik tartışmalarda işçi gençliğin esas alınması fikrinin savunulmasına karşın aynı güçlülükte bir pratik-örgütlenme içine girilemedi; daha çok çırak gençliğe yönelindi. Köylü gençlik iş, toprak ve eğitim talepleri etrafında örgütlenmeye çalışıldı. İdeolojik planda yürütülen tartışmalarla gençliği öğrenci gençlikle sınırlı gören anlayış yıkılarak işçi ve köylü gençliğin de ortak bir örgütlenmede birleştirilmesi görüşü yaşama geçirilmeye çalışıldı.

Kuruluşundan bir yıl sonra YDGD’ler işçi, öğrenci ve köylü gençlerden oluşan binlerce üyeye sahipti ve etkilediği ve harekete geçirdiği gençlik bundan çok daha fazlaydı. 1978 Aralık’ı sıkıyönetimiyle birlikte bütün dernekler ve diğer örgütler gibi YDGF ve birçok şubesi kapatıldı. Bu yasadışı koşullarda bile YDGF’nin ülke çapında 60 binin üzerinde üyesi vardır. YDGD’ler yarı legal olarak faaliyetlerini sürdürürler. Ve son YDGF kongresi yasadışı olarak yapıldı.

76-80 Arası Antifaşist Mücadele

76-77 ‘Milliyetçi Cephe’ hükümetinin işbaşında olduğu koşullarda sivil faşist hareket gelişimini hızlandırır. Saldırılar kitlesel katliamlara dönüşür. Öğrenim ve can güvenliği kalmamıştır ve bu yüzden birçok öğrenci üniversiteyi bırakıp evine dönmektedir. Devrimci gençlik, sivil faşistlerin saldırılarına karşı koyabilmek ve kendisini savunmak için elindeki sınırlı olanaklarla direnmektedir.

Onlarca insanın ölümüne rağmen, gençlik faşist çetelerin okul ve yurtlardaki işgal ve etkinliğini kırmada kararlı bir mücadele gösterdikçe, saldırılar artar. Giderek her gün birkaç kişinin faşist çetelerin cinayetlerinin kurbanı olması ‘olağanlaşır’. Ancak, faşist çetelerin arkasında MHP’den tekellere, devlet kurumlarına uzanan çeşitli güç odakları yükselen kitle hareketini ezmek için ellerindeki polis, sıkıyönetim MİT vb. her gücü devreye sokmakta kararlıdırlar. Faşist cinayet şebekeleri de vurucu güçlerdir. Birey öldürmelerle fazla bir şey elde edemeyeceklerini anlayınca kitle katliamlarına yönelirler ve ilk kitlesel katliam İstanbul Üniversitesi’nde gerçekleştirilir: 16 Mart 1978’de, İstanbul Üniversitesi önünde, okuldan çıkmakta olan öğrenci kitlesinin üzerine bombalarla ve silahlarla saldırılır; 7 öğrenci hayatını kaybederken, onlarcası yaralanır. Katliamın hemen ardından, 2 bin öğrenci İstanbul Üniversitesi merkez binasında işgale başlar. Katliam duyulur duyulmaz, İstanbul’un dört bir yanından bütün üniversite ve çeşitli liselerden pek çok antifaşist öğrenci üniversiteye koşar. Beyazıt’tan Sirkeci’ye yapılan yürüyüş büyük bir antifaşist gösteriye dönüşür.

1978 yılında devrimci gençliğin militan ve kararlı mücadelesi sonucu, okul ve yurtlardaki sivil faşistlerin işgal ve etkinliği kırılır. Ne var ki, buralar hâlâ devletin egemenlik ve etkinliği altındadır. Gözlerden kaçan nokta da burasıdır. Baskı ve terör bitmeyecektir.

Üniversitelerde saldırılar yoğunlaşırken faşist saldırılar semtlere, küçük kent ve kasabalara, hatta köylere kadar yayılır. Devlet destekli faşist çeteler açıkça, çoğu yerde polisle birlikte ilericilere, devrimcilere, sıradan, herhangi politik görüşü olmayan, kısacası kendilerinden olmayan herkesi kurşunlarının hedefi yaparak yığınları terörize etmeye çalışırlar. Faşist terör, Maraş ve Çorum katliamlarıyla doruğa çıkar.

Faşist terör ve sivil faşist çetelerin ilk hedefi yükseköğrenim gençliğinin mücadelesi olmuştur. Ama terörün hedefi asla gençlik değildi. Tersine, asıl hedef ülke çapında yükselen emekçi sınıfların mücadelesiydi. Yükselen devrimci hareket, karşıdevrimin de yükselmesiyle birlikte gelişiyordu. Bu yüzden de antifaşist mücadelenin sorunlarının gençlik ve onun örgütleri tarafından çözülmesi elbette beklenemezdi. Bu yüzden de, dönemin antifaşist mücadelesinin, emekçileri faşizme karşı seferber edememesinden şu ya da bu gençlik örgütü elbette sorumlu tutulamaz. Ama bu, gençlik hareketinin biraz sonra sözünü edeceğimiz zaaflarının görmezden gelinmesini engellememelidir.

Sivil faşistlerle mücadelenin sıcaklığında, gözlerden kaçan iki şey vardır. Birincisi; antifaşist mücadele sivil faşist çetelere karşı mücadeleyle sınırlı kalmış, onların jarkasındaki devlet, maşayı tutan el yeterince görülüp mücadelenin asıl ucu buraya yöneltilmemiştir. İkincisi üniversiteli gençliğin öğrenim görme talebi ve daha birçok akademik ve demokratik talep gerektiğince görülememiştir. Esas hedef sivil-faşist işgali kırmak olduğundan, hedef ve çalışmalar işgalin kırılması ile sınırlı kalmış; işgalin kırılması sonrasına ilişkin politika üretme, gençliğin akademik ve demokratik istem ve problemlerine politik yaklaşım ve çözümler pek getirilememiştir. Marksist gençlik, 79’lara gelindiğinde bu eksikleri görüp üniversiteli gençliğin öğrenim ve diğer talepleriyle ilgilenmeye ve bunlar için politikalar üretmeye yönelmişse de, 12 Eylül darbesi süreci kesintiye uğratmış ve devrimci gençlik kesimleri dışında kalan öğrenci kitlesiyle ilişkilerin gelişmesi arzulanan düzeyde olamamıştır. Bu konuda aşağıda daha geniş değerlendirmelerde bulunmaya çalışacağız.

Ortaöğrenim gençliğinin örgütlenmesi biraz daha geç başlar. İlk tohum üniversite ve yüksekokullarda atılmıştır ve buralardan liselere ve semtlere doğru yaygınlaşmıştır. Ortaöğrenim gençliğinin üzerinde milliyetçi-şoven eğitim politikasının bütün baskıcılığıyla yüklenilmiş ve yaşamdan uzak ders müfredatları, ezberci not baskısıyla donatılmış eğitim, belirsiz gelecek kaygısının baskısı, okullardaki disiplin kurullarıyla uygulanan faşist-feodal uygulamalar vb. bir dolu sorun vardır.

Liselerde de sivil faşist hareketin gelişimi 73’ten itibaren başlar. Liseli gençliğin katmerleşen sorunlarına bir de bu eklenir. Ortaöğrenim gençliği 1975 yılından itibaren örgütlenmeye ve mücadele etmeye başlar. Çeşitli adlar altında lise örgütleri ortaya çıkarsa da, yükseköğrenim gençliğinin mücadelesini baltalayan bütün sorunlar o alanda da yaşanır. Mücadeleye atılıp onun içinde eğitilmesi gereken çok sayıda liseli genç daha baştan ‘örgüt’ ve ‘grup’ disiplini adına dar çevrelere çekilerek enerjisi boşa harcanır, gelişme yönü saptırılır. Bu büyük potansiyel antifaşist mücadelenin kanallarına akıtılamaz.

74-80 Arası Gençlik Hareketinin Kısa Bir Değerlendirmesi

1974-80 arasında gerek 68’le gerek bugünle kıyaslandığında, gençlik hareketi daha siyasileşmiş ve militandır, daha kitleseldir. Bu dönemde toplumun genç kuşağının Yüz binleri kucaklayan ileri kitlesi mücadele içindedir. Antifaşist ve doğrudan siyasi talepler uğruna mücadele daha gelişkindir. Gençlik, militan geleneğini sivil faşist harekete karşı silahlanma eğiliminde olduğu gibi, daha ileri aşamalara taşıyarak sürdürür. Düzen karşıtlığı daha bir bilince çıkarılmış ve gelişmiştir.

Yüz binlerce genç siyasi mücadele içinde olmasına karşın, bütün gençlik faşizme ve sermayenin saldırılarına karşı mücadele talep ve hedeflerinde ve devrimci bir temelde birleştirecek bir siyasi platform gençliğin bütün kesimlerine yol gösterecek etkinliği kazanamadı Bunda antifaşist mücadelenin o dönemki karakter ve içeriği, antiemperyalist mücadelenin giderek tali plana düşmesi ve belirsizleşmesi, gençliğin akademik, ekonomik ve demokratik istemlerinin yeterince kucaklanamaması, gençlik hareketindeki gruplaşmanın sonucu yaşanan gruplar arası rekabet ve antidemokratik eğilimlerin gelişmesi, revizyonizm ve reformizmin gençlik üzerindeki özellikle ideolojik plandaki etkilerinin kırılamaması vb. etkin oldu.

74-80 arası gençliğin mücadelesinde antifaşist yön daha öne çıkmıştır. Başta TKP ve PDA olmak üzere revizyonistler gençliği faşizme karşı mücadeleden alıkoymaya, uzlaşma teorilerini hâkim kılmaya çalışmışlarsa da, devrimci gençlik revizyonizmin yolunu izlememiştir. Gençlik aktif bir antifaşist mücadele yürütür ve bu mücadele gençliğin on binleri bulan ileri kesimlerini kucaklar.

74-80 arası antifaşist mücadelenin önemli bir eksikliği, devrimci gençliğin büyük bir bölümünün faşizme karşı mücadelede MHP’li faşistlere ve faşist hükümetlere karşı mücadeleyle sınırlı bir platformda kalması; devlete karşı yönelmemesi oldu. Devrimci gençliğin MHP’li faşistlere karşı aktif mücadelesi yanlış değildi; tersine militanlığı, cesareti ile mücadeleye çok şey katmıştır. Fakat, 75-76’lara değin antifaşist mücadeleye katılan devrimci gençliğin dışında kalan kesimlerin 77-80 arasında bu mücadelenin de dışında kalması, çarpışmaların devrimci gençlikle sivil faşistler arasında bir ‘düello’ya dönüşmesi antifaşist mücadeleyi zayıflatan bir faktördü. Bu da, ‘sağ-sol çatışması’ şeklindeki demagojinin etkili olmasına yol açtı. Yine, okul ve yurtlardaki faşist işgalin kırılması perspektifinden öteye geçememe, antifaşist mücadelenin hedefinin devrimci gençliğin faşist işgali kırmasıyla sınırlanması mücadeleyi zayıflatıcı olmuştur. Bu bakış açısı ‘üniversiteler kalemizdir’ anlayışıyla ifade edilmiş, görünüşte keskin bu politika gençlik mücadelesiyle emekçi sınıflar mücadelesi arasındaki hayati bağı belirsizleştirirken, aynı zamanda diktatörlüğe yönelmesi gereken hareketin hedeflerini daraltıcı bir rol oynamıştır. ‘Kurtarılmış bölgeler’ mantığı öğrenci gençliğin antifaşist mücadelesinde zayıf yan olarak sürüp gitmiştir. 12 Eylül darbesiyle birlikte bu kalelerin ya da kurtarılmış bölgelerin bir gün dahi dayanmadığı görülmüştür. Gençliğin son derece somut ve yakıcı, öğrenim yapma gibi taleplerine politik yaklaşım ve çözüm getirmede belli bir zaman süren ilgisizlik ve eksiklik, antifaşist mücadele ile ekonomik-akademik haklar için mücadelenin bir arada ele alınışını zayıflattı.

1974 yılından sonra antiemperyalist muhteva ve yönelim gençliğin mücadelesinde geri planda kalmıştır. Bunda antifaşist mücadelenin öne çıkmasının rolü olduğu gibi, daha çok antifaşist ve antiemperyalist mücadelenin hatalı ve eksik kavranışı, birbiriyle sıkı bağının görülememesi ve apayrı iki mücadele gibi ele alınışının da etkisi vardır. Devrimci gençliğin bir bölümü, emperyalizme karşı mücadeleyi Amerikan ya da başka bir emperyalist ülkenin konsolosluğu önünde korsan gösteri yapmak ya da binalarına molotof atmak şeklinde görürken; sosyal emperyalizm konusunda revizyonistlerle yürütülen mücadelenin ideolojik platformun dışına da taşması, izlenen taktik ve yöntemlerdeki kimi hatalar da etkili oldu. Ancak antiemperyalist mücadeledeki esas eksiklik, devletin emperyalizme bağımlılığına, emperyalizm yanlısı ekonomik, siyasi, askeri ve kültürel politikaların öne çıkarılmasının gerektiğini görememede yatar. Emperyalizme bağımlılığın üniversitelerdeki, eğitim ve öğretimdeki politikalarının açıklanıp bunlara karşı somut talepler ileri sürülerek geniş kitlelerin harekete geçirilmemesi hem antiemperyalist mücadeleyi zayıflatmış hem de geniş kitlelerin mücadeleye çekilememesini etkilemiştir.

1974 ve sonrası yıllar Kürt gençliğinin, ulusal istemler için uyanışa geçtiği yıllar oldu. 68 gençlik hareketi, Türk ve Kürt milliyetinden gençliğin demokrasi ve özgürlük için ortak hareketi olmuş; bu hareket her iki ulustan ve çeşitli milliyetlerden gelen gençlik içinde bir yakınlaşmaya yol açmış ve gericiliğe karşı ortak mücadelenin siyasal temelini genişletmişti. 73-74 sonrası yıllarda Kürt ulusal uyanışına paralel olarak Kürt gençliği içinde de milliyetçi eğilimler doğal olarak, güç kazanır. Ama bu durum Türk kökenli gençlik kesimleri tarafından doğru değerlendirilemez; milliyetçilik arkasındaki taleplerin demokratik ve özgürlükçü muhtevasının görülmesi yerine dıştaki milliyetçi zarf öne çıkarılır. Bu tutum milliyetçi eğilimleri daha da kışkırtır ve Kürt kökenli politik örgütlerin etkisindeki gençlik kesimleri giderek süren antifaşist mücadeleye ilgisizleşir ve ‘metropolde olanlar bizi ilgilendirmez’ düşüncesi güçlenir. Bu eğilim, antifaşist mücadele ve Kürt mücadelesi bakımından olumsuz bir etken olarak büyür, düşmanca tutumların boy vermesine zemin hazırlar.

Dönemin gençlik örgütlerinin durumu daha da kötüdür. Gerçi, birkaç devrimci gençlik federasyonu içinde on binlerce öğrenci, işçi, köylü genç örgütlenmiş, yiğitçe mücadeleye atılmıştır ama ülke çapında devrimci kabarış göz önüne alındığında bu sayı katılabilecek potansiyele göre çok azdır. Her şeyden önce YDGF dışındaki federasyon ve bağlı örgütlerin emekçi gençlik kesimlerini örgütlemek gibi bir perspektifi yoktur. Elbette bunların içinde de emekçi gençler vardır ama bu gençler, bilinçle yürütülmüş özel bir ajitasyonla kazanılmış olmayıp, genel olarak esen devrimci rüzgârın bu örgütlere ittiği gençlerdir.

Dönemin antifaşist gençlik örgütlerinden her biri tüzüklerinde ve sözlü ifadelerinde en geniş antifaşist gençlik yığınlarını örgütlemeyi amaçladıklarını söylemelerine karşın pratikte sadece kendi siyasi etkinlik alanları olan gençlik kesimlerinin tümünü bile kucaklamaktan uzak kalmışlardır. Üyelerini ve üye olmak isteyenleri seçmeci bir tutumla yargılamışlar, ahlaki, politik, militanlık vb. ölçülerine uymayanları örgüt dışına atma tutumunu benimsemişlerdir. Örneğin, ‘burjuvaca’ zevkleri olanlar, giyim kuşamıyla ‘normlara uymayan’ ya da bir gösteri ya da yazılamaya ‘geçerli nedeni olmadan’ katılmayan ‘korkaklar’ ya da politik bakımdan ‘istikrarsızlık gösterenler’ çeşitli yollarla dışlanmıştır. Bu tutum, en geniş antifaşist gençlik yığınlarını kucaklayıp eğitmesi gereken bu gençlik örgütlerini darlaştırmış, örneğin YDGF ile GKB’nin farkını ortadan kaldıracak bir platforma yöneltmiştir. Diğer antifaşist gençlik örgütleri için de durum çok farklı değildir.

Aynı amaçlı ve nitelikleri birbirinden çok farklı olmayan antifaşist gençlik örgütünün ortaya çıkması gençlik mücadelesi için olumsuz etken olmuş, bütün antifaşist güçlerin aynı hedefe yönelmesini büyük ölçüde engellemiştir. Aynı birimlerde mücadele sürdüren gençlerin ayrı örgütler içinde yer alması grupçuluğu, rekabetçiliği kışkırtan bir etken olmuştur.

Dönem içinde, birçok fakülte ve yüksekokulda birim örgütleri kurulmuştur. Ama, başlangıçta nispeten kitlesel olan bu örgütler kısa bir süre sonra farklı siyasi eğilimler arasındaki çatışmalara bağlı olarak bölünmüş, örgüt yönetimini ele geçiren grubun kendi örgütüne dönüşmüştür. Buna polis ve okul yöneticilerinin baskıları da eklenince, birim örgütleri işlevlerini yitirmiş, kitleden tecrit olmuş, sözde birim örgütlerine dönüşmüştür. Bu nedenle de birim örgütleriyle antifaşist örgütler arasında olması gereken ilişki yerini, birim örgütünün antifaşist örgütün şubesine dönüşmesi ilişkisine terk etmiştir.

68 mücadelesinin deneyimlerinin açıkça gösterdiği gibi, birim örgütleri yığınların en geri kesimlerinin de mücadeleye katılmasının araçlarıdır. Bu işlevlerini yerine getirmek için en geniş yığınların talepleri temelinde bir mücadelenin dolaysız örgütleri olmak zorundadırlar. Bu özelliklerinden uzaklaştıkları anda da yığınlardan tecrit olma sürecine girerler. 68’in bu en önemli dersi 70 kuşağı gençliği tarafından görmezden gelinmiş, bu yüzden de dönemin birim örgütleri göstermelik birim örgütlerinden öteye geçememişlerdir. Bu durumun kaçınılmaz sonucu olarak yığınlar mücadelenin dışına düşmüş, faşistlerle devrimciler arasındaki çatışmanın ‘seyircisi’ olarak kalmışlardır. Öğrencilerin okula gelmelerini sağlamak için bile ‘muhafızlar’ örgütlemek gerekmiş, bu taşıma suyla kuyu doldurma yöntemi de ideolojik ve pratik sayısız sorun çıkarmış, kısa ya da nispeten uzun bir sürede başarısızlığa uğramıştır.

Süreç, 12 Eylül’e gelip dayandığında, gençlik mücadelesi faşistlerle çatışma kısırdöngüsüne sıkışıp kalmış, kitlelerle bağ, var olan gençlik potansiyelini harekete geçirme, siyasi parti ve gençlik ilişkisi, birim örgütleri ve antifaşist gençlik örgütleri-komünist gençlik örgütü ilişkisi, her koşul altında mücadele edecek bir antifaşist gençlik örgütünün özellikleri, gençliğe önderlik gibi pek çok önemli sorun çözülememişti. Darbeyle birlikte, YDGF-GKB dışındaki hemen tüm gençlik örgütleri fiilen de ortadan kalktı. On binlerce antifaşist genç ne yapacağını bilmez bir hâlde cuntanın pençesine düştü. YDGF, gerek ideolojik gerekse politik bakımdan nispeten daha hazırlıklı olduğundan faaliyetini bir zaman daha sürdürmeyi başardı. Ama o da, bir süre sonra, kendi iç ve dışından gelen baskı ve sorunlar karşısında varlığını sürdüremez duruma geldi.

12 Eylül darbesi ve sonrası karanlık dönemi, gençliği kendi safına çekmek için her yola başvurdu ve eskinin mirasını unutmuş ‘yeni’ bir gençlik kuşağı yaratmayı amaç edindi. Bunda ne ölçüde başarılı oldu ve gençlik geçmiş mücadelenin deneyimlerini hangi ölçüde öğrenip yaşama geçirdi? Bunları bu yazı dizisinin son bölümünde inceleyeceğiz.

Özgürlük Dünyası - Aralık 1991

GENÇLİK MÜCADELESİ VE BAZI DERSLER - 4

80-81 Dönemi Gençlik Hareketi

Gençlik hareketi (ve genel olarak toplumsal muhalefet) 12 Eylül’le birlikte bıçakla kesilir gibi kesilmedi. 12 Eylül gününden 81 yılının ortalarına dek gençliğin cuntaya karşı direnişi sürdü.

YDGF, 78 sıkıyönetimiyle birlikte, benzeri diğer örgütler gibi yasadışı olmuştu. YDGF sıkıyönetime teslim olmamış, ‘Sıkıyönetim sökmeyecek’ şiarıyla aktif ve kendisi dışındaki gençlik örgüt ve kesimlerini de etkileyen sıkıyönetim karşıtı bir kampanya faaliyeti yürütmüştü. Bu kampanya YDGF’nin kendi inisiyatifiyle ve partiden bu yöndeki bir çağrı beklemeksizin başlatılmıştı. Bu yönüyle, yani inisiyatifli davranmayla örnek bir tavır ve perspektif geliştirmiş, gençliğin faşizme ve sıkıyönetime karşı kararlı militan ve yükselen bir direniş hattına çekilmesi sağlanmıştır. Sıkıyönetim koşullarında bile YDGF kitleselliğini ve örgütsel yapısını korudu, sürdürdü. Değişen koşullarda son kongresini 1979 yılında yasadışı olarak, fakat yaygın ve aşamalı bir seçimle kapsayıcı bir tarzda yaptı.

12 Eylül darbesine karşı da en uzun süren ve etkili mücadeleyi YDGF yürüttü. YDGF’nin darbeden sonra da uzun bir süre varlığını sürdürmesi, mücadeleyi sağlayan önemli bir etkendi. Binaları olmasa da YDGF bir yıldan fazla bir süre örgütsel yapısını ve bağlarını koruyabildi. Cuntanın hemen sonrasında gençlik örgütlerinin çoğunun adlarından başka bir varlıkları kalmamıştı. Kimi (örneğin Kurtuluş Hareketi) siyasi hareketlerin yönetimleri ‘bu koşullarda faaliyet yürütülemez’ mantığıyla mücadeleyi tasfiye ederken, tabanlarındaki gençlik kesimleri yer yer, başka grupların tabanlarıyla birleşip cuntaya karşı direniş içinde oldular. YDGF, 78 sıkıyönetimindeki inisiyatifli ve mücadeleci tavrını cuntaya karşı bu kez ‘Sıkıyönetim sökmedi, cunta da sökmeyecek’ şiarıyla gösterdi. Diğer gençlik örgütlerinden de bu çağrıya olumlu cevap verildi. 12 Eylül darbesi farklı gruplar arasındaki kırgınlıkları bir ölçüde kaldırdı. YDGF’nin çağrısının yankı bulmasında bu faktörün etkisi olduğu kadar, örgüt yapıları çöken grupların tabanlarının mücadele isteğiyle çağrıya yönelmesi ve koşulların dayatması da etkileyiciydi.

Darbenin hemen ardından ODTÜ’de devrimci öğrenciler ÖTK’yı yaşatmaya çalıştılar. Yeniden birimler (sınıflar ve fakülteler) temelinde yarı legal olarak ÖTK örgütlenmesi girişimi oldu. Sınıflarda seçimler ve peşi sıra amfilerde konuşmalar. Bu çabalara rağmen, gençlik liderlerinin bir kısmının tutuklanması ve diğerlerinin de okula gelememesine eşlik eden azgın saldırı ve terör, öğrencileri ÖTK’yı sahiplenmemeye itti. Bu da ÖTK’nın son bulmasına yol açtı. Mücadele geriledi, sönümlendi.

İTÜ ve İÜ’de sınıflar ve okullar temelinde ÖTK benzeri oluşumlara gidildi. Bu girişimin başını YDGF çekiyordu. Fakat bu deneyimler fazla kitlesel değildi. Çünkü ODTÜ-ÖTK gibi bütün öğrenci kitlesini kucaklayamıyordu. Bu, darbe koşullarının getirdiği bir sonuçtu. İTÜ ve İÜ ÖTK oluşumlarının kitlesi ‘güvenilir’ kimselerden oluşuyordu. Dolayısıyla sınırlıydı. ‘Güvenilirlik’ kıstası ister istemez sınırlayıcılık oluyordu. Bu örgütlenmelerin hiyerarşik bir yapılanması vardı. Sınıflarda sınıf temsilcileri seçiliyor ve bu temsilciler tarafından da okul temsilcileri seçiliyordu. Böylelikle okul temsilcileri kitle tarafından bilinmiyordu. Hiyerarşik yapılanma koşullarının getirdiği bir şeydi ve gizliliği sağlaması açısından olumluydu. İTÜ ve İÜ’de mücadeleyi sürdürmenin ve onu gerçekleştirmenin aracı, dayanağı olan örgütlenmeyi yaratma yaşatma girişimi, ÖTK benzeri oluşum önerisi YDGF tarafından getirilmekle beraber, diğer gençlik gruplarından da bu çabaya aktif cevap geliyordu. Devrimci gençlik cuntaya karşı ortak mücadele içine giriyordu.

1981 yılında üniversitelerdeki mücadele farklı biçim ve örgütlenmelerle sürüyordu. Örgütlerin dağıtıldığı, geniş çaplı saldırıların ardında İÜ’de mediko-sosyal faaliyetleri devam ediyordu. Darbe yoğun şiddetle gençliğe saldırırken, kendisine kitle tabanı yaratmaya da uğraşıyordu. Ne var ki, gençlik darbeyi desteklemedi. Darbeciler ve işbirlikçi üniversite yönetimleri öğrenci kitlelerinden epey tecrittiler. Bu yüzden, darbeciler sopa politikasının yanında gençliğin hiç olmazsa bir kesimini yanına çekebilmek için zaman zaman havuç politikasına da başvurdular. İstisnai olsa da bunun için bir kısım tavizler verme yolu da denendi. Örneğin, bu yıllarda Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde mediko-sosyal faaliyeti yürüten öğrencilerin bina taleplerine fakülte yönetimi resmi bir törene katılmaları şartı koşarak cevap veriyordu. Ama gençlik bu onursuzluğu reddedecekti. Darbecileri şart karşılığında da olsa tavize zorlayan gerçek, öğrencileri kazanma, tecritten kurtulma kaygısıydı.

Cuntaya karşı üniversite gençliğinin ilk ciddi tepkisi idamlara karşı yöneltilen protestolardı. Üniversiteli gençlik Necdet Adalı ve Erdal Eren’in idamına karşı çeşitli şekillerde forumlar, yemek boykotları ve boykotlarla cevap verdi, protestolar düzenledi. Necdet Adalı’nın idamını protesto, gençliğin cuntaya karşı ilk ciddi tepkisi olduğu için; ikinci büyük tepkiye, Erdal Eren’in idamının protestosuna kıyasla daha sınırlıydı. Fakat her iki olayda da üniversite gençliği darbeye ve cuntaya karşı direniş gösterme cesareti, örneği sergiledi. Birçok okul ve fakültede Necdet Adalı’nın ve Erdal Eren’in idamlarını protesto etmek için yemek boykotları yapıldı. Üstelik Erdal Eren’in idamında gençlik daha da hazırlıklıydı, yemek boykotlarına okul boykotlarını ekliyordu.

Cuntayla ilk karşı karşıya geliş 1981 1 Mayıs kutlamalarında yaşandı. YDGF başta ve ağırlıklı olmak üzere, 1 Mayıs’ın kutlanması için yaygın yapılan bildiri dağıtımları, korsan kuşlamalar yapıldı. Amfi konuşmaları, okullara göre boykot ve yemek boykotları gerçekleştirildi. Devrimci öğrencilerin 1 Mayıs kutlama çalışmalarına karşı cunta da karşı faaliyet yürüttü. 1 Mayıs’tan üç gün önce başlayarak, kimi yerde doğrudan subaylar aracılığıyla, kimi yerde ise subaylar ve okul yönetimi birlikte, öğrencilere 1 Mayıs kutlamalarına katılmamaları çağrısı, katılmaları halinde de tutuklanacakları tehdidi yapıldı. Bu tehdide rağmen 1981 yılında cunta koşullarında 1 Mayıs kutlandı.

1981 1 Mayıs kutlamaları, YDGF’nin İÜ’de ilk defa bizzat kendi inisiyatifiyle ve kendi başına örgütlediği bir eylem/çalışma oldu. Yemekhane ve ders boykotuna katılım yüzde 40 dolayında gerçekleşti. YDGF’nin 1 Mayıs kampanyası nisan ayını kapladı. Darbe destekçisi MHP’li faşistler, 1 Mayıs kutlamalarını, kampanyayı kırmak ve engellemek için subaylarla birlikle karşı propaganda yaptılar. Hatta İÜ’de yemekhane boykotunu kırmak için, topluca yemekhaneye girerek gözdağı vermeye çalıştılar. İÜ’nün hukuk, eczacılık, iktisat, edebiyat ve Cerrahpaşa tıp fakültelerinde yemekhane boykotu yapıldı. Dönemin koşulları dikkate alındığında yüzde 40 dolayındaki katılımla başarılı bir boykot gerçekleştirilmişti. 81 1 Mayıs kutlamaları çerçevesinde boykotun nispeten zayıf olduğu yer İTÜ’ydü. Katılım yüzde 30-40 dolaylarındaydı, ama İTÜ’nün yapısı ve geçmişi, mücadele geleneği düşünüldüğünde bu beklenenin, arzu edilenin altındaydı. Yine 81 yılı mücadele örnekleri arasında Marmara Üniversitesi’nin Acıbadem’deki mühendislik fakültesinde N. Adalı ve E. Eren’in idamlarını protesto için yapılan okul boykotu kayda değerdir. Bu dönem görülen protesto biçimlerinden 150–200 kişilik korsan eylemlerden de söz edilebilir.

80-81 arasında gençlik cuntaya karşı hemen teslim olmadı. Üstelik cuntanın kitle tabanını da oluşturmadı, darbeyi desteklemedi. Bu, geniş gençlik kesimlerinin cuntaya karşı direnişe çekilmesinin zeminini güçlendiriyordu. Fakat cuntaya karşı hazırlıksızlık, kimi siyasi yapıların yönetimlerinin mücadeleyi bitiren tavırları gençliği cuntaya karşı mücadeleye kazanamamada belirleyici oldu. 12 Eylül’e karşı ilk tepkiler, ilk protestolar gençliğin faşizme karşı tepkisini, karşı koyuş yolundaki çabaları ve inisiyatifli olmanın örneğini ifade etse de 12 Eylül’ü bir sıkıyönetim gibi değerlendirmeyi, bir yanılsamayı da içeriyordu. Darbenin, sistemi yeniden örgütleme, tahkim etme ve halk hareketine karşı topyekün bir saldırıya geçiş olduğu ilk zamanlarda anlaşılamamıştı. ‘Hareketin yükseldiği’ şeklindeki hatalı tespitler ve bunlara denk düşen çağrılar, darbe koşullarının gereksindiği, zorunlu kıldığı örgütsel yapı ve çalışma biçimleri ve yöntemlerinin hayata geçirilememesi, darbe öncesi süreçteki legalizm, kitle önderlerinin ve örgütlü insanların büyük çoğunluğunun açığa çıkması, birimlerine (okul ve yurtlara) gelememesi direniş hareketini daha etkin ve büyük çapta örgütleyememeye yol açan sebeplerdi. Gençlik hareketi 12 Eylül’de bıçakla kesilir gibi sona ermediyse de, sönümlenen bir seyir izledi. 12 Eylül’e yönelik tepki ve protestolar, bir ateşin son harlamaları, kıvılcımları oldular. 81 ortalarına gelindiğinde hareket tamamen bitmişti.

YDGF bir yıla yakın bir süre varlığını sürdürse de, bu darbe öncesi durumla kıyaslanamazdı. Örgütlenmedeki legalizm, kitlesinin çok büyük bir kesiminin deşifre olmasını getirmişti. Sürekli zayıflama ve giderek ortadan kalkma YDGF’nin de diğer gençlik örgütlerinin de yaşadığı kaçınılmaz sonuçtu. Kitlelerin nabzını doğru ölçememe ve kitlelerin durumlarına denk düşmeyen taktikler, cunta koşullarında darbenin etkilerini artırıcı etkenler oluyordu. Darbenin geleceği önceden tespit edilirken, darbeye karşı hazırlıklı olamama yenilginin en temel nedeniydi kısaca.

Mücadele Yeniden Yükseliyor

1984 yılı öğrenci gençlik içerisinde, öğrenci gençliğin akademik demokratik örgütler olarak öğrenci derneklerinin tartışıldığı bir yıl oldu. 12 Eylül askeri faşist diktatörlüğünün gelmesinden sonra gençliğin tüm örgütlenmelerinin dağılmış olması gençliğin daha çok mediko-sosyal, kültür sanat kolları ve kulüpler gibi sosyal örgütlenmeler çevresinde yoğunlaşmalarına neden olmuştu. Bu yıllarda gençliğin ileri kesimleri bu tür örgütlenmeler içersinde yer alırken, çeşitli sanat, edebiyat dergileri izlenen tek yayın hâline gelmişti. ‘Yarın’ dergisi TİP revizyonizminin yönlendirdiği bir sanat-edebiyat dergisi olmasına karşın özellikle 1984 başından itibaren çeşitli toplumsal-siyasal konuları işlemeye başlamıştı. Bu konuların başında üniversite gençliğinin öz örgütlenmesi olarak öğrenci dernekleri gelmekteydi. Yarın dergisi sayfalarında, öğrenci derneklerinin var olan yasalar karşısında kurulup kurulamayacağı tartışmasını açarken, pratikte de daha çok bu sözünü ettiğimiz örgütlenmelerde bu önerisini gündeme gelirdi. Bu öneriye değişik tepkiler geldi.

12 Eylül cuntasının etkilerini sürdürdüğü birçok ilde sıkıyönetimin devam ettiği koşullarda, devrimci örgütlenmeler ve çevreler gençlik içerisinde yankı bulacak bu talebi ilk başlangıçta değerlendiremedi. Şüphesiz bütün kesimlerin öğrenci derneği önerisine tam bir karşıtlık içerisinde olduğunu söylemiyoruz. Fakat var olan ortamda, devrimci-demokrat öğrenciler, yürürlükte olan yasalar çerçevesinde öğrenci derneklerinin kurulamayacağı, ciddi bir polis baskısı altında kalınacağı vb. nedenlerle öneriye sıcak bakmadılar. 1982 Anayasası ve Dernekler Kanunu bu türden örgütlenmelerin karşısına çok büyük engeller çıkartıyordu. Dolayısı ile var olan yasalar ile nelerin yapılabileceği belirsizdi. Sıradan öğrenciler ise yapısı belirlenmemiş, ne yapılabileceği belirsiz yapılara karşı çekingen ve kuşkuyla bakıyorlardı. Böylesi bir çabanın içine girildiğinde ise okul yönetiminin, YÖK’ün ve diktatörlüğün diğer siyasi kurumlarının (siyasi polis, MİT vb.) böylesi bir oluşuma karşı müdahale edeceği biliniyordu. Bu gibi nedenlerle ilk dernek başvuruları oldukça cılız ve dar bir öğrenci kitlesi ile yapıldı. Başlangıçta ilk başvuru için gereken öğrenci sayısı dahi güçlükle toparlandı. Çünkü var olan yasalar ve yönetmelikler dernek kurucusu ve üyeliği için bir dizi koşul getiriyordu. Bunlar arasında derslerde başarı oranının yüksekliğinden, herhangi bir siyasal davadan yargılanmamış olmaya kadar birçok engel vardı.

Öğrenci derneği kurmak için Dernekler Masası’na başvuran öğrencilere, YÖK Kanunu’nun 59. Madde’si gereği rektörlükten izni alınması gerektiği bildirilerek başvurular geri çevriliyordu. Rektörlüğe gidildiğinde ise, rektörlük kurucu üye olan öğrencilerin dernek kurucusu ve üyesi olamayacaklarını bildiren bir yazı ile başvuruları reddediyordu. Bu durumda öğrenciler İdare Mahkemesi’ne başvuruyor, YÖK’ün bu kararı kaldırılıyor; karar Dernekler Masası’na götürüldüğünde başvuru kabul ediliyordu. Sıkıyönetim olan illerde ise sıkıyönetimden olumlu yanıt almak gerektiği için böylesi bir izin sıkıyönetim kalkana kadar bu illerde alınamadı. Ayrıca öğrenci derneğinin bir dernek binasına sahip olması gerektiği için yer bulmak büyük bir sorun oluyordu. Kiralanacak yerin dernek binası olacağı duyulduğunda, bina sahipleri olumsuz davranıyor, vazgeçiyordu. Bina sahipleri çoğu zaman da polisin uyarıları sonucu yer vermekten kaçınıyordu. Öğrencilerin okulda daha rahat bir çalışma ortamı yaratmak için yer istemeleri karşısında ise rektörlük ‘önce çalışmaların izleneceği’ gibi cevaplarla bu isteği geçiştiriyordu. Derneklerin öğrencilerin de yönetime katılma istekleri ise kabullenilmiyordu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde öğrencilerin yönetime katılma isteği dekan yardımcısı tarafından ‘Hastaların hastane yönetimine katıldıkları görülmemiştir’ gibi cevapla karşılanıyordu. YÖK’ün ve onun üniversitelerdeki yöneticilerinin üniversiteye ve öğrencilere bakış açısı buydu.

1980 sonrası ilk yasal öğrenci örgütlenmesi Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde kuruldu. Bu fakültede okuyan yedi öğrenci derneğin kurucusu olarak Dernekler Masası’na başvurdu. Diktatörlük beklenen tepkisini gösterdi. Dernekler Masası, bu öğrencilerin başvurusunu 1980 öncesi fakültede bir öğrenci derneği olduğu ve dernek feshedilmediği için kabul edilemeyeceğini bildirdi. Ayrıca bu gerekçeye YÖK’ün 59. Madde’si gereği rektörlük izninin gerekli olduğu eklendi. Ankara Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Tarık Somer öğrencilerin başvurusunu ‘Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğrenci Derneği’ne kurucu üye olmalarının uygun görülmediği’ şeklinde bir yazıyla reddetti. Diktatörlük ve onun kurumları beklenen tepkiyi göstermişti. Ancak tartışma başlamıştı ve bu hareketin arkası geldi. Bir dizi üniversitede birbiri ardına öğrenci derneği başvurusu yapılırken, birçoğunda da kuruluş çabaları yoğunlaştı. 1985 yılında Ankara, İzmir ve İstanbul gibi üniversitelerin yoğun olarak bulunduğu büyük kentlerde öğrenci dernekleri kurulmuştu.

Öğrenci derneklerinin diğer illere göre daha yoğun olarak bulunduğu İstanbul’da, var olan dernekleri bir araya getirme ve beraber hareket etme düşüncesi doğdu. İlk olarak İstanbul’da bulunan yaklaşık sekiz dernek bir araya gelerek ortak olan sorunlar karşısında birlikte hareket etme, iletişim halinde olma ve ortak davranma kararı aldılar. Öğrenci gençliğin bugünkü merkezi yapılanmasının ilk örneği olarak ‘platform’ böylesi bir düşünceyle doğdu. Platformda bir araya gelen derneklerin büyük bir çoğunluğunu ‘Yarın’ çizgisindeki dernekler oluşturuyordu. Ancak devrimci demokrat öğrencilerin temsilci olduğu ve yönetimi oluşturduğu dernekler de vardı. Ve bunlar ‘Yarın’ın reformist mücadele anlayışına karşı bir çizgi izlemeye başlamışlardı.

Platformun ilk eylemi, YÖK’ün atılmaları düzenleyen 44. Maddesi’nden dolayı okuldan tek dersten atıldığı için intihar eden İsa Tanrıverdi adlı öğrenci için yapılan protesto gösterileri oldu. İsa Tanrıverdi’nin okuldan atıldığı için kaldığı yurdun banyosunda kendisini astığı öğrenildiği zaman platform toplanarak, YÖK’ü protesto eden bir eylem düzenlemeyi kararlaştırdı. İsa Tanrıverdi’nin okuduğu Marmara Üniversitesi Rektörlüğü önünde toplanan yüzlerce öğrenci, oturma eylemi yaparak rektörle görüşmek istedi. 80 sonrası yapılan bu ilk illegal öğrenci gösterisinde, çevik kuvvetin ve polisin tüm tehditlerine rağmen dağılmayan öğrenciler seçtikleri temsilcileri rektörle görüşmeye yolladılar. Daha sonra ise cenazenin bulunduğu Cerrahpaşa’ya giderek protestolarını sürdürdüler. Bu eylem öğrenci gençlik ve kamuoyunda büyük bir yankı yaparak derneklerin meşruluğunu kabul ettirirken, platformun da tüm öğrenci dernekleri ve üyeleri tarafından kabul görmesini sağladı. Artık platform kararları, tüm öğrenci dernekleri tarafından bağlayıcı kabul edilmeye başlanmıştı.

YÖK’ün kurulmasından yaklaşık dört yıl sonra üniversitelerde ilk defa YÖK’e karşı ciddi bir muhalefet doğmuştu. Bu yıllarda YÖK’ün de üniversitelerde yaptığı tahribatın kendisini göstermeye başladığına tanık oluyoruz. 85’in sonlarında YÖK Kanunu’nun 44. Madde’sinden dolayı yaklaşık 40 bin öğrenci atılma tehdidi altındaydı. Öğrenci dernekleri, YÖK’ün atılmaları düzenleyen bu maddesine karşı bir dizi kampanya başlatmayı kararlaştırdılar. Hazırlanan eylem zincirine göre derneklerin ve dernek çalışmasının olduğu Türkiye’deki bütün üniversitelerde bir imza kampanyası çeşitli etkinliklerle sürdürülecek ve kampanya, bu imzaların öğrenci temsilcileri tarafından Meclis’e bir yürüyüşle götürülmesiyle sonuçlanacaktı.

Öğrenci derneklerinin öğrencilerin akademik sorunları için yaptıkları bu kampanyalar, dernekleri bir anda öğrenci gençliğin ilgi odağı hâline getirdi. Özellikle üniversiteye yeni giren öğrenciler belirgin bir biçimde dernek toplantılarına ve faaliyetlerine katılır oldu. Merkezi düzeyde yapılan bu faaliyetlerin dışında her öğrenci derneği kendi özlük sorunları için çeşitli eylem biçimleri ile faaliyet yürütüyordu. Bu bazen bir fakültedeki ders geçme sisteminin değişmesi, kantinin açılması, faaliyeti engellenen bir kültür sanat kolunun yeniden faaliyete geçmesi istemiyle imza kampanyası yürütülmesi, derslere girmeme veya forum yapma biçiminde gerçekleşiyordu.

44. Madde’ye karşı yürütülen imza kampanyası ‘44. madde değişsin, atılmalara son, harçlara hayır, krediler yükseltilsin’ gibi taleplerle yürütülerek yalnızca İstanbul’da on beş bine yakın imza toplandı. Toplanan bu imzalarla birlikte, İstanbul, İzmir ve Bursa gibi şehirlerden hareket eden öğrenci temsilcileri, şehir merkezlerinde sembolik olarak yürüyerek Eskişehir’de buluşarak, topluca Ankara’ya hareket etti. Şehrin girişinde yaklaşık bin beş yüze yakın öğrenci, otobüsü alkış yağmuruna tuttu. Polisin otobüsün durmasına izin vermemesi üzerine Ankara’ya dönmek isteyen öğrencilerden yaklaşık 30 kadarı gözaltına alındı. 44. Madde yürüyüşü ve imza kampanyası kitlelerin somut taleplerinin yakalanması ve akademik mücadelenin önemini göstermesi yönünden oldukça önemli bir deneyimdir. Bu kampanyadan sonra öğrenciler derneklerine sahip çıkmışlar ve öğrenci dernekleri kitlelerin gözünde meşruluğunu kanıtlamıştır.

Öğrenci dernekleri, YÖK’e ve siyasal iktidarın çeşitli baskılarına karşı bir mücadele yürütürken, aynı zamanda kendi içlerinde de bir mücadeleyi ve ayrışmayı yaşıyorlardı. Yarın çizgisinin reformist, var olan yasaları kendisine ölçü alan akademik taleplerde dahi yasaların dışına çıkmamayı gözeten çizgisine karşı değişik siyasi çizgilerden devrimci demokrat öğrenciler akademik-demokratik taleplerin yanı sıra antifaşist, antiemperyalist mücadeleyi de savunan bir mücadele anlayışını savunuyorlardı. Başlangıçta yalnızca TİP’in etkin olduğu bu reformist çizgiye TBKP oluşumunun ilk izlerinin çıkmasıyla birlikte TKP ve TSİP çevresi de katıldı. Bu revizyonist reformist çizgi öğrencilerin mücadelesini akademik alanda sınırlayarak, mücadelenin siyasi talepler için mücadele düzeyine yükselmesini önlemeye çalışırken, devrimciler mücadeleyi antifaşist, antiemperyalist bir çizgiye oturtmaya çalışıyorlardı. Bu revizyonist çizgi demokratik merkeziyetçilik ilkesini dahi çarpıtarak kendi bürokratik, kitlenin inisiyatifini ve katılımını reddeden tepeden inmeci kararlarını kitleye kabul ettirmek için bir araç olarak kullanmaya çalıştı. Kitleden soyutlandıkça, öğrenciler devrimci öğrencilere yaklaştıkça merkeziyetçiliğe daha fazla sarılıyordu. Ancak diktatörlük öğrenci derneklerine saldırılarını yoğunlaştırıyor, birçok öğrenci derneği üyesi ve temsilcisi gözaltına alınırken, en basit akademik taleplerde bile devletle karşı karşıya kalınıyordu. Kitleler kendi pratiklerinde devletin gerçek yüzünü görürken, revizyonistlerin ‘öğrencilerin ürkütülmemesi gerektiği’, ‘siyasi mücadelenin erken olduğu’ demagojilerine karşı öğrenci dernekleri içindeki devrimci demokrat öğrencilerin oluşturduğu muhalefete sempatiyle bakarak giderek artan oranda bu muhalefete katılıyordu.

Yarın’ın reformist çizgisine karşı, devrimci-demokrat öğrencilerin ilk bağımsız eylemi polisin yaptığı gözaltılara karşı İstanbul’da yapılan açlık grevidir. Baştan itibaren böyle bir açlık grevine karşı çıkan ‘Yarın’ revizyonizmi açlık grevinin Marmara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu’nda başlatılması üzerine tecrit olmamak için sonradan katılmak zorunda kaldı. Polisin dernek merkezini basarak gece yarısı valilik kararıyla derneği kapatmasına rağmen, yağan yağmur altında sokaklarda açlık grevini sürdüren öğrenciler, kamuoyunun büyük bir sempatisini toplamıştı.

İstanbul’da öğrenci dernekleri temsilcilerinin oluşturduğu platformun kararlarının bağlayıcı kabul edilmesiyle birlikte, platform içerisinde çoğunluğu ele geçirme çabaları yoğunlaşmıştı. Platformda çoğunluğu sağlayan anlayış bir anlamda öğrenci hareketinin de yönlendiricisi olacaktı. Öğrenci hareketinin merkezi konumundaki İstanbul’da çoğunluğun elinden gideceğini anlayan ‘Yarın’ revizyonizmi öğrenci hareketinin o günkü gelişme düzeyine denk düşmeyen kararlar alarak, öğrenci hareketini suni bir biçimde kendisine bağlamaya çalışıyordu. Daha dernekleşmenin sağlıklı temellere oturmadığı, birim derneklerinin henüz tüm üniversitelere ve birimlere yayılmadığı koşullarda, öğrenci hareketinin ‘ulusal birliğini’ sağlama adı altında merkezi bir federasyon çalışmasına girdiler. Platformda parmak sayısına dayanarak bu ‘ulusal örgütlenmenin’ ilk adımı olacak bir ortak yayın çalışması başlatıldı. Devrimci öğrenciler ve onların yönetimde olduğu dernekler böylesi bir oluşum için henüz zamanın erken olduğunu vurgulayarak bu çalışmaya katılmadılar. Ortak yayın için acele olarak oluşturulan yayın kurulu ‘Öğrenci Postası’ adı altında bir yayın çıkardı. Ancak ‘Öğrenci Postası’ daha ilk baştan ölü olarak doğmuştu. Ve ‘Yarın’ dergisinin bir eki ve kopyası olmaktan öteye gidemedi. Dergi birkaç sayı çıktıktan sonra kapandı.

Öğrenci Hareketinde Dönüm Noktası: 14 Nisan Eylemi

Öğrenci hareketi böylesi hızlı bir süreçten geçerken, ANAP iktidarı gelişen öğrenci hareketine karşı yeni bir saldırı başlattı. ANAP Milletvekili İsmail Dayı ilhamını Hitler döneminin öğrenci birliklerinden alan ‘tek tip dernek’ yasasını hazırlamaya başladı. Hükümetin, tasarıyı kamuoyundan saklama çabalarına karşın tasarının içeriği öğrenildi ve basına yansıdı. Siyasal iktidar yükselen mücadele karşısında, var olan örgütlenmeleri dağıtmak ve kendisine bağımlı, üniversitelerde rektörün sıkı denetiminde olan tek bir öğrenci derneği kurarak öğrenci hareketini başlangıcında boğmak istiyordu. Devlet ile demokratik öğrenci hareketi açık bir biçimde karşı karşıya gelmişti. Bu tasarıya karşı bütün üniversitelerde bir kampanya başlatılırken, platform da kendi içinde neler yapılabileceğini tartışmaya başlamıştı. Yarın çizgisi parlamentoda çoğunluğu elinde bulunduran ANAP’ın bu yasa tasarısını meclisten geçireceğini hesaplayarak programını daha çok bunun üzerinde yapıyordu. Öneri olarak bir imza kampanyası ve toplanan dilekçelerin, 44. Madde yürüyüşü benzeri bir yürüyüşle meclise götürülmesi önerisini getirdi. Hesapları daha çok mecliste bulunan SHP milletvekillerini etkileyerek, bunu meclise götürmekti. Fakat süreçten bir sonuca ulaşılacağına kendilerinin de bir inancı yoktu. Bu yüzden kurulacak merkezi dernekler içersinde nasıl yer alınacağını gündeme sokmaya çalışıyorlardı.

Yasa tasarısının mecliste kısa bir sürede görüşülecek olması devrimci-demokrat öğrencileri daha radikal, yasa tasarısını durduracak ve gençliğin eylemini bir üst boyuta sıçratacak eylem biçimlerine yöneltmişti. Açlık grevi ve imza kampanyası gibi daha önce uygulanmış eylem biçimlerinin böylesi bir durumda yeterli olmayışı, direnişin sokağa taşırılmasını getiriyordu. Platformda Yarın’ın eylem çizgisine karşı devrimci-demokrat öğrenciler yasa tasarısını protesto için bir gösteri yapılması önerisini getirdiler. İmza kampanyası ve diğer faaliyetler yürütülecek, ancak yasa tasarısı meclise verilmeden önce İstanbul’da kitlesel bir yürüyüş yapılacaktı. Diktatörlüğün bu açık saldırısı karşısında iki eylem çizgisi belirmişti: Yasaların dışına taşmayan ‘Yarın’ dergisinde kendisini ifade eden TKP-TİP-TSİP revizyonizmi ile antifaşist mücadeleyi savunan devrimci çizgi...

Platform kendi içinde yaptığı tartışmalar sonucunda, revizyonistlerin bütün karşı çıkmalarına rağmen 14 Nisan günü yürüyüş kararı aldı. Eylemin örgütlenmesi sırasında, ilk defa platform kararları revizyonizm tarafından çiğnenerek, eyleme katılmama şeklinde karşı propaganda yaparak, eyleme katılınmamasını savundular. Yarın revizyonizmi 14 Nisan günü imza kampanyasında toplanan dilekçeleri meclise götürmek için Sultanahmet Meydanı’ndan kalkacak bir otobüsle birlikle Ankara yürüyüşünü başlattı.

Revizyonizmin bütün oyunlarına rağmen 14 Nisan’da yapılan yürüyüşe, İstanbul’daki çeşitli üniversitelerden yaklaşık 2 bin öğrenci katıldı. Aksaray’da başlayan yürüyüş korteji edebiyat fakültesini geçtikten sonra çevik kuvvetin saldırısıyla karşılaştı. Yüze yakın öğrencinin gözaltına alındığı eylem, tüm ülkede büyük bir yankı uyandırdı. 14 Nisan yürüyüşü, 12 Eylül sonrasının ilk yasadışı kitle gösterisi olması nedeniyle yalnız öğrenci kitlelerinde değil, Türkiye’de cuntanın karanlık yıllarından bir çıkış olarak görülerek, tüm devrimci ve demokratlar tarafından büyük bir coşkuyla karşılandı. Gözaltıları protesto etmek için Beyazıt Meydanı’nda yapılan yaklaşık 300 kişinin katıldığı üç günlük açlık greviyle kararlılık sürdürüldü. İstanbul’da yapılan yürüyüş Türkiye’nin değişik üniversitelerindeki öğrencileri harekete geçirerek, gösteri yapmalarına neden oldu. Ankara, İzmir ve diğer illerde yasadışı gösteriler yapıldı. Ankara’da Kızılay’da yapılan 2000 kişilik gösteriye polisin müdahale etmesi sonucu 250 kişi gözaltına alındı. Hükümet öğrenci hareketinin gösterdiği bu direniş karşısında geri adım atarak yasayı meclise sunmaktan vazgeçmişti.

14 Nisan, öğrenci hareketinin dernekleşme çabasına girdikten sonra yaptığı bütün çalışmaların bir ürünü olmuştu. Bu mücadele sürecinin sonucunda geniş bir gençlik kitlesi devlete karşı çıkma gücünü göstermiş ve antifaşist bir gösteri gerçekleştirerek diktatörlüğe geri adım attırmıştır.

14 Nisan’dan sonra revizyonist-reformist çizginin öğrenci derneklerinden uzaklaşması ve tasfiyesiyle birlikle, 1987-88 yıllarında öğrenci hareketi yükselişinin doruğuna vardı. Bu süreçte YÖK’ün kaldırılması, vizelerin iptali, atılmaların durdurulması ve atılanların okullarına geri alınması, örgütlenme özgürlüğü önündeki engellerin (tek tip dernek yasası) kaldırılması vb. talepler üzerinde yükselen öğrenci hareketi, 12 Eylül’e karşı gençliğin antifaşist tepkisiyle birleşince ciddi bir kitleselliğe ulaşmıştı. Bu dönemde, kazanılan önemli bazı akademik-demokratik hakları (tek tip dernek yasasının durdurulması, 44. Madde’den atılanlara af çıkarılması, polisin okullardan çekilmesi) gençliğin geniş kesimlerini öğrenci derneklerine yöneltmişti. Bunun yanında gençlik hareketi giderek politikleşmeye başlamıştı. Ancak 14 Nisan’dan sonra yükseköğrenim gençliği hareketi bir dönem daha bazı yükselişler gösterse de, özellikle 1988’den sonra genel bir düşüşe geçmiştir. 1988’de siyasi polisin İÜ’de bazı öğrencilere sataşması üzerine gerçekleşen rektörlük işgalinden sonra hareket yine bir kitleselleşme eğilimi taşımış, fakat bünyesinde taşıdığı zaaflardan dolayı, bu giderek zayıflamış ve darlaşmıştır.

Bu zaafların başta gelenlerini inceleyecek olursak; gençlik içerisinde faaliyet gösteren devrimci gençlik örgütlenmelerince, bütün gençliği kapsayan talepler olan, YÖK’ün kaldırılması, paralı eğitime son verilmesi, harçların-vizelerin iptali, öğrencilerin yönetime katılması vb. türden akademik ve demokratik talepler için mücadelenin geri plana alınması, hatta bazen pratikte bu konuda hiç çalışılmamasıdır. Bu durum diktatörlük ve üniversite yönetimlerince devrimci öğrencileri yığınlardan koparmak ve boğmak için ‘geniş olanaklar sunmaktadır’. Öğrenci dernekleri gençliğin bu sorunları hakkında hiçbir program ve hedef saptamamaktadır. Ya da, ağırlıklı olan diktatörlüğün çeşitli saldırılarına karşı tepki biçiminde gelişen eylemlerdir. Bu faaliyetlerde dahi öğrenci kitleleriyle bağ kurmak için hiçbir çalışma yapılmamakta; kitleden kopuk bir alanda kısa bir forumda yapılan birkaç konuşma ile sınırlanarak, sloganlar atıldıktan sonra dağılmaktadır.

Devrimci öğrenciler var olan tıkanıklığı aşmak için ise, bazı sihirli formüllere dört elle sarılmışlardır. Tepeden inme bir şekilde, başlangıçta sadece bir grup tarafından (Dev-Genç) ‘merkezileşme, hareketin önündeki tıkanıklığı aşacak’ bir model olarak getirilmiştir. Başlangıçta bu gruba karşı birim derneklerin sağlıksızlığı, merkezileşme için önce birim derneklerin sağlıklı olması gerektiği savunulsa da, daha sonra bu sürece Dev-Yol taraftarlarının etkisiyle herkes katıldı.

Dev-Genç taraftarları tek başına kendi gruplarının bir yapılanması olan İYÖ-DER’i kurarak, sağlıksız bir şekilde platformdan koptular, İstanbul Öğrenci Dernekleri Platformu’nda yer alan diğer dernekler ise, 1990 Kasım’ında merkezileşme çalışmalarına başlamışlar; 21 Kasım’da yapılan kurultay ile merkezileşmeye geçerek İstanbul Öğrenci Dernekleri Federasyonu’nu kurmuşlardır. Kurulan İÖDF’de öğrenci derneklerinin nitel olarak değişmesini bugüne kadar sağlayabilmiş değildir. Dernekler ve İÖDF çoğunluğu elinde bulunduran Dev-Yol taraftarlarının etkisiyle giderek prestijlerini yitirmektedir.

Merkezileşmeye rağmen gençlik içerisinde sekter, dar grupçu, rekabetçi tutumlar varlığını sürdürmekledir. Bu grupçuluk ve sekterlik öylesine büyük boyutlara varmıştır ki, olmayan, gerçekleşmeyen boykotların (10 Nisan boykotu) başarısını paylaşma savaşı bazı gençlik dergilerinde yapılabilmektedir. Kitleden kopuk, kitle hareketini yaratmada başarısızlığa düşüldükçe, kendini tatmin etmek için küçük eylemler abartılmakta ve bunların sahiplenilmesi tartışmaları yapılabilmektedir. Bu, devrimci eylemin ve çizginin dejenerasyonudur.

Devrimci öğrenciler, dönemin ortaya çıkardığı ve bütün gençliği ilgilendiren paralı eğitim uygulaması, Körfez Savaşı, 3 Ocak grevi karşısında sorumlu davranıp gençliğin diktatörlüğe karşı birleşik hareketini yaratamamışlardır. Bu dönemde ne İYÖ-DER ne de İÖDF kitleleri harekete geçirici bir perspektifle çalışmış; istisnai birkaç korsanın dışında ciddi bir faaliyet gösterilmemiştir. Ancak, bütün bu zaaflara karşın devrimci gençler, faşizme karşı birleşik mücadelenin zaman zaman olumlu örneklerini vermişlerdir. 1 Aralık 1990’da faşistlerin saldırısını protesto için Basın Yayın Yüksekokulu işgali, 3 Ocak’ta yapılan Çapa’daki yürüyüş, Murtaza Kaya’nın öldürülmesini protesto için polisle çatışma gibi bu zaaflardan kurtulunabileceğinin işaretlerini veren eylemler de gerçekleştirilmiştir.

Özgürlük Dünyası - Ocak 1992

LİSELERE YÖNELTİLEN SALDIRILAR VE
DEMOKRATİK LİSE MÜCADELESİ

1991-1992 öğretim yılı başlamadan birkaç ay önce, ortaöğrenim gençliği ile ilgili bir dizi sorun, radyoda, TV’de ve gazetelerde Milli Eğitim Bakanlığı ve onun yetkili organları tarafından gürültülü bir şekilde tartışmaya açılmıştı. Bu dönemde, dönemin Milli Eğitim Bakanı Avni Akyol başta olmak üzere, Nihat Bilgen gibi müsteşarlar yaptıkları açıklamalarda başlıca şu konulara değiniyorlardı:

a- Türkiye’de şu an uygulanmakta olan Ortaöğretim Sistemi ve Programı, hem Batı Avrupa ülkeleriyle uyumsuzluk içindedir hem de çağa ayak uyduramayan birçok antidemokratik uygulamayı içinde barındırmaktadır. Nitekim var olan eğitim sistemi öğrencileri ‘ütülü bir pantolon’ gibi ezmektedir. (Nihat Bilgen)

b- O halde, ülkenin diğer alanlarında, kurumlarında ve kesimlerinde olduğu gibi ortaöğretim kurumlarında da hızla ‘demokratikleşme’ doğrultusunda adımlar atılmalı, eğitim sisteminde köklü reformlar yapılmalıdır.

c- Zira, ülkemizin kurucusu büyük önder Mustafa Kemal Atatürk, geleceği gençliğe emanet etmiştir. Ve bu olgu özellikle ortaöğrenim gençliğinin, ‘milli birlik ve beraberlik duygularıyla’ ve ‘demokratik kurallar çerçevesinde’ geleceğe hazırlanmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu dönemden başlayarak sadece ortaöğrenim gençliği için değil, tüm kesimler için yapılacak demokratik reformların propagandası artarak devam etti. Gelişen ve güçlenen işçi ve halk hareketi karşısında manevra alanları daralan (ama tamamıyla yok olmayan) egemen sınıflar, köşeye sıkıştıkça demokrasi sloganlarına daha fazla sarılmaya ihtiyaç duydular. Tam da bu dönemde, gelişen hareketi bastırmak için daha güçlü bir saldırının son hazırlıkları olarak 20 Ekim seçimlerini gündeme getirdiler. Ama onların gerek seçimler öncesinde, gerekse sonrasında attıkları her demokrasi sloganı gençliğe ve halka indirilen bir darbe oldu. Seçim öncesinde, en sağcısından en ‘solcusuna’ kadar bütün partiler ‘demokrasi-kardeşlik-özgürlük’ sloganlarıyla yola çıkmışlardı. Seçimlerin Demirel’in DYP’si ve İnönü’nün SHP’sinin ‘tarihsel birleşmesiyle’ sonuçlanmasının hemen ardından bu olgu ilk delillerini göstermeye başladı. Bir yandan, köylülerin kredi faiz borçlarının iptal edileceği açıklanırken öte yandan özellikle yoksul köylüler daha ağır ekonomik şartlara zorlandı. Kürt realitesinin tanındığı ilan edilirken, bir yandan da ulusal birlik maskesiyle daha büyük Kürt katliamlarına girişildi. Üniversitelilere YÖK’ün kaldırılacağı vaat edilirken, bu unutulup üniversitelere daha azgın saldırılar yöneltildi. Bu ve benzeri örnekler, yürütülen demokrasi yaygaralarının işçilere, köylülere, Kürt ulusuna ve bütün öğrencilere daha büyük ve geniş çaplı bir saldırının örtüsü olduğunun açık kanıtları ve göstergeleri oldu.

Yukarıda anlatılanlardan ortaöğrenim gençliğinin çıkarması gereken en önemli sonuç şudur: Nasıl ki egemen sınıflar koalisyon hükümeti eliyle diğer ezilen kesimlere önce demokrasi vaat edip, ardından onları beklenti içine sokarak yine demokratik söylemlerle saldırıya geçtiyse bir biçimde ortaöğrenim gençliğine de saldırılar düzenleyecektir. Hatta liseli gençlik bu saldırılardan en fazla nasibini alacak kesimlerden birisi olacaktır.

Yazının bundan sonraki bölümlerinde, egemen sınıfların ortaöğrenim gençliğine neden özel bir önem verdiğini ve vermek zorunda olduğunu; ve tüm ezilenlere yeniden sahnelenen demokratikleşme güldürüsü eşliğinde ağır bir saldırı düzenlerken neden bunun bir ucunun da ortaöğrenim gençliğine yöneltildiğini irdelemeye çalışacağız.

Egemen Sınıflar Neden Ortaöğrenim Gençliğine Özel Bir Önem Vermektedir?

Dikkat edilirse egemen sınıflar her fırsatta özellikle ortaöğrenim gençliğine çok özel bir önem verdiklerini, geleceği onlara emanet ettiklerini söyleyip, onu yarının büyüğü, toplumun geleceği olarak gördüklerini ifade ederler. Bu doğrudur. Her konuda palavracı ve aldatıcı olan egemen sınıfların ortaöğrenime verdikleri önem gerçektir. Ama neden?

Kapitalizm ezip sömüren ve ezilip sömürülenlerin bir arada yaşadığı bir toplumsal sistemdir. Böyle bir toplumsal sistemde asıl ve en önemli amacı kendi egemenliğini devam ettirmek olan egemen sınıflar, egemenliklerinin devamı için ezip sömürdüğü sınıfları baskı altına almayı onları var olan düzene boyun eğen ulusal köleler olarak tutmayı amaçlar. Hele de bu toplumsal sistemin sürekliliği içinde emekçi çocukları, yakın gelecek içerisinde, toplumsal üretimi yaratacak olan işçi ve emekçi yığınlara dönüşecekse onları ana ve babalarından daha uysal, başkaldırmayan, haklarını aramayan, her şeye boyun eğip kaderine razı olan kişiler olarak yetiştirmek egemen sınıflar için varlıksal bir zorunluluk hâline gelir. Çünkü bugün faşist ve gerici disiplin yönetmelikleriyle baskı altında tutulan eğitim sistemiyle kaderciliğe zorlanan ve meslek liselerinde (staj adı altında) sömürünün en rezilini yaşayan öğrenci, yarın fabrikada işçi, okulda öğretmen, tarlada köylü, devlet kademelerinde memur ve çok azı da olsa üniversitede öğrenci olacaktır. Yani ortaokul ve lise öğrencilerinin çoğu toplumsal üretimi yaratan emekçi olacaktır. Ve onların bu üretici konumları aksi olmadığı sürece egemen sınıfları ayakta tutan tek güç olacaktır. Ama onların baskı ve sömürüye bilinçli karşı koyuşları fabrikada, okulda, hastanede ve köyde mücadeleye atılışları da egemen sınıfların ve onların egemen olduğu toplumsal sistemin varlığını tehdit edecek olan tek gücü yaratacaktır. Sorun bu biçimde kavrandığı zaman egemen sınıfların ortaöğrenim gençliğine verdiği önem ve bu eğitim sürecinde öğrencileri baskı altında tutacak tüm kuruluş, yasa ve uygulamaların varlığı daha iyi anlaşılacaktır.

Türkiye’de bugünkü eğitim sistemi içerisinde öğrencilere bir yandan yarının büyükleri olarak şefkat gösterisi yapılmakta, ama bir yandan da belirlenmiş kurallara, yasa ve yönetmeliklere en küçük itirazı, en küçük karşı koyusu dayakla, disiplin soruşturmasıyla, okuldan atılmayla bedellendirilmektedir. Bütün bu uygulamaları ve bedelleri, tüm ortaokul ve lise öğrencileri canlı olarak yaşamaktadır.

Erken Seçim Öncesi ve Sonrasında Liselere Yönelik Politikalar

Erken seçimler öncesinde, her türlü iletişim aracı aracılığıyla ve gürültülü bir propagandayla artık ortaöğretim sisteminin değiştirileceği ve demokratikleştirileceği anlatılıyordu. Ancak ‘ders geçme ve kredi sistemi’ne geçiş uygulamalarının ilk denemelerinin var olan eğitim sisteminden hiçbir farkının olmadığı ortaöğrenim gençliği tarafından yaşanarak görüldü. ‘Ders geçme ve kredi sistemi’ne geçişin öğrencilere getirdiği ‘yenilik’ daha fazla baskıdan başka bir şey olmadı. Çünkü bu sistemde ortaya konulan demokrasi öğrencilere spor, müzik, el işi, beden eğitimi gibi dersleri seçmede tanınan haktı. Oysa yeni sistemde dinci, gerici derslerin okutulması daha fazla ağırlık kazanırken, eğitim içindeki ‘bilimsel kırıntılar’ imha edilmişti. Not verme sisteminde Batı usulüne geçilmişti ancak bunun öğrenciler açısından hiçbir anlamı yoktu. Çünkü notların rakamlarla değerlendirilmesi yerine harflerle değerlendirilmesi sonucu değiştirmiyordu. ‘Ders geçme ve kredi sistemi’ sadece bir vitrin değişikliğiydi. Öyle ki, bu sistemle öğrencilerin okulları bitirmesi kolaylaşmıyor (ki öğrencilerin bundan hiçbir çıkarları yoktur) sadece öyle bir görüntü yaratıyordu. Çünkü genel liselerden mezun olabilmek için toplam 132 krediyi tamamlamak gerekiyordu. (Kimi öğrenci bu kredi miktarını 3 yılda, kimisi 4.5 yılda tamamlayabilir.)

Çeşitli bilim adamlarının ve bu konuda uzman kişilerin ve öğretmenlerin bir araya getirilmesi ve 18 ay süren çalışmalar sonucu ortaya çıkarılan demokratik ders geçme ve kredi sisteminin, yenileşme ve demokratikleşme adı altında; mücadeleye atılmasının koşulları her geçen gün daha olgunlaşan ve bunun ilk örneklerini vermeye başlayan liseli gençliğe yeni ve geniş çaplı bir saldırı olduğu olaylar tarafından doğrulanmış ve kanıtlanmıştır.

Erken seçimlerin hemen ardından eski bakan Avni Akyol’un yerini alan Milli Eğitim Bakanı Köksal Toptan da göreve başlar başlamaz ‘eğitim sisteminin çok ilkel’ olduğunu anlatmaya ve ‘demokratikleşmenin’ zorunlu olduğundan bahsetmeye başladı. Tıpkı kurulan koalisyon hükümetinin başı Süleyman Demirel her gittiği yerde her kesim için demokratikleşmeden bahsetmesi gibi…

Dikkat edilirse görülecektir ki; her yeni gelen Milli Eğitim Bakanı (tıpkı her yeni gelen hükümet sözcüsü gibi) kendisinden önce gelen bakanın (ya da hükümetin) eğitim sistemini demokratikleştirmediğini (halbuki bir önceki bu konuda çağ atlandığını iddia etmektedir) ancak kendilerinin bu işi başarabileceklerini söylemektedirler. Ne var ki, yaşananların gösterdiği gibi her birinin demokratikleşme demagojileri her defasında ortaöğrenim gençliğine daha ağır bir saldırının düzenlendiği trajikomik bir oyun olarak sahnelenmektedir. Çünkü hükümetin bütün sözcülerinin görevi ve amaçları var olan sistemin sürekliliğini ve istikrarını sağlamaktır. Ve bu sürekliliği sağlama sürecinde yıpranan öncekinin yerini, daha yeni olan bir sonraki almaktadır.

Özellikle son 1-2 yıl ortaöğrenim gençliğinin gerçek demokratik bir eğitim ve demokratik lise özleminin dışa vurumunun ilk nüvelerinin ortaya çıktığı yıllar oldu. Var olan eğitim sistemine ve eğitim sistemini düzenleyen bütün yasa ve yönetmeliklere ve bunları uygulayan kişi ve kuruluşlara karşı öfke duyan, ancak bu tepkisini birleşik ve kitlesel olarak açığa çıkaramayan liseli gençlik, Kürdistan’da lise işgallerine varan eylemleriyle egemenleri korkutan bir güç olma potansiyelini her zamankinden daha çok hissettirmeye başladı. Özellikle bu olgu ortaöğrenime ilişkin politikaların da genel ‘demokratik’ vitrine uygun olarak yeniden ele alınmasını zorunlu kıldı. Ancak bu demokratik görünüm sadece bir görüntüydü. Yazının yukarıdaki bölümlerinde ele alındığı gibi, bu görünüm sonuçları itibariyle liseli gençlik açısından hiçbir değişiklik ortaya koymadı.

Egemenlerin sözcüleri sadece eğitim sisteminin adında bir değişiklik yaptılar. Ve -örneğin üniversiteli gençliğe olduğu gibi- bolca demokratik vaatlerde bulundular. Ama nasıl ki egemenler, öncesinde üniversiteli gençliğin ‘özerk demokratik üniversite’ talebine içini boşaltarak sahip çıkmış ve YÖK’ü kaldıracağını vaat etmişse ve ardından hiç sıkılmadan YÖK’ü aynı biçimde (yine İhsan Doğramacı başkanlığında) yeniden uygulamaya sokmuşsa, liseli gençlik için de benzer oyunları oynamış ve onu beklenti içine sokmayı hedeflemiştir. Liseli gençlik, gerici, faşist eğitim sistemi içinde cendereye alınmışken, her geçen gün geleceği açısından daha fazla endişe duyarken ve her şeyden önemlisi ÖSS sınavlarının yakınlaşıp sayısı 1 milyonu bulan lise öğrencisini daha yakından tedirgin etmeye başlamışken, liseli gençlik nasıl bir tutum içine girecek? Egemenlerin kendilerini aldatıp beklenti içine sokma girişimleri karşısında seyirci mi kalacak, yoksa bütün bu yaşananların ve yaşanacak olanların kendi yaşantısı ve geleceği ile ilgili olgular olduğunu anlayıp mücadeleye mi atılacak? İşte gelecek dönemde egemenlerin orta öğretim gençliğine ilişkin politikalarının ve demokrasi aldatmacalarının boşa çıkarılıp çıkarılamayacağı ve demokratik lise mücadelesinin nasıl bir seyir izleyeceği ortaöğrenim gençliğinin alacağı tutuma göre şekillenecektir. Ortaöğrenim gençliği, eğer egemenlerin demokratik bir görüntü eşliğinde kendisine yönelttiği saldırılar karşısında sessiz bir seyirci olarak kalırsa; gerici eğitim sistemi altında ezilmeye devam edecek, yine üniversite kapılarından eli boş olarak geri dönecektir. Tersine egemenlerin bu tutumu karşısında mücadeleye atılıp diğer ezilenlerin mücadelesiyle birleşme yolunu seçerse, demokratik lise mücadelesinde daha ileri mevzilere erişecek ve genel olarak özgürlük mücadelesi doğrultusunda önemli adımlar atmayı başaracaktır.

Ortaöğrenim Gençliği Nasıl Bir Lise, Nasıl Bir Gelecek İçin Mücadele Etmelidir?

Türkiye’de ve bütün kapitalist-emperyalist ülkelerde egemen sınıfların, gençliğe ve ortaöğrenim gençliğine nasıl yaklaştığını, ona nasıl bir gelecek hazırladığını ve nasıl bir eğitim sistemi içinde yetiştirdiğini ve toplumun gelecek kuşağı olan ortaöğrenim gençliğinin toplumun diğer ezilen kesimleriyle nasıl kopmazcasına birbirine bağlı olduğunu kısaca da olsa, yukarıdaki paragraflarda anlatmaya çalıştık. Ortaöğrenim gençliği de farkında olarak ya da olmayarak bütün bu olguları yaşamaktadır. Yazının bundan sonraki bölümlerinde üzerinde durmak islediğimiz konu ağırlıklı olarak yukarıdaki ara başlıktan da anlaşılacağı gibi ortaöğrenim gençliğinin özlemini çektiği ve uğruna mücadele etmesi gerektiği ortaöğretim kurumunun nasıl bir eğitim sistemi içinde ele alınacağı ve bu doğrultudaki mücadelenin acil taleplerinin neler olması gerektiğidir.

Demokratik ve Bilimsel Lise

1. Hiç şüphesiz ortaöğretim kurumlarında bilimsel bir eğitimin yapılabilmesinin temel şartlarından birisi bilimsel eğitimciliği meslek edinmiş eğitim ve öğretim kadrolarının var olması gerektiğidir. Oysa Türkiye’de eğitimcilik ya da öğretmenlik ‘hiç yoktan iyidir’ diye görülen bir meslek olduğu gibi, bu alanda eğitim gören kişiler de birçok olanaksızlık ile karşı karşıyadır. Yani günümüzde öğretmenlik işsiz kalmamak için seçilmiş ve imkânsızlıklar içinde elde edilen bir meslektir. Bilimsel eğitimciliği meslek edinmiş kadroların yaratılabilmesi bu konuda yetenekli kişilere yeteneklerini açığa çıkaran fırsatlar tanıma ve sonrasında en iyi şekilde eğitilebilmeleri için maddi, teknik, manevi olanakların tümünün en iyi şekilde bir araya getirilmesi gerekmektedir.

2. İnsan gücünün toplumsal üretim içerisinde en uygun biçimiyle mevzilendirilebilmesi ve toplumsal olarak yapılan üretimin ihtiyaçlar doğrultusunda en uygun tarzda arttırılabilmesi için; toplum içindeki bireylerin ortaöğrenim çağından başlayarak yetenekleri doğrultusunda eğitilmesi ve yeteneklerinin özgürce gelişebilmesinin olanaklarının yaratılabilmesi şarttır. Bunun başarılabilmesi için ortaöğrenim gençliğinin yetenekleri ve eğitimleri aileleri ve eğitim kadroları tarafından öğrencilerle birlikte tespit edilmeli ve bunun olanakları devlet tarafından sınırsızca sağlanmalıdır.

Yazının başında da belirttiğimiz gibi, böyle bir eğitim sisteminin kapitalist toplumun egemenlerinin varlık sebepleriyle çelişmekte ve bu yüzden olanaksız hale gelmektedir. Öyle ki; bırakalım yetenekleri ve eğilimleri doğrultusunda eğitimi, bizim ülkemizde öğrenciler egemenlerin zenginliklerinin daha da artırılması temel amacına göre eğitime tabi tutulmaktadır.

3. Genel olarak insanların birey olarak varlıkları, eşit koşullarda yaşamaya başlamaları gerekliliğini ortaya koyar. Bu eğitimsel gelişim açısından da böyle olmalıdır. Ancak kapitalist toplumdaki genel eşitsizlik, eğitim konusunda da kendini gösterir. Bir yanda özel öğretmenler, dershaneler ve araç gereçlerle eğitime tabi tutulup ‘geleceğin egemenleri’ olarak geleceğe hazırlanan zengin çocukları, bir yanda insanların ekonomik olarak da binbir yolla birbirine bağlandığı yaşamda var olabilmek için sıradan bir eğitim görebilmek zorunluluğunda olan, var olma savaşı veren emekçi çocukları… İşte bugünkü eğitim sisteminin öğrencilere verdiği şeylerden birincisi: Fırsat eşitsizliği.

4. Ortaöğretim kurumlarında okutulan ders kitapları, öğrencileri yaşamdan koparan, onları bilimsel temellerle yaşama katmayı engelleyen ve egemen sınıfların ideolojisini ve kültürünü binbir yolla öğrencilere kabullendirmeyi amaçlayan bir içerik ve niteliktedir. Ortaokul ve lise öğrencisi gençler yaşamı yeni yeni kavramaya başlayan ve dünyayı ve hayatı bilimsel ve felsefi yönden öğrenmeye en çok ihtiyaç duyan kesimdir. Bilimsel eğitim yollarıyla hayata hazırlanma sürecini sağlaması gereken eğitim kurumları gerici, emperyalist, ırkçı ve dinsel görüşlerin ezberletildiği kurumlar durumundadır.

5. Yaşları ve buna bağlı olarak düşünce yapısı ve psikolojileri düşünüldüğünde kültürel, sportif ve sanatsal faaliyetlere en çok ihtiyaç duyan kesim ortaöğrenim gençliğidir. Eğitim kurumlarında bu tip faaliyetlerinin ve rahat yaşama koşullarının öğrencilere en geniş şekilde sağlanması gerekir. Bu olanak ve faaliyetler hakkında ülkemizdeki durum üzerine (paralı ve özel liseler dışta tutulursa) fazla söz söylemeye sanırız gerek yoktur.

6. Ortaokul ve lise öğrencileri içinde tüm bu sorunları daha da ağır olarak yaşayan Kürt gençliğinin kendi ulusuna, ulusal diline ve kültürüne yabancılaştırılmaya çalışılmasına karşı ‘Ulusların Kendi Kaderini Tayin Hakkı’ demokratik ilkesinden yola çıkılarak ‘anadilde eğitim’ talebi özel olarak ele alınması ve özel olarak vurgulanması gereken can alıcı bir meseledir.

Sonuç Yerine

Yukarıda anlatılanlardan ve yaşananlardan ortaöğrenim gençliğinin çıkarması ve kavraması gereken başlıca sonuçlar ve dersler şunlar olmalıdır:

İlk olarak; egemen sınıfların ortaöğrenime yönelik politikaları, genel olarak tüm ezilenlere yönelik politikalarla sıkıca birbirine bağlanmış durumdadır. Bugünkü politika ikinci kez (birincisi Özal-ANAP hükümeti döneminde sahnelenmiş ve yozlaşmıştı) sahnelenen demokratikleşme güldürüsü eşliğinde işçileri ve emekçileri, Kürt ulusunu ve gençliği (özel olarak ortaöğrenim gençliğini) beklenti içine sokup tüm bu kesimlere yönelik geniş ve daha sert saldırılar düzenleme ve gelişen hareketi ezme politikasıdır. Bu olgu, ortaöğrenim gençliğinin demokratik lise uğruna yürüteceği mücadelenin işçi ve halk hareketi ve Kürt hareketiyle birleşmesini her zamankinden daha çok zorunlu ve acil kılmaktadır.

İkinci olarak; ortaöğrenim gençliğinin yaşadığı sorunlar ve ona adım adım hazırlanan karanlık gelecek, kapitalist sistemin kendisinden kaynaklanmaktadır. Bu olgu da, ortaöğrenim gençliğinin bu yazıda da açıklanan acil isteklerinden hareketle yürüteceği mücadelenin özgürlük ve sosyalizm mücadelesine doğru genişlemesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Ortaöğrenim gençliğimiz, egemenlerin istedikleri gibi, yaşananlara karşı kayıtsız bir seyirci olmamalı ve bu yazıda anlatılanları alanlarının özgün sorunlarıyla birlikte ele alıp tartışmalı, tüm bu tartışmaları pratik karşı koyuş planlarıyla irdelemeli ve artık örgütlü olarak mücadele sahnesine daha aktif katılması gerektiğini anlamalıdır.

Ortaöğrenim Gençliğinin Acil Talepleri:

A- DEMOKRATİK LİSE

1 Devletin okullara her türlü müdahalesi son bulmalıdır.

2 Eğitim kurumlarında yaygın ve köklü demokrasi sağlanmalıdır.

3 Öğrencilere siyasal ve örgütsel serbestlik tanınmalıdır.

4 Faşist disiplin yönetmelikleri iptal edilmelidir.

B- DEMOKRATİK EĞİTİM

1 Herkese anadilinde eğitim hakkı tanınmalıdır.

2 Eğitimde emperyalist, faşist, ırkçı, feodal, dinci ideolojiye son verilmelidir.

3 Öğrencilerin yeteneklerini geliştirici bir eğitim sağlanmalıdır.

4 Ezberci ve eleyici eğitime son verilmelidir.

5 Öğrencilerin kültürel ihtiyaçları karşılanmalı, bedensel gelişim olanakları ve serbestçe kültürel, sanatsal çalışma yapma koşulları sağlanmalıdır.

C- PARASIZ EĞİTİM

1 Öğrencilerin her türlü ders araç ve gereçleri parasız sağlanmalı, öğrencilerden hiçbir şekilde para toplanmamalıdır.

2 Bütün öğrencilere eğitim için rahat yaşam koşulları sağlanmalı; sağlık, barınma, beslenme, ulaşım ücretsiz karşılanmalıdır.

D- ÖSS VE ÖYS KALDIRILMALIDIR

1 Herkese istediği dalda yükseköğrenim hakkı tanınmalı, eğitim her kademede parasız olmalıdır.

2 Meslek liselerinde eğitim süresi kısaltılmalı, okullarda ve stajlarda emek sömürüsüne son verilmeli, sigorta ve iş güvenliği sağlanmalı ve üniversiteye girişte eşit hak tanınmalıdır.

Özgürlük Dünyası - Mart 1992

YÜKSEKÖĞRENİM GENÇLİĞİNİN ÖRGÜTLENME SORUNLARI - 1

Yükseköğrenim kurumları ve bu kurumlardaki öğrencilerin iki temel özelliği vardır. Birincisi, üniversitelerin, çağın biliminin toparlandığı ve yeniden üretildiği kurumlar olması, ikincisi ise bu kurumların emekçi sınıf kökenli, eğitim açısından tatmin edilememiş ve gelecek güvencesi olmayan geniş bir öğrenci çevresini barındırmasıdır.

Günlük dilde gençlikten söz edildiğinde, 14-26 yaş arasındaki kadın erkek tüm nüfus kastedilir. Ve sınıflı bir toplumda genç nüfus da, tıpkı gençlik dışındaki nüfus gibi, toplumsal sınıfların fertlerinden oluşur. Bu yüzden de gündelik dilde kullanıldığı şekliyle gençlik kavramının pek bir anlamı yoktur.

Marksizm bütün diğer sorunlara olduğu gibi gençlik sorununa da sınıflar mücadelesi perspektifinden yaklaşır. Bu nedenle de Marksistler, gençlik ve sorunlarından söz ettiklerinde emekçi sınıflar gençliğinden söz ederler. Ne var ki; kapitalist toplumda, emekçi gençlik de homojen bir kategori değildir. Tersine, emekçi sınıflar gençliği de, işçi, köylü, kentlerde değişik sektörlerde çalışan gençlik, lise ve yükseköğrenim gençliği gibi, talepleri, örgüt biçimleri birbirinden farklı kesimlerden meydana gelir.

Kapitalist toplumda emekçi sınıfların gençliği, toplumun en dinamik, en atılgan kesimi olarak sınıflar mücadelesi içinde son derece önemli bir yere sahiptir. Daha da önemlisi gençlik, yaşlılardan farklı olarak düzen, din ve geleneklerin etkisiyle henüz yeterince katılaşmamış, ama onun gelişimini biçimlendirmeye çalışan bu baskılara karşı direnme eğilimindedir. Bu genel ortak özellik ve amaçlara karşın soruna daha yakından bakıldığında bu gençlik kesimlerinin de gerek devrim mücadelesindeki tutumları, gerekse mücadele ve örgütlenme sorunları birbirinden farklılık gösterir. Hele söz konusu olan gençlik kesimi yükseköğrenim gençliği ise, bu kesimin sorunları emekçi sınıf kökenli diğer gençlik kesimlerinden çok daha farklı özellikler gösterir.

Türkiye’de 1960, özellikle de 1968’den bu yana yükseköğrenim gençliği egemen sınıflar tarafından potansiyel rejim düşmanı olarak görülmüştür. Bu yaklaşımın sonucu olarak da, yükseköğrenim gençliği baskı ve terörle sindirilmeye çalışılmıştır. Başlangıçta polis ve sivil faşist çetelerle sindirilmeye çalışılan gençlik, sonraki yıllarda derneklerin yasaklanması, yükseköğrenim veren üniversite ve yüksekokulların yönetmeliklerinin yeni ceza maddeleriyle doldurulması, yurtların kışla disiplini içine sokulmasıyla denetim altına alınmaya çalışılmıştır. Birer bilim kurumu olarak her türden baskıdan uzak kalması gereken yükseköğrenim kurumları, sivil ve resmi polislerle doldurulmuş, öğrencilerin en masum istemleri bile idare-polis işbirliği ile şiddetle bastırılmıştır.

12 Eylül darbecilerinin başlıca hedeflerinden birisi de yükseköğrenim gençliği olmuş, 70’li yıllarda antiemperyalist, antifaşist mücadele içinde yetişmiş öğrenci önderleri çeşitli yollarla (gözaltına alma, mahkûmiyet, okuldan atılma, okulu terk etmeye zorlama vb. yollarla) gençlik yığınlarından koparılıp tecrit edilmeye çalışılmıştır. Baskı ve şiddetle sindirilen öğrenciler, dinci-faşist örgütlerin ideolojik etkisine bırakılırken, aynı zamanda devlet bütün imkânlarıyla bireyci bir dünya görüşünün yükseköğrenim gençliği içinde yayılması için elindeki her olanağı kullanmıştır. Darbeciler giderayak yaptıkları yasa değişikleriyle öğrencilerin örgütlenmesini imkânsızlaştıracak sınırlamalar getirmişlerdir.

ANAP’ın yükseköğrenim gençliğine yaklaşımı; bir yandan ‘sizi seviyoruz gençler’ edebiyatının yüksek perdeden propagandası olurken, öte yandan cunta dönemini aratmayacak bir baskı ve terör olmuştur. Öğrencilerin örgütlenme ve hak arama mücadeleleri şiddetle bastırılmış, polis üniversitelerin sürekli denetçisi hâline getirilmiştir. Dinci ve faşist örgütler devletin açık desteğinde pervasız bir biçimde açıkça örgütlenirken, ilerici, antiemperyalist, antifaşist gençlik çevreleri YÖK ve polisin baskısıyla sindirilmeye, tasfiye edilmeye çalışılmıştır.

60’lı yılların sonlarında dünyada esen antiemperyalist fırtına, 70’li yıllarda antifaşist mücadelenin şiddeti yükseköğrenim öğrencilerini bu mücadelelerin içine sürüklemiş, mücadelenin yüksekliği pek çok hatanın, bu alandaki çalışmanın zaaflarının görülmesini, görülse bile tartışılmasını engellemişti. 12 Eylül darbesi sonrasında, antifaşist mücadelenin yenilgisi, bütün diğer mücadele alanlarında olduğu gibi yükseköğrenim gençliği içindeki çalışmanın da zaaflarını açıkça ortaya çıkarmıştır. 12 Eylül darbesinin tahribatı henüz tamir edilmeden, Gorbaçovculukla zirvesine varan antisosyalist kampanya yenilginin sonuçlarını daha da ağırlaştırmıştır.

Özgürlük Dünyası’nın 36, 37, 38, 39. sayılarında gençlik mücadelesi ve sorunları üstünde ayrıntılı bir biçimde durulmuştu. Bu yüzden bu yazıda orada değinilen sorunlara yeniden değinilmeyecek, sorunun sadece yükseköğrenim gençliğini ilgilendiren yönü üzerinde durulacaktır.

Son 25 yıllık yükseköğrenim gençliği mücadelesine bakıldığında, gençlik hareketinin zaman zaman geri çekildiği ama kısa zamanda toparlanarak yeniden atılıma geçtiği görülür. 12 Eylül darbesi sonrasında ise, yükseköğrenim gençliği mücadelesinin 80’lerin ikinci yarısında toparlanma belirtileri göstermesine karşın bir atılıma geçmeden yeniden geri çekildiğine, tarihinde görülmedik bir biçimde dinginleştiğine tanık oluruz. Soruna daha yakından bakıldığında, öğrenci gençlik hareketinin yüksek olduğu dönemlerin dünyanın çeşitli köşelerinde antiemperyalist ve antifaşist mücadelelerin yüksek olduğu dönemler olduğu görülür. Ve yine, yükseköğrenim gençliği içinde mücadeleye katılan kesimlerin, en azından kendilerince Marksizm, sosyalizm yanlısı oldukları, amaçlarının ‘sosyalist’ bir toplum olduğu görülür.

80 sonrasında ise, bir yandan antiemperyalist mücadelelerin hızı kesilmiş, öte yandan sosyalizm büyük bir prestij kaybına uğrarken emperyalist propaganda odakları ‘ortodoks Marksist’ çevreler dışındaki sosyalist eğilimleri de örgütsel dağınıklık ve moral bozukluğuna uğratacak bir biçimde üstünlüğü ele geçirmiştir. Kapitalizmin sosyalizme karşı üstünlüğünün kanıtlandığı, kapitalizmin kendi çelişmelerini aşarak olabilecek toplumsal düzenlerin en mükemmeli olduğu propagandası yüksek perdeden yayılırken, üniversitelerin çeşitli bilim dallarındaki kürsüleri de bu tartışmanın içine çekilmiştir. Muhalif öğretim üyeleri ve öğrencilerin burjuva ideolojisine kazanılması için, baskıdan ödüne kadar her yol ve yöntem denenmiştir. Bu durum, ilerici, demokrat öğretim üyelerinin büyük bir çoğunluğunu sindirip ‘yeni dünya düzeni’nin savunucusu hâline getirirken, Marksist sosyalizmi değil de onun çeşitli burjuva yorumlarını benimseyen öğrenci gençlik yığınları içinde büyük bir moral çöküntüye yol açmıştır. Bu çöküntü, Marksist ve devrimci-demokrat gençlik çevreleriyle geniş yığınlar arasındaki zaten hayli yıpranmış ya da henüz kurulmaya başlamış cılız bağları da yok eden bir etken olarak rol oynamıştır.

Antiemperyalist fırtınanın dinmesi ve sosyalizmin hırpalanıp itibar yitirmesi diğer gençlik kesimleri ve işçi sınıfı için de geçerlidir; ama işçi ve emekçi sınıfların mücadelesi toplumsal mücadelenin arka planındaki olumsuzluklardan öğrenci gençlik kadar etkilenmiş değildir. Nitekim işçi sınıfı mücadelesi zaman zaman yükselip zaman zaman alçalarak kendi yolunda yürüyor. Dahası, Türkiye işçi sınıfı tarihinde hiç yaşamadığı boyutlardaki eylemlerle (Zonguldak, 3 Ocak, 100 bine yakın metal işçisinin grevi, Paşabahçe vb. direnişler) zaman zaman toplumsal ve politik gündemi belirliyor. Sendikasızlaştırma, kitlesel işçi kıyımlarına karşın işçi sınıfı mücadelesi ve memurların sendikalaşma çabaları emekçilerin ileriye doğru attıkları adımlar olarak mücadelenin belirleyici yönü olmaya devam ediyor. Sadece Türkiye’de değil Batı Avrupa’da da işçi emekçi sınıfların mücadelesi geçen 20 yıla göre daha ileri mevzileri zorluyor. Hatta liseli gençliğin mücadelesi bile hissedilir bir yükseliş içinde. Çok ağır baskı altındaki lise öğrencileri, keyfi okuldan atmalara, dayağa ve baskılara karşı mevzi de olsa başkaldırı eylemlerinde bulunuyor, küçük ama küçümsenmemesi gereken başarılar elde ediyorlar. Bu koşullarda yükseköğrenim gençliğinin mücadelesi de az çok yükseliş içinde olması gerekirken, tersine dağınıklık ve atalet giderek derinleşiyor. Bu durumun bir açıklaması olması gerekir ki; bu da yükseköğrenim gençliğinin kendine has özelliklerinden gelmektedir.

Öyleyse, nedir yükseköğrenim gençliğinin kendine has özellikleri? Burada ona bakmak gerekiyor. Ama, sorunun anlaşılması için üniversite ve akademik mücadele gibi kavramlar üstünde kısaca da olsa durmak gerekiyor.

Üniversitelerin kuruluşu, din ile bilimin ayrışmaya başladığı Orta Çağın sonlarına rastlar. İlk üniversite öğretim üyeleri kaçınılmaz olarak din adamlarıydı; ama üniversiteler din-bilim çatışmasında, genellikle laik, bilimden yana tutum aldılar. Yani üniversiteler daha kuruluşlarından itibaren bilim yuvaları olarak biçimlendiler. İlk üniversiteler, doğabilim, felsefe, matematik, mantık ve ilahiyat gibi sınırlı dalda öğrenim veren kurumlardı. Ama o günün koşulları göz önüne alındığında ilahiyatı öteki bilim dallarıyla aynı seviyeye indirerek, bilim dallarından sadece biri hâline getirmeleri bile, bilim lehine, büyük bir başarıydı. Toplum ve bilim ilerledikçe de üniversitelerin bilim kuruluşu olma nitelikleri daha açık hale geldi. Bilim ve sanatın çeşitli dallarında öğretim yapan, meslek eğitimi ve lisans ve lisans üstü programları uygulayan kurumlar olarak üniversiteler toplumun bilimsel bilgisinin toplanıp geliştirildiği kurumlar oldular. Yükseköğrenimin yaygınlaşıp kitleselleştiği son yüzyıla kadar da üniversiteler yukarı sınıftan seçkin gençlerin eğitim gördüğü, statükocu merkezler olarak geliştiler. Üniversiteler, kapitalizmin tarihi boyunca, doğabilimdeki gelişmelere öncülük ederken toplumbilim dallarında kapitalizmi aklayan kuramlar geliştirmeyi başlıca görev saydılar. Ama, onların amacından bağımsız olarak kapitalizm eleştirileri ve eleştiricileri de çıktı üniversitelerden. Dahası, araştırmacıların amaçlarından bağımsız olarak bilimlerdeki gelişme, metafizik idealizm ve kaba materyalist bilimsel yaklaşımlar karşısında diyalektik materyalizmin güç kazanmasına yol açtı.

Yükseköğrenimin yaygınlaşmasıyla birlikte üniversiteler, yüksek sınıflardan gelen gençlerin yetiştirildiği birer seçkinler kurumu olmaktan çıkıp orta ve alt sınıflardan gelen gençlerin de öğrenim gördüğü kurumlar hâline geldiler. Öğrenim yaygınlaştıkça da alt sınıflardan gelen gençlerin sayısı arttı ve üniversiteler toplumsal muhalefetin merkezlerinden birisi oldular. En başta Marksizme uzanan felsefi ekonomi-politik birikim üniversite çevrelerinde gelişip toparlandı. İlk Marksist aydınların önemli bir bölümü üniversite çevrelerinde yetişti. 20. yüzyılda özellikle geri kalmış ülkelerde bağımsızlık mücadelesinin ilk kıvılcımları üniversitelerde çıktı. Marksizmin işçi sınıfı içinde kök salması, sosyalizmin dünya ölçüsündeki başarıları üniversitede Marksizmin yaygınlaşıp bilim yöntemi olarak da kullanılmasının yolunu açtı. Pozitivizm, deneycilik, olguculuk gibi burjuva bilim felsefelerinin savunucuları karşısında üniversitelerde her zaman sayısı az da olsa diyalektik materyalist bilim yöntemini savunan bilim adamları var oldu. Daha da önemlisi, bilimde çığır açan her yeni buluş diyalektik ve tarihsel materyalizmin öngörülerini (evrim kuramı, izafiyet kuramı, enerjinin dönüşümü yasası, atomun parçalanması, termodinamiğin temel yasalarının kanıtlanması gibi) doğruladı. Çok sayıda burjuva kökenli bilim ve sanat adamı Marksizmi eylem kılavuzu olarak benimsedi ve proletaryanın davasına katıldı.

Üniversitelerin bilim merkezleri olmasının yanı sıra mesleki eğitim yapan kuruluşlar olma özelliklerinin gelişmesiyle birlikte, buralarda öğrenim gören geniş gençlik yığınlarının daha iyi eğitim görme ve güvenli bir gelecek isteği yükseköğrenim gören gençler arasında yayılmış, böylece üniversite ve yüksek okullar sadece felsefi olarak değil pratik olarak da devrimci mücadelenin dayanaklarından birisi hâline gelmişlerdir.

Demek ki, yükseköğrenim kurumlarında düzene muhalefet iki temel üstünde yükselmektedir. Birincisi, üniversitenin bir bilim kuruluşu olmasından gelen ve gerçek bir bilimsel tutumun diyalektik materyalist dünya görüşüne denk düşmesi; bilimsel tutumda ısrar edilince kaçınılmaz olarak burjuva dünya görüşü karşısında proletaryanın dünya görüşü tarafında saf tutma zorunluluğu ki bu, burjuvazinin çıkarları ile bilimsel gelişmenin ihtiyaçları arasındaki çelişme anlamına gelir. İkincisi ise; sayıları on binleri, Yüz binleri, hatta milyonları bulan yükseköğrenim gençliğinin daha iyi eğitim ve güvenli bir gelecek isteğinin kapitalizmin koşulları altında en azından pratikte imkânsız olmasından doğan mücadele zeminidir. Yüksekokul ve yükseköğrenim gençliğinin konumuna ilişkin bu iki temel saptamaya bu alanda mücadeleye katılan kitlenin eğitim durumu da eklenirse alanın temel özellikleri tamamlanmış olur. Ki, bu da yüksekokul öğrencilerinin herhangi bir emekçi kitlesinden farklı olarak bir ‘aydın’ kitlesi olmasıdır. Bu son özellik bu alanda yürütülecek ajitasyon ve propaganda faaliyetinin niteliğini belirleyecek kadar önemlidir. Çünkü; genel olarak işçi sınıfı ve diğer emekçi sınıflar içinde yürütülecek ajitasyonun bu sınıf ve tabakaların taleplerinden kalkmak yeterlidir. Ve bu alanda çoğu zaman günlük talepleri kapsayan bir ajitasyon yığınlar içinde bir kaynaşma yaratabilir. Ama aydın çevrelerde yürütülen ajitasyon ve propaganda faaliyetinin taleplerden öte, derinlemesine bir propaganda faaliyetiyle birleşmesi, onların uzmanlık alanlarındaki tartışmaları da kapsayan bir biçim kazanması gerekir. Yani tartışmanın boyutlarının günlük çelişkileri aşıp, diyalektik materyalizmle idealizm, burjuva sanat akımlarıyla sosyalist gerçekçi sanat akımının, burjuvazinin, burjuva dünya görüşünün bilimsel gelişmeyi engellemesiyle materyalizmin bilimsel gelişmenin ufkunu sınırsız geliştirdiği gerçeğinin, bilim ve sanatlardaki gelişmelerden ve bu alanlardaki açmazlardan kalkarak açıklanmasına kadar genişletilmedikçe, bu alanda yürütülen ajitasyonun kazanıcı olması beklenemez.

İşçi ve diğer emekçiler, siyasal bilinçlerini bizzat kendi pratikleri içinde edinirler ve devrim mücadelesine katılan geniş emekçi yığınlar için ne kapitalizm ekonomi politiğini ne de Hegel ya da bir başka burjuva felsefe karşısında diyalektik materyalizmin daha bilimsel ve akla uygun olduğunu bilimsel verilerle kanıtlamak gerekmez. Tersine onlar yaşadıkları tüm yaşam güçlüklerinin kapitalist sistemden geldiğini anlamaları yeterli olur. Ama aydın için sadece yaşadıklarının kötü olması, ya da şu veya bu dönemde sistemin adaletsiz olmasını görmesi yetmez. Mantıksal bakımdan da kapitalizmin çelişmelerinin, kapitalizmin insan toplumunun gelişmesine engel teşkil ettiğine ikna edilmesi gerekir. Bu ise, ajitasyon ve propaganda faaliyetinin yukarıdaki gibi, derinlemesine gerçekleştirilmesiyle olanaklıdır.

Ülkemiz tarihinde de 60’lı, 70’li yıllarda görüldüğü gibi, dış koşulların uygun olduğu durumlarda yükseköğrenim öğrencileri ve aydın çevrelerde de sadece çelişkileri sergilemek onları heyecanlandırmak için yeterli olabilir. Ama dış etki yatıştığı zaman bu çevredeki heyecan da yatışır. Dahası, yükseköğrenim gençliği için, okul bittiği ve kendisine az çok bir gelecek vadeden bir iş bulduğu zaman düzene muhalefet de biter. 68 gençliği’ diye anılan gençlik kuşağının en namlı gençlik önderlerinden büyük çoğunluğunun öğrencilikleri bittikten birkaç yıl sonra düzene adapte olmaları, 70’li yıllarda, pek çok üniversite öğrencisinin elde silah savaştıktan sonra, cezaevi ve sonrası yaşamlarında, çektikleri onca çileye karşın, düzene yamanmak için olağanüstü bir çaba göstermelerinin arkasında yatan en önemli etken düşünsel olarak düzenden hiçbir zaman kopamamış olmalarıdır dersek abartmış olmayız.

Eğer sorun sadece geçmişe ait olsaydı bu konuda bir şey söylemek gerekmezdi. Ama tersine, sorun kökleri geçmişte olan bugünün başlıca sorunudur. Ve gelişmelere yakından bakıldığında; üniversitelerde devrimci bir cephe oluşturulamamasının, var olan mücadelenin ortaya çıkardığı önderlerin kısa bir süre sonra yeniden sıradan öğrencilere katılmasının, bugün öğrenci kitlelerinin otonom örgütler aracılığı ile dış dünyanın sorunlarına kendilerini kapatarak gerçekte örgütsüzlüğü seçmelerinin ve kendilerine güvensizliğin arkasında yatan da aynı nedendir.

Bütün söylenenler göz önüne alındığında; çağımızda yükseköğrenim kurumları ve bu kurumlardaki öğrencilerin iki temel özelliği vardır. Birincisi, üniversitelerin, çağın biliminin toparlandığı ve yeniden üretildiği kurumlar olması, ikincisi ise bu kurumların emekçi sınıf kökenli, eğitim açısından tatmin edilememiş ve gelecek güvencesi olmayan geniş bir öğrenci çevresini barındırmasıdır dedik. Bu açıdan bakıldığında; burjuvazi, üniversite aracılığı ile bilimi kendi denetiminde tutmayı amaçlamakta ve az sayıda bilim adamıyla bu amacını gerçekleştirdiğinden öğrencilerin çok azı böyle bir olanağı elde etmektedir. Geniş öğrenci yığınları ise, sadece kendi dallarında burjuva sömürü mekanizmasının hizmetine koşulacak bilgilerle yetinmek zorunda kalırken, üniversiteye geliş amacıyla çelişen bir eğitim görmektedir. Üstelik üniversite diploması ona bir iş garantisi bile sağlamadığından geniş öğrenci yığınları tatminsizlik güvensizlik arasına sıkışmış, hayal kırıklığına uğrayan ‘yarı aydın’ kitleler olarak ‘hayata’ hazırlanmaktadır. Bu başlıca özellikler, bu alandaki propaganda ve ajitasyonun niteliğini, biçimini belirler, belirlemesi gerekir. Bu nitelik ve biçimin nasıl olması gerektiğine, ana hatlarıyla da olsa bir sonraki sayımızda değineceğiz ve ‘akademik mücadele’ kavramını bu yaklaşımla yeniden yorumlayacağız.

Özgürlük Dünyası - Aralık 1992

YÜKSEKÖĞRENİM GENÇLİĞİNİN ÖRGÜTLENME SORUNLARI - 2

Akademik Mücadele, İdeolojik Mücadele ve Örgütlenme İlişkisi

Son on yıl içinde, 84-88 arasında nispeten bir canlanmanın görüldüğü dönem bir yana bırakılırsa, öğrenci gençlik hareketinde genel bir gerileme yaşandığı, bu hareketle ilgilenen hemen herkesin ortak kanısıdır.

Yükseköğrenim gençliğinin mücadelesi, yıllara göre izlendiğinde, görünen manzara şudur: Giderek hem sayısal hem de nitelik bakımından cılızlaşan devrimci siyasal gruplar ve her geçen gün devrimci politikaya ilgi ve güveni azalan, bireysel sorunları içinde bunalmış, ama çözümsüzlüğe ve sorunlarla yaşamaya alıştırılmış, sayıları yüz binlere varan bir öğrenci kitlesi. Bu manzaraya daha yakından bakıldığında; devrimci siyasal grupların, mücadelenin yaşanan sorunlarına çözüm aramak ve güçlerini birleştirerek asgari bir önderlik yaratmak yerine, birbirleriyle, olmayan bir önderlik mücadelesine giriştikleri, asıl enerjilerini bir avuç devrimci genci kendi yanlarına kazanmaya harcadıkları görülür. Daha da kötüsü, bu devrimci siyasal gruplar, her geçen gün kendi içlerine kapanmakta, darlık ve kitle mücadelesinden beslenememenin getirdiği sorunlarla uğraşmaktan, dışarıya, kendi dışlarındaki kitleye yönelecek politikalar geliştirememektedirler. Bu ortamda, grupçuluk, bireycilik, dünyayı ve sorunları sadece kendi hissettiklerinden ibaret görme, içe dönüklüğü daha da kışkırtmakta, çaresizlik adeta bir kâbus gibi devrimci gençlik kesimlerinin üstüne çökmüş bulunmaktadır. Erime, güç kaybı, bireysel teröre yöneliş, göstericilik, kariyerizm, amir-memur anlayışı, lafazanlık, mücadeleden kaçma, bireycilik, grupçuluk, otonomi, hatta devrimcilik adına otonom gruplar örgütleme, kulüpçülük vb. bu ortamda meşruiyet kazanmaktadır.

Öte yandan, yükseköğrenim gençliği içinde, kendisine ‘Türk-İslam sentezi’ felsefesini dayanak alan dinci-gerici-faşist grupların; polis, üniversite yönetim ve öğretim üyesi destekli örgütlenmelerinin, yavaş ama istikrarlı bir yükseliş içinde olduğu gözleniyor. Bir yandan kendi dünya görüşlerinin radikal bir savunusunu yaparken, bir yandan da yükseköğrenim düzeninden öğrencilerin günlük sorunlarına kadar pek çok konuda kendilerince ‘çözüm üretecek’ mekanizmalar yaratmış olmanın avantajını kullanıyorlar. Bu gruplardan bazıları, dayandıkları zemine güvenerek, birçok konuda devrimci öğrencilerle aynı söylemi kullanmaktan, aynı talepleri öne sürmekten, hatta kimi konularda ittifak çağrısı yapmaktan bile çekinmiyorlar.

Öğrenci yığınlarını kazanma iddiasındaki sağ ve sol siyasal eğilimler dışında kalan ve sayısı Yüz binlere varan öğrenci yığınları ise; ‘yukarıdaki’ bu kutuplaşma ve çatışmalardan ya tümüyle habersiz, ya da olup bilene ilgisiz, kendi günlük sorunları içinde bireysel çıkış yolları arıyorlar. Örgütlenmeye en yatkın kalabalık bir öğrenci kesimi ise, bir kaçış ‘çözümü’ olan özel amaçlı gruplaşmalar içinde toplumsal bir dayanak arıyorlar: Kulüpler, özel arkadaş çevreleri, ortak hobiler etrafında yakınlaşıp devamlılık gösteren çevreler, hatta tek ortaklığı aynı mekânda olmaktan öte geçmeyen mistik ‘örgütlenmeler’ vb. gibi.

Hiç kuşkusuz, bütün bu olumsuzlukların, üniversite yönetiminin antidemokratikliğinden polis baskısına, devrimci grupların yığın taleplerine önem vermemesinden sosyalizmin dünya ölçüsündeki yenilgisine kadar pek çok nedeni vardır. Ama bütün bu sorunların varlığı, öğrenci hareketinde akademik mücadelenin hatalı ele alınışının doğurduğu çok önemli zaafları gölgelememelidir.

Konumuz açısından bakıldığında, yükseköğrenim gençliği içinde yürütülen çalışmanın başlıca zaafının, kendiliğindencilik, yüzeysellik, amaç belirsizliği gibi, ilkel politikanın bütün özelliklerini gösteren tutum olduğunu söylemek abartı olmayacaktır. Bu yüzden de sorunun özüne yaklaşmak için üniversitede yürütülen ve genel olarak akademik-demokratik olarak adlandırılan mücadelenin ‘akademik bileşeni’nden ne anlaşıldığı ve ne anlaşılması gerekliği üstünde durmak gerekir.

Yükseköğrenim kurumlarında faaliyet gösteren devrimci siyasal odakların içinde yer alan öğrenci kesimleri, üniversitelerin demokratikleştirilmesi ve öğrenim programlarına ilişkin talepleriyle, öğrencilerin eğitim görmesini kolaylaştıran maddi ve moral (yemek, kredi, yurt, spor, çeşitli kültürel etkinlik vb.) imkânlara ilişkin talepler etrafındaki mücadeleyi, ‘akademik-demokratik mücadele’ olarak adlandırıyorlar. Daha doğrusu, tutum ve söylemlerinden çıkan tanım aşağı yukarı böyle bir talepler yelpazesine karşılık geliyor. Böyle olunca da, çalışma, en iyimser bir varsayımla, öğrencilerin gündelik talepleri ve ülkedeki demokrasi mücadelesinin parçası olan ‘özerk demokratik üniversite’ mücadelesine indirgeniyor. Bu noktada, bugün sürdürülen çalışmanın bu yaklaşıma uygun olup olmadığı sorusu çıkar karşımıza ve bu soruya olumlu yanıt vermek ise olanaksızdır. Ama bu çalışmanın neden yürütülemediğinin anlaşılması için sorunun ideolojik boyutuna, ‘akademik mücadele’den ne anlaşılması gerektiğine değinmek gerekir.

Nedir Akademik Mücadele?

Sınıflı toplumlarda, bütün sınıf çıkarlarından azade görünen bilim ve felsefe, egemen olan sınıfın çıkarlarına göre biçimlenir. Üniversite ve yüksekokullar da, bütün geçmiş çağların bilgi birikiminin toparlanıp yeniden üretildiği kurumlar olarak, sınıflar mücadelesinin akademik, bilimsel alanda sürdüğü kurumlardır. Akademik mücadele olarak, bugün daraltılmış ve bozulmuş bir biçimde devrimci siyasal grupların literatüründe yer alan kavram da, işte tam bu bilim ve felsefe alanındaki çatışmayı ifade eder, etmelidir. Üniversite ve yüksekokullardaki devrimci, komünist çalışmayı, herhangi bir düzene muhalefet potansiyeli taşıyan kitle içindeki çalışmadan farklılaştıran özellik de akademik mücadelenin bu özel içeriğidir.

Bu yazının birinci bölümünde de işaret edildiği gibi, üniversite öğrencileri birer birer, bilgi düzeyi, kişisel amacı, bu amaca ulaşma şansı ve bulunduğu sınıf ne olursa olsun, üniversiteye bilim yapmak için gelmiş bir kitledir. Dolayısıyla, bu kitlenin kazanılması için, onun öğrenim ve yaşam koşullarının zorluklarını sergilemek yetmez. Onu, bu düzende özgürce bilim yapamayacağına, seçtiği uzmanlık dalında serbestçe gelişemeyeceğine, kişiliğinin ve yeteneklerinin özgürce serpilip gelişeceği tek sistemin sosyalizm, komünizm olduğuna ikna etmek gerekir. Çünkü okul yaşamı, kendiliğinden bilinciyle, genç için yaşamının sadece 4-5 yıllık bir dönemidir ve bu dönemi de isteğince, iyi bir biçimde geçirmek ister; ama olmuyorsa, kimi iyileştirmeler için bütün geleceğini tehlikeye atmaktan kaçınacaktır. Bu yüzden de, üniversiteli genç, ancak bu düzen kendisine, bilim, sanat ya da seçtiği uzmanlık alanında bir gelecek vaat etmiyorsa, ideallerini gerçekleştirme şansı tanımıyorsa, ona karşı savaşma ihtiyacı duyacaktır. Ama bu, herhangi bir emekçi sınıf kesimi için olduğu gibi, sadece düzenin çelişkilerini sergilemek, kapitalizmin kötülüklerini sayıp dökmekle başarılamaz. Yükseköğrenim gençliği için, karşılaştığı ekonomik güçlükler, uğradığı baskılar, gördüğü eğitimin yetersiz ve anlamsızlığından kaynaklanan hayal kırıklığı onunla iletişim kurmak için vesile nedenler olabilir. Çünkü bugünkü güçlükleri ne olursa olsun, egemen düşüncenin ona biçtiği rol yarının yöneticisi, bilim adamı, önüne geniş olanaklar vaat ettiği uzman rolüdür. Özellikle emekçi sınıflardan gelen öğrenciler için yükseköğrenim, bir sınıf atlama olanağıdır. Gerçek olup olmayacağı tartışılır olsa bile, bütün bu olanaklar, genç için bugün, sıkıntıları katlanılır kılabilir, kılmaktadır. Dolayısıyla da, bu alanda yürütülen ajitasyon ve propaganda faaliyetinin içeriği günlük çelişmelerin arkasındaki gerçeği açığa çıkaracak bir nitelikte olmak zorundadır. Her şeyden önce yaşanan çelişmelerin gelip geçici değil de doğrudan sistemden kaynaklandığı, kapitalizm koşullarında özgür bir bilim ortamının gerçekleşemeyeceği, bilim ve sanatın ancak kapitalist sınıfa hizmet ettiği ölçüde bu sistem tarafından desteklendiğini, bir uzmanın ancak kapitalistin kârına kâr katan yöntemler üstünde çalışabileceğinin, sistemin eleştirisi temelinde açıklanması, bu kitlenin mantıksal bakımdan ikna edilmesi gerekir. Verilen eğitimin bilimsel değil tamamen yanlı olduğu, her bir öğrencinin insanlığın çıkarları için değil kapitalist sistemin ihtiyaçlarıyla sınırlı bilgilerle donatıldığı ve bu yüzden de, kapitalist dünya görüşü dışına çıkmadan, yeteneklerini serbestçe geliştirme olanaklarına sahip olamayacağı açıkça ve mantıksal bakımdan hiçbir itiraza yer vermeyecek bir biçimde, ortaya konmak durumundadır.

Sorunu daha somut ele alırsak; burjuvazinin bilime yaklaşımı deneyci, pozitivist, olgucu, bilinemezci bir temele oturtulmuştur. Bu temelde, her şey birbirinden bağımsız olarak vardır ve hareketsizdir. Nesneler, olaylar ve olgular, birbirinden yalıtılmış olarak incelenip sonuçlar çıkarılır. Bu adım, bilimlere felsefeden ayrılıp ayrı ayrı disiplinler olarak gelişmeye başladıkları 18. yüzyılda bir atılım sağlamıştır. Ama bilim dallarının olgunlaşmaya başlamasıyla bu kuşkucu, bilinemezci temelin yetersizliği ortaya çıkmıştır. Bu temel, 19. yüzyılın ikinci yarısında diyalektik materyalizmin bilinemezciliğe, olguculuğa, pozitivizme yönelttiği eleştirilerle aşılabilmiştir. Bu durum sadece, bilimde yeni bir aşama değil, burjuvazinin dünya görüşünün de aşılmasıdır. Diyalektik karşısında çaresiz, kalan burjuva bilim yaklaşımı; zaaflarını, diyalektiğe yönelerek aşmak yerine, geriye, metafiziğe sığınarak kendini savunmaya çalışmıştır. Aynı anlama gelmek üzere, 17. yüzyıl mekanizmine, bilimsel bir cila çekilmiş, dinsel dogmalara sığınmıştır. Bu yüzden de, 19. ve 20. yüzyıldaki bütün büyük buluş ve bilimsel ilerlemeler, burjuva bilim temeli aşıldığı ölçüde başarılmıştır. Darwin’den Einstein’e, Ruthenford’dan Niels Bohr’a bilim adamları, belki yöntem ve yaklaşımlarının diyalektik olduğunu fark etmeden, bilime diyalektiği sokmuş, maddedeki süreklilik ve hareketin açıklanması ve gizlerin çözülmesinde dev adımlar atmışlardır. Örneğin, Darwin’in Evrim Kuramı, Marx ve Engels tarafından hemen kabul görür ve doğadaki diyalektiğin kanıtlanması olarak selamlanırken, bu kuramın burjuva bilim çevreleri tarafından yarım ağızla kabullenilmesi için yarım asır geçmesi gerekmiştir. Bu ise, hiçbir ülke ve burjuva bilim çevresinde gerçek bir kabul ediş olmamış tersine, çeşitli türden yaratılış kuramlarıyla, bu kuramın ‘boşlukları’ doldurulmaya çalışılmıştır. Burjuva bilim çevreleri için, kuramın en çok öne çıkarılan yönü ‘doğal seçme’ye ilişkin öne sürdüğü sav olmuş ve doğadaki ‘orman yasası’, ‘sosyal Darwinciler’ tarafından topluma da aktarılarak, ‘güçlünün güçsüzü ezmesi’, meşru ve kaçınılmaz gösterilmeye; böylece kapitalizm ve kapitalist sömürü ebedileştirilmeye ve meşru gösterilmeye çalışılmıştır. Bugün bile Evrim Kuramı’nın öne sürülmesinden 130 yıl sonra kuramı doğrulayan onca yeni bulguya karşın, Darwin Kuramı ‘eleştirilerek’ okutulan, en azından Yaratılış Kuramı’yla dengelenerek okutulan bir kuram olmaya devam ediyor. ABD başta olmak üzere pek çok ülkede ise, dinsel duyguları gevşettiği gerekçesiyle ortaöğretim kurumlarında hiç okutulmuyor. Ama ‘Sosyal Darwinizm’ ve ondan türeyen kuramlar söz konusu olduğunda ‘Darwin’, bu yanıyla, ‘büyük bilim adamı’ olarak tanıtılıyor. Yine, diyalektiğin matematiksel bir doğrulanmasını da içeren Einstein’in İzafiyet Kuramları (genel ve özel), atomun parçalanmasıyla kanıtlanan madde-enerji dönüşümü, diyalektik materyalizmin bilimsel gelişmeler tarafından doğrulanan yeni kanıtlarıyken, burjuva bilim dünyası bu kuram ve gelişmelerle de sadece formüller ve teknolojik sonuçlar itibariyle ilgileniyor ve sorunun felsefi ve artık aynı anlama gelen bilimsel boyutuyla ilgilenmiyor. Oysa, gerek izafiyet kuramı, gerekse atomun parçalanmasıyla kanıtlanan madde-enerji dönüşümü, burjuva bilimin temelindeki hareketsizlik ya da hareketi mekanik hareketten ibaret gören; olgu ve olayları nesneler dünyasındaki ilişkilerden soyutlayan burjuva bilim yaklaşımına ağır bir darbedir. Öte yandan burjuva toplumbilimin açmazları karşısında burjuvazi, medya aracılığı ile UFO kuramları yayarak, onbin yıllık insanlığın bilgi birikiminin vardığı sonuçları altüst eden bir ‘popüler bilim’le, kendi geçmiş mirasındaki bütün olumluluğu da reddeden bir bilim çizgisine gelmiş bulunuyor. Sadece bir iki örnek verdik. Ama bilimde sıçramalara kaynaklık eden her yeni adım yakından incelenirse görülecektir ki, burjuva bilim görüşünden ayrılarak, diyalektik dünya görüşüne yaklaşıldığı ölçüde olanaklı olmaktadır.

Türkiye’de, yükseköğrenimin içinde bulunduğu koşullar göz önüne alındığında, çok daha çarpıcı olgularla karşılaşılır. Öğretim üyesi ve öğrencilerin, başka nedenler bir yana, politik görüşlerinden dolayı kovuşturmaya uğraması ve yükseköğrenim kurumlarından uzaklaştırılması Orta Çağ ile boy ölçüşebilecek bir boyuttadır. Bilimsel çalışma olanakları hemen tümüyle ortadan kaldırılmış, üniversiteler dışa bağımlı sanayinin ihtiyaçlarına yetecek düzeyde eleman yetiştiren birer teknik okula dönüştürülmüştür. Dahası, bilimdışı, Orta Çağda savunulabilecek bir ‘Türk-İslam sentezi’ felsefesi, resmi felsefe olarak kabulü zorunlu bir ‘yükseköğrenim felsefesi’ hâline getirilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında benimsenip, üniversitelerin kuruluş temeli olarak saptanan pozitivist, kuşkucu bilim anlayışının boşlukları, bugün Türk-İslam Sentezi felsefesine temel olan, dini dogmalarla doldurularak üniversite öğreniminin bilimselliği, 18. yüzyıldan 14-15. yüzyıllara doğru geri çekilmiştir. Pratikte, ‘çifte doğru’ öğretisine dönülmüştür. Üstelik Orta Çağda ‘çifte doğru’ dinin ve bilimin doğrularının ayrılığı üstüne otururken, günümüz Türkiye’sinde ‘çifte doğru’, dinin doğrularını yalanlayan bilimin doğrularının ve dinsel dogmaların yeniden ‘yorumlanmasıyla’ birleştirilmesi gibi, zırvaya varan bir noktaya ulaşmıştır. Ay’a gidilmesine, atomun parçalanmasına Kuran’da öngörüler arayan ve ‘bulan’ sentezciler, Evrim Kuramı karşısında İslami yaratılışı, toplum yasalarına karşı tanrısal yasaları üstün tutan bir ‘bilim’ anlayışını üniversitelerde egemen hale getirmişlerdir.

Bilim ve felsefe alanı gibi, ne olduğu antik çağdan bu yana tartışılan ve sayısız spekülasyonlar üretilen bir alanda, bu yazının sınırları içinde fazla bir şey söylemek olanaksız. Ama gerçekte gelişmiş ve bilime değer vermesiyle övülen Avrupa ve Amerika ile, bizdeki Türk-İslamcı bilim anlayışı arasında esasta bir nitelik farkı yoktur. Fark sadece, bilimsel gelişmeye müdahaledeki yöntemlerin inceliği ya da kabalığındadır. Batı’da bilimin gelişmesi, kapitalistin çıkarlarına uygun değilse finansmanı kesilerek engellenirken, Türkiye’de bu yasak ve kovuşturmalarla yapılmaktadır. Ama sonuçta ikisi de aynı kapıya çıkmakta, bilim, egemen sınıfa hizmetle sınırlı bir faaliyete dönüştürülmüş olmaktadır. Bu yüzden de, ister Türk-İslamcı felsefe ve bilim yaklaşımı (‘ilim’ diyorlar buna), ister pozitivist, deneyci yaklaşımı eleştirmekle başlayalım, her ikisi de bir sistem eleştirisine dönmek, diyalektik materyalist bilimsel yaklaşımın, sosyalizmin savunusuna varmak zorundadır.

Demek ki; akademik mücadele, yükseköğrenim için gelen öğrencilerin, bilim yapmaya gelen kişiler olma özelliğinden kalkan ve öğretim üyelerinin bilim yapma özgürlüğünü savunan; bir bütün olarak, özgür bilim ile kapitalizme hizmetle sınırlı bir bilim anlayışı arasındaki mücadeleyi içeriyor. Sonuçta toplumsal kargaşaya mı yol açar, din ve geleneklerle çatışır mı, çatışmaz mı kaygısından uzak her tür bilimsel çaba, önünde sonunda diyalektik materyalist dünya görüşüne katkıda bulunan bir çaba olacaktır. Bu yola giren her bilimci, kendisi ile tutarlı kaldığı sürece, düzenle çatışan sonuçlara ulaşacaktır. Bu yüzden de bilim alanındaki özgürleşme mücadelesinin, dolaylı bir biçimde de olsa, sosyalizme yönelişi destekleyen bir çaba olarak değerlendirilmesi gerekir.

Hiç kuşkusuz bu kapsamlı mücadele, sadece yükseköğrenim gençliği içindeki odakların kendi çabalarıyla başarılabilecek bir şey değildir. Ama bu alandaki çalışmanın perspektifinin böylesi bir derinliğe sahip olması da bütün diğer alanlardaki çabaların başarıya ulaşması için zorunludur. Böyle bir perspektife sahip olmadan bu alanda yürütülecek mücadeleler gelip geçici olmaya, genel sınıf mücadelesine yapması gereken katkıyı yapmadan yok olmaya mahkûmdur.

Nitekim, Türkiye’de 68 hareketinin’ sonraki gençlik hareketlerinden daha kalıcı özellikler taşımasının ve sonraki yılları etkilemesinin en önemli nedenlerinden biri de, bu hareket içinde, yetersiz de olsa böyle bir yanın varlığıdır.

Elbette, 1968’lerde, öğrenci gençlik hareketi, kendisini yöneten, onu genel sınıflar mücadelesinin bir parçası yapacak bir merkeze sahip değildi. Bu yüzden de planlanmış bir akademik mücadele programı ve perspektifi de yoktu. Ama o günün koşulları, (sosyalizmin popülaritesi ve yeni yeni piyasaya çıkan Marksist klasiklerin yutulurcasına okunmasına yöneliş), her dersi, bir materyalizm-idealizm, kapitalizm-sosyalizm tartışmasına dönüştürüyordu. Kantinler, öğrenci dernek ve birliklerinin düzenlediği toplantılar, Marksist klasiklerin tartışılmasından, dünya ve ülkedeki çeşitli sorunların, tartışıldığı yerler oldukları gibi, bunların Marksist açıdan eleştirisinin de yapıldığı yerler oluyorlardı. Bugünden bakıldığında bu tartışmalar yüzeysel görülebilir. Ama o gün gerici çevrelerin savunduğu dünya görüşü karşısında devrimci gençlik kesimlerine kesin bir üstünlük sağlıyordu. Bu tartışmalara katılan her genç, bir gerici-faşist karşısında üstünlük sağlayacağından emindi ve bu cesaretle, görüşlerini, kişilere ve kalabalıklara açmakta tereddüt etmiyordu.

Kapitalizmin niteliği konusunda bir şeyler öğrenen öğrenciler kendilerini nasıl bir geleceğin beklediğini gördükleri gibi, bilim ve sanatın kimin hizmetinde olduğunu, gerçek bir gelişmenin hangi sistem içinde mümkün olabileceği konusunda mantıksal olarak ikna oluyorlar, tercihlerini böyle bir bilinçle yapıyorlardı. Kendisine iyi bir gelecek vaat eden okullarda okuyan öğrenciler bile, bu geleceğin kendi istek ve ihtiyaçlarıyla çelişen, burjuvaziye adanmış bir gelecek olduğu bilinciyle başkaldırıya katılıyorlardı. Bu tartışmalar, sadece öğrencileri değil öğretim üyelerini de etkiliyor, kırk yıllık profesörlerin, sosyalizmden, diyalektik materyalizmden yana bir anlayışa yaklaşmasına yol açıyordu. Sonraki yıllarda üniversitelerin öğretim kademelerinde yer alan, sosyalizm yanlısı öğretim üyeleri, bu tartışmalar içinde yetişen genç ve orta yaşlı öğretim üyesi kuşağı idi.

Bugün, akademik mücadele alanında yapılması gereken de çok farklı değil. Elbette bugün ulaşılan bilinçle, Türk-İslam sentezciliğine, bireyci felsefelere, pozitivist, bilinemezci bilim yaklaşımlarına karşı ciddi bir savaş açıp, öğrencileri ve öğretim üyelerini ikna edecek derinlikte bir karşı ideolojik saldırı olmaksızın, yükseköğrenim gençliği ve konumuzla ilgili yanıyla öğretim üyeleri içinde, ciddi kazanımlar beklenmemelidir. Türk-İslam sentezcisi ya da başka türden gerici dünya görüşleri karşısında, onlara üstün gelecek bir bilgiyle donatılmamış, onların çelişki ve açmazlarını diyalektik materyalist bir çizgiden mahkûm edemeyen bir devrimci propagandanın bu çevrede başarılı olma şansı hiç yoktur. Tersine bugün bu çevrede egemen düşünce Türk-İslam sentezciliği, bireycilik ve benzeri burjuva felsefeler olduğuna göre, onunla egemenlik mücadelesi sürdürecek devrimci propagandanın tutum ve söylemde çok daha radikal olması gerekir. Radikallik kuru gürültüyle değil bilim ve diyalektik materyalizmin sağladığı bilgi birikimiyle olabilir bir şeydir. Bugün ise tam tersine devrimci propaganda, burjuvazinin ‘uzlaşma’, ‘sınıflar arası işbirliği’ safsatasının da etkisiyle, savunmacı bir söylem ve tutum içindedir. Bu tutumun gericiliğe prim verdiği apaçık ortadadır. Ve bundan cesaret alan gericilik, kendi söylem ve tutumunda daha cesur davranmakta bu nedenle de yığınlar üstünde etkili olmaktadır.

Öğrenci gençliğin, çok somut taleplerinden hareket edildiğinde bile, ciddi bir kitlesellik sağlanmadığı ortadadır. ‘Duyarsızlıktan’, ‘bireycilikten’ vb. yakınılmaktadır. Ama bu olumsuzluklar kişilerin doğuştan özünde olan şeyler olmayıp, doğrudan doğruya ülke ve yükseköğrenim kurumlarında egemen felsefenin türevleridirler. Bu felsefe karşısında ciddi bir saldırıya geçilmedikçe de çok fazla değişik sonuçlar beklenmemelidir.

Yükseköğrenim kurumlarında da, gündelik kimi talepler etrafında ve genel sınıf hareketinin yarattığı etkiyle kimi kitlesel çıkışlar olsa bile, yükseköğrenim gençliğinin devrim mücadelesine asıl katkısı bu alanda, diyalektik materyalizmin, sosyalizmin her türlü idealist dünya görüşü karşısında, bilimdeki gelişmelerle zenginleştirilmiş bir diyalektik materyalizm, sosyalizm savunusuna güç katmak olacaktır. O zaman diyalektik materyalizm savunucuları sadece tanınmış Marksist politikacılar değil, daha çok bilim ve sanat adamları, uzmanlar olacak; kendi bilim ve sanat dallarının katkılarıyla savunacaklardır sosyalizmi. Sadece sosyalist gerçekçi sanatın mantıksal bakımdan üstünlüğü savunulmakla kalınmayacak, sosyalist gerçekçi sanat ve kültür adamları, katkılarıyla da sosyalizme güç vereceklerdir. Yığınların gözünde de sosyalizm, sanat ve bilimle sınırlı da olsa, ete cana kavuşmuş olarak çıkma şansına sahip olacaktır.

Akademik mücadelenin bu kavranışı, üslup olarak da yüksek sesle konuşmayı zorunlu kılar. Her ders, her toplantı, (yöntemi doğru seçilmek koşuluyla) bir kürsüdür artık. Fikirlerini cesaretle ve bilinçle savunan propagandacının, bütün karşı fikirleri çürüttüğünde, bir çıkara angaje olmamış en geniş öğrenci yığınlarını kazanmaması için bir neden yoktur. İşte ancak böyle bir perspektif yaşama geçirildiğinde, son yıllarda ortaya çıkıp hızla çoğalan, bir kaçış ve çaresizliğin sığınağı olan bilim ve sanat kulüpleri, yığınları kazanmanın dayanakları, bütünlüklü bir faaliyetin özel çalışmalarının yapıldığı bir işleve sahip çevreler hâline gelebilirler.

Elbette ki söylenenlerden, öğrenci gençliğin günlük taleplerinin önemsizliği ve bunlara sırt dönülmesi gerektiği çıkarılamaz. Ama böyle bir perspektife sahip olmadan, böylesi derinlikli bir propagandayı örgütlemeyi amaçlamadan yürütülecek ajitasyonun kalıcı başarılar için yetmeyeceği ortadadır.

Bugün, İslamcı ve Türk-İslamcı çevrelerin kalıcı başarılar kazanmış olmalarının temelinde yatan nedenlerden biri, kendi dünya görüşlerini radikal bir biçimde savunarak, belirli bir kesimi de olsa mantıksal olarak, kendi görüşlerine ikna etmiş olmalarıdır. Gericiliğin üniversitelerdeki mevzilerinden sökülmesi için, onlardan daha radikal ve onların görüşlerinin eleştirisini de içeren bir propagandanın yürütülmesinin zorunluluğu ortadadır. İlk bakışta, akademik mücadelenin karşı taraftaki aktüel rakibinin, bu Türk-İslamcı ekip olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Yükseköğrenim Gençliğinin Örgütlenmesi Hangi Temelde Olmalıdır?

1960’ların ortalarında, öğrenci gençlik içinde devrim ve sosyalizm fırtınası esmeye başladığında, hemen her fakülte ye yüksekokulda, her öğrencinin doğal olarak üye bulunduğu, öğrenciler tarafından meşru görülen öğrenci dernekleri ve birlikleri vardı. Yükseköğrenim gençliğinin en kitlesel eylemleri olan 68 ve sonraki yıllarda gelişen eylemler bu dernekler üstünde yükseldi. Dev-Genç bu derneklerle sıkı ilişki içinde doğdu ve öğrenci gençlik yığınları içinde meşruiyet kazandı. 70’li yıllarda hem dernek hem de Dev-Genç türü örgütlenmeler, Özgürlük Dünyası’nın değişik sayılarında değindiğimiz nedenlerden dolayı işlevsizleşti.

12 Eylül’den sonra, 12 Eylül öncesinin işlevsiz örgüt biçimleri, üstelik onları işlevsizleştiren politikalar ve çalışma tarzıyla yeniden canlandırılmak istendiyse de başarısız oldu. En azından, gelinen noktada böyle olduğu açıkça görülmekledir.

Bugün 80 öncesinden farklı olarak, yüksekokul öğrencileri içinde asıl eğilim 68’lerde Avrupa ve Amerikan gençlik örgütlerine benzeyen ‘otonom’ örgütlenmelere doğrudur. Çeşitli kulüpler (fikir kulüpleri, sinema kulübü, fotoğraf, folklor, bilim vb kulüpler), dergi çevreleri ya da ‘yaşam alancılık’ vb. gibi anarşist gruplanmalar daha popüler örgütlenmeler olarak görülmektedir öğrenciler tarafından. Dernekler ise, kimi siyasi eğilimden öğrencilerin ‘örgütü’ durumundadır. Ve dar grupçuluk, kişisel sürtüşmeleri kışkırtan bir etken olarak rol oynadığı için dernek içinde olanlar arasında bile epeyce zamandan beri bir kitle örgütünün unsurları arasında olması gereken ilişkiler yoktur.

Başka ülkelerdeki örneklerine bakıldığında ‘otonom’ diye nitelenen örgüt biçimlerinin, politikadan uzak durmanın, ya da aynı anlama gelmek üzere politik nitelikteki örgütlenmelerin etkinliklerini yitirdikleri dönemlerde yaygınlaşan örgüt biçimleri olduğu görülmektedir. Bizde de bu örgütlerin ortaya çıktığı dönemin benzer özellikler taşıdığı görülür.

Kuzey Amerika ve Avrupa 68 öğrenci hareketi bu türden otonom gruplar üstünde yükselmişti. Ama bizde derneklerin gördüğü işlevi, orada, otonom grupların bir federasyonu ya da başka türden birliği değil de bir biçimde öne çıkan öğrenci liderleri yapmıştı. Bu yüzden de hareket kalıcı olamamış, kısa sürede dağılıp, otonom grupların içe dönük faaliyeti, egemen öğrenci tutumu olarak yeniden yaygınlaşmıştı.

Kuşkusuz, bugün Türkiye’deki öğrenci gençlik hareketi içinde otonomi eğilimi de geçicidir. Türkiye gibi, sınıfsal ve ulusal çelişmelerin en keskin bir biçimde kendisini ifade etme koşullarının çok uygun olduğu bir ülkede öğrenci gençlik yığınlarının daha uzunca bir süre politikaya ilgisiz durması beklenir değildir. Bugün, baskı ve terörün yanı sıra antiemperyalist, antifaşist ve sosyalist ajitasyonun uzağında kalan öğrenci yığınları kendi içine kapalı otonom örgüt biçimlerine yönelmişlerdir, ama bunlara, doğru politikalarla yaklaşılır, otonom gruplar küçümsenme ve dışlanma yerine dünya ve ülke sorunlarını tartışan bir noktaya çekilebilirse yakın geçmişle olumlu bir örgütlenme ve mücadele geleneğine sahip öğrenci gençliğin merkezi mücadele örgütlerinde birleşmemesi için bir neden yoktur. Ancak bunda önkoşulun, yükseköğrenim gençliği içindeki çalışmanın biçim ve içeriğinin değişmesiyle sıkı bir ilgisinin olduğu, yukarıda akademik mücadele için söylediklerimizin içinde olduğu unutulmamalıdır. Yani, otonom grupların asgari birliğinin sağlanması, otonomiye yol açan düşünsel ortamın değiştirilmesi, mistik, bireysel görüşlerin yerini devrimci bir dünya görüşüne terk etmesi, en azından bu alanda devrimci dünya görüşünün bir ilerleme kaydetmesiyle olanaklıdır. Kaldı ki; otonom gruplarla bir iletişimin kurulmasının ilk koşulu da, onları ciddiye almak, ama aynı zamanda ciddi bir eleştiriden geçirmek, otonom görüşlerin açmazlarını sergilemekten geçmektedir.

Yükseköğrenim gençliğinin içinde bulunduğu duruma daha yakından bakıldığında, otonomi eğiliminin daha çok devrimci-demokratik düşüncelerin etkisine açık çevrelerde etkin olduğu, dinci-gerici çevrelerin ise çok ciddi merkezi örgütlülükler içinde yer aldığı görülür. Başka bir söyleyişle, durum, 60’lı, 70’1i yıllardakinin tersine dönmüştür. Dinci-gerici çevreler, bugünkü başarılarını biraz da geçmiş yıllardaki devrimci öğrenci hareketinden öğrenmesini bilmelerine (kendi dünya görüşlerini kararlı bir biçimde savunma, düzeni kendi açılarından derinlemesine eleştirme ve olabileceği kadar tutarlı bir ‘yeni düzen’ programını sunma) borçludurlar. Devrimci-demokrat öğrenci hareketi, kendi geçmişindeki olumlu yanı yeniden hatırlar, devrimci-demokrat öğrenci gençlik çevreleri buna uygun tutum alırsa, merkezi gençlik örgütlenmesinin öğrenci yığınlarını çatısı altında toplamasının en azından sübjektif engelleri ortadan kalkacaktır.

Otonomi eğilimi, kendiliğinden öğrenci muhalefetinin, bireyci ideolojinin etkisi altında ‘keşfettiği’ bir biçimdir. Yüksekokul öğrenimi içinde öğrendikleriyle tatmin olamayan, baskı ve polis teröründen hoşnutsuz olan gençler otonom örgütlenmeyi, sorunlardan kaçışın sığınağı olarak görmekledir. Bu sığınaklarda, bilim ya da sanatın bir dalında bilgisini derinleştirerek, sorunlardan kaçışın yarattığı boşluğu dengelemeye çalışmaktadır öğrenciler. Ve kapitalizm koşullarında öğrenciler bu eksikliği hep duyacaklardır. Ama bu eksiklik, devrimci bir dünya görüşüyle doldurulduğu taktirde, bugün politikadan kaçışın bir aracı olan çeşitli sanat ve bilim kulüpleri doğrudan doğruya devrimci propagandanın dayanakları durumuna geleceklerdir. Öğrenciler buralarda, gerici bilim ve sanat anlayışlarına karşı mücadele içinde yetişecek, devrimci bir dünya görüşüne destek verecek ciddi bir çalışma içinde olabileceklerdir. Bu yüzden de. yükseköğrenim kurumlarında çeşitli türden kulüplerin ortaya çıkması bir sakınca değildir. Sakıncalı olan, kulüplerin, politikadan ve gericiliğe karşı mücadeleden kaçışın sığınağı olmasıdır. Bunun aşılmasının yolu ise, öğrencileri düzene karşı mücadeleye çekecek somut talepler etrafında birleştirme çabasından vazgeçmeden, ama asıl olarak akademik mücadeleyi layıkıyla yürütebilmektir. Sınıf mücadelesine, yükseköğrenim gençliğinin vereceği asıl kalıcı destek de bu olacaktır.

Özgürlük Dünyası - Ocak 1993

YÜKSEKÖĞRENİM GENÇLİĞİ HAREKETİ
VE EMEK GENÇLİĞİ’NİN ROLÜ

1999-2000 yükseköğrenim yılının sona ermesine az bir zaman kaldı. Yüz binlerce öğrencinin son birkaç hafta içerisindeki yoğunluğunun merkezinde final sınavları var. Hepsi, sınavlarda başarılı olup mezun olmak ya da bir üst sınıfa geçmek için çaba sarf ediyor. Bugünlerde hangi öğrenciye ‘Ne yapıyorsun?’ diye sorsanız, ‘Eve veya yurda kapanıp ders çalışacağım-çalışıyorum’ yanıtını alırsınız. Bu yanıtla birlikte bir de yakınma-şikâyet işitirsiniz; ‘Hayatla bağlarımız koptu. Finalller bütün zamanımızı alıyor’ diye. İstisnalar elbette ki vardır. Ancak bilinen deyimiyle bunlar ‘kaideyi bozmamaktadır.’

Yükseköğrenim alanında yaklaşık dokuz ayı kapsayan bir öğrenim döneminin sona erdiği günlere dair sarf edilen bu sözlerle anlatılan durum, bir anlamda yükseköğretim sisteminin ve öğrenci gençliğin içinde bulunduğu durumu da özetlemektedir. Uluslararası tekeller ve işbirlikçi yönetici sınıflar, onların hükümetleri, bakanlık, YÖK ve diğer kurumları tarafından izlenen; özerkliğe, demokrasiye, bilimsel üretim ve öğrenme özgürlüğüne, örgütlenme ve düşünceleri özgürce dile getirme hakkına düşman politikalar, üniversiteyi üniversite olmaktan çıkardı. Yönetmelikler, rektörlük ve senato kararlarıyla gündeme getirilen uygulamalar, akademik hayatı parçaladı ve üniversiteleri birer piyasa kurumuna dönüştürerek, holdinglerin teknoloji ve kalifiye eleman üretim merkezlerine indirgedi. Buna paralel olarak da, sınav sistemlerinden akademik takvime kadar üniversitenin günlük hayatının belirleyici unsurları tekdüze, monoton, rekabetçi, eleyici ve bunaltıcı bir konuma geldi.

Bugün üniversitelerde akademik yaşam bir ay olsun kesintiye uğramaksızın süremiyor. Vize öncesi tatil, vize tatili, final öncesi tatil, final tatili, resmi ve dini bayramlarda tatil, ara tatil vb. nedenlerle kesintiye uğrayan akademik takvim; bilimi, bilimsel araştırma, öğrenme, tartışma ve üretmeyi teknolojiye, kapitalist piyasanın ihtiyaçlarının karşılanmasına indirgeyen egemen yükseköğrenim anlayışının bir ürünü ve karşılıklı birbirlerini besleyen unsurları durumundadır. Dahası bütün bunlar, asker, polis ve özel güvenlik birimleri gibi baskı güçleriyle terörize edilmiş bir ortamla da iç içe varlığını sürdürmektedir.

Bir Rapor ve Gerçeğin İtirafı

Türkiye’de üniversitelerin emekçi halkın yararına, toplumun ilerlemesine hizmet eden kurumlar olmaktan çıkıp, nasıl birer ticari kurum hâline geldiğini göstermek için Meclis YÖK Araştırma Komisyonu’nun hazırladığı 343 sayfalık taslak rapora bakmak yeter de artar bile. Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK), Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ve 14 üniversitenin incelenmesinin ardından hazırlanan raporda ortaya çıkan tablo, üniversitelerin, lafa gelince ‘bilim yuvası’ olduğunu söyleyenler tarafından nasıl da dolandırıcılık, yağma, zimmete para geçirme, soygun ve rant merkezleri olarak çalıştırıldığının onlarca örneğini ortaya koyuyor. Türkiye yükseköğretim sisteminin sahiplerinin ve sürdürücülerinin YÖK diktatörlüğü altında yarattıkları Susurlukvari kirli ilişkiler ağının, üniversite ve yüksekokulları bir ahtapot gibi nasıl sardığının resmi itirafı niteliğinde bir rapordur bu.

YÖK’ün uzun yıllar patronluğunu yapan ve Bilkent’i kurarak özel üniversitelerin önünün açılmasında ilk adımı atan eski YÖK Başkanı İhsan Doğramacı’nın yaptıklarından taslak rapora yansıyan ve Doğramacı hakkında soruşturma açılması istemine neden olan uygulamalardan birkaç örnek: Bilkent Üniversitesi’ne tahsis edilen arsalar. Bu arsalar üzerinde YÖK site inşaatı kapsamındaki bütçe ödenekleriyle yapılan konukevi, derslik ve konaklama üniteleri. Bu tesislerin evrakta sahtekârlık yoluyla ücretsiz olarak Bilkent’e bırakılması. YÖK’ün yeni patronu Kemal Gürüz hakkında soruşturma açılmasına neden olan ve Gürüz’ün bilimsel(!) icraatlarını gözler önüne seren birkaç örnek: YÖK Döner Sermaye İşletmeleri’nin zarar ettirilmesi, aynı işletmelerin parasal olarak aşındırılması. ÖSYM sınav hizmetleri ihalelerinde usulsüzlükler. Periyodik yabancı dergi alımı konusunda ‘İnformatica’ adlı firmaya 1 milyon dolar fazla ödeme yapılması. Aynı raporda ÖSYM Başkanı Fethi Toker hakkında ihalelerde usulsüzlük yaptığı için soruşturma açılması gerektiği hükmü de yer alıyor.

İstanbul Üniversitesi’nin patronunun bilimsel(!) icraatlarını da unutmamak gerekir: İÜ Eğitim Fakültesi faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin usulüne uygun harcanmaması. Katkı paylarının usulüne uygun dağıtılmaması. Üniversiteye ait telefonu evinde kullanıp 500 milyon liraya yakın konuşma bedelini katma bütçeden ödettirmesi. İÜ sosyal tesisleri işletmesi hesabından mevzuata aykırı harcamalar, mal alımları. Rektörlük vakıf veya işletmeleri tarafından çalıştırılan büfe, otopark, kantin, kafeterya ve konukevi ile sosyal tesislerden elde edilen gelirlerin katma bütçeye aktarılmaması. Bağış adı altında paralar toplanması, çeşitli harcamalara ilişkin sahte belge düzenlenmesi, öğretim üyesi, öğrenciler ve idareciler üzerinde baskı, eski rektör Bülent Berkarda’nın usulsüzlüklerine göz yumma ve devam ettirme vb. Rapor bunlarla da bitmiyor. Ege, Uludağ, Karadeniz, Trakya, Kırgısiztan-Türkiye Manas ve Hoca Ahmet Yasevi Türk-Kazak üniversitelerinden Afyon Kocatepe, Niğde, Celal Bayar, Erciyes, İnönü, Harran ve Dokuz Eylül üniversitelerine kadar birçok üniversitenin rektör ve yöneticilerinin tonla bilimsel(!) icraatları.

Üniversitelerin ‘bilim yuvası değil, köstebek ve hırsız yuvası olduğu, hırsızlığın, vurgunun ve talanın mekânı hâline geldiği, halka ve topluma değil sermayeye, holdinglere hizmet ettiği, böyle bir yerde demokrasinin ve bilimsel öğrenim ve üretimin olamayacağını’ söyleyenleri ‘vatan haini, bölücü, art niyetli, bilim ve millet düşmanı’ ilan edenlerin, üniversiteleri getirdikleri noktanın açığa çıkarılabilen unsurları bunlar. Elbette ki bunlar birkaç ahlaksız yöneticinin münferit işleri değil ve elbette ki raporun ortaya koyduğu tablo yapısal bir sorunun, çürümenin ifadesi. Yönetici sınıflar ve onların çıkarları gereği uygulanan yükseköğrenim politikalarının başka bir tablo ortaya çıkarması zaten beklenemezdi. Ancak, bu gerçeği dile getirenlerin karalanıp, sermaye-bilim ilişkisinin, piyasa koşullarına uygun yükseköğrenim anlayışının, eğitimde özelleştirmenin, vakıf ve özel üniversitelerin teşvikinin eğitimin kalitesini yükselteceğini söyleyen idelojinin ve onun savunucularının yüceltildiği binaların ayaklarını bastıkları zeminin görülmesi açısından yeterince çarpıcı örnekler bunlar.

Bu anlayışın ve onunla uyum içerisinde, karşılıklı olarak birbirini besleyerek sürdürülen uygulamaların kökleri şüphesiz derinlerdedir. 12 Eylül askeri cuntası ise bu sürecin yakın tarihimizdeki başlangıç noktasıdır. Bütün bu açılardan üniversitelerin geldiği nokta, yönetici sınıfların sistemi koruma ve halkı idare etme anlayışının yükseköğrenim alanındaki izdüşümüdür.

Tablo Henüz Değişmedi

Fakülte ve yüksekokullların bulunduğu kampüslerde akıp giden günlük hayat kapsamında gerçekleşen işler; kültürel, sanatsal, sportif ve sosyal faaliyetler, kısacası dünya ve ülke gündemindeki konular da dâhil olmak üzere öğrenme ve öğretme sürecine ilişkin etkinlikler, etkinliklerin içeriği, yönü ve bunun içerisinde yükseköğrenim gençliğinin yer alış şekli ve düzeyinin ortaya koyduğu tablo bize yükseköğrenim gençliğinin hareketini verir. Bu özet ve genel çerçeveden bakıldığında, yükseköğrenim gençliğinin ana gövdesinin fikir ve gelecek projesinin içeriğinin ve kapsamının, yönetici sınıfların ihtiyaç ve isteklerine uygun olarak belirlendiğini söylemek bir gerçeği ifade etmek olur.

Tabloya hâkim olan bu görünüm 1999-2000 öğrenim döneminde de hâkim görünüm olmuştur. Ancak, on yıllardır tablodaki görünümün değişmesi için yürütülen mücadele, harcanan emek ve atılan adımların yarattığı birikim de küçümsenemeyecek kadar zengindir. Dolayısıyla tabloda bu birikim de önemli bir yer tutmaktadır.

Tabloyu oluşturan resmin tarafları arasında süren mücadele, özünde, üniversitelerin bilimden, aydınlanmadan yana kurumlar olarak, uluslararası emperyalist sermayenin ve onun işbirlikçilerinin değil; halkın, emekçi yığınların çıkarına hizmet eden kurumlar olarak toplumsal yaşamın geleceğe dönük akışındaki yerini almasını hızlandırmaktır.

Emek Gençliği’nin yükseköğrenim gençliği içerisinde yürüttüğü çalışma, geçmiş yıllarda olduğu gibi 1999-2000 öğrenim döneminde de öğrencilerin kendi talepleri, istekleri ve özlemleri için mücadele etme bilincinin gelişmesi ve örgütlü mücadelenin ilerletilmesi, öğrenci örgütlerinin geliştirilmesini ilke edinmiştir. Üniversitelerin, bilimin ve üniversite gençliğinin, işçi sınıfı ve emekçilerin yanında yer alması, yükseköğrenim gençliğinin geleceğinin, işçi sınıfı ve emekçilerin geleceğine bağlı olduğu fikrinin yaygınlaşması, öğrenci gençliğin başta kendi gerçeği olmak üzere, üniversite, ülke ve dünya gerçeğini kavraması için çalışmak, Emek Gençliği’nin ve onun tek tek üyelerinin yaşamına yön vermektedir.

Bu yazının amacı, yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenme sorunlarını, 1999-2000 döneminin verileri ışığında ele almak; ilerlemek ve büyümek için, yükseköğrenim gençlik hareketi içerisinde Emek Gençliği’nin rolünü, yaşanan pratik üzerinden bir kez daha temel yönleriyle hatırlamaktır. Emek Gençliği’nin, bugünkü yükseköğrenim tablosunun değişmesinde daha güçlü bir dayanak olması amacıyla belirli konulara dikkat çekmektir.

1999-2000 Öğrenim Yılı

Geçmiş yıllarda olduğu gibi, 1999-2000 öğrenim yılında da yükseköğrenim gençliğinin, ilerici, devrimci, emekten, halktan yana olan politik kesimleri, burjuvazinin üniversitelerdeki gerici, yozlaştırıcı hâkimiyetine karşı, bilimi, demokrasiyi, eğitimde fırsat eşitliğini ve bunların unsuru olan daha birçok talebi öne çıkaran; bu talepler etrafında öğrenci gençliğin ana gövdesini harekete geçirmeyi amaçlayan bir faaliyet yürüttü. Bu doğrultuda öğrenciler, dönem başında alternatif açılışlar düzenleyerek veya rektörlükler tarafından organize edilen açılışlara katılarak yükseköğrenim gençliğinin talep ve özlemlerini dile getirdiler.

Ardından Adana, Eskişehir, Mersin, Antep, Ankara, İstanbul ve İzmir gibi iller başta olmak üzere öğrenciler, YÖK’ün kuruluşundan bugüne kadar geçen süre içerisindeki en yaygın ve kitlesel eylemlerini gerçekleştirerek, üniversitelerdeki YÖK saltanatını protesto ettiler. Burjuva basın sadece İstanbul’da Beyazıt Meydanı’nda yapılan ve polis saldırısı sonucu katılımcıların hepsinin gözaltına alınmasıyla sonuçlanan protesto gösterisiyle ilgilense de, ülke genelinde birçok üniversitede gerçekleştirilen eylemlere binlerce genç katıldı. Daha sonraki dönemde ise öğrenci eylemlerinin öne çıkan gündemini çoğunlukla kantin ve yemekhane özelleştirmeleri oluşturdu. Eğitimin paralı hale getirilmesi ve özelleştirilmesi doğrultusunda atılan adımlara bağlı olarak gündeme getirilen bu ve benzeri uygulamalar karşısında yürütülen çalışmalarda öne çıkan talepler, ‘eğitimde fırsat eşitliği ve parasız, bilimsel demokratik eğitim’ ekseninde beliriyordu.

Kol, kulüp, topluluk gibi öğrenci örgütlerinin birçok konuda yürüttüğü çalışmalara bağlı olarak gerçekleştirdikleri panel, tartışma, söyleşi gibi etkinlikler dönem başından sonuna kadar geçen sürece dağınık ve büyük oranda birbirinden kopuk etkinlikler olarak yayıldı. Bunların içerisinde, politik gençlik örgütlerinin önayak olduğu etkinliklerin gündeminde, ülke ve dünya gündemini oluşturan konulardan kültür, sanat, müzik ve üniversitelerde yaşanan sorunlara kadar birçok konu yer aldı. Ancak bu tür etkinliklerin çoğunluğunu, üniversite öğrencilerinin kendi ilgi alanlarına göre veya okul yönetimleriyle ortaklaşa düzenledikleri salon toplantılarının oluşturduğunu belirtmek gerekir. Bunların konuları ve nitelikleri ise, daha çok üniversitelerin piyasa kurumu hâline getirilmesine hizmet eden bir yelpazede bulunuyordu.

Yükseköğrenim gençliği hareketinin gündeminde birkaç yıldır yer alan ÖTK’ların çeşitli üniversitelerde yaşanan seçimleri ve organize ettikleri eylemleri 1999-2000 öğrenim döneminde de görmek mümkün. Özellikle, Çukurova Üniversitesi’nde YÖK’ün bilgisi dâhilinde, beş üniversitenin rektörlüklerinin ÖTK başkanlarıyla organize ettiği konferansa katılan belirli sayıda öğrenci temsilcisinin ortaya koyduğu tutum bir ilkin yaşanmasına neden oldu. Konferansın ve özellikle de konferansın örgütlenmesinde yer alan gerici-faşist akımların teşhirini yapan temsilciler, Çukurova Üniversitesi’ndeki öğrencilerle gerçekleştirdikleri protestoyla işin iç yüzünü ortaya çıkardılar. Bir anlamda planlar bozuldu ve ‘şapka düşüp kel göründü’.

Bir önceki yıl yaşanan ‘büyük Marmara depremi’nin etkili olduğu illerdeki üniversitelerde öğrenim gören öğrencilerin gündeminde, depremin yarattığı yıkım ve onun giderilmeyen sonuçları vardı. Bu üniversitelerde öğrenciler çeşitli taleplerini dile getirdikleri eylemler gerçekleştirdi. Yine bu dönemde, gençlik hareketi ve antiemperyalist mücadele içerisinde simgeleşmiş çeşitli günlere ilişkin yapılan etkinlikler, işçi-emekçi hareketinin gündeminde yer alan taleplere ilişkin düzenlenen eylemler ve 1 Mayıs eylemlerine katılım, üniversite gençliğinin ileri-politik kesimleriyle sınırlı kaldı. 1999-2000 öğrenim yılının sona erdiği günlerde ise yükseköğrenim gençliğinin gündeminde bahar şenlikleri vardı. Bu şenliklerde de siyaset, kültür, sanat ve spora ilişkin etkinlikler yer aldı. Bu şenlikler kapsamında düzenlenen etkinlikler, yükseköğrenim gençliği hareketinin bu dönemdeki son halkaları oldu diyebiliriz.

Merkezi Değil Yerel Faaliyetler ve Eylemler

1999-2000 öğrenim döneminde yükseköğrenim gençliği hareketi, ülke düzeyinde merkezi bir hareket olma özelliği taşımadı. Bu değerlendirme, sadece bu dönem için değil, 80 sonrası yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenmesinin toplamı için de yapılabilir. 1996-97 döneminde yaşanan harçları-paralı eğitimi protesto eylemleri, üniversitelerde demokratik reform talebi eksenli faaliyetler ve eylemlerde de olduğu gibi, zaman zaman merkezi eylemler şeklinde bir hareketlenme yaşandı. Ancak, bunların hiçbirisi, yükseköğrenim gençliği hareketinin merkezi bir hareket olarak geliştiğinin göstergesi olarak kabul edilemez. Zaman zaman ortaya çıkan yanlış anlayışlar ve özellikle de belirli politik çevrelerin tespitleri; üniversite gençliğinin ileri, bilinçli, politik kesimlerinin muhalefetiyle sınırlı merkezi etkinlik ve eylemleri yükseköğrenim gençliğinin merkezi hareketinin yerine koyar yönde oldu. Ancak gerek geçmiş yıllarda yaşanan mücadele ve örgütlenme çabalarının dökümü, gerekse 1999-2000 öğrenim döneminde yaşanan ve yukarıda kısaca özetlediğimiz eylem ve etkinlikler, yükseköğrenim gençliği hareketinin merkezi yönünün değil, kendisini farklı kampüs ve fakülteler düzeyinde dışavuran yerel eylem ve etkinlikler yönünün harekete hâkim olduğunu gösteriyor.

Tek veya birkaç merkezi talep etrafında ülkedeki bütün üniversitelerin barındırdığı öğrenci kitlesinin ana gövdesinin harekete geçmesinin olanakları zayıflayıp geri plana düşerken, kampüslerde, fakültelerde ve bölümlerde özgün talepler ve yerel özellikler öne çıktı; ve hareket bu zeminde gelişti.

Bir veya birkaç talep etrafında, belirli bir dönem içerisinde bütün üniversiteleri kapsayan bir merkezi hareketlenmenin; kampüs, fakülte ve bölüm düzeyinde gerçekleşen eylem ve etkinliklerin çoğalması, yaygınlaşması ve olgunlaşmasıyla mümkün olacağını söylemek bir gerçeği ifade etmek olur. Yapılan merkezi planların, yürütülen mücadele ve örgütlenme çalışmalarının bu durumu dikkate almasının, yükseköğrenim gençliği hareketinin ilerlemesi ve kitleselleşmesi açısından önemi büyüktür.

Yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenme düzeyi, 1999-2000 öğrenim döneminde yaratılan birikimlerle birlikte, belirli büyük ve ‘üniversite kenti’ denebilecek illerde, üniversite veya il düzeyinde bir hareketi mümkün kılmaktadır. Çeşitli merkezi eylemlerin gündeme gelmesi her zaman olasıdır. Ancak burada iki şey dikkatten kaçırılmamalıdır.

Birincisi; ülkenin çeşitli üniversitelerinden gelen 40’ar 50’şer öğrencinin Ankara’da veya başka bir ilde oluşturacağı birkaç bin kişilik kalabalığın eylemlerinin yükseköğrenim gençliğinin merkezi hereketinin yerine geçmeyeceği ve geçirilemeyeceğidir. Bugüne kadar yaşanan merkezi eylemler böyle olmuştur ve yukarıda da vurgulandığı gibi yükseköğrenim gençliğinin merkezi hareketi olarak değerlendirilmiş ve yanlışa hizmet etmiştir. ‘Yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenmesinin merkezileşmesi, merkezi eylemlerle olacaktır’ gibi bir mantık doğru değildir. Dönem dönem gerçekleşen merkezi eylemler, yükseköğrenim gençliğinin merkezi hareketinin yerine geçirilemez. Hatta, merkezi eylemler, çeşitli üniversitelerden 40-50 kişilik öğrenci gruplarının bir araya gelerek belirli sayıda bir kalabalığı oluşturmasıyla sınırlı kaldıkça (ki bugün bunun ötesine geçebilecek bir durum söz konusu değildir) yükseköğrenim gençliği hareketini ilerletici değil, zayıflatıcı bir rol oynar. Öğrenci gençliğin politik-mücadeleci kesimlerini, yükseköğrenim gençliğinin ana gövdesinden uzaklaştırır, koparır, çalışmayı genelleştiren ve kendi eyleminden tatmin olup rahatlayan, protestocu dar bir anlayışa-platforma hapseder.

İkincisi; yükseköğrenim gençliğinin merkezi hareketi; kampüslerde, fakültelerde veya bölümlerde, öğrenci gençliğin ana gövdesini kapsayan, ona dayanan bir mücadele ve örgütlenmenin üzerinde yükselecektir. Merkezi hareket, merkezi eylem değil; şu veya bu nitelikteki temel ve güncel bir ya da birkaç talep etrafında ülke genelinde bütün üniversitelerin hareketlenmesi, bu temelde öğrenci gençliğin ana gövdesinin harekete geçmesi anlamına gelir. Bu doğru yaklaşımdan hareket edildiğinde, merkezi plan ve çalışmaların yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenmesinde ilerletici bir rol oynaması mümkündür. Yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgüt birikiminin ortaya koyduğu gerçek budur.

Yükseköğrenim Gençliği Hareketini İlerletecek Araçlar

Üniversitelerde sadece öğrencilerin üyesi olduğu, çalışmasının ve etkinliklerinin yönünü üyesi olan öğrencilerin tayin ettiği, yürüttüğü faaliyetler, üniversite ve öğrenciler üzerinde doğrudan etkiler yaratan, öğrencilerin çeşitli fikirleri tartıştıkları, akademik, kültürel, sanatsal ve sosyal etkinlikler organize ettikleri öğrenci örgütlenmeleri, yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenmesini ilerletecek temel araçlar durumundadır. Bunların başında ÖTK, kol, kulüp ve topluluk gibi öğrenci örgütleri gelmektedir. Bunun yanında bazı üniversitelerde, kampüs, fakülte veya bölüm düzeyinde çeşitli öğrenci dergileri çıkarılmaktadır. Yaşanan geçmiş deneyimler de dâhil, 1999-2000 öğrenim dönemi de açıkça göstermiştir ki bu öğrenci örgütleri ve öğrenci dergileri; sistemin, siyasi iktidarların, YÖK ve üniversite yönetimlerinin, üniversiteyi üniversite olmaktan çıkaran uygulamalarına karşı öğrenci gençliğin üniversiteye gerçek kimliğini kazandırma yolunda önemli dayanaklar olma özelliğine sahiptir.

Yükseköğrenim gençliği hareketinin ilerlemesinde, öğrencilerin birçok konudaki arayışına hâkim olan, egemen sınıfın gerici, çıkarcı, rekabetçi ve lümpen kültürel-politik ideolojik hâkimiyetinin kırılmasında bu öğrenci örgütlerinin ve öğrenci dergilerinin yürüteceği faaliyetin içeriği ve kapsamı belirleyici olmaktadır, önümüzdeki dönemlerde de olacaktır. Öğrencilerin, taleplerine ve haklarına sahip çıktığı; gerici, faşist, baskıcı uygulamaları ve kültürel, ideolojik kuşatmaya karşı mücadele etme fikrine kazanıldığı; bu temelde kitlesel etkinliklerin ve eylemlerin gerçekleştiği her süreçte bu araçların doğru tarzda kullanılması etkili olmuştur.

Öğrenci örgütleri ve öğrenci dergileri sermayenin bilimi esir almasına; düşünmeyen, üretmeyen, tartışmayan, sormayan, itaatkâr bir üniversite kuşağı yetiştirmeyi amaçlayan politikaların yaşam bulmasına karşı mücadeleyi yükseltmede kaldıraç olmaktadır. Dahası öğrenciler, bu öğrenci örgütleri içerisinde yürüttükleri çalışmalarda, faaliyetlerde aydın, bilimsel, öğretici, demokratik tutum ve alışkanlıklar edinebilmekte ve bu temelde kendilerini geliştirebilmektedirler.

Mücadeleci-politik gençler kol, kulüp, topluluk gibi örgütlenmelerin üyesi olmalı ve bu örgütlerin işlevlerine ve üniversitelerde doldurdukları boşluğa uygun çalışmalar yürütmesi ve etkinlikler organize etmesi için çalışmalıdırlar. Bu tür örgütlerin konu ve alanlarının (iktisat, fotoğrafçılık, sinema, müzik, eğitim araştırma, görsel sanatlar vb.) özgünlüğü; bunların üniversitelerin değişimi ve öğrencilerin hak ve taleplerinin gerçekleşmesi için yürütülen mücadeleyi zenginleştirici bir etki yaratacağı muhakkaktır. Dünya ve ülke gündemindeki sorun ve konulardan tutun da, birçok konuda çok çeşitli etkinlikler düzenleyen-düzenleme olanakları olan bu örgütlerin; planlı, düzenli ve istikrarlı çalışmasının sağlanması; üniversitelerin halktan yana, aydınlanmadan, bilimden, demokrasi ve özgürlüklerden yana kurumlar olması için öğrencileri bilgilendirici, aydınlatıcı etkinlikler organize etmesi sorumluluğu en başta mücadeleci-politik gençlerin omuzlarındadır.

Yükseköğrenim gençliği üzerinde, eğitim sistemi, medya ve üniversite yönetimleri tarafından yaratılan köşe dönmeci, rekabetçi, bireyci, bilinemezci, nihilist ve liberal özgürlükçü akımların hegemonyasını kırmaya hizmet edecek etkinliklerin örgütleri ve örgütleyicileri olmalı bunlar. Bunun için de, bilimsel, demokratik bir üniversite fikrine bağlanan ve giderek kapitalizmin-emperyalizmin dünya halklarını nereye götürdüğünü sorgulatan, yaşadığı sistemi ve onu değişmesinin zorunluluğunu gündeme getiren, çok geniş yelpazede bir aydınlatma çalışması, dönemsel değil bir süreklilik içerisinde yürütülmeli.

Yine öğrenci dergilerinin giderek bütün kampüs, fakülte ve bölümlerde yaygınlaşması, bunların ÖTK’lar, kulüp, kol ve topluluklarla koordineli bir çalışma yürütmeleri, yükseköğrenim gençliği hareketi açısından ilerletici olacaktır. Öğrenci dergilerinin, birkaç kişinin kafa kafaya verip, düzensiz ve istikrarsızca çıkardığı yayınlar olmaktan çıkarılması da önemlidir. Gerek ÖTK’lar gerekse kol, kulüp, topluluklar ve öğrenci dergileri, üniversitelerin ‘olsa da olur, olmasa da olur’ organları değil, ‘olmazsa olmaz’ parçaları olarak ele alınmalıdır. Öğrenci gençliğin, üniversiteyi üniversite yaptığı, yapacağı; üniversitenin çehresini değiştiren dinamikler olarak kavranmalıdır.

Sadece Tespit Etmek Yetmez

Bu tespitleri bugün yükseköğrenim gençliğinin bütün mücadeleci-politik kesimleri kabul etmektedir. Ancak, bu tespitleri yapmak ya da kabul etmek, öğrenci örgütlerinin ve öğrenci dergilerinin, yükseköğrenim gençliği hareketinin ilerletilmesinde doğru ve ilerletici bir tarzda kullanıldığı anlamına gelmiyor. Aksine, politik darlık, sığlık, grupçuluk, tembellik ve formülcülük vb. küçük burjuva tutum ve alışkanlıklar, bu araçların yeterince işlev görmesini engelleyen sonuçlar çıkarıyor. Hatta bu araçların ‘mücadele aracı olup olmadığı’ gibi gereksiz ve ucube tartışmaların yaşandığına tanık olabiliyoruz. Yine, ÖTK’ların, kol, kulüp ve topluluk gibi örgütlerin, hatta öğrenci dergilerinin yürüttükleri çalışmaları ve faaliyetleri politika dışı görüp, küçümseyen tutumlar takınılabiliyor, bu çeşit fikirler ortaya atılabiliyor.

Kimi zaman da öğrenci örgütlerinin ve öğrenci dergilerinin yükseköğrenim gençliği hareketini ilerletecek araçlar olduğu kabul ediliyor, ancak takınılan pratik tutumlar, ‘siz ne söylerseniz söyleyin biz bildiğimizi okuruz’ anlamına gelen fasit bir dairenin dışına çıkmıyor-çıkamıyor. Yükseköğrenim öğrenci hareketini ilerletecek faaliyetlerin organize edilmesini birkaç ÖTK temsilcisinin işi olarak görüp, sonra da ‘yapsınlar da görelim’ diyen yaklaşımlardan da söz etmek mümkün. Çeşitli üniversitelerin kampüs, fakülte ve bölümlerinde ortaya çıkan örnekler hatırlatıldığında ise takınılan tutum; ‘Öğrenci örgütleri bizim üniversitemizde de var. Ama bizim herhangi bir etkimiz yok. Zaten var olan temsilcilerden de bir şey olmaz. Yükseköğrenim gençliğinin yaşadığı sorunlar hiçbirisinin umurunda bile değil’ vb. oluyor. Neresinden tutacaksınız bu yaklaşımların? Kendisini ve rolünü, var olan öğrenci örgütlerinin bütünüyle dışında gören veya o güne kadarki tutumlarıyla bu örgütlerin dışına düşmüş veya dışında kalmış bir durum, hangi politikanın (gerçekte politikasızlığın) ürünüdür veya ürünü olabilir?

İşçi sınıfının uluslararası birlik, mücadele ve dayanışma günü olan 1 Mayıs’a katılım konusunda, Emek Gençliği’nin, partisinin politika ve taktikleri doğrultusunda ortaya koyduğu, ‘Üniversite gençliği 1 Mayıs’a kendi örgütleriyle, temsilcilikleriyle ve pankartıyla katılmalıdır’ tutumu karşısında da benzer sorular sorduracak değerlendirmeler yapılabiliyor. Bütün bunlar ve İstanbul’da üniversite öğrencilerinin 1 Mayıs’a katılımının azlığından yola çıkarak dile getirilen ‘Plan tutmadı, keşke partinin arkasında yürüseydik’ gibi yaklaşımlar, Emek Gençliği’nin ve yükseköğrenim gençliği hareketinin gerçeğine ve birikimine denk düşmeyen yaklaşımlardır. Ne Emek Gençliği ne de onun partisi, ‘becerilemeyen, yapılamayan ya da başarılamayan işlerin ya da hem objektif koşullardan hem de yerine getirilemeyen görev ve sorumluluklardan ve ortaya çıkan sonuçlardan dolayı sığınılacak bir liman olarak görülemez.’

Bu yaklaşımların temelinde, öğrenci gençlik hareketinin tarihinde olumlu hiçbir rol oynamamış, grupçu, soyut tartışmalara meraklı küçük burjuva yaklaşımlar ve onun yansımaları var. Bu tutum ve anlayışların zaman zaman Emek Gençliği saflarında da görülmesi, bilerek ya da bilmeyerek bu tutumlardan etkilenmelerin olduğuna işaret etmektedir. Oysa Emek Gençliği’nin üzerinde yükseldiği birikim, bunların eleştirisi ve reddiyle oluşmuş ve her şeyden önemlisi, bu reddedişin pratik adımlarıyla bugünlere gelinmiştir. Gelinen noktadan ileriye gitmenin yolu da aynı reddedişten geçmektedir.

ÖTK’lar, kollar, kulüpler, topluluklar ve öğrenci dergileri, kaba deyimiyle ‘adam kafalamanın’ ya da ‘kandırıp, kullanmanın’ araçları değildir. Bırakalım bunu, böyle göstergesi olacak, bunu çağrıştıracak tutum ve anlayışlar bile Emek Gençliği gruplarına ait olamaz. Aksine, Emek Gençliği kararların demokratik tarzda alındığı, tartışmaların ve fikirlerin öğretici bir temelde yapıldığı, kendinin ve öğrencilerin bilinç ve eyleminin ilerletilmesi için pratik işlerin üretildiği, kültürden sanata, ekonomiden sosyal bilimlere, felsefeden tarihe, bilimin ve politikanın konusu olan bütün alanlarda çok yönlü etkinliklerin gerçekleştirildiği bir platformdur. Ancak ve ancak bu temeldeki tutum ve anlayışla yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenmesinde ilerletici bir rol oynanabilir ve Emek Gençliği bunun için vardır. Mücadele ve mücadele örgütleri, araçları konusunda bir kriter aranacaksa, Emek Gençliği gruplarının kriterleri, bu anlayış ve ona uygun olarak gerçekleştirilen işler olmalıdır.

Öyleyse, küçük burjuva politik gençlik örgütleriyle Emek Gençliği’nin arasındaki farkın masa başında konması yetmez. Bu farkın pratik olarak ortaya konması, yükseköğrenim gençliği hareketinin ilerlemesinin yolunun nereden geçtiğine ilişkin anlayışın açıktan, yüksek sesle savunulması ve hepsinden önemlisi Emek Gençliği üye ve gruplarının günlük pratiğinin bu anlayışa uygun olması, hareketin bugünü ve geleceği açısından bir zorunluluktur.

Öğrenci Olmak ve Sınıf Çalışması Yürütmek

Yükseköğrenim gençliği hareketini ilerletici bir rol oynamada, öğrenci gençliğin mücadeleci-politik kesimlerinin temel eksikliklerinden birisi de, öğrenci olarak günlük okul hayatının akışının bir parçası olmak, derslere girmek, mücadeleyi ve örgütlenmeyi sınıflara, amfilere dayandırmak konusunda ortaya çıkmaktadır. Yazının girişinde sözünü ettiğimiz akademik hayatın parçalanmasının bir yansıması olmakla birlikte, asıl olarak politikayı ve politik mücadeleyi yanlış kavramanın bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır bu sorun.

Üniversitedeki günlük yaşam içerisinde sınıflar ve amfiler öğrencilerin doğal örgütleri durumundadır. Öğrenci gençliğin ihtiyaç duyduğu kitle örgütü, onun çalışması ve bunda temel rolü oynayacak olan politik güç (Emek Gençliği) kendisini bu doğal örgüt birimlerine dayandırmak zorundadır. ÖTK’ların kurulmaya başlanmasıyla birlikte, sınıflar ve amfilerin doğal örgüt alanları olmanın yanı sıra, öğrenci gençliğin kitle örgütünün en küçük birimleri olması pratik, somut bir durum hâline gelmiştir. Öğrenci olmak ve sınıf çalışması yürütmek konusunda bugün yaşanan sıkıntılar, en çok da bu pratik, somut durum karşısında ortaya çıkmaya başlamıştır.

Kantin devrimciliğiyle kendini daraltmış, öğrenci muhalefetinin merkezine sınıfları ve amfileri değil, çeşitli politik gençlik gruplarının ortaklığını koymuş politik kavrayış ve anlayışın sonucu, öğrenci olmaktan uzak, adeta üniversiteye politikayı dışardan taşıyarak sonuç almayı uman, çağrıları ve seslenişi dışardan olan bir ‘devrimci ve devrimci örgüt tipi’ çıkmıştır ortaya. Bunun öğrenci gençlik yığınlarının gözündeki yansıması da ‘güvensizlik, tehlike, bozgunculuk, huzursuzluk vb.’ olmuştur. Şüphesiz bunda, egemen ideolojinin yürüttüğü örgütsüzleştirici, örgütsüzlüğü öven, örgütlü mücadeleyi özgürlüksüzlük sayan propagandanın önemli bir payı vardır. Ancak açıkça ifade etmek gerekir ki, günlük yaşamı öğrencilikten uzak, üniversitesinden, sınıfından ve amfisinden kopmuş, selam vereceği arkadaş sayısı bile sınırlı, hatta yok; arada bir amfide şu veya bu eyleme çağrı yaparken görülen vb. özelliklerin belirlediği bir konumda öğrencilerin karşısına çıkan devrimci tipinin bu ‘imaj’daki payı, egemen ideolojinin propagandasının payını aratmaz.

Bugüne kadar birçok kez altı çizilen bu sorun basit bir ‘derse girip girmeme’ sorunu değildir. Sorun böyle kavrandığında; ‘Emek Gençliği üniversite örgütü olarak karar aldık. Bundan böyle herkes derslerine girecek, sınıfında ve amfisinde olacak. Buralarda üniversite hareketini ilerletmek için çalışma yürütecek dedik. Ancak, bir süre sonra kantinde her gün birbirimizi göremeyince, bildiri dağıtımı vb. işler için bir araya gelme konusunda sıkıntı yaşayınca, örgüt dağılıyor, hemen önlem alalım deyip yeniden herkesi kantinde toplayan bir çalışma tarzına geri döndük’ sözleriyle ifade edilen durumlar ortaya çıkmaktadır. Yükseköğrenim gençliği hareketinin ilerlemesinde ÖTK gibi bir örgütlenmenin, kol, kulüp, öğrenci dergileri gibi araçların kısa, orta ve uzun vadede oynayacağı rolün görülememesinin önemli bir nedenini de bu kavrayış oluşturmaktadır.

Sorun; yükseköğrenim gençliği içerisinde yürütülen politik çalışmayı kavrayış sorunudur. Yani, günlük politikayı, dünya ve ülke gündemini izleme, öğrenme, yükseköğrenim gençliği hareketinin emek ve demokrasi güçlerinin mücadelesindeki yerini anlama, bulunduğu alandaki günlük kendiliğinden akan hayata etkide bulunabilme, sadece yükseköğrenim gençliği içerisinde değil, bütün diğer alanlarda yürütülen mücadelenin birikimini özümseme sorunudur. Kısacası bu, bir yaş ve mücadele kültürü, bilinci sorunudur. Sınıf ve amfiler temelinde çalışma ve örgütlenme konusu bu temelde kavrandığında; genelleşip, kantinlere hapsolma ya da üniversitenin dışına düşüp içindeymiş gibi davranma, dışardan seslenme vb. yanlış ve öğrenci gençlik hareketine hiçbir yararı olmadığı, pratikte defalarca ve defalarca kanıtlanmış bir çalışma-politika yapma tarzından kurtulmak mümkün olabilir. Ancak o zaman, egemen ideolojinin yürüttüğü karşı ve yıpratıcı propagandanın öğrenci gençlik yığınlarının gözünde yarattığı ‘güvensizlik, tehlike, bozgunculuk, huzursuzluk vb.’ etkilenmelerin yerini tersi bir etkilenmeye bırakması mümkün olabilir. Sevilen, sözü dinlenen, fikirlerine değer verilen, öğrenme ve öğretme çabası karşılık bulan öğrenci gençlik önderleri, böyle bir yaşam ve mücadele kültürü, bilinci ile var olabilirler.

Sonuç Olarak

Öğrenci gençliğin mücadeleci-politik kesimlerinin, yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenme deneyimlerinden yararlanması, onları kavraması ve özümsemesi, geçmişte düşülen hata ve eksikliklere tekrar düşülmemesi açısından önemlidir. Yaşanmış deneyleri kendi günlük çalışmasında kullanamayan ve her defasında yeniden yaşayarak öğrenmek zorunda kalan bir Emek Gençliği birim grubunun kavrayışının yüzeysel olduğu açıktır.

Şüphesiz bugün Emek Gençliği’nin yükseköğrenim gençliği içerisinde çalışma yürüten gruplarının toplamının bu durumda olduğu söylenemez. Bu durumda olan birim gruplarının Emek Gençliği örgütlerinin çalışmalarını belirli düzeylerde olumsuz etkilediği, dolayısıyla yükseköğrenim gençliği hareketinin ilerlemesinde de olumsuz rol oynadığı ise bir gerçektir.

Yükseköğrenim gençliğinin mücadeleci-politik kesimleri her dönem kendi yaşadıkları deneylerden öğrenmekle yetinemezler. İşçi sınıfının politik partisinin hafızasına, onun gençlik örgütünün yürüttüğü çalışmadan edinilen birikime kulak vermek ve ona dayanarak ilerlemek, cesur, militan, kararlı, başarılı ve kitlesel bir yükseköğrenim gençliği hareketi açısından hayati değerdedir. Yükseköğrenim gençliği hareketinin ilerlemesine hizmet edecek bir politik çalışmanın, yukarıda belirli açılardan yapılan değerlendirmeleri dikkate alarak sürdürülmesi sorumluluğu Emek Gençliği örgütlerinin omuzlarındadır. Emek Gençliği örgütleri bunu başardıkları oranda, hem yükseköğrenim gençliğinin mücadele ve örgütlenmesini ilerletici bir rol oynamayı sürdüreceklerdir hem de onun içerisinde kendi örgütlenme düzeylerini artırıp, yaygınlaştırma olanağına sahip olacaklardır.

Özgürlük Dünyası - Haziran 2000

ÖĞRENCİ GENÇLİK MÜCADELESİNİN
YAKIN TARİHİNİN ÖĞRETTİKLERİ

2004-2005 eğitim-öğretim dönemi başladı. 25 yıldır IMF programınca mengene altına alınmış ülke ekonomisi, bu kez, AKP hükümeti eliyle yürütülüyor. Üniversiteler, ihtiyaçlar gözetildiğinde bütçeden alınan payın giderek azaldığı, olanaklarının kısıtlandığı bir dönemi yaşarken, ‘serbest piyasa ekonomisine tam entegrasyon’ hedefiyle girişilen üniversitelerin yeniden yapılandırılması, üniversitenin tüm hücrelerine nüfuz ediyor. İşsizlik ve yoksulluğun katlanarak büyüdüğünün, gelir dağılımında en üsttekilerle alttakiler arasındaki uçurumun giderek açıldığının DİE rakamlarınca ifade edildiği böylesi bir dönemde; sistemle emekçi sınıflar giderek daha çok karşı karşıya gelmekte ve bu durum, geniş gençlik kitlelerinin de, sistemin açmazlarıyla daha derinden karşı karşıya kalacağının belirtilerini sunmaktadır. Eğitim ve gelecek sorunu geniş gençlik kitlelerini giderek kaygılandırmaktadır. Bu durum, yükseköğrenim gençlik mücadelesinin yeni bir ivme kazanmasına neden olabilecek güçlü bir temel oluşturmaktadır.

İlköğretim ve liselerde ayrıcalıklı okulların daha etkin hale getirildiği, 64 bin öğrencinin 0 çektiği, 2500 lise birincisinin açıkta kaldığı, dershane sektörünün öğrenci velilerinin emeğini emdiği, rantiyeci tabakalarca yönlendirilen ‘yapbozcu’ bir eğitim sisteminin durumu, halkın ve gençliğin öfkesini giderek artırmaktadır. Meslek liseleri öğrencileri işsizlik ve hor görülme girdabında bunalıma itilirken, AKP eliyle eğitimin içeriği daha da gericileştirilmeye çalışılmaktadır. Bütün bu koşullar çerçevesinde, liseli gençliğin yeniden derlenmesi ve mücadelenin bir kitle temeli kazanması için imkânlar olgunlaşmaktadır.

Öte yandan, Ortadoğu, Kafkaslar ve Uzak Asya’da yaşanan çatışmalar, ülkelerdeki iç karışıklıklar, ‘terörizme karşı mücadele’ konseptine güç vermekten başkaca bir işe yaramayan kanlı eylemler, bölgede emperyalistler arası hâkimiyet kavgasının yeni ve daha gerici biçimlerle şiddetlendiğine işaret ediyor. ABD ve AB kıskacında, dış ve ona bağlı olarak iç politikasını şekillendiren işbirlikçi siyasal iktidar, Türkiye’yi emperyalist müdahalelerin ve bölgede oynanan kumarın itibarsız oyuncusu, aynı zamanda da hedefi durumuna getirmektedir. Öncelikle ABD olmak üzere, emperyalizme karşı mücadele, bütün bölge ülkelerinde büyümektedir. Irak ve Filistin başta olmak üzere, yayılan direnişlerin ve ayaklanmaların aktif kitlesini gençler oluşturmaktadır. Emperyalist işgallere, Türkiye’nin teslimiyetçi yaklaşımlarına karşı her dönem sokağa çıkmasını bilmiş Türk, Kürt, Arap... her milliyetten Türkiye gençliği, kuşkusuz bölgedeki bu gelişmelerden etkilenmektedir ve antiemperyalist yurtsever bir gençlik mücadelesi için, bu durum, yeni imkânlar sunacaktır.

Önümüzdeki dönem gençlik mücadelesinin örgütlenmesi, derlenip toparlanması ve yeniden ayağa kalması için her bakımdan mevcut donanım yenilenmek durumundadır. Konu buradan ele alındığında ise, gençlik hareketi, mücadelesi ve örgütlenmesinde birikim, deney ve tecrübe gibi özelliklerin büyük öneme sahip olduğu görülecektir. Hafızası olmayan bir hareketin hedeflerine ulaşması nasıl mümkün değilse, belleğin yeniden canlı tutularak harekete güç kazındırılması da bir o kadar değerlidir. Ülkemizde, emperyalizme, eşitsizliğe ve gericiliğe karşı gençliğin mücadelesinin güçlü bir geleneğe sahip olduğu bilinen bir gerçek. Gençlik mücadelesinin tarihi ya da deneyleri denince, akla ilk gelen, 1968 gençlik hareketi olmaktadır. Eşsiz mücadele deney ve örneklerini sunan bu dönemi ele alıp incelemek, bugünle bağını kurmak ve yarını örgütlemek için 68’in tecrübelerinden faydalanmak, gençliği kazanmak isteyen her devrimci ya da kurtuluşunu, kendisinin de bir parçası olduğu geniş gençlik kitlelerini örgütlemekte gören her genç için bir zorunluluk olduğu kadar, aynı zamanda bir görevdir.

Gençlik hareketinin bu ‘uzak’ geçmişi kadar, yakın geçmişinin de bir öneme sahip bulunduğu gözetilerek, bu yazıda; son 10 yılda gençlik hareketinin seyri ve bu mücadele içinde kimi örnekler, kimi yönleriyle ele alınarak, gençlik hareketine imkânlar sunmak üzere verilmeye çalışılmıştır. Şüphesiz ki, bu 10 yıllık dönem, bir yazının kapsamını aşan yönlere ve derinliğe de sahiptir ve başkaca yönleriyle incelenmeye ve desteklenmeye muhtaçtır.

Darbe Yıllarından Mücadele Yıllarına

12 Eylül 1980 faşist cuntasıyla birlikte, ezilen işçi ve emekçi yığınların yanı sıra gençlik kitleleri de faşist diktatörlüğün baskı, işkence ve katliamlarından geçirildi, gençlik mücadelesi ezildi, mücadele örgütleri dağıtıldı. Darbe, üniversitelerde kendi çocuğunu doğurdu, ve, çeyrek yüzyıllık bir saltanat sürecek olan YÖK, üniversite idarelerini ele aldı. Üniversitelerin, ilk ve orta okulların askeri kışlalara çevrildiği bu dönemde, mücadeleci bütün öğrenciler tasfiye edildi. Yeni öğrenciler ise, okul bahçelerindeki askeri birliklerin ve silahların gölgesinde, cuntacı bir eğitim düzeni içerisinde yetiştiler. Faşist ve gerici kadrolaşmalarla, işkence, küçük düşürme, psikolojik baskı, dayak, okullarda ‘sivil’ bir biçim kazandı. Sonraları birçok yazının konusu olan bu dönemin gençliği, ‘bastırılmış gençlik’, ‘kayıp kuşak’ gibi tanımlarla anıldı.

80’li yılların ortalarından itibaren, işçi sınıfının örgütlenmesi ve mücadelesinin yeniden filiz vermesiyle birlikte, gençlik kesimlerinde de bir örgütlenme dönemi hayat bulmaya başladı. 87 ile hız kazanan ve 89-90 Bahar Eylemleri’yle genel ve sokağa yansıyan bir özellik kazanan işçi hareketi, kendisi ile birlikte, ezilen diğer emekçi tabakaların ve gençliğin de önünü açtı. Her dönem gençlik hareketine damgasını vuran ve diğer gençlik kesimlerine moral kaynağı olan yükseköğrenim gençliği, bu yıllar boyunca, ‘parasız eğitim, YÖK’ün kaldırılması, üniversitede demokratik ortamın sağlanması, polisin üniversiteden çıkması’ vb. taleplerle mücadeleye yöneldi. Öğrenci dernekleri, bu dönemin mücadele örgütleri olarak boy verdiler. Her üniversitede ayrı ayrı ve kendi özgünlükleriyle ortaya çıkan, öğrencilerin demokratik bir işleyiş kazandırmak istedikleri öğrenci dernekleri, YÖK’ün ‘tek tip dernek’ yasasını gündeme getirmesiyle, tırpanlanmaya çalışıldı. Önceleri, kampüs içi forumlar biçimiyle öne çıkan mücadele, tek tip dernek yasasına karşı yapılan eylemlerle, sokak eylemleri halini aldı. Öğrenciler, Beyazıt Meydanı’ndan Laleli’ye doğru yürüyüş yaptı ve polis müdahalesi ile karşılaştılar. 14 Nisan Eylemi olarak anılan bu eylem, mücadeleye ivme kazandırdı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencileri, ‘Hukuk Mevzuatı’ dersinin vizelerinde haksızlığa uğradılar ve yeni bir sınav talebiyle kitlesel bir eylem düzenlediler. Polisin kuşatması ve baskısıyla rektörlüğe sığınan öğrencilerin eylemi, bir süre sonra işgale dönüştü ve ardından bu işgal ezildi. Fakat işgal, tüm üniversitelere moral verdi.

90’a kadar yükseköğrenim gençliğinin örgütlenme ve mücadelesi, küçük burjuva tahripkar etkilere karşın, kitlesel bir karakter taşıdı. 90’la birlikte, ‘polisin üniversitelerden atılması’ talebiyle yapılan eylemlerde, kitle temelini daraltıcı eylem ve örgüt biçimleri uç vermeye başladı. Her politik gençlik örgütünün kendince eylemler yapması, kitle desteğinden kopuk bir biçimde polis noktalarına molotoflu saldırılar, derneklerin devrimcilerin ‘takıldığı’ kantinlerin dışına çıkamamaları, bu daraltıcı eylem ve örgüt tarzlarına örnek gösterilebilir. Ülkücü faşist saldırılar ve polis müdahalelerinin de üstüne binmesiyle, hareket giderek daraldı.

Liseli Gençlik Kabuğunu Kırıyor

89-90 Bahar Eylemleri’yle toplumsal muhalefete damgasını vuran işçi hareketinin de etkisiyle, darbenin örgütlediği tek partili ANAP hükümeti seçimleri kaybetti. Hükümete gelen DYP-SHP koalisyonu, 91’den itibaren, kitle hareketinin de baskısıyla, kimi demokratik hak ve özgürlükleri tanımak durumunda kaldı. Partilerin ve sendikaların örgütlenmesi hız kazanırken, 1 Mayıs, kimi bölgelerden başlayarak, yasal mitinglerle kutlanmaya başladı. Bu ‘özgürlükleri’, gerici ve baskıcı müdahale ve uygulamalar sürekli takip etti. Özgürlüklerin kazanılması ya da bastırılması, sınıflar mücadelesinin bir alanı hâline geldi.

Bu dönemde, yükseköğrenim gençliğinin yanı sıra, liseli gençlik de okullarda hareketlenmeye başladı. Baskıcı ve gerici eğitime karşı basın açıklaması, öğrenci birliği kurmaya çalışma gibi girişimler sert tedbirlerle karşılandı. Okuldan atılmalar temel ceza yöntemi olarak belirlendi. 1993/94 eğitim ve öğretim yılını, tek tek okullarda sürdürülen mücadelelerin birleştirilmesi için bir mücadele yılı olarak ilan eden işçi sınıfı partisinin devrimci gençliği, tüm yurt çapında sürdürülecek bir kampanya kararı aldı. Bu kampanya, ağırlıklı olarak liseleri merkez alıyor, gençlik kesimlerinin taleplerini formüle ederek ortaklaştırıyordu. 14 Nisan 1994’te, Türkiye’nin temel büyük illeri başta olmak üzere, birçok ilde yapılan eylemlerle sonuçlanan bu kampanyanın en önemli aracı, imza toplamak olarak belirlenmişti. Talepler ise şöyle sıralanıyordu:

1- Üniversite sınavları derhal kaldırılmalı, herkese sınavsız, ilgi ve yetenekleri doğrultusunda yükseköğrenim hakkı tanınmalıdır.

2- YÖK ve Talim Terbiye Kurulu dağıtılmalı, eğitimin içeriği öğretmen ve öğrencilerden oluşan bir kurul tarafından belirlenmelidir.

3- Gerici faşist disiplin yönetmelikleri iptal edilmeli; tek tip kıyafet zorunluluğu sona erdirilmelidir.

4- Anadilde eğitim hakkı tanınmalıdır.

5- Herkese eğitim ve iş güvencesi sağlanmalıdır.

6- Tüm gençliğe işsizlik sigortası sağlanmalıdır.

7- Zorunlu askerlik yasası derhal geri çekilmelidir.

Bu 7 taleple formüle edilmiş imza föyleri binlerle ifade edilen sayılarda toplanırken, çalışmayı yürüten öğrenciler, illerde ‘Paralı Eğitime Hayır Platformları’nı kurdular. Ankara’dan başlayarak (APEH) kuruluşlarını ilan eden platformlar, kampanya ve mücadelenin illerdeki koordinasyon merkezleri oldular. Platformlar, liseli, üniversiteli öğrencilerin mücadelesini de ortaklaştırdılar. Gençler, şenlikler yoluyla ilan ettikleri kampanyayı, Milli Eğitim Müdürlükleri önünde imzaları teslim edecekleri kitlesel eylemlerle noktalayacaklarını ilan ettiler.

14 Nisan günü, başta İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Bursa, Balıkesir, Trabzon olmak üzere, yurdun birçok yerinde, İl Milli Eğitim Müdürlükleri önünde eylemler düzenlendi. Eylemlere yurt çapında 5000’e yakın genç katıldı. Bu eylemler polis saldırısı ve gözaltılarla sonuçlansa da özellikle liseli gençliğin örgütlenmesi ve mücadelesi açısından önemli bir kanal açtı. Yükseköğrenim gençliğinin ardından liseliler de, kendi örgütlerini oluşturmaya çalıştılar. Liseli Öğrenci Birliği (LÖB) girişimleri, bütün baskı ve yasaklamalara karşı, 30’arlı, 100’erli grupların bir araya gelmesiyle, mücadelesine devam etti. Yasakların yoğun olduğu bir dönemde, LÖB toplantıları, kimi zaman okullara yakın kahvehanelerde, kimi zaman kapıda gözcü bırakılarak, boş sınıflarda gerçekleşiyordu. Okullara yakın duvarlara LÖB imzalı yazılamalar yapılıyor, bildiriler çıkarılıyordu. Tüm bunlar, fiili ve meşru bir zeminde gerçekleşiyordu. Ardından gelen yıllarda, bu liseli grupların kitlesel ve mücadeleci bir temel kazandığı kimi okullarda, Öğrenci Birlikleri tanınır hale geldi. Nihayetinde, MEB, tüm liselerde Öğrenci Birliklerinin kurulması için okullara genelge göndermek zorunda kaldı. Bugün bile, bu genelgeye dayanarak, birçok lisede kurulmuş ÖB’de, şüphesiz, 14 Nisan eylemlerinin önemli bir payı var. Fakat hâlâ, birçok lise, aşağıdan baskı gelmedikçe, bu genelgenin gereklerini bugün de yapmamaktadır. 14 Nisan’ın ardından gerçekleşen 94 1 Mayıs kutlamalarına ise, önemli bir mücadele deneyiminden geçmiş öğrenciler, kendi talep ve pankartlarıyla, işçi sınıfıyla birleşmek üzere katıldılar.

Yükseköğrenim Gençliğinde İki Büyük Dalga

1980 darbesinden sonra, yükseköğrenim gençlik hareketinin kitlesel ve canlı iki dönemi vardır. Bunlardan ilki, 1987 yılıyla birlikte başlayan ve 88, 89 döneminde doruğa çıkan, yukarıda sözünü ettiğimiz hareketti. Daha sonra sönen bu hareket, küçük ve kitlelerden kopuk, dar eylemler biçiminde kendini ifade etmeye devam etse de, özellikle 90’lı yıllar yükseköğrenim gençlik hareketinin zayıfladığı ve sürekli gerilediği yıllar olmuştur. Bu yıllarda; ortaya çıkan hata ve zaaflar sonucu, mücadeleci kesimin, sürekli gençlik kitlelerinin ana gövdesinden koptuğu gözlenirken, yoğun bir siyasal terör ve baskıyla bu kesimin tasfiye edilmeye çalışıldığına tanık olundu. Aynı dönem içerisinde işçi sınıfı ve ezilen emekçi kesimlere yönelik baskılara paralel olarak, üniversite gençliğinde de gittikçe artan hoşnutsuzluk başgöstermiştir. Bu hoşnutsuzluk, 95-96 öğrenim yılının başından itibaren, harçlara yapılan yüzde 300’lük zamlara yönelik tepkiyle kendini açığa vurmuş, ve o yıllardan sonra, öğrenci hareketi, kampüsleri aşarak, yeniden sokağa çıkmıştır. Bu dönemin bir başka özelliği, gençlik mücadelesinin uluslararası alanda da genişlik ve etkiye sahip olmasıydı. Örneğin 96 yılı boyunca, başta Fransa olmak üzere, Yunanistan, Sudan, Güney Kore, Meksika, Macaristan, Venezüella, Moldavya, Romanya, Bolivya, Almanya, Türkiye ve daha birçok ülkede, başta öğrenciler olmak üzere, tüm gençlik sokaklara döküldü.

Yaz aylarında Kredi ve Yurtlar Kurumu tarafından açıklanan zam kararına karşı, ilk tepki ve eylem, yine yaz aylarında geldi. Öğrenciler, sokak ve meydanlarda topladıkları imzaları, okulların açılmasıyla, üniversitelere taşıdı. Toplanan imzaların sayısı 300.000’e ulaştı. Toplanan imzalar, 20 Ekim’de Ankara Kızılay Meydanı’nda yapılan ve yaklaşık 2000 kişinin katıldığı bir eylemle Meclis’e götürülürken, ülkenin çeşitli meydanlarını parasız öğrenim talebiyle zorlayacak bir süreç başlamış oldu. Öğrenci hareketinin koordinasyonunu sağlamak ve bir ‘merkez’de toplamak üzere, İstanbul Üniversitesi Öğrencileri Koordinasyonu (ÜÖK) oluşturuldu. 20 Aralık’ta Beyazıt’ta yapılan eyleme çeşitli politik gruplardan öğrenciler katılmış ve bu gruplar, ÜOK denetiminde gelişen hareketin patlama olanaklarına yönelik görevlerinin farkına varmışlardır. Bu dönemde, şu ya da bu nedenle hareketin dışında kalmış politik gençlik grupları, öğrenci gençliğin tepkisini daha güçlü örgütlemeye yöneldiler.

Hareketle Birleşmeye Çalışan Öğrenci Örgüt Tipleri ve Onları Besleyen Fikirler

95-96’da gençlik hareketinin yükselişi ile birlikte, eylem tarzı ve kitle çalışması kadar, politik gençlik grupları arasında, örgüt biçimlerine dair tartışmalar da yoğunlaşmaya başladı. Bu dönemi karakterize eden üç temel örgüt ve eylem çizgisi ortaya çıktı. Birincisi, ‘Üniversite Öğrenci Koordinasyonu’ (‘Devrimci Gençlik’ merkezli) ile kendini ifade eden örgütlenmeydi. ÜÖK, popüler söylemi ve eylem tarzı ile, o dönem, tepkisini dışavurmanın araçlarını arayan öğrenciler için bir çekim merkezi oldu. ‘Dünya yerinden oynar, YÖK’ten adam çıksa’ sloganıyla yüzlerce genci aynı anda yerinde zıplatmak, öte yandan en geniş öğrenci katılımını hedeflemek, fakat denetimi dar bir siyasi grubun (Devrimci Gençlik Dergisi çevresi) elinde tutmak, Koordinasyon’un özelliklerindendi. Bu örgütün her kampüs ve fakülte için belirlediği birim örgütünün adı, ‘Cephe’ idi. ‘Cephe’ler, kendini, katılımda olabildiğince esnek olarak göstermeye çalışsa da, MHP’li, sağcı, İslamcı, Kemalist, liberal öğrencilere kapısını kapatarak, aslında, yeniden ‘solcu’ bir daralmaya yönelmişti. Ayrıca ‘cepheler’, üniversitelerde bulunan kol, kulüp, ÖTK gibi örgütlenmeleri dışlıyor, mücadelenin dayanağı olarak ele almıyordu. ‘Cepheler’ üzerinden Devrimci Gençlik, kitlesel bir öğrenci örgütü olarak tasarlanıyordu.

Hareket içerisinden çıkan ikinci eğilim ise, kendini, ‘Üniversite Öğrenci Platformu’ olarak ilan etti. ÜÖP, kendini, devrimci grupların birliği olarak ifade ediyor, ve bunun, kitle temelini taşıyacak bir örgüt tipi olacağını iddia ediyordu. ‘Siyasallaşma olmadan kitlesel gençlik örgütü yaratılamaz’ fikrinden hareketle, hareket içindeki binlerce öğrenci, politik bir gruba mensup olmadıkları için, karar mekanizmalarının dışında bırakılıyordu. Kampüs ve fakültelerdeki birlik ise, ÜÖP’ye göre, yine devrimcilerin birliği idi. ÜÖP, sokak eylemlerini neredeyse fetiş noktasına vardırıyordu.

Bu iki örgüt tipinin, bunları destekleyen eylem tarzlarının ve ona kaynaklık eden küçük burjuva eylem ve örgüt fikrinin hareket üzerindeki daraltıcı etkisini gören Emek Gençliği, üçüncü bir eğilim olarak, hareket içerisinde önemli bir güç tutmayı başardı. Emek Gençliği, öğrenci hareketine şurasından burasından katılan yüzlerce kol, kulüp, ÖTK gibi öğrenci örgütlerini ve temsilcilerini birer öğrenci inisiyatifi olarak görüp, Öğrenci İnisiyatifleri çatısı altında örgütledi. Öğrenci İnisiyatifleri içerisinde ‘birim’ örgütü mesleki ve akademik örgütler; fakülte ve kampüs düzeyinde ise, bunların toplamı olan inisiyatif vardı. Mesleki, akademik, kültürel örgüt fikrine sahip olan tek örgüt olmakla birlikte, bu dönemde Emek Gençliği, İnisiyatiflerin bileşeni bulunan mesleki örgütlere kitlesel bir karakter ve sağlam bir zemin kazandırmayı başaramadı.

Yükselişten Gerilemeye Giderken Deneyimler

Aralık ayının sonlarında, YTÜ’de harçların kaldırılması talebiyle başlatılan açlık grevi, yeni dönemde öne çıkacak bir sloganı merkezine aldı; ‘Artık harç ödemiyoruz’. 4 Şubat’ta Taksim’de ve 5 Şubat’ta Kızılay’da yapılan mitingde, bu slogan ısrarla vurgulandı: ‘Artık haraç ödenmeyecekti’. Ama tutmadı, az sayıda politik öğrenci dışında, geniş kesimler bu çağrıya uymadı. Böylelikle, başlangıçta kitlesel olarak harç ödememeyi öngören tarz, ‘harcını yatırmadığı için kaydı yapılmayan öğrencilerin öğrenim hakkını kazanmaya’ evrildi. Bir bölümü 4-5 Şubat eylemlerini birlikte örgütleyen 12 politik gençlik örgütü, bir araya gelerek, ‘Üniversite Öğrenciler Platformu’nu (ÜÖP) oluşturdu. ÜÖP, ilk olarak, 29 Şubat’ta bir eylem çağrısı yaptı. Bu çağrıya, Öğrenci İnisiyatifleri ve Öğrenci Koordinasyonu da katıldı. 4000’den fazla öğrenci, İstanbul Beyazıt Meydanı’nda, 12 Eylül sonrasının en görkemli gençlik eyleminde bir araya geldi. Taleplerin meşruluğu ve haklılığı, politik gençlik örgütlerine ait imzaların daraltıcılığını engellemişti. Ama bu gelişmenin ardından, sekteye uğratan ilk eylem, 29 Şubat’taki 4000 kişiyi ‘okulu terk etmeme’ye çağrı ile gerçekleşti. Başlangıçta 1000’e yakın kişinin Hukuk Fakültesi’ne girmesi ile başlayan terk etmeme eylemi, işgale dönüşünce, sayı 300’e düştü. Bir gün sonra, okulun gizlice terk edilmesiyle, eylem sonuçlandı.

İşgal ve işgal sonrasındaki geleneksel ‘solcu’ tutum ve reklamcı siyaset anlayışı, medya manipülasyonlarına olanak tanıyarak, öğrenci gençlik ve kamuoyunda olumsuz bir etki yarattı. İşgal sırasında 1000 öğrenci ile yapılan destek eylemi ve eyleme yönelik polis saldırısı, gözaltına alınan öğrencilerin bırakılması için yapılan 4 Mart eylemi; bu olumsuz havayı kısmen dağıttı. 4 Mart günü, 2000 öğrenci, polis barikatlarını yararak adliyeye ulaştı ve 3 saat boyunca Sultanahmet Meydanı’nda sloganlar atarak, arkadaşlarına sahip çıktı. İstanbul Öğrenci İnisiyatifleri (İÖİ), bu isimle, 4 Mart eyleminde ortaya çıktı.

İnisiyatifler, ikinci eylem çağrısını, 16 Mart katliamını ve o günlerde üniversitelerde yaşanan faşist saldırıları protesto etmek için yaptı. Tamamen siyasal taleplerle yapılan ve faşizmin lanetlendiği bu eyleme de 2000 öğrenci katıldı. Emek Gençliği’nin çağrısıyla Türkiye’ye gelen Almanya ASTA, İngiltere UNEF ve Yunanistan EFEE öğrenci örgütleri temsilcileri, bu dönem boyunca eylemlere katıldılar. Öğrencilerin üniversitelerde örgütledikleri toplantılara (ki bunları, İnisiyatifler örgütlüyordu) yüzlerce öğrenci katılıyor, bu üç ülkenin öğrenci hareketlerinin deneylerinden yararlanmaya ve nasıl bir öğrenci örgütü kuracaklarına karar vermeye çalışıyorlardı. Örneğin, Çapa Tıp Fakültesi Öğrenci Kolu’nun düzenlediği bir panelde, yabancı temsilciler, 500 öğrenciye konuşabiliyordu.

23 Mart’ta Çankaya’da yapılan rektörler zirvesinde alınan kararlara karşı 3000 öğrenci Kızılay’da eylem yaptı. Öğrenci İnisiyatifleri, bu tepkinin örgütlenmesinin de başını çekti ve ‘Sahte değil, demokratik reform’ talebiyle, rektörler zirvesinin karşısına çıkıldı. YÖK ve hükümet, sahte reform tartışmalarını, bu tepkiler karşısında ertelemek durumunda kaldı.

Yine, YÖK’ün kararlaştırdığı ‘Öğrenci Birliği’ oluşturma girişimleri, Nizam-ı alem ülkücülerinin, yönetimleri YÖK eli ile belirleme çabaları nedeni ile, tepki topladı. 31 Mart günü Mecidiyeköy’de gerçekleşen toplantının, Öğrenci İnisiyatiflerin’in çağrısıyla protesto edilmesiyle, ‘Öğrenci Birliği’ tartışması sona erdi.

Harekete Bilimsel Bir Özellik Kazandırmak İçin AEŞ

Ardından hareket hızla dibe vurmaya başlarken, öğrenciler, 15-17 Mayıs Alternatif Eğitim Şûrası’nı (AEŞ) topladı. Milli Eğitim Şûrası’na karşı düzenlenen şûrada, konu başlıkları şöyle belirlenmişti:

1- Paralı eğitim,

2- Sınav sistemi,

3- Polis, jandarma, özel güvenlik birimleri ve eğitim,

4- Taşra üniversiteleri,

5- Demokratik üniversite,

6- Kürt illerinde eğitim

95-96 öğrenci hareketi; yükselişine, kitleselliği ve yaygınlığına karşın, esas olarak öğrencilerin harç sorunu üzerinde birleşiyordu. Üniversite, bilimsel eğitim, halk için bilim, üniversiteye ve ülkeye sahip çıkmak tali unsur durumundaydı. Ancak başlıca talebin paralı eğitim karşıtlığı olarak şekillenmesi, öğrenci hareketinin, emek hareketi ile birleşmesinin olanaklarını da barındırıyordu. Belki bu yönüyle 68’in tecrübelerinden yararlanamamış bir 96 hareketinde, AEŞ fikri, önemli bir etki doğurabilirdi. Fakat bu şûranın yıl sonuna gelmiş olması, hareketin artık canlılığını yitirmiş bulunması ve amatörce yaşanan organizasyon eksiklikleri nedeniyle, istenilen sonuç alınamadı. Özellikle etkili olması gereken bilim dünyasının insanları, bu şûraya çekilemedi.

96-97 öğrenim yılı, bir yandan devletin, polisin ve ülkücü faşistlerin yoğun saldırıları ile başladı. Öte yandan, hareketin, yine merkezi bir özellik taşıyacağını düşünen kimi gençlik grupları, merkezi eylem çağrısı yaptılar. Fakat çağrılar, bir öncekiler gibi yanıt bulmadı. YÖK bir önceki yıldan sonuçlar çıkartmış, en azından, harç zamlarını daha geriden tutmayı akıl edebilmişti. 96 Kasım’da yapılan YÖK protestosu, ileri gençliğin ana gövdeden koptuğu bir eylemle sonuçlandı. Her hareketin yükselişi olduğu gibi, düşüşü de yaşanacaktı. Fakat geride önemli mücadele örnekleri bırakarak ve yeniden toparlanmak üzere, sokaklardan kampüs duvarlarının içine çekilen hareket, giderek lokalleşiyordu.

Küçük Ama Önemli Sıçramalar

Sonraki yıllar boyunca üniversitelerde takvimlere bağlanmış eylemler, gerilemenin ve geniş kitlelerin geri çekilmesinin bıraktığı boşlukta boy göstermeye çalışan grup eylemleri, yükseköğrenim gençlik hareketini toparlamak bir yana, daha da dağıtıcı etkilerde bulunuyordu. Buna karşın, bu genel dağınıklık içinde, kimi önemli çalışma ve mücadele örnekleri de yaşanmadı değil. Örneğin 99 yılı boyunca, formasyon hakları elinden alınmış fen-edebiyat fakültesi öğrencilerinin, İstanbul’dan başlayarak, yurt çapında gerçekleştirdikleri eylem, yürüyüş ve boykotlar önemlidir. Bir fakültenin sorunu olarak görüldüğü için, bütün üniversite gençliği ile birleşme şansı bulamasa da, sınıf ve amfi merkezli bir çalışmaya örnek olması ve başarısını buradan alması bakımından, formasyon eylemleri kuşağı, diğer fakültelerdeki kardeşlerine önemli mücadele deneyleri sundu, moral kaynağı oldu.

2000 yılı, Ağırlıklandırılmış Ortaöğretim Başarı Puanı’na karşı liseli gençliğin yeniden harekete geçtiği, on binlerce öğrenicinin imzasının alındığı, yüzlercesinin illerde eylem yaptıkları bir yıl olmuştur. Özellikle Adana’da, Liseli Öğrenci Birlikleri ve Konseyleri üzerinden geliştirilen çalışmayla, 80 sonrası ilk kez, gençlik 6 Kasım’da bir miting gerçekleştirmiştir. Bütün bu mücadele dönemi ve zenginliği içerisinde, Bursalı liseli ve dershaneli gençlik önemli eylemler yapmış, Trakya Üniversitesi önemli bir kitle temeli yakalayabilmiş, taşra üniversiteleri ve Kürt illerindeki eylemlerde önemli mücadele örnekleri yaşanmıştır. ABD’nin Irak’ı işgaliyle birlikte üniversitelerde düzenlenen antiemperyalist eylemler ve üniversite boykotları ise, gençlik hareketinin, zemin bulduğu anda sıçrama yapabileceğini ve hızla genelleşebileceğini ortaya koymaktadır.

Sonuç

Şüphe yok ki, 96’nın ardından, lokal ve birbirinden kopuk örgütlenme ve mücadele örnekleri görülmeye devam etmektedir ve gençlik hareketi, uzunca bir toparlanmanın ardından, yeniden ama daha güçlü bir kitlesel ve merkezileşmeye yönelen bir zemine doğru ilerleyecektir. Bunu beklemek yerine, bunun için, bugünden yapılacak çok şeyin olduğu bir gerçektir.

Ayrıca, işçi hareketinin patlamaları karşısında pozisyon tutmak amacıyla, nasıl ki fabrikalarda güçlü örgütlere ihtiyaç varsa, ve nasıl bu olmadığında hareket kendiliğinden kabarıp sönecekse, yükseköğrenim ve ortaöğrenim gençlik mücadelesi açısından da aynı şey geçerlidir. Bu nedenle, günün görevi, sınıflara, amfilere, bölümlere, fakültelere kök salmış güçlü örgütlere sahip olma meselesidir. Bu olmadan imkânlar gerçeğe dönüşmeyecektir.

Yükseköğrenim gençliği, kendini vuran harç, yemek, ulaşım, barınma gibi talepler üzerinden güçlü çıkışlar yapabilmektedir. Bu açıdan çokça deneyim vardır. Fakat üniversite, entelektüel alan, bilimsel üretimin sorunları, hareketin bilim ve bilim insanlarıyla ilişkisi, buradan yola çıkarak halkla olan bağının kurulması açısından son 10 yılın birikimleri oldukça fakirdir. Siyasal alanı da bir yönüyle içine alan bu yönün üzerinde bugünden durmak, hareketin geleceğinin güvenceye alınmasının bir yönünü göstermektedir.

Politik gençlik gruplarının örgüt biçimlerinin yükseköğrenim gençliğini kendi talepleri etrafında örgütlemek ve harekete geçirmek için yeterli olmadığını, dahası bununla yetinildiğinde, bunun tahripkâr sonuçlara yol açacağını bilerek; mesleki, akademik, kültürel örgütlenmelere ağırlık vermek, bunları, kitle temeli kazandırarak yeniden inşa etmek, günün bir diğer görevi olarak, el atılmayı beklemektedir.

Üniversitelerdeki mücadelelerin arasındaki bağı kurmak, liseli gençlikle üniversiteleri buluşturmak, gençliğin mücadelesinin bölgesel ve uluslararası tecrübelerini paylaşmak için hareketin yükselişinin ve giderek merkezileşmesinin önemi var. Fakat bunun için beklemek de gerekmemektedir. Bugünden bu konuda yapacak çokça şeyin olduğu bilinmelidir. Ancak bundan, bir öğrenci örgütü biçimi ve programını belirlemek üzere bir sonuç çıkarılmamalıdır. Her dönemin kendine has özellikleri olduğu gibi, hareketin ve kitleselliğinin düzeyi, örgüt biçimlerinin şekillenmesinde esas belirleyici etkenlerdir. Yine taleplerin niteliği ve kitle temeline uygunluğu da, bu açıdan ele alınmalı ve örgüt tipiyle bağlantısı buradan tartışılmadır. Aksi taktirde gömlek gövdeye bol gelecek ya da dar geldiği için yırtılacaktır. Dolayısıyla günün görevi, acil talepler üzerinden, yılmadan, sabırla amfi ve birimlere dayanan istikrarlı bir çalışma yürütmektir.

Özgürlük Dünyası - Ekim 2004

GENÇLİĞİN EĞİTİM HAKKI MÜCADELESİ

Son iki yüz yıllık işçi sınıfı mücadelesinin en önemli ve en evrensel kazanımlarından birisi de (buna birincisi demekte de bir sakınca yok); ilköğretimden başlayarak, eğitimin1 ‘parasız ve bütün vatandaşlara açık’ hale getirilmesidir. En azından başlıca kapitalist ülkelerde, bu talep, anayasalara ve yasalara böyle geçirilmiştir.

Elbette ki, sosyalist ülkeler dışındaki uygulamada her zaman sapmalar olmuş, bu hak çoğu zaman kâğıt üstünde kalmış, işçi sınıfı ve öteki emekçi sınıfların bu haktan gereği gibi yararlanamaması için egemenler kendi anayasa ve yasalarını bile uygulamaktan kaçınmışlar, çeşitli bahanelerle eğitimdeki adaletsizlik ve seçmeciliği sürdürmüşlerdir. Ama, parasız eğitim hakkı, en azından yasalar ve anayasalar bakımından tartışılmaz kabul edilmiştir.

Son çeyrek yüzyıl içinde ise, bu temel kazanım; uluslararası sermayenin işçi sınıfına ve emekçilerin temel haklarına yönettiği saldırının hedeflerinin ön sıralarına konmuştur.

Uluslararası planda ve birer birer ülkelerde giderek şiddetlenen bir biçimde süren eğitim hakkına yönelik saldırıların iki yanı olmuştur. Bunlardan birincisi; eğitimin kapitalist firmalar ve tekeller için bir kâr ve rant alanı olarak yeniden düzenlenmesidir. Bu; bir yandan özel okulların açılması ve sayılarının artmasının teşvik edilmesi biçiminde olurken, öte yandan da, devlet okullarında eğitimin kalitesinin düşürülmesi ve bu okulların dolaylı yollardan (kayıt harcı, katkı payı, temizlik, aydınlanma masrafları... gibi adlar altında) paralı hale getirilmesi biçiminde olmuştur.

Emekçilerin eğitim hakkına yönelik saldırının ikinci yanını ise, ‘eğitim müfredatının çağ dışı bir niteliğe büründürülmesi’ girişimleri oluşturmaktadır. Çünkü, tıpkı burjuva devlete ‘parasız eğitimin tüm vatandaşların hakkı olduğu’ talebinin kabul ettirilmesinde olduğu gibi, eğitim müfredatının içeriğini belirleyen de, ilerici ve gerici sınıfların mücadelesi olmuş; önce Aydınlanma’nın ve burjuva devrimlerinin, sonra da işçi sınıfı mücadelelerinin ve sosyalizmin yarattığı baskıyla, kapitalist devletlerde de resmi eğitim müfredatı, tedricen bilimsel, laik, az çok demokratik bir karakter kazanmıştı.

Bugün egemen sınıflar resmi eğitimi yeniden düzenlerken, saldırılarının sivri uçlarından birisini de buraya, eğitimin laik, bilimsel temeline yöneltmiş bulunmaktadırlar.

Bu saldırı ülkeden ülkeye, zamana ve konusuna göre değişse de; temel olarak, eğitimin laik, bilimsel temeline yönelik olarak gelişmektedir. Modern fizikle Newton fiziği arasındaki fark, İzafiyet Kuramı ile Kuantum Kuramı arasındaki ‘boşluk’, genetikteki keşifler çarpıtılıp bozuşturularak, bilimin 500 yıl önce reddettiği safsatalar yeniden resmi eğitime sokulmaya çalışılmaktadır. Bilimin, bilimsel bilginin kuşkulu hale getirilmesi, ‘gerçeğin bilinemeyeceği’ fikrinin savunulmasının yanı sıra, ‘dinin gerçeği ile bilimin gerçeğinin aynı değerde’ olduğu gibi görüşlerin eğitime sokulması çabaları giderek yoğunlaşmaktadır.

Biliyoruz ki; Orta Çağın sonlarında başlayan bilim ve din çatışmasında, burjuvazi, bilimin din karşısında başarı sağlaması, dini dogmanın bilimin alanından sürülüp atılmasını destekledi. Bu, feodal aristokrasinin ve kilisenin otoritesinin yıkılması ve burjuvazinin egemenliği için zorunluydu. Böylece, yeni nesilleri kendi iktidarının meşruiyetine inandırma temelinde eğitmek isteyen burjuvazinin bu yönelimi, eğitimin laik ve bilimsel bir temele sahip olmasının yolunu da açtı. Ama uzunca bir zamandan beri burjuvazi, gerçeklerin bilinmesinin kendi iktidarının devamına değil yıkılmasına hizmet ettiğinin farkındadır. Ve burjuvazi bu gerçeği fark etmesinden beri, eğitim sistemini de gerçeğin değil, gerçek dışılığın üstüne kurmaya yönelmiştir. Bu yöneliş, aslında 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar gider. Ama, tam burjuvazi geriye yönelir ve kendi devrimci temelini reddetmeye girişirken, işçi sınıfının toplumun kaderine el atan bir güç olarak tarih sahnesine çıktığı çağ başlamıştır. İşçiler; 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren burjuvaziyle hayatın her alanında giriştikleri mücadelede, resmi eğitimin içeriğinden eğitim hakkının giderek yaygın bir biçimde kullanılmasına kadar parasız, demokratik, bilimsel, laik eğitim hakkını da savunmuş, bu doğrultuda mücadelelerini bilinçle sürdürmüşlerdir. Ekim Devrimi’yle birlikte ise, burjuvazi eğitimi istediği yöne çekemediği gibi, eğitimin (ilköğretimin mecburileştirilmesi, orta ve üniversite öğretiminin kitleselleşmesi) daha da kitleselleşmesini de kabul etmek zorunda kalmıştır.

Ancak işçi hareketi ve sosyalizmin uğradığı yenilgi üzerinden, burjuvazi, aradığı fırsatı artık yakaladığını düşündüğü için, son çeyrek yüzyılda, resmi eğitimi; dinin, bilinemezciliğin kıskacına alarak, bilim dışı bir temel üstünde yeniden biçimlendirmeye girişmiştir.

Başka bir söyleyişle, eğitimin emekçilerin hakkı olarak anayasalara ve yasalara girmesi; egemen burjuvazinin ihtiyaçlarının değil emekçilerin mücadelesinin ve sosyalizmin baskısıyla olmuştur. Bu yüzden de, bu mücadelenin irtifa kaybettiği ve baskısının kalktığı koşullarda, bu hakların da hak olmaktan çıkması, eğitimin, bir yandan dini ve bilinemezci bir temele kaydırılırken, aynı zamanda da sadece parasını ödeyenler için bir olanak olmaya devam edebileceği açıktır.

Bir yandan sınıflar mücadelesi tarihi, öte yandan Türkiye’de bu alanda son yıllarda olup bitenler göstermektedir ki; ‘eğitim hakkını savunmak’, burjuvazinin eğitimin temeline yönelik saldırısını püskürtmek, her kademede eğitim hakkından emekçi sınıflardan gelen gençlerin de yararlanmasının sağlanması, ancak ciddi bir mücadele yürütüldüğü ölçüde mümkün olabilecektir. Bu mücadele, elbette en başta işçi sınıfı örgütlerinin; sendikalar ve öteki emekçi sınıf örgütlerinin sorunudur. Bunun farkında olunduğu için de, az çok emek mücadelesi yürüten, böyle bir kaygı duyan örgütler, ‘parasız, bilimsel, demokratik, laik bir eğitim’ talebini de dile getirmektedirler. Ancak saldırının boyutları göz önüne alındığında; bu talebin savunulması; sermaye güçlerinin saldırılarının püskürtülmesi çok daha kapsamlı bir mücadeleyi öne çıkarmayı zorunlu kılmaktadır.

Türkiye’nin koşulları eğitimin bilimsel temeline yönelen dinsel dogma ve milliyetçi önyargılar üstünden gelen saldırıya karşı mücadeleyi zorunlu kıldığı gibi, mücadelenin, ‘ana dilde eğitim hakkı’ mücadelesini de kapsayan bir mücadele olması ihtiyacı, ‘eğitim hakkı mücadelesi’nin göz ardı edemeyeceği gerçeklerdendir. Hem bilimsel hem de anadilde eğitim talepleri, yalnızca eğitimin değil ülkenin demokratikleştirilmesi mücadelesinin önemli dayanaklarındandır.

Yukarıda değinildiği gibi bilimsel eğitimin önemi ortadadır. Öte yandan, özellikle Kürt sorununun bunca çözümsüzlüğe itildiği koşullarda önemi daha da büyümektedir. Yalnızca tüm diller ve kültürlerin eşitliği ve gelişmesinin önündeki engellerin kaldırılmasının tamamen demokratik içeriği bakımından değil, algılama ve kavrama yanında bir dönüştürme etkinliği olan eğitim ve öğretimin başarısı bakımından da anadilde eğitim hakkının savunulmasından vazgeçilemez ve bu hak, sadece bir demokratik hak olmakla kalmaz, aynı zamanda insanî bir haktır da. Üstelik, anadilde eğitim hakkının savunulmasıyla birleştirilmediğinde, parasız, bilimsel, laik, demokratik eğitim hakkı talebinin yarım kalacağı ve bütün milliyetlerden gençliği ve halkı etrafında birleştirme yeteneğinin kendisini yeterince güçlü ortaya koyamayacağı bilinerek, demokratik eğitim hakkı tüm yönleriyle savunulmak durumundadır.

Eğitim Hakkı Mücadelesinin Üç Bileşeni

Türkiye’deki mevcut durum göz önüne alındığında, bu mücadelenin üç önemli ve somut bileşeni olduğu görülmektedir. Bunlar; öğrenciler, eğitimciler ve velilerdir.

Burada iki alışkanlığa dikkat çekmek gerekir. Bunlardan birincisi; ‘eğitim hakkı mücadelesi’ dendiğinde, hemen akla gelen, üniversite öğrencilerinin yaklaşık kırk yıldır sürdürdüğü ‘demokratik üniversite mücadelesi’nden esinlenilerek olsa gerek, öğrencilerin yürüteceği bir mücadele gelmesidir. İkincisi ise; Türkiye’nin eğitimcilerinin geleneksel ve eğitimin sorunlarını sahiplenen tutumlarından gelen, ‘eğitim sorunlarını idealist öğretmenlerin çözeceği’ fikridir.

Kuşkusuz ki; bunlar önemlidir, ama bugün ‘eğitim hakkı mücadelesi’, onu, ne sadece öğrencilerin ne sadece eğitimcilerin üstlenip yürütmesiyle başarılacak türdendir. Tam tersine, bu mücadelede elbette öğrenciler olacaktır, elbette eğitimciler de yer alacaktır, ama bugüne kadar, bu alanda bir mücadele bileşeni olarak görülmeyen öğrenci velileri2 de bu mücadeleye katılmak zorundadırlar.

Oysa şu ortadadır ki, devlet, halkın, gençliğin eğitim hakkı konusunda kendisine düşen tüm yükümlülüklerden sıyrılmaya yönelmiştir. Bunu yaparken de; dalga geçer gibi, ‘çocukların önemi’ne, ‘gençlerin eğitiminin ülke ve gelecekleri için hayatiyetine’ aşırı bir vurgu yapmaya özel bir önem vermiştir, vermeye de devam etmektedir. Öte yandan, hükümetler ve resmi eğitimi planlayanlar; eğitimin en temeline rekabeti koyup, bunu, daha ilkokuldan, hatta anaokullarından başlatmışlardır. Bu durumun kaçınılmaz sonucu olarak da, öğrenciler ve velilerin birbirine karşı rekabete girdiği3 bir sistem devreye sokulmuş; böylece veliler ellerinde avuçlarında ne varsa bu yarışa harcamaya teşvik ve mahkûm edilmiştir. Elinde avucunda bir şey olmayan emekçi kesimlerin çocukları ise, ‘zorunlu eğitim’ haricinde devre dışı kalırken, zorunlu eğitimin de öğretmen maaşları dışındaki tüm masrafları yoksulluğun ve sefaletin batağına itilen velilere yüklenmiştir. Dolayısıyla, son çeyrek yüzyılda, tekelci burjuvazi ve sermayenin eğitimle dolaysız ve dolaylı olarak ilgili güçleri, eğitimin yükünü tedricen velilere yıkarak, velileri, sadece eğitimin içeriği konusunda değil, eğitimin maddi yükü bakımından da sorumlu duruma getirmişlerdir. Bu sorumluluk; velileri, ‘eğitim hakkı mücadelesi’nin doğrudan tarafı hâline getirmiştir.

Okul Aile Birlikleri Mücadele Platformu Olabilir mi?

Öte yandan bu durum; okul aile birliğinin seçimlerinin ve çeşitli türden toplantılarının önemini artırmıştır. Çünkü; okul aile birlikleri, eğitimin içeriğinden okulun bütçesine kadar her sorunun tartışıldığı birer toplantıya dönüşmüş olup; bu toplantılara katılan velilerin, –sırasıyla ve birbirine bağlı olarak– okul idarelerinin, bakanlığın ve sermayenin yedeği olmaktan çıkarılıp mücadele fikrine kazanılması için de son derece uygun birer zemin hâline gelmişlerdir. Bu birlikler, eğitimcilerin, velilerin ve öğrenci temsilcilerinin fikirlerini savunmalarının, eğitimin içeriğine karşı ve okullardaki çeteleşme ve öteki lümpen eğilimleri kışkırtan çevrelerle mücadelenin, okulun disiplin yönetmeliğine ve idarecilerin bilinen despotik tutum ve alışkanlıklarına karşı mücadelenin alanı olarak rol oynayacak bir konuma gelmişlerdir. Bunun değerlendirilmesi son derece önemlidir.

Son 15-20 yıldır, hükümetler ve kendilerini devletin uzantısı olarak gören çeşitli görüşten idareciler, okul aile birlikleri’ni kendi suç ortakları olarak kullanmıştır. Buna bir son verilmeksi gerekir ve bunun yapılabilirliği de ortadadır.

Öte yandan eğitimciler, özellikle idealist eğitimciler, böylece demokratik, laik, bilimsel bir eğitim mücadelesinde kendilerine son derece önemli bir dayanak edineceklerdir ve bu nedenle, kuşkusuz ki, idarenin, hükümetin keyfi uygulamalarını püskürtmek için velilerle ilişkilerini geliştirmede, velilerin örgütlenmesinde kendi rollerini oynamalıdırlar. Ancak böylelikle, içine itilmeye çalışıldıkları yalnızlık ve kuşatılmışlıktan kurtulabilirler. Burada, elbette, eğitimci sendikalarının ve onların her kademedeki örgütlerinin4 ‘eğitim hakkı mücadelesi’nde tutum alması belirleyici bir öneme sahiptir.

Bu, öğrenciler için de çok önemlidir. Çünkü resmi eğitimde geleneksel olan, öğretmen ve idarenin, bütün sorunları, öğrencilerin yeterince çalışmadıkları, haytalık, serserilik yaptıklarıyla açıklayarak, velilerin çocuklarını terbiye etmesi için daha çok baskı yapmasını istemeleri; öğrencinin veliye şikâyet edilmesidir. Bu yaklaşımla ve Okul aile birlikleri aracılığıyla, disiplin kurulları devreye sokularak ‘hayta öğrenciyi terbiye etmeleri için’ velilerin seferber edilmesinin yanı sıra, okula ‘katkı payı’ toplanmasında da öğrenciler velilerin üstüne salınarak, velilerle çocukları karşı karşıya getirilmekteydi. Ancak sorunlar öylesine büyümüştür ki, idareler, veliyle öğrenciyi karşı karşıya getirerek, sorunları aşamamaktadırlar. Bu nedenle, onları bir araya getirerek yedekleme ihtiyacındadırlar. Bu yüzden de, şimdi veliler ve öğrencilerin (liselerde öğrenci temsilcilerinin) bir araya gelerek okulların sorunlarını tartışmaları, ortak çözümler bulmaları için bir zemin ortaya çıkmıştır. Burada da öğretmenlere ve eğitimci sendikalarına son derece önemli bir rol düşmektedir.

Eğitim Hakkı Mücadelesinin Diğer İki Önemli Alanı

Elbette ki, ‘resmi eğitim-öğretim’le sınırlasak bile, ‘eğitim hakkı’ sorunu, sadece ilk ve orta öğretim sorunu değildir. Tersine, eğitim sorunu denilince, bir yandan üniversite öğretimi, öte yandan da ‘zorunlu eğitim’ dışında okuması engellenen milyonlarca işçi ve emekçi gencin meslek edinme eğitimi ve kültürel ve ahlaki yozlaşmalara karşı korunması da, ‘eğitim hakkı mücadelesi’nin doğrudan konusu olmak durumundadır.

Bir yandan üniversiteler her gün daha büyük ölçüde emekçi sınıfların gençliğine kapatılarak, öte yandan paralı vakıf üniversiteleri aracılığı ile parası olanlara özel ayrıcalıklar sunularak, gençliğin ‘üniversite eğitimi alma hakkı’ darbelenirken, bunlarla da kalınmamakta, üniversitelerin araştırmaları sponsor firmaların çıkarlarına ve insafına teslim edilerek, üniversite eğitimi her bakımdan tahrip edilmekte; dinin, hurafenin, milliyetçiliğin-şovenizmin, bilinemezciliğin, irrasyonel ve idealist dünya görüşünün üniversite üstündeki gölgesi giderek büyümektedir. Bu yüzden, üniversite, düne göre bile, ülke ve halkın sorunlarına çözümler aranan kurumlar olmaktan çok, kapitalist firmaların arka bahçesine dönüştürülmektedir. Dolayısıyla ‘eğitim hakkı mücadelesi’nin bir yanı da; ‘demokratik, bilimsel, parasız, herkese açık, patronların kârlarını artıran değil halkın sorunlarını tartışan ve çözümler getiren bir üniversite’ mücadelesidir. Ve bu mücadele, sadece üniversite öğrencilerinin ve ailelerinin, sadece üniversite öğretim üyelerinin değil, tüm Türkiye halkının mücadelesi olmak, demokrasi mücadelesinin bir parçası ve Türkiye’nin entelektüel geleceğinin belirlenmesi mücadelesi olarak, üniversitede okuyan/okumayan her gencin, her kesimden halkın mücadelesi olmak durumundadır.

‘Zorunlu eğitim’ okulları (ilkokul ya da bugün ilköğretim okulları) dışında eğitim almamış (ya da hiç okula gitmemiş) gençlik kesimleri yönünden eğitim hakkı mücadelesi ise, bir yandan üniversite eğitimi dâhil, tüm eğitim sisteminin parasız olması ve her gelir kesiminden gençliğin eğitim hakkını kullanabilmesi mücadelesi olmanın yanı sıra, kapitalist toplumda varlığı her zaman kaçınılmaz olan ve gençliğin en büyük kesimini oluşturan işçi ve emekçi gençlik yığınlarının (ve taleplerinin karşılanması) mücadelesidir. Bu talepler; meslek edinme ve iş bulma, kültürel, sanatsal eğilimlerinin teşvik edilmesi için uygun kültür evleri ve merkezlerinin yerel yönetimler tarafından karşılanması, gençlerin yoz-lümpen kültürden ve yaşam alanlarından korunması için önlemler, askerlik koşullarına ilişkin talepler, ‘varoş’ yaşamının getirdiği güçlüklerle... ilgili talepleri kapsamak durumundadır.

***

Birer birer alanlarda yürütülecek mücadele alanlarından kalkarak, ‘tikelden tümele giden’ bir yöntemle bakıldığında; eğitim hakkı için mücadele; bir yandan okullar, öte yandan da semtlerde sürdürülmesi gereken bir mücadeledir. Çünkü sonuçta, eğitimciler, öğrenciler ve veliler emekçi semtlerinde oturmakta; aynı apartmanı, aynı kahvehaneyi, aynı ortak mekânları paylaşmaktadırlar. Dolayısıyla da, sınıf partisi, bu mücadelenin, ancak okuldaki çalışmayı semtteki çalışmayla birleştirerek gelişmesine katkıda bulunmayı üstlendiğinde, kendi üstüne düşeni rolü oynayabilir. ‘Eğitim hakkı’ talebinin içeriği göz önüne alındığında, bu talep, Türkiye’nin demokratikleşmesi mücadelesiyle de yakından ilgili (onun doğrudan parçası) olup, halkın her kesimden en önemli talepleri arasındadır. Bu yüzden de, ‘gençliğin eğitim hakkı’ mücadelesi, sadece gençliğin mücadelesinden ibaret görülemeyeceği gibi, sadece gençlik örgütünün değil, doğrudan partinin her kademedeki örgütlerinin birinci dereceden önemli görevleri içinde görülmesi gereken bir mücadele alanıdır. Çünkü bu alanda yapılacak müdahaleyle, hem her kesimden gençlik yığınlarının hem de emekçi halk yığınlarının örgütlenmesi için önemli bir dayanak sağlanmış olmaktadır.

Özgürlük Dünyası - Ekim 2006

ÜNİVERSİTEDE SAFLAR YENİDEN BELİRLENİYOR

Haftalardır ‘Türkiye türbanla yönetiliyor’ dense yeridir. Ne ifade özgürlüğü, ne 301, ne yeni anayasa yapılması, ne çeteler ve skandala dönüşe çete soruşturmaları, ne ABD’nin Ortadoğu’da yaptıkları, Irak ve Filistin’de büyüyen bataklık, ne AB’ye girip girmeme, ne üniversite özerkliği, ne tersanelerde artık her gün yaşanmaya başlayan ölümler, ne kayıt dışı işyerlerindeki kayıt dışı işçilerin toplu ölümleri, ne YÖK, ne Alevilerin baskı altında olması, ne adım adım bozulan ekonomik gidişat ve bir kriz beklentisinin her yanı sarmış olması, hatta ne de daha birkaç ay önce Türkiye’nin varlık yokluk sorunu ilan edilen Kürt sorunu var. Varsa yoksa türban! Kuzey Irak’a yapılan kara harekâtı ve savaş övgüsü, vatan-millet hamasetiyle beslenen yüksek tansiyonlu şovenizm propagandası bile türban tartışmasının üstünü örtmeye yetmedi.

AKP ve arkasındaki propaganda merkezleri, hani ‘türbana özgürlük’ sağlanır; üniversiteye kızlar türbanla girebilirse; Türkiye’nin tüm sorunları çözülüverecekmiş havasını pompalıyorlar. CHP ve yandaşları da; tersten, eğer üniversiteye kızların türbanla girmesinin önü kesilirse; ‘Türkiye laik kalacak’, ‘üniversite özerk olacak’, ülkenin tüm sorunları çözülecekmiş gibi davranıyorlar. CHP’nin lideri Baykal da; Türkiye’nin, cumhuriyetin varlığını yokluğunu türbana bağlamış olarak, AKP-MHP ittifakının dini siyasete alet etmede vardıkları bu son aşamada, ayetli hadisli ‘laiklik anlayışı’ ile laisizm istismarcılığında aşama kaydetmektedir. Bu haliyle Baykal, bir zamanlar Kenan Evren’in laiklik ve Kemalizmin köklerini ayet ve hadislerde bulmaya çalışan tutumunu anımsatmaktadır.

İki Mihraklı Üniversiteden Üç Mihraklı Üniversiteye

Ancak bütün bu toz duman içinde başa türban takmanın bir ‘özgürlük talebi’, dolayısıyla bir ‘hak’ sorunu mu, yoksa kadının statüsünü daha da geriye itecek, özgürlük fikrinin özüyle çelişen ‘gerici bir talep’ mi olduğunun yanı sıra üniversite özerkliği, bilim özgürlüğü, gerçek bir laisizmin ne olduğu, Türkiye’nin demokratikleşmesinin sorunları da üniversitenin, öğretim üyelerinin, Türkiye’nin demokratik kamuoyunun gündemine girmiş bulunuyor.

AKP ve arkasındakilerle CHP ve arkasındakiler arasındakiler arasında bölünmenin yarattığı gerilim; bu çatışmanın üstünde cereyan ettiği üniversitelerde üç başlıca kamp oluşturmuş bulunuyor:

1- Türban takarak üniversiteye girmenin en önemli özgürlük sorunu olduğunu, bu olmadan özgürlükten söz edilmeyeceğini iddia edenlerin kampı. Bu kamptakilerin özgürlük dediği, yasaksız üniversite dedikleri, sadece üniversiteye türbanla girme özgürlüğü ve dini akitlerin bilimsel gerçekle eşit statüye getirildiği bir bilim anlayışının egemen kılınmasıdır.

2- Türbanla üniversiteye girmenin laisizmin ve bilimle uğraşan üniversitenin sonu olduğu; türban takarak üniversiteye girmenin ‘laisizmin son kalesi’ olan üniversitenin düşmesi olacağı; bu yüzden türbana karşı çıkmanın cumhuriyeti savunmanın da şartı olduğunu iddia edenlerin kampı. Bu kamptakilere göre üniversitenin görevi Kemalist ideolojiyi benimseyen nesiller yetiştirmektir. Demokrasi, özgürlükler, bilim özgürlüğü gibi şeyler ‘teferruat’tır.

3- Evet, baş örtüsü, kılık kıyafet yüzünden öğrenim hakkının engellenmesi bir özgürlük sorunudur ama laisizm de demokrasi ve bilim özgürlüğü de vazgeçilmezdir diyenlerin kampı. Bu kampta yer alan bilim insanlarına göre üniversite, özgürlükleri savunmalı ama aynı zamanda laisizmi de bilimsel bilginin, demokrasinin temeli olarak savunmalıdır. Dolayısıyla özgürlüklerle laisizmi karşı karşıya getirmek, birbirini ötekinin karşısına koymak eğitim, öğretim özgürlüğünü ‘türbana’ indirgeyenlerin ve sözde laik kampın kurnazlığıdır.

Bu üç kampın önde gelenleri bildiriler yayınlayıp bildirilerine öğretim üyelerinden imza topladılar. Bu üniversitede sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ama bu konuda biraz farklı bir gelişme oldu. Şöyle ki üçüncü maddede sözünü ettiğimiz görüşe, önceki iki bildiriye imza atan öğretim üyelerinden bir bölümü de imza koydu. Bu üniversitede pek görülen bir durum değildir. Bu da açıkça gösteriyor ki üniversitede yeni bir saflaşma oluşmakta; yukarıda sözü edilen ilk iki kamptan farklı olarak üniversitenin demokratik ve özerk olmasını savunan, laisizmi üniversite özgürlüğünün olduğu kadar bilimsel bilginin temeline de koyan anlayıştır. Bu anlayış, üniversitede kılık kıyafet özgürlüğünü kendi başına değil ama demokratik bir üniversite, ifade özgürlüğü, 301, Kürt sorununun demokratik çözümü, Aleviler üstündeki baskıların kaldırılması, sağlık ve eğitimin parasız olması, eğitimde fırsat eşitliği gibi başka birçok konuyla birlikte ele almaktadır.

AKP’nin basındaki ulema takımı; üniversiteden gelen bu çıkışa karşı, ‘301’in, ifade özgürlüğünün, Alevi sorununun, Kürt sorununun demokratik çözümü, eğitim ve sağlığın parasız olması ve eğitimde fırsat eşitliğinin... kılık kıyafet özgürlüğü ile ne ilgisi vardır’ diyorlar. Bazıları daha da pişkin davranıp, ‘Türbanın serbest olması o özgürlüklerin elde edilmesine engel mi olacak?’ diye soruyorlar.

Bu sorulara verilecek mantıklı bir yanıtın kendilerini haklı çıkaracağını düşünüyorlar. Oysa özgürlükler ile kılık kıyafet özgürlüğünün doğrudan bir ilişkisi vardır. Örneğin üniversite ortamı yeterince özgür olsa; ifade özgürlüğünün sınırları yeterince geniş olsa, kılık kıyafet özgürlüğünün türban takma gibi kadınların örtünmeyle ilgili hakları konusundaki geriye gidişi dengeleyecek bir tartışma ortamını yaratacağı ortadadır. Bu durumda üniversiteye başlarken türban takan, onu özgürlük simgesi sanan zihniyete karşı üniversitede, bilim özgürlüğü ve ifade özgürlüğü desteğindeki bir mücadelenin sonucunda türban takmış olarak üniversiteye başlayan pek çok kadın üniversiteden mezun olurken artık türban takmanın bir anlamı olmadığını anlayabilecektir.

Yine YÖK’ün baskısının olmadığı bir üniversitede kılık kıyafet sorunu zapturapt altına alınmayacağı için tartışma genişler ve dogma, bilimin gerçekleri karşısında tutunamaz. Eğitimde fırsat eşitliği, sağlık, eğitim, ulaşım gibi temel hizmetlerin parasız olması da geniş yoksul öğrenci kitlesini tarikat yurtlarına ve cemaat burslarına ihtiyaç duyurmayacağı için öğrenciler daha özgürce davranacaklar; bağımsız kişiliklerin gelişeceği bir üniversite ortamında ailelerinin isteği ile örtünenler bile üniversitedeki özgürlük ortamından yararlanarak böyle bir örtünme biçimini terk edeceklerdir. Demek ki; üçüncü kategorideki öğretim üyelerinin kılık kıyafet özgürlüğünü savunurken; laisizmi ve diğer özgürlükleri öne sürmeleri işi yokuşa sürmek değil, türban üstünden geriye itilen kadınların hakları ve kılık kıyafet özgürlüğünün istismar edilmesini önlemenin bir dayanağıdır. Diğer özgürlükler ve yoksul öğrenci yığınlarının kendi ayakları üstünde durmalarını sağlayacak önlemler almadan sadece türban takmayı üniversitedeki temel özgürlük sorunu ilan etmek elbette ki üniversitede gerici güçlerin yeni bir mevzi kazanması demektir. Ama, her şeyin de sonu değildir.

Türban Kadın Hakkı mı, Kadın Hakkı İstismarcılığı mı?

Türban üstünden yapılan tartışmalarda da; birebir karşılık gelmese de burjuva özgürlüklerin burjuvazi ve gerici güç odakları tarafından da kendi amaçlan doğrultusunda geniş halk yığınları aleyhine kullanıldığı, bu nedenle de çoğu zaman toplumsal ilerleme ile bireyin hakları arasında bir çatışmanın ortaya çıktığı bir gerçektir. Dahası, burada kadın hakları bakımından da bir sorun ortaya çıkmaktadır. Çünkü türban ya da örtünme hakkını savunan kadınlar; Müslüman kadınların örtünme zorunluluğundan kurtulmak için verdikleri yüzlerce yıllık mücadelenin kazanımlarını da geriye doğru çeviren bir hatta girmektedirler. Dolayısıyla toplumsal ilerleme ile örtünme hakkının geriye doğru, örtünme ve dini inançların sosyal yaşamın baskılanmasına fırsat veren bir tutuma yol açtığı için de elbette kadın çevreleri tarafından da tepkilerle karşılanmaktadır. Dolayısıyla kadın çevreleri, kadın haklarını savunmak için türban takmayı serbest bırakan yasaya karşı çıkmaktadır. Ama öte yandan örtünme sorunu üstünden kız öğrencilerin üniversiteye alınmaması, okuma haklarının sınırlanmış olması, aynı düşüncelere sahip erkek öğrencilere bir sınırlama getirilmezken kadınlara böyle bir sınırlama getirilmesi de türbancı zevat tarafından kadın erkek ayrımcılığı olarak sunulmaktadır. Dolayısıyla hükümet ve türbandan yana olan çevreler; sorunun kadınların giyim kuşam özgürlüğünün engellendiği gibi aynı zamanda okuma, üniversitede okuma hakkının da ellerinden alındığını öne sürerek, kendilerini kadın haklarının savunucusu ilan edebilmektedirler. Açıkça iki taraf da kadın hakları istismarcılığı yapmaktadır.

Bu yüzden de basitçe ‘kadın hakları’ üstünden ya da ‘özgürlük ve laisizm sorunu’ üstünden genel yaklaşımlarla sorunu ele almak meselenin yeterince anlaşılmasını önlemektedir. Doğru tutum almak için de yeterli olamamaktadır.

Nitekim ana kamplaşmada bir taraf, ‘Türban şeriatı istemektir; bilim ocağında şeriatın simgesi olamaz. Kadınları örtmek gericiliktir’ derken, öteki taraf, ‘Kadınlar başını örtmek istiyorsa örtmelidir. Üniversitede başörtüsüne karşı çıkmak; giyim kuşam özgürlüğüne karşı olmak ve eğitim hakkını engellemektir’ diye bayrak açmaktadır.

Burjuva Özgürlükler ve Onların İstismarı

Tarafların karşılıklı iddialarına bakıldığında, sorunu bireyin özgürlüğü sorununa indirgersek, ya da var olan statünün korunmasını esas alırsak; yani politik gelişmeleri ve Türkiye’nin demokratikleşme sorunlarını bir yana bırakırsak, bu üç görüşü de eleştirmek ya da savunmak için pek çok kanıt öne sürülebilir. Ancak sorunu olmuş bitmiş bir vaka değil de tarihsellik ve demokrasi mücadelesinin bir alanı olarak ele alırsak her şey daha anlaşılır olacaktır.

Bu yüzden de özgürlükler ve onların gerici güçler tarafından istismarı ile mücadelenin ilerletilmesinin dayanağı olmaları arasındaki çelişki üstünde kısaca durmak gerekir.

Şunu hemen belirtelim ki; tarih ve toplumun ilerlemesinden bağımsız ele alındığında burjuva-bireysel özgürlükler; özgürlük talebinin özüyle5 çatışma içinde bir konum kazanabilirler; kazanırlar. Özellikle de; bireysel özgürlükler toplumsal mücadeleyle aşılıp toplumsal olarak yararlanılabilir özgürlüklere dönüşmediği durumlarda bireysel özgürlükler fetişleşerek toplumun genel ilerleyişle çatışabilir. Çünkü burjuva özgürlüklerin temeli; ‘mülk edinme’ özgürlüğüne dayanır ve bu özgürlükler ancak belirli bir düzeyde mülkiyete sahip ‘bireyler’ tarafından kullanılabilirler. İfade özgürlüğünden seçme seçilme özgürlüğüne, seyahat etme özgürlüğünden örgütlenme özgürlüğüne kadar tüm burjuva özgürlükler için bu kural genel geçerdir. Onun içindir ki burjuva toplum içinde işçi sınıfı için burjuva özgürlükler, kendi başına, yasalarda var diye kullanılabilir değildir; sadece birer olanaktır ve işçi sınıfı örgütlü olduğu ölçüde, bu örgüt etrafında bir güç olduğu ölçüde burjuva özgürlüklerden yararlanma, dolayısıyla onları kendi iktidarına giden yolda bir dayanak olarak kullanma becerisini kazanır. Aksi hâlde bu bireysel özgürlükler işçi sınıfının aleyhine kullanılan, onu sisteme bağlamanın, örgütlenmiş sermaye güçlerinin yedeğine almanın dayanağına dönüşür. Örneğin burjuvazi, sosyalizme karşı bireysel özgürlükleri bir silaha böyle dönüştürmüştür. Sosyalizm toplumsal bakımdan burjuva özgürlükleri aşmakta zorlanınca, sosyalizm özgürlüklerin olmadığı, bürokratik yönetimlerin geçerli olduğu bir toplum biçimi gibi gösterilerek, sosyalizm karşıtlarının etrafında örgütlendikleri bir silaha dönüştürülebilmiş; bütün bir ‘Soğuk Savaş’ dönemi boyunca kapitalist blok bunu kullanmıştır. Yine Batı Avrupa’da burjuva özgürlükler, İkinci Dünya Savaşı sonrasında işçi sınıfının kapitalizme bağlanmasının dayanağına dönüştürülmüştür. Burada da işçi sınıfı partilerinin bölünüp zayıflaması burjuvaziye burjuva özgürlükleri rahatça işçilere karşı kullanma imkânını tanımıştır. Burjuvazi bu özgürlükleri sosyalizme karşı silaha dönüştürdü diye biz ifade özgürlüğünü, seçme seçilme özgürlüğünü ya da öteki bireysel özgürlükleri savunmaktan vazgeçebilir miyiz? Ya da Danimarka basını tarafından oynanan, ‘karikatür krizi’ olarak bilinen gelişmeler, politikadan ve toplumsal ilişkilerden bağımsız bir ‘basın özgürlüğü’nün nasıl gerici bir rol oynayacağını göstermektedir. Ama bunlar, ‘Danimarka’da basın özgürlüğünün kaldırılması ya da hükümete karikatür yayınlayan gazetelerin yayınının durdurulması için girişimler yapmasını istemeyi’ haklı gösterir mi? Ya da Türkiye’de medyanın şoven propaganda yapmasının yasaklanması, bunu yapan gazetelerin basın özgürlüğünü kötüye kullanıyorlar diye kapatılması istenebilir mi?

Danimarka’da yakın geçmişte bir uç örnek daha yaşanmıştır: Greve giden işyerinden bir işçi, greve katılmayı kendi inancına uygun bulmadığını, ama grev yasası gereği de gidip çalışamadığını öne sürerek, mahkemeye başvurmuş; bunun kendi ‘inanç özgürlüğünü’ sınırladığını iddia etmiştir. Mahkeme, işçiyi haklı bulmuştur. Ama işçiye bireysel özgürlüğü gibi görünen çalışma özgürlüğü, işçilerin büyük çoğunluğunun grev hakkını kullanmasını tahrip etmekte, dahası grev fikriyle çatışmaktadır. Ama mahkeme bunu gözetmemiştir. Yani, bireyin özgürlüğü ile toplumun hakları çatışmıştır. Ne var ki; burjuva bireysel hak çizgisinden sorunu ele alan mahkeme bunları gözetmemiştir. Burada Danimarkalı sendikaların yapması gereken bu tür kararlara yol açan ‘inanç özgürlüğünün sınırlanması’ ya da kaldırılmasını mı savunmaktır, sınıfı örgütleyerek, bireysel özgürlükleri aşan bir iradeyle mücadeleyi bu türden burjuva bireysel özgürlük girişimlerinin, mücadelenin baltalanmasını yenilgiye mi uğratmaktır? Elbette yapılması gereken ikincisidir. Dahası, burada yasalara sarılmak, yasaklarla birer birer kişilerin bu davranışlarıyla uğraşmaktansa çok daha büyük düşmanlarla çevrili grev mücadelesini örgütlemek, bu türden girişimleri yığınların gücüyle püskürtmektir.

Örneğin, en bilinen ve en yaygın burjuva özgürlüklerden birisi olan seçme, seçilme özgürlüğü bile; eğer işçi sınıfı ve ilerici güçler yeterince örgütlü değilse, işçileri sisteme bağlamanın, burjuvazinin siteminin, geniş emekçi yığınlar karşısında kendisini meşrulaştırmasının, güvenceye almasının bir aracına dönüşür. Nitekim Türkiye’de bu açıkça görülmüştür. Serbest seçimlerin yapıldığı ve seçme ve seçilme özgürlüğünün yürürlükte olduğu 1946’dan beri geniş halk yığınları bugün başörtüsüyle üniversiteye girilmesini savunan, dini siyasete alet eden, muhafazakâr parti ve politikacıları iktidara getirmiş; ‘cumhuriyetin kazanımları yok ediliyor’ diye üstünde fırtınalar koparılan birçok konuda gericiliğin güç kazanmasının, onların iktidarlarının meşrulaştırılmasının dayanağı olmuşlardır. Nitekim bu durumu gerekçe gösteren Kemalist güç odakları; önce seçime, ‘Halk padişahı geri getirir sonra’ diye tek partiyle ambargo koymuş; sonraki dönemlerde ise seçme hakkının yarattığı ‘tahribatı önlemek’ için ordu üç kez (yarım müdahaleleri de sayarsak defalarca) müdahale etmiştir. Bunlara da darbe değil ‘devrim’ demiştir.

Halk yığınları oylarını, sosyalistlere ya da işçi sınıfı partisine vermiyor da gerici partilere veriyor diye seçme seçilme özgürlüğüne karşı çıkabilir miyiz?

Elbette hayır! Tersine, bundan sınıf partisinin çıkaracağı ders; halk yığınlarının aydınlatılmasında onların oy verme ve hükümetleri değiştirme gücüne sahip olması üstünden yürütülecek bir aydınlatma faaliyeti ve örgütlenmeyi yaratmak; bu mücadele içinde işçi sınıfı ve halk yığınlarının seçtiği partilerin kime hizmet ettiklerini görmelerini sağlayacak bir mücadeleyi örgütlemektir. Ve elbette bu özgürlükten, sınıfın kendi iktidarını kurmasında seçme ve seçilme özgürlüğünün yarattığı tüm imkânlardan sonuna kadar yararlanmaktır. Burada burjuvazinin bu özgürlüğü sınıfın aleyhine, gerici güçlerin lehine kullanmasını önlemek de bu mücadelenin bir boyutunu oluşturur. Bu mücadele içinde işçi sınıfı bilinçlenip iktidar mücadelesi yürütecek bir bilinç ve örgütlenme seviyesine ulaşır.

Kılık Kıyafet Özgürlüğü ve Türban

Bu genel saptamalardan sonra türbanla ilgili olarak şunu söyleyebiliriz: Üniversitede kimin hangi kılık kıyafetle okula geleceği üstüne bir sınırlama olamaz. Ya da kılık kıyafetinden dolayı bir öğrencinin öğrenim hakkı elinden alınamaz. Bu bir özgürlük sorunudur. Burada kız öğrencilerin türban takmalarını savunmak, tamamen başka bir şeydir. Yani bazı öğrencilerin, bir siyasi ya da dinsel simgeye dönüştürülmüş türban takmasının savunulur bir yanı yoktur. Ama türban takıyor diye öğrencilerin öğrenim hakkı da engellenmemelidir. Çünkü sorunu siyasi bir tutuma dönüştürenler türban giyenlerden çok din ve laisizmi kendi siyasi amaçları için istismar eden odaklardır. Burada asıl eleştirilecek olanlar da bunlardır. AKP, MHP, CHP ve arkalarında yer alan güçler, bu basit özgürlük sorununu istismar ederek; üstünden siyasi kavga yürüttükleri, din ve laisizm istismarcılığı yaptıkları bir olaya dönüştürmüşlerdir. Ve CHP gibi odaklar, üniversitede laik eğitimin olup olmamasından, din temelli, idealist öğretilerin ortalığı kapsamasından rahatsız olmazken, türbanla üniversitenin bilimsel kimliğinden ve cumhuriyet kurumu olmaktan çıkacağını öne sürmektedirler. AKP ve MHP gibilerse, üniversiteye bir kışla disiplini getirilmiş olmasının, bilim özgürlüğünün, idari özerkliğin berhava edilmesinin, öğretim üyeleri ve öğrencilerin ensesinde boza pişirilmesinin yanında yer alır ve daha çok baskıyı savunurken; türban konusu gündeme geldiğinde dünyanın en özgürlükçü partilerine dönüşmektedirler.

Onun içindir ki yukarıda sözünü ettiğimiz kamplaşmada üçüncü maddede yer alan öğretim üyeleri; ‘Hem özgürlüklerimizden hem de laisizmden vazgeçmeyeceğiz’ diyerek bugün üniversitede bilim özgürlüğünün ve ifade özgürlüğünün geliştirilmesiyle birlikte ele alınmayan bir giyim kuşam özgürlüğünün, üniversitenin sorunlarının üstüne, gerçek bir öğrenim özgürlüğünün üstüne türban örtmek olduğuna dikkat çekmişlerdir.

Kısacası; elbette üniversiteye öğrencilerin türbanla ya da başka türden bir dini örtüyle gelmeleri savunulamaz. Ama herkesin dilediği gibi giyinme ve üniversite öğrenimi görme hakkı da vardır. Dolayısıyla kimi öğrencilerin türban takmaları dünyanın sonu olmadığı gibi bu öğrencilerin siz türbanlısınız diye engellenmesine de karşı çıkmak elbette ki bir özgürlük sorunudur. Burada bir çelişki var gibi görünse de gerçekte yoktur. Çünkü sonuçta nasıl giyinip kuşanacağı kişinin kendi bileceği bir şeydir ve ona zorla ‘şöyle ya da böyle giyineceksin’, ‘Başını açacaksın’, ‘Sakalını keseceksin’, ‘şu üniformayla geleceksin’ demeye kimsenin hakkı olmamalıdır. Kaldı ki türbanı yasaklamakla üniversitenin kimliği de korunamamaktadır. Çünkü türbanlı kız öğrencilerden daha azgın gerici düşüncelere sahip erkek öğrenciler, öğretim üyeleri (kız öğrencilerin türbanla gelmesinin zorunluluğuna fetva veren kişiler) üniversitelerde fink atmaktadır; bunlardan kimisi dekan, kimisi rektör olabilmektedir. Şimdi YÖK başkanı da bunlardan biri olmuştur. Burada o çok bilinen, ‘Değirmeni sel almış siz şakşağının peşindesiniz’ deyiminde olduğu gibi; üniversite bir yanda kışlacılar öte yandan da eğitimli yobaz takımı tarafından işgal edilmişken türban üstünde koparılan fırtına elbette ki inandırıcı gelmemektedir. Sınıf partisinin buradaki tutumu; üstyapı devrimciliğinin yasaklarla ilericilik dayatma tutumu değildir. Tam tersine sınıf partisi; özgürlükleri savunmak ama onlara karşı gerçek temellere oturan bir aydınlatma yapmak; özerk, özgür bilim ortamına sahip, öğrencilerin parasız laik bir eğitim veren bir üniversite mücadelesini örgütlemek; türbanın arkasındaki zihniyete ve odaklara karşı mücadeleyi de bu zeminde vermeyi görev bilir. Çünkü sınıf partisi için burada asıl olan, bu mücadele içinde öğrenci ve öğretim üye ve yardımcılarının gerçekleri görmeleri; üniversitenin özerk, demokratik bir kurum olması mücadelesi içinde dünyada olup bitenleri, bu gidişat içinde kendi rollerini fark etmelerini sağlamaktır.

AKP’nin Çok Yönlü Türban Taktiği

AKP’nin türban sorununu gündeme getiriş biçimi ve üstünden yarattığı gürültüye bakıldığında, AKP’nin amacının üniversiteye türbanla girmenin serbest bırakılmasıyla sınırlı olmadığı görülmektedir. Tersine AKP, bir yandan MHP’yi yanına çekerek MHP ve CHP’nin uzunca bir zamandan beri milliyetçilik üstünden yaptıkları ittifakı parçalarken aynı zamanda onların AKP’ye karşı mecliste ortak hareket etmesinin de önünü kesmeyi amaçlamıştır. Buna ek olarak AKP, askerle türban konusunda bir uzlaşma yapmış ve CHP ile askerlerin ittifakını da önemli ölçüde darbelemeyi amaçlamıştır.

Ancak bunlar AKP’nin türban konusunda attığı adımların ilk sonuçlarıdır. AKP’nin buradaki asıl amacı ise asker sivil bürokrasi içindeki çeşitli sivil kesimlerin laiklik üstünden oluşan ve din üstünden politika yapan partilere karşı direnç odağı oluşturan geleneksel güçleri yenilgiye uğratmaktır. CHP’nin onun birinci ittifakı olan üniversitedeki YÖK bürokrasisi (rektörlerin çoğunluğu ve CHP yandaşı öğretim üyeleri kesimi) yanı sıra bu ittifakın üniversite dışındaki yargı ve öteki kesimlerdeki uzantılarını da yenilgiye uğratmaktır. Böylece AKP, devlet bürokrasisi içinde kadrolaşma imkânlarının önündeki engelleri kaldırırken aynı zamanda toplumsal muhalefeti de önemli ölçüde geriye itecek bir pozisyon elde edecektir. CHP’nin izlediği üniversiteyi, cumhuriyeti savunacak ‘son kale’ ilan etmeye varan yanlış taktikler AKP’nin işini bir hayli kolaylaştırmaktadır. Özellikle de Gül’ün cumhurbaşkanı olmasından sonraki altı ay içinde YÖK’ün CHP’nin elinden çıkıp AKP’nin eline geçmesi ve üniversitenin başının üstündeki kılıcın artık AKP’nin emir komutasına göre inip kalkması bile bu kesimlerde paniğe yol açmıştır.

Evet, AKP’nin amaçları türbandan çok ötedir ve CHP AKP’nin amaçlarına varması için adeta gizli AKP gücü gibi çalışmakta; üniversitedeki bilim özgürlüğünü, demokratik bir üniversiteyi savunan güçleri bölmektedir. Ama CHP’nin bu gizli ve esaslı desteğine karşın yine AKP’nin işinin çok kolay olmayacağı ortadadır. Nitekim AKP’nin özgürlükleri, üniversitede bilim ve ifade özgürlüğünü türbanla derslere girip girmemeye indirgeyerek harekete geçmesi, AKP’nin kamuoyu karşısında meşruiyet kazanmasında çok önemli bir rol oynayan liberal aydın kesimleriyle ittifakını önemli ölçüde sarsmıştır. Son haftalarda bu çevrelerden AKP’nin özgürlükçülüğünün sahteliğine, aldatılmış olduklarına dair eleştiriler ve sitemler bunun kanıtıdır. Öte yandan üniversite üstünde yaratılan baskı, türban ve laiklik karşıtlığı, bilim özgürlüğünü savunan geniş bir öğretim üyesi kesimini ortaya çıkarmıştır. Üniversitedeki yeni saflaşma; iki değil üç mihrak üstünden şekillenecek bir karakter kazanmıştır. Bu öğrencilerin içine de yansıyacak, dinci ve milliyetçi kamplaşmayla mücadele edebilecek demokratik, özerk ve parasız üniversite yanlısı öğrencilerin de güç biriktirmesi kolaylaşacaktır. Özellikle YÖK’ün güç ve itibar yitirecek olması, üniversite içindeki kışla disiplininin de parçalanmasını kolaylaştıracaktır. Dahası AKP YÖK’ünün eski disiplinini kurması da çok güçtür.

Kaostan Fırsat Çıkarmak

Üniversitedeki eski yapının çökmesi ve yenisinin de kurulamamış olması; kuşkusuz üniversite için bir kaos dönemine girildiğine işaret etmektedir. Ama böyle durumlar yeni saflaşmalar için de son derece geniş olanaklar sunar. Yeter ki olanlar doğru anlaşılsın ve doğru müdahaleler yapılabilsin. Eğer bu konuda geçmişten ders çıkarılır, 40 yıllık demokratik ve özerk üniversite mücadelesinin öğrettikleri iyi değerlendirilirse üniversitelerimiz demokrasi ve özgürlükler mücadelesinin önemli bir dayanağı olacağı gibi ülke ve halkın çıkarlarına en uygun bir yapı kazanmalarını da sağlamak olanaklı olabilir. Dolayısıyla üniversitenin bugünkü durumuna bakarak ‘son kaleler elden gidiyor’ paniği yaşayanlar üniversitenin bugünkü hale düşmesinin de asli failleri, kışla zihniyetinin temsilcisi güçlerdir. Türban yandaşlarının zafer sarhoşluğu da uzun sürmeyecektir. Çünkü medrese zihniyetiyle bilim yuvası olması gereken üniversiteleri yönetmenin, oralara hükmetmenin kolay olmayacağını göreceklerdir.

Süreç ilerledikçe, hem öğretim üyelerinin hem de öğrencilerin gerçekleri görmeleri ve kendi rollerini anlamaları için sayısız fırsat çıkacağından şüphe etmek için bir neden yoktur. Dahası bunun tersi için üniversitenin daha ileri bir mevzide örgütlenmesi yönündeki imkânlar düne göre daha fazladır ve bunu her gün daha iyi göreceğiz. Çünkü her gün açmazları büyüyen AKP ve arkasındaki güçlerin çözümsüzlükleri demokrasiyi, bilim özgürlüğünün, laik bir bilimsel eğitimin, parasız üniversite talebinin önemini herkese, elbette ki görmek isteyen herkese daha iyi gösterecektir.

Özgürlük Dünyası - Mart 2008

2. BÖLÜM
GENÇLİK YIĞINLARI İÇİNDE
KİTLE ÇALIŞMASI

İŞÇİ GENÇLİK İÇİNDE PARTİ ÇALIŞMASI VE EMEK GENÇLİĞİ

İşçi Sınıfının Genç Kuşağı

Sermaye, zorbalığını ve baskısını devam ettirmek için her alanda olduğu gibi gençlik yığınlarına da amansız bir saldırı içindedir. Burjuvazi baskı ve sömürüsünü kesintisiz sürdürürken, ideolojik olarak da gençlik yığınlarını kazanmak için uğraş verir. Eğitimden, kültürden, sanattan ve sosyal faaliyetlerden mahrum bırakılan işçi gençlik yığınları böylece sınırsız sömürünün de daha kolay hedefi hâline gelirler.

Ucuz işgücü olan genç işçilerinin kendilerini şanslı saydıkları fabrikalardaki çalışma koşulları da cehennemden farksızdır. Yaşamları öğütülen işçi gençler, geleceğe dair umutları ve hayalleri hep ertelenen/ertelenmesi istenen gençlik yığınlarıdırlar.

Sermaye sınıfı, her krizi fırsata dönüştürüyor. Hükümetlerin sağladığı yeni olanaklarla 18-29 yaş arası genç işçilerin sağlık primlerini devlete ödettirerek, genç işçileri adeta sıfır maliyetle çalıştıracak olanaklar yakaladılar.

Değiştirilen Sosyal Güvenlik Yasası’yla, 2000’li yılların başında işe giren genç işçilerin emeklilik hakları ellerinden alındı ve artık mezarda emeklik olarak adlandırılan bir dönem başladı. Şimdi kıdem tazminatı hedefe konmuştur. Bölgesel asgari ücret uygulamasıyla genç işçi kuşaklarının çok daha düşük ücretlere sömürülmesinin önü açılacaktır.

Genç işçiler sermaye için dinamik, enerjilerinden sınırsız faydalanılacak işgücüdür. Devlet üniversitelerinin emekçi çocuklarına kapatılmasına özel üniversitelerin fahiş fiyatları eklenince, bu genç ve ucuz işgücü de yığınsal olarak artmaktadır. Kültürel ve sosyal olarak kendi değerlerine yabancılaştırılmış, lümpen bir yaşam tarzına öykünen, tiyatrodan, sinemadan, kültür ve sanattan uzak bırakılmış, çalışma koşulları ağır, ücretleri düşük bir işçi gençlik kuşağı sermaye sınıfının hedeflerine ulaşmasını kolaylaştıracak özelliklerdir.

Meslek Liseleri, Çıraklık Eğitim Merkezleri ve

Meslek Yüksekokulları Ucuz İşgücü Yetiştiren Merkezlerdir

Gençlik örgütümüzün temel alacağı çalışma alanları içinde meslek liseleri, sanayi sitelerinin içindeki çıraklık eğitim merkezleri ve meslek yüksekokulları önemli bir yer tutmaktadır. Sermayeye kalifiye ve ucuz işgücü yetiştirme merkezleri olarak eğitim veren bu kurumlar, staj dönemleri başta olmak üzere ucuz işgücüyle üretimde yerlerini alırlar.

Meslek liseleri ve çıraklık eğitim merkezleri kalifiye genç işçilerin fabrikalarda çalışmak üzere özel olarak yetiştirildikleri yerlerdir. Kalifiye olmaları bir avantajmış gibi görünen bu genç işçiler, daha yetişkin bir kalifiye işçinin alacağı ücretin üçte birine çalıştırılarak, sermeye sahiplerinin kâr marjını artırmaktadırlar. İşçi adayı bu gençler mesleklerini öğrenmek ve kalifiye eleman olmak için birbirleriyle kıyasıya yarıştırılır; sosyal haklardan ve yetişkin bir kalifiye işçinin haklarından mahrum olarak çalıştırılırlar. Meslek liseleri, çıraklık eğitim merkezleri ve meslek yüksekokullarında yürüteceğimiz çalışmanın, büyük fabrikalara gidecek genç işçilerin sınıf bilinciyle donanmış genç parti militanları olmalarını sağlayacak, gittikleri alanlardaki örgütçü işçiler olmalarına da olanak sunacağı açıktır.

Genç İşçilerin Çalışma Koşulları

Kürt illerinden göç sebebiyle gelen, küçük atölyelerde yatan ve sağlıksız koşullarda yaşamak zorunda kalan Kürt gençler, işçi gençlik içinde önemli bir çoğunluğu oluşturuyorlar. İnşaatlarda çalışanlar da eklendiğinde bu oran artmaktadır.

Tekstil işkolu başta olmak üzere işletme, fabrika, sitelerde ve atölyelerde çalışma süreleri çok uzun ve mesailer çok yoğundur. İşçiler bazen iki-üç gün sürekli işyerlerinde tutularak uyumamaları için uyarıcı haplar kullandırılmakta, gözü doymaz patronlar üretimi böylece güvence altına almaya çalışmaktadırlar.

Çalışma koşullarının ağırlığı, işyerinde patronların ve onların temsilcilerinin işçiler üzerindeki baskısıyla artmaktadır. Çay paydosları ve yemek saatlerinin kısıtlandığı, tuvalete gitmek için kart basılan, tuvalette geçen sürelerin fazlalığının işçi ücretlerinden kesildiği koşullar acımasızca uygulanmaktadır. Performans uygulamasına tabi tutulan işçiler, birbirleriyle yarış atı gibi rekabete zorlanmaktadır. Çok küçük ödüller karşılığında ayın veya yılın işçisi seçilmek için rekabete sokulan bir çalışma düzeni sürüp gitmektedir.

Genç İşçiler İçinde Tarikat, Cemaat İlişkileri

Sermayenin baskı ve sömürü çarkı işlerken, cemaat ve tarikatlar da genç işçiler arasında örgütlenmeye çalışıyorlar. Patronlarla cemaatler arasındaki uyum en çok genç işçileri sömürürken görülebilir. Birisi emeğini sömürerek, diğeri ise dini inançlarını istismar ederek sisteme bağlamaya çalışıyor. Sermayenin çıkarları ile cemaatlerin çıkarları işte böyle ortaklaşıyor. Genç işiler içinde şükürcülük, ümmetçilik, var olanla yetinme, maneviyatçı duygular geliştiriliyor. Bu durumu sermaye sahipleri, sömürü düzeninin üstünü örtmek için kullanıyor. Bu açıdan devletin ve patronların giderek daha sistemli bir ortak çalışma halinde olduklarını söyleyebiliriz. Sanayi siteleri başta valiler tarafından olmak üzere, sistemli bir şekilde bilgi alınan ve denetlenen yerlerdir. İşverenlerin ortak politikalarını ve çıkarlarını yönlendirmek için siteler düzeyinde kurulmuş patron örgütleri, dernekler ve yayın organları vardır. Buralarda sömürüyü yaygınlaştırmanın yolları planlanmakta, biat kültürünü egemen kılmak için çalışmalar yapılmaktadır. Devletin her sanayi sitesi içine bir cami projesi, işyerlerinde açılan mescitler, buralarda yapılan dini propaganda, önce üretim ve üretimin sürekliliğini güvence altına alacak konuşmalar/hutbeler, kapitalist sistemin işleyişinin devamını güvence altına almak için sistemli bir şekilde yapılmaktadır. Kimi işyerlerinde oluşan cemaat-tarikat ilişkisi mahallelere ve evlere kadar uzanan bir ağla devam ediyor. Bu tarikat ve cemaatların yanına Ülkü Ocaklarını da ekleyebiliriz. Metal sektöründe meslek liseleri, meslek yüksekokullarında geçmişten gelen milliyetçi ve ülkücü güçlü bir gelenek varlığını sürdürmektedir. Meslek liseleri Ülkü Ocakları derneklerince denetim altında tutulmaktadır. Tarikat ve cemaat ilişkileri işyerlerinde genç işçilerin ortak talepler etrafında örgütlenmesini önemli ölçüde engellemektedir. Var olan durumun siyasal alanla ilişkisi kurulamamakta ve herkesin kaderine razı olması istenmektedir. Zengin olmasa fakirin olamayacağı, zengin (patron) olmasa işçilere kimin iş vereceği, bu durumun kendi doğallığı içerisinde sürüp gideceği, bu dengenin bozulamayacağı propagandası sürekli yapılmaktadır. Bunun yanında mevcut iktidarın propagandası bu çalışmada ince bir şekilde yapılır. Bunun karşısında kimi sol ve sekter çevrelerin yaptığı gibi; baştan bu kesimlerle bağlarını koparacak tartışmalara girmek, çalışmaları ve ilişkileri daha baştan darlaştırmak anlamına gelmektedir. Yapılması gereken, her işyerinin ve sanayi sitesinin somut teleplerinden yola çıkarak en geniş birliği sağlayacak taleplerin ön plana çıkarılmasıdır. Bunun için işçilerin, sağlık, güvenli çalışma, iş kazalarının önlenmesi, eşit işe eşit ücret gibi taleplerin ön plana çıkarılması çalışmalarımızı kolaylaştıracak ve güçlendirecektir. Bu çalışma asla siyasal çalışmadan bağımsız olarak ele alınacak bir çalışma değlidir. Sermayenin ve cemaatlerin ideolojik kara propagandasını kıracak olan şey, taleplerle birleşmiş bir siyasal çalışmanın yürütülmesidir, esas olan bu çalışmanın güvence altına alınmasıdır.

Genç İşçilerin Yoğunlaştığı Çalışma Alanları

Bundan 15 yıl önce, küçük sanayi sitelerinde yoğunlaşan, binlerle ifade edilen işçi gençlik kuşağı varken; şimdi organize sanayi bölgelerinin içinde oluşan sanayi sitelerinde, on binlerce genç işçinin çalıştığı, adeta büyük fabrikalara dönüşmüş siteler vardır. Bunların başında İkitelli Organize Sanayi Bölgesi gelmektedir. İçinde olan 36 ayrı sanayi sitesi bulunan bu bölgede önümüzdeki dönem sayıları 200 bini aşacak sayıda işçi çalışacak olan küçük ve orta ölçekli işletmeler yer alacaktır. Başta İstanbul olmak üzere, Kocaeli (Gebze), Bursa, İzmir, Ankara, Antep gibi illerde bu sanayi siteleri giderek yoğunlaşmaktadır. Bugün ağır sanayi işletmeleri içinde de genç işçilerin sayısı azımsanmayacak kadar fazlalaşmıştır. Tekstil atölyeleriyle birlikte, sayıları üç ve beş bin arasında değişen tekstil fabrikalarının önemli bölümü genç işçilerden oluşmaktadır. Tekstil üretiminin fason olarak yapıldığı ve bunun büyük bölümünün İstanbul’da ve birçok ilçede merdiven altı atölyelerde yoğunlaştığı işyerleri gibi onlarca bölgede genç işçiler çalışmaktadır. Bunlara büyük illerdeki belli başlı oto sanayi sitelerini de ekleyebiliriz.

İşçi Sınıfı İçinde Genç İşçilerin Durumu, Örgütlenmesi ve Sendikalar

İşçi sınıfının önemli bir parçası olan genç işçiler aynı zamanda mücadele deneyimi açısından da en yoksun kesimdir. 12 Eylül askeri darbesinin sendikalarda oluşturduğu tahribat, özelleştirmenin ortaya çıkardığı sonuçlar, kesintiye uğrayan mücadele ve mücadele deneyimlerinin genç işçi kuşağına aktarılmamasının sonuçlarını yaşayan genç işçiler el yordamı ve sınıfın partisinin mücadele deneyimleriyle kendisine bir yol bulmaya çalıştı. 89-90 bahar eylemlerinin ortaya çıkardığı mücadele koşulları, 93’ten itibaren genç işçilerin örgütlenmesine de yansıdı. Son 10-15 yılda çalışma koşularına ve yaşadığı şartlara isyan eden ve sendikalaşma çabalarında olan binlerce genç işçiden bahsedebiliriz. Öyle ki genç işçilerin daha önce hiçbir deneyime sahip olmadan giriştikleri bu mücadeleler deneyim edindikleri bir süreç oldu. Bu süreçte işten atılmayı göze alan, kendi içinde birlikler sağlayan, bir yanıyla patronlara karşı mücadele ederken, diğer taraftan patronla işbirliği içindeki sendikal anlayışa karşı da mücadele etme çabası içinde olan bir deneyim yaşadı genç işçiler. Sendikaların tepesine çöreklenmiş bürokrat-uzlaşmacı sendikal anlayış bir yanıyla işçilerin örgütlenmesini ve sendikaların büyümesini isterken, diğer taraftan mücadeleci genç ve ileri işçilerin sendika yönetimlerine gelmemesi için patronlarla işbirliği yapmaktan kaçınmadı. Sendikalaşan işçiler içinde, mücadeleci ve ileri işçiler tasfiye edilerek, işten attırılarak hem çalışan işçilere gözdağı verildi, hem mücadeleci genç işçiler işçilerin ana gövdesinden koparıldılar. Bugün bu durum devam etmektedir. Sendikaların genç işçilerin örgütlenmesine dönük bir stratejileri bulunmamakla beraber, genç işilerin sendikacıları zora soktuklarını düşünerek örgütlenmelerinden özellikle kaçınılmaktadır. Oysaki son yıllarda yaşanan sendikalaşma mücadeleleri içinde, metal ve tekstil sektörü başta olmak üzere işin başını genç kadın ve erkek işçiler çekmektedirler. Aylarca işyerleri önünde, direniş çadırlarında direnişin merkezinde yer alan genç işçiler oldu ve olmaya devam ediyorlar. Bugün sendikalarda yeni bir değişim ve dönüşüm olacaksa, genç işçilerin mücadele eğilimlerini ortaya çıkarmakla, sendikal örgütlenmeyi kışkırtacak bir çalışmayı güvence altına alan bir çalışmayla olanaklı olacaktır. Sendikaların giderek güç kaybettikleri bir süreçte, ‘az olsun benim olsun’ anlayışıyla hareket eden, bürokratik ve uzlaşmacı sendikal anlayışı yenilgiye uğratacak ve sendikaların yeniden güç kazanmasını sağlayacak alan, genç işçiler içindeki çalışma olacaktır. Bu durum örgütlü işyerlerinde bürokratik anlayışa karşı mücadeleyi önemsemediğimiz anlamına gelmez. Genç işçiler örgütlendikçe, bu alandaki mücadele daha fazla deneyim kazanacak, işçilerin tabanda inisiyatif geliştirmeleri olanaklı olacaktır. Sendikalar tüm olanaklarını genç işçilerin örgütlenmesine açmalı ve genç işçilerin örgütleneceği araçları çoğaltmalıdırlar.

Mücadele Deneyleri

Son 10-15 yılda birçok sanayi bölgesinde, sanayi sitesinde ve işyerinde, kimi zaman 3S (sendika-sigorta-sekiz saat işgünü) talebiyle, kimi zaman işyerindeki baskı ve kötü çalışma koşullarına karşı sendikalaşan, ya da kendine has mücadele araçlarıyla patronlara karşı mücadele eden işçilerin örnekleriyle doludur. Bunların başında Merter, Ünaldı gibi tekstil işçilerinin yoğun olarak çalıştığı yerler gelir. Bunlarla beraber, Çiğli, OSTİM, İMES, Doğu Sanayi Sitesi gibi belli başlı sanayi kentlerinde yaşanan mücadele deneyimleri yer alır.

1995 yılında yapılan Merter İşçi Kurultayı’nın merkezinde genç işçiler vardı. Sendika, sigorta ve sekiz saatlik işgünü talebi etrafında örgütlenen çalışmanın etkisi kısa sürede görülmüştür. Partinin örgütlenmesinde etkin olduğu Merter İşçi Kurultayı etrafında yüzlerce işçi bir araya gelmiş, binlece işçi yürütülenen çalışmadan etkilenerek, sigorta ve sekiz saatlik işgünü talebini yükseltmiş, Merter’de sigortalı işçi sayısında önemli bir artış olmuş, sekiz saatlik çalışma uygulaması oturmaya başlamıştı. Bu talepler için mücadele eden genç işçi kuşağı, haklarını güvence altına almak için sendikalaşma fikrinde de birleşmiştir. Sun Tekstil’de başlayan ve başarılan sendikalaşma mücadelesi bir yıllık bir sürede binlerce işçiyi kapsayan,§ onlarca işyerinde aynı anda sendikalaşmanın başladığı bir dönemi de bünyesinden çıkarmıştır. Büyük işyerlerinde ortaya çıkan sendikalaşma eğilimi, küçük işyerlerinde dayanışma derneği olarak da kendisini var eden sürece taşınmıştı. Bütün bu çalışmalar ve işçi basınında yer alan haberlerin etkisiyle, Merter’de üç işçi sendikası konfedeasyonunun yer aldığı bir miting gerçekleştirilmiş ve ‘sigortalı olma hakkı’ dönemin hükümetinden kazanılan bir hak olmuştur.

Yine Ünaldı dokuma işçileri aynı taleplerle ve insanca çalışma koşullarının elde edilmesi için iş bırakmış, çoğunluğu genç 20 bine yakın dokuma işçisi bir aylık bir mücadelenin sonucunda sigorta, sekiz saat işgünü ve ücretlerin yükseltilmesi talebini dokuma patronlarına kabul ettirmişlerdir. İşçilerin sendikalaşma talebine kulak tıkayan ve işçilerin örgütlenmesi için kılını kıpırdatmayan tekstil sektöründeki sendikalar işçinin sendikalaşmasının önündeki en büyük engel olarak ortaya çıkmışlardır. 20 bin işçi sendikaların mücadele dinamiğini oluşturacak ve mücadeleci bir sendikal anlayışı örgütleyecek bir noktada duruyordu. Oysa sendikal bürokrasi bütün bunları gördüğü hâlde hiçbir zaman işçilerin örgütlenmesi için özel bir çaba göstermeden ilgisiz kalmayı tercih etti.

Bu mücadele deneyimlerinin haberlerinin de yayılmasıyla Trakya, İzmir, Bursa başta olmak üzere birçok ilde sendikalaşma eğilimlerinin ve mücadelelerin ortaya çıktığı bir süreç olarak da tarihe geçti. Yapılan işçi kurultayları ve 3S talebi etrafında yürütülen çalışmanın sonucunda her üç talep içinde önemli kazanımların elde edildiği bir dönem oldu. Trakya’da çalışma süreleri sekiz saate düşerken, sigorta hakkı ve sendikalaşma mücadelesinin ilerlediği bir dönem oldu. Trakya’da onlarca işyerinde sendikalaşma mücadelesi ortaya çıktı ve bunların önemli bir bölümünü genç işçiler oluşturuyordu. Çiğli ve benzeri sanayi bölgelerinde sendikalaşma eğilimi ve 3S talebi etrafında işyerlerinde mücadeleler yaşandı. Bütün bu mücadelelerin deneyimleriyle ortaya çıkan en temel zayıflık ise ekonomik taleplerle yürüyen mücadelenin, siyasal talepler ve mücadeleyle birleştirilmemesiydi. Yani ekonomik ajitasyonun yanında siyasal bir ajitasyon ve propagandanın eksikliği, az çok mücadele eğilimi taşıyan kesimlerin yolunu bulması, politik bir mücadelenin içine çekilmesindeki eksiklikler ve zaaflar olarak da yaşanan bir süreç oldu. Bu dönemdeki çalışmanın eksik yanlarını eleştirerek tamamlayıcı olmak yerine yarım bırakılan çalışmalar da kesintiye uğrayarak süreklilik kazanamamıştır.

Kurultay ve Konferansların Ortaya Çıkardığı Sonuçlar ve Deneyimler

Partimizin son yıllarda, ‘sendikal hareket nereden geldi, nereye gidiyor’ sorusu etrafında başlattığı tartışma ve kurultayların örgütlenmesi döneminde, genç işçiler bu sürecin önemli dinamikleri oldular. Kurultay yapılan bütün illerde genç işçiler ve genç işçilerin talepleri belirleyici oldu. Bu dönemin genç işçi kuşağının önemli bir bölümünü Kürt işçiler oluşturmakta. Kürt işçilerin ulusal telepleriyle sınıfsal taleplerinin iç içe geçtiği, bazen ulusal taleplerin öne geçebildiği, bazen sınıfsal taleplerin öne çıktığı kurultaylar süreci yaşandı. 95-96 yılından bugüne gelen süreçte genç işçilerin çalışma koşullarının daha da ağırlaştığı, ücretlerinin düştüğü ortaya çıkan çarpıcı gerçeklerden oldu. Kurultaylar vesilesiyle bir araya gelen genç işçiler kendi mücadele deneyimlerini paylaşırken, aynı zamanda birlik olma fikrini de benimsediler. Yapılan toplantılar, dağıtılan bildiriler, afişler, sözlü propaganda ve ajitasyonun yarattığı etki, mücadele eğilimlerinin ortaya çıkmasını da kolaylaştırdı. Kimi sendikalar bu kurultaylara destek verirken ve içinde yer alırken, birçok sendika bu sürece seyirci kalmayı tercih etti. İşçilerin oluşturduğu kurultay komiteleri, asgari ücretin belirlenmesi, kıdem tazminatının kaldırılmasına karşı ve bazı başka talepler için mücadele örgütleri oluşturdular. Buralarda alınan kararlarla asgari ücretin yükseltilmesi için imza kampanyaları yapıldı, miting ve basın açıklamaları düzenlendi. Kıraç’ta kurulan İşçi Sendika Dayanışma Merkezi bu çalışmalarda bir mücadele aracı olarak ortaya çıktı. Merkez’de bir araya gelen işçiler çıkardıkları bültenle diğer işçileri mücadeleye çağırmanın araçlarını yarattılar.

Önümüzdeki dönem kurultayların işyeri, sanayi sitesi veya bölgesel olarak yapılmasının koşullarını ortaya çıkaran gelişmeleri de taşımaktadır. Sınıfın partisinin ortaya koymuş olduğu çalışmaları tüm zenginliğiyle yürütmek için mücadeleyi daha ileri hedeflerle örgütleyecek koşullar düne göre daha fazladır. Sendikaların dikkatini yeniden sanayi bölgelerine ve genç işçilerin çalıştığı alanlara çekme koşulları daha da elverişli hale gelmiştir.

İşçi Gençlik İçinde Parti Çalışması ve Gençliğin Görevleri

İki binli yıllar sermayenin ve egemenlerin her alanda işçi sınıfının ve onun genç kuşaklarının kazanımlarına azgınca saldırdıkları bir dönem oldu. Bu süreçte gençlik yığınları içinde en fazla hırpalanan işçi gençliktir demek abartı olmayacaktır. Neoliberal politikaların en fazla yozlaştırdığı kesimler içinde işçi gençlik de nasibini aldı. Geçmiş yılların birikimiyle hareket eden Emek Gençliği, bulunduğu her alanda gözünü bir sanayi sitesine ya da küçük işletmelere dikerek, buraları hedefleyerek örgütlenme çalışmasına yöneldi ve ciddi bir birikim yarattı. Partinin öngördüğü işçi gençlik çalışmasına cesaretle ve kararlılıkla katıldı ve bir birikim elde etti. Bugün açısından açık kitle çalışmasının olanaklarından yararlanmak ve genç işçiler içinde mücadeleyi örgütlemek dünden daha fazla olanaklıdır.

İşçi gençlik yığınları içinde ‘parti mi gençlik mi çalışma yürütecek’ sorusunun yanıtı çok nettir: Her alanda olduğu gibi işçi gençlik içindeki çalışma da partinin sorumluluğundadır. Parti bu alandaki çalışmayı bazen doğrudan parti örgütleri üzerinden yürütürken, bazen gençlik örgütleri üzerinden yürütür. Gençliğin içinde olmadığı bir çalışma zayıf ve enerjiden yoksun olacaktır. İşçi gençlik içinde sistemli ve düzenli, onların ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal taleplerini kapsayacak bir çalışma derinlemesine yapıldığı koşullarda parti ve gençlik örgütü de büyüyecektir. Gençlik yığınlarının devrim ve sosyalizm için mücadele fikrine kazanılması, bugünün genç işçi kuşağını geleceğin sınıf bilinçli proletaryası olarak kazanmak sınıf mücadelesini ilerletecek ve genç işçi kadrolarıyla partinin omurgası güçlenecektir.

İŞÇİ SINIFI VE GENÇLİK HAREKETİNİN
EN MİLİTAN KOLU: İŞÇİ GENÇLİK

Sınıf hareketinin tarihi, genç işlerin işçi sınıfı mücadelesinde ne kadar militanca bir yer tuttuğunun örnekleriyle doludur. Genç işçilerin yoğun olduğu hemen her işkolunda ya da fabrikada yaşanan grev ve direniş gibi mücadelelerin daha kararlı ve militanca yaşanmasında, genç işçilerin dinamizminin önemli bir rol oynadığı bilinen bir gerçektir.

İşçi sınıfının, sermaye sınıfının acımasızlığını, asla uzlaşılmaz bir düşman sınıf olduğunu anlaması ve ayrı bir sınıf olduğunun farkına varabilmesi bakımından, uzun yıllar çalışmış deneyimli işçilerin birikimi ve doğal sınıf sezgileri ne kadar önemliyse; işçi sınıfı mücadelesinin daha kararlı ve militanca ilerleyebilmesi için, genç işçilerin devrimci dinamizmi de o kadar önemlidir şüphesiz.

96 Ünaldı Direnişi’nde Genç İşçiler

Pek çok örnek verilebilir ama genç işçilerin militan özelliklerinin ve dinamizminin işçi hareketine nasıl bir ivme kazandırdığının en çarpıcı örneklerinden biri, yakın tarihin en önemli işçi direnişlerinden biri olarak işçi sınıfının tarihine adını yazdıran Ünaldı dokuma işçilerinin direnişidir kuşkusuz. Antep’te, 1996 yılının Temmuz ayında yaşanan ve tam bir ay süren grevin, sayısı 20 bine yakın olan Ünaldı dokuma işçilerinin tamamının katılımıyla başarıya ulaşmasında, Ünaldı’nın yiğit ve militan dokuma işçilerinin payını kim inkâr edebilir?

İşçilerin tamamına yakınının sigortasız, 16 saati bulan ağır ve son derece sağlıksız koşullarda çalıştığı Ünaldı Halı Dokuma Sanayi’sinde, 96’ya kadar, birkaç yılda bir olmak üzere pek çok kez, çoğunlukla da zam talebiyle eylemler, iş bırakmalar olmuştu. Hemen hepsinde de genç işçiler, yani cağcılar (halı dokumada kalfanın yardımcılığını yapan genç işçilere verilen ad) eylemlerde kararlı bir şekilde yerini almıştı.

Devrimci sınıf partisinin öteden beri güçlü bir faaliyetinin ve işçiler içinde güçlü bağlarının olduğu Ünaldı’da, 1995 yılında partili işçilerin öncülüğünde bir işçi derneği kurulmuş ve 96 grevinin bir buçuk yıl öncesinden başlayarak derneği kuran işçilerin çabasıyla işyerlerinde toplantılar yapılmış ve greve giden süreç ilmek ilmek dokunmuştu. 10 ila 200 arasında işçinin çalıştığı irili ufaklı 240 işyerinin bulunduğu Ünaldı Sanayi Bölgesi’nin her sokağında, her mahallesinde yapılan yüzlerce toplantıda talepler belirlenmiş ve komiteler kurulmuştu. Hemen her işkolunda olduğu gibi burada da genç işçiler, yani cağcılar ve çıraklar en düşük ücretlerle en ağır koşullarda çalıştıkları için, dernek yönetimi genç işçilerin taleplerine özel bir önem vermişti. ‘sekiz saat, sigorta ve sendika’ talepleriyle Temmuz ayında başlayan grevin öncesinde, kalfaları beklemeden 96 Ocak ayında cağcılar eyleme geçtiler. 1000’e yakın cağcının iş bırakarak yürüyüş yaptığı bu eylem 96 grevinden önce Ünaldı dokuma işçilerinin ilk çarpışması olarak tarihe geçti.

96 Ünaldı Direnişi’ni ateşleyen önemli bir faktör olan genç işçilerin kararlı ve militan tutumu sayesinde, bir ay süren grev boyunca, grev kırıcılığı engellenerek grevin yüzde yüz katılımla gerçekleşmesi ve polis saldırılarının püskürtülmesi sağlanmıştı. Ülke çapında yankı uyandıran Ünaldı Direnişi, işçi gazetesi Evrensel sayesinde Türkiye’nin dört bir yanından ve Almanya, İngiltere ve Yunanistan gibi başka ülkelerden de dayanışma kampanyaları ve ziyaretlerle desteklendi. Ünaldı dokuma işçilerinin direnişi, bir ayın sonunda patronları ve valiliği dize getirmiş ve çalışma saatlerinin kısaltılması, işçilerin büyük çoğunluğunun ilk kez sigortalı olması ve yüzde 100’e yakın ücret zammı gibi kazanımlar elde ederek zaferle sonuçlandı.

96 grevi öncesinde, başta Urfa olmak üzere Kürt illerinden yoğun göç sonucu Ünaldı’da sayısı hızla artan Kürt işçilere karşı ciddi önyargılar hâkimdi. Daha önce hiçbir işçilik deneyimi olmayan ve genellikle kırsal bölgeden gelen bu işçiler, doğal olarak daha ağır koşullarda ve daha düşük ücretlere çalışmaya razı oldukları için yerli işçiler tarafından tepki görüyorlardı. Giderek Kürt işçilere, özellikle de Urfalı işçilere karşı bir önyargıya dönüşen bu durumu aşmadan, böyle bir grevin yapılabilmesi ve başarıya ulaşması mümkün olamazdı. Kürt işçilere karşı bu önyargıları kırmak, Kürtler ve Kürtlerin ulusal sorunları ve talepleri konusunda işçileri aydınlatmak için, o dönem yeni kurulmakta olan Emek Partisi’nin işçiler içinde yürüttüğü propagandanın da rolü büyük olmuştur. Bizzat Ünaldı Direnişi’ne önderlik eden işçilerin kuruluşunda yer aldığı Emek Partisi’nin Antep İl Örgütü’nün de yardımıyla, dernek, işçiler arasındaki önyargıları aşmayı bilmiş ve ortak talepler etrafında işçilerin en geniş birliğini sağlamayı başarmıştı.

Nitekim gerek direnişi örgütleyen ve önderlik eden işçi derneğinin yönetiminde Urfalı Kürt işçilerin yer alması, gerekse de direniş esnasında Kürt işçilerin kavgaya en ön saflarda katılması, bu önyargıların ne kadar yersiz olduğunun kanıtıydı. İşte bu noktada da genç işçilerin çok daha ileri bir tutum alarak, Ünaldı’da Türk ve Kürt işçilerin birliği ve ortak mücadelesinin örülmesinde oldukça devrimci bir rol oynadığını unutmamak gerekiyor.

Hem grev esnasında hem de sonrasında pek çok işyerinde sendikalaşma mücadelesinin yaşandığı işyerlerinde, direniş ve iş bırakmalar esnasında, kırılma anlarında ve yılgınlık duygusunun hâkim olmaya başladığı zamanlarda, genç işçilerin kararlılığı, cesareti ve militanlığı, çoğu zaman hareketi ileri taşıyan bir rol oynamıştır. İşçi sınıfının dünya görüşüyle aydınlanma ve sınıfın politik bilincini kavramaya da her zaman en açık ve yakın duran, işçi sınıfının bu genç militan kuvvetinin önemini anlamak için Ünaldı Direnişi, devrimci olma iddiasındaki her gencin, her işçinin asla unutmaması gereken deneyimler ve derslerle doludur.

İşçi Sınıfı Gençleşiyor

Genel olarak işçi gençliğin işçi sınıfı ve gençlik hareketinde nasıl bir yer tuttuğunu, koşullarının ne olduğunu, gençlik yığınlarını kölece bir yaşama ve geleceksizliğe mahkûm eden bu sömürü düzenine, ırkçı-şoven gericiliğe ve her türden baskıya karşı işçi gençliği; iş, insanca bir gelecek, özgürlük ve demokrasi mücadelesine kazanmanın olanaklarını anlamak bakımından Antep örneğinden devam edelim.

Ünaldı grevinden birkaç yıl sonra, halı üretiminin mekanik makinelerde ve çoğunlukla atölyelerde ilkel koşullarda yapıldığı Ünaldı Sanayi Sitesi tasfiye edildi. Bugün halı üretimi Başpınar Organize Sanayi Bölgesinde(OSB), işçiler arasında ‘bilgisayarlı’ denilen elektronik teknolojiyle donatılmış makinelerin olduğu modern işletmelerde devam etmektedir. Her ne kadar, Ünaldı’nın tasfiyesi, oradaki esnek koşullardan ve başkaca özgünlüklerden kaynaklı, işçiler arasındaki doğal ve görece kolay olan örgütlülüğe son vermiş olsa da, bugün OSB’de modern işletmelerdeki üretim biçiminin ortaya çıkardığı daha modern işçi profili, daha ileri bir işçi hareketinin olanaklarını da bağrında büyütmektedir. Üstelik bugün, gerek 10 bin dolayında işçinin çalıştığı halı dokuma fabrikalarında gerekse toplamda 100 bine yakın işçinin çalıştığı OSB’nin tamamında işçi bileşiminin çok daha gençleştiğini görmekteyiz ve işçi gençliğin hem nicel olarak büyüyen hem de mücadeleye atılma konusunda daha cesaretli ve militan potansiyelini gözetmeden, güçlü bir işçi hareketinden bahsedilemez.

Çalışma koşullarını ve iş yükünü gittikçe ağırlaştıran sermaye sınıfının, genç işçilerin enerjisinden daha fazla yararlanmak istemesi, AKP Hükümetinin de teşvikiyle, işe yeni alınan 18-29 yaş arası işçilerin sigorta primlerinin devlet tarafından ve işsizlik fonundan karşılanarak ödenmesi ve son yıllarda OSB’de hemen hiçbir fabrikanın 30 yaşın üstünde işçiyi işe almaması gibi etkenlerle birlikte bugün işçi sınıfının ana gövdesini genç işçilerin oluşturduğunu söylemek abartı olmaz.

Ayrıca OSB’ler dışında, hâlâ on binlerce genç işçi, çeşitli bölgelerde yoğunlaşmış ve kenar mahallere yayılmış olan konfeksiyon-triko atölyelerinde, sigortasız, 12 saat ve hiçbir sosyal hak ve iş güvencesi olmadan, ağır ve sağlıksız koşullarda çalışıyor. Nizip Caddesi denen bölgede bulunan plastik ayakkabı, terlik üretimi yapılan işyerlerinde, meslek hastalıklarının çok yoğun görüldüğü son derece sağlıksız koşullarda çalışan 5 bine yakın işçinin yüzde 90’dan fazlasını yine genç işçiler oluşturmaktadır. OSB ve diğer irili ufaklı sanayi bölgelerinde, gıda ve plastik gibi, işçilerin neredeyse tamamının 12 saat, pazar tatili olmadan ve asgari ücretin dahi altında çalıştığı işkollarında da bugün işçilerin büyük bir bölümünü gençler oluşturmakta.

İşçi Gençliğin Aydınlanması ve Örgütlenmesi Sorumluluğu Kimin Omuzlarında?

İşçi sınıfının sermaye sınıfına karşı birliğinin ve mücadelesinin örgütlenmesi ve kendisi için bir sınıf olduğunun farkına varması, kapitalist siteme karşı giderek işçi iktidarını, yani sosyalizmi hedef alan politik bir harekete dönüşmesi için sınıf partisinin sınıf içindeki propaganda faaliyetinde, genç işçilere özel bir önem vermesi zorunludur.

İşçi sınıfının genel kitlesinden farklı olarak, genç işçilerin özel taleplerini, genç olmaktan kaynaklanan ihtiyaçlarını ve özlemlerini merkeze alan özel ve istikrarlı bir propaganda ve örgütlenme çalışması olmadan, doğası ve nesnel koşulları itibariyle daha cesaretli ve kararlı olan işçi gençliğin militan potansiyelinin açığa çıkması şüphesiz zor olacaktır. Bugün işçi ve emekçi sınıflar içinde, gerek sermayenin saldırılarına karşı sınıf hareketinin güçlenerek ilerlemesi, gerekse de gerici-burjuva fikirlerin ve şoven- ırkçı politikaların etkisini kırmak; işçi sınıfını başta Kürt sorununun demokratik çözümü ve halkların eşit, gönüllü birliği fikrine kazanmak olmak üzere, demokrasi ve demokratik bir halk iktidarı fikrine kazanmak bakımından, genç işçi kuşakların mücadeleye büyük imkânlar sunan özelliklerini ve potansiyelini gözden kaçırmamalıyız.

Bu noktada da, sınıfın devrimci partisinin başta üniversite öğrencileri olmak üzere, genç aydın kuşaktan gelen militanlarının özel ve belirleyici bir sorumluluğu olduğu unutulmamalıdır. Eğer parti, işçi sınıfı ile sosyalizmin birliği demekse; işçi sınıfına politik bilincin, yani sosyalizm fikrinin dışardan, yani devrimci sınıf partisinin aydın kadroları ve militanları tarafından götürülmesi gerçeği hepimizin bildiği genel bir doğruysa; gençlik mücadelesi içinde genç işçilerin örgütlenmesi ve işçi sınıfının genç ve militan bir kuvveti olarak, devrimci bir politik harekete dönüşmesinde öncelikli görevin, öğrenci-aydın kuşaklardan gelen, genç devrimcilerin omzunda olduğu unutulmamalıdır.

İŞÇİ GENÇLİK VE ÇAĞLAYAN DENEYİMİ

Çağlayan, 20-30 yıldır, İstanbul’un en önemli tekstil üretim alanlarında bir tanesi. Son yıllarda sanayinin ve üretimin şehir dışına taşınması ve kentsel dönüşümden, yeni yapılan adliyeninyarattığı kent rantının artmasından dolayı her ne kadar atölye sayıları azalsa da, İstanbul merkezinde, en yoğun işçinin çalıştığı alanların başında geliyor.

Çağlayan çoğunlukla irili ufaklı fason üretim yapan atölyelerden ve 80-130 arasında işçinin çalıştığı az sayıda tekstil fabrikasından oluşmaktadır. Bu atölyeler büyük oranda, Gürsel mahallesi, Çağlayan, Osmanbey ve şehrin başka noktalarındaki büyük işletmelere üretim yapmaktadır.

Özellikle tekstil sektöründe yoğun olan fason üretim taşeronlaştırmanın en vahşi biçimidir. Fabrikalar işçi maliyetlerini düşürmek, esnek üretimi artırmak, işçi maliyetini sadece zorunlu sürekli üretim için işçi çalıştıracak kadar azaltmak için, işlerinin bir kısmını fasonlara devretmektedir. Büyük işletmeler bu sayede işçilerin toplu çalışmalarını ve örgütlenmelerini engellemekte, herhangi bir direniş olması durumunda işin devamını sağlamayı garanti altına almaktadır.

Fason üretim yapan atölyelerde çalışan işçiler sınıf olmanın bilincine fabrika işçisine göre daha geç sahip olmakta, yanı başındaki makinede çalışan atölye sahibi ile arasında çok derin sınıf çelişkisi olmamasından dolayı, esas sömürünün farkına varamamaktadır.

Atölyelerde üretilen ürünler Türkiye’nin hatta dünyanın en ünlü markalarından, pazarlarda satılan ucuz ürünlere kadar geniş bir yelpazede değişmektedir. Hatta zaman zaman butik üretim yapıp fahiş fiyatlara mağazalarda satışa sunulan bazı ürünlere de Çağlayan’daki atölyelerde rastlayabilirsiniz.

Çağlayan’da Çalışma Koşulları ve İşçi Profili

1990-1995’lere kadar genellikle Karadenizli, İç Anadolulu ve az miktarda Kürt işçinin çalıştığı Çağlayan bu süreçten sonra, bölgedeki savaşın, köy yakmaların ve zorunlu göçlerin etkisiyle çok sayıda genç Kürt işçinin çalıştığı bir merkez hâline gelmiştir. Toplumun en alt kesiminde olan, her şeylerini kaybetmiş, evlerini, memleketlerini terk etmek zorunda kalan Kürt işçiler yaşamlarını sürdürebilmek ve yeni bir yaşam kurabilmek için her koşulda çalışmak zorundadır ve hiçbir sosyal hak, güvence hatta ücretlerde herhangi bir limit belirtmeden çalışmaya razı olmuşlardır. Çoğu genç işçi asgari ücretin, fazla mesainin ne olduğunu köyden geldikten aylar sonra öğrenmiştir. Bu tarihler Çağlayan’da çalışma koşullarını tamamen değiştiren milat olmuştur.

Çağlayan’daki işçilerin büyük çoğunluğu sigortasız çalışmakta, hatta genç işçiler olmalarından dolayı çoğu zaman daha çok ücreti sigortaya tercih etmektedir. Bunun en önemli nedenlerinden birisi ise, emeklilik yaşının yüksek olmasıdır. Bu durum işçiler tarafından ‘65 yaşına kadar çalışabilecek miyim, hatta yaşayacak mıyım ki?’, ya da ‘Şu an gencim, hasta olmuyorum?’, ‘Evi nasıl geçindireceğiz’ gibi gerekçelerle açıklanmaktadır. Ayrıca özellikle Kürt işçilerin birçoğunun ailelerinin ve kendilerinin yeşil kart sahibi olmaları onlar açısından bugüne kadar sağlık problemini çözen etken olmaktaydı. Başlarını sokacak doğru düzgün bir ev ve yeni bir yaşam kurma ihtiyacı savaşın İstanbul’a sürdüğü Kürtleri tüm koşulları kabul etmek zorunda bırakmıştır. Çoğu işçinin yazları 2-3 aylığına memlekete yardıma gitmek zorunda olmaları da kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırdığı için onlar açısından sigortanın anlamı kalmamaktadır. Sigortanın ne getirisi olduğunu bilmemeleri, hem Türk hem de Kürt işçiler için, başka bir neden olarak sayılabilir.

Çağlayan’da işçilerin büyük çoğunluğu haftalık ücretler ile çalışıyor. Zaten parçalı olan üretimde işçiler de makineci, overlokçu, reçmeci, ortacı vb. olarak ayrılmış durumda. Tecrübeli işçiler daha yüksek ücret alırken, yeni işe başlayanlar düşük ücretlerle çalışıyorlar. Ayrıca makineci, ortacı, overlokçu ücretleri de birbirinden farklı. Çok az işyerinde ücretler aylık olarak ödenmekte olup, buralarda 2-3 kişinin sigortası yapılıyor. Çağlayan’da sigortalı ise şu kadar, yoksa şu kadar ücret diye bir tabir de oturmuş durumda. Görece büyük işletmeler işçilerinin bir kısmını sigortalı çalıştırırken buralarda ücretler daha düşük ve yaz aylarında çok yoğun çocuk işçi istihdam edilmekte. Yaz döneminde üzerinde çizgi film kahramanların olduğu tişörtlerle atölye kapısında oturan çocuklara ‘Siz burada çalışıyor musunuz?’ sorusu sorulduğunda ‘Yok doktorculuk oynuyoruz’ cevabı Çağlayan’da tekstilde çalışan çocukların ne kadar çabuk büyüdüklerinin göstergesi.

Tekstil sektörü kadın istihdamının en yoğun olduğu sektörlerin başında geliyor. Her yaştan kadın işçinin çalıştığı Çağlayan’da da, her yerde olduğu gibi kadın işçiler aynı koşullarda daha düşük ücrete çalışıyorlar. İşyerlerinde çok yoğun taciz yaşanmasından dolayı sürekli iş değiştirmek zorunda kalıyor ve çoğu zaman ücreti daha düşük olmasına rağmen ‘güvenilir bir yer’de çalışıyorlar. Zorunlu göç ile gelen kadınlar için tekstil dışında çalışabilecekleri hiçbir yer yok. Zaten çoğu aile Çağlayan’a sırf bu bölgede iş olduğu için yerleşmiş. Kadınlar semt dışına çıkmadan, işe gidiş gelişlerde bilmediği bir kentte zorlanmadan, ailenin her an kontrolünün altında kölece çalışıyorlar. Ailelerini geçindirmek zorunda kalan birçok genç kadın için çalışmanın tek getirisi ufak tefek ihtiyaçlarını karşılamak ve erken yaşta evlendirilmemek. Evi geçindirecek başka biri olmadığı durumlarda bu baskı ortadan kalkıyor. Kadın işçiler feodal baskının ve sınıf sömürüsünün ittifakında iki kat fazla eziliyorlar.

Çağlayan’da çalışma koşulları o kadar ağır ki, çoğu işçi akşam ne zaman makineden kalkacağını bilmiyor, her an iş gelebilir ve işçiler sabahlayabilir. Mesele işçi değil iştir. Çoğu işçi yakınlarının düğünlerine, cenazelerine gidemiyor. Sabah 8, 8.30’da başlayan mesai en erken akşam 7’de bitiyor. Fabrikalarda turnikeli tuvalet uygulaması, 3 dakika sonra işçilerin üzerine kilitlenen tuvalet kapıları gibi insanlık dışı uygulamalar, çocuk işçilerin uzun saatler çalıştırılması, kadınların maruz kaldığı taciz, fazla mesai ücretlerinin verilmemesi ya da eksik verilmesi yaşanan en büyük sorunlar.

Çağlayan’a bakarken atlamamamız gereken en önemli konulardan bir tanesi de sezon boşlukları. Belli dönemlerde örneğin yurtdışına ihracat yapanlar için yılbaşı evvelinde işler durur ve işçiler ücretsiz olarak izne çıkarılırlar. Bu durumlarda atölyeci de zor durumda olduğu için işçi patronuna iş gelmesi için neredeyse dua edecek hale gelir. Büyük atölye ve fabrikalarda çalışan işçiler sürekli bir iş istedikleri için buraları tercih etmektedirler.

Çalışma koşulları genç işçilerin hiçbir plan yapamamalarına sosyal bir yaşam alanı yaratamamalarına neden oluyor. Gece gündüz çalışan işçiler, sosyal etkinlikler için ne zaman ne de para bulabiliyorlar. Sinema, tiyatro vb. etkinliklere gitmek isteseler dahi, İstanbul’da bildikleri yerler akrabalarının evleriyle sınırlı olduğu için buna kalkışmıyorlar. Türk ve İstanbul’da yerleşik olanlar Kürt işçilere nazaran daha sosyal bir yaşam sürerken, zorunlu göç sonucu gelen işçiler ailesi ve memleketten kendileriyle gelen akrabalarıyla sınırlı bir çevrede yaşamlarını sürdürüyorlar. Çoğu işçi kendini Türkçe ifade etmekte zorlanıyor ve ‘yabancı’larla iletişim kurmuyor.

Sınıf Partisi ve Gençliğinin Çalışması

Sınıf partisinin ve gençliğinin bu alana dair öncesiyle birlikte son 12 yıllık bir deneyimi ve birikimi mevcut olup son 7 yılda daha düzenli ve istikrarlı bir çalışma yürütülmüştür. Bu yazıda bugün tüm bu çalışmaların birikimleri ışığında çalışmanın daha çok son 2 yılının deneyimleri aktarılacaktır. Yukarıda uzun uzadıya aktarılan Çağlayan profilinin tahlili hem Çağlayan’ı anlamak hem de hangi araç ve yöntemlerle nasıl bir çalışma yürütülmesi gerektiğini kavramak açısından parti ve gençliğimizin en önemli birikimidir. Alanı tanımadan, işçilerin eğilim ve alışkanlıklarını bilmeden yürütülen çalışmanın verimli olması beklenemez.

Çağlayan’da son 7 yılda günlük ve istikrarlı bir çalışma yürütülmüş, zaman zaman kendini tekrar eden bir hale gelse de, işçi gençlik çalışması açısından önemli bir örnek teşkil etmiştir. Çağlayan’da parti ile birlikte Emek Gençliği İl Yönetimi’nin doğrudan içinde yer alarak yürüttüğü çalışma, istikrarlı ve günlük bir disiplinle çok geniş bir ilişki ağına kavuşmasını sağlamıştır.

Daha evvelinde Çağlayan’da bir hareket olduğunda müdahale eden, zaman zaman yüzlerce gazete dağıtan, direnişlerde işçilere kapılarını açan fakat işçilerin içerisine bugünkü gibi nüfuz edebilen istikrarlı bir işçi çalışması yoktu demek abartı olmayacaktır.

Emek Gençliği ve parti üyelerinin işçilerin, semt sakinlerinin gözünde gazete dağıtıcısı, muhabiri olarak daha meşru ve daha rahat bir ilişki kurması, günlük gazete dağıtımının doğal olarak çalışmayı disipline etmesi, yaşanan her gelişmeyi, dağıtılacak her bildiriyi, ekonomik-siyasal ajitasyon ve propagandayı hep Çağlayan’dan karşılamak ve uygulamaya çalışmak belli eksiklikleriyle de birlikte çalışmanın en önemli avantajı hâline gelmiştir. Dışarıdan müdahale edilen bir alanda çalışmayı bugün açısından parti ve işçi gençlik birimini- komitesini kurmuş bir çalışmaya dönüştüren de budur.

Çağlayan tekstil işçilerinin büyük bir kısmı sürekli iş ve telefon numarası değiştiren, dolayısıyla sürekli bölgede olunmadığı durumda bağın kopabileceği işçilerdir. Atölyelerde genel olarak uzun süre çalışılmaması, atölyelerin sık kapanması, sezon boşluklarında işçilerin başka işler bulması göz önüne alındığında, büyük atölyeler ve fabrikalar dışında Çağlayan’da bir havza çalışması yürütülmelidir. Nitekim Çağlayan işçi çalışması böyle süregelmiştir. Hatta dönem dönem köye gidip gelip tekrardan Çağlayan’daki çalışmalara, etkinliklere katılan işçiler vardır. Birçok işçiyle iş dışında evde de görüşme olanağının olması ilişkilerin kalıcılığını getirmiştir. Çağlayan’da çalışan işçilerin büyük çoğunluğunun Çağlayan’da oturması avantajdır.

Büyük işyerlerindeki işçiler ise daha istikrarlı ama işini kaybetme korkusundan dolayı daha zor bağ kurulan işçilerdir.

Çağlayan’daki propaganda ve ajitasyon faaliyetleri partinin ve gençliğin genel bildiri, afiş ve duvar gazetelerinin yanı sıra alana özel materyaller ile desteklenmiş, krizin etkileri, çalışma koşulları, asgari ücretin yükseltilmesi talebi, sendika, sigorta, işçi basını, Tekel işçilerine destek, Kürt sorunu, 1 Mayıs ve seçimler ile ilgili birçok bildiri, afiş, el ilanı, duvar gazeteleri çıkarılmıştır. Referandum sürecinde etkin bir çalışma yürütülmüştür.

İşçilerle dönem dönem artı değer, sigorta, sendika vb. eğitim toplantıları düzenlenmiş, savaş, Kürt sorunu, seçimler ile ilgili toplantılar gerçekleştirilmiştir. Bekâr evleri ziyaret edilerek sohbetler, zaman zaman bekâr evlerinde film gösterimleri de Çağlayan’da yapılan çalışmalar arasındadır.

Hiçbir sosyal etkinlik yapmaya olanağı olmayan işçiler ile işçi tiyatro grubu oluşturulmuş ve 2 oyun sergilenmiştir. Her etkinliğe katılan işçiler birbirinden farklı özellikler göstermekte olup, şenlik, piknik, sinema, tiyatro, film gösterimi gibi etkinliklere ilgi göstermektedir. Sosyal etkinliklerin parti ya da başka bir imza taşıması genç işçiler açısından katılımı olumsuz yönde etkilememektedir.

Çağlayan işçileriyle sorunları, tartışmak, 1 Mayıs’ları örgütlemek, belirli etkinlikleri planlamak vb. için defalarca komiteler kuruldu ve bu komitelere çoğunlukla her defasında farklı işçiler katıldılar. Çoğunlukla iş için kurulan ve sürekliliği olmayan bu komiteler dağıldılar. Son 1,5 yılda belli sayıda işçiyle düzenli toplantılarını yapan, kararlar alan, siyasal gündemi konuşan bir komite oluşturulması hem ilişkiyi sürekli hale getirmiş, hem işçilere inisiyatif kazandırmış ve işçilerin partimize üye hatta yönetici olmasını sağlamıştır.

Burada aşağıda bahsedeceğimiz işçi kurultayının ve gelenekselleşen yerel 1 Mayıs kutlamalarının etkisi büyüktür.

İşçi Basını ve Televizyonu

Çağlayan’daki işçi ilişkilerinin büyük çoğunluğu ile ilk kurulan bağ işçi basını Evrensel üzerindendir. Dönem dönem her gün, dönem dönem ise belirli aralıklarla yapılan sabah nokta satışları sayesinde birçok genç işçi ile tanışılmış, bu işçilerin bir bölümü günlük gazete okuru hâline gelmiştir. Sabah dağıtımlarında gazete manşetine ve ülke gündemine göre, bunun dışında günlük belli sayılarda gazete yoğunlukla atölyelere ve kahvelere dağıtılmaktadır. Hafta sonları ise evlere yönelik dağıtım yapılmaktadır.

Kriz, savaş, kadın işçilerin sorunları, çalışma koşulları, Kürt sorununa dair yapılan haberler sayesinde de yeni ilişkiler yakalanmış, yeni okurlar edinilmiştir. Dönem dönem işçiler kendi çevrelerine gazete dağıtımı gerçekleştirmişlerdir. Ekmek ve Gül dergisi için kadın işçilerle röportajlar yapılmış ve kadın işçilerin yaşadıkları soruna dair özel bir propaganda çalışması yürütülmüştür. Genç Hayat günleri sabah dağıtımlarına çıkılarak genç işçilere ulaştırılmaya çalışılan dergi ise gerek içeriğinden gerekse ele alınışındaki eksikliklerden kaynaklı yeterince iyi değerlendirilememiştir.

Hayat televizyonu Çağlayan’daki çalışmanın da dışında birçok evde uydu olmasından dolayı izlenir bir televizyondur. Televizyona işçi röportajları yapılmış, Genç Hayat ve Gündem Özel programlarına katılım sağlanmış ve bu programlar işçiler hatta memleketteki aileleri tarafından izlenmiştir.

Birbiri ardına yürütülen, birbirini güçlendiren ve her üç çalışmada da işçi komitesinin etkin olarak yer alması açısından verimli ve önemli bir deneyim olan İşçi Kurultayı, 1 Mayıs çalışması ve seçimleri aktarmak önemli olacaktır.

İşçi Kurultayları

8 sendikanın imzası ile gerçekleştirilen kurultay çalışmalarının Çağlayan işçileri açısından sendikaları tanıdıkları, kendi alanları dışında mücadele eden işçi ve emekçilerle, sendikacılarla yüz yüze gelmeleri, kendileri dışında mücadele edenleri görmeleri açısından oldukça önemliydi. İşçiler bu süreçte sendikalara, işkollarına ve konfederasyonlara dair bilgi sahibi oldular, sendikalı olmanın ne demek olduğunu öğrendiler. Bu çalışmadaki kapsayıcı tutum ve işçilerin süreçte partili sendikacılarla tanışmaları da partiye olan güvenlerini artırdı.

Bu süreçteki toplantılarda işbölümleri yapıldı, işçiler dağıtımlara ve Çağlayan dışındaki toplantılara katıldılar. Zengin araçlarla yürütülen çalışma sonucunda 40 Çağlayan işçisi kurultaya katıldı. Bunun 35 kadarı genç işçilerdendi. Kurultayda söz alan işçiler sendikalarda taleplerini dile getirdiler, öncesinde komitede konuşulan talepleri kurultaya taşıdılar. En öne çıkan talep ise İşçi Sendika Dayanışma Merkezi oldu. Kurultay sonrası çıkarılan bülteni de arkadaşlarına ulaştırdılar. İşçiler salonda kitle önünde dillendirdikleri taleplerine ulaşmak için sonraki süreçte de komite çalışmalarını devam ettirdiler, burada mutlaklaştırmamak şartıyla somut bir talep koymak önemliydi. Bugün açısından komite kendi başına sendikalara gidip destek istemekte, önüne plan koymakta ve denetlemekte, bu süreçte bildirisinden afişine kadar yapılan her işin işçilerle birlikte karar alınması, zengin ve renkli araçlar kullanılması etkili olmuştur.

Yerel 1 Mayıs

Çağlayan’da 5 yıldır, artık gelenekselleşen 1 Mayıs kutlamaları 200-300 işçi ile birlikte yapılmaktadır. İşçi kurultayı komitesi, kurultayın ardından 1 Mayıs kutlamasını hedeflemiş ve öğle arası 300 işçi ile birlikte 1 Mayıs kutlaması gerçekleştirmiştir. 1 Mayıs alanına da Çağlayan Tekstil İşçileri kendi pankartlarıyla katılmıştır.

Seçimler ve Siyasal Propaganda

İşçi sınıfına dönük ekonomik ve siyasal propaganda ve ajitasyonun birlikte yapılması gerektiğine dair çalışma içerisinde en iyi verilebilecek örnek seçim sürecidir. Çağlayan’da Kürt işçilerin asıl talebi Kürt sorununun çözülmesi. Çoğu zaman ekonomik temelli, hak taleplerini içeren çalışma Kürt işçiler için tatmin edici olmayabiliyor. Buna örnek olarak gazetenin manşetinin Kürt sorunuyla ilgili olduğu gün çok sayıda işçinin gazete alması gösterilebilir.

Seçim sürecinde Emek, Demokrasi, Özgürlük Bloku’nun oluşması Çağlayan’daki çalışma açısından birçok şey göstermiştir. Yıllarca bildiri verilen, selamlaşılan ama sohbet edilemeyen birçok işçi bu süreçte kendilerince partiyi daha iyi tanımışlartır.

İşçi komitesi ile de seçim süreci konuşulmuş, Türk kökenli işçilere de Blok anlatılmış ve komite olarak Blok’a destek kararı alınmıştır. Seçim sürecinde Çağlayan’da komite ve komite dışında tekstil işçileriyle birlikte aktif bir çalışma yürütülmüş ve yüzlerce işçiyle Blok adayı yüz yüze gelmiştir.

İMES VE GENÇ İŞÇİLER ARASINDA ÇALIŞMA

İstanbul Madeni Eşya Sanatkârları Sanayi Sitesi (İMES), Türkiye’deki ilk organize sanayi sitesidir. 650.000 metrekare arazi üzerine kurulu olan İMES’in temelleri 1971 yılında atılmış, 1986 yılında da inşaatı tamamlanıp faaliyete başlamıştır. Bugün itibarıyla 900 atölyesi ve 5 bine yakın çalışanıyla Türkiye’deki orta ve büyük ölçekli sanayinin makine ve yedek parça ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılamaktadır.

Dışarıdan Bakınca Cennet

İMES, bünyesinde bulunan Çıraklık Eğitim Merkezi, KOSGEB şubesi, çeşitli banka şubeleri, spor tesisleri, sağlık hizmet binaları, PTT şubesi, cami, akaryakıt istasyonu, firmalara ait tanıtım merkezleri, 150 adet sosyal tesis, yönetim binası ve yeşillendirilmiş alanları ile görüntüde modern bir sanayi sitesi izlenimi vermektedir.
Ağırlıklı olarak özel makine imalatı, otomotiv yan sanayi ürünleri, metal dökümleri, beyaz eşya yan sanayi ürünleri bulunmaktadır. İhracat yaptığı 80’den fazla ülkenin de tedariklerini karşılamaktadır.
İhracat hacmi her geçen yıl artan İMES, kurduğu tesisler ve ürettiği ekipmanlarla dünyanın dört bir yanında tanınmaktadır. Bugün bazı sektörlerde dünya devi olan sanayicilerin daha büyük sermaye birikimiyle büyük fabrikalar açmasına ön ayak olmuştur.
Ancak İMES dışarıdan bakınca imrenilecek gibi dururken, her gün ağırlaşan çalışma koşullarıyla sermaye sınıfı için ucuz işgücü cennetidir de aynı zamanda. Genel olarak her atölyede 3 ila 7 arası işçinin çalıştığı İMES’te 50 ve üzeri işçinin çalıştığı atölye sayısı en fazla 4’tür. Atölyelerde çalışan işçilerin çok büyük bir kısmı, ya ustabaşının ya da patronun akrabası, tanıdığıdır. Birkaç ay öncesine kadar iş çıkış saatleri 18:30 olan İMES’te krizden hemen sonra işlerin açılmasıyla zorunlu mesai olarak 20:00’ye kadar çalışma dayatılmaktadır.

İMES’te Genç İşçiler İlk Tercih

5 bine yakın çalışanının dörtte üçünü genç işçilerin oluşturduğu İMES’te çocuk işçi sayısında ciddi bir artış var. Staj adı altında yüzlerce çocuk işçi ağır çalışma koşulları ve düşük ücretle çalışmaya mahkûm edilmektedir. Örneğin staj gören bir işçi ortalama 250 TL maaş alırken tam hafta çalışan bir işçi 600 TL ila 700 TL arası maaş almaktadır. İşçi sirkülasyonu yaşandığı atölyelerde sağlık koşullarına uygun olmadığı için meslek hastalıkları da çok yoğun ygörülmektedir. İMES patronları için sosyal güvenceden yoksun ama fiziki gücü yerinde olan genç işçilerle çalışmak en kârlı tercihlerden biridir.

Sınıf Partisinin Çalışması Üzerine

Tam bir sömürü cenneti olan İMES’te sınıf partisinin yaklaşık 15 yıllık bir çalışma deneyimi vardır. Özellikle 1996 yılında azımsanmayacak sayıda işçinin mücadeleye girişerek; çalışma koşullarının düzeltilmesi, güvenceli ve örgütlü bir iş talepleriyle kurulan işçi derneği bugün varlığını sürdürmese de genç işçilerin toplu hâlde mücadeleye giriştiklerinde başarabileceklerine dair bir örnek oluşturmuştur.

Sınıf partisi ve gençlik örgütünün bu alandaki çalışmasında biriktirdiği en önemli deneyimler; günlük disiplinle her sabah yapılan sözlü propaganda ve ajitasyon çalışmasının hayati öneminin kavranmasıyla oluşmuştur. Bugün düzenli bir şekilde günlük işçi basınını takip eden işçiler İMES çalışmasının da, dönemsel kampanyaların da en istikrarlı unsurları olmuşlardır. Gerek işçilerin yaşamsal talepleri, günlük yaşamları, özlemleri, dertlerine kadar derinleşen bir çalışma gerekse de ülke meselelerine ilişkin sürdürülen ajitasyon çalışması hem partimizin tanınmasını sağlamış hem de işçilerle kurulan bağların güçlenmesine yol açmıştır. Çalışma ortaya çıkan somut olanaklar ışığında bugün de devam etmektedir.

Son ekonomik krizde de açığa çıktığı gibi; sendikalaşma mücadelesi içinde olan işçilerin ana gövdesini genç işçiler oluşturmaktadırlar. Devrimci bir plana ve hedefe bağlanmış bir çalışmanın, İMES gibi genç işçilerin ağırlıkta çalıştığı sanayi sitelerinde kitlesel genç işçi mücadelelerinin yaşanacağını söylemek kehanet olmayacaktır.

Kurultay döneminde yoğunlaşan çalışma İMES’te işçi sınıfının bir sınıf olarak davranma bilincini edindiği, çalışma yaşamının ve daha iyi yaşam şartlarının belirlenmesi mücadelesinde kendi inisiyatifiyle yer alma ve sendikal bürokrasiye karşı mücadele gibi temel meseleler genç işçiler tarafından ilgiyle karşılanmıştır. Partili olmayan işçilerin şu ya da bu düzeyde parçası olduğu komiteler aracılığıyla, karar alma süreçlerinde aktif yer aldığı çalışmalar (krizin yüküne karşı mücadele komitesi, kurultay komitesi, asgari ücret yükselsin komitesi gibi..) bugüne ciddi olanaklar bırakmıştır. Bu olanaklar hem partili işçilerin sayısında artışa yol açmakta hem de ilişki kurulan işçi yığınlarının hacmini genişletmektedir. Öte yandan İMES’te yürütülen çalışmalar ağırlıkla parti örgütü tarafından yürütülse de genç işçilere dönük Emek Gençliği imzalı materyallerin çıkarılmasına da önem verilmektedir. Partili işçiler ve parti biriminin olduğu İMES’te, daha çok sayıda genç Emek Gençliği altında bir araya gelebilmektedir. Genç işçilerin kendi derneklerini kurmaları ve kimi işyerlerinde sendikalaşmaları da parti çalışmasının bir parçasıdır.

İşçi sınıfının partisinin ve Emek Gençliğinin işçi sınıfının ekonomik talepleriyle siyasal taleplerinin birleştirilmesi mücadelesinin ertelenemez önemi İMES gibi alanlardaki çalışmaların da en temel eksiklerinden yola çıkarak yapılan bir vurgu olarak algılanmalıdır. Siyasal ajitasyon, çok düşük ücretlerle, sendikal örgütlenmeden yoksun, kuralsız çalışmaya mahkûm edilmiş genç işçi yığınlarını iktidara taşıyacak bilincin oluşmasının tek yoludur ve bu bilinç sanayi sitelerinin, organize sanayilerin kaderini de değiştirecektir.

ÜRETİMİN DEĞİŞEN BİÇİMLERİ,
İŞÇİ GENÇLİK ÇALIŞMAMIZ VE BİR ÖRNEK: ÇİĞLİ

Emek Gençliği’ni tarif ederken vurgulanan ‘omurgasını işçi gençliğin oluşturduğu gençlik örgütü olma’ hedefine uygun olarak, 90’lı yılların ortalarından başlayarak genç işçiler içerisinde yürütülen çalışma, sınıf partisinin her zaman temel gündemlerinden biri olmuştur.

Emek Gençliği’nin örgütsel olarak merkezileşme süreciyle işçi gençlik içerisinde çalışması, tüm illerde başta merkez gençlik yöneticileri olmak üzere il gençlik örgütleri ve parti örgütleri sorumluluğunda öncelikli yürütülecek gençlik çalışması olarak ele alınmıştır. İzmir’de de buna uygun olarak, 20 bin (bugün 30 bin) işçinin çalıştığı Çiğli Organize Sanayi Bölgesi’ndeki fabrikalarda çalışan genç işçiler ve hemen yanı başında 2000 işçinin çalıştığı Ata Sanayi Sitesi ve Bornova’da bulunan 4. Sanayi Sitesi Emek Gençliği çalışmasının öncelikli alanları olarak belirlenmişti.

Sendikal mücadele açısından bile en ufak bir deneyime sahip olmayan genç işçiler, daha çok göçle gelmiş kente tutunmaya çalışan ailelerin en çabuk iş bulabilen bireyleriydi. Aynı evde 2-3 kardeş günde 14-15 saati bulan fazla mesailerle çalışırsa evin geçimini sağlayabiliyor, daha fazla çalışmanın yollarını da araştırarak (parça başı ütü, evde iplik temizleme vs.) bir gecekondu sahibi olmayı hedefliyorlardı. Özellikle Erzurum ve Vartoluların yoğun oturduğu gecekondu mahallelerindeki genç işçi profili böyleydi. Tekstil atölyelerinde partiyle, Emek Gençliği ile buluşmuş işçilerin etrafında oluşan gruplar da ilk başta daha çok hemşeri grupları şeklinde oluşuyordu. Emek Gençliği çalışması aynı zamanda kente yeni gelmiş genç işçilere sosyal bir yaşam alanı oluşturuyordu. Ama ailenin beklentileri, ustaların kaba baskıcı kıskacı ve dayanılmaz sömürü koşulları buna rağmen bir türlü hiçbir şeye yetiremediği ücret ve işçilikle birlikte ve partinin çalışması ile öğrenmeye başladığı sosyal hak yoksunluğu genç işçilerin işçilik bilincinin altyapısını da oluşturuyordu.

Çiğli’de özellikle organize sanayi bölgesinin ve Ata Sanayi Sitesi’nin işçilerinin o yıllarda yarısından daha fazlasını oluşturan tekstil atölyelerinde çalışan Emek Genci ve partili genç işçilerin çevresinde 10’arlı 20’şerli hemşeri ve arkadaş grupları oluşuyordu. Emek Gençliği’nin Çiğli’de işçi gençlik içerisindeki çalışması Roteks, Vizon, Belgü, Er-İş, Dünya, Bora tekstil gibi tekstil fabrikaları ve Ata Sanayi Sitesi’ndeki fason atölyelerde yoğunlaşıyordu. Bu gruplar; dağıtılan bildiriler, işçi toplantıları, asgari ücret artış kampanyalarının da etkisi ve zorlaması ile haklarını almak için; bir fabrikanın içerisinde şu ya da bu bölümündeki makineleri kapatma, mesaiye kalmama, ya da topluca işten ayrılarak patronu ‘cezalandırma’ şeklinde eylemler yapıyordu ancak işyerinde kalıcı örgütlenmeye dönüştüremiyorlardı. Bu mücadele ve eylemler ancak sitede, sanayi bölgesinde tekstil işkolunda ‘mücadeleci işçilerin var olduğunu’ hissettiriyordu. Çünkü fabrikanın birinden atılan ya da işi bırakan işçiler bugüne oranla çok daha çabuk ve kolayca başka bir fabrikada işe giriyorlardı.

Sendikalar bu sanayi bölgelerinden ve genç işçilerden habersiz gibiydiler. Özelleştirmeler ve fabrika kapatmalar bugünkü düzeyde gerçekleşmemiş olduğu için sendikalar ağırlıkla kamuda var olan üyeleri ile yetinir durumdaydılar. 1-2 işyerinde sendikalaşma denemesinin yenilgiyle sonuçlanması, buralarda kalıcı örgütlenmelerin dönüşmesine de engel oluyordu. Bütün sendikalaşma girişimlerinin ortak özelliği; işçilerin kendi arasında kurdukları komitelerle aldıkları kararla sendikaların kapılarını aşındırdıktan sonra sendikacıların haberdar olduğu girişimler olmasıydı. (Saf Plastik, Ege Yıldız, Sera Tekstil, Lay Tekstil, Bora Tekstil gibi fabrikalarda hep böyle olmuştu.)

Bu süreçlerin işçi basınında haber olması, buna dair bildiriler dağıtılması ve ilçe binasında yapılan sendikal haklar ve iş yasalarına dair işçi toplantıları, işçi tiyatrosu, müzik grubu ve işçi korosu gibi zengin araçlar Emek Gençliği’nin genç işçiler içerisinde bugünkünden daha fazla kitleselliğe sahip olmasına da yol açıyordu. 8 Mart ve 1 Mayıs dönemlerinde kendini hissettiren kitlesel şenlikler ve alan katılımı dikkat çekiyordu.

Bu çalışma içerisinden bu dönemlerde Emek Gençliği İl Yönetim Kurulu’nda, Çiğli genç işçi çalışmasından işçi veya liseli gençler de yer alıyordu. Bu çalışma Çiğli’de ve İzmir’de Emek Gençliği’ni olduğu kadar parti çalışmasını da kadro potansiyelleriyle güçlendiriyordu. Böyle olmakla birlikte bu çalışma genç işçilerin kitlesel örgütlerini yaratamamış, zaman zaman gündeme gelen işçi derneği vb. örgütlenme çabaları kimi zaman erken bulunarak kimi zaman koşulların elverişli olmadığı değerlendirmeleriyle ertelenmiştir. Bu yıllarda Çiğli’de de bir yandan 20 bin Ünaldı dokuma işçisinin eylemi ve oradaki işçi derneğinde örgütlenmenin etkisi ile ama kötü kopyası ile sınıf dışı sol grupların neredeyse her yerde işçiler adına dernekler kurup, dernekçilik yaptığı ve aslında işçilerin bu türden örgütlenmesini yozlaştırıp tahrip ettiği eğilim fazlası ile vardı. Çiğli’de çeşitli dergi gruplarının işçi kültür evi, işçi gazetesi, Tekstil-Sen gibi adlarla kurdukları dernekler/sendikalar bu türden girişimlerdi. Aynı dönem Çiğli’de solcu işçiler içerisinde en çok konuşulan; bütün bu grupları da birleştirerek bazı sol, marjinal grupların, bu grupların işçi çalışmasındaki sorumlularını aşmayan işçi toplantıları ile kurulan İşçi Dayanışma Derneği (İDD) 2- 3 ayı aşmayan bir ömürle sonlanmıştı. Genç işçilerin çalıştığı sanayi sitelerinde kitlesel işçi örgütlenmesine dönüşebilecek dernek, dayanışma merkezleri vb. Çiğli’de Emek Gençliği’nin genç işçiler içerisindeki çalışmayı bu yöne evirmede tereddütlü yaklaşmasına yol açmıştı.

Bunun yerine Merter İşçi Kurultayı deneyiminden esinlenerek, Çiğli İşçi Kurultayı çalışmalarına yönelindi. 35 dolayında işyerinden kurultay hazırlık komitesi oluşturularak 6-7 ay süreyle öncesinde sanayi sitesinde ve işyerlerinde yürütülen çalışmayı daha da yoğunlaştırarak ve işyerlerinde komiteleşmeyi de hedefine alarak sendika sigorta sekiz saat işgünü talebiyle yapılan çalışma 350 işçinin katıldığı kurultayla yeni bir aşamaya geçmiş oldu. Kurultayda alınan kararla özellikle metal, gıda, plastik işkolunda ve daha büyük fabrikalarda sendikal örgütlenmeyi hedefleyen bir çalışmaya evrilmesi ile çoğunluğunu genç işçilerin oluşturduğu bu alanlar partinin sorumluluğunda ele alınmıştır.

Emek Gençliği ise Çiğli Organize Sanayi Bölgesi’nin hemen yanında 2000 dolayında genç işçinin çalıştığı Ata Sanayi’de çalışmanın sorumluluğunu üstlenmiştir. Hem Çiğli’de parti örgütünün her kademesinde genç işçi partililerin olması hem Ata Sanayi ve Organize Sanayi’nin yan yana olması ve özellikle tekstilde Ata Sanayi’nin, Organize Sanayi’nin bir nevi ‘fasonu’ olması, Emek Gençliği’nin partinin işçiler içerisindeki çalışmasının deneyiminden faydalanması açısından avantaj sağlamıştır.

Ata Sanayi’de 2-3 işçinin, daha çok da işyeri sahibinin kendisinin çalıştığı oto tamir, elektronik vb. işyerlerinin dışında özellikle organizedeki fabrikalara fason çalışan tekstil atölyelerindeki genç işçileri kapsayan Emek Gençliği çalışması; günlük gazete dağıtımı yapılabilen, sürekli bildirilerle desteklenen ajitasyon çalışmasının yanı sıra atölyelerde ve sanayi sitesindeki kahvelerde öğle arası ve molalarda avukatlar, şair, yazar ve sağlıkçılarla işçilerin buluştuğu toplantılar ve 8 Mart ve 1 Mayıslarda sanayide yapılan basın açıklaması ve eylemler ile yürütülüyordu. Bu çalışma İzmir’de 2 büyük üniversite, lise ve semtlerde örgütlenmeye çalışan Emek Gençliği’ne, işçi gençlik karakteri kazandıran çalışmalar olmuştur.

Özellikle 2001 krizi ve sonrasında başta, tekstil fabrikaları olmak üzereçeşitli iş kollarındaki birçok fabrikanı, kriz stratejisine uygun olarak fasonları kendi bünyesine katıp fabrikanın içinde taşeronlar hâline getirmesi, Çiğli’de Emek Gençliği’nin işçi gençlik çalışmasını alan olarak da parti örgütünün işyeri çalışması ile yeniden iç içe geçirmiş durumda.

Bugün diğer illerde ve bölgelerde olduğu gibi Çiğli’de de üretim biçimleri değişmekte, 15-20 yıl önce İzmir’e göç etmiş köylü/işçi profili de yerini meslek edindirme kurslarından, meslek liselerinden gelen daha eğitimli işçilere bırakmaktadır. Bu işçilerin çalışma koşullarına ilişkin sorunların daha da ağırlaştığı, eskiye oranla daha zor iş bulabildikleri gibi faktörlerin yeniden değerlendirilmesi ve buna uygun planlamaların yapılması; partinin genç işçi kuşakları içindeki çalışması açısından da Emek Gençliği’nin omurgasını işçi gençliğin oluşturduğu bir politik gençlik örgütü olma tanımlaması açısından da kaçınılmazdır.

KIRAÇ VE GENÇ İŞÇİ ÇALIŞMASI ÜZERİNE

Genç işçi deyince 10–15 yıl önce akla KOBİ’lerin bulunduğu sanayi siteleri gelirdi. Genç işçiler içerisindeki çalışma da on binlerce genç işçinin çalıştığı bu alanlarda yürütülürdü. Bugün ise fabrikalarda çalışan işçilerin de önemli bir bölümünü genç işçiler oluşturmakta.

Bu durumun başlıca birkaç sebebi bulunmaktadır. En önemlisi ise sanayinin gelişmesi ile birlikte tekstilden metale kalifiye işçi faktörünün giderek ortadan kalkmasıdır. Sanayileşmenin ilerlemesi ve buna bağlı olarak esnek üretim modellerinin de devreye sokulması ile birlikte genç işçiler büyük fabrikalarda ucuz iş güçü olarak çalıştırılmaya başlanmıştır. Bir yanı ile de büyük fabrikaların tedarikçilerinin küçük işletmelerden ziyade 100–200 civarında işçinin çalıştırıldığı fabrikalar olması da KOBİ’lerin daralmasına, hatta kapanmasına neden olmuştur.

Ağırlıklı tekstil sektöründe fason üretim yapan küçük işletmeler de sanayi havzalarına toplanmakta ve merdiven altı üretim yapan yerler ise giderek kapanma ile yüz yüzedir. Buna rağmen hâlen özellikle tekstil sektöründe üretim yapan çorap atölyeleri ve tekstil atölyelerinin bulunduğu ve binlerce işçinin çalıştığı sanayi siteleri bulunmaktadır. Bu siteler de giderek şehir merkezlerinden kaldırılarak sanayi havzalarında kurulan ya da kurulacak olan sitelere yerleştirilmektedir.

Kıraç ve çevresindeki sanayi bölgesi ise yukarıda bahsedilen genç işçilerin yoğunlukta çalıştığı fabrikaların bulunduğu bir bölgedir. Kıraç’ta diğer sanayi havzalarında olduğu gibi Kürt illerinden, İç Anadolu’dan, Karadeniz bölgesinden göç eden emekçi ailelerinin çocukları, gıda, tekstil, metal sanayi başta olmak üzere çeşitli iş kollarında faaliyet yürüten fabrikalarda çalışmaktadır.

Kıraç’ta sanayi havzasının gelişmesinden önce bulunan sanayi siteleri ise bugün oto tamir sitelerine dönüşmüş durumdadır. Sanayi havzasının gelişmesiyle küçük işletmeler kapanmıştır. Binlerce fabrikanın bulunduğu bölgedeki sanayi havzalarında çalışan işçilerin yüzde 70’ini genç işçiler oluşturmaktadır.

Bugünkü Genç İşçi Profili

Eğitim durumuna göre genç işçilerin çalıştığı sektörler de değişmektedir. Örneğin çalışma koşullarının daha kuralsız olduğu gıda ve tekstil sektöründe mesleki eğitim almış işçilere daha az rastlanırken, mesleki eğitim almış genç işçilerin kimya ve metal sektörlerinde çalıştıklarını görmekteyiz. Diğer taraftan ailelerin ekonomik durumuna göre de genç işçilerin sektörlere göre dağılımı söz konusudur. Kıraç bölgesindeki fabrikalarda da sıkça karşılaştığımız bu tablo şöyledir: Kürt illerinden göç eden genç işçiler başta olmak üzere ekonomik durumu daha kötü olan ailelerin çocukları genelde yine tekstil ve gıda sektörünü tercih etmektedir.

Gıda ve tekstil sektörünün uzmanlık gerektirmemesi, vardiya sisteminin olmaması ya da en fazla iki vardiya olması, zorunlu mesailerin daha fazla olması acil para ihtiyacı olan genç Kürt işçilerin bu sektörü tercih etmesine neden olmaktadır, hatta bazı işçiler sigortasız çalışma karşılığında aldıkları bir miktar fazla parayı tercih etmektedirler.

Mesleki eğitim almış ve ailelerinin ekonomik durumu daha iyi olan genç işçiler ise üç vardiyalı, çalışma süreleri daha az olan sektörlerde iş başı yapmaktadırlar.

Genç işçilerin çalıştıkları sektörleri etkileyen bir başka etken ise yaşam tarzları ve davranış biçimleridir. Lümpen, günlük yaşayan genç işçilerin çalıştığı sektörlerin başında yine tekstil gelmektedir. Kıraç sanayi havzasında bulunan iki fabrika, Gezer ve Sunset, bu açılardan iki örnek olacaktır.

Gezer terlik üretimi yapan 2000 işçinin çalıştığı bir fabrikadır. Sunset ise 1000 işçinin çalıştığı ve mayo üretimi yapan bir tekstil fabrikasıdır. Her iki fabrikada da çocuk yaşta ve genç işçiler ağırlıkta çalışmaktadır. Yine her iki fabrikada da sigorta uygulamasında yukarıda bahsettiğimiz örneklerle karşılaşılmaktadır ve bu iki fabrikada iş koşullarının ağırlığı nedeni ile sık sık işçiler işlerini terk etmektedirler. Bir başka fabrikada daha iyi iş koşulları arayışı, iş bırakma eğiliminde belirleyici bir etken olmaktadır. Mücadele ederek çalışma koşullarının iyileştirilmesi fikrinin gelişkin olmaması nedeni ile genç işçiler sık sık fabrika değiştirerek daha iyi çalışma koşulları aramaktadırlar. Bu ‘daha iyi iş koşulları’nın başında henüz ‘sigortalı çalışma talebi’ gelmemektedir.

Evli olmayan ve bir aile geçindirme sorumluluğu taşımayan genç işçiler, bireysel çabalarla ‘iyi çalışma koşulları’ arayışı içerisinde olmaktadırlar.

Buna rağmen mesleki eğitim almış genç işçilerin çalıştığı sektörlerde ise bu tabloya çok daha az rastlanmaktadır. Ağırlıklı olarak metal ve kimya sektöründe çalışan genç işçiler ise kolay kolay işlerini kendileri terk etmemektedirler; çünkü aldıkları eğitim gereği buldukları işin piyasaya göre daha iyi olduğu düşünülmektedir.

Kıraç bölgesinde bulunan Mercedes de bu açıdan örnek olarak verilebilir. Mercedes, sendikanın örgütlü olduğu bir fabrika olmasından dolayı sosyal hakların diğer fabrikalara kıyasla daha iyi olduğu bir fabrikadır. Bu fabrikada 3500 işçinin yüzde 50’sini genç işçiler oluşturmaktadır. Bu fabrikada çalışan işçiler mesleki eğitimlerinden dolayı girdikleri bu işyerinin çalışma koşullarının ve sosyal haklarının piyasaya göre daha iyi olmasından dolayı, çalışma koşulları ne kadar ağır olsa da daha iyi ücretle iş bulamayacaklarını düşündükleri için işten ayrılmayı düşünmemektedirler. Yine bu ve benzeri fabrikalarda çalışma koşulları ve işçilerin mesleki eğitimlerine uygun bir iş olması nedeni ile işçiler yaşadıkları sorunlar karşısında mücadeleye atılma fikrine daha temkinli yaklaşmaktadırlar. Daha iyi çalışma koşulları ve sosyal haklar için girişecekleri mücadele karşısında işten atılma tehdidi başta olmak üzere gerici baskılar da bu işçilerde, var olan haklarını da kaybedecekleri korkusunu tetiklemektedir.

Yine metal ve kimya sektöründe sendikalı olmayan birçok fabrika için de bire bir aynı olmasa da benzer değerlendirmeler yapılabilir.

Bugün sanayi havzaları çoğunlukla şehir merkezlerinin dışındadır ve sanayi havzalarının etrafındaki yerleşim bölgeleri, plansız ve emekçilerin kendi çabalarıyla kurdukları varoş diye tabir edilen bölgelerdir. Dolayısıyla bu bölgelerde sosyal yaşam alanları yok denecek kadar azdır. Kıraç ve bağlı bulunduğu Büyükçekmece’yi ele alacak olursak, nüfusu 500 bin civarındaki ilçede sadece bir sinema salonu bulunmaktadır. Tiyatro salonu ise hiç yoktur.

Genç işçiler sanatsal ve kültürel faaliyetlere ulaşabilecek alanlara sahip değildirler ve iş dışındaki zamanları kafelerde geçmektedir. Yine genç işçilerde internet kullanımı oldukça yaygındır. Evlerinde internet imkânı olmayan işçiler ise iş çıkışı ya da hafta sonları internet kafelere akın etmektedirler. Ağır çalışma koşulları karşısında kendini ödüllendirmek isteyen genç işçiler, elde ettikleri paranın küçük bir kısmını kişisel ihtiyaçları için kullanmaktadırlar. Lüks sayılabilecek bir telefon almak ya da bir statü göstergesiymiş gibi pahalı giyim eşyaları almak bu tutuma örnektir.

Kafeler ve alışveriş dışındaki ‘sosyal aktiviteler’ içinde erkek işçiler için en önemli etkinlik ise halı saha maçlarıdır.

Uzun çalışma koşulları ve düşük ücretler işçilerin sosyal paylaşımda bulunacakları aktiviteler için bir araya gelmelerinin önünde engeldir. Birbirine yakın mahallelerde oturan işçiler ancak maç ve benzeri etkinliklerde bir araya gelebilmektedirler ki bu da ulaşım masrafları ve zaman sorunundan dolayı sıkça yapılamamaktadır. Değişik fabrikalarda çalışan genç işçilerin ancak mesai saatlerinin dışında birlikte vakit geçirebiliyor olmaları aynı fabrikadaki işçilerin kendi aralarındaki sorunların konuşulmasının da önünde engeldir.

Kıraç ve sanayisinde çalışan işçiler bir kültür başkenti olarak ifade edilen İstanbul gibi bir kentte yaşanan sosyal ve kültürel etkinlikleri izleyememektedir. Kıraç’ta yaşayan ancak daha hiç Taksim’e gitmemiş ya da yılda bir ya da iki kez özel bir organizasyonla gidebilmiş işçi sayısı az değildir.

Genç İşçilerin Mücadele Eğilimi Nedir?

Bugüne kadar işçi gençlik yığınları içindeki çalışmamız ağırlıklı olarak atölyelerde ve sayıları azalmakta olan sanayi sitelerinde sürdürülürken, fabrikalardaki genç işçi kuşaklarının örgütlenmesi için yürütülmesi gereken çalışma artık üzerinden atlanamayacak önemdedir. Bu açıdan Kıraç bölgesindeki deneyimlerin sonuçlarına değinmeden önce genç işçilerin mücadele eğilimleri ile ilgili de birkaç saptama yapmak önemli olacaktır.

KİT’lerin özelleştirme kıskacına alınması süreci ile de birlikte sendikalı işçi sayısı giderek düşmüştür. Özel sektör önemli oranda sendikasızdır.

SGK’nın Nisan 2011 verilerine göre Türkiye’de toplam 10 milyon 314 bin 95 kayıtlı işçi çalışıyor. Bu işçilerin 922 bin 188’i sendikalı olarak çalışmakta ki bu veriler bile gerçeği yansıtmamaktadır; gerçek rakam daha düşüktür. Bu verilere göre Türkiye’deki sendikalı oranı yüzde 8,94’e karşılık geliyor.

Bu verilere göre sendikalı işçilerin önemli bir bölümünün hâlen kamu sektöründe çalışan işçiler olduğu düşünüldüğünde özel sektördeki örgütlü işçi sayısının çok daha düşük olduğu görülecektir.

Türkiye işçi sınıfının tüm mücadele deneyimine rağmen, özellikle 1980 askeri darbesi ve sendikaların yapısının değiştirilmesine neden olan yasal düzenlemeler ve sendikal bürokrasinin gelişmesi ile birlikte sendikal mücadele deneyimleri yeni genç kuşaklara aktarılamamıştır. Genç işçiler Türkiye’deki sendikal mücadele deneyimlerini bilmemektedirler. Fabrikalarda orta yaş üzeri işçiler sendikal deneyime sahipken genç işçiler sendikaların nasıl kurulduğu, işlevlerinin ne olduğu, nasıl sendikalı olabilecekleri konusunda bilgi ve deneyim eksikliği yaşamaktadırlar.

Bununla beraber genç işçiler içerisinde sendikalara karşı ciddi bir güvensizlik söz konusudur. Sendikalaşmaya dair adım atan işçiler ise sendikaları bir mücadele birliği olarak görmek yerine, imzayı bir kez attıktan sonra haklarını ‘sendikacının’ korumasını beklemektedirler.

Tüm bu tabloya rağmen genç işçilerde ciddi bir mücadele eğilimi olduğu da ortadadır. Kıraç’ta da yakın zamanlarda Baydemirler, Gezer, Makel başta olmak üzere onlarca fabrikada hak arayışları, çeşitli eylemler yaşanmış, yaşanmaktadır. Özellikle genç işçilerin yoğun olduğu fabrikalarda ödenmeyen maaşlar, düşük ücretler, fazla mesai, iş kazaları gibi nedenlerle anlık eylemler yaşanmaktadır. Bu eylemler çoğunlukla talebin kabul edilmesi ile son bulmakta, sendikalı olma talebi ertelenebilmektedir. Örneğin Baydemirler işçileri maaşlarının geç ödenmesi ile ilgili defalarca eylem yapmış ve maaşlarını elde ettiklerinde oluşturdukları birlikleri hep son bulmuştur ve sendikalı olma hakkının kazanılmasıyla son bulmamıştır. Ya da benzer durum Gezer’de sigortasız çalışmaya karşı gerçekleşmiş ve sigorta hakkı kazanılmıştır.

Ne Yapmalı?

Kıraç bölgesindeki genç işçilerin yoğun olarak çalıştığı fabrikalarda ortaya çıkan deneyimlerin gösterdiği en önemli sonuç, işçilere sınıf bilincini vermeyi hedeflemeyen bir çalışmanın ilerleme şansının da olmadığıdır. İşçiler arasında yürütülecek çalışmadaki en belirgin yan olan ekonomik taleplerle sınırlı bir ajitasyonun politik ajitasyonla birleştirilmesi, genç işçilerin bir sınıf olarak tavır alması fikrine kazanılması mücadelesidir. Genç işçilere ülkemizdeki sendikal deneyimlerin aktarılması ve sendikal eğitim yapılması son derece önemlidir.

Elbette ki mücadele deneyimlerinden öğrenen ve hak alma mücadelesini hedefleyen çalışmaların zenginliği genç işçilerin bütün yaşamlarına nüfuz eden bir çalışmayla da olanaklı olacaktır. Bu açıdan Kıraç’taki çalışmaların iki önemli deneyimi daha vardır: Kıraç Kültür Evi ve İşçi Sendika Dayanışma Merkezi.

Kıraç Kültür Evi

Genç işçilerin sosyal bakımdan bir araya gelebilecekleri ve ortak paylaşım alanları yaratabilecekleri, aynı zamanda kültürel faaliyetlerde bulunabildikleri bir merkez olan Kıraç Kültür Evi’nde 50 üye ve 30 civarında kursiyer bulunmaktadır. Üye ve kursiyerlerin tamamı genç işçiler ve meslek lisesi öğrencilerinden oluşmaktadır.

Kültür Evi’nde zaman zaman film gösterimleri yapılmakta, ayrıca çeşitli konularla etkinlikler gerçekleştirilmektedir.

Kültür Evi’nin 1000 eserlik kütüphanesinde okuma grupları çalışmaları yapılmaktadır. Kültür Evi’nde düzenlenen futbol turnuvası da ilgi çeken birleştirici bir araç olmuştur. Bağlama, gitar, fotoğrafçılık, İngilizce kursları ilgi alanları doğrultusunda devam etmektedir.

İşçi Sendika Dayanışma Merkezi

Kıraç’ta 2010 Aralık ayında yapılan işçi kurultayı sonrasında İşçi Sendika Dayanışma Merkezi kurulmuştur. Kurultay çalışmaları süresince bölgedeki az sayıda sendikalı işyerlerinin temsilcileri ile görülmüş ve aynı zamanda örgütsüz işyerlerinden genç işçilere kurultay çağrısı yapılmıştır. Çıkartılan el ilanları, bildiriler ve afişlerle yapılan çağrılar ve bire bir işçilerle görüşülerek örgütlenen kurultaya 200 civarında işçi katılmıştır.

Kurultay kararlarından biri olan İşçi Sendika Dayanışma Merkezi kurultaydan hemen sonra hayata geçirilmiş ve çalışmalarını sürdürmektedir. Dayanışma Merkezi’nin bünyesinde İşçinin Sesi adında bülten çıkarılmaktadır. Dayanışma Merkezi, genç işçilerin sendikalaşması ve sendikal mücadelede işçi inisiyatifinin de açığa çıkarılmasını hedefleyen bir aydınlatma çalışması yürümektedir.

Dayanışma Merkezi’nin çalışmalarına 25 civarında fabrikadan işçiler katılmakta ve yönetimi de bu fabrikalardan işçilerin katılımı ile yenilenmek hedeflenmektedir. Genç kadın işçilere yönelik özel bir çalışma yürütülmesi ve işçilerden oluşan bir tiyatro grubu oluşturulması da yine alınan kararlar arasındadır.

Yukarıda verilen her örnekte ve yaşanan gelişmelerde işçi basınının rolü belirleyici ve kolaylaştırıcı olmuştur. Gerek kurultay hazırlıkları gerekse de dayanışma merkezinde yapılan işçi toplantılarının işçi televizyonu ve gazetesinde yayınlanması bu çalışmaların geniş işçi kitlelerine yayılmasında önemli bir etken olmuştur.

Sonuç

İşte yukarıda özetlenen sebeplerden de dolayı, genç işçiler içerisindeki çalışma fabrikalarda devam eden parti örgüt çalışmasının önemli bir unsuru olarak ele alınarak, genç işçiler içerisinde Emek Gençliği grupları oluşturma hedefiyle sürdürülmelidir. Fabrika çalışmasını sadece bir parti çalışması olarak ele almak; genç işçilerin genç olmaktan kaynaklanan sorunlarını da içine alan bir gençlik çalışmasıyla örgütlenmek ve bu çalışmaları birleştirememek ve elbette genç işçileri Emek Gençliği grupları olarak örgütlemek varken sadece parti örgütleri olarak örgütlemeye çalışmak... Bütün bunlar elbette yılların gösterdiği deneyimle düşünüldüğünde çalışmayı darlaştırmakta ve çoğu zaman sekteye uğramasına sebep olmaktadır.

Genç işçilerin sosyal yaşamlarına girmek, semtlerde işçilerle bağ kurmak, işçilerin fabrika dışındaki yaşamlarının da canlı bir parçası olabilmek, aynı zamanda Emek Gençliği gruplarının oluşturduğu günlük istikrarı olan bir aydınlatma ve örgütlenme faaliyetinin sonuçları olabilecektir.

ÜNİVERSİTE GERÇEĞİ, BİLİM VE MÜCADELE

Üniversitelerde iki anlayış mücadele ediyor. Birisi; fikir babalığını Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası(DB)’nın yaptığı, işbirlikçi sermayenin, hükümetin ve YÖK’ün ise adım adım uygulamaya koyduğu anlayış. Bu anlayışa göre üniversite, ‘Piyasanın ihtiyaçlarına göre yeniden yapılandırılarak kapılarını özel girişimciliğe açan, bilimin sermayenin hizmetine sunulduğu, üniversitelerin şirketlerle kaynaştığı, dahası, üniversitenin kendisinin holdinge dönüştürüldüğü’ kurumlar olmalıdır. Diğeri ise, bilim insanı onurunu yitirmemiş akademisyenlerin, bilimsel öğrenim görmek isteyen öğrencilerin, insanca çalışma ve yaşama koşulları talep eden üniversite çalışanlarının ve bir bütün olarak, parasız, demokratik ve bilimsel eğitimden yana olanların savunduğu anlayıştır. Bu anlayışa göre üniversite; ‘Bilimsel araştırma ve öğrenimin özgürce yapılabildiği, bilimin sermayenin değil, toplumun, halkın hizmetinde olmasının gerekliliğini ilke edinmiş; şirketler, holdingler, uluslararası tekeller ve işbirlikçileri karşısında bağımsız kimliğini koruyan, devlet tarafından finanse edilen ve eğitimde firsat eşitliğine uygun olarak yapılandırılan, özerk ve demokratik bir işleyişe sahip olan’ kurumlar olmalıdır.

Geçtiğimiz ay içerisinde başlayan 2000-2001 eğitim-öğretim döneminde de üniversitelerde bu iki anlayışın mücadelesi yaşanıyor-yaşanacak.

Üniversitelerin açıldığı ilk günlerde YÖK’ün ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nün ortak olarak çıkardığı, üniversiteler ve bilim açısından ‘yüz karası’ niteliği taşıyan bir broşür, öğrencilere dağıtıldı, ailelerine gönderildi. Böyle bir broşürün dağıtılması bile, üniversitelerin getirildiği noktanın sermaye, hükümet ve YÖK’ün üniversiteye yüklediği işlevin bilim, demokrasi ve özgürlük karşıtı içeriğini çarpıcı bir biçimde göstermiştir. Bu aynı zamanda bugün yükseköğrenime hâkim olan anlayıştır.

Üniversitelerde mücadele eden iki anlayışın birincisini temsil edenlerin çıkarıp dağıttığı bu broşüre karşı, öğrenciler de çeşitli bildiri ve broşürler yayınlayarak, üniversitenin gerçek işlevinin ne olması gerektiğini ortaya koydular. Bu belgeler ve içerikleri, üniversiteler ve bilim alanında süren mücadelenin güncel ifadeleridir. Mücadelenin kökleri ise oldukça eskilere dayanır.

Üniversite-Bilim İlişkisi ve Egemenlerin Tutumu

Üniversitenin tarihi bilim tarihi kadar eski değildir. Ancak, üniversitelerin kurumsal yapıya kavuşmaya başladığı Orta Çağın son dönemlerinden itibaren üniversiteler (akademiler), bilimsel araştırmanın, üretimin ve öğrenimin merkezleri olmuştur. O günden itibaren üniversitelerle bilim iç içe geçmiş; bilimin ilerlemesi üniversitenin, üniversitenin ilerlemesi de bilimin ilerlemesi anlamına gelmiştir.

Bilim denince, ‘Doğa ve toplumun gelişim, ilerleme yasalarını anlamak, buradan elde edilen bilgiyi toplumun hizmetine sunmak; insanın ve doğanın zenginliğini, yine insan ve doğanın ihtiyaçlari doğrultusunda kullanılabilir hale getirmek; insanlığın bolluk içerisinde, sağlıklı, mutlu, eşit ve özgür yaşamasının olanaklarını ilerletmek, bu uğurdaki çalışmaları sistemli bir hale getirmek’ akla gelir. Eğer bilimin amacı ve işlevine dair bir tanım yapılacaksa, namuslu, onurlu her bilim insanının üzerinde birleşebileceği genel tanım budur. Üniversiteler ise, ‘Bilimin konusunu oluşturan bütün alanlarda, bilimin amacına ve işlevine uygun olarak araştırma ve üretim içerisinde olan, bu temelde lisans ve lisansüstü öğrenim veren, öğrencileri bilimsel ve mesleki bir formasyona kavuşturan kurumlardır.’

Üniversite ve bilimin bu iç içe geçmiş tanımı ve tarihi aynı zamanda egemen sınıfların, bilime ve üniversiteye hâkim olmalarının da tarihidir, ama öte yandan bu egemenliğe karşı mücadelenin de tarihidir. Birçok bilimsel gelişme egemen sınıflarin toplum üzerindeki ideolojik hâkimiyetlerini sarsmış, egemenler de buna karşı üç ana yaklaşımla tutum almışlardır. Kimi zaman bilimsel gelişmeleri bütünüyle reddetmişler, bilimi ve bilim insanlarını din ve tanrı düşmanı ilan ederek baskı altında tutup, tasfiyeye girişmişlerdir. Kimi zaman ise, bilimsel ilerlemeleri kendi egemenliklerinin dolgu malzemesi yaparak, bilginin yönünü saptırmış veya kendi çıkarlarına uygun olarak yorumlayıp kapsamışlardır. Bütün zamanlarda ise, bilimi ve bilimsel bilgiyi, yoksul halklardan, sömürülen emekçi yığınlardan saklayarak, onları bilimden ve bilgiden uzak tutarak, insanların, halkın bilinçlenmesini engelleyerek, bilimsel ilerlemelerin sosyal sonuçlarının önüne geçmeye çalışmışlardır. Bilimin ve üniversitenin Orta Çağ engizisyonuna, dinsel ve feodal gericiliğe karşı verdiği mücadele bu yönüyle zengin örnekler sunmaktadır.

Modern toplumun, kapitalizm-emperyalizm çağının egemen sınıfı olan burjuvazi ise, feodal gericiliğe karşi bilim ve aydınlanmaya sahip çıkarak kendi egemenliğini kurmuştur. Ancak o da bir kez egemen olduktan sonra, bilimin ve üniversitenin toplumdan, işçi sınıfı ve emekçilerden yana olmasına karşı amansızca mücadele etmiştir. Günümüze kadar gelen süreç içerisinde de bir egemen sınıf olarak burjuvazinin bilim ve üniversite karşısındaki tutumunu, yukarıda ortaya koyduğumuz üç ana yaklaşımın iç içe olduğu burjuva ideolojik anlayış belirlemiştir.

Dünyanın yuvarlak olduğundan, kendisinin ve güneşin etrafında döndüğünden tutun da, maddenin tanrıdan, evrensel akıldan veya ilahi güçlerden bağımsız olarak doğada var olduğu gerçeğine, Darwin’in Evrim Teorisi’nden Einstein’ın İzafiyet Teorisi’ne, inorganik maddenin organik maddeye dönüşmesinden atomun parçalanmasına birçok bilimsel buluş ve ilerleme egemen sınıflar tarafından hep reddedilmiş, buna karşı dinsel, metafizik görüşler savunulup propaganda edilmiştir.

19. yüzyıl, burjuvazinin bilinemezci, olgucu, kuşkucu ve metafizik görüşlerinin diyalektik materyalizm tarafından aşılmasina sahne olurken, artık hiçbir bilim adamı diyalektik materyalizmi topyekün reddedemez hale gelmiştir. 20. yüzyılda birçok bilimsel buluş, sömürücü egemen sınıfların ve onun son temsilcisi burjuvazinin ideolojik hegemonyası aşıldıkça ve diyalektik materyalizm bir kılavuz olarak benimsendikçe gerçekleşebilmiş ve bunların her biri burjuva bilim anlayışına indirilen birer darbe olmuştur. Bilim ve üniversite, her tür dogmatik, gerici, hurafeci, kaderci anlayışlardan kurtuldukça, amacına ve işlevine uygun bir kulvarda geleceğe yürüyebilmiştir.

Bütün bu tarihsel süreç; bilim ve üniversitenin, bilimi ve bilgiyi kendi tekelinde tutup, ona köle muamelesi yapan, bilimin ve üniversitenin işlevini, amacını, sınırlarını kendi çıkarlarıyla çizmek için uğraşan egemen sınıflara karşı mücadele ettikçe ilerleme şansına sahip olabileceğini zorunluluk düzeyinde ortaya koyan bir süreçtir. Dolayısıyla bugün de üniversitelerin bilim kurumları olarak varlıklarını sürdürmelerinin yolu, tarihsel sürecin gösterdiği zorunluluğa uygun hareket etmelerinden geçmektedir.

Sermaye-Üniversite İlişkisi Ne Getiriyor?

Türkiye üniversitelerinde, sermayenin üniversiteyle kurduğu ilişkinin özü, egemen sınıfların tarih boyunca bilim ve üniversiteyle kurduğu ilişki ve ona yüklediği anlamdan farklı değildir. Türkiye Sanayici ve İşadamları Derneği (TÜSİAD)’nin dönem dönem hazırladiğı üniversite raporlarında ortaya konan anlayış; Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Kemal Gürüz’ün dile getirdiği düşünceler; rektörler, dekanlar, üniversite ve fakülte yönetimlerine egemen olan anlayış, özünde aynıdır. Bu çevreler tarafından ‘Üniversitenin yeniden yapılandırılması ve bilimsel araştırmanın somut olması’ cümlesiyle özetlenen sermaye-üniversite ilişkisinin çerçevesi genel hatlarıyla şöyle açıklanabilir:

Üniversitelerin piyasanın ihtiyaçlarına uygun olarak uluslararası şirketler ve yerli işbirlikçileriyle yakın ilişkiler kurması, onların ihtiyaç duyduğu konularda araştırma-geliştirme (Ar-Ge) projeleri hazırlamaları, teknolojik açıdan donanımlı, altyapı sorunları az çok çözülmüş devlet üniversitelerinin bu şirketlerin yan kuruluşları hâline getirilmesi, devlet üniversitelerine kaynak olmadığı gerekçesiyle bütçeden ayrılan pay düşürülürken özel üniversiteler ve vakıf üniversitelerinin teşvik edilmesi, bedava arazi tahsis edilmesi, en yetenekli ve başarılı öğrencilerin daha üniversite sıralarındayken bu şirketlerin elemanları olarak çalışmaya teşvik edilmesi, bilimin işlevinin ve amacının, şirketlerin kâr maksimizasyonu için yeni teknolojiler üretmekle sınırlandırılması, devletin ideolojik ihtiyaçlarına uygun olarak üniversitenin sözde bilimsel araştırmalar yapıp raporlar hazırlaması, vb.

12 Eylül sonrası hükümetleri ve YÖK’ün üniversitelere yönelik karar ve düzenlemelerinin kapsam ve içeriği buna uygun olarak şekillenmiştir. Birçok uluslararası şirket ve onların ülke içerisindeki yerli ortaklarıyla ‘bilimsel araştırma, teknoloji geliştirme’ adı altında projeler hazırlanmış ve uygulamaya konmuştur. Birçok konferans, sempozyum ve uluslararası ölçekte düzenlenen toplantılarla üniversitenin ufku, kapitalist sömürü sisteminin, kâr ve rantı artırmaya dönük girişimleriyle sınırlanmıştır. Her tür bilimsel-teknik gelişme, sermaye düzeninin ihtiyaçlarını karşıladığı oranda geçerli ve yararlı sayılmış; toplumun çıkarına hiçbir proje oluşturulmasına izin verilmemiş, bu tür girişimler ya finanse edilmeyerek ya da baskı altına alınarak engellenmiştir.

Üniversiteye finansman sağlamak, öğrencilerin yeteneklerini değerlendirmek ve ilerletmek propagandasıyla kendisine meşru temeller oluşturmaya çalışan bu egemen yaklaşıma göre üniversite ve bilim; Koçlar, Sabancılar, Eczacıbaşılar ve onların işbirliği yaptığı yabancı tekellerle uyum içerisinde çalışığı oranda ayakta durabilir ve çağın ihtiyaçlarına yanıt verebilecek kurumlar olarak varlığını sürdürebilir. Bunun içindir ki kamu arazileri, ormanlık alanlar bu işbirlikçi kapitalistlere yasadışı yollardan ve bedava verilerek peşkeş çekilmektedir.

Sermaye-üniversite ilişkisinin nasıl bir amaç taşıdığının çarpıcı örnekleri Türkiye’deki üniversiteler şahsında saymakla tükenmeyecek kadar çoktur. Siyanürlü altın aranmasının, nükleer santrallerin kurulmasının, insan ve çevre sağlığı açısından hiçbir zararı olmayacağı doğrultusunda ‘bilimsel raporlar’ hazırlayacak kadar alçalmış, kamuoyu önünde bunu savunarak üniversite kürsülerinde akademik kariyer yükseltecek kadar bozulmuş ve kirlenmiş, sermayenin boyunduruğu altına girmiş üniversite öğretim görevlileri sistem tarafından üretilmekte ve desteklenmektedir.

Üniversitelerde düzenlenen konferanslarda ve panellerde, borsanın iyilikleri üzerine methiyeler düzecek, girişimcilik ruhu ve kolay para kazanmanın, kısa yoldan köşe dönmenin yolları üzerine bilimsel seminerler veren, bunu üniversitenin çağa ayak uydurmasının zorunlu adımları sayan profesörler, doçentler el üstünde tutulmaktadır. Enerjiden sağlığa, ulaşımdan iletişime birçok alanda toplumun ihtiyaçlarına yanıt vermeyi amaçlayan projeler geliştirmeyi gereksiz sayıp, bu konuda hiçbir sistemli çalışma desteklenip finanse edilmezken, devlet üniversitesindeki dersini bırakıp özel üniversitedeki dersine yetişen, şirket davetlerinde, yemeklerinde boy göstermeyi ‘bilim ahlakına’ uygun sayan bir akademisyen tipini üniversiteye hâkim kılma onuru sermaye-üniversite ilişkisinin bu çağdaş yorumuna aittir!

Üniversiteye hâkim kılınan bilim dışı anlayışın çarpıcı örneklerini, ders kitaplarında bilimsel öğretiler olarak okutulan saçmalıklarda, şarlatanlıklarda da görmek mümkündür. İktisat, kapitalistlerin sömürü ve talanını haklı göstermek için okutulur ve özelleştirmeler, yabancı sermaye, aşırı kar hırsı ve tekelcilik övülüp kutsanır. Kapitalizmin ekonomik krizlerini güneş lekelerine ya da azalan marjinal faydaya bağlayarak açıklamak, iktisadi doktrinler olarak öğretilir. İşletmecilik, en kısa yoldan ‘voleyi vurmak’ ve emek sömürüsü üzerinden servete servet katmanın bilimi olarak ‘genç girişimcilerin’ yüceltmesiyle beyinlere kazınır. Matematik, fizik, kimya ezberlenmesi gereken karmaşık formüller ve şekillerden ibaret, sadece kârlı yatırımların ölçüm ve proje araçları olarak vardır. İletişim fakültelerinde kitle haberleşmesi ve hukuk ilişkisi üzerine okutulan ‘bilimsel’ derslerde, 12 Eylül’ün basın ve düşünce özgürlüğü üzerindeki baskıcı ve sansürcü tutumu haklı gösterilebilmekte ve gerekçeleri sayfalarca anlatılabilmektedir. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde Kitle Haberleşme Hukuku isimli ders kitabında yer alan şu kısa paragraf, oldukça çarpıcıdır: ‘28. Madde’nin basın özgürlüğünü önemli bir biçimde sınırlayan bu hükmünü (82 Anayasası’nın 28. Maddesi’nin içerdiği hükümler kastediliyor) 12 Eylül 1980 öncesi Türkiye’sinin durumunu dikkate almak suretiyle değerlendirmek gerekir. Ülkemizi ve milletimizi parçalamaya yönelik yayınlarin önlenmesi devletimizin en doğal hakkı olarak kabul edilmelidir. Hiçbir devlet varlığına yönelik bu tür saldırılara göz yumamaz. Anayasamızın bu alanda dahi hâkim kararını gerekli görmesi, basın özgürlüğüne verdiği değeri gösterir.’

Bütün bunlar ve alt alta sıralanabilecek daha birçok örnek, sermaye-üniversite ilişkisi üzerine cafcaflı sözlerle yürütülen popüler propagandanın üniversiteyi içine ittiği ve giderek derinleşen uçurumun göstergesi durumundadır. Burjuvazinin bilim anlayışının ve üniversite öğrenimine egemen olan ideolojisinin yarattığı tablodur bu. Amaçlananın, üniversitenin toplumun, işçi emekçi halkın yanında, bilimin amaç ve işlevlerine uygun olarak varlığını sürdürmesini savunan anlayışın, bu doğrultuda halkta ve öğrencilerde var olan beklentinin bütünüyle yok edilmesi, karalanıp unutturulması olduğu ise açıktır.

YÖK’ün Üniversiteye Hizmeti!

Sermaye-üniversite ilişkisi temelinde üniversitelerin yeniden yapılandırılmasının temel dayanağını oluşturan kurum YÖK’tür. YÖK, yetkileri ve uygulamaları yönüyle uluslararası sermaye ve işbirlikçilerine hizmet edecek şekilde örgütlenmiştir ve hakkını yemeyelim bugüne kadar hizmette kusur etmemiştir. 6 Kasım 2000’de kuruluşunun 19. yılına girecek olan YÖK’ün kurucuları ve savunucuları bu kuruluş gününü kutlamaya hazırlanırken, üniversitenin bilimsel kimliğine sahip çıkanlar bunu protesto etmektedirler. Burada, YÖK’ün üniversiteye hizmetten sermayeye hizmeti anladığı 20 yıllık tarihini iki temel noktada özetleyebiliriz.

1. YÖK, kuruluş amaçlarına uygun olarak üniversiteyi bilimsel eğitimden ve bilim insanı niteliği taşıyan öğretim kadrolarından temizlemeye yönelik yoğun bir çaba içerisinde olmuştur. Üniversitenin idari ve akademik yönetiminde, egemen sınıfın ideolojik hâkimiyetine halel getirmeyecek bir kadrolaşmayı ve kurumlaşmayı titizlikle uygulamıştır. Kimi zaman bir istihbarat örgütü olarak yönetenlere hizmet etmiş, çoğu zaman da, devletin üniversitelerdeki militarist baskı aygıtı olarak işlev göstermiştir. Çıkardığı yönetmelikler ve genelgelerle, öğrenci, öğretim üyesi ve üniversite çalışanlarının üzerinde Demokles’in kılıcı gibi durmuştur. Kamuoyunun karşısında kurucuları da dâhil hiç kimsenin açıktan savunamadığı bir kurum olmasına rağmen varlığını sürdürmesinin temelinde de bu kusursuz hizmetleri yatmaktadır.

2. YÖK’ün üniversiteye hizmetinin bir diğer yönü ise, üniversitelerin ve yükseköğrenimin ticarileştirilmesi alanında yaşanmıştır. TBMM’nin YÖK Araştırma Komisyonu’nun raporu bile, YÖK’ün kendisi de dâhil, üniversite yönetiminin nasıl bir şirket, holding yönetimi anlayışıyla yürütüldüğünün çarpıcı örnekleriyle doludur. Üniversite arazilerinden haksız kazanç sağlanmasından zimmete para geçirmeye kadar, dolandırıcılık, yağma, soygun ve rant işi YÖK’ün temel işleri olmuştur. YÖK Başkanı Kemal Gürüz’ün, ‘Bilimsel araştırma somut olmalıdır’ sözleriyle kastettiğinin, eğitimin ve üniversitelerin olanaklarının alınıp satılan birer meta hâline getirilmesi olduğunu söylemek, bir gerçeği ifade etmek olacaktır.

Üniversitelerdeki Mücadelenin Kapsamı ve Platformu

Üniversite-bilim, sermaye-üniversite ilişkisi ve YÖK üzerine yazımızın buraya kadarki bölümünde ortaya konan özet tablo, yazımızın başında ortaya koyduğumuz ‘üniversitelerde iki anlayış mücadele ediyor’ tespitinin tarihsel ve güncel temellerini oluşturmaktadır.

Bugün üniversitelerde parasız, bilimsel, demokratik eğitim talebi etrafında yürütülen mücadelenin kapsamı ve zemini, bu özet tablo ekseninde ele alınmak zorundadır. Çünkü üniversite gençliğinin, öğretim elemanlarının ve bir bütün olarak akademisyenlerin, parasız, demokratik, bilimsel eğitim mücadelesine kazanılmasının yolu, doğru araçlar ve yöntemlerle, bilimsel bir temelde propaganda yürütmekten geçmektedir. Bir süredir üzerinde ısrarla durulan ‘üniversitelerde bir fikir hareketi yaratma, bilim temelinde bir tartışma ve bölünme yaratma’ ifadesi ile kastedilen, üniversitedeki mücadelenin yukarıda ortaya konulan genişlikte ve zenginlikte ele alınmasıdır.

Elbette ki üniversitelerde öğrenci gençliğin güncel, somut talepler etrafında mücadele etmesi ve bu talepleri savunup savunmama temelinde bir bölünmenin üniversitelerde yaşanması gerekir. Örneğin kantin özelleştirmeleri, yemek, yurt ve harç zamları, kulüp ve ÖTK’ların demokratik bir biçimde kurulup çalışması vb. genel ve tek tek üniversitelere özgü birçok soruna karşı, bilimsel demokratik eğitim talebi ekseninde bir tepkinin ortaya konması önemli ve zorunludur. Ancak, yemekhane, kantin özelleştirmeleri ve harç zamlarına karşı tepkinin protestocu bir hareketin ötesine geçmeyip, ‘bir parlayıp bir sönen’ seyir izlemesinin, özelleştirme saldırısının uluslararası ve ulusal boyutuyla bilimsel, ideolojik bir tartışma düzeyine çıkarılamamasından kaynaklandığını söylemek yanlış olmaz. Oysa, yemekhane, kantin özelleştirmeleri ve harç zamları üzerinden birbiriyle bağıntılı bir bilimsel tartışmanın çerçevesi oldukça geniştir. Bu güncel ve somut taleplerden yola çıkarak üniversitede yaşanacak bir ‘bölünmenin’ boyutu, özelleştirmeden yana olanlar-olmayanlar, eğitimde fırsat eşitliğini savunanlar-savunmayanlar, devletin üniversiteyi mali açıdan finanse etmesini isteyenler-istemeyenler, üniversitelerin bağımsız ve özgür kimliğinin yanında veya karşısında olanlar, ülkenin bağımsızlığını savunanlar-savunmayanlar... şeklinde genişleyebilir. Yemekhane ve kantin özelleştirmelerine, harç zamlarına karşı çıkmanın, yemek parası verip vermeme ya da harç ödeyip ödememenin ötesinde, ülke ve dünya sorunlarına ve bu sorunların çözümüne yaklaşımda iki farklı dünya görüşünün çatışmasının ürünü olduğu gerçeği üniversite gençliğine gösterilemediği sürece, akademik mücadelenin bilimsel ve sınıfsal temellerinin zayıf ve sığ kalacağı açıktır.

Yine ÖTK’lar ve kulüplerin içinde yer alıp almama, bu öğrenci örgütlerinin oluşum ve çalışmaları üzerindeki baskılara, antidemokratik düzenlemelere karşı çıkıp çıkmama konusu, üniversitede demokrasi sorunu olarak ele alınmadığında, tepkisel ve kaba reddedişlerle sınırlı bir tutum ortaya konduğunda da ortaya çıkan tablo farklı olmayacaktır.

Örnekler çoğaltılabilir. Bugün iktisat kulüpleri, IMF, 2001 bütçesi ve ülke ekonomisinin gidişatı üzerine; kültür, sanat, eğitim, araştırma kulüp ve toplulukları, emperyalist kültürün, üniversitenin kültürel-ideolojik yaşamına etkileri ve sonuçları üzerine; biyoloji ve fizik bölümleri biyoteknoloji, genetik ve ışık hızı konusunda gündeme getirilen şarlatanlıklar üzerine tartışmadığı, ABD, Türkiye, İsrail ittifakı ve GAP’ın geleceği konusu üniversitenin gündemine girmediği, dahası üniversite bir bütün olarak bunları sorgulayıp bilimsel bir tartışma yaşamadığı koşullarda akademik mücadele ‘adı var, kendi yok’ bir duruma düşecektir.

Üniversitelerin antiemperyalist, antifaşist bir hareketin kitlesel ve istikrarlı geliştiği mekânlar olması, mücadelenin yazı boyunca ortaya konan politik-ideolojik zemine oturtulması ile mümkün olacaktır. Üniversitelere, ‘İşçi sınıfı ve emekçilerin çıkarlarının yanında olmanın bilimsel bir gereklilik, zorunluluk olduğu’ fikrinin hâkim olmasını sağlayacak bir akademik mücadele, üniversitelerde yürütülen devrimci çalışmanın merkezine oturtulmalıdır. Gerici faşist kurumlaşmayı, burjuvazinin bilim anlayışını ve ideolojik kuşatmasını yarmanın başkaca yolu yoktur.

YÖK ve üniversitelerdeki eğitimin niteliği, amacı tartışıldığında sıkça yapılan ve doğruluğu su götürmez olan bir tespit vardır: ‘Düşünmeyen, üretmeyen, tartışmayan, sorgulamayan, araştırmayan, her şeyi olduğu gibi kabul eden, ülke ve dünya gündemindeki konulara yabancı, biriktirmeyen ve sadece tüketen, lümpen, bireyci, bilinmezci, nihilist, postmodern, halkına ve ülkesine karşı sorumluluk hissetmeyen bir üniversite ve gençlik yaratılmak isteniyor.’ Bu tespit sadece sermaye-üniversite ilişkisini ve YÖK’ün amaç ve işlevini ortaya koymaz. Aynı zamanda, bu tespiti yapanlara ve bu tespite katılanlara bir sorumluluk da yükler. O da tespitte söylenenlerin tam tersi bir konumda yer alarak üniversitenin günlük hayatına katılmaktır.

Evet, üniversitelerde bugün iki anlayış mücadele ediyor. Ve bu anlayışlardan ikincisini temsil edenler de en az birincisini temsil edenler kadar disiplinli, ısrarlı, çalışkan ve kararlı olurlarsa, sonuçta kazanan mutlaka ve mutlaka üniversite ve bilim olacaktır.

Özgürlük Dünyası - Kasım 2000

KÜRT GENÇLİĞİNİN MÜCADELE VE ÖRGÜTLENMESİ ÜZERİNE

Yıllardır sürdürülen yok sayma ve baskı politikalarından en fazla zarar gören Kürt yoksullarının, emekçilerinin ve özellikle de Kürt gençliğinin bugünü, devlet eliyle ‘yeniden’ örülüyor. Bölgede ‘terörün sona ermesi’ ve artık yaşamın ‘normale dönmesi’nin kanıtı olarak, GAP’ın mavi sularında sörf, bilgisayar başında ‘chat’ yapan, yeni açılan diskolarda, barlarda batılı gençler gibi pop müziğin hızlı ritmlerine kendini kaptırmış çılgınlar gibi dans eden gençler yansıtılıyor televizyon ekranlarına. Hemen her gün bölgedeki bir il bir blues konseri, klasik müzik ya da bale gösterisine zorunlu evsahipliği yapıyor.

Düne kadar, ‘terörist yuvası’ denerek yakılan ormanlar bugün üniversite yönetimleriyle anlaşmalı olarak yüzlerce genç ve askerin ortak kamplarına ev sahipliği yapıyor, ‘asker ve gençlik el ele’ diyerek ağaç dikimleri yaptırılıyor. Kalkınma, bölgenin ‘eski güzelliğini’ geri getirme propagandası eşliğinde askerin zedelenen imajı yenilenmeye çalışılıyor. Büyük futbol takımlarının karşılaşmaları devlet güvencesiyle Diyarbakır’da ‘barış’ ve ‘huzur’ ortamında yapılarak, Kürt emekçileri ve gençliği, ‘günlük yaşamın yeniden inşası’ politikalarının dolgu maddesi hâline getirilirken, Tunceli’de gençler ildeki tek halı sahanın kapısının önünden dahi geçemiyor. Asker ve polisin futbol karşılaşmalarından fırsat bulup futbol oynayamıyor. Diskolar, barlar açılıyor, asker ve polis çocukları sabahlara kadar partiler yapıyor, yoksul Kürt gençlerinden de onlara benzemeleri isteniyor. Tenis kortları, barlar, diskolar Kürt gençlerinin ihtiyacıymış gibi sunulurken, Batı’daki kültürel yozlaşmanın bölge gençliğini de kuşatması için örgütlü bir faaliyet yürütülüyor. Düne kadar kırsal alandaki çocukların eğitim sorununa çözüm olarak ortaya atılan ve aslında eğitim yoluyla asimilasyon politikasının hayata geçirildiği yerler olan Yatılı İlköğretim Bölge Okulları (YİBO)’nın sayıları artırılıyor. Diyarbakır’da şehir merkezinde açılan YİBO’larla asimilasyon politikasına hız kazandırılıyor. Okullar hâlâ kapalı olmakla birlikte, boş geçen dersler ve öğretmensizlik, branş öğretmenlerinden yoksunluk da çözülmemiş eğitim sorunları arasında.

Bölgedeki emekçiler, pamuk toplama mevsiminde çoluk çocuk Urfa’ya, Adana’ya göçerken, çocuklarını okula göndermek yerine pamuk toplayarak, karpuz tarlalarında çalıştırarak geçimlerini sağlamak zorunda kalmalarının acısını yaşıyorlar hâlâ.

Bölge gençliğinin iş, eğitim gibi acil ve yakıcı talepleri hızla büyürken, beraberinde getireceği öfke ve tepkinin de birikmesini engellemek için gençlerin ‘beyinlerinin uyuşturulması’ amaçlanıyor. Gençler arasında çeteleşme, mafyavari ilişkiler devlet eliyle örgütleniyor; hemen her köşe başında tiner, bally kullanan çocuk manzaraları artık olağan görüntüler arasına giriyor. İşsizlik, yoksulluk, eğitimsizlik kıskacında kalıp bunalan gençlerin yaşamını bir başka kıskaç daha tehdit ediyor; uyuşturucu.

Zorunlu göçlerle ve işsizlik sonucu büyük illere akan genç nüfusu, kahvehaneler, sokaklar, internet kafelerin porno siteleri ve chat programları bekliyor. Kendine, en yakınındakine bile güvenmeyen, değişimin öznesi olma fikri dumura uğratılmış, edilgen ve kendisine verilenle, bahşedilenle yetinen, geçmişi unutarak belirsiz bir geleceğin gözden çıkarılmış bireyleri olarak hak talep etmeyen bir gençlik kuşağı yaratılmak isteniyor.

Bütün bunlara ek olarak bir de Avrupa’dan gelecek ‘demokrasi’ ve ‘barış’ için beklemeleri, Kürt siyasi çevreleri tarafından öğütlenince; Kürt emekçilerinin ve Kürt gençliğinin emperyalizme karşı barış, demokrasi ve özgürlük mücadelesini Türk emekçileri ve gençleriyle birlikte yürütmesinin önemi daha da artıyor. Peki Türk ve Kürt gençliğinin bu mücadelesinin dayanakları neler olacaktır/olmalıdır?

Üniversitelerin Durumu ve Mücadele Platformu

Üniversite gençliği ve üniversiteler her dönemin toplumsal hareketlerinde olduğu gibi, antiemperyalist mücadelede de önemli bir dinamik olmuştur. Bu gerçek, 15 yıllık savaşın bölgedeki etkilerini derinden yaşayan ve demokrasi ve özgürlük mücadelesinde köşetaşı olan üniversiteler için de geçerlidir. Ancak, bölgedeki üniversite gençliğinin mücadelesinin bugününe baktığımızda bir durgunluk yaşandığını söylemek gerçeği ifade etmek olacaktır.

Devletin; halkın talep ve özlemleri için yürüttüğü mücadeleyle kısa sürede birleşebilen üniversite gençliğini kontrol altına almak, mücadele isteğindeki gençleri dağıtmak için estirdiği terörün üniversite içindeki baskıcı-dağıtıcı etkisi bugün de varlığını sürdürüyor. Diyarbakır Dicle Üniversitesi’nde bir fakülte binasının altında kurulan karakol ya da Tunceli’deki Fırat Üniversitesi Meslek Yüksekokulu’nun askeri kışlanın içinde kurulmuş olması, genel öğrenci kitlesi üzerindeki baskı ve denetimin boyutu açısından çarpıcı örneklerden sadece ikisi. Yine bölge üniversitelerinde YÖK eliyle örgütlenen gerici ve faşist kadrolaşmalar, üniversite içindeki en ufak bir kıpırdanış sezildiğinde ilk olarak harekete geçirilebilen ve bir provokasyon ortamının gerginliğiyle uyanışa geçen gençlik kitlelerinin önüne çekilen set durumunda. En ufak hak ve talepleri için harekete geçen öğrenci kitlesi, karşısında, hem okul yönetimini hem de polis ve jandarmayı buluyor.

Bütün bu baskılayıcı ve dağıtıcı etmenlerin genel olarak üniversite gençliği üzerinde yarattığı tahribatın yanı sıra öğrenci hareketindeki durgunluğun bir başka nedeni de Kürt sorununun çözümüne ilişkin yaklaşımlardaki bulanıklığın etkileridir. Yumuşama, barış süreci, Avrupa Birliği’ne üyelik ve uyum süreci diye adlandırılan ve Kürt siyasi çevrelerince ve son olarak HADEP Kongresi’nde de dillendirilen ‘değişim’ politikası, ileri gençlik kitleleri üzerinde bir beklenti yaratmıştır. Yani mücadeleciliğin yerini beklenticilik almıştır.

Kürt siyasi çevrelerinin yaşanan en temel sorunların çözümünü, ‘sürece zarar verecek’ iddiasıyla ertelemesi tutumunun, gerek Kürt gençliğinin politik kesimleri üzerindeki gerekse geniş gençlik kesimleri üzerindeki etkisini anlayabilmek, var olan durumdan nasıl çıkılabileceğini tartışabilmek açısından dikkate alınması gereken bir noktadır.

Üniversitelerin sermayenin çıkarları için üretim yapan kurumlar olarak örgütlenmesi ve üniversite öğrencilerinin de bu sistemin sürdürücüleri, teknik elemanlar olarak yetiştirilmeleri gerçeği ülkenin bütün üniversitelerinin olduğu gibi bölgedeki üniversitelerin de kaderini etkileyen bir sorun. Devlet, Kürt sorununun AB’yle birlikte ele alınması süreciyle birlikte başta üniversite öğrencileri ve bilim adamlarıyla bir fikrî mücadeleyi kendi cephesinden örmeye çalışmaktadır. Geçtiğimiz yıl Van 100. Yıl Üniversitesi’nde yüzlerce üniversite öğrencisiyle yapılan toplantılar ve gençlerin AB’ye yakınlaştırılmaya çalışılması bu yıl, AB’nin üniversitelerdeki taşeronu olan AEGEE (Avrupalı Öğrenciler Forumu) üyesi öğrencilerin Dicle Üniversitesi’ne götürülmesiyle devam etti. İstanbul üniversitelerinden Diyarbakır’a AB’nin nimetlerini anlatmak üzere gönderilen bu gençler beklediklerinin dışında bir tabloyla karşılaşmış, öğrenciler AB üyeliğinden duydukları endişeyi dile getirerek tartışmayı üniversite içinde kol, kulüp, topluluk kurmak için neler yapılabileceği üzerine bir deneyim aktarımı toplantısına doğru evriltmişlerdir.

GAP’ın ve bölgenin bereketli topraklarının Avrupalı, Amerikalı ve İsrailli tekellere peşkeş çekilmesi ve bölge halkının kendi topraklarından mahrum bırakılıp emperyalistlere ucuz işgücü yapılma planı, bizzat Urfa Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nin sözde ‘bilim insanları’nın da içinde yer aldığı kurumlarla hayata geçirilmeye çalışılıyor. Ancak aynı üniversitenin fizik, matematik, iktisat, çevre mühendisliği bölümleri öğretim üyesi olmadığı hâlde açılmış, öğrenim kadrosu sorunu ise İstanbul Üniversitesi’nin ilgili bölümlerinde verilen derslerin bilgisayar-internet ağı üzerinden Harran’a taşınmasıyla ‘çözülmüş’ olması bölgenin idarecilerini ve üniversite yöneticilerini rahatsız etmiyor.

Eğitimin bilimsel temelde ve asgari araç donanımıyla yapılması açısından hiçbir adım atılmazken, öğrencilerden binlerce kilometre uzaktan verilen derslerle başarı olmaları beklenmekte ve bunun adına da ‘Harran’a teknolojiyi getirdik’ denmektedir. Öğrencilerin üniversitelerde gerçekleştirmek istedikleri konserlere izin verilmezken devlet kendi istediği sanatçıları dalga geçercesine üniversite üniversite dolaştırmakta ve bunu da bölgenin değişen yüzü olarak göstererek Türk ve Kürt emekçilerinin desteğini kazanmaya çalışmaktadır. Dışa bağımlı emperyalist politikaların, barış ve demokrasi yaklaşımı, kültür ve dil özgürlüğüne yaklaşımı devlet tarafından üniversitelerin fikir hayatına hâkim kılınmaktadır.

Gelinen nokta ve yaşananlar karşısında Kürt illerindeki üniversitelerde verilecek mücadelenin temel eksenini, işte bu fikir hareketinin emek, barış, demokrasi ve antiemperyalizm zemininde sürmesi için çaba sarf etmek oluşturuyor. Bu çerçevede, üniversite, fakülte ve bölüm yönetimlerini kol, kulüp, topluluklar kurmak için zorlamak, bu çalışmalar sırasında ve sonrasında, öğrencilerin sosyal yaşamlarını kendi ihtiyaçları doğrultusunda yeniden örgütlemesi için birleşmelerini sağlamak, kütür sanat etkinlikleri yapabilecek olanakları yaratmak küçümsenmemesi gereken işlerdir.

Bugün üniversite öğrencisinin içine itilmeye çalışıldığı bireycilik, kendisine sunulanla yetinme, verili koşulların mücadele ederek değişeceğine ve bu mücadelenin öznesinin kendisi olduğuna olan inanç yitimi, kendi diline, kültürüne, tarihine ve kimliğine yabancılaşması tehlikesine karşı Kürt gençliği, aydını ve bilim insanıyla birlikte karşı koymanın araçlarının oluşturulması önemlidir. Hem bu açıdan hem de Kürt illerindeki üniversitelerde öğrencilerin nefes alabilecekleri alanlar yaratabilmek açısından; her üniversitelinin ilgi duyacağı kültürel, sosyal alanlarda etkinlikler yapmak, ilgi duyduğu edebiyat, sosyal bilimler ya da pozitif bilimler üzerine araştırmalar ve özel çalışmalarla olanaklı olacaktır. Üniversitelerde açılacak kol, kulüp ya da topluluk benzeri örgütlenmelerin varlığı üniversite kimliğini ve toplumun aydınlatılmasında üniversitenin bilimsel işlevini yeniden tesis etmeye de yardımcı olacaktır. Dahası bunlar, üniversite öğrencilerinin üzerinde de hâkim olan sindirilmişlik, korku, yanındaki arkadaşına bile güven duymama ve yaşam koşullarının daha iyi olabileceğine olan inancın köreltilmesinde etkili olan ‘bilim kurumlarında’ üretilen fikri-ideolojik kuşatmayı geriletme ve dağıtma mücadelesi açısından ilerletici, değiştirici bir rol oynayabilir.

Devlet eliyle gerçekleştirilen asimilasyonun eğitimdeki yansımalarına karşı, kültür, tarih, edebiyat, spor, müzik ve daha eklenebilecek yaşamın bütün alanlarındaki yozlaştırma politikalarının karşısına ilk olarak üniversite gençliği çıkmalıdır. Yok sayılan bir tarih, unutturulmaya çalışılan bir geçmiş ve gelecek için duygu ve tarih birliği ancak böyle bir çalışmayla ve başta bilim kurumları olan üniversitelerin mücadelesiyle yeniden bilince çıkartılabilir. Üniversite kürsülerinden seslendirilecek bilimsel gerçekler, bilim insanlarıyla birlikte yapılacak çalışmalar, toplumun, tarihin, bugün ve geleceğin özgürce tesis edilmesi mücadelesine ışık tutacaktır.

Elazığ Fırat Üniversitesi’nde kurulmuş ve kurulmakta olan bölüm toplulukları, Urfa Harran Üniversitesi’ndeki Öğrenci Temsilciliği, Gaziantep Üniversitesi’ndeki kulüp, topluluk ve öğrenci dergileri üniversitenin fikir hayatını canlandıracağı gibi Kürt sorununun çözümünde, özgürlük ve demokrasi talepleri için yürütülen mücadelede üniversite gençliğinin rolünü ve katılımını güçlendirecektir. Bölgenin tarihsel açıdan önemli alanlarına geziler düzenlenmesi ve izlenimlerin bilim adamları ve gençlerle, halkla paylaşılmasından tutalım da kültür ve bilim adamlarının bu üniversitelere davet edilmesine, Kürt ve Türk aydınının ortak çalışmalar, araştırmalar yapmasına kadar pek çok işin planlamasının olanakları bugün bölge açısından değerlendirilmek durumundadır.

GAP’ın ve bölgenin bereketli topraklarının üretici köylülerin elinden alınarak emperyalistlere peşkeş çekilmesi, pek çok ekilebilir alanın, köylerin GAP projesi kapsamında sular altında kalması, az çok toprağı olup da kendi geçimlerini sağlayabilen köylülerin bundan sonra tekellerin bereketli topraklarının ucuz işgücü olacağı gerçeğini Harran Üniversitesi’nin başta Ziraat Fakültesi’nde eğitim gören öğrencilerce değerlendirmesi bir görevdir. Gerçeklerin söylendiği gibi olmadığı ve GAP’ın emperyalistlerin kârlarını artırmak için kullanılacağı gerçeğinin üniversite öğrencileri ve bilim adamlarınca ilan edilmesi, bunun kürsülerden kamuoyuna ve halka anlatılması, GAP için sözde bilimsel çalışmalar yapan ancak aslında bölgenin emperyalistlerin talanına bütünüyle açılmasına izin veren sözde bilim insanlarıyla buna karşı çıkacak ancak belki henüz bunu dillendirme cesareti bulamamış dürüst, namuslu bilim insanlarının bir hesaplaşmaya girmesinin sağlanması antiemperyalist mücadeleyi güçlendirecektir. Özellikle Harran, İnönü, Fırat gibi gerici, tarikatçı ve faşist örgütlenmelerin ve kadrolaşmaların yoğun yaşandığı üniversitelerde ‘Bu üniversitede gerici örgütlenmeler çok güçlü, bir şey yapılamaz.’ yanılgısından hızla kurtulmak gerekmektedir. Özellikle 28 Şubat’tan sonra üniversite içinde yaratılan bölünmenin de etkisiyle, kendini Atatürkçü olarak ifade eden dürüst, namuslu bilim adamlarıyla bir araya gelebilmenin, bilimsel çalışmalar yapabilmenin yollarını bulmak, ülkenin batısındaki üniversitelerden davet edilecek bilim adamları, aydın ve sanatçılarla, edebiyatçılarla birleşebilecekleri alanların yaratılması için daha çok çaba sarf etmek gerekmektedir. Bu çalışma karşılıklı bir yardımlaşma ve planla ele alınabileceği gibi aynı zamanda Kürt ve Türk aydınlarının, Kürt ve Türk gençlerinin de duygu ve mücadele birliğini geliştirecek, dünyasını genişletecek, ufkunu açacaktır.

Onlarca, yüzlerce öğrenciyi, bilim adamlarını bir araya getirebilecek en küçük bir edebiyat söyleşisini, yok sayılmak istenen bir tarihin, dilin, kültürün ve kimliğin gelişmesinin araçları olarak ele almak zorunludur. Her yıl bahar şenlikleri düzenleyen Gaziantep Üniversitesi, İnönü Üniversitesi öğrencileri kendi üniversitelerindeki demokratik ortamı sadece kendi üniversiteleri için bir olanak olarak değerlendirme fikrinden sıyrıldıkça bölgedeki bütün üniversitelerin kol, kulüp, topluluklarına çağrılar yaptıkça, buralarda çıkan öğrenci dergileriyle zaman zaman bir araya gelmeyi başardıkça bölgedeki emperyalist planlara karşı ülkenin bağımsızlığını, demokrasi taleplerini üniversite kürsülerinden dillendirmeyi de başarabilecektir. Batıdaki üniversitelerin ve bilim adamlarının, aydın ve sanatçıların birlikte mücadele etme konusundaki çabası ve ısrarı da kuşkusuz bu mücadeleyi güçlendirici bir rol oynayacaktır. Bütün bu çalışmalar sistemli bir biçimde ele alınır ve değerlendirilirse, bölge üniversitelerinde de üniversite kurultayları yapmak hayal olmaktan çıkacaktır.

Bütün bu olgular, Kürt illerinde de üniversiteler ve üniversite öğrencileri açısından, toplumsal muhalefetin özgürlük, demokrasi, insan hakları ve bağımsızlık mücadelesinin, toplumu aydınlatma sorumluluğunun düne oranla daha da arttığını göstermektedir. Bu noktada unutulmaması gereken şudur: Kürt gençliği ya kendisine bir olanak olarak sunulan bu bekleme sürecinin eklentisi olacaktır ya da Türk ve Kürt emekçileriyle, gençleriyle başta Avrupalı, Amerikalı emperyalistlere ve onların yerli işbirlikçilerine karşı özgürlük, demokrasi ve temel haklar mücadelesinin yılmaz savunucusu olacaktır. YÖK’ün kuruluş yıldönümü olan 6 Kasım’da bölgedeki pek çok üniversitede gerçekleştirilen YÖK protestolarını, fen-edebiyat fakülteleri öğrencilerinin öğretmenlik haklarının ellerinden alınmak istenmesine karşı bölgedeki üniversitelerde gerçekleştirdikleri imza kampanyaları, gösteriler, ders boykotları vb. eylemleri, sınıflarda öğrenci temsilcileri seçerek mesleki, bilimsel, akademik taleplerine sahip çıkma tutumlarını, bu soruya mücadeleden yana cevap verdiklerinin pratik göstergeleri olarak kabul etmek gerekir.

Ortaöğrenim Gençliği Açısından Durum

Savaş koşullarının ağır faturalarını ödeyen, okulları kapalı olan ya da derslerine girecek branş öğretmenleri olmayan, pek çok dersi boş geçen ortaöğretim kurumlarındaki gençlerin mevcut koşullar devam ettiği sürece ‘iyi bir gelecek hayallerinin’ varlığından bahsetmek artık çok olanaklı değil. Her lise öğrencisinin hayallerini süsleyen üniversiteli olmak, iyi bir meslek ideali vb. isteklerinin gerçekleşmesi bir yana, gençlerin en temel hakları olan ilk ve ortaöğrenim hakkının bile bölgedeki koşullar nedeniyle kullanılamadığı bir gerçek. Bu koşullar içinde doğal olarak başarı puanları düşük olan okullardan mezun olan öğrenciler, yeni sınav sistemiyle daha da artan adaletsizlik sonucu, ‘üniversite hayali’ kurma şansını bile kaybetmiş durumdalar.

En ufak hak talepleri, yasal olan Öğrenci Birlikleri’nin kurulmasına yönelik çalışmalar, örgütlü mücadeleyle iyi bir gelecek için mücadele etme girişimleri gerek okul yönetimleri gerekse devletin bürokratik-militarist örgütlerinin engellemeleriyle karşılaşıyor, ağır disiplin cezalarıyla ezilmek isteniyor. Bunlara bir de devlet güçlerinin, aileleri ‘çocuklarına sahip çıkmaları’ adı altında sürekli baskı altında tutmaları eklendiğinde, liseli gençlerin üzerinde yaratılan baskı ve kuşatmanın boyutları daha da artıyor. Bir üniversiteyi kazanarak kendini kurtaracağı inancına sarılarak kendi içine kapanan, arkadaşlarıyla yaşamı paylaşmak yerine internet kafelerde zaman öldürmeye mahkûm edilen, bencilleşen ve bireysel kurtuluş yolları arayan, bir şeyleri değiştirebilmek için kendi özgücüne, kendisiyle aynı sorunların altında ezilen binlerce genç arkadaşına güvenme duygusundan alabildiğine uzaklaştırılmış bir liseli gençlik kuşağı yaratılmak isteniyor.

Ancak bunca baskı altında tutulmuşluğa karşın liseli gençler geçtiğimiz yıllarda AOBP uygulamasına karşı gerek imzalar toplayarak, gerekse basın açıklamaları türünden eylem ve etkinliklerle sorunları için mücadele etme eğilimlerini ortaya koydular. Liseli gençlik içinde ve en çok da onların ailelerinde yaratılan korku ve tedirginlik düşünüldüğünde bu mücadeleci eğilimin öğrenci velileri, ailelerin bilinçlendirilmesi ve ortak bir mücadele tutumunun geliştirilmesi yönünde seferber edilmesi büyük önem taşıyor.

Liseli gençlerin bir araya gelebilecekleri mekânları yaratmak, buralara aileleri de davet etmek, onların evlerine gitmek, arkadaş toplantıları yapmak vb. çalışmaları küçümsemeden sistemli bir biçimde yürütmek hem liseli gençlerin birbirlerine olan güvenlerini tazeleyecek hem de onların aileleriyle birlikte mücadeleye atılmalarına olanak sağlayacaktır. Lise gençliğinin okul içinde ve dışındaki sosyal yaşamlarını da düzenlemelerine yardımcı olacak olan kültürel etkinlikler düzenlemek, film gösterimleri, söyleşiler yapmak onların daha geniş bir perspektifle mücadele etmelerinde öğretici ve ilerletici olacaktır.

Kürt emekçisinin çocuğunun geleceğine, eğitim hakkına çocuğuyla birlikte sahip çıkma mücadelesinin bir başka önemli bileşeni de kuşkusuz sendikalar ve meslek örgütleri olmalıdır. Gençliğin sosyal kültürel etkinlikler düzenleme çabasından tutalım da eğitim hakları için yürütecekleri mücadele böyle bir emekçi desteğiyle daha da güçlenecek ve meşruluk zemini genişleyecektir. Kitle örgütleriyle, sendikalarla, kamuoyu ve halkın desteğiyle yürütülecek bir ‘eşit, parasız, demokratik, bilimsel eğitim’ mücadelesinin karşısına çıkacak zorlukları ve sorunları yine bu birliktelikle aşmak, ortaöğrenim gençliğinin yılgınlık içine düşmesini engelleyeceği gibi, kararlılığınıda pekiştirecektir.

Kürt Köylü ve İşçi-İşsiz Gençliğinin Mücadeleye Katılımı

Kürt yoksul köylü ve işçi-işsiz gençliğinin kültürel, sportif, sosyal açıdan kendini geliştirme, yaşamı paylaşma ve üretme olanaklarının ülkenin diğer bölgelerinden çok daha dar ve yetersiz olduğu bilinen bir gerçektir. Kültür, sanat merkezlerinin kapılarında asılı bulunan kilitler, bu gençlik kesimlerinin neredeyse bütün zamanlarını boş geçirmelerine neden olurken, onları kahve köşelerine, bunalıma ya da suça teşvik ediyor. Gençlerin kültürel, sportif, sosyal etkinlikleri için yer bulabilmesi için bir çaba içinde olması, yerel yönetimlerden gençlerin en doğal ihtiyaçlarının karşılanması için talepte bulunması, bunun için gruplar halinde öbek öbek bir araya gelerek hakları olan şeyleri talep etmeleri için çaba sarf etmek, insanî ve yaşamsal bir önem taşıyor. Gençlik evlerinin, gençlik meclislerinin belediyelerce kurulması, gençlik kütüphaneleri ve okuma evlerinin açılması, buralarda gençlerin etkinlikler düzenleyebilmesi için maddi olanaklar sunulması, bu talepler için imzalar toplayarak bölge gençliğinin sesini duyurmasına önayak olmak, Kürt gençliğinin politik kesimlerinin temel sorumluluğudur. Günlük yaşamın bile baskılandığı Kürt illerinde en çok da gençlerin bu tür talepler etrafında bir araya gelmesinin düne göre daha fazla önemsenmesi gerekiyor.

İş ve meslek edindirme kurslarının açılmasını talep etme, kültür ve sanat merkezlerinin belediyeler bünyesinde kurulması için çalışma yürütme, buralarda Kürt gençliğinin kendi kültürel değerlerini özümseyip ilerletmesi, mesleki bir eğitimle donanması, işsizliğe karşı iş talep etmesi vazgeçilmez işler olarak mücadelenin gündemini oluşturmalıdır. OHAL uygulaması kalkmış ya da kalkmamış bütün illerde bu tür alanlar ve olanaklar değerlendirildikçe kahve köşelerine, atari salonlarına, internet kafelere ya da sokak aralarına itilmiş gençleri bulundukları yerlerden çıkarıp, yaşama ve mücadeleye kazanmak politik olmaktan öte insanî bir sorumluluktur.

Bugüne kadar savaşın bedellerini canlarıyla, geçim kaynaklarının kurutulmasıyla, köylerinin boşaltılmasıyla ödeyen Kürt emekçileri ve gençleri, gittikçe artan işsizlik, Köy-Kent projeleri, OHAL’in kalktığı illerde yaşanan antidemokratik uygulamalar, eğitim kurumlarının birer kışla gibi yönetilmesi, günlük basın organlarının bölgeye sokulmaması ya da okunmasının engellenmesi, yükseköğrenim hakkından mahrumiyet, bölgenin verimli topraklarının emperyalistlere peşkeş çekilmesi vb. haksızlıklar varlığını sürdürürken, beklenti ve belirsizlik içerisinde sıkışıp kalmaya razı olamaz, olmamalıdır.

Gerçekten eşit, özgür ve demokratik bir yaşam, Türk ve Kürt emekçilerinin ve gençliğinin kader birliği yapmasıyla, birleşik bir mücadele yürütmesiyle gerçekleşecektir. Kürt gençliğinin mücadele ve örgütlenme çabasını yukarıda ortaya konulan temellerde daha da artırmak, bu zeminde kararlı ve inatçı bir hatta ilerlemekten başka çözüm yolu yoktur.

Özgürlük Dünyası - Aralık 2000

KRİZ, GENÇLİĞE ETKİLERİ VE MÜCADELE

Bir yıl içerisinde yaşanan iki krizle ülkenin yıkıma sürüklenmesinden en fazla etkilenen kesimlerin başında gençlik gelmektedir. Bugün gençlik işsizliğin pençesinde kıvranmakta, iş bulma ‘şansını’ yakalayanlar ise gerici ve baskıcı iş yasalarının daha da ağırlaştırdığı, her tür güvenceden yoksun biçimde çalışmaya zorlanmakta; okul kapıları yüzlerine bir bir kapatılırken, eğitim kurumlarındaki eğitim sisteminin gerici ve baskıcı yanlarıyla yüz yüze bırakılmaktadır. Hal böyleyken, gençler, mevcut sistemin, dün olduğu gibi bugün de var olan sistemlerin en iyisi olduğuna ve değişmeyeceğine ikna edilmeye çalışılmaktadır.

Ancak, kapitalist sistem ve onun her türden ideologlarının bu konuda başarılı olduklarını söylemek mümkün değildir. Zira, üniversitelerdeki son 8 aya baktığımızda kitlesellik ve yaygınlık gösteren tüm eylem ve etkinliklerin temelinde ‘diplomalı işsiz olmayacağız’ talebi yatıyor.

Ülkenin doğusundan batısına bütün üniversitelerde düne oranla çok daha kitlesel katılımla tartışılan konuların başında ekonomik kriz, eğitim sistemi ve neoliberal politikalar ve emperyalist kültür kuşatmasına karşı gençliğin tavrının ne olacağı gelmektedir. ‘Üniversiteye çağrı’ adıyla öğretim üyeleri ve öğrenci temsilcilerinin imzasıyla yayınlanan bildirgeyle eğitim dönemine şimdilik son veren üniversitelerin fen ve edebiyat fakültelerinin kapılarında ‘Bu üniversite işsiz yetiştiriyor’ pankartları asılı kaldı.

Yine Yüz binlerce ortaöğrenim öğrencisinin üniversite eğitimi alma hakkını yok eden Ağırlıklandırılmış Ortaöğretim Başarı Puanı (AOBP) uygulamasına karşı okullarda yürütülen çalışmaların ve toplanan on binlerce imzanın kaynağında ucuz, genç işgücü olarak atölyelere mahkûm olmamak ya da sonu görünmeyen işsizlik maratonununda yer almamak isteği vardı.

Bu yazı, okulların da kapanmasıyla birlikte, emekçi mahallelerindeki işçi ve işsiz gençlik yığınlarının ve okulları tatile giren üniversite ve lise gençlerinin en yakıcı talebi durumunda olan işsizlik sorunu etrafında birleştirilmesi; gençlik yığınlarının mücadeleye ve Emek Gençliği saflarına katılımının hedefleneceği devrimci bir faaliyet süreci olarak yaz döneminin nasıl değerlendirilmesi gerektiğine ışık tutmak amacıyla kaleme alınmıştır. Bu yönüyle illerdeki Emek Gençliği gruplarının işçi, işsiz gençlik yığınlarını mücadeleye sevk etme çabası da bu yazıda belirtilenler bir plan dâhilinde ele alınıp değerlendirildiği ölçüde, çalışmalar karşılığını bulacaktır.

Krizden Gençliğin Payına Daha Çok İşsizlik Düştü

Enflasyonun düşürüleceği, ülkenin düzlüğe çıkacağının savunulduğu IMF tarafından ‘önerilen’ ve hükümet ve işbirlikçi burjuvazinin eliyle uygulanan programların dikişlerinin patlaması Kasım ve Şubat krizleriyle oldu. Son 20 yıldır IMF ve DB eliyle hazırlanan programların enkazı altında kalanlar; özelleştirmeler yoluyla işlerini kaybeden, sosyal hakları budanan, en demokratik hakları şiddetle bastırılan, eğitim ve sağlık hizmetlerinin tamamen dışında bırakılan emekçiler oldu. Banka hortumlayanlar, yerli ve yabancı sermayedarlar bir gecede kârlarına kâr katarken aynı gecede halk yüzde 50 oranında yoksullaştı. ABD beslemesi Bakan Derviş’le cilalanan sözde ulusal programın gereği olarak emekçi düşmanı yasalar meclisten geçiriliyor. Bunun sonucunda, ülkenin yeraltı ve yerüstü kaynaklarının yabancı sermayeye peşkeş çekilmesinin, ülke tarımının bitirilmesinin ve tarımsal ürünlerde tamamen dışa bağımlılığının sağlanmasının, çığ gibi büyüyen işsizliğin, kazanılmış tüm sosyal hakların bir bir gasp edilmesinin, eğitim ve sağlık gibi en temel hakların paralı hale getirilmesinin önündeki engeller kaldırılmış, emperyalist burjuvazi ve işbirlikçilerinin sömürü ve yağması garanti altına alınmış olacak. Şimdilerde sermaye sözcülerinin sıkça dillendirdikleri ve özünde sermayedarların kârlarına dokunmadan faturayı halka yıkacak yeni vergi yasaları da işin tuzu biberi yerine geçecek.

Yoksullaşmanın arttığı, satın alma gücünün azaldığı ülkemizde emekçiler ve en çok da genç kuşaklar işte böylesine bir kuşatılmışlığın merkezindeler. Kasım ve şubat krizleri elbetteki bütün işçi ve emekçilerin hayatını etkiledi. Ancak işsizler ordusuna yeni Yüz binlerin katıldığı sektörler, daha çok genç işçilerin, her tür sosyal güvenceden yoksun olarak çalıştırıldığı sektörler oldu. Küçük ve Orta Büyüklükte İşletmeler (KOBİ), daha çok fason ve yan sanayi üretiminin ağırlıkta olduğu küçüklü büyüklü atölyelerden oluşan sanayi siteleri, krizin yarattığı yıkımın genç işçilerin sırtına yıkıldığı, işsizliğin ve yoksulluğun daha da büyüdüğü alanlar oldu.

Kasım ve şubat krizlerinin ardından, milyonlarca genç işçinin işgücünün sömürüsünün karşılığı olarak verilen asgari ücretin satınalma gücü telafi edilemeyecek düzeye gerilerken, işçi-işsiz gençler arasındaki rekabet de kışkırtıldı.

Şeker ve tütün yasaları, taban fiyat uygulamasından vazgeçilmesi doğrultusunda atılan adımlarla tarımın çökertilmesi; bu sektörde çalışan ve önemli bir çoğunluk oluşturan genç tarım işçilerinin işsiz, geleceği belirsiz bir konuma sürüklenmesine ve ucuz olarak bile nitelenemeyecek kadar düşük ücretlerle işgücünü satmak zorunda kalacağı bir yaşama mahkûm edilmesine neden oldu.

Krizin Kaynağı Kapitalizmdir

Türk lirasının devalüe edilmesinin ardından sokaklara dökülen esnafın önemli bir çoğunluğu sanayi sitelerinin küçük atölye sahipleriydi. Düne kadar ücret zammı talebine bile genç işçileri kapı önüne koyarak yanıt veren atölye sahipleri sokağa işçileriyle birlikte döküldü. Sanayi sitelerinin azgın sömürü çarkının dişlileri arasında ucuza öğütülen genç işçilerin çoğunun bugün zam talebini dillendirecekleri bir işleri bile yok.

Sosyal güvenceden zaten mahrum bırakılmış Yüz binlerce genç işçi sokak sokak iş arayarak, çöken aile bütçelerine katkıda bulunmaya çalışıyorlar. Amele pazarlarında sabahtan akşama bir simitle köşebaşlarında iş bekleyenlerin sayısı artıyor, yaş ortalaması ise düşüyor. Sokaklardan çöp toplama meslek olurken, bunalımlar, intiharlar artıyor. Henüz işten atılmamış genç işçiler ‘hiç olmazsa işin var’ tehdidiyle aylarca para almadan çalışmaya zorlanıyorlar. Son olarak şubat krizinin ardından yaşananlar ve ‘sözde ulusal program’ gereği çıkarılan yeni yasalarla yaşanan yoksullaşma ve toplumsal çürüme, geniş gençlik yığınlarında bir öfke birikimine de neden oluyor.

Düne kadar sanayi sitelerinin, ucuz işgücü cennetlerinin genç işçilerine dönük aydınlatma çalışmalarının salt ekonomik ve sendikal talep ve içerikle devam etmesinin yanlışlığının verdiği zarar bugün aynı şekilde devam edildiğinde çok daha büyük olacaktır.

İş bulma umudu ya da baskılar sonucunda göçlerle büyük şehirlerin yoksul emekçi mahallelerini dolduran gençler işsizlik, dışlanma ve itilmişliğin girdabındalar. Aile bütçesine katkıda bulunamamanın ezikliği, kendilerini ifade edebilecekleri, toplanacakları mekânların olmayışı, emekçi mahallelerinin gençlerinin ‘kaderi’ olmuştur. Herkesin sırt çevirdiği, toplumun kanayan yarası olarak ifade edilen gençlere kahvehaneler, internet kafeler, sokak çeteleri, uyuşturucu simsarları kapılarını sonuna kadar açmıştır.

Genç işçi yığınlarının biriken öfke ve tepkisini, ülke zenginliklerini emperyalist tekellerin yağmasına açan işbirlikçi politikalara ve sömürü sistemi olan kapitalizme yöneltmekten başka çıkar yol yoktur. Milyonlarca genci en ilkel koşullarda sömürü çarkının içerisine çekenler, gençliği işsizlik cenderesinde bunalıma, intihara ve umutsuzluğa sürükleyen sistemden çıkarı olanlar sadece kapitalistler, yönetici sınıflardır.

Krizin kaynağının kapitalizm olduğu, antikapitalist bir bilinçle örgütlenip, mücadele edilmedikçe krizlerin yıkımının altında kalmaktan kurtulunamayacağı, genç işçilerin, işsiz gençlerin eğitimi ve aydınlatılmasının temelini oluşturmalıdır.

Kapitalizmin bir krizler sistemi olduğu; kapitalist sistemdeki üretim ve değişim ilişkilerinin sadece küçük bir azınlığın zenginleşmesine, servetlerine servet katmasına yol açtığı, büyük çoğunluğun ise modern köleler halinde sömürülmesini garanti altına aldığı, kapitalizmin yaşama şansının buna bağlı olduğu gerçekleri temelinde açık, ikna edici bir aydınlatma faaliyetine her zamankinden daha fazla ihtiyaç olduğu mutlaktır.

Burada unutulmaması gereken nokta; gençliğin acil talepleri için mücadelesinin, toplumsal kurtuluş ve bağımsızlık mücadelesiyle birleştikçe sonuca ulaşabileceğidir.

İşsizlikle Mücadele Edilmelidir

Kasım ve şubat krizleri, işsizliği çığ gibi büyütürken, işsizliğe karşı mücadeleyi de dünden daha yakıcı bir hale getirdi. Işyerlerinde ve mahallelerde gençlerin yoğun olarak bulunduğu mekânlarda gençleri bir araya getirecek etkinlikler düzenlemek, işsizliğe karşı neler yapılabileceğinin tartışılacağı toplantılar yapmak, bu toplantılarda eylem ve etkinlikleri planlamak, işsizliğe karşı imza kampanyaları başlatmak, toplanacak imzaların bölge çalışma müdürlüklerine götürülmesini organize etmek gibi pek çok eylem ve etkinliği planlamak, çalışmaların istikrarı açısından önemli olacaktır.

Kahvehaneleri toplantı mekânlarına dönüştürmek, mahallelerde muhtarlar ve ileri gelenlerle bu sorunları paylaşmak ve yapılacak çalışmaların destekçisi olmalarını istemek, işsizliğe karşı yapılacak çalışmaları güçlendirecektir. Emekçi mahallelerinde işsizliğe karşı yürütülecek çalışmada gidilmedik tek bir ev, ziyaret edilmeyen tek bir atölyenin kalmayacağı türden kitleselliği gözeten planlar yapılması önemlidir. Mahallelerdeki yöre dernekleri, gençlik merkezleri, kültür sanat evleri gibi yerler de bu çalışmaların planlarında bir yer bulmalı ve mücadelenin örüleceği merkezler olarak düşünülmelidir. Yani bir başka ifadeyle gençlik yığınları emekten ve özgürlükten, adaletli bir gelir dağılımı ve insanca bir yaşam için mücadeleden yana esen bir rüzgârla kasıp kavrulmalıdır.

Bugüne kadar gençleri sadece oy deposu olarak değerlendiren ve yönetime geldikten sonra da bütçe vb. sıkıntıları ileri sürerek talepleri karşılıksız bırakan yerel yönetimlerden haklarımızı talep etmeliyiz. İş ve meslek kurslarının açılması ve ardından doğal olarak ileri sürülecek iş talepleri, mahallelerdeki gençler arasında dalga dalga yayıldıkça, bir arada ifade edildikçe gerçekleşebilme imkânlarını zorlayacaktır. Gençlere kültürel, sosyal ve sportif etkinliklerin yolunun buralardan geçtiği anlatılarak bu hakları için harekete geçmeleri ifade edilmelidir.

‘Yeni Bir Dünya İçin Mücadele’ Temel Şiar Olmalıdır

İşçi işsiz gençlik yığınlarının mücadeleye katılımını sağlayabilmek için –koşulları, nesnel bakımdan bugün daha elverişli olsa bile–, düne göre daha yoğun bir çaba ve enerjiye ihtiyaç olacağı açıktır. Emek Gençliği bu çalışmaya seferber edeceği güçlere sahiptir ve bunların bir bölümünü de üniversiteleri ve okulları tatil olan üniversiteli ve liseli gençlik oluşturmaktadır. Bu süreç üniversiteli gençlerimizin aynı zamanda fabrika ve işçi çalışmalarını tanımalarına olanak sağlayacağı gibi, diğer gençlik kesimleriyle birlikte ortaklaşan sorunları için ortak mücadeleyi kavrama ve daha yakından öğrenme olanaklarını da sunacaktır.

Kaynaşma ve dayanışma amaçlı piknikler düzenlemek, sportif ve kültürel etkinlikler organize etmek ve bu etkinliklerde yüzlerce, binlerce genci bir araya getirmek, Emek Gençliği örgütlerimizin yabancı olmadığı çalışmalardandır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken ve yine geçtiğimiz yıllarda yaşadığımız gençlik kampları ve futbol turnuvalarından edindiğimiz deneyimlerimizi anımsamakta yarar vardır.

Hem gençlik kampları hem de futbol turnuvaları, fikir olarak ve gençliğin ihtiyaçları düşünüldüğünde, hızla binlerce genci bir araya getirebilecek türden etkinliklerdi. Ancak bu tür etkinliklerin, futbol, kamp ya da bir başka etkinlik için bir araya gelen yüzlerce gencin yaşamlarında, dünya görüşlerinde ve amaçlarında değişimlerin yaşanmasına zemin teşkil edebilmesi; gençlik yığınlarının talep ve eylemlerinin kapitalizme karşı mücadeleye bağlanabileceği araçların oluşturulmasıyla olanaklıdır. Aksi takdirde somut bir iş için bir araya gelen gençlik yığınlarının o iş bitince dağılmalarının önünü alabilmek mümkün olmayacaktır.

Şu ana kadar yazılanlar; yaz dönemine ilişkin yapılması gerekenler ve planların dökümü gibi görünse de, aslında Emek Gençliği’nin bundan sonraki dönem çalışmasının omurgasını da oluşturacaktır. Ancak yaz döneminde yürütülecek bu çalışmalarda Emek Gençliği’nin kısa vadeli hedefi; atölyelerde, sanayi sitelerinde, emekçi mahallelerinde yüzlerce genci barındıran gençlik gruplarının oluşması ve işçi işsiz gençlik yığınlarıyla günlük bir ilişkinin sürdürülebilmesinin araçlarının yaratılması olmalıdır.

Milyonlarca gencin gelecek planları ve umutları dağıtılmış, ülkede ve dünyada yaşanan sorunlara karşı duyarsızlıştırılması yönünde önemli adımlar atılmışken, her türlü yoz ilişkinin batağına çekilmeye çalışılan gençlik kesimlerinin sorunlarının ‘bilincinde olması’, gençlik yığınlarının bugün ve gelecek mücadeleleri açısından yeterli değildir. Gençlik yığınlarının haklarını almak için mücadeleye atılmaları, dayanışma içerisinde ve birlikte hareket etmeleri, örgütlenmeleri, milyonlarca genci kapitalizmin boyunduruğundan kurtaracak tek yoldur.

Özgürlük Dünyası - Haziran 2001

GENÇLİK SORUNU GELECEK SORUNUDUR

Tarih boyunca egemen sınıflar, gençliği hep sorun olarak görmüşlerdir. 2500 yıl önce Sokrates, ‘gençleri baştan çıkaran fikirleri yaymak’ suçundan ölüme mahkûm edildi. Onun için lafta ‘Gençler geleceğimiz’ denmiş, gençlik övülmüş, ama devletin, toplumun yönetimini ‘ihtiyarlar heyetine’, ‘bilgeler topluluğuna’ vermek gelenekselleştirilmiştir.

Kapitalizmde, seçme, özellikle de seçilme için yaş sınırının yüksek tutulması, belirli bir mülke sahip olan, düzenli vergi ödeyen ‘vatandaşların’ seçilebilmesi ancak son yüzyıl içinde değişmiştir. Ama bu da kendiliğinden değil, uzun mücadeleler sonucu olabilmiştir.

Elbette ki sorun sadece seçme ve seçilme yaşının düşürülmesi değil; gençliğin aile içinde, üretimde, orta ve yükseköğrenim kurumlarında yönetim sorumluluğu alması da, tümüyle göstermelik bir biçimde olmuş, çoğu zaman ise bu göstermelik tarz bile reddedilerek iş ve eğitim kurumlarında gençlere hiçbir söz ve karar hakkı tanınmamıştır.

Kısacası, bütün sınıflı toplumların tarihi boyunca, gençlik; başkaldıran, eski toplumla çatışan, gelenek ve görenekleri çiğneyen, doyurulması, barındırılması, eğitilmesi filan için fazladan masraf edilen bir kesim olarak görülmüştür.

Örneğin son 50 yıl içinde Türkiye’nin ekonomik hedeflerine varamamasının, kalkınmayı başaramamasının nedenini rafine burjuva iktisatçıları, ‘genç nüfus fazlalığı’na bağlamaktadırlar. Çünkü bu yeni Malthusçu egemen görüşe göre; 25 yaş altı nüfusun fazla olması, ‘üretmeyen nüfusun fazla olması’ olarak anlaşılmakta, dolayısıyla da, bu nüfusun azaltılması ekonomik gelişmenin temel koşulu olarak görülmektedir. Bu politika bir yandan ‘doğum kontrolü’ olarak, emekçi ailelerin geçim koşullarının zorlaştırılması, öte yandan da gençliğin iş, eğitim, sağlık masraflarının kısılması olarak kendisini ortaya koymuştur, koymaktadır.

Genç nüfus, ekonomiyi zorlayan, kalkınmayı engelleyen bir kategori olunca; ister istemez kapitalist toplum hiyerarşisi içinde itilip kakılan bir kategori olmaktadır. Bu ise; gençliğin açlığa, yoksulluğa, eğitimsizliğe, sağlıksızlığa mahkûm edilmesi anlamına gelmektedir.

Elbette ki, toplumsal bir kategori olarak gençlik, nüfusun belirli bir yaş kategorisine (Türkiye’de 14-25 yaş kategorisi olarak kabul edilmektedir.) karşılık gelmektedir. Her şeyden önce egemenler, bu kesimi tehlikeli, düzenlerine karşı bir tehdit, fazladan masrafı gerektiren bir kesim olarak görürler. Ama onlar aynı zamanda, ucuz işgücü olarak fabrika ve atölyelere, savaş gücü olarak cephelere sürmek ve nihayet toplumun biyolojik olarak geleceği olması bakımından da gençlikten vazgeçemezler. İşte okul adı altında sayısız, her kademe ve daldaki eğitim kurumları, kışlalar, kamp ve benzeri biçimlerdeki resmi ve gayri resmi gençlik kuruluşları, gençliğin sisteme bağlanması, sistemin normlarıyla eğitilmesi için düzenlenmiş organizasyonlardır.

Demek ki; egemenler gençliği düzenlerine bir tehdit, kendileri için yeni bir ‘masraf’ alanı olarak görüyorlar, ama aynı zamanda onu kazanmak, onu düzenlerini devam ettiren bir toplum kesimi olarak yetiştirmek de zorundadırlar.

Ancak şu bir gerçektir ki, egemenler ne kadar düşmanca davranırsa davransın, gençliği yok etmek, ortadan kaldırmak gibi akıldışı bir çaba içinde olamazlar. Tersine onlar gençliği kazanmak, kendi statükolarının, düzenlerinin uysal bir parçası hâline getirmek, asker, işçi, yerine göre teknisyen, mühendis, bilim adamı olarak gençliğin sınırsız enerjisinden, yaratıcılığından ve yeteneklerinden sonuna kadar yararlanmak için çaba harcarlar.

Bu yüzden de bu yazı boyunca, gençliğe karşı egemenlerin düşmanca politikalarından söz ederken; sermaye güçlerinin gençliğin geleceğini karartan, onun enerjisini, yaratıcılığını sömüren, gençliğin dinamizmini kontrol altına alan ve onu düzenin bir dayanağı hâline getiren politikalarını kastedeceğiz. Ve elbette bu politikalar, gençlik düzene başkaldırmadığı sürece, ‘hoş görünme’, ‘öğüt verme’, onu aldatacak, oyalayacak yol ve yöntemlerini kullanma biçiminde olurken; egemenlerin kontrolü elinden kaçırdığı, gençliğin sömürüye, baskıya, gericiliğe karşı mücadelenin bir dayanağı olarak sahneye çıktığı durumlarda, zor ve şiddet araçlarıyla, önderleri öldürme, binler, on binler halinde cezaevlerine doldurmaya kadar sayısız araçlarla saldırılacağından kuşku duyulamaz.

Egemenlerin Gençlik Politikaları

Türkiye’nin yakın tarihine bakıldığında, egemenlerin gençliğe, onun sorunlarına yaklaşımının düşmanca olduğu görülecektir. Ancak düşmanlık, kendisini, her dönemde kurşun sıkmak, cezaevlerine doldurmak, takibe almak biçiminde göstermemiştir. Bazen bu yöntemler kullanılmış, bazen ise, gençlik yığınları gerici, şoven fikirlerle zehirlenerek, el üstünde tutuluyor gibi yapılarak gençliğin imkânları, dinamizmi egemenlerin iktidarının devamı için kullanılmıştır.

Bu bakımdan Türkiye toplumu, adeta bir ‘laboratuvar’ gibidir. Özellikle son 40 yıl içinde, egemenlerin Türkiye gençliğine karşı tutumuna yakından bakarsak; mülk sahibi sınıfların bir toplumsal kategori olarak gençlik ve onun en dinamik kesimleri karşısındaki bugünkü tutumu, pek çok bakımdan yeterince anlaşılır olacaktır.

Egemenlerin gençlik politikalarının ana doğrultularını, son 40 yıl göz önüne alındığında, iki dönem olarak ele alabiliriz. Bu ayrım sadece anlatım kolaylığı bakımındandır. Yoksa egemenlerin dün ya da bugün gençlik yığınlarına karşı gerici, onun geleceğini yok eden tutumlarında bir fark olmamıştır; sadece gençlik yığınlarını kontrol etmek için kullandıkları araçlar ve yöntemleri değişiktir.

Bu 40 yılın birinci dönemi, 1960 başlarında başlayıp 1990 başlarına kadar süren dönemdir. Bu dönemde gençlik, özellikle de üniversite gençliği, egemenlerin gözünde; ‘tehlikeli’, ‘iflah olmaz’, ‘iç ve dış düşmanların maşası’ durumuna gelmiş bir kategoridir. Her genç, potansiyel tehlike olarak ‘fişlenmiş’; gerici, ırkçı ideolojilerin etkisindeki gençlik kesimleri ilerici, devrimci, demokrat gençlik kesimlerine karşı kullanılarak gençlik yığınları ‘sağ ve sol’ olarak bölünüp, birbirine karşı kullanılmak istenmiş; bunda da hayli başarılı olunmuştur. Bu bölünmede ırkçı, şoven ve gerici kesimler sadece faşist, gerici odaklar tarafından değil, polis ve öteki devlet güçleri tarafından da açıkça desteklenerek yönlendirilmiştir. Polis, muhtarlar, büyük kentlerde ev sahipleri gençleri araştırıp soruşturmayı, gençliğe karşı açılmış bir ‘sürek avının’ avcısının yardımcısı rolünü üstlenmişlerdir. Bu dönem içinde gençlik önderlerinin pek çoğu katledilmiş, binlerce genç cezaevlerine doldurulmuş, onlarca yıllık hapis cezalarına çarptırılmıştır. Gençlik, geçliğin örgütleri ‘şer yuvaları’ ilan edilmiş, en masum birlikler bile gizli örgüt muamelesine tabi tutulmuştur. Üniversitelerde ise; bilimsel özerkliğe dair ne varsa kaldırılmış, en gerici ideolojiler (Türk-İslam sentezi gibi) resmi ideoloji düzeyine yükseltilmiş, üniversitelerin giriş çıkışlarından da öte, sınıflar bile, resmi ve sivil polislerin ‘görev alanı’ hâline getirilmiştir.

Yine bu dönem boyunca, ortaöğrenim gençliği ve emekçi gençlik kesimleri de az çok politikleşip hak talebinde bulunduklarında üniversite gençleriyle aynı muameleyi görmüş, sivil faşist çeteler ve resmi güçlerin saldırısına maruz kalmışlardır.

Kürt kökenli gençlik yığınları ise; bütün bu eğitimsizlik, işsizlik, gelecek endişesini çok daha derinden hissetmenin yanı sıra, kendi dilini, kendi kültürünü kullanamamanın sıkıntısı içinde iki kat daha güçlüklerle karşılaşmış; her tepkisi aşırı bir saldırıyla karşılanmış, binlerce genç dağlara çıkmak zorunda kalmıştır.

Olup bitenin doğru anlaşılması için gelişmelere biraz daha geniş bir açıdan bakmak gerekir. Çünkü gençlik, önemli bir toplumsal kategoridir ve biz de gençlikten söz ederken emekçi sınıfların gençliği, halk gençliği diye Türk, Kürt her milliyetten milyonlarca işçi, işsiz, öğrenci genci kastediyoruz. ‘Gençlik mücadelesi’ derken de elbette, bu gençlerin genç olmaktan gelen talepleri doğrultusundaki eylem ve örgütlenmelerinden söz ediyoruz. Ne var ki; bu kadar geniş bir nüfusu kapsamasına karşın, kendi başına, emekçi sınıfların mücadelesinden, dünyanın gidişatından bağımsız bir gençlik hareketi de yoktur. Tersine; dünyadaki emperyalizm ile halklar, ülkedeki ezilen sınıflar ile egemen sınıflar arasındaki mücadeledeki aldığı pozisyona göre bir gençlik mücadelesinden söz edebiliriz. Ve ancak böyle ele alındığında dünya ve Türkiye’deki gençlik mücadelesinin durumu, egemenlerin bu mücadeleye yaklaşımları anlaşılabilir.

Örneğin 68 gençlik hareketleri’ diye bilinen gençlik eyleminin önemi ve kapsayıcılığı, uluslararası planda esen antiemperyalizm ve sosyalizm cereyanlarıyla birleşmesi; birer birer ülkelerde ilerici, antiemperyalist, sosyalist hareketlerle ve demokrasi mücadelesiyle birleşmiş olmasındadır. Yoksa kendi başına bir gençlik partisi, onun bir gençlik programı doğrultusunda eylemleri olarak görülemez. Eğer öyle olsaydı, ne tarihe iz bırakabilir ne de bugün bu hareketten söz etme gereği duyulurdu.

Bugün de gençlik hareketinden söz ettiğimizde, bu hareketin, örneğin emperyalizme karşı tutumundan, ülkedeki hangi sınıfların mücadelesiyle nasıl bir ilişki içinde bulunduğundan söz edilir. Bu yüzden de gençlik ve onun sorunlarından, örgütlenmesinin imkânlarından söz ederken, aslında gençlik hareketinin emekçi sınıfların mücadelesiyle bağlantısından, onunla bağlanış tarzından söz edeceğiz. Bu hem gençlik yığınlarının eğitim, iş, demokrasi gibi somut ve acil taleplerinin emekçi sınıfların mücadelesiyle bağı hem de geleceğine ilişkin olarak emekçi sınıfların mücadelesiyle bağı bakımından böyledir. Bu yüzden de gençlik mücadelesinin talepleri ülkedeki emekçi sınıflar ile sermaye güçleri arasındaki mücadele ile yakından bağlantılıdır.

1990 sonrasında gençliği düşman gören egemen politika söylemde değiştirildi. ‘Küreselleşme’ propagandasına paralel olarak, popülist düzeyde bir gençlik övgüsü kampanyası başlatıldı. Artık, ‘Her şey gençlik için’di; hatta ‘Bütün iktidar gençlere’ idi! Resmi düzeyde olmasa da resmiyete en yakın sermaye sözcüleri, sermayenin en has propaganda odakları 68’i bile ‘anlayışla karşıladıklarını’ gençlere ‘yazık’ olduğunu, 70’li yılların gençlik kuşaklarının kaybedilmesinin Türkiye’nin kaybı olduğunu düşündüklerini propaganda etmeye başladılar.

Propaganda düzeyinde bir gençlik övgüsü yoğundu, ama gerçekte üniversitelerin kapılarındaki polis barikatları azalmamış, kışla düzeninde herhangi bir gevşemeye gidilmemişti. Tersine gençliğin genç olmaktan gelen dinamizmini, yeni fikir arayışlarını yok etmek üzere, ‘küreselleşme politikaları’ çerçevesinde bir ‘Yeni Dünya Düzeni gençliği’ tarif edilerek; onun piyasanın ucuz işgücü kitlesi ve pazarın markacı müşterisi olarak yetiştirilmesi, resmi politika düzeyine yükseltildi. İlerici, devrimci, demokrat gençlik kesimlerine yönelik provokasyonlar ve onları cezaevlerine doldurma, sokak ortasında ya da gözaltında yok etme saldırısı sürdü. Özellikle Kürt gençleri için bir yok etme savaşı, daha önceki yıllarla kıyaslanmayacak bir düzeye vardı.

Yani laftaki ‘yumuşama’, gençliğe değer ve önem veriyor görünme, egemenlerin düzeninin tehdit edildiği alanlarda kanlı bir mücadele, bir katliam olarak sürmeye devam etti.

Kısacası egemenler, propaganda düzeyinde gençliği pohpohlarken, aslında gençliği iğdiş ederek, kendi uyuşuk düzeninin parçası yapmaya yönelmiştir. 12 Eylül sonrasında, Özal önderliğindeki egemen propaganda merkezleri tarafından, ‘Gençliği seviyoruz’, ‘En büyük yatırım insana yapılan yatırımdır’, ‘Gençlik her şeyimizdir’ gibi sloganlar üretilmiştir. Ancak, ‘gençlik, gençlik’ denilirken, Tansu Çiller, Deniz Baykal, Mesut Yılmaz, Cem Boyner gibiler gençliğin ‘idolleri’ olarak ilan edilmiş; ‘Ülkenin geleceği gençlik’ derken aslında bu üç parti başkanının iktidara getirilmesinin söylenmek istediği, sermayenin politik alanında bir operasyona girişildiği anlaşılmıştır. Ve bu ‘üç genç’ liderin (Aslında onlar da sadece Demirel ve Ecevit’e göre gençti; yoksa gençlikle ruh olarak olduğu kadar yaş olarak da bir ilgileri yoktu.) beş para etmediği ortaya çıkınca da, yeniden soyut bir gençlik övgüsüne dönülmüş, ama sonunda örneğin ‘Genç Parti’ gibi ayaklarına dolanan gelişmeler ortaya çıkmıştır. Bu yüzden de gençliğin gelecek sorunu büyümüş; umutsuzluk, gelecek yoksunluğu, ‘gençliğin kaderi’ gibi sunulmuştur.

Ve süreç ilerledikçe, Yeni Dünya Düzeni’nin, küreselleşmenin ve piyasa düzeninin egemenlerinin gençliğe gösterdiği idoller; Tarkan, İlhan Mansız, Emrah, Azer Bülbül, Müslüm Gürses, İbrahim Tatlıses, Ebru Şallı, Çağla Şikel gibi, topluma ve insanlığa karşı hiçbir sorumluluk duymayan, geçim derdi olmayan ‘yapma’ kişilikler, ‘televole kahramanları’ olmuştur. Yukarı sınıftan gençler bunlara öykünerek, aşağı sınıflardan geçler ise onlara imrenerek gençliklerini geçirsinler diye…

Bu küreselleşmeci politikalara tepki gösterecek gençlik kesimleri için ise, milliyetçi bir çizgiden tepki gösterenlere ‘milli takım milliyetçiliği’, soldan, emek mücadelesi çizgisinden tepki gösterenlere ise, bir ‘marka’ hâline getirilen ‘Che Guevera tişörtleri giyme özgürlüğü’ bir seçenek olarak sunulmuş bulunmaktadır. Ve elbette yoksulluğun tabana vurduğu işsiz gençlik yığınları için ise, uyuşturucudan, her gün yenileri icat edilen çeşitli türden adi suçlara yönelmeye, serseriliğe geniş bir alan bırakılmıştır.

Egemenler Gençliğe Ne Vaat Ediyor?

1990 sonrasının gençlik övgücülüğü ve bu övgünün ifadesi olarak kullanılan sloganlar, Özal iktidarı ile başlayan ve ‘küreselleşme politikalarıyla’ ideolojik bir karakter de kazanan bir tutuma karşılık gelir. Ancak; uygulanan ekonomi politikalar ve bu politikaların belirlediği sosyal imkânlar, gençliğin eğitimi, sağlığı, gelecek güvencesine ilişkin yönelişler; toplam olarak gençliğe sunulan gerçek imkânlarla ‘gençliği çok sevmek’, ‘geleceğin gençlikte olması’ gibi laflarla çelişir. Çünkü, ‘gençliği çok sevdiklerini’, ‘gençliği yetiştirmek için her şeyi yapacaklarını’ iddia edenler; sağlıklı ve eğitimli bir gençlik yetiştirmenin temeli olacak emekçi sınıflara ve onların gençliğine yönelik kamu hizmetlerini, eğitim, sağlık hizmetleri de dâhil her şeyi ‘piyasa’ya, ‘piyasa değerlerine’ bağlamışlardır. Bunun anlamı; devletin, kamunun sağlık, eğitim, iletişim gibi temel hizmetleri, ülkenin sanayileşmesi gibi temel yönelişleri ortadan kaldırarak, dolayısıyla, bu ‘hizmetleri’ sadece parası olanlara sunan politikaları dönemin dokunulmazları ilan ederek; gerçekte gençliği, eğitimsizliğe, sağlıksızlığa, işsizliğe, gelecek güvencesizliğine mahkûm etmek ve gençlik yığınlarını bir kaosa sürüklemek olmuştur.

Gençler, daha ilkokuldan başlayarak idealist, gerici bir temelde örgütlenmiş olan, dünyayı gerçekte olduğu gibi değil, sermaye güçlerinin onlara göstermek istediği gibi görmelerini sağlayan bir okul eğitimi ile dünyayı tanıyarak (‘tanımayarak’ demek daha doğru) işsizler ordusuna katılmaktadır. Üstelik ‘işsizler ordusu’ sadece eğitimsiz gençlik yığınları için değil, bugün onlardan daha dramatik görüntülere yol açacak bir biçimde üniversite eğitimi almış, birkaç dil bilen gençlik yığınları için de bir kâbustur.

Büyük umutlarla ve bin bir badireden geçerek üniversiteye giren gençlerin eğitimlerinin sonunda ellerine verilen diploma, artık sadece ‘daha zor iş bulma’nın belgesidir. Hükümetler, eğitimciler bu sorunu, üniversiteye girişi zorlaştırarak, üniversiteyi paralı hale getirip emekçi sınıflardan gelen gençlere kapatarak aşmayı amaçlayan bir politika izlemektedir. Özel üniversiteler, devlet üniversitelerinin paralı hale getirilmesi, eğitimin herhangi bir mal gibi sadece parası olanların elde edebildiği bir mal hâline getirilmesi süreci hızla işlemektedir. Böylece, bir süre sonra, yukarı sınıflardan gelme gençlerin üniversite eğitimi aldığı bir üniversite düzenine ulaşmayı ummaktadırlar.

Bu durum elbette sadece Türkiye’ye has bir durum değildir. Yeni Dünya Düzeni olarak tarif edilen dünya düzeni gençliğe böyle; büyük tekellerin en gelişmiş emperyalist ülkelerin çıkarlarının en öne konduğu bir dünya sunmaktadır.

Dünyayı yöneten egemen güç odakları; gelişmiş birkaç ülkenin ve uluslararası tekellerin çıkarından öte hiçbir çıkar gözetmeyen bir dünya kurmak uğruna, gençleri savaşlara süren, dünyanın her köşesinde irili ufaklı sayısız savaşlar, iç karışıklıklar çıkaran, ülkeleri iflasa sürükleyen, en başta gençleri milyonlarca işsiz ve barınaksız yığınlar olarak ülkeden ülkeye göçe zorlayan bir düzen kurmaya yönelmiştir. Dolayısıyla bütün dünyada gençlik; işsizliğe, eğitimsizliğe, sağlıksızlığa, küreselleşme politikalarına karşı olduğu kadar, emperyalist saldırganlığa, emperyalistler arası mücadelenin ortaya çıkardığı kargaşa ve savaşlara karşı da mücadele etmekle karşı karşıya kalmıştır.

Yani gençliğin sermayenin ihtiyacı neyse ona göre yetiştirildiği, hatta yetiştirilmediği, sadece bu orman yasasına göre ayakta kalmış olanların hizmete koşulduğu, geri kalanların kapitalizmin çöplüklerindeki ‘dışlanmış’ bir yaşama itildiği bir sistem hayata geçirilmeye çalışılmaktadır.

Dolayısıyla gençliğin sağlıklı, insanlığın gelişmişlik düzeyinden yararlanarak yetiştiği bir imkân, daha çocukluğundan itibaren elinden alınmaktadır. Gençlik de, 20. yüzyıl boyunca kazandığı haklar (Sosyalizm ve emekçi sınıfların tehdidi karşısında kapitalist ülkelerde de gençliğin yetiştirilmesi için önemli fonlar ayrılıyordu. Şimdi bu fonlar hızla ortadan kaldırılarak gençliğe yapılan masraflar asgariye çekilmektedir.), kamunun gençliği koruyup yetiştirmeye dair yüklendiği sorumluluklar, ortadan kaldırılmaktadır. Dolayısıyla ‘gençliği sevmek’, ‘gençliğe önem verdiğini’ söylemek, sadece gençlik yığınlarını aldatmaya yönelik bir propaganda olarak kalmaktadır.

Bu durum, gençliği eğitimsiz bırakıldığı, daha çocuk yaşta okuldan dışlandığı, az çok okuma imkânı elde edenlerin, meslek okullarına kadar ulaşabilenlerin bile işsizliğe itildiği, üniversite eğitiminin giderek daha yukarı toplumsal kesimlerden gelen gençlerin yararlandığı bir ayrıcalığa dönüştüğü, her tür toplumsal destekten soyutlanmış ve işsizlik ve gelecek güvencesizliği kıskacına alınmış bir konuma sürüklemiştir.

Ekonomik bakımdan tam bir açmaza itilmiş; bilim dışı, skolastik, dinsel motiflerle bezenmiş, postmodern popüler bir kültür saldırısı altındaki gençlik yığınları, bir yandan mistisizmin, öte yandan bilinemezciliğin baskısı altında, karamsarlığa, popüler kültür tuzaklarına çekilerek, en karanlık çağlardakinden bile daha büyük bir kaosa sürüklenmeye çalışılmaktadır. Bilim özgürlüğünün yokluğu, üniversitelerin zapturapt altına alınmış olması, sanat ve kültürün sadece seçkinler için bir fırsat yaratması gibi nedenlerle gençlik; dünyayı tanıma çağında, dünyayı gerçekte olduğu gibi algılayamayacakları bir yoz kültür ortamına çekilerek kontrol altına alınmaya çalışılmaktadır. Bu ortam, bir yanıyla ırkçı, şoven, dini gericiliğe, öte yandan piyasa eğilimlerine, uyuşturucuya, alkolizme, adi suç organizasyonlarına katılma gibi çıkışı olmayan bataklıklara açılmaktadır.

Demokratik ve bilimsel bir eğitimle yetiştirilmeyen gençlik yığınları, patronlar tarafından ucuz işgücü ordusu olarak görülmektedir. Bu yüzden de patronlar, gençliği giderek daha büyük ölçüde, bir köle pazarına giden köleci gibi, işsizler ordusu içinde en genç ve en dinç olanları her gün seçip yaşlı işçilerle değiştirdiği bir ‘emek parkı’ olarak görmektedir.

Sermaye güçleri, onların ideologları ise, emekçi gençlik kesimlerini, ucuz işgücü olduğu kadar bir suç ve sistemlerini tehdit eden bir kategori olarak da görmektedir. ‘Varoş gençliği’ kavramı, ucuz, gündelik olarak iş bulup işsiz kalanları olduğu kadar, uyumsuz, ahlaki bakımdan çökmüş, lümpen ve bir ‘sosyal patlama’nın en dinamik unsuru olarak da görülen gençlik kesimlerini tarif etmek üzere piyasaya sürülmüştür. Egemenler, gençliğin bu kategorisine karşı polisiye önlemler de dâhil pek çok ‘önlem’ ve ‘projeler’ üstünde çalışmaktadır.

Mussolini, Hitler döneminde olduğu gibi günümüzün ırkçı, milliyetçi ve din üstünden politika yapan siyasi akımları ve partileri, bu kapitalizm tarafından geleceği karartılan ve bugünü de tehdit edilen emekçi gençlik yığınları üstünde, kitle güçleri olması için özel yöntemlerle çalışmakta, onları maddi olarak satın alırken fikren de kazanarak emekçi sınıfların mücadelesi karşısına dikmektedirler. MHP, GP, RP, AKP gibi partiler işte bu gençlik kesimlerine dayanarak yükselip etkinlik kazanmakta; gençlerin dinamizminden yararlanarak kendi amaçlarını gerçekleştirmeye yönelebilmektedirler.

Gençlik Mücadelesinin Olanakları

Egemenlerin, hem dünya ölçüsünde hem de birer birer ülkelerde gençliği ucuz işçiler ordusu olarak görmesi, ona güvenli bir gelecek sunmak yerine geleceksizlik sunması, bırakalım yeni imkânları, gençliğin geçen yüzyıl boyunca kullandığı hakları bile hızla ortadan kaldıran bir tutum alması, gençlik yığınları ile sistem arasındaki çelişkiyi keskinleştiren bir rol oynamaktadır. Elbette bu durum gençliğin sisteme karşı yönelişini teşvik ederken; gençlik mücadelesinin emekçi sınıfların mücadelesine bağlanmaya ilişkin sorunları, en önemlisi de emekçi sınıflar mücadelesinin, ulusal kurtuluş ve sosyalizm merkezli mücadelelerin emperyalizm ve gericilik karşısında önemli ölçüde mevzi yitirmiş olması üstünden estirilen gerici cereyanlar, gençlik mücadelesinin sorunlarını derinleştirmekte, milyonlarca gencin birleştirilip sisteme karşı harekete geçirilmesini güçleştirici bir rol oynamaktadır.

Kuşkusuz ki; bu yazı boyunca değinilen sorunların her biri ayrıca tartışmaya değerdir. Ancak burada bazı saptamalara ve mücadelenin güncel ve daha çok da Türkiye ile ilgili sorunlarına değinmekle yetineceğiz.

Bu saptamaları şöyle sıralayabiliriz:

1) Küreselleşme adı altında kendisini ‘yenileyen’ kapitalizm gençliğe dünyanın her köşesinde savaş, kargaşa, iş ve ekmek için kıtadan kıtaya göçler, işsizlik, yoksulluk, ülkelerin çöküşünün yaşandığı bir gelecek sunmaktadır. Dünya ölçüsünde bir saldırı olarak gelişen ‘küreselleşme’ politikalarına karşı gençlik yığınlarının çok büyük bir kesimi sadece şaşkınlık ve yakınmayı aşmayan bir çizgide ‘tepki’ gösterirken, az çok gelişmelerin farkına varan kesimler ise; ‘savaş karşıtlığı’, ‘küreselleşme karşıtlığı’, ‘daha iyi bir eğitim’ gibi lokal, bu mücadeleyi işçi ve emekçi sınıfların mücadelesine bağlama amacı gütmeden ortaya çıkan örgüt ve mücadele tarzları ile karşı durmaya çalışmaktadır.

2) Türkiye gençliği, geçmiş 30 yıl boyunca bugün gençliğe pek övgüler yağdıran, gençliğe önem verme iddiasındaki sermaye güçleri tarafından baskı ve terörle sindirilmiş olmanın sorunlarını yaşadığı gibi; emekçi sınıf hareketine bağlanmayan bir gençlik hareketi olarak ayakta kalmaya çalışmaktadır. Gençliğin ileri kesimlerinin çeşitli fraksiyonlar tarafından parçalanmış olması, gençlik mücadelesinin var olan, az çok politikleşmiş güçlerinin potansiyelinin bile harekete geçirilmesinin önüne çıkmaktadır. Üniversite yönetimleri ve polis; üniversite gençliğinin toparlanmasına, örgütlenmesine en masum talepleri etrafında ortak hareket etmeye yönelmesine karşı tam bir birlik içinde ve ellerindeki her imkânla saldırmayı refleks edinmiş bulunmaktadır. Dolayısıyla üniversite gençliğinin örgütlenmesinde bu koşullar, aşılması gereken engeller görülerek hareket edilmesi hayati önemdedir. Bu alanda geleneksel olarak grupçuluk gibi, ‘Hele yapalım da sonra bakarız’ benzeri bakış açıları, yığınların istek ve ruh hallerini, örgütlenme düzeylerini gözetmeyen mücadele anlayışları, sadece olumsuzlukları derinleştirmeye yaramaktadır.

Demokratik, bilimsel, parasız bir üniversite, YÖK’ün kaldırılması, öğrenci ve öğretim üyelerinin özgürce örgütlenebilmesi mücadelesi, bilimsel araştırmalar üstündeki gerici, modern, post modern, Türk-İslam sentezci, yaratılışçı, skolastik baskıların kaldırılması, bilimin, üniversite araştırmalarının tekeller ve onların çıkarlarına değil halkın, ülkenin ihtiyaçlarına göre yönlendirilmesi mücadelesi ile birleştiği ölçüde, üniversite gençliği kendi örgütlenmesini gerçekleştirebilecektir. Çünkü; demokratik, bilimsel, parasız eğitim verilen bir üniversite demek aynı zamanda küreselleşmeye, eğitimin, bilimin mal hâline getirilmesine, piyasacılığa, tekellerin ‘sponsor’ kuruluşlar olarak üniversitelerdeki araştırmaları yönlendirmelerine karşı mücadele demektir.

3) Üniversite gençliği, uzunca bir zamandan beri merkezi bir örgütten yoksundur. ÖTK’ lar böyle bir örgütlenme, tüm gençliğin örgütü olarak biçimlenme imkânı sunmasına karşın, gençliğin ileri kesimlerindeki parçalanma ve geleneksel grupçuluk ve solculuğun etkisiyle bu kesimler tarafından itibar görmemekte, bu nedenle de pek çok üniversitede apolitik çevreler ya da gerici güçlerin kullandığı mevziler hâline gelmektedir. Öğrencilerin ileri kesimlerinin ilgisizliği, dekanlıklar ve rektörlüklerin bu kurumları istedikleri gibi şekillendirmelerine fırsat verirken; iyi niyetli, ilerici öğrenci temsilcilerinin çalışmalarını da geriye çekmektedir. Her şeye karşın ÖTK’lar bugün de önemini korumakta, üniversite öğrencilerinin en geniş, sendikal türde örgütü olmaya aday örgütleri olmaya devam etmektedir.

Kol kulüp faaliyetleri ise, gençliğin merkezi örgütlenmesinin dayanağı olarak değerlendirildiği ölçüde anlamlı olan alanlar olarak vardır.

Demokratik, bilimsel, parasız eğitim talebi, nesnel bakımdan milyonlarca genci ilgilendiren bir talep olduğu kadar, aynı zamanda üniversite öğretim üyelerini ve görevlilerini de dolaysız bir biçimde ilgilendiren bir taleptir. Ve bu talep sadece dergilerde yazılan, gösterilerde slogan olarak atılan bir talep olmanın ötesine geçerek, gerçek bir demokrasiyi, anadilde eğitim de dâhil demokratik istekleri kapsadığı ölçüde üniversitede örgütlenme ve mücadele taktiklerini belirleyen bir talep olarak ele alınırsa; sadece üniversite camiasını değil, herkese ‘parasız yükseköğrenim hakkı’ talebi ile birleştiğinde ortaöğrenim gençliği ile üniversite gençliği mücadelesini birleştiren bir rol oynaması bakımından önemlidir.

4) Ortaöğrenim gençliği, parasız eğitim, sınavsız üniversite, meslek edinme, güvenli bir gelecek sağlama talepleriyle gençliğin diğer kesimleriyle birleşirler. Ancak, ortaöğrenim gençliğinin egemen sistem tarafından ‘çocuk görülmesi’, okulların kışla düzeni, kitap ve dergi yayıncılarının, servisçilerin, kılık kıyafet üreten işletmelerin soygunu, eğitimin idealist, ırkçı, şoven, ezberci karakteri, devlet okullarındaki imkânların yok edilmesi ve giderek her şeyin paralı hale getirilmesi gibi pek çok sorun, ortaöğrenim gençliği için yakıcı sorunlardır. Öte yandan gençliğin en başından yeteneklerini, ilgi düzeylerini geliştirecek, öğrenim kurumlarındaki sosyal, sportif, sanatsal ve kültürel aktiviteler talebi de ortaöğrenim gençliğinin kendine has talebidir.

5) İşçi, emekçi gençlik kesimlerinin, meslek edinme ve düzenli bir iş, sigortalı, sendikalı çalışma talebi ile örgütlenme özgürlüğünün önündeki engellerin kaldırılması gibi, işçi ve emekçilerin ana kitlesiyle de birleşen sayısız talepleri vardır. Bu talepler içinde sigortasız ve sendikasız çalışmanın yasaklanması, işe yarar bir işsizlik sigortası, gençlerin yeteneklerinin geliştirilmesi, kültürel bakımdan kendilerini geliştirecek imkânların sunulması, kırsal alandaki gençlerin özellikle genç kızların törelerin, geleneklerin baskısından kurtulması için gereken önlemlerin alınması gibi yöresel, cinsel pek çok talep de vardır.

Özellikle kentlerin varoşlarında, eğitimsiz, yoksulluk içinde ve iş bulma olanakları son derece kısıtlanmış emekçi gençlik yığınları, her tür gerici, ırkçı, şoven propagandaya olduğu kadar yoz kültür ürünlerinin, uyuşturucunun, adi suçların açık hedefidirler. Dolayısıyla bu gençlik kesimlerinin örgütlenmesi, gerici güçlerin önemli bir dayanağını ortadan kaldırırken, heder olmalarını önleyeceği, toplumun ilerlemesinde dinamik bir güç olarak yer almaya da hazırlayacağı için önemlidir.

6) Kuşkusuz ki, Kürt, Türk, her milliyetten Türkiye gençliği, mücadeleci bir geçmişe sahip bir gençliktir. Pek çok ülke gençliğinden farklı olarak; çok sert bir siyasi mücadele geçmişi ve geleneğine sahiptir. Bu sert mücadelenin yol açtığı ağır baskı ve terör koşulları, bugün gençliğin sindirilmesinin dayanağı olarak kullanılmaktadır, ama sorunlar çözüldüğünde, bu sorunların aşılması için doğru bir hat tutulduğunda, geçmişteki bu zengin mücadele, geleceğe ışık tutma rolünü oynayacaktır. Dahası bugünkü ağır baskı koşullarına karşın gençlik, haklarının ortadan kaldırılmasına karşı son derece çarpıcı bir mücadeleye çekilebilir. Türkiye’nin emek mücadelesinin, demokrasi mücadelesinin, emperyalizmin bölge ve dünyadaki girişimlerine karşı mücadelenin imkânları son derece fazladır. Gençlik bu mücadelenin en dinamik gücü olarak sahnedeki yerini alacak imkânlara sahiptir. Yeter ki, bu imkânlar gereği gibi değerlendirilebilsin.

Özgürlük Dünyası - Kasım 2002

KÜRESELLEŞME VE GENÇLİK

Süregiden sınıf mücadelesinin geleceğine atıfta bulunan bir formülasyon vardır: Gençliği kazanan, geleceği kazanır. Her ne kadar mücadelenin ‘taraflarına’ savaşın haritası üzerindeki stratejik nokta için yol gösteriyor gibi görünse de, asıl olarak bu formülasyon mücadelenin işçi sınıfı ‘taraf’ında bulunanlarca sık sık vurgulanır ve onun politik örgütü tarafından da bu alana özel bir önem verilir. Çünkü, burjuvazi için yeniden kazanılacak bir gençlikten çok, çeşitli türden sapkın ve yanlış düşünce ve yaşam tarzlarıyla ideolojik hegemonyası altına aldığı gençlik kesimlerini işçi sınıfı tarafına ‘kaptırmama’ mücadelesi vardır; geleceğin sınıfsız, sömürüsüz dünyasının yaratıcısı işçi sınıfı içinse bu kaçınılmaz hedefi yakınlaştıracak önemli bir denge unsurunu kendi safına kazanma savaşı. Bu mücadelede iki sınıf, gençlik kitlelerinin her hareketlenmesinde iki farklı tarzda; burjuvazi, sınıf mücadelesinin diğer alanlarından gençliği yalıtarak, işçi sınıfı ise sınıf mücadelesine çekmeye çalışarak kendi ideolojilerini ve kendi çıkarlarını gençliğin ideolojisi ve çıkarı hâline getirmeye çalışırlar.

Emperyalizmin, saflarından kaptırmamak için ‘küreselleşme’ demagojisiyle gençliğe vaadettiği ‘sınırları kaldırılmış’ dünyanın nasıl bir dünya olduğuna yakından bakalım.

Sosyalizmin biçimsel kalıntılarının da ortadan kalkmasıyla ‘ebedi’ egemenliğini sağladığı düşünülen kapitalizm, dönemsel olarak bugüne kadar kullandığı sistem söylemlerine bir yenisini ekledi ve hızla propagandasına girişti: Küreselleşme. Artık Yeni Dünya Düzeni’ne geçmiştik ve o eski ‘ayak bağı’ olan bütün şeylerden kurtulmuştuk. Artık önümüz açıktı, ‘müreffeh kapitalizm’ dizginsiz işe koyulabilirdi. En çok da gençlik için geçerliydi bu. Sosyalizmin, gençliğin ‘özgürlüğünü kısıtlayan’, onun toplum için, toplumla birlikte var olmasını zorunlu gören, bu yönde teşvik eden bakış açısının köküne de dinamit koymak gerekiyordu. Bütün olanaklar bunun için seferber edildi. Eğitimden iletişime, edebiyattan felsefeye bütün alanlar bu uğraşının alanıydı artık. Gençlik hızla paylaşımcı, yurtsever, halkına bağlı, devrimci politik görüşlerden, hatta tümüyle politikadan uzaklaştırılmaya, bunun yerine bireyci, bilinemezci, nihilist, piyasacı, postmodern vs. çeşitli türden burjuva görüşler ve onların türevleri ile biçimlendirilmeye çalışıldı. Çünkü, emperyalizm 68’ler gibi bir kâbusu bir kez daha yaşamak istemiyordu.

Emperyalizmin gençliğe yönelik saldırıları gün geçtikçe daha ‘küresel’ bir karakter kazanıyor gerçekten de. Kapitalizmin anavatanı Avrupa’dan emperyalizmin büyük patronu ABD’ye, az gelişmiş ya da gelişmekte olan bağımlı ülkelerden (Latin Amerika ülkeleri, Türkiye, eski Doğu Bloğu ülkeleri vs.), açlık ve yoksulluğun batağında olan Afrika ülkelerine kadar dünyanın dört bir yanında gençlik hedef tahtası durumunda. Propagandanın ve saldırının biçimi bölgelere göre farklılık gösterse de içeriği değişmiyor: Artık küreselleşme çağındayız ve kapitalizmden başka seçeneğin yok.

Emperyalist saldırı gençliği her alanda kuşatmış durumda. Dünyanın her tarafında ucuz işgücü denince akla kadınlar ve çocuklarla birlikte gençler geliyor. Yaşamının en verimli çağında, toplumsal gelişme için büyük ve son derece dinamik bir potansiyel barındıran genç işçiler, ağır sömürü koşullarında ve karın tokluğuna bile denemeyecek ücretlerle kapitalizmin azgın kâr hırsının kurbanı yapılıyorlar. Sözde sınırları kaldıran küreselleşmenin gerçekte sadece sermayenin kâr dürtüsünün sınırlarını kaldırdığını kanıtlar nitelikte bu yaşananlar. Yoğun sermaye ihracı ile dünyada egemenlik altına alınmadık alan bırakmayan emperyalist kapitalizm, özellikle fakir ve az gelişmiş ülkelerin gençliği başta olmak üzere milyonlarca genci uluslararası tekellerin devasa kârları uğruna Orta Çağın köleleri gibi çalıştırıyor. Bir yandan da milyonlarcasını işsizliğe mahkûm ederek hem çalışan nüfus üzerinde Demokles’in kılıcı gibi kullanıyor, hem de işsiz gençleri yaşamdan kopartarak uyuşturucuya, bunalıma, intihara sürüklüyor. Bütün dünyada işsizlik oranı son 50 yılın en yüksek rakamlarına ulaşmış durumda. Bırakın sömürge ülkeleri, ABD, Almanya, Fransa gibi gelişmiş kapitalist ülkelerde bile işsizlik yüzde 10’ları geçiyor. Bu sayıların büyük bir kısmını ise 15-24 yaş arası genç nüfusun oluşturduğu biliniyor. İşsizlikten bunalan gençler ise çaresiz kaldıkları anda intihara yöneliyorlar. Şu rakamlar son derece çarpıcıdır: Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre intiharlarda dünyada son 45 yılda yüzde 60 oranında artış var. Bunların en yoğun görüldüğü yıllar ise 94 sonrasındaki yıllar. Almanya’da her 40 saatte bir ölümle sonuçlanan intihar vakası oluyor. DİE verilerine göre Türkiye’deki intiharlarda artış oranı yüzde 300 (2000’e kadar olan bu verilere 2001 Şubat krizi sonrasındakileri de eklediğimizde bu oran katlanacaktır).

İşte ‘küreselleşen dünyada’ kapitalizmin cenderesine sıkıştırılmış gençlik! Bir yandan büyük kısmı işsizliğe, geleceksizliğe ve eğitimsizliğe mahkûm edilirken, bir yandan da ‘şanslı’ denilen küçük bir kesimi ise gördüğü eğitimle yeniden sermayenin çıkarlarının devamını savunur duruma getiriliyor. Eğitim uluslararası tekellerin istekleri doğrultusunda tüm dünyada yeniden yapılandırılıyor. IMF, DB, DTÖ gibi emperyalist kurumların toplantılarının ana gündem maddelerinden birini hep eğitim ve finansmanı gibi sorunlar oluşturuyor. Çözüm önerileri ise hep aynı kapıya çıkıyor: Eğitimin toptan özelleştirilmesi, sadece egemen sınıfların çocuklarının okuyabilir duruma gelmesi, müfredatların sermaye lehine koşulsuz düzenlenmesi. GATS’ta açıkça ifade edilen bu istekler, ülkelerin hükümetleri tarafından yasa tasarıları hâline getiriliyor (geçen sene ülkemizde de gündeme gelen YÖK Yasa Tasarısı gibi) ve eğer ciddi engellerle karşılaşmazsa devreye sokuluyor. Böylece, emekçi sınıflardan, gençliğini eğitimsizliğe mahkûm ederek, bilgiye ulaşma olanağı alınmak isteniyor; aynı zamanda da bütün bir eğitim sistemi de kapitalizmin devamını sağlayacak şekilde düzenlenmek isteniyor.

‘Küreselleşme’, en yoğun etkisini belki de medya aracılığıyla saçıyor gençliğin üstüne. Emperyalist yayılmacılık, bir garantör olarak kültürel hegemonyasını pekiştirmek ve yoz emperyalist kültürle genç kesimleri çepeçevre sarmakla belki en etkili silahını kullanıyor. MTV, Coca Cola, McDonald’s, best-sellers, Spielberg filmleri, Nokia’nın yeni modelleri vs. Bunlar, gençleri avlamak için her ülkede en çok kullanılan, klişeleşmiş yoz ürünlerden birkaçı. Basın yayın organlarını ya da daha genel anlamıyla ‘piyasa’yı takip etme fırsatı bulabilen gençlik kesimleri bu kültür öğeleri ile yatıp kalkıyor ve düşünüş ve yaşayış tarzını bunlar biçimlendiriyor. Amerikan yaşam tarzı gençliğin çekim merkezi yapılmaya çalışılıyor.

Peki bu her türden saldırıya karşı gençliğin mücadelesi ne durumda ve nasıl olmalı?

Öncelikle şunu tekrar vurgulamakta yarar var: Gençliğin kazanılması mücadelesi sınıf mücadelesinin alanlarından birisi ve dolayısıyla verili koşullardaki sınıflar arası güç dengelerinin ve mücadelenin seyri ile birebir ilişkisi bulunmaktadır. Bu yüzden, nasıl ki sınıf mücadelesine yön vermek isteyen güçler açısından yanlış eğilimler ve bunun yanında bir tane doğru eğilim varsa, gençliğin mücadelesi için de bunu böyle görmek gerekir. Küreselleşmeyi ‘çağımızın nesnel bir gerçeği ve önlenmesi mümkün olmayan realitesi’ sayarak yola koyulursanız, gençlik mücadelesi için öngördüğünüz rota da buna göre belirlenmiş olur. Ya da küreselleşmenin karşısında milliyetçi siyaset tarzını çözüm olarak koyduğunuz anda, gençlik politikanızın içeriğini de bu belirliyor demektir.

Öncelikle gençliğin emperyalizmin boyunduruğundan kurtuluşunun hangi politikayla ve hangi araçlarla gerçekleşebileceğine ilişkin öne sürülen çözüm yollarına kısaca bakmakta fayda var.

Küreselleşme karşısında sağdan ve ‘sol’dan yükselen milliyetçi söylemler gençliğin günümüzdeki taleplerini karşılamak ve onu yaşanılan yozlaşmadan kurtarmak konusunda hayli yetersiz kalıyor. Emekçi sınıfların öğrenmeye, araştırmaya, kardeşliğe ve kültürler arası iletişime en açık kesimini oluşturan gençliğin giderek artan enternasyonalist paylaşım isteği (Son yıllarda değişik ülkelerde, 98’de de Türkiye’de Bergama’da yapılan enternasyonal gençlik buluşmaları buna bir örnektir.) ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle yabancı kültürleri tanıma olanağına sahip bulunan gençlik kesimleri için milliyetçi söylemler etkisini yitirmiş bulunmaktadır. Ancak yukarıda saydığımız olanaklara ulaşma şansı bulamayan milyonlarca genç için bu etki azalsa da devam etmektedir.

Küreselleşmeyi ‘önlenemez’ bir süreç olarak sunan çevreler ise gençliğin de kendisini bu süreç içerisinde eritmesini ve kendisini ‘piyasa’ koşullarına adapte etmesini salık vermektedirler. Gençlik için ülkemizdeki üniversitelerde de yaygın olarak düzenlenen ‘kariyer günleri’, televizyonlardaki ya da sinemalardaki ABD’nin barış meleği rolünü anlatan filmler, raflardaki post-modern içerikli (daha doğrusu içeriksiz) kitaplar vb. emperyalist kültürü yaygınlaştıran öğeler bu çevrelerce, ‘eleştirilebilecek ancak alternatifi bulunmayan, aksini iddia etmenin dinozorluk ve sığlık’ olduğu çağdaşlık kriterleri olarak sunuluyor. Görece ‘entelektüel’ tartışmalar yürüten ve yer yer üniversite kürsülerini de işgal eden bu kesim için gençliğin emekçilerle arasındaki bağ ve toplumsal süreçlerde nerede durduğu gibi bir sorundan da zerrece iz bulabilmek mümkün değildir.

Yaşanan sürece gösterilen tepkilerin bir çeşidini de kendilerini ‘küreselleşme karşıtları’ diye nitelendiren çevreler oluşturmaktadır. ‘Küresel saldırı, küresel direniş’ gibi oldukça ‘heyecan verici’ bir sloganla en çok da gençliğe seslenen bu gruplar, her ne kadar ülkemizde oldukça etkisiz durumda olsalar da özellikle Avrupa’da Troçkist, anarşist vb. çeşitli çevreler halinde ortaya çıkmaktadırlar. Özellikle Seattle, Prag , Cenova gibi eylemlerde sesini duyuran bu gruplar, eylemlere katılan on binlerce emekçiyi değil de daha çok bu grupların yaptığı aşırılıkları ön plana çıkaran medyanın aracılığıyla gençlik kitlelerinin bir kısmına çekici gelebilmektedir. Kapitalizmin kendisine değil daha çok sonuçlarına itiraz eden bu gruplara katılan gençler daha çok ‘macera’ ihtiyaçlarını giderme adına yaptıkları birtakım eylemlerden sonra genellikle apolitikleşerek bir kenara çekilmektedirler. Dolayısıyla şu tespiti yapmak abartı olmayacaktır: Bu gruplar gençlik içerisinde uyanan ‘antikapitalist’ eğilimleri köklü bir kapitalizm karşıtlığından uzakta tutarak mücadele isteğini sönümlendirmektedirler.

Emperyalizmin son derece sistemli ve açık bir sınıf tavrı taşıyan bu saldırıları karşısında yapılması gereken de tüm bu ara sınıf eğilimlerine, havada kalan, gençliğin dinamizmini ve yenilenme isteğini başka yerlere kanalize eden mücadele yöntemlerine karşı gençliğin sınıf siyaseti ile birleştirilmesi ve ‘küreselleşme karşıtlığı’nın da buradan tanımlanmasıdır. Bir yandan işsizliğe, eğitimsizliğe ya da gerici eğitime, gelecek yoksunluğuna itilmiş geniş gençlik kesimlerinin gasp edilen haklarını savunmak ve bunları işçi ve emekçilerin talepleriyle buluşturmak, bir yandan da içeriği boşaltılmış kültür dünyasını gençlik içerisinde Marksizmin rehberliğinde yeniden ve yeniden kurarak emperyalizmin gençliğe yönelttiği saldırıları boşa çıkarabilir ve geleceği kazanma mücadelesine ivme kazandırabiliriz. Dünyada emperyalizme karşı yükselen öfke ve gençliğin 68’lerdeki gibi yeniden ön safları tutma eğilimi taşıması, bu politikanın gelişmeye ne kadar açık ve gençlik kitleleri içerisinde mayalanmaya ne kadar elverişli olduğunu gösterir niteliktedir. Geçen sene özellikle Almanya, Yunanistan, Paraguay gibi ülkelerde gençliğin iş ve eğitim talepleriyle ve savaşa karşı yüz binler halinde sokağa çıkması, ülkemizde de YÖK Yasa Tasarısı’na karşı verilen mücadele, 1 Mayıslarda alanın yarısını gençliğin oluşturması vb. birçok örnek, dünyadaki genel gidişat ve birçok akademisyenin vurguladığı gibi emekçilerin yüzünü yeniden sosyalizme dönmesi ile birleştirildiğinde önümüzdeki yıllarda, kitlesellikte 68’i aratmayacak bir gençlik hareketinin olabilirliğini göstermektedir.

Burjuvazi uluslararası ölçekte gençliği kendi saflarında yedeklemiş gibi görünebilir. Bu ‘nesnel’ durumu gören birçok çevre bundan dolayı umutsuzluğa kapılıyor. Ancak unutulmaması gereken bir şey var:. Emperyalizm batağa doğru sürüklendikçe daha da saldırganlaşmaktadır. Bunun karşısında ise işçi sınıfı sürüldüğü geri mevzilerden kurtulma alametleri göstermektedir. Kapitalizm krizler arasında salındıkça dünya halkları ve proletarya kurtuluş bayrağını daha yükseklere doğru çekmektedir. Bu mücadelede önemli belirleyenlerden biri olan gençliği kazanma konusunda burjuvazi önemli bir mesafe katetmiştir. Ama gençlik, ‘zincirlerinden başka kaybedecek şeyi olmayan’ sınıfın kazanacağı yeni dünyanın kendi dünyası olduğunu görmekte gecikmeyecek.

Özgürlük Dünyası - Kasım 2002

GENÇLİK VE SİYASİ ÖRGÜTLER

12 Eylül’den bu yana gençliğin siyasete katılımının düşük olduğu, çokça söylenen ve kabul edilen bir olgu. Zaten, artık iyice belirgin biçimde ortada olan bir gerçek, 12 Eylül’ün en büyük amaçlarından ve sonuçlarından birinin bu olduğudur. Oysa, gençliği kazanmanın geleceği kazanmanın güvencesi olduğunu bilen her siyasi akım, gençliğin desteğini arkasına almaya her zaman çalıştığı gibi, bugün de sağcısı, ‘solcusu’, dincisi bütün düzen partileri ile gençliği emek ve demokrasiden yana bir mücadeleye kazanmak isteyen bütün akımlar, gençliğin siyasi bir konum kazanmasına çalışıyor.

Egemen sınıflar, önce baskı altına alarak, sonra da siyaseti ‘kirli’ bir iş olarak göstererek, gençliğin aktif olarak politikanın içinde yer almaktan kaçınmasını sağladılar. Burjuva politikasının kirli bir iş olduğu doğrudur ve burjuva politikasının sürdürülebilmesi için küçük bir azınlığın siyasileşmesi, geri kalan çoğunluğun ise, onlara güvenmek ve destek vermekten ibaret bir ‘siyasi hayatı’nın olması yeterlidir. Gençliğin kendi bağımsız hareketini yaratarak geleceğine ve ülkenin kaderine müdahale etmeye girişmesi ve kaçınılmaz olarak da yeniyi ve geleceği temsil eden işçi sınıfının saflarında bir politik konum edinmesi ise, ‘siyaset’ ve ‘gençlik’ kavramlarının burjuvazi için ‘tehlikeli’ bileşimini oluşturur.

Gençliğin siyasi katılımının düşük olmasından sorumlu olanların, bundan rahatsız oluyor gibi yapmaları, ‘genç’ ve gençliğe şirin görünmeye çalışmaları paradoksunun altında yatan neden, kısaca budur.

Egemen sınıflar cephesinde durum böyle olmasına karşın, gençlerin elbette siyasetle ilişkileri vardır; çeşitli partilere, örgütlere üye olmaya ve en aktif olarak da sosyalizm akımının temsilcisi olarak bilinen örgütlerde çalışma yürütmeye varana dek, bir katılımın öznesidirler. Bu yazıda, günümüzde, ülkedeki siyasi parti ve örgütlerin gençliğe dönük politikaları ve gençlerin, özellikle de politikayla en içli dışlı kesimi olan üniversiteli gençlerin politikanın yürütülüşünde oynadıkları rol incelenmeye çalışılacak.

Düzen partileri ve gençlik içinde en etkili olarak görülenleri olan CHP ve AKP de, birkaç yıl öncesine kadar olduğundan farklı olarak, artık, gençliğin partilerine bağlı, görece bağımsız örgütlere sahip olmalarına katlanamaz hale geldiler. Bunun yerine, gençlerden edilgen bir ‘destek’ almayı amaçlayan politikalar yürütüyorlar.

Bunun yanında, gençliğin, kendi ilerici demokratik çıkarlarını hayata geçirmek üzere kurduğu ve yer aldığı kimi örgütler, bu yazıda, özellikle gençlik ve halk hareketinin dışındaki etmenler tarafından belirlenen politik ortam içinde değerlendirilmeye çalışılacak. Antiemperyalist, kitlesel bir gençlik hareketinin yaratılmasını ve bunun devrimci işçi sınıfı hareketine bağlanmasını kendine başlıca görev edinen Emek Gençliği’nin politik platformunun yanında, harekete zarar veren başlıca akımlar olarak Atatürkçü Düşünce Kulüpleri Federasyonu (ADKF), TKP ve otonomcu/küreselleşme karşıtı eğilimlere yer verilecek.

Düzen Partilerinde ‘Gençlik’ Modası

Geride bıraktığımız seçim döneminin bir özelliği de, düzen partilerinin gençlik söylemini en yoğun olarak kullandıkları dönem olmasıydı. Hem yitirdikleri güveni yeniden kazanmak için vitrinlerinde genç yüzleri bulundurma kaygısıyla hem de ilk kez seçime katılacak birkaç milyon yeni oydan büyük bir pay kapmak amacıyla, ‘gençlik’, dillerinden düşmedi. Erbakan’ın, Kutan’ın başını çektiği Milli Görüş’ten ayrılan ‘gençlerin’ partisi olarak ortaya çıktı AKP. Ülkeyi yönetmekten aciz yaşlı ve hasta bir adamın partisinden ayrılan Hüsamettin Özkan ve İsmail Cem ekibi de yeni bir partiye yelken açtılar. Kemal Derviş, Amerika deneyiminin de katkısıyla ülkenin gençlik ihtiyacını tespit etti. Çatık kaşlarıyla bol vaatler dağıtan işadamı Cem Uzan, kendisinden ve servetinden ibaret partisine Genç Parti adını taktı, ‘gençlere yol verilmesini’ istemeye başladı. Burjuva politika sahnesi bir gençlik iksiri içmişti de gençliğin bu furyada yeri neydi?

Burada sayılan ve sayılmayan tüm sermaye partileri, bilindiği gibi aynı IMF programının savunucusudur. Gençliğin gelecek güvencesini tümden yok eden ve işsizliğe, eğitimsizliğe mahkûm edenler de bunlardan başkası değildir. Daha fazla yoksulluk ve ölüm pahasına, kardeş bir halka karşı ABD’nin açacağı savaşta rol almak ve gençleri savaşa sürmek, hepsinin hayallerini süslemektedir. Gençliğin karşısına geçip ona verecek bir şeyleri varmış gibi konuşmaları ise, yüzsüzlükten başka bir şeyle açıklanamaz.

Gençlik içinde herhâlde en fazla etkisi olan partiler, kendilerini yenilemenin gereklerini en iyi yerine getiren ve ülkenin içine sürüklendiği batağın sorumluluğundan en uzak durmayı başaranlar AKP, CHP ve GP oldular.

CHP’nin, gençliğin özellikle kentli öğrenci kesimleri üstünde güçlü bir etkisi olduğu biliniyor. Bunun belli başlı birkaç nedeni olduğu söylenebilir. Her şeyden önce, ülkenin kurucusu olan ve bugün de kendi adıyla anılan, ilerici bilinen bir fikirler dizisi bulunan tarihi kişilik olarak Mustafa Kemal’in etkisini saymak gerekir. CHP, yalnız Mustafa Kemal tarafından kurulmuş olmakla değil, Atatürk yaşasa uygulayacağı tahmin edilen politikaların savunucusu olduğu için böyle bir saygınlığa sahiptir. Bir diğer önemli neden, gençliğin çoğunluğunun, Batıcı bir modernleşmeden yana olmaları, Avrupa ve Kuzey Amerika ülkelerinin gelişmiş ülkeler olarak Türkiye için de başarılı örnekler olduğunu düşünmeleri, hatta oralara gidip yaşamak idealine sahip olmalarıdır. Birkaç yıl önceye kadar ANAP’ın oynadığı role soyunan ve Kemal Derviş’i ithal eden CHP, Batı uygarlığına yakın görünmek, onunla ilişkilerini iyi tutmak gibi özelliklerin temsilcisi olarak görülüyor. Dünyanın kanını emen emperyalist ülkelerin şirin, örnek ve iyi niyetli ülkeler olarak algılanmalarının altında yatan, geçen iki yüzyıl boyunca sahne oldukları demokrasi mücadelesinin sonuçları ve daha da ilginci politikayla, ekonomiyle doğrudan ilgisi olmayan ‘aydın’ olma ölçütleri oluyor. Bu algılayışa zemin hazırlayan en önemli etken ise, eğitim sisteminin ‘ilerici’, ‘Atatürkçü’ niteliğidir. Bunun da bugünkü politik konumlanışta CHP yandaşlığında vücut bulmasından daha doğal bir şey olamaz.

Örneğin, Avrupa Birliği gündeme geldiğinde de, AB’ye girmekle ya da ABD’yle ekonomik ilişkileri geliştirmekle dolaylı da olsa bir ilgisi olmayan her Aziz Nesinlik olay, ‘Biz bu kafayla AB’ye zor gireriz’ türünden karşı çıkışlara konu olur. Oysa, Batı ülkeleriyle yakınlaşmanın, ‘Avrupalı’ ya da ‘Batılı’ olmamıza, toplumsal hayatımızın onlar gibi ‘aydın’, demokratik bir biçime bürünmesine en ufak bir yararı yıllardır olmadı ve olmadığı artık kolayca görülebilir hale geldi. Bugüne kadar geçen on yıllarda, ne Türkiye’de, ne de Batı’yla en sıkı ilişkileri geliştiren Asya, Afrika, Güney Amerika ülkelerinde, sömürülmenin halka aydınlık getirdiği görülmüştür. CHP’nin (Derviş’in) ve diğer Batıcı partilerin iktidarları da, kısa vadeli dönemler olarak Batı uygarlığına yakınlaşma adımlarına sahne olmadı, tersine bütçeden eğitime ayrılan payın giderek düştüğü dönemler oldular.

AKP ve GP’nin ise, desteği daha çok kır kökenli, geleneklere bağlı kesimlerden aldığı biliniyor. Söylemleri açısından da, örgütlenme tarzları açısından da birbirine pek benzemeyen bu partiler arasında benzerlik olarak, ‘yiğitlik’, ‘delikanlılık’ temalarının öne çıkması ve ilgi çekmesi gösterilebilir. Ancak, bunların yiğitlikleri, ‘köprüyü geçene kadardır’. Erdoğan için, halkın karşısında mazlumu oynamak kolaydır, ama ABD’ye gidip orada görüşmeler yapmaya, iktidara gelirse Amerikancılıktan ödün vermeyeceğini kanıtlamaya çalışarak icazet almaya gelince, yiğitlik sökmez. Uzan için meydanlarda atıp tutmak kolaydır ama kendi servetinin hesabını vermekte zorlanır, davalarla uğraşırken, vaatlerini yerine getirmek için kaynağı nereden bulacağını söylemeye gelince, yiğitlik sökmez.

Bu partilerin son dönemde hazırladıkları somut belgeler olarak seçim bildirgelerine bir göz atıldığında da gençliğe bir şey vermekten aciz oldukları açıkça görülüyor. Daha fazla yoksulluk ve işsizlik demek olan IMF programını ödün vermezcesine sahiplenmeleri bir yana, gençliğe parasız, bilimsel, demokratik bir eğitim ve güvenli bir gelecek sağlamaya ilişkin bir niyete rastlamak da mümkün değildir. AKP açıkça, ‘Eğitimin her alanında özel teşebbüs desteklenecek ve özel teşebbüsün eğitimdeki payı artırılacaktır.’ derken, DYP iyice ileri gidip, ‘Mali değeri çok yüksek ama eğitim için uygun olmayan okullar satılacak veya özelleştirilecektir.’ diye ilan edebiliyor. CHP, eğitimin parasızlığını ilk ve ortaöğrenimle sınırlıyor ve elbette düzen partilerinin hiçbiri YÖK’ü kaldırmayı, ÖSS’yi, AOBP’yi kaldırmayı, anadilde eğitimin bir an önce hayata geçirilmesini vaat bile edemiyor.

Gençlerin en çok destek verdiği partiler olarak bunlar görülürken, bu partilerin gençler arasında, üniversitelerde örgütlerinin, çalışma yürüten üyelerinin, taraftarlarının bulunduğu söylenemez. Aslında, birkaç yıl öncesine kadar sermaye partilerinin gençlik kolları, bir dereceye kadar kendine özgü politika tarzları, örgütlenme yöntemleri, görece bağımsız işleyişleri ile gençlik karakteri olan örgütler olarak ortaya çıkıyorlardı. Artık, CHP’li gençler, AKP’li gençler vb. ‘genç’ olmayı bir kenara bırakarak ‘partili’ oluyorlar. Düzen partileri, egemen sınıfların içine sürüklendikleri yönetememe krizinin bir sonucu olarak, kendileri için uzun vadeli planlar yapma şanslarını yitirerek, gençleri geleceğin parti kadroları olarak yetiştirmek için dahi örgütler kurmaktan kaçınmak zorunda kalıyorlar. Gençliğe yalnız verecekleri açısından değil, vaat edecekleri açısından bile sıkıntı yaşayan ve giderek aynılaşan IMF partileri, bu anlamda, gençlikten çoktan vazgeçmişlerdir de.

Gençliğin Antiemperyalist-Sosyalist Mücadele Örgütleri

Elbette gençliğin siyasetle ilişkisi, düzen partilerini desteklemekten, onlara üye olmaktan ibaret değildir. Ülkenin geleceği üstüne söz söylemek için, çeşitli bilinç düzeylerinde politikleşmiş gençlerin kurdukları, çalışmalarını yürüttükleri ilerici, devrimci, düzen karşıtı örgütler vardır. En başta, yeniyi yaratacak ve geleceği kuracak sınıf olan işçi sınıfı önderliğinde verilen mücadelenin en dinamik unsuru olarak gençliği birleştirmek perspektifiyle hareket eden Emek Gençliği’ni saymak gerekir. Ülkemiz gençlik hareketi tarihinin en ileri ve en örgütlü dönemini oluşturan, Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının Devrimci Öğrenci Birliği (DÖB)’den başlayarak işçi sınıfı partisinin kurulmasına giden yolu kapsayan son otuz beş yıllık süreç, bir yanıyla Emek Gençliği’nin sahip olduğu en somut tarihsel birikimi ifade eder.

Geleceği ve ülkenin geleceği üstüne söz sahibi olmak için harekete geçen bir bağımsız gençlik hareketinin yaratılması ve onun partisi önderliğindeki işçi sınıfı hareketine bağlanmasının sağlanması, emeğin gençliğinin örgütsel çalışmasının konusunu oluşturuyor. Bu doğrultuda, bugün üniversitelerde ÖTK’larda ifadesini bulan gençliğin akademik kitle örgütlerinin yaratılması ve güçlendirilmesi etkinliğinin en ileri ve diri güçleri de, Emek Gençliği’nde toplanmıştır. Gençliğin gündelik hayatına ve sorunlarına bağlanan, gençliğe, oradan yükselen hareketi demokrasi ve sosyalizm mücadelesine çevirme yönünde bir bilinç kazandırma ve örgütlenme adımlarını ortaya koyan bu hat, bugüne kadarki pratiğiyle başarıya giden yol olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, henüz kitlesel bir gençlik hareketinin en ileri unsurlarını kapsamaktan uzaktır ve kimi zaman, bağımsızlıktan, sosyalizmden yana gençler için kendisinden daha fazla öne çıkan çekim merkezleri olduğunu söylemek mümkündür.

Üniversitedeki 28 Şubatçılar

Gençlik hareketi, yıllardır aşağı yukarı birbirine benzer sorunlar yaşarken, ilginç bir biçimde, gençlik içindeki etkin politik ortamın, birkaç yıl öncesine göre oldukça farklı olduğu söylenebilir. Gençlik hareketinin gerilediği bir dönemde ortaya çıkan kimi etmenlerin, politikleşmeyi güdülemede ve ortamı belirlemede sahip oldukları etki, bu farkı anlaşılır kılmaktadır. Bu etmenler arasında, 28 Şubat müdahalesinin üniversitelerdeki dengeleri alt üst eden etkisini ve küreselleşme süreciyle, küreselleşme karşıtı hareketlerin üniversitelerdeki politik ortama yansımalarını saymak gerekir.

Üniversitelerin son yıllarının en özgün ve göze çarpan, ‘devrimcilik’ sözünü de en sık kullanan oluşumu, herhalde, ADKF’dir. Üniversitelerdeki Atatürkçü Düşünce Kulüpleri’nin toplamından oluşan bu federasyon, emperyalizm karşıtı, bağımsızlıkçı bir söylem kullanarak, azımsanmayacak bir dikkat ve ilgi odağı olmayı kısa sürede başarmıştır. En sık kullandıkları referans kaynakları olan Kuva-i Milliye hareketi ile 68’lerin Deniz Gezmiş önderliğindeki antiemperyalist gençlik hareketi, bu oluşumun, biraz da ‘bağımsızlık taraftarlarının doğal örgütü’ gibi bir izlenim yaratmasına olanak vermiştir. Ancak, üniversitede temsil ettikleri noktanın bu politik duruş olduğu söylenemez.

ADKF, Türkiye devrimci hareketinin 40 yıllık şaibeli bir unsurunu oluşturan İşçi Partisi çevresinden, gençlik örgütü başkanının ‘MİT ajanı’ olduğu suçlamasıyla atılmasının ardından ayrılan gençler tarafından, birkaç yıl önce kurulan bir örgüt. Bu gençler, iki yıl önce, ellerinde bulunan ve 28 Şubat’tan sonra üniversitenin yeniden yapılandırılmasında etkin bir rol oynamaya soyunan Atatürkçü Düşünce Kulüpleri’ni, akademik olmak yerine politik bir örgüt olarak hareket edecek Atatürkçü Düşünce Kulüpleri Federasyonu (ADKF) çatısı altında bir araya getirdi. Vural Savaş, Yekta Güngör Özden, Erol Manisalı gibi Kemalistleri de yanlarına alarak ‘İleri’ adında bir dergi çıkaran bu çevre, üniversite yönetimleriyle işbirliği halinde kampüslerde etkisini artırmaya başladı. ADKF’liler, ‘Atatürkçülük’, ‘milliyetçilik’, ‘28 Şubatçılık’ gibi vasıflarının yanında, Deniz Gezmiş’li afişler asmaktan, ‘devrimciliği’ dillerinden düşürmemekten geri durmadılar. Söz gelimi, geçen yıl İstanbul Üniversitesi’nde düzenledikleri Che Guevera anmasında, ‘Tuna nehri akmam diyor’ marşını söyleyebildiler!

Denizler’in mirasını sahiplendiğini iddia eden bu çevre, halkların kardeşliğini, enternasyonalizmi inkar edip milliyetçi olduklarını açıkça ilan ediyor, Marksist teoriyi ‘gözden geçirirken’ içine ırkçı fikirler serpiştirmeye çalışıyor, emek-sermaye çelişkisinin yerini, sömürgecilerle ezilen halklar arasındaki çelişkinin aldığını iddia ediyorlar. Üniversitelerin demokratikleşmesi mücadelesinin açıkça karşısında yer alıyor, öğrencileri tektipleştirmeye yönelik kışla baskısını savunup, bunu meşru göstermek için çaba harcıyorlar. Dolayısıyla, bir ayağını idare işbirlikçiliğinin ve şovenizmin, diğer ayağını devrimcilik demagojisinin oluşturduğu bir ideolojik formasyon ile ADKF’yi tanımlamak, anlamlı olur. Federasyon, bu halk düşmanı fikirlerini teorize ettikçe, düzen yanlısı niteliklerini giderek daha açıkça ortaya koyuyor ve şovenizme savruluyor. Samimi bağımsızlıkçı gençleri yanılgıya düşürmeyi ise, gitgide daha da tehlike kazanan bir biçimde sürdürüyorlar.

‘Komünist Bir Öğrenci’ Ne Yapar?

Söylemi ve politikası hiç benzememekle birlikte, kullandığı yöntemler ve kendini gençlik hareketi dışında var etmek gibi özellikler bakımından ADKF ile benzeşmek talihsizliğine düşen bir örgüt de TKP’dir. Elbette, burada tartışma konusu edilen, TKP’nin devrim ve sosyalizm konusundaki samimiyeti ya da devletten ve düzenden bağımsızlığı değil, ancak, gençlik hareketini ve gençlik içindeki, üniversitedeki sosyalizm imgesini, prestijini tahrip edici etkisidir.

Esas olarak kendine üniversiteleri üs olarak seçen ve hemen hemen bütün kadro çalışmasını kampüslerle sınırlayan bir hareket olan TKP (eski adıyla SİP), önceleri, öğrenci gençlik hareketiyle ilişki halinde olan bir oluşumdu. Son birkaç yılda ise, kendi gündemini kendi yaratmak, hatta çevresinde olup bitenle ilgilenmeksizin ‘burnunun dikine’ bir ‘sosyalizm propagandası’na gömülmek, TKP’nin politikasında belirleyici oldu. 28 Şubat’ın üniversitelerdeki en somut karşı karşıya gelişi yaratan uygulaması olan kılık-kıyafet yönetmeliği değişiklikleri ve bunlara paralel olarak süren eylemler döneminde SİP, bir varlık gösteremedi; hatta kılık kıyafet genelgesini utangaçça destekledi. Üniversiteler, laiklik-şeriatçılık gibi yapay bir eksende bölünmeye ve askerin yanında saf tutmaya zorlanıp, özerklik ve demokrasi tümüyle ayaklar altına alınırken, bunu bir tektipleştirme çabası olarak niteleyen öğrenciler (elbette, sanıldığı gibi yalnız türbanlılar değil), eyleme geçmişti. TKP ise, özellikle eylemlerin yarattığı hava soğuduktan sonra, ‘yobazlığa’ karşı mücadele ettiğini ilan edip, kılık kıyafet yönetmeliğinin ve üniversiteye yapılan müdahalenin protesto edildiği eylemleri gericilikle suçlayan bir kampanya başlattı.

Bir diğer kampanya, ünlü, ‘Nâzım Hikmet’in vatandaşlığı’ kampanyasıdır. Aylar boyunca, tüm yurtta Nâzım Hikmet’e vatandaşlığın iade edilmesi için Yüz binlerce imza toplandı. ODTÜ’deki McDonald’s şubesinin kapatılması da yine aylarca, yalnız ODTÜ’de değil, ülkenin diğer üniversitelerindeki yüzlerce gencin biricik gündemi ve propaganda konusu oldu. Tabii, yine tüm yurttaki üniversite öğrencileri, Komünist Parti’nin açılması, kapatılması, ‘muhtıra’ vermesi, sonra da TKP adının alınması sırasında, bütün işleri bu gündemleri okula taşımak olan TKP’liler tarafından tutum almaya zorlandı.

Bütün bunların olduğu dönem ise; üniversitelerde bütün gündelik hayat ve diğer ayrıntılar bir yana, örneğin, Öğrenci Temsilcilikleri Konseyleri’nin kuruduğu, fen edebiyat fakülteleri öğrencilerinin formasyon hakları ellerinden alındığı, üniversiteye giriş sisteminin daha da adaletsiz hale getirildiğir, üniversiteleri tümüyle piyasanın kucağına itmeye çalışan YÖK Yasa Tasarısı’nın meclis gündemine getirildiği ve öğrencilerin tüm bu gelişmelere karşı kendi yararlarına bir müdahale için tüm ülke çapında harekete geçtiği bir dönemdir. Peki, üniversitede, bütün bunlara sessiz kalmakla mı komünist olunur?

Belki de, tüm kampüs boyunca kendi hayatıyla bağlantısını kuramadığı TKP afişlerinden başı dönen birçok öğrenci, böyle olduğunu sanıyor. TKP’lilerin bütün bu faaliyetlerinin, üniversite öğrencilerinin büyük çoğunluğuna, tam da bu bağlantıyı kuramamaları nedeniyle yalnızca rahatsızlık verdiği ortadadır. Komünizm hakkında zaten yeterince yanlış fikir sahibi olan her ortalama genç, komünizmin üniversite öğrenciliğiyle de hiçbir bağlantısı olmadığına inanacaktır ve inanmaktadır, bu durumda böyle olmaması da beklenemez. TKP’nin ‘komünistliği’ de, bırakın, bir komünist partiden bekleneceği gibi, gençlik hareketini yükseltmek ve onu işçi hareketiyle bağını kurmayı, bu harekete ve bağa zarar vermeye yarıyor.

Küreselleşme Karşıtlığı ve Otonomculuk

Emperyalist ülkelerin ve uluslararası finans kuruluşlarının toplantıları önünde yapılan protesto hareketleriyle tüm dünyanın gündemine giren ‘küreselleşme karşıtı’ hareket, üniversitelerde de kendine bir etkinlik alanı buldu. Aslında, uzunca bir süredir gençlik hareketi üzerinde olumsuz etkilerde bulunan ‘otonomculuk’ denen eğilime varlığını sürdürmek için yeni bir alan açtı. Otonomculuk, 95-96 harç eylemlerinin ortaya çıkardığı Koordinasyon deneyimiyle, en güçlü politik örneğini vermişti. O günden bu yana da, temel olarak, adının da ifade ettiği gibi, merkezi olmayan bir yapıya dayanan bir örgütlenme öneren cephe vb. çevreler, anarşistler, Troçkistler, ÖDP’nin Gençlik İnisiyatifleri, birçok kulübü kendine üs seçen çeşitli yapılar ve bütün bunları hem fikir hem yöntem olarak kapsayan ve bunlar dışında da kimi dergilerin çevrelerinde varlık gösteren küreselleşme karşıtları, benzer tarzların sürdürücüsü oldular.

Bu eğilimin yapmaya çalıştığı, merkezsiz bir yapı içinde, üyelerinin belli görevler ve sorumluluklar üstlenmedikleri bir çevre örgütlenmesi yaratmaktır. Bunun, kapsayıcılığı ve etkisiyle benimsenen, özlenen bir örnek olarak Koordinasyon’un kısa sürede ortadan kalkışına da neden olduğu söylenebilecek zararlı sonuçları, açıkça ortadadır. Koordinasyon ve GÖC için bir dönem, ‘Sizde eylem kararlarını kim alıyor?’ sorusu, ‘Kara Murat hanginiz?’ sorusuna benzetilerek esprisi yapılıyor, çünkü hemen her üye, ya bu kararları kendisinin aldığını sanıyor ya da üyeler kimin nasıl karar verdiğini bilmiyordu! Yönetsel organları olmayan bu yapıların, inisiyatifi elinde bulunduran birkaç kişiye tabi hareketi, elbette ancak eylemlerin en sıcak olduğu kısa süre için geçerli olabildi. Antidemokratik bulunan ‘hiyerarşi’ye karşı ortaya atılan tarzın, gerçekte demokratik olmakla bir ilgisinin olmadığı anlaşıldı. Daralmaya başladıkça da, giderek hiç de kapsayıcı olmayan birer ‘tarikat’a benzediler, bu benzetme, kulüplere gömülerek siyaset yapan çevreler için de geçerlidir.

Küreselleşme karşıtı hareketler ve eylemlerin de en çok bu kesimleri heyecanlandırması, rastlantı değildir. Çünkü bu eğilim, otonomcu bir tarzı öne çıkarır ve kendisini önerdikleri değil, karşı çıktıkları üzerinden tanımlamayı tercih eder. ‘Müzmin muhalif’ bir ruh hali, bugün kuşkusuz kendisini en iyi küreselleşme karşıtı gösterilerde var ederken, üniversitenin rahat, liberal ortamına da bu şekilde uyum sağlıyor. Sorumluluk ilişkisinin bir kenara bırakılması, bu uyum sağlamanın ve örgütlenmekten korkutulan birçok gence ilk bakışta çekici gelme isteğinin bir sonucu olarak ortaya çıkıyor, başarısızlığa mahkûm bir girişimin ana ilkesi hâline geliyor. Lümpen eğilimleri kışkırtmakla bir yere varılamıyor ve neden başarısız olunduğu üzerine bitmez, tükenmez tartışmalar başlıyor. Küreselleşme karşıtlığının üniversitede beklendiği kadar ya da yurtdışında olduğu gibi bir karşılık bulmamasının bir nedeni de, bu belirsiz yolun bir yere çıkmayacağının, son beş altı yılın en çok tartışılan deneyimlerinden biriyle görülmüş olmasıdır.

Sonuç

Bu tablo, üniversiteli gençlik hareketinin durgun bir dönem yaşadığı günümüze ait. Gençliğe gelecek için bir umut sunmaktan hayli uzak olan bütün bu partiler, örgütler, hareketin yaşadığı sorunların kısmen hem nedeni hem de sonucudurlar. Gerçekte önerdiği örgütlenme tarzı ve politik platformuyla gençliğin özlem ve umutlarını gerçekleşmesini sağlayacak tek örgüt olan Emek Gençliğinin, gençlik içindeki bu politik ortamı alt üst eden bir müdahalede bulunduğu da ne yazık ki henüz söylenemez.

Üniversitelerdeki varlığını, gençliğin üniversiteyi halk için bilim üreten kurumlar olmasını eksen alarak, ülkenin geleceğine emek ve demokrasi açısından bir etkide bulunması mücadelesine dayandıran örgüt, bu sayede üniversitede ideolojik mevziler yaratmaktadır. Gündelik hayat ve bunun içinden çıkan başlıca sorunların çözümü için mücadele; en geniş gençlik yığınlarının harekete geçmesi, mücadele etmeyi öğrenmesi ve bağımsız bir gençlik hareketinin bileşeni olma özelliğini kazanabilmeleri için, Emek Gençliği’nin günlük çalışmasının asli unsurunu oluşturuyor. Akademinin bu en yüzeydeki sorunlarından en yüksek ideolojik tartışmalara değin geniş bir hatta üniversite hayatına müdahale etmenin araçları olan ÖTK’lar ve kulüpler, devrimci politik örgütün kazanmaya ve kurumsallaşmaya ihtiyacı olan birliklerdir.

Gençliğin özgür ve güvenli bir gelecek elde etmesi, Emek Gençliği’yle ve onun bu devrimci hareketiyle mümkün olacaktır.

Özgürlük Dünyası - Kasım 2002

GENÇLİĞİN SAVAŞA KARŞI MÜCADELESİ

Yaklaşık 1 yıldır dünyada ve ülkede zihinleri meşgul eden iki konu, son aylarda gündemin üst sırasına yerleşerek, iç içe geçti: Birincisi, Amerikan saldırganlığının yeni hedefi olarak seçilen Irak’a yönelik emperyalist müdahale hazırlığı. İkincisi ise, uluslararası sermayenin en saldırgan politikalarını uygulayacak bileşime sahip yeni bir hükümet kurulması amacıyla düzenlenen erken genel seçim.

4 milyon yeni genç seçmenin oy kullandığı genel seçim, ekonomiden dış politikaya, kültürden siyasi hayatın yeniden yapılandırılmasına kadar pek çok konuda, ülkenin nasıl bir rotaya gireceğine dair ‘referandum’ niteliği atfedilmesi nedeniyle de Türkiye gençliğini yakından ilgilendiriyordu. Emperyalist savaş tehlikesinin en çok, bölge ve dünya halklarının genç kuşaklarını tehdit ettiği ise ortada olan bir gerçektir. Cephelere sürülecek, savaşın yaratacağı büyük yıkım nedeniyle zaten kısıtlı olan eğitim ve iş olanaklarını, demokratik hak ve özgürlüklerini kaybedecek, kısacası gelecekleri karartılacak olanlar ise, gençlerdir.

İşçisiyle işsiziyle, köylüsüyle kentlisiyle, eğitimlisiyle eğitim hakkından mahrum olanıyla, Kürdüyle Türküyle hepsini doğrudan ilgilendiren bu iki gündemin iç içe geçmiş olması, ‘Türkiye gençliğinin kendi geleceği üzerine söz sahibi olabilmesi ve gençlik hareketinin birleşik örgütleriyle egemenlerin karşısına dikilebilmesi’ açısından neyi ifade eder? Kestirmeden söylenecek olursa; böyle bir dönemde, gençliğin kitleler halinde mücadeleye atılması ve örgütlenme düzeyinin yükselmesi için düne göre daha çok sebep ve olanak vardır.

Bu, her şeyden önce, oyların verilmesinin hemen ardındaki bugünler dâhil olmak üzere seçim döneminin, en uzak gözüken kesimleri bile politikayla ‘haşır neşir’ kılması nedeniyle böyledir. Sorunun daha önemli yanı ise, ‘savaşa sürüklenmekte’ olan Türkiye’nin durumuyla ve ‘içine sürüklenilmekte’ olunan savaşın niteliğiyle ilgilidir. Emek, Barış ve Demokrasi Bloğu etkinliklerinin, bir bakıma, Yüz binlerce gencin bir araya gelerek emperyalist savaş hazırlıklarına tepkisini ifade ettiği eylemler halini alması, zaten bunların ifadesidir.

Savaşa Mahkûm Olan Düzen Partileridir

Başbakan Bülent Ecevit’in, sızlanma üslubuyla sarf ettiği ‘Türkiye’nin savaşa doğru sürüklenmekte olduğu’na ve ‘Çok sayıda gencimizin bu savaşta hayatını kaybedebileceği’ne dair sözleri, bir itiraf olarak anlaşılabileceği gibi, kapıdaki tehlikenin ‘engellenemez’ olduğu sahte kanaatini yayma amacını da taşıyordu.

Gerçekten, Amerikancı hükümetlerin yönetimindeki Türkiye, dün Kore’de, Somali’de, Bosna’da ve Afganistan’da olduğu gibi, bugün de Irak’ta savaşa sürükleniyor. Son olarak, hâlen Afganistan’ın başkenti Kabil’de, Amerikancı hükümeti korumak amacıyla görev yapan 4500 kişilik Türk Silahlı Kuvvetleri birliği karşılığında ABD, Türkiye’ye 228 milyon dolar ‘bağışladı’.

Daha birkaç ay önce Kabil’deki yabancı askeri gücün komutanlığını büyük bir hevesle üstüne alan genelkurmay ve düzen politikacıları, şimdi ‘Irak’ta çıkacak savaşın getireceği ekonomik kaybın giderilmesi için ABD’nin desteğine ihtiyaç olduğu’ yönünde propaganda yapıyorlar. Onlara göre, ‘Engellenmesi olanaksız bu savaşın içinde yer almak daha yararlı’! Ülke ekonomisinin dışa bağımlı olmasını, IMF tarafından dayatılan yasaların harfiyen meclisten geçirilmesini, dış politikada Amerikan çıkarlarının korunmasının esas alınmasını, halkın siyasi örgütlenme ve yönetime katılma olanaklarının baskıyla ortadan kaldırılmasını ‘kaçınılmaz’ gibi sunanlar, elbette Amerikan saldırganlığına yataklık etmeyi de zorunlu göstermek gayretindeler.

Bu konuda üslup farklılıkları dışında, tam bir görüşbirliği içindeler. MHP, DYP ve ANAP’tan yapılan açıklamalar, Ecevit’inkinden daha pervasız bir içerik taşıyor. CHP ve AKP de kendi tabanlarıyla ters düşme pahasına, ‘savaşta ABD’ye destek olmaya talip olduklarını’ ima eden açıklamalar yapmaktan geri durmuyor.

Bölgede Savaş, Ülke İçinde Kamplaşma!

Düzen partileri, ‘savaşa sürüklenişlerinin’ üstünü örtmek için, Kuzey Irak’ta Kürt devleti kuruluyor yaygarasını devreye soktular. Kuzey Irak’ı denetim altında tutan Kürt partilerinin, -üstelik ABD’nin önderliğinde ve Ankara’da başlatılan birkaç yıllık görüşme sürecinin sonucunda- ikinci kez ortak parlamento oluşturması, ‘Türkiye’nin Kuzey Irak’a müdahale etmesi’ yönünde, ortamı terörize edici nitelikte açıklama ve yorumların yükselmesine vesile yapıldı.

Bu gelişme üzerinden, ‘ülkenin savaşa sürüklendiğini’ veya ‘artık savaştan kaçınmanın mümkün olmadığını’ açıklamaktalar. Gerçekten de gelişmeler, ABD’nin, bir kedinin ense kökünden tutarcasına, ‘Kürt sorunu’ konusundaki ‘hassasiyetinden’ yararlanarak Türkiye devletini Irak batağına sokma gücüne sahip olduğunu gösteriyor.

Düzen partisi sözcülerinin, Kürt partilerinin ayrı devlet kurma gibi bir girişimde olmadıklarını defalarca açıklamalarına rağmen ‘Kuzey Irak’a müdahale’ konusunu böylesine körüklemeleriyse, ancak onların Amerikan saldırı kampanyası içine ‘sürüklenme’ isteklerinin işareti olarak yorumlanabilir.

Türkiye halkının, Amerikan saldırısına karşı olduğu herkesçe bilindiğinden, ‘Kürt sorunu’ üzerinden bir bölünme yaratılmaya çalışılıyor; üstelik bu, şovenizmin kışkırtılmasıyla, ülke içindeki Türk ve Kürt emekçiler arasına gerginlik tohumları ekme pahasına yapılıyor. Bu bakımdan onlar ‘sürüklenmekle’ kalmıyor, Amerikan saldırısının sonuçlarından nasiplenme hevesleri ve siyasi yok oluşlarının önünü halkı bir kez daha bölerek alma ihtiyaçları nedeniyle, ‘sürüklenmekten’ çıkar umuyor.

Açıktır ki, eğer samimi olarak ABD’nin savaş girdabına sürüklenilmek istenmiyorsa, ‘içerideki’ Kürt sorunu demokratik ve halkçı bir temelde çözümlenerek, Kuzey Irak’ta kurulacak bir devletin ülke için tehdit gibi algılanmasının da, dolayısıyla ‘Amerikan saldırısı içinde yer alma zorunluluğunun’ da önü baştan alınabilir.

Ancak düzen partileri ve devlet bürokrasisi, böyle bir çözüme yetenekli olmadıkları gibi, bunun gibi bir niyet de taşımadıklarını ortaya koyuyorlar. Amerikan dayatmaları karşısındaki tam teslimiyetleri, buna bağlı olarak ülke içinde Türk ile Kürt emekçileri birbirinden uzaklaştırıcı şoven politikaya mahkûm etmekle, en büyük ihanet çukuruna doğru sürükleniyorlar.

Savaşın Faturasını Kim Ödeyecek?

‘Çıkacak savaşın faturasının ABD tarafından karşılanacağı’ yalanı da düzen partileri, devlet erkanı ve medya kalemşörleri tarafından yoğunlaştırılan bir propaganda unsuru. ‘Resmen’ Irak’a yönelik bir Amerikan müdahalesine karşı olduklarını iddia eden bu kişi ve kurumlar, ABD’nin üst düzey siyasi ve askeri sözcüleriyle gündemi Irak saldırısı olduğu bilinen toplantılar yapmalarının üstünü de bu sahte gerekçeyle örtmeye çalışıyorlar.

Çıkardıkları ‘faturalarda’,-savaşın içinde yer almasa dahi- Türkiye’nin uğrayacağı zararın 14-16 milyar dolar olduğuna dair basında yer alan haberler, ABD’yle yürütülmekte olan pazarlıkların içeriği hakkında fikir veriyor.

Oysa, ortaya atılan bu rakamlar Türkiye ve bölge halklarının karşı karşıya kalacağı yıkıma dair verileri içermiyor. Bu veriler, Amerikan emperyalizmiyle savaş pazarlığına oturan işbirlikçi sermayedarların yapmak zorunda kalacağı ‘fedakârlık’ ve Beyaz Saray’dan talep ettikleri savaş bahşişini ifade ediyor. Yoksa, Yüz binlerce insanın ölmesi, sakatlanması, en temel insanî ihtiyaçlarından mahrum kalması, zorunlu göç, bölgedeki ekonomik ve sosyal hayatın uzun yıllar boyu tamir edilemeyecek düzeyde tahrip olması ve halklar üzerindeki emperyalist baskının daha da yoğunlaşması gibi halka yıkılacak zararların, parayla pulla ölçülmesi mümkün değil.

Savaşa ‘Karşı Çıkmak’ ve Savaşa Karşı Mücadele

Egemenler ülkeyi savaşa sürüklüyor, bu çabalarını Türk-Kürt ayrımcılığını körükleyerek desteklemeye çalışıyorlar ve utanmazcasına Amerikan emperyalizmiyle pazarlık yürütürken halkların uğrayacağı yıkımın ‘dış yardımla’ giderileceğine dair sahte vaatler yayarak, Boyunlarınızı cellatlara uzatın! diyorlar...

Halkın ve gençliğin gözleri önündeki bu gelişmeler, elbette öfke ve tepki topluyor. Savaş karşıtı tepkiler, siyasal alanda güçlü bir örgüte de sahip: Ortaya çıkışından sonraki kısa süre içinde halkın ve gençliğin mücadele istek ve umudunun katlanarak artmasına yol açan Emek, Barış ve Demokrasi Bloğu. Dahası; bloğu desteklesinler desteklemesinler, geniş halk kesimlerinin savaş hazırlıklarına karşı tepkiyle dolu olduğu herkesçe biliniyor.

‘Savaşa karşı olmanın’ ötesine geçebilen gençler ise, emperyalist saldırı hazırlıklarına ve Türkiye’nin savaşa alet edilmesine karşı çeşitli protesto eylemleri düzenliyor. Bugünlerde gösterilen tepkiler, henüz egemenleri köşeye sıkıştıracak ve savaş tehlikesini püskürtebilecek yaygınlıkta ve kitlesellikte değil; genellikle, üniversitelerde ve semtlerdeki solcu politik gençlik gruplarının üyeleriyle sınırlı protestolar. Buna rağmen; ülkedeki sıcak politik ortam, karşı karşıya olunan savaş tehlikesinin ciddiyetinin bütün halk tarafından hissediliyor oluşu ve Emek, Barış ve Demokrasi Bloğu’nun kitlelerdeki mücadele isteğini artırıcı etkisi sebebiyle, bu tepkilerin her okul, mahalle ve işyerine yayılmasının, yüz binlerce genci kucaklamasının olanakları son derece fazla. Bunlara, tüm dünya çapına yayılmış bulunan, savaş karşıtı gençlik hareketleriyle dayanışma imkânı da eklenmeli.

Emperyalist savaşa karşı eylemlerin sonuca ulaşabilmesinin esas koşulu, halkın ve gençliğin sadece kendisini muhtemel bir savaşın getireceği ekonomik ve sosyal yıkımdan korumak amacıyla ve yıllardır biriken antiamerikan duyguların dışavurumuyla hareket etmemesi; mücadelesini, ülkenin ve bölgenin her türlü emperyalist tahakkümden kurtarılmasına kadar genişletebilmesidir. Emek Gençliği’nin Emek, Barış ve Demokrasi Bloğu içinde bir araya geldiği gençlik örgütlerinin çabalarıyla olabilecek bu genişleme, aslında emperyalist savaşın yıkımından kurtulmanın da tek yolu. Çünkü; tüm tarafların üzerinde uzlaştıkları, Türkiye olmadan Irak’a yönelik Amerikan müdahalesi gerçekleşemez tespiti, bir başka tespiti doğuruyor: Emperyalizme karşı mücadele edilmedikçe, savaşa karşı durulması, harekete geçmek üzere olan savaş makinelerinin etkisizleştirilmesi mümkün değil!

Türkiye’nin emperyalizm işbirlikçisi yönetimlerden kurtulması, bağımsız ve demokratik Türkiye’nin kurulması uğruna verilen mücadele, bugün savaş tehlikesine karşı gösterilen tepkilerle iç içe geçiyor. Öyleyse, gençlik kitlelerinin bağımsız kitlesel mücadele ve örgütlenmesi de savaş tehlikesine, emperyalizme ve onun işbirlikçilerinin iktidarına karşı mücadelenin sıcaklığı içinde hayat bulabilir.

İşsizliğe, eğitimsizliğe, yoksulluğa, kültürel yozlaşmaya, geleceksizliğe itilen ve bunlara karşı şu veya bu biçimlerde tepkisini ifade eden, hayatları çeşitli arayışlar ve sürüklenişlerle heba olan milyonlarca genç... İşyerlerinden, semtlerinden ve okullarından başlayarak ortak mücadelesini örecek, birleşik örgütlerinde kurtuluşa yönelecekse; bu, bugün savaşa, IMF boyunduruğunun sıkılaştırılmasına, yani emperyalist tahakküme karşı koyma üzerinden olabilir.

Hiçbir genç emperyalist savaşa, ülkeyi batağa sürüklediği herkesçe malum işbirlikçi iktidarlara karşı halkını, ülkesini, onurunu ve geleceğini savunmaktan geri durmayacağına göre, bekledikleri; protestoculuğu aşan bir anlayışla ve biçimciliğin yerine kapsayıcılığı geçiren bir örgütsel çalışkanlıkla, savaşa karşı mücadele cephesinin örülmesinden başka bir şey değildir.

Böylece gençlik hem ülke ve bölge üzerindeki emperyalist tahakkümün sıkılaşmasının, Türk ve Kürt emekçilerin birbirine düşürülmesinin, milyonların savaşın yıkımı altında kalmasının önüne barikat kurabilir; hem de, kitleler halinde mücadeleye atılıp örgütlerini kurarak geleceğe umutla bakma şansını yakalayabilir.

Özgürlük Dünyası - Kasım 2002

EMPERYALİZME KARŞI ORTAÖĞRENİM GENÇLİĞİ

Gençliğe geleceksizlik, açlık, yoksulluk ve savaşlardan başka verecek şeyi kalmayan tekelci kapitalizm ve gençlik geleceğimizdir sözlerini her fırsatta sarf eden işbirlikçi politikacılar gençliği, ‘siyasete küskün’, ‘suskun seçmen’, ‘sessiz kitle’ tanımlamalarıyla ve ‘Geleceğini düşünme, etrafında olan bitene kafa yorma, bugününü yaşa ve tüket’ mantığıyla apolitize etmeye çalışıyor.

Genç olmanın ilk bilincinin tohumlandığı lise sürecini iyi anlamak ve değerlendirmek gerekir.

Her şeyden önce, ortaöğretim kurumları da emperyalist hegamonyanın hedefi durumundadır. Özelleştirme politikalarının bir parçası olan eğitimde özelleştirme furyası, kendini devlet liselerinde ‘katkı payı, spor, fotokopi vb. parası’ olarak gösterdi. Son yıllarda liseli gençliğe yönelik saldırıların sivri ucunu oluşturan üniversiteye giriş sınavları üzerinde sık sık yapılan değişiklikler ve Ağırlıklandırılmış Ortaöğretim Başarı Puanı (AOBP) gibi uygulamaların devreye sokulması da bu özelleştirme politikasının sonuçlarındandır.

Ayrıca, eğitimin alınıp satılan bir mal-meta hâline gelmesiyle, genç bireylerin ülke ve dünyada olup bitenlere yabancılaştırılması, birbirini besleyen süreçlerdir.

AOBP Yine Gündemde

Yükseköğretim Genel Kurulu’nun 6 Eylül 2002 tarihinde yaptığı toplantıda, 2003 ÖSS puanlarının hesaplanması ile ilgili olarak bazı değişiklerin yapılmasına karar verildi ve bu da 1999 üniversiteye giriş sınavından itibaren uygulanan ve liseliler içinde çok tartışılmış bir konuyu, fırsat eşitsizliği ve AOBP’yi tekrar gündeme getirdi.

Uluslararası tekellerin tefeci kurumu Dünya Bankası’nın emriyle, dönemin Milli Eğitim Bakanı Hikmet Uluğbay’ın ‘Mecburen bir kuşak harcanacak’ cümlesiyle sunulan, YÖK Başkanı Prof. Dr. Kemal Gürüz’ün fırsat eşitliğini dengeleyen en iyi sistem olduğu iddiasıyla savunmaya çalıştığı, meclisin onaylamasıyla ilk kez 1999 yılında üniversiteye giriş sınavında uygulanan ÖSS sistemi ile zaten daha öncesinde var olan fırsat eşitsizliğini derinleştirmiş, emekçi çocuklarına üniversite kapıları tamamen kapatılmıştı.

Aradan geçen dört ÖSS de bunu ispatladı. Bu dört senede harcanan kuşak sayılarına yenileri eklenirken, devlet lisesi öğrencileriyle özel lise ve kolej öğrencileri arasındaki puan adaletsizliği kat kat arttı. Bu uygulama ile fiyatları çok yüksek olan dershanelere gitmeden ve özel ders almadan üniversiteye girebilmek bir mucize hâline geldi. Meslek liselerinde okuyan öğrenciler ise en ağır darbeyi alarak daha sınava girmeden şanslarını yitirdiler.

Bunlara rağmen her sene on binlerce genç, sınavı kazanamamanın esas suçlusunu göremiyor; hatta üniversiteye girememesinin sorumlusu olarak kendini görüp, bunalımlara, intiharlara sürükleniyor.

Değişiklik Ne Getirecek!

Bilindiği gibi, 1999 ve daha sonraki ÖSS’lerde, Ortaöğretim Başarı Puanları (OBP)’nın ortaöğretim kurumlarının ÖSS puan ortalamalarına göre ağırlıklandırılmasıyla AOBP oluşmuştu. Bu ağırlıklandırmada en büyük AOBP 80 olmuş, en küşük AOBP’ler ise okulların ÖSS ortalamalarına göre değişiklikler göstermişti.

2003-ÖSS’den itibaren uygulanacak olan AOBP’nin hesaplama yöntemine göre ise, en yüksek AOBP 100 olacaktır. Yeni uygulamada, ÖSS ortalaması yüksek olan okulların diploma notu küçük olan öğrencileri, ÖSS ortalamaları düşük olan okulların diploma notu küçük olan öğrencilerine göre daha yüksek AOBP’lere sahip olacaklardır. Örnek vermek gerekirse, bu uygulamada ÖSS ortalaması en yüksek olan okulun diploma notu en küçük olan öğrencisinin AOBP’si 94,445 olurken, ÖSS ortalaması en düşük olan okulun diploma notu en küçük olan öğrencisinin AOBP’si 50 olacaktır.

Böylece herhangi bir okulun başarılı(!) öğrencileri arasında olmak da yetmiyor. Okuduğunuz okulun tüm öğrencilerinin ÖSS’sinin iyi bir başarı sergilemesi, 99 ÖSS’si ve sonraki tüm ÖSS’lerden daha fazla gerekiyor.

Böyle bir başarıyı her türlü teknik imkândan yoksun bırakılmış devlet liseleri gösteremeyecektir. Böyle bir başarıyı ancak, ya özel okullar ya da fiilen özel okullar gibi paralı hale getirilen anadolu ve fen liseleriyle, bazı seçkin genel liselerden bekleyebiliriz. Böyle olunca da nasıl bir emlak rayici, sonradan oraya metro, çevre yolu vb. yapılınca artarsa, bu okulların ekonomik değerleri de o şekilde artacaktır.

Meslek Liselerinin Durumu

99 ÖSS’sinde başlatılıp, son düzenlemeyle daha da adaletsiz duruma getirilen AOBP uygulamasının can alıcı noktalarından birisi de meslek liselerinin durumudur. Bu sistem ile meslek lisesinden mezun bir öğrenci normalde AOBP’sinin çarpılacağı katsayı 0,5 olacakken kendi dalındaki öğretmenlik bölümleri ve iki yıllık meslek yüksekokulları dışında tercih yaparsa katsayısı 0,2 oluyordu. Yeni değişikliklerde ise 0,5 olan bu katsayı 0,8’e; 0,2 olan katsayı 0,3’e yükselecektir. Yani değişen bir şey yoktur, meslek lisesinde okuyan bir öğrencinin üniversiteye girebilme umutları daha ÖSS’ye girmeden kaybolmuştur.

Bu arada, meslek lisesi öğrencilerine meslek yüksekokullarına sınavsız geçiş gibi göstermelik bir hak(!) tanınmıştır. Bilindiği üzere meslek yüksekokulları bugün meslek lisesi süresindeki öğrenimde kazanılan yetenekleri artırıcı özelliğe sahip değildir.

Öğrencilere, öğretmenlere, velilere kapalı olan ancak sermaye kuruluşlarına açık olan 1999’daki 16. Milli Eğitim Şûrası da göstermişti ki, meslek lisesinden mezun olan bir öğrenci ya sermayenin ihtiyacına göre vasıflı bir işçi olacak ya da milyonlarca genç gibi işsizler ordusunun bir elemanı olacaktır.

Anadolu ve Fen Liselerinden Genel Liselere Geçişi Engelleme Yalanı

1997 yılında, ÖSYM Başkanlığı tarafından YÖK Başkanlığı’na sunulan raporda, AOBP uygulamasına geçilmesinin gerekçesi şu şekilde yer almıştır:

‘OBP, okullarda kazanılan bilgi düzeyinin ölçüsü olarak değil, öğrenme gücü ve çalışma alışkanlıkları ile ilgili bir ölçü olarak hesaba katılmaktadır. Kuşkusuz fen ve anadolu liselerinde okuyan öğrenciler arasında da öğrenme gücü ve çalışma alışkanlıkları arasında farklar vardır. Ancak bu farklar öğrenciler seçilmiş olduğu için diğer liselerde olduğu kadar geniş değildir. Bir başka deyişle, çok yetenekli bir grup içinde diploma notu sıralamasına göre en sonda olmak, yetenek dağılımı normal olan liselerin diploma notu sıralamasına göre en sonda olmakla, öğrenme gücü ve çalışma alışkanlıkları açısından bakıldığında bir değildir. Fen ve anadolu liseleri ile ilgili soruna (genel liselere kaçış vb.) bir çözüm aranırken bu hususun göz önünde tutulmasının yararlı olacağı düşünülmüştür.’

Birinci olarak; OBP, okullarda öğretmenler tarafından verilen yazılı-sözlü sınav, dönem ödevi vb. notların birtakım hesaplamaları sonucu ortaya çıkan puanlama sistemidir. Bilindiği üzere var olan müfredat ve verilen öğretimin düzeyinin içinde not sisteminin öğrenme üzerine hiçbir etkisi yoktur. Hâlen liselerde Orta Çağdan kalmış bilgiler öğretilmekte ve paralı eğitime geçilerek bilgi metalaştırılıp, öğrenci eğitime yabancılaştırılmaktadır.

İkinci olarak; anadolu veya fen liselerini kazanmadaki kıstas bireyin yeteneklerinden çok bu okulu kazanmadan önceki zamanda elde edilen dershane, özel ders vb. fırsatlarla ilgilidir.

Üçüncü olarak; anadolu ve fen liselerinden esas kaçışın genel liselere değil, özel liselere olduğu görülmüştür; ki bu okulda okuyan görenciler de dershanelere bağımlıdır.

İyi düşünüldüğünde ise esas olarak yapılmak istenilenin eğitimdeki özelleştirmeyi bir şekilde meşru kılmak ve özel okulları yaygınlaştırmak olduğu görülecektir. Daha önce de bahsettiğimiz gibi dershaneye ve özel derse gitmeden ÖSS’yi kazanmak imkânsız hale gelmiştir. Yani; eğitim büyük bir ‘sektör’ hâline gelmiştir. Bu da sermaye sahiplerinin iştahını kabartarak dershanelerin yanı sıra dershane tipi eğitim veren ve devletin her olanağından (arazi, kredi vb.) yararlanan özel okulların her yerde mantar gibi bitmesine neden olmuştur.

Harcanan Kuşak Olmayacağız!

1998’de Emek Gençliği’nin önderlik ettiği liseli gençler, geleceklerine yönelik bu yeni saldırıyı, ‘Harcanan kuşak olmayacağız’ şiarıyla karşılamıştı. Ülke çapında büyük yankı uyandıran imza kampanyasını, aydınlatıcı panel ve forumlar izlemişti. İmza stantları açılmış, kitlesel boykotlar, basın açıklamaları yapılmıştı.

Ancak, bugünden geriye bakıldığında, harekete geçen binlerce gencin AOBP uygulamasına olan tepkilerinin, genel olarak bu tür uygulamalara neden olan eğitim politikalarına karşı yönelmediği söylenebilir.

Liseli gençliğin düzene karşı öfkesinin, geleceğine yönelik en büyük saldırı olan ÖSS sistemine karşı yoğunlaşması doğaldır. Ancak liseli gençlik; eğitimde özelleştirme politikalarından tektipleştirmeye, verilen eğitimin bilimdışılığından anadilde eğitim hakkından yoksunluğa kadar genişleyen bir sorunlar yumağı içinde yaşamaya mahkûm edilmek istenmektedir.

Tüm bunlara karşı, liseli gençler içinde siyasi ve felsefi arayışların varlığı da bilinen bir gerçektir. Bu arayış üzerinden öğrenci birlikleri, kollar, kulüpler vb. kitle örgütlerinin kurulup merkezileştirilmesi sorunu, öteden beri liseli gençlik hareketinin temel gündemidir. Liseli gençliğin emperyalist kapitalist sisteme ve onun kendi üzerinde kurduğu tahakküme karşı, işçi sınıfının ve sosyalizmin saflarında yer alması da bu yoldan olacaktır.

Özgürlük Dünyası - Kasım 2002

KULÜPLER, TOPLULUKLAR VE ÖTK

Türkiye’de yükseköğretim sistemi ile üniversite gençliğinin akademik-bilimsel talepleri, kültürel ve sanatsal özlemleri arasında hep bir uçurum olmuştur. Hak ve özgürlük sınırlarının görece daha geniş olduğu 1961-71 ve 1974-80 arası dönemler de dâhil olmak üzere, bu gerçek temel olarak hiç değişmemiş, üniversiteler gençliğin talep ve arayışlarına yanıt verici ortamı sunamamış, verilen eğitim mesleki icranın asgari gereklerini yerine getirecek bir perspektiften bile uzak kalmıştır.

Üniversite gençliğinin, derslere girip çıkmaya başladığı ilk günden itibaren gördüğü tablo, arzu ettiği mesleki-akademik eğitim ve bilimsel araştırma ortamı ile üniversitenin kendisine sunduğu ‘ortam’ arasındaki bire bir karşıtlıktır. Onlarca devlet üniversitesine ayrılan bütçeden yapılan olağanüstü kesintiler pahasına durumun bir nebze daha farklı olabilmesinin olanaklarının ‘yaratıldığı’ bir avuç vakıf üniversitesi dışında, ezici çoğunluğun okuduğu devlet üniversitelerinde nitelikli bir öğrenim görebilmenin ve bilimsel üretim yapabilmenin sınırlarının olabildiğince daraltılmış durumda olduğu, bilinen bir gerçektir.

Oysa ki, toplumun öğrenmeye en açık, toplumsal olay ve olgulara karşı en duyarlı ve toplumsal bilgi birikiminin üretiminde en etkin konumda olan kesimlerinden biri olan; ‘geleceğin aydını’ diye tabir edilen üniversite gençliğidir. Türkiye’de ortalama lise öğretiminin kapsamının darlığı ve içeriğinin sığlığı; bir avuç anadolu-fen lisesi ve kolejler haricinde, sayıları binlerle ifade edilen ortaöğretim kurumlarındaki baskıcı, gerici eğitim-öğretim düşünüldüğünde, 18-19 yaşlarına gelmiş, dershane, kurs vs. cenderesini geride bırakarak bir şekilde üniversiteli olmaya hak kazanmış yüz binlerce gencin, üniversitede göreceği ortamın kendisine sağlayacağı sosyalleşme imkânları konusunda nasıl bir beklenti içinde olduğu ortadadır.

Ancak, ülkemiz de dâhil her kapitalist ülkede yükseköğrenimde yüz yüze gelinen temel sorun elbette ki üniversite öğreniminin piyasanın talepleri doğrultusunda yalnızca teknik/pratik bilgilerle sınırlı bir müfredatı kapsaması, toplumun ve uygarlığın ihtiyaçları paralelinde bir bilimsel düşünüş ve uygulama alanına üniversitenin kapılarının kapatılmasıdır. Eğitimin ideolojik ve felsefi platformunu ise, bu gerçeği pekiştirecek şekilde, sadece kapitalist sınıfın dünyayı algılama ve yorumlama anlayışına uygun olarak pozitivist metafizik yöntem oluşturuyor. Böylelikle, on yıllardır üniversite gençliğinin elinden, insanlık tarihinin ortak bilimsel bilgi birikimini engince sorgulama ve tartışma, onu toplumsal pratiğin ihtiyaçları yönünde kullanabilme olanağı alınmış durumdadır.

Kulüp ve Topluluklar

Resmi kurumlar tarafından bilimsellik ve akademik özgürlük payesi ellerinden alınmış yükseköğretim kurumlarında, bu boşluğu da yıllardan beri, kurduğu kollar, kulüpler aracılığıyla üniversite gençliği tamamlamaya çalışıyor. Bu boşluğun kültürel-sanatsal ayağını, daha çok kulüpler yoluyla kapatma gayretinde olan gençlik, akademik özgürlükleri genişletme ve bilimsel üretime katılım mücadelesini de ÖTK (Öğrenci Temsilciler Konseyi)’lar üzerinden yürütmeye çalışıyor. Yükseköğrenim gençliği, hem okuduğu bölümlerle doğrudan ilgili kulüpler kurarak fakülte sıralarında ya da amfilerde bulamadığı mesleki-bilimsel tartışma ve pratikleri hayata geçirmeye hem de üniversitenin, kendisini besleyip doyurmakta yetersiz kaldığı kültürel ve sanatsal alanlarda bir şeyler yapabilmenin çabasıyla çeşitli kulüpler kuruyor. Kulüp ve topluluklar ayrıca, siyasal ifade olanakları kısıtlanmış çeşitli örgüt ve parti taraftarlarının, kendilerini ifade etmelerine de zemin teşkil ediyor.

Hobi amacıyla kurulan dağcılık, su altı sporları, vb. kulüpler ve belli grup ve örgüt taraftarlarını bir araya getirmek dışında gözle görülür bir faaliyeti olmayan kulüp ve topluluklar dışında, üniversite gençlik kitlesinin talepleri etrafında bir araya gelmesini sağlayan ve bilimsel tartışmalara arayış zemini oluşturan akademik-mesleki amaçlı kulüpler, önemli bir öğrenci kitlesine hitap etmeleri yönünden öne çıkıyor.

Yükseköğrenim gençliğinin temel sorunlarının neler olduğu, esas olarak biliniyor. Üniversite harçları, yurt, barınma sorunları, ders geçme sistemi, yemekhane ve yurtların özelleştirilmesi, derslerin niteliklerinin düşük oluşu, öğrenci temsil hakkının yetersizliği vs. Bunlar gibi pek çok sorun etrafında yıllardan beri yükseköğrenim gençliği; ‘özerk, bilimsel, demokratik’ bir üniversite şiarında somutlanan bir mücadele vermektedir. Üniversite gençliğinin ileri ve örgütlü kuşaklarının bu sorun ve talepler etrafında kitlesel bir öğrenci hareketi yaratmaya çalıştıkları da bilinmektedir. Yine bilinmektedir ki, farklı dönemlerde farklı sorun ve talepleri öne çıkartarak yürütülen üniversite gençliği mücadelesi, istenilen düzeyin çok gerisinde kalmıştır. Nesnel ve öznel, üniversite içi ve dışı birçok etmenin tayin ediciliğinde şekillenen bu durumun nedenleri arasında, üniversite gençliğinin sınıfsal profilinin değişmesini de aramak gerekmektedir. Bilhassa, son on-on beş yıldır yükseköğretimde ve öncesinde uygulanan paralı eğitim politikaları sonucu üniversite kapıları emekçi sınıflara büyük ölçüde kapatılmış, üniversiteye belli gelir seviyesi üzerindeki kesimlerin çocukları girebilir olmuştur. Dolayısıyla konumuz bağlamında toparlayacak olursak; bugün gerek öğrencilerin kol, kulüp ve topluluklarda cisimleşen akademik-bilimsel arayışları gerekse de kalıplaşmış yöntem ve şekilleri kullanarak kitlesel, kalıcı bir üniversite gençlik mücadelesinin yıllar yılı yaratılamıyor oluşu gerçeği, birtakım zaaflarına karşın, üniversite mücadelesinin yolunun, az çok, öğrencileri etrafında toplayabilen akademik-bilimsel amaçlı kol, kulüp ve topluluklar ile ÖTK’lar yoluyla yaratılacak fikirsel-bilimsel bir tartışma ve buradan çıkacak bir fikir bölünmesinden geçtiğine işaret ediyor.

Her yıl üniversiteye adımını atan yığınla öğrenci, bilimsel öğretim görme ve üretim yapma hevesi yüksek öğretim kurumları tarafından köreltildiği ölçüde, bölüm ve mesleki kulüplere yöneliyor. Felsefe, sosyoloji, edebiyat, tarih, iktisat, hukuk, biyoloji gibi temel bölüm kulüplerinin en azından bir kısmı hemen hemen birçok üniversitede mevcut. Bu kulüp ve topluluklara gidip gelen binlerce üniversiteli genç, çıkardıkları dergilerle, düzenledikleri toplantı, panel, söyleşi türü etkinliklerle, alanlarıyla ilgili az çok bir bilimsel tartışma yürütüyor. Felsefe, sosyoloji, biyoloji öğrencilerinin birkaç yıldır gerçekleştirdikleri kongrelerde ise, bu tartışmalar daha da genişleyerek ülkenin pek çok sorunuyla bağlantılı politik, ideolojik tartışma zeminleri de yaratıyor. Dolayısıyla üniversite gençliğinin bilimsel ve akademik tartışmalar üzerinden politikleşme ve örgütlenme yoluna girmesi açısından kulüp ve topluluklar önemli imkânlar sunuyor.

Bir felsefe kulübünde idealizm-materyalizm ayrımına dayanan tartışmalar yürütmek, bir mühendislik dalının kulübünde, mühendislik eğitiminin sermaye için mi, yoksa ulusal sanayi ve kalkınma yolunda mı kullanılması gerektiği, bunun toplumdaki somut yansımaları üzerine fikir yürütmek, ya da uluslararası ilişkiler öğrencilerinin kulübünde, Türkiye’ye Ortadoğu’da biçilen rol, bunun arkasında Amerikan emperyalizminin emelleri sorununu ortaya atmak... Bunların hepsi, üniversite gençliğinin, YÖK’ün oluşturduğu üniversite modelini, oradan da kapitalizmi sorgulama ve bir noktadan sonra politik olarak onunla karşı karşıya gelmesi için ihmal edilmesi kabul edilmez fırsatlar barındırıyor. Zaten, 68 öğrenci hareketinin bugüne ışık tutan temel bir özelliği de, belli başlı okullardaki ilk örgütlenme ve politikleşme nüvelerinin altında bu tür tartışmaların yattığıdır.

Kulüpler, topluluklar bu şekilde değerlendirildikleri oranda üniversite gençliği içinde kitlesel bir öğrenci hareketi yaratma, en önemlisi de her alanda düzenle hesaplaşan bir fikir-ideoloji tartışması yaratmak, böylelikle bilindik yöntemlerle mücadeleye kanalize olması zor olan gençlik kesimlerini de kucaklamak mümkün olacaktır. Öbür türlü, yani rutin faaliyetlere gömülmüş, onları da yapmasa bomboş geçecek bir sene kaygısıyla hareket eden, öğrenci merkezli bir çalışma ve üretim faaliyetinden ziyade dışarıdan etkinliklerle (paneller, konferanslar) yetinen bir anlayışla kol, kulüp ve toplulukların gençliğe bir açılım sağlamayacağı, çoğu durumda ise onun üzerinde bir yük teşkil etmesi kaçınılmazdır. Keza, öğrenim dönemi başlarında kimi zaman bölümlerinin tüm öğrencilerini kapsayan toplantılarla faaliyete başlayan kulüpler, bir süre sonra daha çok da politik-örgütlü öğrencilerin kaldığı çekirdek türü yapılara dönüşüp seneyi böyle tamamlamaktadırlar.

Kulüpler Kendi Başlarına Yeterliler mi?

Kulüp, topluluk gibi yapılar, ayrı ayrı olsalar da öğrenci gençliğin, akademik, bilimsel sorun ve talepleri etrafında bir araya gelmelerinde kuşkusuz önemli araçlar; ancak yükseköğrenim gençliği, mücadeleye geçtiği ve bu yolda örgütlenmeye ihtiyaç duyduğundan bu yana, hep merkezi ve gençlik kitlesinin tümümü kapsayacak bir modelin, kimi zaman adını koyamasa bile, ihtiyacını duymuş, bu olanağı yarattığı zamanlarda da, tek tek kulüp ve toplulukların harekete geçirip mücadeleye yönlendireceği öğrenci kitlesinden çok daha fazlasının ortak tartışıp, hareket edeceği bir platformu oluşturmuştur.

Eğer, üniversite gençliğini, topluluklara, kulüplere gelmeye iten neden, az çok bir sosyallik sağlaması yanında, kampüslerdeki bilimsel bir öğrenim ve tartışma ortamının olmaması ise; belli bir konuda tartışma ve üretim faaliyetinde bulunma üzerinden kendini geliştirme dışında, özerk, bilimsel ve demokratik bir eğitim mücadelesinin verileceği esas yerin, tüm yerel kol ve kulüplerin üzerinde, sınıflar, bölümler ve fakülteler üzerinden yükselerek bütün bir fakülteyi kapsayan üniversitelinin akademik-sendikal örgütü olduğu gerçeği bugün de değişmemiştir, tersine acil bir ihtiyaç olarak kendini dayatmaktadır.

Bir yandan kulüp ve topluluklar yoluyla kendilerini ifade etmenin yol ve olanaklarını sonuna kadar zorlaması gerekli olan, bu noktada da olumlu pek çok pratiği de hayata geçirmiş olan yüksek öğretim gençliği, diğer taraftan da köklü bir üniversite modeli değişikliği talebini elden bırakmamak, onu en yüksek perdeden haykırmak yükümlülüğü taşımaktadır. Diğer türlü; kulüp, topluluk tipi örgütlenmelere tek başına gömülmek, özerk, bilimsel ve demokratik eğitim mücadelesinde, zaten üniversite gençliğini politikadan soğutmak, uzaklaştırmak için elinden geleni ardına koymayan YÖK’ün en başta işine gelmiş olur. Kulüpler, topluluklar, kendi içlerine gömüldükleri, yapıp ettikleri nice faaliyetin ‘sarhoşluğuna’ kapıldıkları oranda, akademik bilimsel bir üniversite talebini her an akılda tutmayı ve tüm faaliyetlerinde amacını bu yöne doğrultmasını bilmeyi ihmal etmiş olacaklardır. Bu açıdan da, YÖK ve gericiliğin esas korkusu, gerçek anlamda bilimsel, parasız ve demokratik bir eğitim talebiyle ayağa kalkan yüz binlerce öğrencinin oluşturacağı manzaradır.

‘Merkezdeki’ kimi üniversitelerde, kurdukları müzik, dans, tiyatro vb. kulüplerini politik bakımdan da olmak üzere adeta bir ‘kurtarılmış bölge’ ilan eden, üniversite mücadelesi de içinde olmak üzere, yaşama tüm müdahale reflekslerini bu yapılara sıkıştırarak, azımsanmayacak bir öğrenci kitlesini bu yolla özerk-bilimsel eğitim talebiyle YÖK’e karşı yürüttüğü mücadelede pasifize eden öğrencilerin gerçekten alternatif bir öğretimin ve oradan ‘yaşamın’ yolunu açmadıkları açıktır.

Mücadele Yolu Gençliğin Akademik Örgütlenmesinden Geçiyor

Üniversitelerin özerk, demokratik ve bilimsel bir temele oturması için yürütülecek mücadelenin merkezinde gençliğin akademik örgütü bulunuyor. Üniversiteye gelen her öğrencinin doğal üyesi olduğu ve sırasıyla sınıf, bölüm, fakülte temsilcilikleri üzerinden yükselen demokratik yapısıyla gençliğin akademik örgütü, geçliğin talep ve sorunlarını tüm bir okula mal etmek ve bu yönde en geniş öğrenci kesimini harekete geçirmek için en meşru ve demokratik zemini içeriyor. Üniversite idarelerince kurulmasından ve YÖK’ün dayattığı kimi mevzuatları tüzüklerinde barındırmasından bağımsız olarak, temsilcilikler üzerinden yükselen ve her öğrenciye açık olan, adı ne olursa olsun her tür akademik örgüt modeli, yükseköğrenim gençliği tarafından mücadelesinin merkezine alınmak durumundadır. 68’ ve 70’li yıllarda, üniversitelerdeki ÖB, ÖTK, gibi kitlesel akademik örgütleri, birer mücadele örgütü hâline dönüştüren gençlik önemli kazanımlar elde etmiş ve birleşik, kitlesel öğrenci hareketini yaratmanın imkânlarını ortaya çıkarmıştır.

Şimdiden birçok okulda en geniş öğrenci kitlesini temsil eden, giderek diğer okullarda da kurularak tüm yükseköğrenim gençliğinin mücadelesini birleştirip merkezileştirebilme imkânı sunan yapının bugünkü adı ise ÖTK’lar. Hem tarihte aynı adla kurulan benzer akademik kitle örgütlerinin üniversite gençlik mücadelesine sunduğu sayısız fırsat hem de bugünün ÖTK’larının kısa geçmişlerinde pek çok okulda imza attığı eylemlerin kitleselliği ve yarattığı yankı düşünüldüğünde, gençliğin ortak, meşru taleplerinin en merkezi ve kapsayıcı olanı olan özerk, bilimsel, demokratik bir üniversite eğitimi talebini elde edebilmek için mücadele zeminini günümüzde ÖTK’lar meydana getiriyor.

ÖTK’lar ilk kez 90’ların ortalarından itibaren üniversite yönetimlerince kurulmaya başlandı. Bir süre kâğıt üstünde bir örgüt modeli olarak varlık gösteren ÖTK’lar, çok geçmeden üniversite gençliği mücadelesinde işlev kazanmaya başladı. Üniversiteye gelen her öğrencinin doğal üyesi sayıldığı ve sırasıyla sınıf, bölüm, fakülte ve üniversite temsilcilikleri üzerinden yükselen demokratik yapısıyla ‘Öğrenci Konseyleri’, üniversite geçliğinin özerk, bilimsel, demokratik bir üniversite elde etme mücadelesi için en uygun zemini oluşturuyor. Tüzüğündeki birçok antidemokratik maddeye rağmen (temsilcilik için alttan dersi olmamak, disiplin cezası almamış olmak, siyasi parti veya örgütün üyesi olmamak zorunluluğu gibi), pek çok fakültede yerel ve genel sorunları için harekete geçen öğrenciler eylemlerinde ÖTK’ları kullanarak kazanım sağladılar ve söz hakkı elde ettiler. Bunun en yakın ve bilinen örneği İstanbul Üniversitesi’ndeki formasyon eylemlerinde yaşanmıştı. Dünya Bankası’nın direktifleriyle daraltılan yüksek lisans formasyon programı sonucu, mezun olduktan sonra öğretmenlik yapamaz duruma düşen fen ve edebiyat fakültesi öğrencilerinin, imza kampanyalarıyla, basın açıklamalarıyla, irili ufaklı protesto eylemleri ve tartışma toplantılarıyla başlattıkları eylemler süreci, sorunun muhatabı olan binlerce öğrencinin yürüyüşler, tam katılımlı ders boykotları gerçekleştirmelerine kadar varmıştı. Sonuçta da, rektörlük geri adım atarak 70 olan formasyon kapasitesini, 400’e çıkarmak zorunda kalmıştı. Bu süreçte belirleyici rol, sınıf ve bölüm temsilcilerine düşmüş, alınan her karar, konuyla ilgili her tartışma, temsilcilikler aracılığıyla istisnasız her öğrenciye ulaştırılarak; zaten tüm öğrenci kitlesinin en meşru sorunu olan formasyon hakkı her öğrencinin inisiyatif aldığı, böylelikle bir mücadelede nasıl kazanım elde edilebileceğini yaşayarak öğrendikleri bir süreç olarak belirmişti. İstanbul Üniversitesi’nin Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu öğrencileri de, lisans programlarına dikey geçiş haklarının kolaylaştırılması için ÖTK’yı kullanarak mücadele yürütmüşlerdi.

ÖTK’nın mevcut yapısını daha demokratik kılmak için yine ÖTK’lara dayanan mücadelede dikkat çeken bir örnek de Ankara Üniversitesi’nde yaşanmış, bu okulda 1998 yılında kurulan ÖTK’nın yönerge ve mevzuatı öğrenciler tarafından değiştirilmişti.

ÖTK’lar, üniversitelinin, çeşitli şekillerde ortak iş yapmada kullanabileceği bir platforma da işaret ediyor. Mustafa Kemal Üniversitesi öğrencilerinin birkaç sene evvel, çıkarttıkları dergileri ‘Teneffüs’ bir örnek. Gençler, dergilerini tüm fakülteye mal edip sayısız öğrencinin katkı sunup, çıkartılmasında emeklerinin geçtiği bir çalışmayı yine ÖTK sayesinde kotarabilmişlerdi.

Benzer örnekleri çoğaltmak mümkün. Bugüne kadarki deneyimin gösterdiği bir şey daha var ki, o da, geçmiş yıllarda kurulan meclis, cephe vb. adlar altında yükseköğrenim gençliği mücadelesini merkezileştirme iddiasını taşıyan yapıların, yine bugünün marjinal, sekter sol gruplarının öğrenci hareketine dışarıdan dayattıkları örgütlenme ve mücadele modellerinin ÖTK tipi bir örgütün yerini alma şansı yok.

Kol, kulüp ve toplulukların gençliğe ortak iş yapma ve taleplerin karşılanması yönünden araç teşkil etmeleri ve kimi yerellerde birbirinden kopuk olsa da hatırı sayılır öğrenci kesimini temsil ediyor oluşları, bunların bugün için ÖTK’nın temsil ettiği bir aracın yerini alabileceği kanısını akla getirmemelidir. Zaten ÖTK merkezi bir temsil kurumu, kol ve kulüpler ise esas olarak kültürel-sanatsal-bilimsel öğrenci faaliyetlerine aracı olan örgütlenmelerdir. Önemli olan, her iki mücadele aracını da ihmal etmeden, birbiriyle tamamlamayı bilmektir. Yani, çeşitli türden kol, kulüp ve topluluklarda dünyayı algılama ve yorumlama arayışını sürdüren, bu açıdan derslerin çizdiği katı sınırların dışına çıkmaya çalışan üniversite gençliği, tüm bu faaliyetlerine de neden teşkil eden esas talebi, ‘bilimsel-akademik ve YÖK’süz bir üniversite’yi mücadelesinin en önüne koymaya ve ÖTK’ları bu yolda en verimli şekilde kullanabileceği mücadele biçimlerini bulmaya devam etmelidir.

Özgürlük Dünyası - Kasım 2002

ANTİEMPERYALİST GENÇLİK HAREKETİNDE
YENİ BİR DÖNEM: BOYKOTLAR, ÖNCESİ VE SONRASI

Aylardır ‘başladı başlayacak’ denilen, pazarlıklarda tehdit unsuru olarak kullanılan ve bütün dünyayı bir biçimde ayağa kaldıran/kaldırmakta olan ABD’nin ‘olası’ Irak saldırısı başladı. Kendi halkları da dâhil olmak üzere dünya halklarının hiçbirini kandıramayan ve son birkaç ayda tüm dünyanın düşman olarak görmeye başladığı Bush, Blair, Rumsfeld, Pearson gibilerinin başını çektiği emperyalist saldırı çetesi, TBMM’den asker gönderme ve hava sahasının kullanımına ilişkin olan ikinci tezkerenin geçmesiyle bombardımanı başlattılar.

Savaşın gündeme oturduğu son bir ayla beraber bugünlerde, Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak sözü sıkça kullanılır oldu. Yaşamın ve doğanın temel yasası olan değişim elbette kendisini gösterecek; nasıl Irak kentlerinde bulunan sağlam bina sayısı, Amerikancı televizyon ve gazetelerin söyleyip yazdığı yalan dolanlar, ABD işgali altındaki Türkiye topraklarının yüzölçümü her gün değişiyorsa, hayatın gidişatını etkileyen ve etkileyecek birçok şey de değişecek, yenilenecek ya da oluşacaktır.

ABD’nin ve onunla ‘sıkı ittifak’ içinde bulunan ‘Avrupalı’ İngiltere’nin savaş planlarını daha açıktan ilan etmeye başlamasıyla bütün dünyayı saran savaş karşıtı hareket, her geçen gün daha fazla alanı etkileyerek yeni bir evreye doğru yol alıyor. Özellikle Yunanistan, İtalya ve İngiltere’de sokak eylemlerinin hemen her gün yapılması, birkaç işkolunda başlayan grevlerin yayılarak genel grevler biçimini alması, Müslüman ülkelerden daha sert tepkilerin gelmeye başlaması, küreselleşme saldırganlığının ardından gelen bu savaşın yalnızca Ortadoğu’yu değil bütün dünyayı temellerinden değiştirecek bir süreci başlattığını gösteriyor.

Savaş karşıtı hareketin önemli ve ileri bir unsuru olan gençlik ve gençlik hareketi ise bu değişimin en hızlı yaşandığı alan. İngiltere ve Almanya gibi Avrupa ülkelerinde zaman zaman hareketin başını çeken liseli, üniversiteli gençler, gerek yarattıkları hareketin gerekse bu hareketin niteliğinin artan ivmesiyle, kendileri için yeni bir dönemin başladığını kanıtlıyorlar.

Bu emperyalist paylaşımda kendisine ‘özel’ bir rol biçilen, planlarda önemli bir yer tutan Türkiye’de de savaşa, ABD’ye üsleri, hava sahasını hatta şehirleri, köyleri, tarlaları açarak savaşın bir parçası olmaya yönelik tepki göz ardı edilebilir bir tepki değildir. Geçen birkaç ay içinde imzalar toplanmış, küçük, büyük eylemler yapılmış, sendikalar, her türlü kitle örgütleri ve onların da içinde bulundukları ve neredeyse her semtte, mahallede kurulan savaş karşıtı platformlar açıklamalar yapmış, üniversite ve liseler çeşitli eylemlere sahne olmuş, halkın geniş bir kesimi savaşa karşı tepkisini bir düzeyde göstermiştir/göstermektedir. 1 Mart’ta Ankara’da yapılan miting, mitingin gerçekleştiği saatlerde TBMM’de savaş tezkeresinin görüşülüyor olması ve tezkerenin geçmemesi, Türkiye’de de savaş karşıtı hareketin yeni bir döneme doğru ilerlediğini ortaya koydu. Yapılan her eylemin, her geçen gün halkın desteğini daha fazla toplaması ve 1 Mart eylemine bugüne dek hiçbir eyleme, mitinge, hak arama mücadelesine katılmamış gençlerin, kadınların, işçilerin katılmış olması, ‘Bu memleket adam olmaz’cıları bile hayrete düşürmüş olmalı.

Emperyalist saldırganlığın ve savaş karşıtı hareketin en önce ve en yaygın biçimde etkilediği gençlik, bu hareketin geleceği bakımından önemli bir yer tutuyor. 1 Mart’ta ve öncesinde yapılan eylemlerde (örgütleniş süreci de dâhil olmak üzere) gençlerin yoğunluğu ve katılış tarzı dikkat çekiciydi. Üniversitelerde topluluklar, kulüpler, ÖTK ve öğretim elemanlarınca oluşturulan platformların açtığı pankartlar arkasında yüzlerce, hatta binlerce öğrenci bir araya geldi. Bu platformlara şu veya bu nedenle katılmayan birçok üniversiteli ise sendikaların, meslek odalarının, kimi derneklerin yanında ya da kortejlerin hemen kenarında katılmayı tercih etti.

Hemen 1 Mart’ın ardından, uluslararası düzeyde alınan 21 Mart’ta genel grev kararı, döneme yakışır bir çabuklukla değerlendirilmiş, kararın öğrenci gençliğin gündemine girmesi sağlanmış, yalnız bununla kalınmayarak grevlere boykotlarla destek verme kararı alınmıştı. Bu kararın birçok üniversite ve lisede etkili bir biçimde hayata geçirildiğini göz önünde bulundurursak, boykotların ve boykot çalışmalarının gençlik hareketinin geleceği bakımından değerlendirilmesinin kaçınılmaz olduğu gerçeğiyle karşılaşırız. Bu yazıyla yerine getirilmek istenen de böylesi bir gerçeğin beraberinde getirdiği görevin ilk adımıdır.

Döneme Uygun Bir Çalışma Biçimi

Üniversitelerin açıldığı dönemin hemen sonrasından itibaren gündeme oturan savaş sorunu, öğrencilerin yanı sıra öğretim üyelerinin ve kısmi de olsa sendikalar aracılığıyla üniversite emekçilerinin de dâhil olduğu bir tartışmayı ve başını sosyalist gençlerin çektiği bir çalışmayı başlatmıştı. Savaşın asıl nedenlerinin, yaratacağı olumsuzlukların ve genel anlamıyla emperyalizmin teşhiriyle başlayan bu çalışma, ilerleyen aşamalarda savaş karşıtı güçlerin üniversiteler yerelinde birleştirilmesine ve bu yolla eylemlerin örgütlenmesine doğru yol aldı. Çoğunlukla platformlar kurma yöntemiyle gerçekleşen bu birlikteliklerin biçimine dair çeşitli vesilelerle belirtilen eleştiri ve öneriler, daha çok bu platformların niteliğine, amacına ve bu amaca uygun bir bileşimi içerip içermediğine yönelikti. Birçok üniversitede kurulan ve devrimci, sosyalist, demokrat gibi sıfatları taşıdığı iddia edilen savaş karşıtı platformlar, özünde bu sıfatlara uygun olmayan bir tarzda oluşturuluyordu. Halkın yüzde 95’inin ‘Savaşa hayır’ dediği düşünüldüğünde, üniversitelerde kurulacak platformların da bu kapsayıcılığı teoride ve pratikte taşımasının zorunlu olduğu görülürse, üniversite bileşenlerinin -en başta öğrencilerin- savaş karşıtı mücadelenin belirleyicisi olması gerekir. Bunun için öğrencilerin kendilerini en geniş biçimde ifade edebileceği bir tarza ihtiyaç vardır. Bu, kendisine öncülük payesini biçmiş, kendisini geniş öğrenci yığınlarının -bu yığınlarla hiçbir biçimde yüz yüze gelmemesine, onların duygu ve düşüncelerinden bihaber oluşuna rağmen- yerine koymuş dar örgütlerin sınırlı birlikteliğiyle yaşam bulabilecek bir tarz değildir. Bu tarz ancak öğrenci yığınlarının kol, kulüp, topluluk, ÖTK gibi doğal örgütlülüklerinin doğru bir anlayışla bir araya getirilerek harekete geçirilmesiyle yaşam bulabilir. Üniversitelerde kol, kulüp, topluluk ve ÖTK’ların içinde bulunduğu durumu öne sürerek, onların dâhil olduğu platformların olanaksızlığını kanıtlamaya çalışanlar dediklerinde ısrar ededursun, boykotlara varan bir çalışmanın örgütlenebilir olduğu gerçeği bu dönem çok net görülebilmiştir.

Üniversite hareketinin son dönemini dikkate alırsak, ileri bir eylem biçimi olan boykotların örgütlenişi, sadece çalışmanın gerekli unsurlarla birleşmesi, hareketsiz yığınları bile harekete geçirmesi ile açıklanamaz. Bunların hepsini birden kapsayan, aynı zamanda sorunun temelini oluşturan bir noktayı gözden kaçırmamak gerekiyor. İçinde bulunduğumuz dönem, ihtiyaçlarını ve bu ihtiyaçlara cevap verebilecek bir çalışma biçiminin ilk adımlarını kendi içinden yaratan bir dönemdir. Üniversiteli gençlerin sınıflarda, yemekhanelerde, amfilerde; derslerde, sohbetlerde, tartışmalarda savaşı konu ettiği, birçoğunun siyasete ve ülke gündemine müdahaleye daha istekli oldukları ve bu isteği bir şekilde gösterdikleri bir dönemden söz ediyoruz. Bu dönemi doğru tahlil edebilmenin tek yolu ise, gençlik yığınlarının içinde varlık gösterebilmek, gelişen ya da gelişebilecek her tür hareketlenmenin bilgisine sahip ve gidişatı değiştirebilir bir pozisyonda olmaktır. Bu, yalnızca dönemin politik analizini doğru yapıyor olmak değil, aynı zamanda burjuvazinin politik argümanlarının kitleler içindeki yansımasını, yarattığı yanılsamayı ve bu yanılsamanın ne tür araçlarla bertaraf edileceğini bilebilmektir.

Üniversitelerde hareketin bittiğini, güçsüzleştiğini kendi güçsüzlüğü üzerinden belirleyen anlayış, elbette hareketin nasıl ve nereden güçleneceğine dair doğru fikirlere sahip olamayacaktır. Savaş karşıtı hareketi kendinden menkul sayan bu anlayış, birleşilebilecek unsurlar, harekete katılabilecek güçler konusunda güvensiz dahası zarar verici bir tutum takınacaktır.

Bu anlayışın yanlışlığı, 1 Mart eylemi öncesinde ODTÜ’de yürüyen ve çok sayıda öğretim üyesinin, toplulukların ve bundan dolayı çok sayıda öğrencinin aktif olarak katıldığı boykot çalışmaları ile gözler önüne serilmişti.

Boykot Fikrinin Yaşam Bulması: Her Yerde Boykot!

Ortaya atılan her fikir/ideoloji ait olduğu kitleler içinde yankı bulmuyor, onlar tarafından sahiplenilmiyorsa yaşama şansı pek azdır. Fikrin sahiplerini bulması, onlara ulaşması ise, onlar tarafından sahiplenilebilmesinin ilk ve kaçınılmaz koşuludur.

Savaşa karşı –istilanın başlaması sonrası günlerde artık savaşı durdurmak için- işçilerin emekçilerin bir günlük grev yapması fikri, dünyada ve Türkiye’de birtakım temeller üzerinden oluşmuşsa, bu fikri hayata geçirmek de yine bu temeller üzerinden hareketle gerçekleşmiştir. Bu greve üniversite ve liselilerin bir günlük ders boykotlarıyla destek vermesi fikri de, yukarıda bahsedilen dönemsel özellikler üzerinden doğru bir çalışmayla hayat bulmuştur. Bu çalışmanın öne çıkan ve belirleyici özelliklerine değinmeden boykot sürecini bir deneyim hâline getirmek, sonrasında atılacak adımları görmek mümkün olmayacaktır.

21 Mart’tan yaklaşık iki hafta önce yapılan boykot çağrılarının mümkün olan en geniş kitleye ulaşabilmiş olması, bu fikrin sahiplenilmesinde öncelikli neden olmuştur. Elde bulunan her olanağı somut bir iş hâline dönüştürme becerisi bu çalışma içinde çok çabuk gelişebilmiştir. Sınıfların içlerine kadar, öğrencilerin bulunduğu her yerde yazılı materyaller ya da sözlü ajitasyonlar aracılığıyla boykotu gündeme getirme ve tartıştırma çabaları sonuçsuz kalmadı. Boykotun ‘olabilirliği’ konusunda en küçük bir şüpheden bile uzak kalmak ve bu güveni her çalışmada dışa vurmak, kitlelerin de bu inanca ortak olmasını sağladı. Sınıflarda yapılan konuşmalardan, öğretim üyeleri içinde yapılan ‘destek turları’na, yapılan afişlerin içerik ve biçiminden, duvarlara yazılan yazılara kadar her araç bu güveni yansıtıyordu. Önceden görüşülmediği hâlde birçok öğretim üyesinin öğrencilerine boykota katılıp katılmayacaklarını sorması ve katılım çağrısı yapması, boykot çağrısının yapıldığı sınıfların o gün yapılacak sınavı iptal ettirme çabaları, yapılan barış sempozyumlarına öğrencilerin gösterdiği ilgi ve boykotun böyle alanlarda dillendirilmesi, boykot referandumları için açılan masalara gösterilen yoğun ilgi ve referandum sonuçlarında öğrencilerin çoğunun boykottan yana çıkması gibi daha birçoğu sayılamayacak örnek, boykot fikrinin üniversitede kazandığı meşruiyeti ve bu güvenin yarattığı etkiyi gösterir. Boykot fikrinin yaşam bulmasının en önemli dayanağı, öğrencilerin, öğretim üyelerinin bulunduğu her alanda, onlara ulaşabilecek her araçla boykot çağrılarını yinelemek, üniversitenin her yerinde boykot rüzgârı estirmektir.

Aynı zamanda toplulukların, öğrenci temsilcilerinin oluşturduğu platformlara boykot önerisiyle gidilerek, çalışmanın onlar tarafından da sahiplenilmesi sağlandı. Bu platformlar da dâhil olmak üzere, geniş bir çevreyi boykotun örgütlenmesi için seferber etmek, şu veya bu örgütün, grubun, platformun değil üniversitenin boykotta olacağının en büyük göstergesiydi. Ve bu seferberlik başarılarak boykot komiteleri oluşturuldu, bu komiteler aracılığıyla onlarca öğrenci boykot çalışmasına katıldı. Öğrenci hareketini kendi iç dinamikleriyle ilerletecek bu tutumla, ‘Biz boykottayız!’ diyen ve dolayısıyla boykotun tutmayacağına inanan anlayıştan da ayrışılmış oldu.

Boykotlar konusunda son derece karakteristik bir tutum takınması ve bu tutumunun her üniversitede aynı olması nedeniyle özel olarak TKP’ye değinmek gerekiyor. Boykot çağrılarının haftalardır yapıldığı neredeyse her üniversitede 21 Mart’tan bir gün önce ‘yurtseverler’i göreve çağıran TKP, kendi çapında boykot ilan etti. Kimi okullarda boykotu örgütleyenlere bir gün öncesinden giderek ‘ortaklaşma’ çağrısı yapan TKP’liler, kimi okullarda da sanki hiç boykot lafı edilmemiş gibi, hiçbir şey söylenmemişçesine çağrılar yaptı. Yapılan çalışmanın ucundan bile tutmaya tenezzül etmeyerek uzaktan seyreden TKP’li öğrenciler, okulun boykot havasına girmesiyle birden fikir değiştirmiş olsalar gerek. 21 Mart günü boykotu örgütleyenler kendileriymişcesine, kimi yerde kaba, kimi yerde utangaç tavırlarla boykotta yer aldılar. Elbette boykota katılmalarına, katılma çağrısı yapmalarına diyecek bir şey olamaz. Ama onlarca öğrencinin çalışmasını, toplulukların iradesini yok sayarcasına üstten bir boykotu sahiplenme tutumu, öğrencilerin ve gündemlerinin ne kadar dışında olduklarını gösteren faydacı bir tutumdur ve eleştirilmelidir.

Boykot Sonrası

Birçok üniversitede boykotun yüzde 80-90 katılımla gerçekleşmesi ve yüzlerce hatta binlerce öğrencinin katıldığı eylemlerin yapılması, bu dönemde hareketin ilerleme olanaklarının fazlasıyla var olduğuna dair önemli bir işarettir. Boykota katılan ve o gün okula gelerek sınıfları gezen, diğer öğrencileri de boykota çağıran yüzlerce öğrenci bundan sonra sürecek savaş karşıtı mücadelenin bir parçası olmaya istekli olduklarını da böylece ifade etmiş oldular.

Bu dönem ortaya çıkan hareketin ilerleme olanaklarını doğru kullanmak, bundan sonra yapılacakların hareketi geriletecek tarzlardan uzak ele alınması, bir araya gelen yüzlerce öğrenciyi daha ileri bir noktadan mücadeleye katmak dikkatle yerine getirilmesi gereken sorumluluklardır. Harekete katılan öğrencilerin ileri unsurlarını sosyalist bilinçle tanıştırmak ve birleştirmek bundan sonraki mücadele açısından kaçınılmaz bir görevdir. Bunlarla birlikte boykotlar sonrasında yaratılan etkiyi, oluşan havayı dağıtmadan, her günlük gelişmeye uygun bir çalışma ve çalışma biçimi geliştirmek gerekir.

Savaş sürecinde ABD’nin, hükümetin, genelkurmayın vs. yaptığı her açıklamayı, medyanın duyurduğu her haberi, propaganda ettiği her yalanı teşhir edici bir pozisyon alarak, ajitasyon ve propaganda çalışması yürütmek sürece uygun bir çalışma için zemin hazırlayacaktır.

Gençlik hareketi antiemperyalist bir çizgide yükselme eğilimi gösteriyor. Dönemin olanaklarını gerçeğe çevirerek, ABD emperyalizmine ve işbirlikçilerine 6. Filo olayını yeniden yaşatmak hiç de zor değil...

Geleceği Hazırlamak

Artık gençlik hareketinin hem de antiemperyalist çizgide yeni bir kitlesel yükselişinin koşulları gelişmekte ve bu koşullar her zamankinden daha çok gençlik kitlelerin dışından ve onlardan kopuk olmayan bir çalışma ve tarzı dayatmaktadır.

Ülke içinde 12 Eylül saldırganlığının, dünya ölçeğinde ise ‘duvarın yıkılması’ ve Sovyetler Birliği’nin çöküşü üzerinden geliştirilen ve barış, refah, demokrasi, insan haklarının kendisiyle olanaklı olduğu iddiasıyla küreselleşme saldırısının uzun yıllar boyunca kendi düzenini dayatarak, düzene bağlayarak küllendirdiği ‘yeni bir dünya’ya ve ‘yeni bir dünyanın mümkün olduğu’na dair en başta ve en çok gençliği etkileyip hareketlendirecek özlem ve fikirler; işsizlik, yoksulluk, geleceğe güvensizliği genelleştiren ve insanın yerine piyasayı geçiren küreselleşme politikalarının devamı olarak insanlığa dayatılan savaş ve ölüm ve ikisinin de kaynağı olarak, patronu Amerikan emperyalizmi olan kapitalist uygarlık tarafından şimdi yeniden ve ikna edici nesnel temelleri çok daha yaygınlaşmış haliyle teşvik edilmektedir. Böyle bir dünya ve uygarlıkta işsiz, geleceksiz, itilip kakılarak ve üstelik ölüme gönderilme tehlikesiyle yaşamaya katlanmak hızla gençlik açısından ikna edici olmaktan çıkmaktadır.

Dünya, kapitalizmin çürüyüşüyle birlikte dönüyor. Tıkanmasına çözüm arayışındaki kapitalist emperyalizm, yolunu kendi karakterine uygun olarak saldırılarını tırmandırmakta, iktisadi, sosyal, siyasal ve askeri bakımdan ‘cepheye yeni ve taze güçler’ sürmektedir. Ama ne iş yasasında değişiklik, ne personel rejimi ya da Yüksek Eğitim Kurulu (YEK) takviyesi ne de Irak saldırısının yeni takviye güçlerle güçlendirilmesi çözüm vaadetmekte; tersine, her yeni takviyeyle pekiştirmeye yöneldiği saldırganlığı, kendi kuyusunu kazıcı rol oynamakta, kendisine karşı yeni ve taze güçlerin sahneye çıkmasına neden olmaktadır. Her alanda kölelik ve geleceksizlik dayatması üzerinden yaratılan yeni ‘dehşet’ tabloları, insanlığı, ama en çok gençliği, olağan dönemlerde sessiz ve hareketsiz kalanlar da içinde olmak üzere, öfke ve ‘yeni bir dünya’, ‘yeni bir gelecek’ özlemi ve mücadele heyecanıyla doldurmaktadır. Koşullar, yeni ve taze güçleri çoğaltarak, daha da çoğalmasını kaçınılmaz kılarak değişmektedir. Artık bilinç, örgüt ve kuşkusuz devrimci çalışma her zamankinden çok tayin edicidir.

Birkaç yıl ya da belki birkaç ay öncesine kadar hâlâ böyle bir dünyaya, böyle bir eğitim sistemine, böyle bir geleceksizliğe katlanabileceğini hisseden ya da düşünen bir gencin, küreselleşmenin iflasını da ortaya koyan emperyalist savaş ve kaçınılmaz tahribatına tanık oldukça, eğilimlerinin değişmeye başlamasında hiçbir anormallik yoktur. Örneğin ODTÜ’de 23 yıl sonra ilk kez kitlesel karakterde bir boykot gerçekleşiyor ve sadece özel nedenlerle ortaya çıkan bir boykot olarak tek bir üniversiteye özgü kalmıyorsa, bunun nesnellikteki değişmeyle bağlantısı ortadadır. Çalışma ve tarzına ilişkin kavrayışın doğruluğu, bu nedenle, bugün artık çok daha fazla önemlidir. Emperyalizmin, üstelik ‘yenilmez armada’ olmadığını da göstererek, kendisine karşı safa girmeye zorladığı işçi sınıfı ve ezilen halkların, özel olarak gençliğin giderek büyüyecek yeni ve taze güçlerinin birleştirilmesi, en başta kendi deneyleriyle ve mücadeleleri içinde elde edebilecekleri bilinç ve örgüt düzeylerinin yükseltilmesi, bütün diğer acil talepleriyle birlikte antiemperyalist talepleri üzerinden gelişecek mücadelelerinin ilerletilmesi ihtiyacı; öznel olana, bilinç, örgüt, devrimci çalışma ve tarzına ilişkin temelli hatalar içinde olma lüksüne, ‘kendinden menkul sosyalist’ olmaya, ‘tepedencilik’e, ‘dıştancılık’a, ‘kitleden kopuk devrimcilik’e, ‘ben yaptım oldu’ ya da ‘gelen gelir’ tutumuna en küçük yer bırakmamaktadır.

Devrimci tutumun, yeni dönemin yeni güçlerinin, hareketlenmekte ve hareketlenecek olan gençlik yığınlarının birleştirilmesinin, mücadeleye çekilmesi ve örgütlenmesinin ihtiyaçlarını karşılama tutumu olabileceğini 21 Mart Boykotu bir kez daha göstermiştir. Kapitalist emperyalizmin dayatmalarına öfke duymakta ve tepki vermekte olan gençlik yığınlarının sözde devrimci dayatmalara da pabuç bırakmayacağı bilinmelidir. Sorun, gençlik yığınlarının dışında ‘örgütlenmek’ değil, hareketin kendi iç eğitimini de mümkün kılmak üzere, ortaya çıkardığı kol, kulüp, ÖTK gibi araçlarını daha çok işlevsel kılıp tamamen gençliğin ve hareketinin ihtiyaçlarının hizmetine girmesini sağlamaya yönelerek, gençliğin örgütlenmesi ve mücadelesinin içinde ve önünde olabilmektir.

Özgürlük Dünyası - Nisan 2003

ÜNİVERSİTE KONFERANSI VE MÜCADELEMİZ

İnsanlık tarihinde yerini aldığı ilkçağdan bugüne ‘üniversite’, sayısız kez anlam, biçim ve konum değiştirmiştir. Her kavramda olduğu gibi üniversite kavramının bu değişikliğinde de, sınıflar arasındaki mücadele ve bu mücadelenin egemen tarafı genellikle yön verici, belirleyici olmuştur. Doğadan ve insandan edinilen bilginin yine doğa ve insan için kullanılması amacını taşıyan sistemli bir etkinlik diye tanımlayabileceğimiz bilim kavramı da, üniversite kavramından önce tarih sahnesine çıkmıştır ve üniversite ile beraberlikleri dönemsel kesişmeler, zıtlıklar, ayrılıklarla doludur. Dolayısıyla üniversitenin toplumlar içindeki yerini, sadece bilimsel bilginin üretildiği, toplumsal ilerlemenin ve gelişmenin öncüsü kurumlar olmak olarak tanımlarsak eksik bırakmış oluruz.

Üniversite, içinde bulunduğu sistemin ihtiyaçlarına göre şekillenen akademik ve sosyal bir yaşam alanı, ideolojinin teorik ve pratik olarak yeniden üretildiği bir üretim sahasıdır. ‘Yeniden üretildiği’ diyoruz, çünkü üniversiteye biçimini veren bir ideoloji zaten vardır ve o egemen ideolojinin, sahiplerinin dönemsel ihtiyaçlarına göre yeniden biçimlendirilmesi gerekir.

Bir örnekle açıklayalım: Dünya ekonomisini büyük ölçüde sarsan 1929 bunalımının ardından, bu dönemde ayakta kalmayı başarabilmiş genç Sovyetler Birliği, dünya işçileri ve emekçileri içinde iyiden iyiye itibar kazanmıştı. Bunalımın etkilerini ağır bir biçimde hisseden Avrupa ülkelerinde sosyalizme yönelimin artması, burjuvaziyi işçi ve emekçilere sosyal haklar tanıma zorunluluğuyla yüz yüze getirmişti. Ancak 70’lerin ikinci yarısından itibaren, hele 90’lara gelindiğinde bu zorunluluğundan tamamen kurtulan burjuvazi, bu kez sosyal güvenliği çökertmenin, sağlığı, eğitimi özelleştirmenin hesabını yapmaya başladı. Bu hesapların teorik düzeyde savunulmasında ise, en önemli araç üniversiteler oldu. Üniversitelerin kamu yönetimi, işletme, iktisat gibi bölümlerinde bireysel emeklilik, toplam kalite yönetimi, esnek çalışma üzerine tezler hazırlanarak, bu saldırılar, modernliğin, kentliliğin, çağdaşlığın gerekleri gibi gösterildi. Böylelikle, burjuva ideolojisi kendisini yenilerken, üniversitelerden, bilimden yararlanmış, ideolojisini sağlamlaştırmış ve gerekli gördüğü yönleriyle yenilemiş oldu.

Bu yanıyla üniversite, sınıflar arasındaki uzlaşmaz çelişkinin yansımalarını görebileceğimiz bir alan, ama aynı zamanda, bu çelişkinin yok edilmesi sürecinin de önemli bir parçasıdır. Çünkü ‘modern’ üniversiteler, toplumun genç ve dinamik bir kesiminin eğitildiği, ‘yüksek’ derecede öğrenimden geçirildiği ve üniversitedeki akademik, sosyal, kültürel etkinliğin bir parçası hâline getirildiği yerlerdir. Hukukçunun, teknisyenin, doktorun, maliyecinin, öğretmenin, mühendisin mesleki eğitiminin esas kısmını edindiği basamaktır. Topluma ve doğaya ait hemen hemen tüm alanlara dair tartışmaların ve öyle ya da böyle üretimin olduğu, bilim, teknoloji, kültür, sanat gibi birçok alandaki faaliyetin en çok yoğunlaştığı alanlardan biridir. Sınıflar arası çelişkinin bu alanlarda da elbette bir yansıyışı vardır ve bu alanlara dair söylenecek her söz, ortaya çıkacak her eylem bu çelişkinin bir parçası olacaktır. Tarih üzerine yürütülecek herhangi bir akademik çalışma, burjuvazi ve proletarya arasındaki çelişkileri (doğru ya da yanlış biçimlerde de olsa) yansıtacak ve aynı zamanda içerdiği sınıfsal tutum ile bu çelişkinin bir yanında yer alacaktır. Atomun parçalanması ve atom bombasının bir işgal ve katliam aracı olarak kullanılması ya da dünyanın yuvarlak olduğunu söyleyen Galileo’yu yargılayan engizisyon mahkemeleri ve kiliseye güvenin azalmasıyla reform hareketinin Avrupa’yı sarması arasındaki bağlantı gibi örnekler, üniversite-bilim-iktidar arasındaki ilişkiyi ve üniversitenin, bilimin toplumsal değişim ve dönüşüm sürecindeki yerini ortaya koyuyor.

Üniversiteler, bugünün dünyasının iki ana sınıfı olan burjuvazi için de proletarya için de önem taşır. İki ayrı sınıfın da üniversiteye yaklaşımı, üniversiteden beklentisi, üniversiteye dair fikri ve eylemi vardır, olmalıdır. Nasıl ki burjuvazinin ve iktidarının bugün üniversitelerde fikri ya da maddi etkileri, yansımaları, sonuçları, dayanakları, beklentileri vb. varsa, işçi sınıfının da vardır. Bu yüzden işçi sınıfının partisinin de üniversitelere dair fikri ve eylemi var olmak zorundadır. İşçi sınıfının partisi tarafından üniversiteler, hem geleceğin aydınlarının büyük bir bölümünü oluşturan gençlerin, bilim ve eğitim emekçilerinin mücadeleye kazanılacağı hem de sınıflar mücadelesinde önemli olan her konuda (ekonomi, tarih, fen ve mühendislik bilimleri gibi) bir fikrin (diyalektik materyalist, bilimsel sosyalist düşüncenin) örgütleneceği alanlar olarak görülür. Üniversiteler, sahip oldukları akademik ve sosyal konum gereği, dünyayı, ülkeyi görme, tanıma ve bunlar üzerine yorum yapma şansının en fazla olduğu alanlardan biridir. Bilim, kültür, sanat, teknoloji, politika gibi birçok konuda merkez konumundadır ve bu yanıyla entelektüel hayatın da merkezindedir. Dolayısıyla bilime, kültüre, sanata yön vermenin yolu üniversiteden geçmek zorundadır. Üniversitenin bu ‘üretici’ faaliyetinin önemli bir öznesi olan öğrenciler, aynı zamanda, ülkenin entelektüel geleceğinin de dayanaklarıdır. Burjuvazi için üniversite öğrencileri, kendi egemenliğinin gelecekteki sürdürücüleridir, ancak proletarya için de, burjuvaziye karşı mücadelesinin fikri ve pratik düzeyde bir parçası, önemli bir unsurudur. Burjuvazinin üniversitelerde kendi ihtiyaçlarına ters düşen, fikri egemenliğini tehlikeye düşüren, yaymakta olduğu ideolojinin karşısında duran her fikri/hareketi/varlığı geleceğine dair bir tehlike olarak algılaması gibi, işçi sınıfı da, üniversite mücadelesini sadece bugüne değil aynı zamanda geleceğe dair, geleceğin entelektüel hayatına kendi dünya görüşünün egemen olması mücadelesi olarak önemli görür.

Burjuvazi, üniversitelere dair uzun soluklu ve geleceğinin garantisi saydığı hedeflerine ulaşmak için saldırılarını aralıksız sürdürüyor. Özellikle ekonomik ve siyasi açıdan tam anlamıyla bağımlılık koşullarının oluşturulmaya çalışıldığı günümüz koşullarında, bu politikaların yeniden üretilmesi ihtiyacı, burjuvazi için daha fazla aciliyet taşımaktadır. Üstelik uygulanan neoliberal politikalar, üniversiteleri hem fikri hem de idari, ekonomik, bilimsel anlamda çembere almaktadır. Burjuvazi uzunca bir süredir bireyciliği, kapitalist ekonominin ‘yüce’ ilkelerini, burjuva ahlakını yaymaya çalıştığı üniversitelerde, bir yandan da baskıyı, özgürlükten yoksun bir üniversite ortamını örgütlemektedir. Yaratılmaya çalışılan, halktan yana olmayan, sermayenin çıkar ve istekleri doğrultusunda çalışan, gerektiğinde ses veren, gerektiğinde susmasını bilen üniversitelerdir.

Bugüne kadar YÖK merkezli bir yükseköğretim sistemiyle yapmak istediklerinin bir bölümünü başaran sermaye, bundan sonraki hedefleri için YÖK’ü yeterli saymamaya başlamış ve üniversite ‘reform’unu hazırlamakta gecikmemiştir. 23 yıllık geçmişi boyunca yığınları karşısına alan bir kurumu ‘özerklik, özgürlük’ yalanlarıyla kandırma fikri, bir reform olarak nitelendiriliyor. YEK adıyla tartışılan tasarının üniversitelerde sermaye egemenliğinin tam anlamıyla hayata geçmesini hedeflediğini, bununla birlikte, yoğun bir kadrolaşma ve eğitimin gericileştirilmesi çabalarından ibaret olduğunu görmekteyiz. Üniversite kürsülerinden savaş çığırtkanlığı yapılmakta, özerklik ‘kendi paranı kendin bul’ anlamına gelmekte, bilimsel araştırmaların önü onlarca bürokratik ve ekonomik engelle tıkanmakta, merkezi bir yönetim anlayışıyla öğrenciler, öğretim görevlileri, emekçiler üniversite hayatının dışına itilmekte, üniversiteler adım adım pazarlara dönüştürülmekte, bilim ve teknoloji paraya eş koşulmakta ve daha birçok örnek üniversitelerin tablosunu ortaya çıkarmaktadır.

Bu tabloya rağmen, 21 Mart ders boykotu ya da YÖK-YEK tartışmalarına dair sempozyumların, öğrenci kulüplerinin, toplulukların katılımıyla örgütlenmesi, üniversitelerin sermayeye tümüyle teslim olmadığının göstergelerindendir. Üniversite gençliği az ya da çok bilimsel bilgiyle yüz yüzedir. Bilimsel bilginin her türlü gericilikle çeliştiği bir gerçekse, üniversite gençliğinin burjuvazinin dünya görüşüyle çatışmasının kimi zaman durgunlaşarak kimi zaman yükselerek var olacağı da bir gerçektir. Bu gerçekten hareketle, işçi sınıfının devrimci partisinin üniversite gençliği içindeki konumu, yönelimi, dönemsel ihtiyaçları vb., partinin bu alandaki çalışmasının taşıdığı önem görülerek tartışılmalıdır. Emeğin Partisi’nin üniversitelerde çalışma yürüten genç militanları da, 21 Mart boykotları ile hatırladığımız bir dönemin ardından, yeni öğretim yılına YÖK-YEK tartışmalarının yoğunluğu içinde başlayan, 6 Kasım’da YÖK protestoları ile birlikte yeniden yoğun bir tartışma sürecine giren üniversiteleri tartışmak üzere, 28-29 Kasım tarihleri arasında düzenlenen Üniversiteler Konferansı’nda bir araya geldiler.

Sonuçlarıyla Üniversite Konferansı

Üniversitelerde yürütülen çalışmanın tarzına, araçlarına, örgütlenişine, ihtiyaçlarına dair bugüne kadar çok defa yazılmış, çizilmiş, tartışılmıştır elbette. Ancak her tartışma, elde olan ve güncel somut veriler, döneme ilişkin geçerli tespitler ve bunlar üzerinden belirlenecek ihtiyaçlar doğrultusunda yapılır, yapılmalıdır. Bu nedenle, her tartışmadan çıkacak sonuçlar daha öncekilere belli yanlarıyla benzeyecektir elbette, ancak bunlar, işaret ettikleri güncel gerçekler ve durum nedeniyle birbirinden farklıdır. Üniversiteler Konferansı’nın da belirttiğimiz bu özellikleri taşıdığını görmek, tartışmalara ve sonuçlara dair kimi belirlemeleri yapmakla mümkündür.

Üniversiteler Konferansı’nda tartışılan üniversite çalışması, tüm yönleriyle, 3 Mayıs’ta yapılan Gençlik Konferansı’nın gündemlerinden birini oluşturmuş ve bu alandaki çalışmamıza dair pek çok somut karar alınmıştı. 21 Mart boykotundan edindiğimiz deney ve çıkardığımız sonuçların da yol gösterdiği bu konferansımızda tespit etmiş ve kararlarımızda somutlaştırmış olduğumuz birçok konuyu, Üniversite Konferansı’nda bugünkü somut durum temelinde yeniden ele aldık. 21 Mart boykotu sonrasında pek çok kez tespit ettiğimiz çalışma tarzının, kol, kulüp, topluluk ve Öğrenci Temsilcileri Konseyi’ne yaklaşımımızın, ‘fikri akım olma’nın ve çalışmamızın daha pek çok yönünün somut verilerle tartışıldığı konferans, Emeğin Partisi’nin genç militanlarının üniversitelerde önümüzdeki dönem üstleneceği görev ve sorumlulukları yeniden belirledi.

‘Fikri Akım Olmak’

Her şeyden önce üniversite gençliğinin sosyalizme kazanılması sorununun işçi sınıfı açısından bir gelecek sorunu olarak kavranması gerektiğini vurgulamış, bu alanda yürütülecek çalışmanın bu öneme uygun bir tarzda ele alınması gerektiğini söylemiştik. Bir dönemdir kimi vesilelerle bahsi geçen ‘fikri akım olma’ hedefini bu doğrultuda yeniden tartışmak gerekir. Nedir bu ‘fikri akım olma’ meselesi, nasıl olacaktır ve aslında neden olamamaktadır? Üniversitelerde (nasıl olursa olsun), ülke ve dünya sorunlarının şu veya bu biçimde tartışıldığı, bunlarla beraber bilimsel alandaki herhangi bir gelişmenin/polemiğin/iddianın da tartışma konusu olduğu doğal ve canlı bir fikir hayatının varlığı kuşkusuzdur. Üniversiteli hemen hemen her genç de, en az iki yılını geçirdiği bu ortamda, herhangi bir akımdan etkilenecektir ve bu etki, sıklıkla anlaşıldığı gibi, herhangi bir akımı ya da örgütü temsil etme biçiminde değil (elbette bu ileri biçimde de olabilir, ama genel tezahüründen söz ediyoruz), somut bir olaya ya da olguya karşı verilen tepkide alınan tutumda kendisini gösterir. ‘Fikri akım olmak’tan bahsederken, olmayan bir şeyi yaratmanın kastedilmediği, buradan anlaşılmalıdır. Üstelik üniversitelerdeki ‘fikri akımlar’ı yalnızca politik grup ve örgütlerden ibaret göremeyiz, zira üniversitenin tümü fikri akımlar ve onların etkileri kapsamında düşünülmelidir. Nasıl ki, burjuva gazeteler, kitaplar, dergiler, bunların yazarlarının herhangi bir sözü, eylemi bir akımın parçası iseler ve buna uygun olarak yazılıyor, çiziliyor ya da yapılıyorsa; bizim yazdıklarımız, söylediklerimiz, yaptıklarımız da yaymak istediğimiz fikre uygun olmalıdır. ‘Fikri akım olmak’ demek, var olan ve etrafında kitlelerin birleştiği egemen fikir karşısında yeni bir fikri ortaya atmak, bu fikir etrafında yeniden birleştirmek üzere kitleleri bölmek, eski, karşısına yenisini koyduğumuz egemen fikirde birleşenlerin bir bölümünü yeni fikre kazanmak demektir.

Çeşitli konular üzerinden örnekleyecek olursak; YÖK ve YEK sorununda oluşan iki cephenin varlığına rağmen, üçüncü bir cepheyi açmak derken, nasıl bir üniversite istediğimizi; bu soruya verilecek yanıt kapsamında demokrasiyi, bilimi, özerkliği tartışmaya açmak, bu cepheyi, ortaya koyduğumuz üniversite fikrini ve bu üniversite için nasıl bir mücadele gerektiği fikrini kuşkusuz sosyalist bir akım olarak örgütlemekten söz etmekteyiz. Demokrasi tartışmasını yürütmenin her alana uygulanabilir bir reçetesi elbette yoktur, ama öğrenci temsilcisinin seçilmemesi durumunda, demokrasiyi ve demokrasi için mücadeleyi tartışmak mümkün ve gereklidir. İnsan hakları haftasını resmi açıklamalarla geçiştirmeye çalışan hükümetin hak ve özgürlükler karşısındaki tutumunu tartışmaya açmak, hukuk fakültesinde zor olmayacaktır. Işık hızı aşıldı, olaylar arasında neden sonuç bağlantısı yok, Einstein’in izafiyet kuramı iflas etti safsatalarına bir cevap vermek gerekecekse, bunu yapmanın en olanaklı olduğu bölümler, fizik ve fen bilimleri bölümleridir. Yaşanan örneklerden biri olan, ABD’nin Irak saldırısından önce savaş karşıtı mücadelenin üniversitelerde yükseldiği dönemde, ‘savaşın durdurulamayacağı, zaten safımızın ‘müttefik’ ABD’nin yanı olduğu, küresel teröre karşı mücadele etmenin zorunluluğu’ gibi burjuva fikirlerle mücadele içinde örgütlenen eylemler, tam da bu fikirlerin karşıtı olan savaşın durdurulabileceği fikri etrafında kitleleri birleştirerek gerçekleştirilmişti. Fransa’da iktisat öğrencilerinin verilen iktisat eğitimi karşısında giriştikleri postotistik iktisat hareketi, yalnızca Fransa’da değil dünyanın birçok ülkesinde tartışılmış, öğrencileri ve azımsanamayacak sayıda akademisyeni birleştirmişti. Türkiye’de de iktisat ve ekonomi toplulukları tarafından takip edilmiş, yaygınlaştırılmaya çalışılmıştı.

Üniversitelerde derslerde işlenen konular ya da yürütülen tartışmalar da, değiştiremeyeceğimiz, ülke ve dünya gündemiyle birleştiremeyeceğimiz bir içeriğe sahip değildir. Hedeflenen, ‘fikri akım olmak’ ise, yapılacak şey; var olan tartışmaların, gündemin içinde doğru bir fikri, uygun biçimde ortaya koymak ve üniversite gençliğini bu fikir etrafında birleştirmektir. Bunu yapmak için, illa ki birimlerin, organların ‘fikri akım olma’yı karar altına alması gerekmez ya da bu kararı alarak bunun başarılabileceğini düşünmek yanlış olur. Bugün fikir akımı olalım diyemeyeceğimiz gibi, ortada herhangi bir şeye dair bir fikir ve bu fikir etrafında kitleleri örgütlemek için bir adım ya da eylem yoksa, üniversite gençliğini fikir hareketi yaratmaya çağırmanın da anlamı yoktur. Burada önemli olan, söylediklerimizin ve yaptıklarımızın kitleler tarafından anlaşılması, bunlar aracılığıyla belirttiğimiz fikirlerin, yine kitleler içinde tartışılarak onlar tarafından sahiplenilmesini sağlamaktır. Neyi, nasıl ve nerede tartıştıracağımızı ve yapacağımızı bilmek içinse, kitleler içine nüfuz edebilmek, aynı havayı solumak, görmek, duymak, yani yaşamın üniversitedeki pratik bilgisine sahip olmak gerekir. Bu, olmazsa olmaz, sınıflar temelinde yürütülecek birim çalışmasını zorunlu kılar.

Sınıflar Temelinde Bir Çalışma

Her gün onlarca öğrencinin bir araya geldiği ‘doğal’ birimlerdir sınıflar. Çalışmamızda temel alacağımız ‘birim’ sınıflar ve o sınıfların doğal üyeleri olmalıdır. Her gün yüz yüze geldiğimiz öğrencilerden oluşan sınıflar, günlük politikayı taşıyacağımız ve tartışacağımız, tartışmaları birbirine bağlayacağımız alanlardır. Bununla beraber, sınıflar, sadece parti politikalarını taşımakla da yetinemeyeceğimiz, başka ortak yaşam alanlarında da bir araya geleceğimiz, evde, yurtta, toplulukta, sinemada, tiyatroda dünyayı birlikte anlamaya ve yorumlamaya çalışacağımız alanlardır. Binlerce öğrencinin okuduğu kampüslerde ya da fakültelerde genel bir çalışma yürüterek ‘fikri akım olma’ya çalışmak, olsa olsa okyanusta çubukla dalga yaratmaya benzer. Harcanan emek ve enerjinin çok azını verim olarak geri alabiliriz. Herhangi bir kantinde 2 gazete satmak (bunu küçümsediğimiz ya da yapılmaması gerektiği için söylemiyoruz), sınıfta iki kişiye gazete okutmakla eşdeğer görülemez. Birim örgütlenmesi biçimsel bir şey değildir; örgütümüzü ikişerli ya da üçerli gruplara ayırmaktan ibaret olduğu düşünülmemelidir. Her sınıftaki her Emek Genci, orada mücadeleyi, mücadele fikrini temsil eder ve örgütler. Bir Emek Genci’nin olduğu sınıfta 1 Mayıs’ı tartışıp hazırlık komitesi oluşturmak, 1 Mayıs çalışmasını birlikte yürütmek ve alana bu sınıfın büyük bir kısmıyla gitmek; yaşanmış örnekler arasındadır ve olanaksız da değildir. Boykot tartışmasını sınıfta sürdürüp o gün yapılacak sınavın sınıfın tümünün bir araya gelmesiyle iptal ettirilmesi ve sınıfın boykota katılması da, buna benzer bir örnektir.

Yine bazı üniversitelerdeki arkadaşlarımızın sınıflarında düzenli toplantılar örgütlemeleri, bu toplantıları üniversitenin günlük yaşamının, dünya ve ülkedeki gelişmelerin tartışıldığı platformlara dönüştürme çabaları, bunu yapmak için ortaya koydukları atak, doğal, açık ve ısrarcı tutumlar öğretici ve yaygınlaştırılması gereken tutumlardır.

Burada önemli olan, sınıfın tamamının tartışmaya katılımını sağlamak ve ortaya kolektif bir fikir ve eylem çıkarmak, tartışılan fikrin, ortaklaşa düşünülen ve gerçekleştirilen bir eyleme dönüşmesini sağlamaktır.

Genellikle düştüğümüz bir yanılgıda olduğu gibi, birim çalışmasının yürümediği durumlarda, bunun nedeni, birim örgütünün bir kişiden oluşması değildir; çalışmanın, birimin özgün koşullarına uygun bir çalışma olarak doğru örgütlenemeyişidir. Karşımıza çıkan her zorlukta sınıf temelli çalışmadan vazgeçmek, bizi darlaşan bir ‘ortalık çalışması’na götürecektir ki, böyle olduğunda karşılaşacağımız zorluklar daha büyüktür. Bu yüzden, sınıflar temelinde çalışmakta ısrar etmeli ve bunun için doğru yol ve yöntemler, araçlar geliştirmeliyiz.

‘Fikri akım olmak’ için kullanılabilecek sayısız araç, hem üniversitenin ve yaşamın içinde hem de partimizin deneyim, birikim ve politikalarındadır. Öğrenci topluluk ve kulüpleri tarafından çıkarılan yayınlar, kültür, bilim ve teori dergilerimiz bu araçlar içinde sayılabilir. Üniversitelerin sosyal, kültürel ve fikri hayatında önemli bir yeri olan kol, kulüp ve topluluklar, çalışmamız içinde bu önemle ele alınmalıdır. Kol, kulüp ve topluluk gibi öğrenci örgütleriyle beraber, sınıf temelli bir çalışmadan söz ederken bir kenarda bırakamayacağımız Öğrenci Temsilcileri Konseyi (ÖTK)’ne yaklaşımımız ve bunun pratik yansımalarından çıkarılan sonuçları da değerlendirmeliyiz.

Kulüp, Topluluk ve Ötk: Nasıl Bir Çalışma?

Kol, kulüp, topluluk, ÖTK gibi örgütlerin her birinin ayrı amaçlar için kurulduğunu ve her birinin birer öğrenci örgütü olduğunu biliyoruz. Emek Gençliği, her dönem bu öğrenci örgütlerini ve onlar içinde mücadeleyi önemsemiştir. Bu örgütlerin içerisinde yer alarak, onları antiemperyalist, bağımsızlıktan, demokrasiden, halktan yana, üniversitenin, bilimin özgürlüğü için mücadele eden örgütler hâline dönüştürmek, Emek Gençliği’nin üniversitelerdeki mücadelesi bakımından her zaman önemli bir gündem olmuştur. Konferansımız; kol, kulüp, topluluk ve ÖTK’ları, bu önemine uygun biçimde ele alarak, 3. Genel Konferans’ımızdan bu yana bu örgütleri ele alışımızı değerlendirerek, önümüzdeki süreçte bu örgütlere yönelimimizi ve tarzımızı belirleyecek önemli değerlendirmeler ve zengin örneklerle tartıştı. Üniversitelerdeki mücadele tarihimiz, bu örgütlerin mücadeleye dâhil edilmesi bakımından önemli deneyimleri bağrında taşımaktadır. Geçmiş yıllarda formasyon, yemekhane zamları, ulaşım ücretleri vb. için yürütülen mücadelede edinilen kazanımlarda, bu örgütlerin sayılan talepler etrafında birleşerek mücadele etmiş olmaları belirleyici olmuştur. ÖTK, kol ve kulüplerin anlamına uygun biçimde ele alınıp doğru değerlendirildiğinde nasıl birer mücadele örgütüne dönüştüğünün ve üniversitenin tamamına seslenen ve onu harekete geçiren bir rol oynadığının en çarpıcı örneği ise, ABD’nin Irak’ı işgali döneminde ve özellikle 21 Mart’ta ortaya çıkmıştır. Gençlik örgütümüz bakımından bu alanlardaki çalışmanın, buralara girerek birkaç kişinin ‘örgütlenmesi’, bir kulüp kurma ya da işimiz düştüğünde gidip kapısını çalma vb. yaklaşımlarını büyük oranda aştığını söylemek mümkündür; ancak bu, bu alanları ele alışımızda hiçbir sıkıntı olmadığı anlamına gelmemektedir. Tüm mücadele birikimlerimize rağmen, hâlâ kol, kulüp ve ÖTK’ları üniversitelerdeki önemine uygun biçimde değerlendirmediğimiz/değerlendiremediğimiz bir gerçek. Buraları dar bir bakış açısıyla ele almak, bu dar ele alışın doğal sonucu olarak onları mücadelenin bir bileşeni hâline getiremediğimizde de, Buradan bir şey çıkmaz diyerek buralara sırtımızı dönmek, hâlâ karşılaştığımız bir tutum.

Şu açıktır ki, buralara sırt çevirmek, üniversiteleri talepleri etrafında örgütlü bir mücadeleye sevk etme iddiasından vazgeçmek değilse, bunu bilinmeyen bir zamana ertelemektir. ÖTK’ların tüm üniversite öğrencilerinin doğal olarak üyesi bulunduğu öz örgütlenmelere dönüştürülmesi mücadelesinin sürmesi bir yana, bugün işlevsizleştirilmesine, çoğu zaman seçilmemesine ya da baskın seçimlerle belirlenmesine, engellenmesine göz yumulamayacak ÖTK’ ların pek çok üniversitede bir öz örgüt halini alamadığı, oynaması gereken rolü oynayamadığı bir gerçek. Ancak unutmamak gerekir ki, ÖTK’ya anlamını veren, bugünkü konumu, durumu ve hareketi değil, içinde barındırdığı olanaklardır. Dolayısıyla ÖTK’ların üniversiteli gençlik mücadelesinde oynayacağı rolü bir üst seviyeye çıkarmak, ancak ve ancak bu olanakları doğru değerlendirmekle başarılabilir. Seçimlerinde aday göstermekle, yaklaşık bir aylık süreçte ÖTK’yı öğrencilere anlatmakla ve baskın seçimleri, atamaları vs.yi teşhir etmekle yetinilen bir çalışmanın ise, ÖTK’yı işlevine uygun bir mevziye dönüştürmesi sağlanamaz/beklenemez. Nasıl ki, fabrikaların tümü, sendikalaşma mücadelesinin bugün değilse yarın mutlaka tartışılacağı alanlar olacaksa, sınıflar da, ÖTK’nın günbegün tartışıldığı alanlar olmak durumundadır. Üstelik sadece tartışılacağı değil, bizzat örgütlenmesi sağlanarak, ÖTK’nın sadece sınıf partisinin genç militanları ve taraftarları için değil, tüm bir üniversite gençliği için ‘anlamlı’ bir örgüt olmasının önü açılacaktır. ÖTK’ların, bahsedildiği biçimde mücadele merkezlerine dönüştürülerek, özerk, parasız, bilimsel, demokratik bir üniversite uğraşına -doğal üyesi olan- tüm üniversite gençliğinin dâhil edilmesini ve olması gereken biçimiyle gericiliğin ve emperyalizmin tüm saldırılarına karşı gerçek yeri olan emekçi halk yığınlarından ve proletaryadan yana saf tutmasını sağlamanın nasıl mümkün olacağı ise, mücadele tarihimizdeki birçok örnekle cevaplanmış durumdadır.

Öğrenci temsilcilerini bir tartışmanın sınıfındaki/bölümündeki/fakültesindeki yürütücüsü ve örgütleyicisine dönüştürmek, ÖTK’nın bugün içinde bulunduğu duruma rağmen, imkânsız değildir. Kaldı ki, ÖTK’ya asıl anlamını verecek, onu olması gereken mevziye taşıyacak olan da budur. ÖTK seçimleri öncesinde sınırlı bir propaganda çalışması yürütüp, temsilci seçilmek, tek başına ÖTK’yı kazanmak değildir. Asıl kazanım, edinilen mevzide doğru işler yapmaktan geçer. Bu konuda dar, sınırlı bir yaklaşımdan çok, olabildiğince geniş düşünmek, temsil edilen öğrencilerin bütününe yönelik (bu, bir sınıf da olabilir, bir fakülte de) bir çalışma örgütlemek gerekir. Örneğin biyoloji bölümünde bir sınıfta kazanılan öğrenci temsilciliğinin, sadece politik konulara dair kendinden menkul işler planlanacak bir mevzi olarak değerlendirilmesi eksik olacaktır. İnsan Genomu Projesi, insanın gen haritasının çıkarılması, organik tarım gibi konulara dair de pek çok tartışma yürütülebilir ya da felsefe bölümünde Matrix’i ve ‘felsefesini’ tartışmak da mümkündür. ÖTK’yı sadece belirli gün ve dönemlerde hatırlayıp, birleştirmeye çalışacağımız temsilcilerden ibaret görmeyip, bugünkü konumunu da değiştirecek bir tutum içine girmek gerekir. Her öğrenci temsilcisini, bir sınıfa/bölüme/fakülteye ulaşma aracı ve buraları harekete geçirmesini sağlayacağımız, bu nedenle de, beraber hareket etme, iş yapma çabası içinde bulunmamız gereken öğrenciler olarak görmek gerekir. Zaten öğrenci temsilcileri de, ancak, yapılacak bir iş etrafında, bu işi yaparak birleştirilebilir. Sorun böyle ele alındığında, ÖTK, üniversite hareketinin sadece bir katılımcısı değil, örgütleyen bir parçası hâline gelecektir.

ABD’nin Irak’ı işgal sürecinde, partimizin girişimiyle düzenlenen Uluslararası Barış Konferansı’nın ardından, bu konferansları yerellerde özellikle üniversitelerde yaygınlaştırma çabaları içinde önemli örnekler gerçekleşmişti. Ankara Meslek Yüksekokulu’nda düzenlenen Barış Konferansı, 20’den fazla öğrenci temsilcisiyle yürütülen tartışmalar sonucu, ÖTK’nın bir etkinliği olarak örgütlenmiş, okuldan yer talebinden duyurulara (Okulda afiş, bildiri gibi ‘politika’ araçlarının yönetim tarafından engellerle karşılanmasına rağmen, savaşa karşı ‘politik’ içerikteki afişler aşılabilmişti.), sınıflarda çağrılarının yapılmasından öğrencilerin taşınmasına kadar tüm işler temsilcilerle beraber planlanmış ve 500 öğrencinin (öğrencilerin hemen hemen tamamının) katılımıyla gerçekleştirilmişti. Boykot çağrılarının yapıldığı bu konferansın ardından okulun boykota tam katılımı ve konferans gibi boykotun da geniş bir çevreyle örgütlenmesi sağlanmıştı. Bu örneğin önemli yönlerinden biri, savaşın sadece tartıştırılmadığı, ama aynı zamanda, savaşa karşı durmak için ÖTK’ya düşen sorumluluğun da ortaya çıktığı biçimde örgütlendiği gerçeğidir. Yalnızca bu örnekten bile hareketle, ÖTK’nın politik bir yaklaşım içinde olmasının sağlanamayacağı, ‘politik’ meselelerin sadece dar çevrelerle tartışılıp örgütleneceği fikrinin de gerçeği yansıtmadığını görmek gerekir.

Kol, Kulüp ve Topluluklar

Üniversitelerin sosyal, kültürel ve fikri hayatında önemli bir yeri olan kol, kulüp ve topluluk gibi örgütlerin tek tek bireylerde ya da gruplarda uyandırdığı anlam neyse, bu örgütlere yaklaşımı ve onlar içindeki varlığı da buna göre şekillenecektir. Sadece fotoğraf çekmeyi öğrenmek için fotoğraf topluluğuna giden bir öğrenci, toplulukta bu beklentilerine karşılık gelecek bir varlık gösterecektir. Bir topluluğa, içinde var olmak, olursa birkaç kişiyi ‘kazanmak’ için giden bir öğrenci de, burada değiştirici, etkin bir pozisyonda olmayacaktır. Sıkça düşülen bir yanlış tutum da, bu alanları ‘yeri geldikçe kullanılacak’ ya da ‘kendi gelişimi için gidilen’, dışarısında durulan, kendisini dâhil etmediği örgütler olarak görmektir. Oysa kol, kulüp ve topluluklara yaklaşımımız ne kadar doğruysa, onlar içindeki pratik ve fikri etkimiz de o kadar güçlü ve yerinde olacaktır. ODTÜ’de örgütlenen 21 Mart boykotunda toplulukları bir tartışma, değişme ve değiştirme alanı olarak gören, buralara politikasını götürmekten sakınmayan, boykot fikri etrafında bir birliktelik örgütlenmesini sağlayan anlayışın sonucu, toplulukların çağrısıyla 2500 kişilik öğrenci eyleminin gerçekleşmesi mümkün olmuştu. Ankara Emek Gençliği’nin düzenlediği ‘Nasıl bir Üniversite İstiyoruz?’ sempozyumuna topluluk yönetici ve başkanlarının katılarak sunumlar yapması da topluluk çalışmamızın doğru biçimde yürüdüğünde etkisinin ve sağladığı olanakların dönemsel olmayacağını, süreklilik kazanan bir niteliğe bürüneceğini gösteriyordu. Dicle Üniversitesi’nin Batı illerindeki üniversiteler tarafından ziyaret edilmesi için, kimi toplulukların (ODTÜ’den Uluslararası Gençlik topluluğu ve Amatör Fotoğrafçılık Topluluğu) bu ziyaretin örgütleyicisi olmak istemesi de aslında pek çok fikrin kol, kulüp ve topluluklarda tartışılabileceğini, ve bu örgütlerin, kendimizi dönem dönem içine hapsettiğimiz sınırlı çevreden daha ileri tutumlar alabileceğini açıkça ortaya koyuyor. Kol, kulüp ve topluluklar, yaşamla bağı olmayan, üniversitenin, ülkenin ve dünyanın sorunlarından bihaber örgütler değildir. Kendi içinde darlaşmış, bir grup ‘müdavim’in bir araya geldiği soyut tartışma ortamları hâline gelmiş topluluklar yerine hareketin canlı bir unsuru olan topluluklar, ancak onlar içinde düzenli ve sürekli bir varlık, topluluğun ileri bir parçası olmak, daha fazla öğrencinin topluluk ve kulüplerde olması için çaba göstermek; Emek Gençliği’nin örgütlenmesini önemsediğimiz kadar toplulukların örgütlenmesini önemsemek ve birincisinin var olabilmesi için ikincisinin de gerektiğini bilmekle olabilecektir. Buradan çıkarılacak sonuç, Emek Gençliği’nin, kulüpleri, toplulukları örgütlemek üzere var olan bir örgüt olduğu değildir elbette; üniversitenin ve ülkenin sosyal, kültürel ve entelektüel yaşamında toplulukların yerinin güçlendirilmesi, işçi sınıfının bilimsel ideolojisiyle, sosyalizmle birleştirilmesi çabasının buna uygun bir içerik ve devamlılık taşıması gerektiğidir. Toplulukların etkinliklerinin olmaması, okul yönetimlerince engellenmesi, topluluğa çok az öğrencinin gelmesi ya da ‘soyut’ tartışmalar yürütülmesi, bu çalışmanın gerekliliğini ortadan kaldıracak bahaneler değildir.

Üniversitelerde Demokrasi Mücadelesi, Demokrasi Mücadelesinde Üniversiteler

Üniversitelerde tartışılacak ve üniversitelerin üzerinden fikren bölünüp yeniden birleştirilmesi gereken sorunların -hemen hemen tüm ülkede olduğu gibi- çoğunun gelip düğümlendiği nokta, demokrasi sorunudur. Partimizin demokrasi mücadelesinde önemli bir rol biçtiği üniversiteler, demokrasi sorununu bizzat yaşamakta ve demokrasi mücadelesinde birleşecek kesimlerin çoğunu barındırmaktadır. YÖK-YEK tartışmalarının bir süredir durulmuş gibi görünse de sürdüğü, üniversitelerin özerkliğinin sermayenin hizmetinde piyasa kurallarının işlemesi gibi sunulduğu, baskıcı ve özgürlükten uzak üniversite modelinde bir değişikliğin olmadığı aksine soruşturmaların arttığı bir dönemde, demokrasiye en çok ihtiyaç duyanların, öğrenciler, bilim ve eğitim emekçileri olduğu açıktır. Bir grup aydın ve sanatçının halka ve kuşkusuz ülkedeki aydın, sanatçı ve bilim insanlarına yapmış olduğu Demokratik Türkiye İçin Çağrı, bu nedenle en fazla üniversitelerden cevap almalıdır. Bu çağrı, YÖK’ün kaldırılması ve üniversitelerin demokratikleşmesi talebini de içermektedir. Demokrasi mücadelesine akademisyenlerin, öğrencilerin ve üniversite emekçilerinin katılımını sağlamak üzere, bu çağrı yaygınlaştırılmalıdır. Akademisyenlerin demokrasi tartışmalarının bir parçası olmaları, Türkiye’de demokrasi sorununa dair çalışmalar yapmaları, üniversite öğrencileriyle demokrasi sorunlarının tartışılması ve üniversitenin ‘demokratik üniversite, demokratik Türkiye’ talebi etrafında birleştirilmesi gerekir. Buraya kadar belirttiğimiz birçok sorun ve çalışma da, Demokratik Türkiye çağrısının desteklenmesini ve yaygınlaştırılmasını, ileri adımlarının atılmasını zorunlu kılıyor. Yürüteceğimiz tüm çalışmaların, atacağımız her adımın önemli bir dayanağı olarak görmemiz gereken demokrasi mücadelesinin yükseltilmesi sorunu, bu anlamda, kısa dönemlik ve dışında olduğumuzu sanacağımız bir sorun değildir. Bugün önümüzdeki görev ve sorumlulukların tümünü de bu sorun içinde değerlendirmek, üniversitelerin toplumsal sorunlar karşısında sorumlu ve halktan yana üniversiteler olmasının önemli bir dayanağı olacaktır. Aydın ve sanatçıların bu girişimi, baskıların, demokrasisizlik ortamının dağıtılmasının ve üniversite hayatını çevreleyen kabuğun kırılmasının önemli bir olanağı olacaktır.

Kürt Aydın Gençliği ve Bölge Üniversiteleri

Demokrasi sorununun en yoğun yaşandığı, baskının alabildiğine derinleştiği bölge üniversitelerinde bu girişim etrafında yürütülecek çalışma özel bir önemle ele alınmalıdır. Kürt sorunu karşısında partimizin aldığı mücadele tutumunun bölge üniversitelerinde okuyan binlerce Kürt genci tarafından sahiplenilmesi hâlâ bir sorun olarak varlığını sürdürmektedir. Bölgedeki üniversite örgütlerimiz ‘Kürtleşme’yi bir yönelim olarak kavrarken, Kürt dilinin, kültürünün, edebiyatının geliştirilmesi konusunda da üzerine düşen görevlere uygun, bu zenginliği barındıran bir çalışma sürdürmelidir. Emek Gençliği çalışması bölge üniversitelerinde Kürt özgünlüğünü taşımalı, çalışmanın ihtiyacı ve araçları buna göre şekillenmelidir. Bölge üniversitelerinde demokrasi Batı illerinden farklı tartışılmalı, Kürtçe yayın konusu, insan hakları sorunu ve daha birçok konuda bölge üniversitelerinde, öğrencilerinin tavrını ortaya koyacak çalışmalar örgütlenmelidir. Ancak bölge üniversiteleri ve Kürt sorunu, sadece Doğu illeri ile tarif edilemez ve bu sorunlara dair çalışma sadece bölge illerinden beklenemez. Yaşadığı pek çok olanaksızlığa rağmen, kendi koşulları ile kıyasladığında pek çok ‘Batı’lı öğrenci, bölge üniversitelerini ‘dayanılmaz’ bulacaktır. Bu koşulları bilmekse, Kürt sorununu, çifte standardı, iki YÖK üniversitesi arasındaki farkların nedenlerini düşünmeye zorlayacaktır. Bu nedenle, hem Kürt sorununun ‘Batı’da da kavratılması hem de bu soruna karşı bölge üniversiteleri ile birlikte yapılabilecekler tartışılmalıdır. Bu anlamda Dicle Üniversitesi’nin Batı üniversiteleri öğrencileri, topluluk, kulüp ve ÖTK’ları, akademisyenleri tarafından ziyaret edilmesi için başlatılan çabalar ilerletilmeli ve yaygınlaştırılmalıdır. Bu çaba, Batı üniversiteleri öğrencilerinin sorunu yerinde görme ve kavramalarını, bölge illerindeki üniversitelerin acil sorun ve taleplerini kendi sorun ve talepleri olarak ele almalarını ve önümüzdeki süreçte doğu ve batı arasındaki, Kürt ve Türk gençleri arasındaki bu bağın geliştirilmesini sağlamak amacını taşımaktadır.

Bununla beraber hem Bölge üniversiteleri hem de Batı üniversiteleri için önemli bir araç olan Tîroj dergisi yeniden ele alınmalıdır. Bölge üniversiteleri bakımından sadece dağıtılacak ya da okunması sağlanacak bir dergi değil ama aynı zamanda yazılacak ve yazılması sağlanacak bir ifade aracı olarak görüldüğünde, Tîroj’un Kürt gençleri için taşıdığı anlam birkaç kat daha artacaktır. Batı illerinde ise, Kürt dilinin, edebiyatının, kültür ve sanatının tanıtılmasında, Kürt sorununun tartışılmasında Tîroj’un önemli bir işlevi olduğu ve olacağı açıktır. Üniversitelerin tarih, edebiyat, felsefe, sosyoloji, halkbilimi gibi bölümlerinde özel olarak ele alınması, bu bölümlerde Kürt kimliği, dili ve kültürüne dair yayılmaya çalışılan gerici fikirlere karşı mücadelede bir silah olarak değerlendirilmesi, Tîroj’un sadece Kürtlerin değil tüm üniversitenin tartışacağı bir dergi olmasını sağlayacaktır.

Yayınlar ve Gazete Üzerine

‘Fikri akım olmak’ için kullanacağımız ve bu anlamda çalışmadaki yeri vazgeçilmez olan yayınları ele alışımızı çoğu zaman örgütümüzün okuması ile sınırlamak, yayınlarımızın önemini görmemek, çalışmayı zenginleştirecek bu olanakları kullanmamakta ısrar etmek anlamına gelir. Evrensel Kültür, Özgürlük Dünyası, Bilim Eki ve Tîroj dergileri üniversitelerde örgütleyeceğimiz fikirlerin kitleler içinde yayılması ve tartışılmasının birer aracıdırlar. Yayınlarımızı, kendilerinin ve alanın özgün ihtiyaçları göz önünde bulundurarak, çalışmanın bir dayanağı yapmak, üniversitelerdeki tüm kısır, geleceksiz, kof fikir ve hurafelerin karşısına bilim ve sosyalist kültürün, teorinin zengin birikimiyle çıkmanın yoludur.

Yayınlarımız, üniversite çalışmamızı zenginleştirecek sayısız olanağı barındırmaktadır. Örneğin; Tîroj’un 5. sayısında yayımlanan 80. yılında Cumhuriyet ve Kürtler’ dosyası, demokratikleşme tartışmaları ve bu kapsamda Kürt tarihinin ve sorununun kavranması için eşi bulunmaz bir kaynaktır. Yine Evrensel Kültür’ün 144. sayısında yayımlanan ‘Sosyal Bilimlerin Bugünü’ başlıklı dosya, 200’ün üstünde akademisyenin bildiri sunduğu bir kongrenin yapıldığı bir ayda tarih, felsefe, sosyoloji hatta iktisat, uluslararası ilişkiler, maliye bölümlerinde, sosyal bilimleri ve üstlendiği görevleri, üniversitelerin ‘sosyal’ ve ‘bilimsel’ sorumluluklarını tartışmak için son derece geniş olanaklar sunmuştu. Bilim dergisinin 8. sayısı, özellikle biyoloji bölümlerinde sosyobiyoloji safsatasına karşı bir araç olarak kullanılabildiğinde hedefine ulaşacaktır. Daha birçok örnek verilebilir belki, ama önemli olan husus, yayınları, egemen burjuva ideolojisine karşı verilecek ideolojik mücadeledeki donanımımız, cephanemiz olarak görmektir.

Buraya kadar değindiğimiz her mesele (fikri akım olma, topluluk, kulüp ve ÖTK çalışması, demokrasi sorunu, sınıf çalışması, yayınlar, Kürt sorunu...), esasta günlük, düzenli bir çalışmaya dayanmaktadır ve bunun aracı günlük gazetedir. Sınıflara politika taşımanın da, demokrasi sorununu tartıştırmanın da, üniversiteleri işçi sınıfı mücadelesiyle birleştirmenin de yolu, gazetenin çalışmada temel olarak ele alınmasıdır. Günlük gazete, kolektif bir örgütçü olmakla beraber, bir aydınlatma aracıdır ve bu nedenle, bir örgütleyici olarak, ama aynı zamanda, işçi sınıfının dünya görüşünün geniş kitlelere ulaştırılmasının aracı olarak çalışmada yerini almalıdır. Burjuva ideologları her gün gazetelerdeki köşelerinden safsatalarını yayarken, işçi sınıfının dünya görüşünün üniversitelerde karşıt cephe örgütlemesini sağlamak, bu görüşün günlük yaşamdaki yansımasının üniversitelerde varlık göstermesini gerektirir. Üniversite yaşamının günlük gazeteye yansıması, sadece haber, röportaj biçiminde değil, bunlarla beraber üniversitede yürütülen tartışmaların, araştırmaların, fikirlerin de yer alacağı bir biçimde düşünülmelidir. Bugüne kadar ortaya çıkan tablo, gençlik ekimizin varlık nedenlerine uygun tarzda değerlendirilemediğini göstermektedir. Bunun nedenlerinden birisi, gençlik ekimizin içeriğinin çalışmanın hedeflerine tam bir paralellik arz etmemesi ise, bir diğeri de, örgütümüzün gençlik ekini çalışmanın bir aracı olarak görüp, içerik ve biçimini değiştirecek, besleyecek, zenginleştirecek bir çaba içine girmeyişidir. Gençlik eki karşısında aldığımız tutum, eksiklik ve ihtiyaçlara göre yenilenmelidir. Gençliğin nabzını tutacak bir gençlik eki için, haber, mektup, röportaj vb. hazırlamanın yanı sıra inceleme, araştırmalar yapmak, gündeme dair söyleyeceklerimizin bir kürsüsü hâline getirmek için kalemi elimize almadan, gençlik ekinde de bir yenilenmenin olmayacağı açıktır.

Partimizin 3. Genel Kongresi gazete temelinde bir çalışma sorununu, tartışmak üzere değil çözmek üzere ele almıştı. Üniversiteler Konferansı, sorunun ele alınışı ve öneminin kavranması bakımından ileri bir noktada olduğumuzu göstermiştir. Çalışmamızda ilerlemenin olduğu alanlarda gazeteye dair adımların atılmış olması ve çalışmadaki ilerlemenin önemli yanlarıyla gazetenin çalışmanın merkezine alınmasına bağlı olduğu, bunun göstergelerindendir. Bulunduğumuz yerden bir sonraki noktaya sıçramak için adımlarımızı genişletmek ve hızlandırmak durumundayız. Günlük gazete konusunda aldığımız tutum ve gösterdiğimiz çaba ilerlemeden, örgüt çalışmamızın ilerleyen hedeflerine ulaşmamız mümkün değildir. Çalışmadaki her ileri hedef, kendisiyle beraber günlük gazetenin çalışmadaki yerini (nasıl ve ne düzeyde kullanıldığı, aydınlatma aracı ve bir örgütçü olarak ele alınıp alınmadığı) ilerletecek hedeflere de sahip olmalıdır.

Sonuç Olarak

Üniversiteler Konferansı’mızda çalışmamızın içeriği, biçimi ve önümüzdeki döneme dair yönelimleri, ihtiyaçları ele alınmış, çalışmamıza dair daha önce de yazılan, söylenen kimi noktalar (ÖTK, topluluk, yayınlar gibi) somut durum ve somut durumun ihtiyaçları üzerinden yeniden değerlendirilmiş, kimi noktaların ise bir kez daha altı çizilmiştir. Bu konferansı, üniversitelerde bulunduğumuz yerden ilerlemek üzere ve bir an önce adımlarını atacağımız bir örgütsel hamle olarak değerlendirmeliyiz. Var olan durumu değiştirerek daha ileri bir noktaya götürmeden, konferansımızın önümüze koyduğu görev ve sorumlulukları atılganlık ve heyecanla omuzlamadan, konferansın bir örgütsel hamle olamayacağını görmeliyiz. Genç aydın kuşağının sosyalizm fikrine kazanılması mücadelesinde atacağımız her ileri adım, bir sonrakine yükseleceğimiz bir basamak olmalı, çalışmamızın deneyim ve birikimleri, bu anlamda eşsiz bir kaynak olarak görülmelidir. Attığımız adımların ilerletilmesi ve sürdürülmesi için bu kaynak her zaman bir dayanak olacaktır.

İşçi sınıfının iktidar mücadelesi çok yönlü bir mücadeledir; bu mücadelenin üniversitelerde can bulması ve zengin ve iddialı bir anlayışla yürütülmesi zorunludur.

Üniversitelerde çalışmamızın her gün yeniden örgütlenmesi demek, yarın ülkenin birçok yerinde, birçok iş koluna dağılmış meslek hayatına ve ülkenin entelektüel geleceğine her gün bir birikim aktarmak demektir. Üstlendiğimiz görev ve sorumluluklar bu yanıyla daha acil ve daha vazgeçilmezdir.

Bu dikkat ve bilinçle atacağımız adımlar boşlukta kalmayacak, devrim ve sosyalizm yolunda hedefini bilen adımlar olacaktır. Konferansımız, hepimizi bu yolda adımları ilerletmeye ve genişletmeye çağırıyor. Bu görevi başarmak için hep birlikte seferber olalım.

Bu yazı, Emek Gençliği Merkez Yürütme Kurulu tarafından, Üniversite Konferansı değerlendirmesi olarak kaleme alınmıştır.

Özgürlük Dünyası - Ocak 2004

GENÇLİK İÇİNDE ÇALIŞMANIN BAZI SORUNLARI

Politika, bir yanıyla yığınları bir düşünceye kazanma sanatıdır. Ancak, yığın dendiğinde; homojen ‘bireyler’den oluşan bir kalabalık anlaşılmaz. Tersine yığın, çoğu zaman, çıkarları birbiriyle kısmen örtüşen kısmen de çatışan sınıfların fertlerinden oluşur. Söz konusu olan gençlik olduğunda; gençlik de, yığın olarak, homojen olmayan katmanlardan oluşur. En azından her sınıfının bir genç kesimi vardır, ve genel olarak, günümüzde 14-26 yaş arasındaki nüfus, gençlik kitlesini oluşturuyor sayılmaktadır.

Emekçi sınıfların gençliğinden söz ettiğimizde de, emekçi sınıfların 14-26 yaş arasındaki kesimlerinden söz ederiz. Ama bu da yetmez. Emekçi gençlik, lisede, üniversitede okuyan, öğrenci gençlik dediğimiz bir kategorinin yanı sıra işçi sınıfının genç kesimlerini ifade eden işçi gençlikle, diğer emekçi kesimlerin geçlerini kapsayan ve o sınıf ve kategorilerin adlarıyla da ifade edilen gençlik kesimlerinden oluşur.

Kuşkusuz ki, egemen sınıfın da bir gençlik kesimi vardır, ama bunlar, hem genel gençlik yığınları içinde çok küçük bir kesim oluşturdukları hem de ve çok daha önemli olarak, gelecek ve bugüne dair talepleri emekçi gençlik yığınların talepleriyle taban tabana zıt olduğu için, gençlik ve onun mücadelesinden söz edildiğinde, dikkatimizin tamamen dışında kalan bir kesimdir.

Sınıflar mücadelesinde gençliğin kazanılması, sınıflar mücadelesinin iki kutbundaki güçler için de son derece önemli olmuştur. Çünkü gençliği; onun enerjisini, cesaretini, ataklığını yanına alamayan bir gücün, girdiği mücadelelerden başarıyla çıkması beklenemez. Bunun içindir ki; eski düzeni yıkarak yeni bir dünya kurma amacıyla kurulup faaliyet gösteren sınıf partisi için gençliği kazanmak çok daha önemlidir. Çünkü yeni bir düzen kurmak; cesaret, enerji, ataklığın yanı sıra; eski düzenin gelenek ve göreneği ile şartlanmamışlığı, onlarla çatışmayı, yeni bir gelecek istemeyi ve bu geleceği kurma mücadelesine hasredecek bir zamana sahip olmayı da gerektirir. Onun içindir ki, Lenin; işçi sınıfını sınıflar mücadelesinin öncü sınıfı olarak nitelerken; sınıfın genç kesimini kazanmanın önemine özellikle vurgu yapar.

Burada bir noktaya dikkat çekmemiz gerekir: Yukarıda hem egemen sınıfların gençliği kazanma ihtiyacından söz ettik, hem de egemen sınıfların geçliğinin, nüfus olarak, bir güç oluşturma bakımından ciddi bir yekün oluşturmadığını belirttik. Bu bir çelişki değildir. Çünkü egemen sınıfın ideologları da, ‘gençliği kazanmak’tan söz ederken, emekçi sınıfların gençliğini kazanmaktan söz ederler.

Egemen sınıflar; kendi düzenlerinin devamı için gençliği kazanmanın farkına çok erken çağlarda varmışlardır. Örneğin antik çağın en önemli düşünürlerinden Sokrates’in ölüme mahkûm edilmesinin nedeni; ‘gençliği baştan çıkaracak; yürürlükteki yasalar, gelenek ve görenekler hakkında kuşku duyacağı fikirler yaymış’ olmasıdır. Günümüzden 2 bin 400 yıl önce verilmiş bu karar bile, çok uyarıcıdır. Çünkü bu karar; egemenlerin, 2 bin 400 yıl önce de, gençliğin kurulu düzenin savunulmasına kazanılmasının önemini fark ettiklerini gösterdiği gibi, aynı zamanda, düzenlerini savunmak için, en önemli düşünürleri bile ölüme mahkûm etmekten çekinmeyeceklerini göstermesi bakımından da öğreticidir.

Aslına bakılırsa; 2 bin 400 yıl önce Sokrates’in ölüme gönderilmesiyle 34 yıl önce Deniz, Yusuf ve Hüseyin’in idama gönderilmesinin gayri resmi gerekçeleri bire bir uyuşur: Gençliği sisteme karşı başkaldırmaya yönlendirmek!

Kuşkusuz ki; sınıflar mücadelesinin yasalarının bilindiği ve yığınları etkileyecek pek çok yeni imkânın ortaya çıktığı günümüzün kapitalist toplum koşullarında gençliği kazanmanın önemi çok daha fazla önem kazanmıştır. Okullar, yığınsal eğitim kurumları, medya gücü, sayısız eğlence ve sanat yapıtları, son tahlilde toplum ve onun en dinamik gücü olan gençliği kazanmak için kullanılmaktadır.

Dolayısıyla hem düzenlerini savunmak için egemen sınıfların hem de kurulu düzeni yıkarak, yerine yeni bir düzen; işçilerin, emekçilerin çıkarına uygun bir yeni düzen, nihayetinde sömürüsüz ve baskısız bir dünya kurmak isteyen sınıf partisinin kazanmak ve kendi amaçlarının gücü yapmak istediği gençlik yığınları, aynı yığınlardır.

Egemen sınıflar ve onların çeşitli güç odaklarının gençlik yığınlarını kendi yanlarına çekmek için giriştiği baskılar ile sınıf partisi ve ilerici, devrimci güç odaklarının gençliği yeni bir dünya kurma mücadelesine kazanma mücadelesi, sınıflar mücadelesinin en önemli alanlarından birisidir. Bu yüzden de ‘gençliği kazanma’ mücadelesi derken, ortada duran bir gençlik yığını var, biz de bu yığına ‘çekici teklifler’ yaparak onları kendi yanımıza çekmeye uğraşacağız biçiminde mekanik bir kavrayışı aşarak, gençlik yığınlarını egemen sınıfların düzenine karşı örgütleme ve her adımda gençlik yığınlarını daha büyük bölükler halinde mücadele mevzilerine çekme faaliyetini anlamamız gerekir. Çünkü gençliği kazanmak bir mücadeledir; üstelik egemenlerin en etkili ve en sinsi silahlarına karşı savaşılan ve en dolaysız çatışmanın yaşandığı bir mücadele alanıdır.

Türkiye’de Gençlik Mücadelesinin Karakteri

Türkiye’nin; öncesini bir yana bıraksak bile, son 40 yıllık tarihi içinde ilerici, devrimci güçlerle gerici, egemen güç odakları arasındaki mücadelenin ön cephesindeki çarpışmalar, ‘gençliği kimin kazanacağı mücadelesi olarak cereyan etmiştir’ dersek bir abartı yapmış olmayız.

12 Mart ve 12 Eylül darbelerinin gerekçesi, gençliğin sisteme karşı başkaldırıya sürüklenmesi, sisteme karşı fikirlerin etkisinde kalmış olması olmuştur. Her iki darbe de halk yığınları indinde meşruiyeti, ‘gençliği yeniden sisteme kazanmanın başka yolu olmadığı’ iddiasına dayanarak sağlamaya çalışmıştır. Bu yüzden de; gençliğin ileri, artık kazanılamaz diye düşünülen kesimleri, geniş yığınların bilincinde anarşist, komünist, terörist, bölücü... gibi dışlayıcı sıfatlarla nitelenip, ülkenin ve halkın düşmanı olarak ilan edilirken; geri kalan kitle havuç ve sopa politikasıyla hizaya sokulup, sonra da fikir ve çıkarları bakımından kazanılma yoluna gidilmiştir. Anayasalar, yasalar, hep bu gençliği düzene bağlama gerekçesi ardında yeniden ve yeniden düzenlenmiştir.

Bu mücadele, Türkiye’de, son 40 yıl içinde çok daha açık bir biçimde cereyan etmiştir. 60’lı ve 70’li yıllarda, gençliğin ileri kesimleri sisteme karşı bir mücadele içinde olmuşlar; dünyadaki gelişmelerin de baskısıyla oluşan gençlik eylemleri karşısında egemenler ise, önce gençlik yığınlarını anarşist, terörist ilan ederek tam bir kıyıma girişmişler; sisteme karşı gençlik liderlerinin idam edilmesi, sokak ortasında yargısız infazlara götürülmesi, on yıllarca cezaevlerinde tutulmaları gibi vahşi uygulamalar görülürken, aynı zamanda, sindirilen, liderleri ve ileri kesimlerinden tecrit edilmiş gençliğin ana kitlesinin kazanılması için, bir yandan üniversiteler kışlaya çevrilmiş, öte yandan da şeriatçılık, Türkçülük gibi gerici ideolojiler gençliğin ‘ıslah’ edilmesinde araç olarak kullanılmış; üniversiteler ve gençlik içinde bu fikirlerin yayılması için her olanak seferber edilmiştir. YÖK, işte bu mücadele içinde gençliğin, özellikle üniversite gençliğinin sisteme bağlanmasının aleti olarak icat edilmiştir.

Kuşkusuz ki; anayasalar, yasalar, cezai önlemler, artık çaresiz kalındığında başvurulan yöntemlerdir. Genel olarak bakıldığında, egemenlerin gençliği kazanmak; onun dinamizminden, enerjisi ve yeteneklerinden yararlanmak için geliştirdiği yöntemler çok daha kapsamlı, etkin ve kesintisiz bir biçimde işler.

Daha doğduğu andan başlayarak; ailesi, okulu, yaşanan toplumsal çevre, gelenek ve görenekler, gençliği topluma uyum için hazırlayan rollerini oynayarak, onu biçimlendirirler. Burada asıl sorun; kendiliğinden gibi görünen, ama egemen sınıfın ideolojisi ve sosyal organizasyonu tarafından oluşturulan bu biçimlendirme faaliyetine, eğer ilerici devrimci güçlerden bir müdahale olursa ve eğer bu müdahale, bu eğitim faaliyetini sekteye uğratacak düzeyde gerçekleşirse, gençliğin enerjisi, yetenekleri, gücü; eski toplumun yıkılıp yerine yeni, toplumsal olarak ileriye evrilmesinin dayanağı olan mücadelelerin başarıya ulaşmasını (elbette nesnel koşullar da yeterince olgunlaşmışsa) mümkün kılar. Onun içindir ki; ilerici devrimci güçler, en başta da sınıf partisi, kendi programının gençliğe mal edilmesi ve gençliğin sınıflar mücadelesinin ilerletilmesinde etkin bir güç olarak örgütlenmesini görevlerinin en başına koymuşlardır.

Türkiye’de öğrenci gençlik mücadelesi; 60’lı ve 70’li yıllarda dünya ölçüsünde de yükselme eğiliminde olan antiemperyalist mücadele cereyanını arkasına alan bir mücadele olarak biçimlenmiş; bu antiemperyalist mücadele, Türkiye koşullarının da etkisiyle antifaşist bir karaktere de bürünerek ilerlemiştir.

Türkiye’de gençlik mücadelesinin bir özelliği de; yükseköğrenim gençliğinin mücadelesi olarak ortaya çıkıp, bu gençlik kesiminin sınıfsal özelliklerini taşıyan bir mücadele olarak kendi geleneklerini oluşturmuş olmasıdır. Dahası, Türkiye’de 60’lı ve 70’li yıllarda gençlik mücadelesinin oluşturduğu kültür, bugünü de önemli ölçüde etkilemiştir ve etkilemeye devam etmektedir.

Konumuz açısından bakıldığında; 1960’lı ve 70’li yıllardaki gençlik mücadelesinin bazı özelliklerine kısaca göz atmak gerekmektedir.

1960’lı yıllardaki gençlik mücadelesi; gençliğin ana kitlesini kapsayan bir ‘üniversite reformu’ mücadelesi olarak başlamış ve ‘Dünyada neler oluyor?’ diye sorgulayan gençler; o günlerde hızla esen Küba Devrimi, Çin Devrimi, Vietnam kurtuluş mücadelesi rüzgârı ve faşizmi yenilgiye uğratmakla kalmayıp, ‘uzay yarışı’nda ABD’yi geride bırakan Sovyetler Birliği’nin yeniyi, geleceği savunan imajı; baskısız ve sömürüsüz bir dünya kurmak isteyen ve devrimleri temsil eden ülkelerden esen ve ezilen halkların Amerikan emperyalizmi başta olmak üzere, emperyalizme, sömürgeciliğe, yeni sömürgeciliğe karşı mücadelesinin etkisiyle karşılaşmışlardı. Dahası bu yılların gençliği, onlardan aldıkları fikirlerle, Türkiye’nin bağımsız, demokratik bir ülke olması davalarını sürdürmeye yönelen bir gençlikti.

Estiği ülkenin ‘renkleri’ni de taşıyan, ama genelde olumlu mesajlar içeren bu devrimci rüzgârlar; aynı zamanda, dünyada Kruşçevizm ve ‘Avrupa Komünizmi’nin dünya komünist hareketini parçaladığı, Maoculuğun ve Kastroculuğun Marksizmin devrimci yorumu, Debraycılık, Marcusçuluk gibi sapkın akımların bile Marksist, sosyalist tutumlar olarak algılandığı olumsuz cereyanlar tarafından da baskılanıyordu.

Bu dönem, bir yandan ‘işçi sınıfı ve onun devrimci misyonunun önemini yitirdiği’; ‘devrimin yığınların değil, devrimcilerin eseri olduğu’ yolundaki fikirlerin yayıldığı, öte yandan da kitle mücadelesinin küçümsendiği, emek mücadelesi ile sosyalizm ve devrimin bağının koparılıp, ulusal kurutuluşçuluk ve devrimci iradenin rolünün abartılarak Volantarizmin kutsandığı, mücadelenin değerlerinin bu anti Marksist, öznel idealist ortamda şekillendiği bir dönemdi.

Fransa, İtalya gibi, o yıllarda komünist partilerin işçi sınıfının önemli bir bölümünü kucakladığı ülkelerde, öğrenci gençlik hareketiyle atbaşı yükselen işçi sınıfı mücadelesinin bu modern revizyonizme kayan partiler tarafından bastırılıp sisteme bağlanması; gençlik arasında işçi sınıfı sosyalizminin değerlerine karşı (devrimde işçi sınıfının rolü, ara sınıfların karakteri, gençliğin sınıfsal durumu, devrim mücadelesiyle sınıfın dolaysız ilişkisinin koparılması vb.) girişilen burjuva propagandanın etkisini artırdı. Dolayısıyla Batı ülkelerinde 68 mücadelesi, bir öğrenci gençlik mücadelesi olarak tecrit olma süreci yaşadı ve başlıca kapitalist ülkelerde 68 hareketi’, 1-2 yıl içinde kontrol altına alınan ‘orta sınıf gençliğinin sisteme başkaldırı hareketi’ olarak ‘tarihteki yerini’ aldı. Türkiye’de ise bu hareket, 1971’deki 12 Mart Darbesi’ne kadar sürdü.

68 için, burjuva propaganda merkezleri, ‘başkaldırı’ ve ‘devrim’ gibi, katılanları onurlandıran nitelemeler kullandı; ama burjuva ideologları, bu nitelemeleri, gençliğin sisteme karşı çıkışını onurlandırmak için değil, sosyalizm cephesindeki parçalanmadan yaralanarak, Marksist sosyalizme saldırmak ve onun değerlerini mahkûm etmek için kullandılar. Ve 68’den; ‘en devrimci sınıfın işçi sınıfı değil; gençlik, özellikle öğrenci gençlik’ olduğunu iddia eden tezler ürettiler; ‘solcular’ın ‘öncü savaş kuramını’, 68’in yarattığı ‘mistik ortamı’ kullanarak yenilediler ve Marksizmi tahrif etmek, devrimci saflarda karışıklık yaratmak için 68’i bir malzeme olarak kullandılar. Pek çok ülkede devrimci çevreler bu tezlerle kuşatılarak manipüle edildiler.

Türkiye Gençlik Mücadelesinin Üç Dönemi

Evet, gençlik, üniversite gençliğinden ibaret değildir. Tersine ülkemiz, genç bir nüfusa sahip bir ülke olarak; üniversite dışında da milyonlarca gencin yaşadığı bir ülkedir. Ama gençlik mücadelesinin bağımsız bir mücadele olarak şekillenişi, üniversite gençliği mücadelesi olarak ortaya çıkmıştır. Bu nedenle de, devrimci, solcu çevrelerin gençlik mücadelesine dair argümanları, gençlik mücadelesi kültürü, üniversite gençliği mücadelesi içinde oluşmuştur. Bu yüzden de günümüzde olup bitenlerin anlaşılması için, üniversite gençlik mücadelesi içinde ortaya çıkan eğilimler üzerinde durmakta yarar vardır. Bunun için kısaca gençlik mücadelesinin yakın tarihine bir göz atmak gerekir.

1- 60’Lı yılların gençlik mücadelesi

Türkiye’de, üniversite gençlik mücadelesi, tarihinde ilk kez 60’lı yıllarda antiemperyalizmle, sosyalizmle yüz yüze geldi. 60’lı yıllarda öğrenci gençlik mücadelesi, okunan her yeni kitabın yeni tartışmaları getirdiği bir ‘aydınlanma’ dönemi zemininde ilerledi. Batı ülkelerinde ortaya çıkıp yayılan 68 hareketini, Türkiye’nin öğrenci gençliği, bu yoğun fikir tartışmaları ve yeni fikirleri keşfetmeye yöneldiği koşullarda karşıladı.

60’lı yıllardaki öğrenci gençlik hareketinin en önemli özelliklerinden biri, gençlik hareketinin, üniversite gençliğinin ana kitlesi diyebileceğimiz6 önemli bir kesimini kapsamasıdır diyebiliriz. Gerici güçler, 60’lı yılların sonlarında gençlik mücadelesine müdahale etmek istediklerinde, üniversite içinde kendilerine dayanak olacak kadar bile gençlik kümelenmeleri bulamadılar. Onun için de; gençlik mücadelesine ilk saldırılar ya doğrudan güvenlik güçlerinden geldi ya da kontrgerilla örgütlenmesinin faaliyetleri olarak ortaya çıktı. Kitlesel saldırılar ise; yine en gerici güçlerin oluşturduğu, üniversite dışında gerçekleştirilen ‘toplu namazlar’dan çıkan gerici güruhun, emniyet güçleri tarafından yönlendirilmesiyle yapılabildi. Giderek bizzat resmi makamların özel çabalarıyla yaratılan baskının sonucu olarak, üniversite öğrenci gençliği içinde ırkçı (ülkücü) ve şeriatçı gruplar organize edildi ve 60’ların sonlarında başlatılan bu çabalar, asıl olarak 70’lerin ikinci yarısından itibaren ürünlerini verdi. Başka bir söyleyişle, üniversiteye giren her genç, girdiği fakülte ve yüksekokulun öğrenci birliğine üye olmadan okula kayıt yaptıramazken, aynı zamanda ilerici, devrimci, hatta zamanın kavrayışına ve kendine göre olsa bile sosyalist bir topluluğa girdiğini düşünüyordu. Bu yüzden de, henüz evinden kopup gelen genç için, üniversitede sağcı, gerici grupları bulup onlara katılmak epey bir ‘zahmet’ istiyordu. Bu nedenle, kimi ırkçı ve şeriatçı güçlerin yuvalandığı birkaç fakülte dışında, üniversitelerin genel kitlesi; kendisini ilerici, solcu, sosyalist sayan bir kitleydi. O yıllarda sağcı bir gazete tarafından yapılan anket, üniversite öğrencilerinin yüzde 82’sinin Türkiye’nin geleceğini ve sorunlarını aşmasının yolunu sosyalizmde gördüğünü gösteriyordu. Bu yüzden de; ‘üniversite reformu’ isteyen kitleyle ‘kahrolsun emperyalizm’ fikrine katılan kitle, bire bir olmasa da, büyük ölçüde örtüşüyordu.

Konumuzu oluşturan gençlik mücadelesine müdahale ve gençlik yığınların kazanılması açısından bakıldığında, gençlik yığınlarıyla bağlantı kurmak için; doğrudan, Amerika’nın işbirlikçisi, ülkeyi yabancılara satan hükümete karşı bir mücadele öngörmek, bir ana muhalefet partisi gibi davranmak; hükümetin antikomünist, antisosyalist söylemine cepheden karşı çıkmak, dünyada esen antiemperyalist mücadele rüzgârına paralel olarak Amerikan emperyalizmine karşı mücadeleyi öne çıkarmak yetiyordu. Daha geri bir politik tutum, o gün gençliğinin ana kitlesinin ruh haliyle de, politik istekleriyle de uyuşmazdı. Nitekim, sosyal demokrat gençlik diye bilinen ve 60’ların sonlarında başlatılan ve 70’li yılların ilk yarısında popüler olan akım, 60’ların ikinci yarısında ‘mızmız muhalefet’, ‘Amerika’nın gizli işbirlikçisi’ olarak görülüp tecrit olmuştu. Yine, gençliği daha geri ve parlamentarist bir çizgide mücadeleye çağıran TİP de, gençlik mücadelesinden dışlandı. Kısacası bu dönemde, gençliği kazanma mücadelesi; doğrudan Amerikan emperyalizmine, hükümete, onun politikalarına devrimci bir üslupla müdahale ve muhalefet etme üzerine kuruluydu. Kısacası gençlik, radikal bir ana muhalefet odağı gibiydi.

Böyle bir ortamda, kol kulüp kurmak, öğrenci birlik ve derneklerinden çekilip, politik kimliği belirsiz öğrenci temsilcilikleri kurmak, kültürel etkinlikler düzenleyerek geniş yığınları çekip oralarda propaganda yapmak gibi dolaylı yollardan politika yapmak, elbette ki mücadeleyi geriye çekmek, yığınların gerisine düşmek olurdu.

2- 70’Li yılların gençlik mücadelesi

1970’li yıllarda ise, durum bir hayli değişmiştir.

12 Mart darbesi, 68 gençliğinin öncü kesimini ezerken, geri kalan ana kitle üzerinde de tam bir terör estirmişti. Ama, 1974 yılından itibaren üniversite gençliği içindeki devrimci mücadele gözle görülür biçimde öne çıkmıştı. Ancak; 1960’lı yıllarda sağcı, ırkçı, şeriatçı siyasi odaklar ve kontra güçlerin müdahaleleri ve yarattıkları baskı, gençlik içinde bir bölünme yaratmış; ‘Ülkücü’ ve ‘Akıncı’ gençlik denilen sağcı gençlik kümelenmeleri, üniversite gençliği içinde bir hayli mevzi kazanmıştı.

70’li yılların sonlarında üniversitelerde sağcı ve solcu gençlik kesimleri arasındaki ‘rekabet’ bir genel çatışmaya dönüşen biçim aldı. Bölünme kentlere, mahallelere, ilçelere hatta köylere kadar yayıldı. Sonunda; merkezinde üniversitelerin bulunduğu çatışmalar, her gün 10-20 kişinin öldüğü bir aşamaya vardı.

Öğrenci gençliğin ana kitlesi, solcu ve sağcı olarak bölünmüştü. Arada kalanlar ise; çatışmalar sertleştikçe, bu gruplardan birisine iltihak etmek zorunda kaldı; çünkü ne can güvenliği ne de öğretime devam etme imkânı başka türlü bulunup sürdürülebilir olmuştu.7

Bu koşullarda yığınları kazanmanın tek yolu, onları koruyacak kadar örgütlenmiş, hatta silahlanmış olmayı gerektiriyordu. Daha geri bir tutum almak, gidişata müdahale edememe ve öğrenci yığınlarının talepleri karşısında bir role sahip olmama sonucunu doğuruyordu.

Bugünkü müdahale biçimleriyle tartışırsak; örneğin 1978-79 yılında; ‘öğrencilerin temsilcileri için bütün öğrencilerin katıldığı seçim yapalım’; ‘kollar ve kulüpler kuralım’, ‘üniversitelerde her öğrencinin katılmasına fırsat veren toplantılar düzenleyip sorunları tartışalım’, ‘kültürel, sosyal muhtevalı eğlenceler, etkinlikler düzenleyelim’ gibi girişimler, herhâlde sadece çocukça bulunmaz, ama bu tür hayaller peşinde olanların ‘taraflar’ arasındaki çatışmalarda ‘arada kalarak’ kim vurduya gitmesi de kaçınılmaz olurdu.

70’li yılların ikinci yarısındaki koşullarda, gençlik yığınlarını kazanmanın yol ve yöntemleri olağandışı bir biçimde şekillenmiş; ‘ortada’ olabilecek öğrenci kitlesi, bulunduğu üniversite ve çevrede hangi taraf ağırlıktaysa o tarafı tercih etmiş; can güvenliğini ve öğrenimini sürdürme imkânını böyle bulmuştu! Bu büyük bölünme içinde, taraflardan birine katılmayanların ise, okullarını terk edip evlerine dönmekten başka çareleri olmamıştı.

Bu dönemin yığınları kazanma tutumu, ‘kitlesini saldırılardan korumak’ üzerine oturmuş ve gazete, dergi, broşür, dernek, sol ya da sağ gruplar aralarındaki ilişki (ittifaklar ve çatışmalar) ve benzeri bütün öteki yığınları kazanma araçları, bu temel amaca hizmet edecek biçimde biçimlenmişti.

3- 12 Eylül sonrasında gençlik mücadelesi

1980 sonrasında ise, durum tamamen değişti.

Geçtiğimiz yüzyıl boyunca uluslararası sermaye güçleri, hükümetler ve ideoloji merkezleri, gençliği komünizmin etkisinden korumayı ve komünizme karşı mücadelede gençliğin dinamizminden yararlanmayı kendileri için başlıca strateji edinmişlerdi.

Yeni Dünya Düzeni’nde; birçok başka konuda olduğu gibi, gençliği kazanma stratejisinde de önemli değişiklikler oldu. Gençlik bir yandan dini, mistik, bilinemezci, öznel idealist, kozmopolit öğretilerin pençesine alınırken, öte yandan da, piyasanın acımasız dişlileri arasına atıldı. Ve herkesin birbiriyle rekabete sokulduğu yarış, hayatın her alanında dayatıldı.

Eğitimin her kademesinde sınavlarla yarışa sokulan gençler; eğitim sonrası, yetişkinlik çağında da; öteki sınıfdaşları ve yaşdaşlarının işini elinden almak üzere eğitilip yönlendirilmektedir. Artan ve kronikleşen işsizlik; kimi zaman da dincilik, ırkçılık ve aşırı milliyetçilikle harmanlanan piyasacılığın baskısı zemininde, kapitalizmin ideologları, gençleri birbirine rakip olarak göstererek, her yolla gençliği kendi geleceğini kazanmak için birleşmekten alıkoymaya çalışmaktadır.

Bu uluslararası durum, Türkiye’nin kendine has koşullarıyla birleşerek, gençlik yığınlarını sermayenin geleceğine bağlanmaya çalışanlara dayanaklar sağlamaktadır.

12 Eylül cuntası, gençliği, özellikle de öğrenci gençliği ezerken, gençliğin siyasete ‘bulaşması’nı önlemek üzere de önlemler almış, üniversitede bir kışla düzeni kurmuştu. Bu düzen, ülke sathına yayılan terör aygıtı devletin uygulamalarıyla da birleşince, 12 Eylül’ün öncesi ve sonrası, tamamen iki ayrı döneme karşılık gelen, öncesiyle bağı olmayan bir durumu ortaya çıkarmıştı. Tıpkı, Marquez’in Yüzyıllık Yalnızlık romanındaki 10 yıl kesintisiz yağan ‘yağmur’un toplumun öncesiyle bütün ilişiklerini koparması gibi. Ya da şöyle demek daha doğru olur: 1980 öncesinin 20 yılına damgasını vuran devrimci gençlik hareketi içinde doğmuş grupların kimi yeni versiyonlarının, ‘hiçbir şey değişmedi’, ‘aslında solcular yenilmedi’, ‘hiç de yanlışımız yoktu’ demeleri ötesinde pek çok şey değişmişti.

Bu gruplar, önceki dönemin eski ideolojik ve örgütsel zaaflarını da 80 sonrasının öğrenci gençlik hareketine taşımışlardı. 60’lı ve 70’li yıllardaki gençlik hareketinin kitleselliği ve sert çatışmaları içinde pek fark edilmeyen, fark edilse de önemsenmeyen, yığınları küçümseme, gençliği devrimin temel gücü, ‘üniversiteleri devrimin kaleleri’ görme, öncülüğü işçi sınıfından alıp devrimci gençlere aktarma; asıl gücün devrimci gençlerde olduğunu vehmetme gibi eğilimleri, 80 sonrası dönemin marjinalleşen sol gruplarının politik tutumuna damgasını vurdu. Üstelik bütün inandırıcılıklarını da yitirmiş olarak!

Kuşkusuz sağcı gençlik gruplarında da benzer bir marjinalleşme yaşandı. Devlet gücü –tümüyle olmasa bile, az çok– arkalarından çekildiğinde nasıl ortada kaldıklarını gördüler. Çünkü üniversite öğrencileri kitlesi; 12 Mart öncesinde ana kitlesi devrimci gençlik mücadelesiyle birleşen bir kitleyken, 12 Mart sonrasında sağ ve sol olarak bölünmüş ve yurt sathında sol ve sağ gençlik yığınlarının birbirlerine karşı silaha sarılacağı ve günde 15-20 kişinin öleceği düzeyde sertleştiği bir bölünme dönemi yaşamıştı. 12 Eylül sonrasında ise, üniversite gençliği; ana kitlesi günlük politikayla pek ilgilenmeyen, gençlik yığını içinde sol ve sağ bölünmesinin marjinal düzeyde kaldığı bir karakter arz etmiştir ve bugün de görünüm budur. Dolayısıyla; ne sağcılardan gelen milliyetçi, dinci hezeyanlara bulanmış talep ve çağrılar ne de ‘sol’ adına ortaya çıkan grupların iktidara, düzene, YÖK’e karşı yüksekten ‘mücadele’ çağrıları ya da basit gündelik talepler (yemek, kredi, harç, ulaşım, barınma vb.) üzerinden kendi belirledikleri eylemler ve yukarıdan eylem çağrıları bu ana kitleyi pek etkilemektedir. En azından son 20 yılda üniversite öğrencilerinin hareketi böyle bir seyir izlemektedir.

(Bu dönemde Kürt kökenli gençlik yığınlarının daha farklı bir gelişim seyri izlediğini, statükoya, sisteme karşı silahlı karşı çıkış yoluna giren gençlerin sert yöntemlerle karşılandığını, dolayısıyla iki kuşak gencin dağlarda ya da yerleşim bölgelerinde muhalefet yürüttüklerini ve hiç de küçümsenmeyecek kırımlara uğratıldıklarını biliyoruz. Elbette ki bu durum ayrıca değerlendirmeye muhtaçtır.)

Günümüz Gençliği ve Siyaset

12 Eylül cuntasının oluşturduğu üniversite sistemi ve genel siyasi baskının etkisinin azalmaya başlamasıyla, 80’lerin ikinci yarısından itibaren, gençlik mücadelesinde solcu sloganlar ve sol örgütlenmeler etrafında epeyce bir gencin toplandığı görüldüyse de (Sayısal olarak bu kitle, üniversite gençliğinin bütünü bakımından, geçmişe göre, önemli sayılacak bir yekün teşkil etmiyordu.), sonraki yıllarda bu sayının giderek azaldığı gözlendi. Çünkü sol gruplar; 70’lerde olduğu türden, sanki üniversite durmadan ‘profesyonel devrimci üreten bir mücadele merkezi’ rolü oynarmış ve oynuyormuş gibi, üniversite öğrencilerini, kendi örgütlerinin ‘profesyonel kadro ihtiyacı’nın ana kaynağı olarak görmeye devam ettiler ve üniversitelerde bir mücadele örgütlemeye, üniversite gençliğinin mücadelesini, üniversitenin demokratikleşmesi mücadelesini Türkiye’nin demokratikleşme mücadelesinin bir parçası olarak görmeye yanaşmadıkları gibi, üniversite öğrencileri ve öğretim üyelerini demokrasi ve bağımsızlık mücadelesinin bir bileşeni olarak görmeyi de lüks buldular. Ve tabii üniversitelerde az çok bir etkiye sahip sol odaklar; üniversite gençliğini ve üniversiteleri Türkiye’nin bilimsel bilgi ve entelektüel geleceğinin merkezi olarak değerlendirmediler; buradaki mücadeleye böyle bir değer biçmeyi, üniversite öğrencilerini üniversiteyi bitirdikten sonra da demokrasi ve bağımsızlık mücadelesinin içinde yer alacak bir kitle olarak görüp algılamayı da başaramadılar. Tersine, üniversitedeki mücadeleyi (kendi aralarında çatışmayı da ihmal etmeden), faşist ve dinci çevrelerle çatışmaya, kendi örgütlerine kadro kazanmanın zemini olmaya indirgeyip, üniversitede şu ya da bu ilişki içinde kazandıkları gençleri hızla üniversiteden çıkararak ‘kadrolaştırma’ başlıca kaygıları olunca; üniversitedeki mücadele, devrimci gençler cephesinden, sürekli kan kaybeden, biriktirmeyen bir mücadele olarak seyretmiştir.

Üniversitede, gençliğin siyasileşen ileri kesimleri içinde faaliyet gösteren sol gruplar, üniversiteyi sınıflar mücadelesinin bir alanı olarak değil (en azından fiiliyatta böyle), örgütlerinin kendi reklamlarını yaptıkları ve ileri gençleri kendilerine çektikleri bir alan olarak görünce, gençlik mücadelesi de, grupların sloganlarının yarıştığı, en radikal olanın kazançlı çıkıyor göründüğü bir ‘arena’ya dönüşmüştür. Bu yarış ve gruplar arasındaki çatışmanın kuralları, üniversite gençliği içindeki çalışmanın da kuralları hâline gelmiştir. Bu eğilim; 60’lı ve 70’li yıllar öğrenci gençlik hareketinin oluşturduğu kültün baskısı altında; o mücadelelerin yanlış yorumlanması ve zaaflarıyla birleşerek, kendisine tarihsel dayanaklar da bulmuştur.

Böylece, üniversitedeki gençlik mücadelesinin seyrini belirleyen, şu veya bu nedenle solculuğa bulaşmış ve üniversiteye girmiş gençlerin çeşitli sol fraksiyonlardan birini seçmeye zorlanmasıyla sınırlı bir mücadele olarak gelişmiştir.

Geriye dönüp bakıldığında, bu mücadelenin böyle ifade edilmesinin haksızlık olduğu ileri sürülebilir. Çünkü ‘Solcular, örneğin, öğrencilerin yurt, kredi, yemek, ulaşım gibi sorunlarına da sahip çıkmışlardır. Üniversitenin kışla düzenine, YÖK yönetimine karşı çıkmışlar; ders program ve notlarına kadar pek çok konuda ajitasyon yapmışlardır...’ denebilir. Ve çalışma, özünden koparılıp sözcüklerin karşılığına indirgendiğinde, bu iddia doğru da olur. Evet, sol gruplar, yerine göre, yemeklere zam yapılmasına, barınma güçlüklerine, ulaşımın zamlanmasına, YÖK’ün keyfi uygulamalarına; yurt, barınma, eğitim, sosyal yaşamın sınırlanmasına, üniversitedeki kışla düzenine, gerici, ırkçı milliyetçi eğitim girişimlerine karşı çıkmışlardır; ama bunu, ‘yukardan’; yığınlar adına, onların yerine kendilerini geçirerek; tıpkı 60’ların, 70’lerin devrimci gençlerinin yığını korumak için öne atılmaları gibi, onları taklit ederek yapmışlardır. Üstelik de, arkalarında onları izleyen, izlemekten başka çaresi de olmayan bir kitle olmadığı halde. Dolayısıyla; öne sürülen talepler, öğrenci çoğunluğu için bir dayatmanın, çoğu zaman da zoru içeren yöntemlerle onları eylemlere çekme uğraşının dayanağı hâline gelmiş ve sonuçta onları polisin yeniden yeniden saldırısının hedefi hâline getirmeye dönüşmüştür. Çünkü sol gruplar için, bugünün üniversite gençliğinin ana kitlesi; politikaya, dünyada olup bitene karşı ‘ilgisiz’, bireyciliğin güdümüne girmiş, mutlaka ‘çekilip çevrilmesi gereken’ bir kuru kalabalıktır!

Günümüz Gençliği ‘Dünyanın Nereye Gittiği’ne İlgisiz mi?

Oysa şu bir gerçektir ki, bugünkü öğrenci gençliğimizin ana kitlesini oluşturan öğrenciler, ne ülke sorunlarına ne de kendi sorunlarına yabancıdırlar. Tersine onlar, sanıldığından daha çok ülkeyi ve kendi geleceklerini düşündüklerini her fırsatta göstermektedirler. Özellikle son yıllarda; yüzlerce öğrenciyi bir salona toplayarak yapılan TV programlarında da görülmektedir ki öğrenciler, önlerine getirilen her fikre ‘evet’ dememektedir. Tersine, genel olarak kabul gören AB, demokrasi, serbest piyasa, özgürlükler gibi sistemin ideolojisinin köşe taşı yapılan konularda, yerleşik ve genel kabul gördüğü var sayılan yargıları kabul etmediklerini ortaya koymuşlardır. Kaldı ki, programların yapımcılarının ortaya attıkları ‘evet’ demeye zorlayan sorulara ‘hayır’ diyebilmişler; programın düzenleyici ve ideolojik yön vericilerinin bile onlardan beklemediği rasyonel fikirler öne sürdüklerine pek çok kez tanık olunmuştur. Hatta öyle ki, programı hazırlayanlarla programa katılan uzmanların baskılarının da onların fikirlerini değiştiremediğini görüyoruz. Elbette burada söz konusu olan, inatlaşma değil; tersine öğrencilerin genel geçer fikirleri, egemenlerin ülke ve dünya sorunlarına ilişkin çözümlerini kolayca kabul etmemeleridir.

Aslında olup bitene bakıldığında; burada olanın, öğrenci yığınlarının, egemenlerin fikirlerine kayıtsız koşulsuz boyun eğdikleri ve ‘ot gençlik’ oldukları yönündeki saptamayı ya da seçkinlik özentisi ve kendini beğenmişliğin önyargısını doğrulamadığı; ama sorunları ve taleplerini tartışacakları mekanizmaların olmadığı, olan ve olabilecek mekanizmaların da gençlerden yana ve talepleri yönünde çalıştırılmadığıdır. Başka bir söyleyişle; gerçek durum, gençliğin, ülkenin, üniversitenin ve kendisinin sorunlarına duyarsız değil; ama sorunları ve çözümlerini tartışmak, fikir ve karar oluşturmak için bir mekanizmaya, bunları gerçekleştirecek örgütlenmeye sahip olmadığıdır. Burada sol ve sağdan gelen çağrılar da onlara dayatma olarak gelmektedir.

Üniversite ortamının sorunlarının tartışılıp kararlar oluşturulması ve öğrencilerin ana kitlesinin bu tartışmalara katılıp bir tutum almasının imkânlarının yaratılması söz konusu olduğunda, bugünkü mekanizmalarının arasında hemen ilk akla gelen ÖTK olmaktadır. ÖTK’lar, sadece seçimler sürecinde değil, ama ÖTK’ya seçilen öğrenciler etrafında oluşturulacak girişimlerle, öğrencilerin ve üniversitenin eğitim ve öğretim sorunları üzerinden tartışmalar düzenlemek; tartışmaları siyasi çevrelerin kendi aralarında yaptıkları bir diyalog olmaktan çıkarıp, amfilere taşıyarak, çoğunluğun istekleri doğrultusunda bir eylem hattı izlemek, bugün öğrenci gençliğin ana kitlesini bu tartışmaların içine çekmek için son derece önemlidir. Ancak ÖTK’ların, kurum olarak, daha baştan, ‘idarenin icazetli kurumları olduğu’, ‘öğrenci gençlik mücadelesini YÖK’ün denetimine sokacağı’ gibi damgalarla lekelenmeye ve dışlanmaya çalışıldığını, pek çok sol grubun seçimleri bile boykot ettiğini, bu yüzden de sağcıların kolaylıkla ÖTK’larda etkin olduğunu biliyoruz. Dahası, Emek Gençliği’nin bile, teoride önemsemesine karşın, bu kurumlara gerekli önemi verdiğini, bu kurumların üniversite mücadelesinde bir dayanak olarak değerlendirildiğini söylemek güçtür. Bunun nedeni; ‘sol’dan estirilen cereyanların Emek Gençliği saflarındaki etkisi ve gençlik içindeki çalışmanın geleneksel alışkınlıklarıdır.

Bugünün koşullarında, öğrenci gençlik yığınlarının bir bölümüyle de olsa ilişki kurmanın bir aracı olarak ortaya çıkan örgütlerden birisi de, ‘kol ve kulüp örgütlenmeleri’dir. Sağ ve ‘sol’ çevrelere göre daha geniş bir öğrenci kesiminin ilgi duyabileceği bir frekansa sahip olan kol ve kulüplerin, etkili oldukları olumlu örnekler vardır. Çünkü bu kol ve kulüpler yoluyla, öğrencilerin ‘ilgili kesimleri’nin ilgisinin çekileceği tartışmalar düzenlemek, bilimin, kültürün, sanatın ve siyasetin çeşitli konularında tüm öğrenci kitlesine hitap etme şansı olan etkinlikler gerçekleştirmek; sosyal, siyasal ve bilimin çeşitli dallarında tartışmalar düzenlemek; bu tartışmalar içinde bilimin, siyasetin, felsefenin –ayrıntıda bile– birçok konusunda propaganda yapma imkânı bulmak mümkündür. Örneğin ‘biyoloji kulübü’nün Evrim Kuramı’nı tartıştırması, yaradılışçılıktan Darwinizme, öznel idealizmden diyalektik materyalizme kadar pek çok konuda tartışma açabilmesi, ve bunu, öğrenci kitlesinin büyük çoğunluğunun katıldığı bir tartışma olarak örgütlemesi olanaklıdır. Ya da bir folklor kulübü, emperyalist kültür ve halk kültürü tartışması üzerinden pek çok konuyu gündeme getirebilir. Beğenmediğiniz sinema kulübü ile; çok az bir çevreyi ilgilendirebileceği düşünülecek yerli sinema-Amerikan sineması tartışması üzerinden, emperyalist kültür istilası ve sonuçları tartışmasına geniş bir kesimi katabilirsiniz. Ya da gündemde ön sıraya çıkan Kürt sorununu demokrasi kültürü, dil, özgürlükler bağlamında konuşup tartışmak mümkündür ve edebiyat kulübü böyle bir tartışma düzenleyebilir... Örnekler çoğaltılabilir.

Ancak, kol ve kulüplerin de, önemli ölçüde, sağ ve sol gruplar tarafından, sözcüğün gerçek anlamıyla istismar edildiği, bunların öğrencilere karşı bir ‘hile’, bir ‘maske’ gibi kullanıldığı, bu yüzden de kötü örneklerin de ortaya çıktığı; dolayısıyla, etkinliklerin etki alanının, hızla söz konusu kol ya da kulüpte egemen olan grubun çevresiyle sınırlı hale dönüştüğü bilinmektedir.

Kuşkusuz bugün de, amaçlarına uygun olarak kurulup değerlendirildiğinde ya da kurulmuş olanlar amaçlarına uygun faaliyetlere yöneltildiğinde; kulüp ve kolların, etkin, öğrenciler içinde itibara sahip, işe yarayan araçlar olabileceği, sabırla çalışıldığında, iyi düşünülmüş ve iyi örgütlenmiş bir propagandanın ciddi dayanakları olacakları bir gerçektir.

Bir bütün olarak son 20 yılın üniversitelerinde olup bitenlere bakıldığında, üniversite gençliğinin, dünyada ve ülkede olanlara, üniversitenin sorunlarına, kendi güncel taleplerine ilgisizliğinden söz edemeyiz. Ama bu sorunları tartışmaya açmak isteyen üniversitedeki gençlik örgütlerinin, sol siyasi çevrelerin, bu sorunları gündeme getiriş tarzının geniş gençlik yığınlarının ilgisini çekecek bir ‘formatta’ olmaması kadar, sorunları ele alış tarzlarının da sorunlu ve ilgisiz, öğrenci kitlesini küçümseyen, onlara bir fikri, bir tutumu dayatan bir tarzda olduğundan söz edebiliriz. Ve evet, genellikle gençliğin ana kitlesinden genci ‘adam yerine koymayan’, kendi içine dönük ama dışa kapalı, dayatıcı ve üstelik çoğu kez ‘ürkütücü’ bu tarz ve tutumlar, gençlik yığınlarıyla birleşme yerine onların uzak durması ve ‘ilgisizliği’ni koşullamaktadır. Çünkü; tartışma konularının ortaya konuluşu ve bu belirli konularda gençlerin tutum almaya çağırılması; sol ve sağ grupların kendi grup ihtiyaçlarına göre biçimlendirilmiş sloganlar, alınmış bir karar ve belirlenmiş bir tutuma katılım çağrıları (şunun için şurada toplanın, şu gün boykot yapalım, burada eyleme geçelim vb. gibi), bu çerçevede basın açıklamaları vb. biçiminde gündeme gelmektedir. Yukarıda da belirtildiği gibi, 1960’lı yılların solun etkisindeki gençlik yığınları ya da 70’li yılların ana kitlesi ‘sol’ ve sağ olarak bölünmüş gençliğinin en azından çağrının yapıldığı tarafta yer alan gençlik kesimi için anlamlı olan bu tür yol ve yöntemler, bugünün sol ve sağdan gelen çağrılara kolay yanıt vermeyecek bir pozisyonda bulunan üniversite gençliği için bir anlam taşımamaktadır. Bunun içindir ki; bugün üniversitede sol ve sağ siyasi fraksiyonların yeni gençler kazanması rastlantıya kalmaktadır. Nitekim, bugün çeşitli siyasi fraksiyonların saflarında yer alan gençlerin çok büyük çoğunluğunu, üniversite öncesinden, aile ya da arkadaş çevresinden siyasileşerek gelenler oluşturmaktadır. Üniversitede kazanılanların sayısının çok az olduğunu (şurada burada istisnai durumlar elbette vardır) kabul etmek gerekir. Ancak bunun nedeni, üniversite gençliğinin dünyada olup bitene ilgisizliği değildir.

Kısacası, üniversite gençliğinin bugün siyasetin dışında kalmış olmasının iradî nedenlerinin başında (kuşkusuz, bizim irademiz dışında da nedenleri de vardır), sorunların tartışılmasının mekanizmasının oluşturulamaması; oluşmuş mekanizmaların kullanılmasında gerekli beceri ve gayretin gösterilememesi gelmektedir. Gençlik içindeki tartışmaların dar grup çevrelerinden çıkarılıp, amfilere, dersliklere taşınması ve bu tartışmanın yeterince sistemli bir ajitasyon ve propaganda faaliyetinin bir parçası olarak ele alınması, bu alandaki olumsuzlukların aşılmasının ön koşuludur.

Emek Gençliği, üniversite mücadelesini Türkiye’nin demokratikleşmesi mücadelesinin bir alanı olarak ele alıp; tartışmaları, kararların oluşturulmasını amfilere, dersliklere taşımadan, gençliğin ana kitlesini etkileyemeyeceğini görmek durumundadır. Bunun zamana ve mekana göre elbette yöntemleri farklılaşacak; nasıl ve hangi araçlar kullanılarak bunun başarılacağı her somut durumda değişik olacaktır. Emek Gençleri bunun yollarını, yöntemlerini yaratıcı bir biçimde geliştirecektir. Bu tartışmaları yönlendirmede başarının kriteri ise; gazete başta olmak üzere, yayınların, gençlik dergisinin, bilim ve kültür organların ÖTK’lar, kol ve kulüp örgütlenmeleri içinde okunan, tartışılan yayınlar olmasıdır. Bunun olabilmesi için ise; yayınların bu alanlarda dağıtılması, onların koyduğu gündemin tartışmaya açıldığı bir propagandanın örgütlenmesi, içeriklerinin bu alandaki gençliğin ilgi göstereceği haber, yorum ve röportajlarla desteklenmesi gibi görevleri yerine getirmek gerekmektedir. Bu yayınların öğrenci gençlik yığınlarına anlamlı gelecek biçimde seslenen bir muhteva kazanması için, üniversite gençliğinin ileri kesimleri, en başta da Emek Gençliği kendi üstüne düşeni yapmak; bu yayınları gençliğin sorunlarının tartışıldığı, çözümlerin araştırıldığı kürsüler olarak değerlendirmek durumundadırlar. Ancak böylece propagandamızın düzeyini yükseltebilir ve gençliğin duyabileceği bir frekansı yakalama imkânına sahip oluruz.

Emekçi Gençlik Kesimleri İçindeki Çalışma

Öğrenci gençlik için böyle de; emekçi gençlik yığınları arasındaki çalışmanın sorunları farklı mıdır?

Elbette hem farklıdır hem de değildir. Emekçi gençlik yığınları arasındaki çalışmanın esas alanının da, geniş işçi ve emekçi gençlik yığınlarının ana kitlesinin dışında kalan, az çok siyasete bulaşmış, bir biçimde solcu fikirlerden etkilenmiş, Kürtlük, Alevilik gibi kimlik sorunları üzerinden girilen çevreler ve yürütülen gençlik faaliyetinin de bu çevrelerle sınırlı bir faaliyetin olduğu bir gerçektir. En azından bugün Emek Gençliği’nin, emekçi gençliğin ana kitlesini oluşturan her mezhep ve milliyetten genç işçi, işsiz vb. gençlik kesimleri içinde; onların talepleri etrafında tartışmalar açan ve bu talepler etrafında birleşen gençleri eğitip örgütleyen bir faaliyet içinde olduğunu söyleyemeyiz. Bu, ilk anda kaçınılmaz olabilir. Ama çalışma bu çevre içinde sıkışıp kalırsa, sorunlar da başlar. Nitekim öyle olmaktadır. Ve çalışmanın az çok geliştiği yerlerin, bu dar çevreyi aşan bir yönelişin başarılı olduğu çalışma alanları olması da bunun kanıtıdır.

Kuşkusuz burada kastedilen, bütün Türkiye sathına yayılmış milyonlarca gencin içinde, bir anda, binlerce alanda birden çalışma başlatmak değildir. Bunun olanaksız olduğu ortadadır. Burada söylenmek istenen; her çalışma noktasında yapılan çalışmanın karakteridir. Ve bu çalışmanın hedefi ve içeriğinin, o çalışma alanındaki emekçi gençlik yığınlarının talepleri etrafında bir mücadelenin örgütlenmesi olmasıdır. Bu örgütlenme; meslek edinmeden kimi kültürel taleplere, iş talebinden okul talebine, parasız eğitimden üniversiteye girmede eşit hakka kadar değişik sorunlardan hareketle, bu sorunlar üzerinden şekillenen talepler etrafında olabilir. Zaman zaman ve çalışma alanındaki gençlik yığınının bileşimine göre, bu taleplerden bazıları öne çıkarak öteki talepler ona/onlara bağlı ele alınabilir. Ama önemli olan, bulunulan alandaki talepler ve bu talepler üzerinden mücadeleye –dar bir çevreyi değil, ama– gençliği katacak bir çalışmanın yapılmasıdır. Bunun esası ve başlıca ihtiyacı da; gençlik yığınlarını etkileyecek yoğunluk ve sistemlilikte bir ajitasyon ve örgütlenecek gençlik kesimlerinin ihtiyaç ve taleplerine uygun örgüt biçimlerinin geliştirilmesidir. Örneğin işsizlik ve yoksullukla ilgili özel bir kampanya yürütülüyorsa; işsizlik ve yoksulluğun baskısını en çok hisseden emekçi gençlik yığınları arasında yürütülecek ajitasyonda işsizlik ve yoksulluğa dair talepler öne çıkarılır; ajitasyonda ve örgüt çalışmasında, gençlerin meslek edinme talebi, işsizlik sigortasının etkinleştirilmesi, yoksullara yapılacak yardımın iane biçiminden kurtarılması, parasız meslek kursları, meslek edinenlere iş sağlanması gibi talepler önem kazanır. Dahası; işsizliğin kaynağı olarak kapitalizmin ve işsizliğin sistemle bağlantısı, yoksulluğun kaynakları ve kapitalist sömürünün açıklanmasına yönelik seminerler, konferanslar örgütlemek, bu sürece damgasını vurur. Ama bu, kuşkusuz, gençliğin okul, parasız sağlık, ‘üniversiteye girişte adalet’e dair talepleri için mücadeleden vazgeçilmesi ya da çeşitli kültürel taleplerle, gençlik kesiminin ülke sorunları, dünyanın gidişatına dair tartışmalara katılması, ileri gençlerin siyasi olarak kazanılması faaliyetlerinin es geçilmesi anlamına gelmez.

Bir açıdan bakıldığında, emekçi gençlik yığınları içindeki çalışmada da üniversite gençliği içindeki çalışmada olduğu gibi, dönüp dolaşılıp, gençliğin talepleri etrafında bir mücadele ve bu mücadelenin nasıl ve kimlerle olacağı/yürüyeceği fikrinin geniş gençlik kesimleri içinde tartışılması, bu tartışmaların açılıp yönlendirilmesi yerine; Sizin talepleriniz şunlardır ve Şöyle örgütler kurmalısınız dayatması yaygın tutum olarak ortaya çıkmaktadır. Bu ‘dışarıdan’ dayatmanın kaçınılmaz sonucu olarak, tartışmalar ve alınan kararlar, az çok siyasete bulaşmış ve kendi içine kapanma hastalığı ile malul gruplar oluşturan gençlik çevrelerine sıkışmaktadır. Dolayısıyla emekçi gençlik yığınları içinde de, asıl sorun, bunu aşmak; gençliğin ana kitlesinin talepleri etrafında bir tartışma açma ve geniş gençlik yığınlarına seslenme ve onların mücadelesinin önünü açmanın yolunu bulmaktır.

Örneğin, yürütülen çalışmanın etrafında bir gençlik kitlesinin biriktiği ve ‘Burada artık bir gençlik derneği kuralım’ dendiği yerlerde, bu zaaflar kendisini daha açıkça ortaya koymaktadır.

Yoksul emekçi gençlik kesimlerinin geniş kitleler oluşturduğu semtlerdeki dernek çalışmalarında, genellikle dernek; bir mücadele örgütü; derneğin üyeleri aracılığı ile bütün bir gençliği mücadeleye çekmenin aracı değil, ama bir ‘sivil toplum kuruluşu’ymuş gibi; gençlerin kimi ihtiyaçlarını karşılayan; müzik, tiyatro, şiir, elişi gibi kültürel sanatsal faaliyetler düzenleyerek, bu faaliyetin içine çekilen gençlerle sıcak ilişkiler geliştirerek ‘bağ kurmayı’ ve onları siyasete kazanmayı hesaplayan bir tarz egemendir. Ancak yine yaşananlar göstermektedir ki; bu tarzla, emekçi gençliğin ana kitlesiyle bağ kurulması mümkün olmamaktadır. Çünkü bu tarz; Türkiye’de devlet tarafından, devlete sadık gençlik kuşakları yetiştirmek üzere kurulmuş, bütün faaliyetlerinde gençlere ‘kutsal devlete biat’ fikri işleyen (kurulduğu koşullarda anlaşılır nedenleri vardı) Halkevleri geleneğinin bir devamıdır. Bugün de, Halkevleri içinde mevzi tutmuş bazı siyasi çevreler; buraları gençlerle bağ kurma ‘yeri’ olarak kullanmakta (kullanmaya bir şey denemez, ama buradaki gençlik çalışması anlayışı, elbette ki sivil toplumculukla sınırlıdır ve eleştirilen de budur) ve benzer bir çalışmayla belirli bir kitleyi toplamakta, ama orada toplanan kitle sayısal olarak ne olursa olsun, bu çalışmanın kendisi ‘sivil toplumcu’ faaliyeti aşmamaktadır. Bu yüzden de, kimi siyasi çevrelerin arpalığı olmayı aşmayan bir faaliyet olarak sürmektedir. Gençlik dernekleri, gençlik kültür merkezleri olarak Emek Gençliği’nin gündeminde olan örgüt biçimleri şüphesiz, Halkevleri’nin taklidi olmamalıdır. Tersine bu dernekler, birer mücadele örgütü olarak; gençlere kendi sorunlarını tartıştıran, sorunları aşmak üzere onların kararlar almasını sağlayan, gençlik yığınlarını talepler etrafında mücadeleye seferber etmede dayanak olan kuruluşlar olmak durumundadır.

Elbette gençliğin, müzik, tiyatro başta olmak üzere, kültürel talepleri vardır. Ama dernek ve onun etrafındaki gençlik çalışması, nasıl ki, iş talebi, meslek edinme talebi için bir mücadele örgütlüyorsa, kültürel talepler için de bu taleplerin merkezi ve yerel yönetimler tarafından yerine getirilmesi için mücadele örgütlemek yükümlülüğündedir. Yoksa, saz çalmak isteyene saz kursu, tiyatro yapmak isteyene tiyatro kursu, şiir yazmak isteyene şiir atelyesi açmak, hem derneğin imkânlarını aşar, hem bu sanat dallarını ‘ayak altına’ atar, hem de bu tutum ve tarz, mücadele edecek gençlere yanlış hedefler göstermek olur.

Kısacası, gençlik kültür dernekleri, bir mücadele örgütü olarak faaliyet gösterdikleri ölçüde anlamlı ve gençlik çalışmasının ilerlemesinin bir dayanağı olabilirler.

Demek ki, dernek etrafında örgütlenen faaliyet; emekçi gençlik kesimlerini, taleplerini elde etmek için harekete geçiren, örgütleyen, gençleri, elde etmek için etrafında birleştireceği talepleri yerel ya da merkezi yönetimlerden istemeye yönelten; bu mücadele içinde birbiriyle dayanışmaya ve sistemi tanımaya başlayan gençlerin, mücadeleden çıkarılan dersler temelinde eğitildiği bir faaliyettir.

Dernek de; kuşkusuz talepleri olan, talepleri konusunda yürütülen ajitasyonun uyardığı gençlerin, Taleplerimizi nasıl elde ederiz?, Meslek sahibi nasıl oluruz?, Kültürel taleplerimiz nasıl yerine gelebilir?, Nasıl sendikalaşabiliriz?, Geleceğimizi nasıl kurtaracağız? ve yerine göre, Seçimde ne yapacağız?, Hangi partide örgütleneceğiz? gibi sorunları tartışıp, bunların çözüm yolları üstüne de ortak kafa yormalarına, talepleri uğruna mücadele içinde taleplerinin arkasındaki gerçekleri, ve sonuçta, ‘siyaset olmadan’, ‘sisteme karşı bir mücadele olmadan’ bu taleplerin çoğunun elde edilemeyeceğini anlamalarına yardımcı olmayı görevlerin merkezine koyan bir merkezdir. Demek ki dernek pratikte mücadelenin nasıl örgütleneceğinin tartışıldığı, gençlerin kendi yönetimlerini seçtiği, derneklerini yaşatmak için bir gayret içine girdiği bir faaliyetin cisimleşmiş şeklidir. Dolayısıyla derneğin kurulması ve yaratılması süreci de, onların, bunun kendileri için önemini anladıkları bir süreç olarak ele alınırsa anlamlı olur.

Elbette ki, bu çalışmanın doğru yolda ilerlemesi, talepler uğruna gençlerin inisiyatif aldıkları mücadele, taleplerin arkasındaki gerçekleri açıklayan bir ajitasyon ve propaganda faaliyetinin örgütlenmesi ve gençlik yığınlarının aydınlatılmasıyla birlikte olursa başarılabilir. Burada gazetenin ve öteki yayınların rolünün belirleyici olduğu; gençlik içinde sürekli bir faaliyet, sürekli bir aydınlanma faaliyeti için gazetenin, gençlik dergisinin kullanılması ve öteki yayınların propagandanın araçları olarak değerlendirilmesinin tayin edici önemde olduğu açıktır. (Sınıf partisinin kitle içinde çalışmasının aracı olarak gazetenin oynaması gereken rol, elbette ki burada da geçerlidir. Bir farkla ki, burada, gençliğin dinamizmi ve öğrenme azminin bilenmesini de buna eklemeliyiz.) Aksi halde, Burada çok genç var, dernek kuralım; gençler gelsin, biz de onları siyasileştirip örgütleyelim. mantığı belirleyici ve geçerlidir demektir ki, bu mantık, tamamen 1960’lı ve 70’li yılların gençlik mücadelesi ve derneklerinden akıldan kalan kimi özelliklerin yanlış yorumlanmasının ürünüdür ve günümüzün gerçekleriyle mücadelenin buradan şekillenen ihtiyaçlarına yanıt olamaz.

Kuşkusuz ki, emekçi gençlikten söz ederken; burada meslek liseleri ve meslek yüksekokullarındaki çalışmanın ayrıca bir öneminin olduğunu söylemeliyiz. Bu çalışmanın yöneldiği hedeflerin, planlanması bakımından, ayrıca değerlendirilecek önemde olduğu da bir gerçektir.

***

Yeni Dünya Düzeni’ni ifade eden motifleri altında; genel olarak rasyonalizm ve materyalizmin yaslandığı tüm değerler de dâhil, insanlığın bütün sağlam değerlerine yönlendirilen saldırının, asıl olarak, gençlik yığınlarının aklını karıştırmak, onların düzene tepkilerini sindirmek ve kontrol altına almak için olduğunu söylemek, bir gerçeği en yalın biçimde ifade etmek olacaktır. Bu yüzden de, gençlik yığınları içindeki çalışmanın stratejik hedefi, bu saldırıyı püskürtmek, gençlik yığınlarına kapitalist emperyalist sistemin vereceği bir şey olmadığını göstermektir. Bu saldırı, zaman zaman silahla bile hizaya getirmeyi de içeren en kaba yöntemlerle yürütüldüğü gibi, bundan daha çok da, ‘inceltilmiş’, ama etkili yöntemlerle; sanat, eğitim, toplumsal dayanışma, yardım etme, hizmet gibi gerçekte kimsenin karşı çıkamayacağı biçimler altında yürütülmektedir. Bunun için de, gençlik içinde çalışmanın ağırlıklı yönü, bu ‘ince yöntemler’in deşifre edilmesi olmak durumundadır. Öyleyse; gençlik içindeki çalışma, bir stratejiye, bu stratejiye sıkı bağlı taktikler geliştirilmesine, deney birikimi ve bu deneylerin derslerinin özümsenip yığınlara mal edilmesiyle birleşen planlı bir çalışmaya dayanmak zorundadır. Yine aynı nedenle, çalışma; üniversite, lise, meslek lisesi, işçi gençlik (sanayi sitelerinde çalışan genç işçilerle fabrikada çalışan genç işçilere yönelik çalışma) ve işsiz, yoksul emekçi yığınları içinde; Kürt ya da Türk kökenli gençlik yığınları arasında farklı yöntemler ve farklı kalkış noktalarından hareket eden, araçları farklı bir çalışma olmak durumundadır.

Bu yüzden de, bu yazı; gençlik yığınları içindeki çalışmaya bir yaklaşım, başlıca, gençlik yığınları içindeki çalışmada, gençliğin ana kitlesine seslenebilecek bir çalışmanın nasıl bir çalışma olması gerektiğine bir yaklaşım olarak görülmelidir. Somut çalışma alanları ve içinde çalışılan gençlik kitlesinin sınıfsal, ulusal vb. özelliklerini gözeten somut taktikler ve yöntemlerle ortaya çıkan örgüt biçimlerin geliştirilmesi, elbette ki, bu alandaki gençlerin, Emek Gençliği örgütlerinin inisiyatifleri ve yaratıcılıklarının eseri olacaktır. Kaldı ki; bugün de birçok alanda yapılan çalışmadan olumlu dersler çıkaracak durumdayız. Başarılı çalışmalar yapılmıştır, yaşanmış olumlu örnekler, ÖTK faaliyetleri, iyi değerlendirilmiş kol kulüp çalışmaları vardır ve bunlardan da öğrenmeliyiz. Bu derslerin toparlanıp mücadeleye ışık tutar hale gelmesi, yanlışlardan arınmanın bir yolu olduğu gibi, ilerlemenin de vazgeçilmez koşuludur. Çünkü her hareket, öncelikle, kendi deneylerinden öğrenen bir hareket olduğu ölçüde gelişebilir.

Özgürlük Dünyası - Ocak 2006

3. BÖLÜM
PARTİ VE GENÇLİK

GENÇLİK İÇİNDE ÇALIŞMA VE PARTİ - 1

Toplumlar nasıl art arda gelen genç, yetişkin ve yaşlı kuşaklardan oluşuyorlarsa; her biri farklı bir sınıfı temsil eden siyasal partiler de, ilgili sınıflara ait veya onlara katılmış genç, yetişkin ve yaşlı kuşaklara mensup kişilerden oluşurlar.

Karşı karşıya bulunan toplumsal sınıflar ve bunları temsil eden partilerin, geleceğin güvencesi olması ve enerjisinden dolayı; başta kendi (sınıf) gençliği olmak üzere, toplumun genç kuşağını kazanmaya ve onun desteğini almaya özel bir önem verdikleri, modern tarih tarafından yadsınamaz bir şekilde kanıtlanmıştır.

İşçi sınıfı ve partisinin, genç kuşaklara, öteki sınıf ve partilerden daha büyük bir önem vermesi, bunun gereklerini içtenlikle üstlenmesi, elbette zorunludur. Taşıdığı devrimci ruh ve dopdolu olduğu enerji, işçi sınıfı ve partisinin gençliği kazanması ve örgütlemesini gereklilikten de öte, zorunlu kılar. Öte yandan, aradığı aydınlık gelecek, gençliğe ancak; bugünkü toplumun eskiyi yıkma ve yenisini kurma yeteneğine sahip tek sınıfı olan işçi sınıfı ve onun partisi tarafından verilebilir.

Partimiz yaşamı boyunca, bu tarihsel gerçeğe; Marksist-Leninist teori ve uluslararası deneyime uygun düşen bir gençlik çizgisine hep sahip oldu. İşçisi, işsizi, köylüsü, üniversitelisi, liselisi ile genç kuşaklar içindeki çalışmaya; gençliğin mesleki-ekonomik ve diğer örgütlerinin gelişmesine verdiği önem ve ilk olanaklarla birlikte örgütlemeye yöneldiği parti gençliği örgütü, bu açıdan birer göstergedir.

Geriye doğru bakan herkes görür; partimiz gençliğin istekleri ve gelecek için mücadelesine sadece teori ve genel çizgi düzeyinde değil, her alandaki girişim ve çalışmasıyla pratik olarak da büyük bir önem vermiştir. Ama bu, partimizin gençliğin mücadelesi, örgütlerinin çalışması ve parti örgütünün yeniden inşasındaki yeri gibi sorunlarda hiçbir eksiğinin olmadığı anlamına da gelmez. ‘Görünen köy kılavuz istemez:’ Gençlik ve sorunları karşısındaki hata ve eksikliklerimiz, örgütlerimizin pratikteki önemli hata ve eksiklikleri içinde, hep ön sıralarda oldular.

Hemen belirtelim ki, gençlik sorunları ve hata ve eksiklikler üzerine geniş çaplı tartışma, bu yazının sınırları dışında. Yani yazı, gençlik içindeki çalışmanın sorunları ve genç kuşağın; parti inşası, örgütünün çalışması ve yaşamındaki yeri ile ilgili hata ve eksikliklerin genel düzeydeki ele alınışı ile yetinecek. Ama buradaki genellik ve ilgi alanının nispi sınırlılığı; ele aldığımız sorunun önemsizliğinden değil, gençlik ve devrim konusunun en merkezi sorunlarından biri olmasından ileri geliyor.

Yani; sorunun ciddiyetle ele alınması; yazının bir düzeltme ve plan materyali olarak incelenmesi, hele de yürüyen kampanya nedeniyle özel bir zorunluluktur

Deneyimler ve Gençlik İçinde Yenilenme

Marksist-Leninist hareketin, bütün kesimleri ile genç kuşağa verdiği önemi; işçi partisinin aslında, ‘işçi sınıfının gençliğinin partisi’ olmasına bağlılığını; bu önem ve bağlılığa uygun düşen çizgisini ve uzun dönemli bir pratik tarafından sınanmış kararlı tutumunu bir yana bırakıyoruz. Emek Partisi’nin daha baştan, genç işçi ve emekçilere dayanmayı ve gençlik kitle örgütleri ve Emek Gençliği örgütleri kurmayı öngören bir çizgi ve tutumla ortaya çıktığı herkesçe bilinir. Emek Partisi, gençliğe verdiği önem ve gençlik içindeki ısrarlı çalışması ile de tanınmıştır.

Yazının sınırlarına sadık kalarak ve lafı dolandırmadan söylersek şunlar, bu noktada akla gelen ilk sorular olur: İyi, güzel; çıkış ve çizgi böyle de, bu çıkış ve çizgiye uygun adımlar atılabilmiş midir; parti ve örgütü, geride kalan dönemde gençlik cephesinde elde edilebilir sonuçları gerçekten elde edebilmiş midir? Daha açık söylersek; gençlik örgütümüz, gençlik hareketini ilerleten ve onu kucaklayacak derecede büyüyen bir örgüt hâline gelebilmiş midir; parti örgütleri gerçekten de, ‘işçi sınıfı gençliğinin örgütleri olarak yenilenmede az çok ileri adımlar atabilmişler midir?’

Bu soruların yanıtlarının hepten olumsuz olmayacağı tahmin edilebilir. Buna karşın, dönemin gençleri ve geriye dönüp bakan herkes görebilir ki, gençlik hareketine ileriden katılma, Emek Gençliği’nin bu ileriden katılışın ürünü, gereğince gelişmiş bir örgüt olarak örgütlenmesi ve parti örgütlerinin ‘işçi sınıfı gençliğinin (ve ona katılan genç aydınların) örgütü’ olarak inşası açısından, geride kalan sekiz yıllık deneyimin, çok da başarılı bir deneyim olduğu, sanıyoruz ki, söylenemez.

Bu başarılı olamamanın nedenleri açısından tabii ki birçok ‘açıklama’ yapılabilir. Örneğin, işçi hareketinin uluslararası yenilgisi ve gençliğin işçi hareketinin bu yenilgisi nedeniyle sosyalizmden uzaklaşması bir neden olarak gösterilebilir. Veya 12 Eylül darbesinin özellikle üniversite gençliğini ezdiği, bu nedene de dayanan gerilemenin, komünizmin gençlik içinde gelişmesini sınırladığı ileri sürülebilir. Dahası, sermayenin saldırı kampanyasının; bireyci ‘değerlerin’ gençlik içindeki yükselişini, ‘önü alınamaz’ bir cereyan hâline getirdiğinden dahi söz edilebilir.

Doğrudur. Bu ve benzer nedenler; gençliğin mücadelesini, gençlik içindeki çalışmayı ve örgütlerimizin genç militanlarla tazelenmesini önemli oranda baltaladı. Yine bunlar, kuşkusuz, gençlik hareketinde iradi çabayla değiştirilemeyecek nedenler olarak etkili oldular, ve nispeten kırılsa da, etkileri hâlâ devam da ediyor. Bütün bunlar doğru; ama ne var ki, bu ve benzeri nedenler, gençlik sorunlarını ve gençliğin, örgütümüzün yeniden inşasındaki yeri ile ilgili çalışmamızı asla açıklayamaz. Böyle bir açıklama, sanırız; sorumlulukları örtbas etmek ve zaaf ve zayıflıkları görmezden gelmek için sığınılan uyduruk bir saçak altı ve pespaye bir oportünizm olurdu.

İşçi hareketinin -uluslararası ölçekteki-yenilgisi ve geriye düşmesi; üniversite hareketinin işçi hareketinin durumu ile de bağlantılı yavanlaşması; 12 Eylül darbesinin henüz ortadan kaldırılamayan ve bir bütün olarak işçi ve öğrenci gençlik (ve bütün genç kuşak) üzerinde yarattığı tahribatın sonuçları vb. bunların, çalışma ve seyri üzerinde, hesap dışı tutulamayacak etkileri olan nesnel birer neden olduğu kesin. Ama eğer doğru ve düzeltici sonuçlar çıkaracaksak; asıl bakılması ve irdelenmesi gerekenin, kendi çalışmamız olduğunu görme ve anlamamız da gerekir.

İşçilerin partisinin çizgi, istek, girişim ve çaba olarak gençlik içindeki çalışmanın sorunlarına özel bir önem verdiğini daha önce belirtmiştik. Bunu görmek için olgulara bakmak yeterli: Parti gençliği ve yerel parti örgütlerine bu amaçlarla verilen yönergeler, yine bu amaçlarla yapılan konferanslar, çıkarılan yayın organları ve yapılan öteki girişimler, açık birer kazanım olarak ortada duruyor.

Kazanımların altını niçin özellikle çiziyor ve kısmen ‘kâğıt üstünde’ olsa da, bunları neden vurguluyoruz? Neden ve niçinler anlaşılamaz değil: Kazanımlar biriktirilmeden, onlara sıkıca sarılarak öğrenilmeden ilerlenemeyeceği bir olgudur. Ama bir başka olgu daha var ki, onun da altı özellikle çizilmeli ve o da asla kararmamalı: Bu, kazanımların altını çizme ve vurgulamayla yetinildiğinde, avunmanın eğlenceli hayaliyle uykuya dalmanın mutlak olarak kaçınılmaz hale geleceği olgusudur. Yani, örgütümüzün genç kuşaklar karşısındaki tutumu ve gençlik içindeki çalışması salt kazanımlarla sınırlı olarak ele alınamaz; onun bütün yönleriyle ele alınması, her yönden ve ilerletici sonuçlar çıkarılmak üzere irdelenmesi, bir zorunluluktur.

Bu noktada gündeme girenin, başka herhangi bir şey değil; gençlik sorunları karşısındaki zayıflıklar, çalışmadaki hatalar ve eksiklikler olacağı kendiliğinden anlaşılır. Tutumlarına, çalışmalarına ve gelişme çizgilerine eleştirel yaklaşımın; çalışma yürüten kişi ve örgütlerin işlerini ve kendilerini ilerletmede beceri ve yetenek kazanmalarının en temel yöntemlerinden biri olduğundan kuşku duyulamaz.

Partimizin gençlikle ilgili merkezi çalışma ve müdahalelerini (tabii bu alandaki zaaf ve eksikliklerini de) bir yana bırakıyoruz. Bu durumda, gençlikle ilgili sorunlara ve gençlik içindeki çalışmaya iki ayrı cepheden bakmak zorunlu: Önce parti örgütleri ve sonra da gençlik örgütleri cephesinden. Soruna, niçin böyle; parti ve gençlik cephelerinden bakmamız gerektiğini izah etmek, belli ki gerekmiyor.

Başka materyaller yanında, Özgürlük Dünyası’nın iki önceki sayısında, Emek Partisi örgütlerinin piyasacı sınıfdışı öğelerin kışkırtmaları nedeniyle, uzunca bir süre önü alınamayan bir çözülme, bozulma ve savrulma dönemi yaşadığından söz edilmişti. Burada şunu söyleyebiliriz: Bu çözülme ve savrulma, her şeyden daha çok, -fabrikalar yanında- gençlik içindeki çalışmayı ve gençlik örgütünü etkilemiştir. Öyle ki, gençlik içindeki çalışma ve gençlik örgütleri; ideolojik ve örgütsel dejenerasyonun yanı sıra, peş peşe gelen tasfiyelere de maruz kalmışlardır.

Gerek dışarıdan gerekse içerden yapılan kışkırtmalar üzerinden oluşturulan suni gündemler nedeniyle; her düzeyde gençlik örgütü ve her kademeden gençlik organı, sanki partinin bir çizgisi, bir anlayış ve birikimi yokmuş gibi; parti gençlik örgütünün ‘nasıl bir örgüt’ olduğunu, ne kadar ‘bağımsız’ ne kadar ‘bağımlı’ olması gerektiğini sözde tartışan tasfiyeci bir platform içine daha baştan itildi. Parti yerel örgütleri ise, gençliğin dejenerasyonuna yol açan bu platformu değiştirme bir yana; önemli birçok yerde, onu kabullenen, gençlik örgütleri ve gençlik içindeki çalışma ile ilişkilerini bu platform üzerinden kuran bir tutumla hareket ettiler. Zira, yapılarında daha ilk andan itibaren, tasfiyecilik anlamına gelen eğilimleri ve bu eğilimleri temsil eden lafazan, oportünist öğeleri çokça barındırıyorlardı.

Kabullenilen bu platform aslında, parti anlayış ve çizgisinin tahrip edilmesi, yok sayılması; gençlikle ilişki ve gençlik içindeki çalışmanın, ilkesiz şekilde ‘çalışan’ herhangi bir kişinin keyfi istek ve girişimlerine bağlı hale gelmesi demekti. Parti ve anlayış sahibi partili öğelerce önü alınmaya çalışılsa da; belli başlı çoğu yerde, gençlik içindeki çalışmayı ve gençlik örgütünün oradaki gidişatını, görevli-görevsiz kişilerin (bunlar çoğunlukla iş kaçkını, kariyerist, oportünist kişilerdi) keyfi istekleri, anlayışları, çizgileri ve eylemleri büyük ölçüde tayin etti. Ama bunlar, kendilerini, en küçük bir sorumluluk veya disiplinden ‘azade’ gördükleri ve genel olarak iş kaçkını lafazanlar oldukları içindir ki; yanlış da olsa, gençlik hareketine müdahale edecek ve az çok istikrarlı çalışacak bir gençlik örgütü çıkarılamadı.

‘Nasıl bir gençlik örgütü?’ yollu tartışma; başta bir tasfiye olayına yol açsa, alınması gereken ilk hızı önemli oranda kırsa ve kötü, girişime zemin olsa da, kuşkusuz ‘sürgit’ devam etmedi. Buna karşın, gelenekçi ve piyasacı üst tabaka solculuğu nitelikleri taşıyan ve önceleri kararlılıkla mücadele edilen anlayış ve eğilimler, bu ‘tartışma platformu’ nedeniyle, daha sonraki dönemleri de etkileyecek bir şekilde, meşrulaşma, legalleşme ve yayılma olanakları buldular. Bu nedenledir ki; Emek Partisi’nin gençlik çalışmasına, gençlik örgütüne yönelik müdahaleleri ve başlattığı olumlu girişimler, genelde ‘kabullenilmesi’ne rağmen, çoğu yerde kadük oldu veya kadük edildi; şurada burada az çok iyi kimi örnekler görüldüğü halde, çalışma, parti çalışması denilecek bir düzeye gerçek anlamda çıkarılamadı.

Parti ve gençlik örgütleri, esasta büyük bir çoğunluğu ile iyi niyetle ve devrim isteği ile hareket eden yetişkin ve genç kişilerden oluşuyordu. Ama estirilen hava ve yaratılan atmosfer, öylesine aşırı bir durum yaratmıştı ki; bu, öncelikle, gençlik içinde çalışan partili görevlileri, genç kuşak militanları etkisi altına almış; sanki görev, sorunları salt tartışmak, daha bir iş yapmadan, karşılıklı suçlamalar içinde çözülmek veya küskünleşerek bir kenara çekilmekti. Öyle ki; o dönem ve sonraki birkaç yıl boyunca gençlik içindeki görevliler ve bizzat gençlerin yaptığı olumlu ve başarılı işler dahi; kişilerin birbirlerini ezmesi, sonuç olarak da, gençlik görevli ve militanlarının moral sarsıntısı, yorgunluğu; örgütlerin durgunlaşması veya gerçek anlamda dağılmasının bir vesilesi hâline gelir olmuştu. Mantık dışı kuşkusuz; ama sanki amaç, iyi işler de yapıp, kötü, yıkıcı sonuçlara varmaktı!

Kolayca anlaşılacağı gibi, böyle bir durumda yeni güç ve deneyim kazanma bir yana, birikmiş güçlerin erimesi ve iyi deneyimlerin kararması dahi önlenemezdi. Ama güç ve deneyim, kaybedilebileceği gibi, elde de edilebilir şeylerdi. Olup biten, daha ciddi bir şeydi: Gençlik örgütü ve gençlik içinde çalışan partili genç; 12 Eylül darbesi ve dünyada olup bitenler tarafından zaten yaralanmış bulunan kendine güven duygusu, kazanma azmi, devrim iddiası ve moral değerlerin bütünü açısından, söz konusu yıllar boyunca gördüğü tahribatla, daha da hırpalanmıştı. Bu hırpalanma, aslında işçi sınıfına, partiye, sosyalizme güven ve bağlılığın kırılması anlamına geliyordu; dönem, gençlik içindeki yıkıcılığını bu noktalarda göstermişti.

Nitekim, pek çok olay gösterdi ki; çokça laf eden birçok ‘genç’ kişinin işçi sınıfı, parti ve devrimle bağı sanki pamuk ipliğinden (Dönemin uluslararası ölçekteki özelliği, sınıfa ve sosyalizme inancın görülmemiş sarsıntısı ve genel bir kaçıştı.) bir bağdı; pek çoğu, fazlaca veya herhangi bir iş yapmadan, küçücük zorluklar nedeniyle gerilemiş, dökülmüş; kişilik, karakter ezikliği, çalışmada ise ilgi zayıflığı ve kesintililik, genel bir olgu olarak kendini örgütte açıktan kabul ettirmişti.

Kendine, sınıfa güven, devrim iddiası ve bir bütün olarak moral değerlerde aşırı tahribat; öncelikle sözünün adamı olmada yansıyan kişilik, karakter zafiyeti; çalışmada ilgisizlik, giderek artan kesintililik ve araç ve olanakların değerlendirilmesinde ‘adam sen-decilik’ ve gevşekliğe dayanan duyarsızlık-oportünist lafazanlığın ve piyasacı liberalizmin kendini dayattığı dönemin parti gençliği içindeki etkisi; öncelikle söz konusu bu ve benzer olguların önünün alınamaması, aksine artması ve bunların ‘meşrulaşma’ güdüsünün tahrik olmasıdır, diyebiliriz.

Buradan çıkarılacak ilk sonuç ve tabir yerindeyse edinilecek ilk ders kuşkusuz şudur: Lafazanlığa ve iş kaçkını oportünizme karşı bilinçli bir mücadele olmadığında; kendine, işçi sınıfına, partiye ve geleceğe adanmış, iddialı, disiplinli, militan bir gençlik (çalışması yapmak) yetiştirmek; aynı şekilde dikkatler, işçi hareketi, Marksizm ve parti yerine piyasa, geleneksel çevreler ve oportünizm cephesine yöneldiğinde, işini yetenekle yapan, sınıfına coşkuyla katılarak partinin geleceği olan bir gençlik hâline gelmek olanaksızdır. Kuşku yok; koşullar yerine getirilmediğinde, işçi-öğrenci genç kişilerin; Türkü-Kürdü ile gençlik ve emek gençliğinin örgütleyicisi ve öncüsü, genç birer militan olarak yetişmeleri sadece bir hayal olur.

Deneylerden Öğrenmek

Gençlik söz konusu olduğunda, gerideki dönemin çalışmasından çıkarılması gereken ilk ders, sanırız böyle. Ama kuşkusuz, alınacak genel ders; burada söz edilen güven, iddia ve moral değerlerle ilgili zaaflar ve bunların gençlik içindeki çalışma için getirdiği sonuçlardan çıkan bu ilk dersle; dökülmelerle, çalışmadaki kesinti ve istikrarsızlıkla sınırlı olamaz. Zira lafazanlık ve oportünizmin kendini dayatması ve yükselişi; aynı zamanda, oraya kapılan kişinin düşünce sistematiğinin bozulması, düşünce ve eylem arasındaki ayrımın sonucu olarak sığlaşma; çalışmadaki ilkellik, yüzeysellik ve kısırlığın geniş çaplı artması da demektir.

Nitekim, sözü edilen öteki zaafların yanında; geride kalan dönemde düşünce sığlığı, ilkellik, yüzeysellik ve verimsizlik, gençlik içindeki çalışmaya damga vuran en önemli etkenlerden biri oldu. Genç işçiler arasında, sendika-işgünü-sigorta gibi eylem içinden çıkan somut bir istemin soyutlaşıp, anlaşılmaz şekilde hayatın dışına düşmesi; üniversitede, okulcu gençlerle konuşma ve onlar arasına katılmada cesaretsizlik de olan ‘kantin devrimciliği’ geleneğinin uzun süre çalışmaya yön vermesi gibi olguların, esinini ‘sol’ piyasa ve örgütteki oportünizmden alan yüzeyselleşme, ilkelleşme ve verimsizleşmenin de ürünü olduğunu görmemek olanaksızdır. Kaldı ki; semtlerdeki atölyelere, gençlik kültür kurumlarına ve gençlik kahveleri vb. ne girerek, işçi-işsiz gençliği örgütlemede kendini gösteren direnç, tutukluk, ürküntü ve verimsizliğin; kendine, sınıfa ve partiye güven ve inançtaki sarsıntının yanında, sosyal hayat, devrim ve değişim çizgisi tahribatının beslediği zihni-fiziki tembellik, ilkellik ve yüzeysellikle bağlı olduğunu da unutmamak gerekiyor.

Öyle sanıyoruz ki, geride kalan dönemden çıkarılması gereken ikinci ders; lafazan oportünizmle, gençliğe yaklaşım ve gençlik içinde çalışmadaki tutukluk, ilkellik, yüzeysellik ve verimsizlik arasındaki bağın anlaşılmasında yatmaktadır. Kabul edilmelidir ki; bu ikinci ders de iyi ve doğru öğrenilmediğinde; gençlik içindeki çalışmanın ilerlemesi, genç militanların geniş ölçüde yetişmesi ve ileri gençlerle birlikte genç bir parti örgütü inşası hedeflerinin ‘kadük olması’ kaçınılmazdır.

Öte yandan, gençlik içindeki çalışma ve gençlik örgütünün durumuyla ilgili başka hata ve zaaflar ve çıkarılacak başka dersler de tabii ki olacak. Ne var ki, bölüm çok uzadı ve aşağıdaki ikisi dışındakilere burada değinmeyeceğiz. Aslında zaten, ‘parti çalışması, örgütsel sorunlar’ ve ‘gençlik ve parti’ ile ilgili olarak yayımlanmış pek çok materyal, bu sorunları az çok da olsa ele alıyor ve ayrıca, zaaf ve hatalardan hâlâ etkili olanlarına, yazının ileriki bölümlerinde de değinilecek.

Dolayısıyla; burada değinmemiz gereken iki soruna işaret edip, bölüme, bunların da altlarını özellikle çizerek son vermemiz doğru olacak.

Özellikle parti organ ve görevlileri ve yanı sıra gençliğin partili yöneticilerinin, eğer başarılı olacaklarsa öncelikle bir özel zaaftan kurtulmaları zorunlu: Gençlikteki hata ve zaaflar deyince, çoğu zaman ve genelde anlaşılan şey, gençlik örgütü ve gençlerin hata ve zaafları olmaktadır. Bu, bir bakıma ve bir yönüyle doğrudur; ama ne var ki, hata, zaaf ve eksikliklerini gençlik kendi başına aşmak zorundadır diye bir kural yoktur ve hiçbir şekilde olmayacaktır. Dolayısıyla; parti organları ve gençlik içindeki çalışmanın partili görevlilerinin; gençlik örgütleri ve genç militanların eksikliklerini giderme ve zaaflarını aşmalarında onlara yardım etmenin tüm sorumluluklarını, tereddütsüz bir şekilde üstlenmeleri gerekmektedir.

Zira gençliğin öncüsü, örgütleyicisi; gençlik örgütü ve onun organları değil, partidir; partinin her düzeydeki örgüt ve organıdır. Gençlik örgütü ise, gençlik hareketine olabilir en ileriden müdahale; olabilir en ileriden çekim merkezi hâline gelme; parti gençliğinin olabilir en iyi (girişken, güvenli vb.) koşullarda ve gençlik kitleleri içinde en fazla benimsenecek şekilde yetişmesi için bir olanaktır. Kısacası; çalışmadaki zaaflar ve gençlik örgütünün eksikliklerinin (gençlik örgütü ve gençlerin sorumlulukları dışlanmadan) partimizin, parti örgüt ve görevlilerinin aşması gereken zaaf ve eksiklikler olarak görülmesi, asla atlanamaz bir yükümlülüktür.

Öte yandan, geçmişte bu belirtilene paralel yaşanmış ve bugün zerresine dahi hoşgörü gösterilmemesi gereken bir zaaftan daha söz edilmeden geçilemez. Yerel örgütlerin yönetici organ ve görevlileri; gençlik organının başında bulunan veya tek olarak sorumluluk üstlenen bir genci, partiye ve partinin il, ilçe veya ilgili birim organına katmalarının gençlik çalışmasındaki sorunları çözeceğini sandılar. Oysa gerekli olmakla birlikte, bu yapılanlar; parti gençliğini örgütlemek ve gençlik içindeki çalışmanın sorunlarını çözmek için asla yetmezdi. Bunun için, gençliğin yaşamına, sorunlarına ve eylemine her kademede en ileri derecede ilgi, yine her kademede ve iş içinde en olgun, en gelişkin gündelik yardım ve bunları bütün örgütlerde güvenceye alacak devrimci önlemler kesin olarak zorunluydu. Bu önlemlerin neler olması gerektiği ise, elbette sır değildi; işçilerin partisi, bunları genel çizgisiyle ortaya koymuştu ve sorun, bunları çalışmada uygulama sorunu durumundaydı.

Özet olarak söylersek; gerek parti örgütleri ve gençlikle ilgili görevliler, gerekse gençlik örgütlerinin yönetici ve militanları açısından şunun anlaşılması hayati önem taşımaktadır: Deneylerden öğrenmeden, gelişmek; mücadele ve örgütlenme yeteneğini geliştirmek olanaksızdır. Deneyler ise, gençlik içindeki parti görevlileri ve genç militanların, kendilerini; iş kaçkını, kitleler içine gitmekten ürken lafazan solculuğun; kendine, sınıfa, partiye güven duygusunu, devrim iddiasını, yetenekleri kemiren, insanı ilkelleştiren, yüzeyselleştiren piyasa oportünizminin anlayış ve alışkanlıklarının (kalıntı halindeki) etkisinden kurtulmak zorunda olduklarını, herkesin görebileceği şekilde ortaya koymuş bulunmaktadır. Esini partiden, işçi hareketinden ve Marksizmden Leninizmden almak; işçi, emekçi ve öğrenci gençliğin safları arasına katılarak, mücadele ve örgütlenmelerinde onlara içtenlikle yardım etmek ve ileri öğeleri ile birlikte orada, onlar arasında örgütlenmek her türden sınıf dışı etkiden kurtulmanın olduğu gibi; deneylerden öğrenerek, iddia ile ilgili zaaflardan, ilkellik ve yüzeyselliğin çıkmazlarından kurtularak ilerlemenin yolu da buradan geçmektedir. Gençlikteki görevliler ve genç militanlar için; gençliği örgütleme ve sınıfa bağlama olanağının burada bulunduğu yeterince anlaşılırdır.

Parti gençliği, kuşkusuz bugün burada ortaya konulandan çok farklı bir pozisyonda bulunuyor. Buna karşın, bulunduğu pozisyon; onun her zamankinden çok daha iddialı, çok daha militan, çok daha geniş görüşlü, gelişkin ve verimli bir çalışma içinde olmasını adeta dayatıyor. Bu nedenledir ki, bugünkü genç kuşağımızın; işçi hareketinin, partinin; kendi tarihinin ve bizzat kendi güncel çalışmasının deneylerinden öğrenmesi bir zorunluluktur. Aksi taktirde, geçmişte bolca yaşanmış ve kaçınılabilir hataları kabullenmek; dolayısıyla enerji israfına düşmek, verimsizliğe ve gereksiz zahmetlere katlanmak kaçınılamaz olacaktır.

Oysa, Emek Gençliği; işçi, emekçi ve öğrenci gençlik hareketine her cephede daha ileriden katılmak ve hareketi ilerletici rolünü en ileriden oynamakla yükümlü bir gençliktir. Onun bu rolü üstlenmesi ve görevlerini gündelik olarak yerine getirmesi, aynı zamanda, gençlik kitleleri tarafından geniş ölçüde benimsenmesi, desteklenmesi ve örgütlerinin gereğince büyümesinin güvenceye alınması da demektir. Kısacası; gençliğimiz ve görevlileri, deneyimle, öğrenerek ilerlemeye mahkûmdur.

Tekrarlayalım, hiç unutmamak gerekir ki; nesnel etkenler, çalışmamızın genel zeminini oluştururlar ve farklı dönemlerde farklı olmak üzere, onu koşullandırırlar; ancak, hiçbir zaman elde edilebilir olan sonuçları elde edemememizin neden ve açıklayıcıları olamazlar. Buna neden olan ve açıklayan etkenler, her zaman yürüttüğümüz çalışmada; onun taşıdığı zaaf, hata ve eksikliklerdedir; eğer durumu düzeltmek ve elde edilebilir olanı gençlik cephesinde de elde etmek istiyorsak, soruna, çalışmamızın eleştirisi mevzisinden yaklaşmak kesin olarak zorunludur. Bu bakış açısı ve mevzi, ilerleme ve amaca ulaşmanın her zaman temel güvencesi olmuştur.

Özgürlük Dünyası - Ocak 2004

GENÇLİK İÇİNDE ÇALIŞMA VE PARTİ - 2

Gençlık Örgütünün İnşası ve Bazı Sorunları

Partimizin, tüm diğer alanlarda olduğu gibi, gençlik içindeki çalışmayı da yenileyen bir mücadele içinde olduğu biliniyor. Bunun hangi temel ve çizgi üzerinde yürüdüğü, parti materyal ve organlarına az çok dikkatle bakan herkes tarafından görülebilir. Fakat bir dizi olgunun, bu çizginin hiç olmazsa belli başlı yönlerinin topluca ele alınışını zorunlu kıldığı da, görmezden gelinemez bir gerçektir.

Parti neden bağımsız bir parti gençliği örgütü kurar; bu örgüt, hangi alanda ne kadar partiye bağlı, hangi alanda ne kadar bağımsız olur; gençliğin partiye bağlılığı veya bağımsızlığı ne şekilde yürür; bunların teorik gerekçe ve açıklamaları üzerinde durmayacağız. Değinip, altını çizeceğimiz sorunlar; teorik yönleri bulunsa da, esas olarak çalışma ve örgüte dair güncel ve pratik sorunlar olacaktır.

Parti gençliği örgütü, parti gençliğinin; bilgi ile donandığı, işçi sınıfına, partiye ve kendine güven ve adanmışlık ruhu ile yetiştiği; cesaret, vakar, girişkenlik, yaratıcılık gibi özelliklerini geliştirdiği ve olgunlaştırdığı bir okuldur. Buna karşın, parti gençliği örgütünün ‘bir okul’ olarak tanımlanması yetersiz bir tanımlamadır. Zira o sadece bir okul değil, aynı zamanda vazgeçilemez bir mücadele örgütüdür.

Dahası o, bir mücadele örgütü olduğu için, bir okuldur. Görevi; işçi, öğrenci ve emekçi gençliğin mücadele ve örgütlenmesini devrimci şekilde desteklemek; sermaye ve emperyalizme karşı bu mücadele ve örgütlenmenin, işçi sınıfı ve halkın mücadelesinin bir parçası olarak gelişmesini temin etmektir. Komünist bir gençlik örgütü; bu görevleri yerine getirdiği ölçüde, toplumun genç kitlesinin bir parçası ve bu kitlenin ileri kesiminin örgütü olarak bir rol oynayabilir. Onun, genç militanların eğitim gördüğü bir okul olması, bu rolü kararlılıkla üstlenmesinde yatar.

Şu açıkça söylenebilir ki; komünist gençlik örgütü, her şeyden önce, işçi sınıfı ve halkın genç kuşağının uyanan ve sosyalizme yönelen kitlesini kucaklayan ve toplumun genç kesiminin ön cephesini meydana getiren bir mücadele örgütüdür. Böyle bir hedefe kuşkusuz, bir çırpıda ya da rastgele ve keyfi mücadelelerle ulaşılamaz; bu, öncelikle, partinin belirlediği çizgi üzerinde hareketi, gençliğin kendi özgün (genç) algı ve üslubunu, gençlik enerjisi ve girişkenlikle mücadeleyi öngörür. Ve komünist veya Emek Gençliği örgütünün; gençlerin deneyim kazandığı ve eğitim gördüğü bir okul olması, bu mücadeleden bağımsız olarak asla düşünülemez.

İşçi partisinin gençlik örgütünün dayanacağı kitle, kuşkusuz işçi sınıfının genç kitlesidir, ve onun temel çalışma alanı, doğal olarak, genç işçi emeğinin yoğunlaştığı organize sanayi bölgeleri ve sanayi siteleri olacaktır. Ama genelde sanılanın aksine, bu, üniversitelerin ikincil, tali alanlar olarak ele alınması anlamına da gelmez.

İşçi hareketi ile sosyalizmin birliği için mücadele (ki bu, her yeni dönemde; hareketin her büyük dönemecinde yeniden gerçekleşir) eden herkes bilir ki; sanayi siteleri ile üniversiteler, işçi gençlik içindeki çalışma ile yükseköğrenim gençliği içindeki çalışma, temel ve tali olarak ayrılamazlar; bu iki alan, bir madalyonun iki yüzü gibi, birbirleri ile kopmazcasına bağlı temel alanlardır. Kaldı ki, işçisi işsizi ile semt gençliği ve liseli ve köylü gençlik bile bugün özel bir önem kazanmıştır. Ve gerek gerici akımların önünü kesmek gerekse genç kuşakları işçi sınıfı ve halk saflarında birleştirmek açısından, bu alanların da kucaklanması ihmal edilemez.

Emek Gençliği örgütünün örgütlenme ve çalışma alanları ve örgüt planı ile ilgili anlayışının bu görüş açısı tarafından şekillendirilmesi zorunludur. Buna karşın, bir parti gençliği örgütü olabilmek ve gerçek bir çalışma yürütebilmek için, böyle bir örgütlenme ve çalışma alanları anlayışına sahip olmak yetmez. Gençlik örgütümüzün gerçek bir mücadele örgütü ve bir okul olarak çalışmasının başka zorunlulukları da vardır ve aşağıdakiler bu bakımdan özel önem taşımaktadırlar.

Gençlik Örgütü ve Parti Yayınlarının Rolü

Partinin, işçi ve emekçi kesimlerin ve tabii ki genç kuşağın mücadele ve örgütlenmesine birinci planda verdiği destek, kendini; merkezi karar ve çağrıların ilan edildiği ve işlendiği merkez organlarının yayınlanmasında ortaya koymaktadır.

Parti çizgisi, karar ve çağrılarının yayımlandığı, işlendiği yayın organlarının gençlik içindeki çalışmadaki rolü hemen herkesçe bilinir. Olgular göstermektedir ki, parti yayınlarının bu rolü, gençliğimiz tarafından da görülmeye başlanmıştır.

Nitekim hâlâ yetersizlikler taşısa da, gençliğin saflarında, yayınların dağıtımı ile ilgili bir hareketlenmenin olduğu gözlenen bir olgudur. Ama yayınlarla ilgili sorunlarımız; dağıtımdaki bu hareketlenmeden ve/veya bu yetersizliğin (bunun hayati önemine karşın) aşılmasından ibaret değil. Bu alanda, atlamamamız ve aşmamız gereken başka zaaflarımız da var: Yayınların okunması, görevler çıkarmak ve eğitim yapmak üzere irdelenmesiyle ilgili zaaflar; apolitiklik, atalet, ilkellik ve körlüğün en temel kaynakları olmalarına karşın, varlıklarını hâlâ sürdürüyor.

Bu nedenledir ki, az çok okunsa da, istisna yer ve durumlar dışında, parti merkezi yayınlarından, gençler ve örgütleri gerektiği şekilde yararlanamıyorlar. Oysa parti karar, çağrı ve yayınlarını; alanları için üstlenip, yerine getireceği görevler çıkarmak üzere incelemediği takdirde, görevli bir genç veya bir gençlik organının zaaf ve eksikliklerini aşabilmesi ve çalışmasına bir yön verebilmesi olanaksızdır.

Şu doğru: Bir genç komünist veya Emek Gençliği organı için, gazete ve öteki parti organlarını alanında düzenli olarak dağıtmak; dağıtım çevresini sistematik olarak genişletmek ve okurları bir araya getirerek örgütlemek hayati bir iştir. Ama bunun, işin başlangıcı olduğu ve çalışmamız için yetmeyeceği bir sır değildir.

Yani, alanın sorunlarına geniş bir ufukla bakmak; değişen her durumda halkayı doğru yakalamayı bilmek; gündeme doğru sorunları sürmeyi, görevleri doğru belirlemeyi becermek; belirlenen görevleri yetenekle ve her olanaktan yararlanma tutumuyla yerine getirmeyi öğrenmek için, yayın organlarını; alanı ve kendisi için görev çıkarmak üzere incelemeyi, onları düzenli dağıtma ve okur hâline gelen genç öğeleri gruplama, örgütleme işi kadar hayati bir iş hâline getirmek zorunludur.

Peki, bu iş atlanır veya savsaklanırsa ne olur? Olacak olanlar, tabii ki bir sır değil; bunlar kolayca tahmin edilebilir: Gençliğin, parti gençliği olarak çalışmasının olanaksızlaşması; gençlik kitlelerinin dikkatinin işçi sınıfı ve halka yöneltilmesi ve hareketinin işçi ve halk hareketiyle birleşmesinin baltalanması!

Özet olarak söylemek gerekirse, şu iki sorunun her zaman olduğu gibi, bugün de özel bir önem taşıdığını belirtmemiz gerekiyor: Bunlardan ilki, partinin karar ve çağrılarının, Emek Gençliği örgütünün merkezi ve yerel bütün çalışma ve eylemine esin vermesinin temel bir parti kuralı olarak anlaşılması; ikincisi ise, kitle gazetesi ve öteki organların, gençlik içindeki çalışmaya, gençlik kitlesinin örgütlenmesi ve eğitimine parti çizgisinin yön vermesinin araçları olarak kullanılmasıdır. Partinin gençliğe yardımının bu sorunlarda düğümlendiği ve gençliğin, partiden yardımı ancak, bu alanlarda ilerlediği oranda alabileceği unutulmamalıdır.

Öte yandan, partinin Emek Gençliği örgütüne yardım ve desteği; merkezi karar ve çağrıları, kitlesel ve teorik yayın organları ile sınırlı değildir. Merkezi ve yerel parti örgütleri; Emek Gençliği ve örgütlerine yakın, parti desteği ve yardımı veren ve onların günlük olarak yararlanabilecekleri merkezler olarak da görülmelidir.

Her kademeden parti örgüt ve görevlisi; paralel ve alt gençlik örgüt ve organlarının, işlerini parti çizgisine uygun ve enerjiyle yürütmelerinde onlara yardımla yükümlüdür. Ve birçok yerde görüldüğü ve yaşandığı gibi; parti örgütleri ve gençlik alanında görev almış partili görevliler, gençlik örgütlerinin çalışma ve eylemine daha ileriden, daha istikrarlı ve yararlı bir şekilde katılmaktadırlar.

Parti gençliği örgütleri, tabii ki, işlerini; herhangi bir yardım beklemeden ve bir yardım, destek gereği duymadan girişkenlikle yapma anlayışıyla çalışırlar. Ancak, parti görevlileri yardım verdiği koşullarda; bunun, kendilerine; geniş görüşlülük ve deneyimle çalışma imkânı sunacağını unutmayacak ve parti örgütlerinin aralarına katılmasından istekle yararlanma tutumuyla hareket etmeyi de bileceklerdir.

Keyfi ‘çalışma’ eğilimindeki lafazan bir kişiden, bu anlayış ve tutumu anlaması kuşkusuz beklenemez. Gerek yukarıda yayın organlarının dağıtım ve incelenmesi ile ilgili değinilen gerekse parti görevlilerinin çalışmalarına katılmasını ‘inisiyatif kırma’ ve ‘işlerine karışma’ olarak gören türden zaaflar, genelde geride kalsa da, bunların kalıntıları birçok yerde hâlâ yaşıyor ve birçok durumda da etkili oluyor. Ama bunlar artık bütünüyle aşılmak zorunda; zira bu tür zaaflar aşılmadan, gençlik örgütünün bir mücadele merkezi ve bir okul hâline gelmesi olanaksızdır.

Şu açık ki, burada tartışma konusu olan, gençlik örgütünün örgütsel bağımsızlığı alanı değil. Yukarıda değinilen zaaflar ve altı çizilen sorunlar, gençlik örgütünün partiye bağımlılığı ile ilgili alanlardaki zaaf ve sorunlar. Gençlik örgütlerinin; işlerini kendi girişim ve özgün üslupları ile bağımsızca yürütmeleri, bu zaaf ve sorunların, temel birer zaaf ve sorun olmaktan çıkmasıyla doğrudan bağlıdır.

Gençliğin Örgütlenmesi ve Örgütleme Çalışması

Bilinir ki; parti gençliği de, partisi gibi, işyeri (tabii okullar da işyerleri olarak ele alınmalı) ve bölge esasına göre örgütlenir. Yani gençlik örgütümüzün temel örgütleri fabrikalarda, atölyelerde, okullarda, sınıflarda ve sokak ve mahallelerde kurulur, çalışırlar; semt, ilçe ve il çapındaki yönetici yerel organlar, bu fabrika, atölye, okul, sınıf, sokak, mahalle gibi temel örgüt birimlerindeki grup ve komiteleri, semt, ilçe ve il düzeyinde merkezileştirirler. Merkez aygıtı ise, yerel örgütlere derinlemesine nüfuz ederek oluşur ve bütün örgütleri ülke ölçeğinde birleştirir.

İster gençlik isterse yetişkinler için olsun, bir işçi örgütünün işyerleri ve okullardaki (ve mahallelerdeki) temel örgütler üzerinde kurulması ‘keyfi’ değildir. İşçi, emekçi ve genç kitleleri sosyal hayata -yeniden üreterek- buralardan katılırlar. İlk mücadeleler (grev, boykot vb.), ilk bilinç belirtileri ve örgütler buralarda oluşur ve kitleler toplumsal (tabii ki politik) bir güç hâline ancak buralarda gelebilirler.

Dolayısıyla, bu alanlara dayanılmadığında gerçek bir örgüt olmak olanaksızdır.

Buna karşın, hep beraber yaşadık ve biliyoruz ki; gençlik örgütümüzün temel örgütleri; yani atölye, fabrika, sınıf, okul, sokak ve mahalle vb. grup ve komiteleri geçmişte ya kısa sürelerle ve kısmen oldu veya bir kısım yerde bunca yıldır hemen hiç olmadı. Şu sitede şu kadar, bu üniversite veya ilçede bu kadar gençten oluşan gençlik örgütü ‘grupların’dan sıkça söz edildiğine; buna karşın, şu üniversite veya fakültenin şu sınıfları veya bölümlerinde ve bu site veya mahallenin bu atölyeleri ya da sokaklarında şu kadar gençten oluşan şu kadar grubun varlığından ya çok az söz edildiğine ya da hemen hiç söz edilmediğine, neredeyse hepimiz tanıklık edebiliriz. Bu durumda, gençlik örgütümüzün; kitleler arasında etkili bir şekilde çalışan, bir güç olan ve iyi sonuçlar elde eden istikrarlı bir örgüt olması tabii ki beklenemezdi.

Bu alanda yaşanan şey, kuşkusuz bir sapma idi ve nedenlerini daha önce üzerinde durduğumuz ve hep dikkat çektiğimiz nedenler oluşturuyordu. İyi niyetle yaklaşıldığında ne denmek istendiği anlaşılacak olan ‘birim’ kavramı baş aşağı çevrilmiş ve sorumluluktan kaçma ve piyasacılığın örtüsü olarak kullanılmıştı. Öyle ya; birkaç genç bir araya gelip bir grup oluşturursa, bu bir ‘birim’ olabilirdi bu durumda, ilçe gençlik grubu da bir ‘birim’di, site veya üniversite grubu da! Oysa bunun bir örgüt değil, aslında bir tarikat çevresi anlayışı olduğu son derece açıktır.

Şunları zihnimize iyice kazımak gerekiyor: Emek Gençliği örgütü, eğer kitlelerle birleşme ve sermaye ile mücadele yeteneği gösteren bir örgüt olacaksa; işyerleri, okullar ve mahallelerin en küçük birimlerinde mevzilenmiş ve buralardaki gençlik kitlesi içinde kesintisiz olarak çalışan temel örgütlere dayanmak zorundadır. Üniversitelerde, sınıf grupları, bölüm, fakülte ve kampüs komiteleri; sitelerde, atölye, ünite grupları, fabrika ve işyeri komiteleri ve site komitesi; semtlerde, mahalle, sokak grupları, mahalle, lise (sınıf grupları) komiteleri ve semt komiteleri... Bütün bu örgütlerin, ilçeler ve iller ölçeğinde ilçe ve il komitelerinde merkezileşmesi. Güçlerin durumu başta bizi sınırlasa da; örgütü belirtilen anlayış ve temele oturtmanın bir ihtiyaç ve zorunluluk olduğunu asla unutmamamız gereklidir.

Öte yandan, görülmesi gereken bir şey daha var ki, bugün Emek Gençliği’ni, olduğu kadarıyla çalışmasını ciddi şekilde şu tehdit etmektedir: Kitleler ‘içinde’ bir tür ‘kutu’, bir ‘koloni’ olarak ‘örgütlenme’ ve ‘koloni’ye adam bulma ‘çalışması’ eğilim ve olgusu. Bu, sınıf dışı ‘sol’ bir gelenekti ve daha önce partinin çalışma ve örgütlenmesini ele alan materyal ve yazılarda eleştirilmişti. Çalışmanın az çok işyeri veya okul birimlerine dayandığı yerlerde, bu geleneğe yaslanan anlayış ve alışkanlıkların etkili bir şekilde ortaya çıktığı olgularla sabittir. Bunları eleştirmemek, kitleler arasına katılmayı bizzat kendimizin baltalaması da demektir.

Demek ki, örgütlenme ve çalışma tarzı alanındaki mücadelemiz iki cephede birden sürecektir: Çevreciliğe, büro ve kantin ‘devrimciliği’ne, genel ‘ortalık çalışması’na dayanan piyasa liberalizmi ve temel birimler ‘içinde’ görünse de, kitlelere kapalı bir ‘koloni’ ve bir ‘tarikat’ anlayışı olarak oluşturulan üst sınıf ‘devrimciliği’ çizgisinin temsil ettiği bürokratizm cephelerine. Bu örgüt ve çalışma tarzı geleneklerinden ayrılma ve bunların etkilerine karşı mücadelenin; başarılı bir şekilde ancak, kitleler içinde mevzilenmiş bir örgüt ve halkçı bir çalışma tarzı anlayışı ile yürütülebileceği ise, bizim için herhâlde anlaşılamaz bir şey değildir.

Sınıf dışı liberal ve bürokratik anlayış ve alışkanlıklar, kitleler arasında örgütlenme ve halkçı bir çalışma tarzı denildiğinde; doğrudan geldiğimiz alan, kuşkusuz kitleler arasında çalışma, onları harekete geçirme ve örgütleme alanıdır ki, bu alanda da, örgütlenme ve çalışma tarzı anlayış ve pratiğimizle bağlantılı ciddi ve artık mutlaka aşmamız gereken zaaf ve hatalarımızın bulunduğu yadsınamaz.

Örneğin, kısmen ortalık çalışması, kısmen kampanyacılık anlayışı ve kısmen de doğru bir anlayışla kitleler arasında bir çalışma sürdürüyoruz. Ancak çalışmamız, belli bir aydınlanmaya yol açsa da; istisna haller dışında, gençlik kitlelerinin hareketlenmesi ve örgütlenmesi yönünde bir etki uyandırmıyor. Gençliğimizin mevzilenmesi ve çalışma tarzındaki zaafların bu olguda önemli bir yerinin bulunduğundan kuşku duyulamaz. Buna karşın, sorunu bunlarla sınırlı görmemek de gerekir. Zira olgular, yaptığımız kitle çalışmasının, geniş çaplı olmasa da belli bir aydınlatma özelliği taşıdığını; ama bazı çağrıları içerse de, harekete geçme ve örgütlenmede kitlelere güven verecek özellikleri her zaman taşımadığını göstermektedir. Çalışmamıza bu yönden de bakan herkes bunu açıkça görebilir.

Son derece açık ki; ÖTK’ların sürekli tartışmaya açılması, ne yapılacağında sık sık kararsızlığa düşülmesi, bazen desteklenmesi bazen ilgisiz kalınması; binlerce genç işçiyi harekete geçirmiş ve örgütlemiş olan derneğin anlamsız gerekçelerle kapanmaya terk edilmesi; birçok yerde yüzlerle toplanan genç işçinin örgütlenme (kurultaylar dönemi) sorumluluğunun alınamaması; yine aynı şekilde, semt gençleri kümeler halinde parti bürolarına geldikleri halde, onların mesleki-kültürel talepler temelinde (dernekler) örgütlenmesi görevlerini bir türlü anlamama gibi olgular, siyasal perspektif ve iddia zaafları hesaba katılmadan açıklanamazlar.

ÖTK’ların, sitelerde sendika gibi de çalışacak genç işçi derneklerinin, semt emekçi gençlik evleri ya da dernekleri ve liseliler örgütlerinin olanaklılığı ve gerekliliğinin tartışılacak bir yönü yok ve ayrıca bunlar konumuzun dışında. Ancak şunun altını çizmemiz zorunlu: Kitleler içindeki çalışma, salt aydınlatma çalışması değil, aynı zamanda örgütleme çalışmasıdır. Kitlelerin örgütlenmesine yardım; kitleleri harekete geçirme ve örgütleme görev ve sorumluluğunu sağlam şekilde içermeyen bir çalışma, gerçekten devrimci bir çalışma olamaz. Dolayısıyla, genel olarak örgütlerimiz ve Emek Gençliği örgütleri, çalışmalarını bu bakımdan da irdelemelidirler.

Bir yandan, örgütlerimizin kitleler içinde (onlar arasında yaşayan ve çalışan örgütler olarak) yeniden mevzilenmesi ve halkçı bir çalışma tarzı inşa ederek çalışması; öte yandan sadece aydınlatmayı değil, aynı zamanda kitlelerin harekete geçirilmesi ve örgütlenmesini öngören, sorumluluğunu kararlıca üstlenen bir kitle çalışması içinde olması. Emek Gençliği’nin bugünkü en önemli sorunu budur.

Unutulmamalı ki; bu sorunlar üzerine yürüyerek atılan her adım, gençlik hareketinin olanaklarını kullanarak gelişmesi; Emek Gençliği’nin hızla büyümesi ve gençliğin bütün kesimlerinde, gençlik hareketinin merkezini tutması demek de olacaktır.

Emek Gençliği Üyeliği ve Örgütün Sınırı

Bir örgütün üyelik kriterlerini; o örgütün karakteri, dayandığı kesimlerin hareketinin durumu ve içinden geçilen siyasal ortam belirler, koşullandırır. Burada, parti gençliği örgütünün karakterini, hareketin durumunu ve açık bir örgüt olarak şekillenmesine izin veren koşulları tartışmamızın bir gereği elbette yoktur.

Burada üstüne eğilmemiz gereken şudur: Emek Gençliği örgütleri, öteki şeylerin yanında, üye kabulü ve üyelik kriterlerinin uygulanmasında baştan beri sekter bir pozisyondadır. Öyle ki, birçok yerdeki gençlik örgütü, neredeyse partili ve militan sayılan gençlerden oluşan örgütler halinde kuruldu ve öyle çalıyorlar. Oysa bu durumun; örgütün gelişmesi, iç yaşamı, çalışma tarzı ve kitlelerle ilişkilerini tahrip etmesi, parti ve partili bilincini çarpıtması, giderek bozması kaçınılamazdı. Öyle de oldu; gençlik örgütlerimizin birçoğu, giderek bir tür sınıf dışı ‘gençlik partisi’ gibi, ‘seçkinler’ örgütü halinde güdükleşme süreci de yaşadılar.

Partinin gençlik örgütüne, sadece parti ve örgütün her çağrısına katılan ve düzenli olarak iş yapan gençler değil; örgütü desteklediğine inanan ve küçük de olsa bir destek sunan her genç katılabilmeli ve üye kabul edilebilmelidir. Yani, komünist bir gençlik örgütüne üye olmanın bilinen kriterleri; hareketin ve örgütün bugünkü koşullarında, olabilir en geniş esneklikle uygulanmak zorundadır. Bunun, asla vazgeçilmeyecek bir zorunluluk olduğunu görmemek anlaşılamazdır.

Bu söylenenlere sanırız pek çok kişi; sekterlik yapılmadığını, örgütün kapılarının herkese açık olduğu hâlde durumun böyle olduğunu söyleyerek itiraz edecektir. Bu itiraz, kendi sınırları içinde haklı da görülebilir; ama savunduğumuz görüş, zaten gençliğimizin sözü edilen türden üyelere karşı olduğu görüşü değildir.

Emek Gençliği’nin ilan edildiği dönem ve sonraki yıllarda, sorumluluk üstlenen gençler arasında; kimin neyi yapıp neyi yapmadığı, benim ‘çok çalıştığım’ ötekinin ‘az çalıştığı’ kavgasının, yani ‘kötü huylu’ rekabetin yükselen bir cereyan olduğu bir olguydu. Bu cereyan, kendi dönemini etkilemekle kalmadı; yarattığı anlayış bozukluğunun sonraki dönemlere sarkmasına da yol açtı. Bunun sonuçlarından biri; doğal olarak, daha geriden gelen genç öğelerin örgütten uzaklaşması olmuştu.

Öte yandan, gençlik örgütlerimizin çoğunlukla kitlelerin dışında olmaları; geriden gelen, (potansiyel) destekçi olan ve kitle içinde dağılmış bulunan öğelerden uzak bir pozisyonda kalmaları anlamına da geliyordu. Yani, örgütlerimizin pozisyonu, bu ‘geri’ öğelerin, yanlarına yaklaşmasına izin vermeyen bir pozisyondu.

Bu iki olgu, istekten de bağımsız olarak; genç militan kitlesi arasında sekterlik anlamına gelen refleks ve davranış biçimlerinin legalleşmesine yol açtığı gibi; gençliğin söz ettiğimiz öğeleri arasında örgüt olmaya karşı duygular da yarattı. Diyebiliriz ki, eğer gençlik örgütümüz bugün hak ettiğinden daha dar ve küçükse; bunun en önemli nedenlerinden biri, gerekçesini bu tür olgularda da bulmaktadır.

Gençlik örgütümüz, mevzilenme ve çalışmasını ortaya koymaya çalıştığımız temelde yenilerken, üyelikle ilgili bu çarpık durumu da değiştirmelidir. Zira bu, komünist olmanın yanında, kitle örgütü de olmanın bir zorunluluğudur. Örgütün militan örgütleyici aygıt ve öğelerini, geniş gençlik kitlesi ve hareketine, çalışmasının yanında ve tabii ki bu çalışmanın da bir sonucu olarak, burada üyeliğini tartıştığımız türden üye kitlesinin bağlayacağı; bilinmeyen, bulunamayan pek çok önemli olanağı, en gerekli zamanlarda değerlendirilecek pek çok ilişkiyi doğal olarak yine bu üye kitlesinden öğelerin sunacağı asla görmezden gelinemez. Kaldı ki, gençlik örgütünün bu türden üyelerinden bir kesimin; çalışma ve mücadele içinde dönüşerek kararlı, gerçek militanlar hâline gelmeyeceğini de kimse iddia edemez.

Uzun sözün kısası; gençlik örgütümüzde varsayılan üyelik kıstaslarının uygulanmasındaki gelenekselleşmiş sekter refleks ve davranışlar değişmeli ve üye alım koşulları veya üye sayılan öğelerde aranan özellikler olabildiğince esnekleştirilmelidir. Örgütün sınırı ortadan kalkmamalı, ama olabildiğince genişlemelidir.

Böyle bir değişimin, örgütün iç yaşamında; demokrasi ve disiplin uygulamalarında, eğitim çalışmasında; üslubu, gündelik ilişkilerinde değişikliklere yol açacağı tahmin edilebilir. Bu anormal olmadığı gibi gereklidir de. Böyle bir değişimin; militan ve örgütlerimizin, gençlerin doğal kümelenmeleri arasına katılmalarını kolaylaştıracağı açıktır ve olanakları kullanmak gerekmektedir.

Gençlerimiz ve örgütlerinin, mevzilerini yenilemelerinin; çalışmalarını düzelterek üyelik kriterlerini, bu yenileme ve düzeltmeye uygun şekilde genişletmelerinin durumu hemen değiştirmeyeceği ve gençlerin örgütlerimize doluşmasına yol açmayacağının tartışılacak yanı yoktur. Bunun için, başka değişikliklerin yanında, bütün cephelerde mücadele etmek ve anlayış ve kararlılıkla çalışmak da gerekir.

Burada gözden asla kaçmaması gereken şudur: Örgüte katılma koşullarındaki esneklik; kendiliğindenliğe yakın gibi görünen gençlere gösterilen anlayış, örgütlerimizin sorumlu, görevli ve örgütleyici öğelerinde aranması gereken militan özelliklerin, iş disiplini, özveri ve kararlılığın ‘esnemesi’ anlamına gelmemektedir. İleri öğeler ve militanlarımızın; kendilerini, çalışmaya daha geriden katılan üyelerle kıyaslamaya yönelmeleri (ki bu, bugün de vardır) gerici bir şey olur. Böyle bir eğilim ve yönelime asla izin verilemez. Herkes, kendini ve çalışmasını, hareketin talep ettiği kişilik özellikleri ve çalışmanın gerekleri ile değerlendirmek zorunda olduğu gibi; düz üyeleri ileri düzeylere çıkarma anlayışı ile çalışmak da zorundadır.

Bu, parti için de, gençlik örgütü için de temel ilkelerden biridir.

Siyasal Eğitim Sorunu

Son on beş yirmi yıldır ‘sol’ piyasada, yukarıda belirtilen iki mücadele, örgütlenme ve çalışma tarzı anlayışına uygun ‘iki’ jargonun ‘prim’ yaptığı biliniyor: Liberal, piyasacı ‘sosyalist’ ve ‘devrimci’, bürokratik ‘komünist’ olanı ile bu iki ‘dil’ türü, iki burjuva (sınıf dışı) ‘sosyalist’ eğilime denk düşen bir ‘dil’ türüdür.

Sözü edilen üst tabakacı iki ‘farklı’ örgütlenme ve çalışma tarzı anlayışı ve bunlara esin veren bu iki burjuva ‘sosyalist’ eğilimin, ‘farklı’ gibi görünse de, farklılıkları birbirini tamamlayan ‘iki’ (esasta tek bir) eğitim anlayışının olduğu; söz konusu iki jargonun, bu siyasal-teorik ‘eğitim’ anlayışının ‘karşıt’, ama aynı zamanda ortak ‘dili’ olarak şekillendiği, kanıt istemeyen bir açıklıkla görülebilir.

Bu ‘sosyalist’ akımlar ve yarattıkları örgüt ve çalışma tarzı gelenekleri, eğitim sorununu esasta, pedagojik-akademik bir sorun olarak görürler; bunların ‘eğitim’le ilgili anlayış ve pratikleri idealist bir görüş açısıyla şekillenmiştir.

Buna karşın, proleter (Marksist) sosyalist akımın (siyasal-teorik) eğitim anlayış ve çizgisi, materyalist bir görüş açısıyla ele alınır; sınıf mücadelesine bağlı ve aynı zamanda onun (siyasal mücadelenin) bir sorunu olarak şekillenir. Ve partimizde eğitim sorunu, esasta ‘görevlendirme’ sorunundan başka bir şey değildir.

Bir yanda, burjuva ‘bilimi’ne tapınma, bu ‘bilime’ dayanan soyut, geleceği sisli ‘projeler’ yapma, ‘değişimi’ bu ‘projeler’in ‘eğitimle kavranmasına bağlama; öte yanda, tıpkı ‘tarikat şeyhleri’nin dervişçe ezberlenen soyut formüllerinin ‘sihri’ ve ‘şevklendirmesi’nin kazandıracağı ‘inanç’la avunma anlayışı! Söz konusu sınıf dışı akımların teorik ve siyasal eğitimine yön veren anlayışın esası budur ve bu anlayışın temel özelliği, ifadesini; bilginin asıl kaynağı ve eğitimin temel alanı olan sınıf mücadelesini, mücadele içindeki kitleleri ve görevlerini dıştalamasında bulur. Dahası; bu anlayış ve çizgi, ‘eğitim’ denilen şeyi; sınıf mücadelesi, görev ve sorumluluklar ve eylemden koparmakla kalmamakta, bunların yerine de geçirmektedir.

Bunları burada tartışmamızın anlamı nedir, bunların altını çizme gereğini niçin duyuyoruz? Bu neden ve niçinler anlaşılamaz değildir. Partimiz böyle bir anlayışı hiçbir zaman savunmadı ve hatta her zaman bu çizginin karşısında yer aldı. Buna karşın, örgütlerimizde bu sorun çoğunlukla doğru bir anlayış ve yöntemle çözülemedi. Ya eğitim adına kitlelerin mücadelesi ve onun görevlerinden çekilme; ya da görevlerden uzak kalmamak adına eğitim sorunlarını bir yana bırakma gibi eğilim ve sapmalar, çalışmamızı ve gençlerimizin enerjisini hep tahrip etti.

Doğru temele oturmuş bir teorik eğitimin hayati önemi tartışılamaz. Teorik çalışma ve eğitim olmadan; siyasal (ve örgütsel) deneyim kazanılamayacağını ve gerçek bir siyasal çalışma yapılamayacağını, az çok düşünen herkes anlayabilir.

Nasıl ki, devrimci bir teoriden yoksun bir parti yolunu şaşırmaya mahkûmsa; teorik eğitimden yoksun bir ‘devrimci’ kişi de, tıpkı teoriden yoksun bir parti gibi, ‘dar deneye’ ve ‘karaya oturmaya’ mahkûmdur. Kulaktan dolma ile idare etmenin kimseye bir faydasının olmadığı, yakın dönem olaylarıyla bile görülmüştür.

Öte yandan, teorik eğitim; hareketin talep ettiği görevleri -tarihsel uluslararası tecrübeyi özümseyip kullanarak- yetenekle yerine getirmenin, siyasal ve örgütsel deneyimi geliştirmenin zorunluluklarına bağlanmadığı koşullarda; soyut formüllerle oynama, olguları formüllere uydurarak ‘açıklama’ ve hayattan kopuk ‘laf ebeleri’ olarak yozlaşma pozisyonuna düşmekten kaçınmak olanaksız olur. Burjuva ‘sosyalizmi’ akımlarının eğitim anlayışını, yöntem ve ‘dil’lerinin etkisini kırmayı öğrenmeden, öğrenebileceğimiz fazla bir şeyin olmadığı anlaşılamaz değildir.

Özet olarak; sınıf mücadelesinin sorun ve görevlerine bağlanan, ileri genç kitlesinin teorik ve siyasal seviyesini yükseltecek ve çalışmasını daha bilinçli ve verimli hale getirecek bir teorik-siyasal eğitim çalışması ertelenemez bir görevdir. Öte yandan, partimizin gösterdiği çaba ve girişimleri, bugün bu görevi kesintisiz şekilde ve verimlilikle yerine getirmenin koşullarını daha da olgunlaştırmıştır. Ve eğer gençlik örgütümüz, gerçek bir mücadele örgütü ve gerçek bir okul olacaksa; örgütünü yeniden mevzilendirdiği, çalışma tarzını yenilediği ve yeni bir inşa sürecine girdiği bu dönemde, partimizin çaba ve girişimlerinden yararlanmayı bilmek zorundadır.

Partimizde ve gençlik örgütümüzdeki teorik ve siyasal eğitim çalışmasına yeni bir yön vermenin koşullarının bugün daha olgun olduğunu söyledik. Bu doğru; zira partinin siyasal, teorik ve kültürel organları, olayların içinde her zamankinden daha doğru bir şekilde yer alıyor ve sorunları daha ileriden gündeme getiriyorlar. Öte yandan, başlatılan eğitim dizisi, Bilim Eki ve yayınevinde benzer konularla ilgili olarak yayımlanan materyallerin hayati önemde bir olanak olduğu da bir olgudur.

Bir yanda, Marksizmin klasiklerinin yanında, uluslararası sosyalist kültürün hiçbir kuşağın yüz yüze gelmediği birikimini temsil eden eserler; öte yanda, sınıf mücadelesi içinde daha ileri mevzilere yürüyen örgütler ve gündemlerini gündelik mücadeleye dayanarak hazırlayan siyasal, teorik, kültürel organların varlığı! Önceki kuşaklar, hiçbir zaman böylesi olanaklara topluca sahip olmamıştı.

Dikkat edilmesi gereken şey, yukarıda sözü edilen sapmalardan kaçınmayı bilmektir. Bunun için ilk koşul, kuşkusuz, teorik eğitimin konularını, işçi sınıfı ve halkın mücadelesi ve yapılan çalışmanın aktüel sorunlarına dayandırmaktır. Bu durumda, bu eğitimin temel malzemesi, öncelikle parti karar ve genelgeleri, siyasal, teorik organlar ve ilgili broşürler; bunlara eklenecekler ise, Marksist klasiklerin ilgili eser ve bölümleri ve sosyalist kültürün ulusal-uluslararası materyallerinden ilgili olanlardır. Teorik-siyasal eğitim, gençlik örgütü için; parti örgütleriyle birlikte özel olarak planlanıp, dikkatle yürütülecek bir çalışma olarak düşünülmelidir. Aksi takdirde, örgütsel değişime hizmet eden bir teorik eğitim yapılamayacağı gibi, işçi ve emekçi kitlelerin uyanması, eğitimi ve örgütlenmesine de asla yardım edilemez.

İkinci olarak; ulusal ve uluslararası sorunlar, siyasal-örgütsel kampanyalarla ilgili seminerler ve çalışmanın çeşitli yönleriyle ilgili geniş toplantılar kuşkusuz reddedilemez. Ancak, teorik ve siyasal eğitimin asıl ve temel alanı organlardır. Teorik ve siyasal eğitimi, sınıf mücadelesi ve çalışmanın sorunlarına dayandırma; ‘görevlendirmeyi’, öğrenme ve eğitimin temel dinamiği olarak görme demektir, ve bu, aynı zamanda, eğitimi, organ çalışması olarak görme anlamına da gelir.

Kuşkusuz bu, birey olarak çalışmayı dıştalama değil; onu teşvik etme, sonuçlarını organlara taşıma, yoldaşlarla paylaşma ve varılan sonuçların uygulanmasını denetlemeyi de içerir. İşini planlamayı öğrenmenin; yapılanı, deneyim ve ileri tecrübeyle (teoriyle) eleştirmenin, devrim yapmayı öğrenmenin temeli olduğu görmezden gelinemez.

Yazının ilk bölümünde, deneyimlerden öğrenme ve eleştiriyi, öğrenmenin yöntemi hâline getirme üzerinde durmuştuk. Bu, eleştirinin, teorik-siyasal eğitim ve teorik-siyasal gelişmenin temel yöntemi olduğuna dikkat çekmekten başka bir şey değildi. Şimdi de şunu belirtelim ki; gençliğimiz, teorik ve siyasal seviyesini yükseltmek zorundadır ve o, bunu ancak, burada konulan temel üzerinde başarabilir.

Sonuç Olarak

Gençlik örgütümüzün içinde bulunduğu zaafları; bu zaafların nasıl bir platform üzerinden ve ne gibi bir çalışma ile aşabileceğini, bazı yönleriyle de olsa (yazının bir önceki sayıdaki bölümü ile birlikte) tartışmış bulunuyoruz. Gelecek sayıda ise, sorun parti örgütleri açısından ele alınacak ve yazı tamamlanacaktır.

Bölümü, şunlara işaret ederek sonuçlandıralım: Zaaflarımız kuşkusuz önemli. Buna karşın, bunlar aşılamayacak, altında kalınacak zaaflar da değil. Önemli olan şu ki, olanakları kullanmayı ve fırsatları değerlendirmeyi bilelim.

Sorunların yanı sıra, olanaklardan ve dayanacağımız dinamiklerden yazı boyunca söz edildi. Kuşkusuz, önümüzde önemli fırsatlar da var; partinin açtığı ve gençlik örgütümüzün de içinde olduğu, örgütün ve çalışmanın gazeteyi kullanma temelinde dönüşümü kampanyası; başlamakta olan ve önümüzdeki iki ay boyunca yoğunlaşarak sürecek olan yerel seçimler kampanyası, bunlardan ikisidir. Bu iki kampanya ve bunların üst üste gelmesi, genel anlayışın aksine son derece önemli bir fırsattır.

Bunların niçin fırsat oluşturduğunu burada sayıp dökmemiz gerekmiyor. Gerek, gazete ve örgütsel değişim kampanyasının yarattığı ve herkesçe görülebilir durumda olan hareketlenme; gerekse, seçim dönemleri ile ilgili önceki deneylerimiz burada söylenenleri tartışılamaz hale getiren verilerdir. Dolayısıyla, gençliğimizin daha ileriden hareketlenmesi; bunu, çalışma ve örgütünü yenilemenin vesilesi hâline getirecek bir çalışmayı örgütlemek üzere değerlendirmesi zorunludur.

Kendi dinamiklerine, hareketin olanaklarına dayandığında, gençlik hareketi içindeki pozisyonunu ve gençlik kitleleri için önemini anladığında, Emek Gençliği’nin aşamayacağı hiçbir zaaf ve üstesinden gelemeyeceği hiçbir zorluk yoktur. O, işçi sınıfının ve partisinin gençliğidir ve üstüne düşeni yapmaktan asla kaçınmayacaktır.

Özgürlük Dünyası - Şubat 2004

GENÇLİK İÇİNDE ÇALIŞMA VE PARTİ -3

Parti Örgütleri ve Gençlik Örgütleri

Partinin gençlik karşısındaki pozisyonu ve parti örgütlerinin gençlik örgütleri karşısındaki sorumlulukları ile ilgili genel formülleri tartışmayacağız. Hem uzun süredir tartışılıyor olmaları, hem de önceki bölümlerdeki vurgulamalar nedeniyle, bu formüller ve gerekçelerinin bilindiği varsayımı ile hareket edeceğiz.

Ayrıca, önceki bölümlerde, parti örgütlerinin gençlik ve örgütleri karşısındaki görevleri büyük ölçüde ele alındı ve işlendi. O halde, bu son bölümün konusu; bu görevlerin neler olduğundan daha çok, bunların nasıl yerine getirilebileceği üzerinden şekillenecektir; mantıklı ve anlaşılabilir olan da budur.

Öte yandan, gençliğin partinin bileşimi, yaşamı ve eylemindeki yeri ve rolü sorunu, ihmal edemeyeceğimiz bir sorun ve burada konumuz olacak. Bu sorunun, gençlik ve örgütleri ile ilgili sorunların dışında bırakılması; sadece parti örgütü açısından değil, işçi hareketi açısından da affedilmez bir ihmal olurdu.

Tekrar pahasına da olsa şunu belirtelim: Bu bölümün konusu olarak ele alacağımız sorunlarla ilgili olarak, altı çizilecek noktalar, varılacak sonuçlar ve belirlenecek örgüt ve çalışma tarzı sorunları, önceki bölümlerle bütünlük içinde incelenmeli. Aksi takdirde, önerilen hareket tarzı ve belirlenen görevlerin biçimsel ‘önlemlere’ indirgenmesi ciddi bir tehdit ve tehlike olacaktır. Gerçekten ilerletici ve gerçekten devrimci bir çalışma yürütülecekse; yazının, bütünlüğü içinde ele alınması; ‘gazete, örgüt ve çalışma tarzı’ ile ilgili belge ve materyallerin parçası olarak incelenmesi, göz ardı edilemeyecek bir zorunluluktur.

Parti Örgütü, Gençliğe İlgi ve Çalışma Tarzı

Daha önce, parti örgütünün gençlik için bir ‘yardım merkezi’ olarak çalışmakta olduğunun altının çizilmiş olması, daha önemli olan şu olguyu gözden kaçırmamalı: Gençlik örgütlerinin, parti örgütlerinden yardım alabilmesi sorunu; öncelikle gençlik örgütlerinin (bu daha önce söylendi) değil, parti örgütlerinin bir sorumluluğu, dolayısıyla da onların çözmesi gereken bir sorundur. Ki bu sorunu, gençliği kötü bir şekilde etkileyen ve çözmedikleri sürece de, parti örgütlerinin gençlik alanında tek bir adım bile atamayacakları bir sorun olarak görmek de gerekiyor.

Örgütlerimizin bu bakımdan durumları için şunu söyleyebiliriz: Çoğu parti örgütü ve gençlik görevlisinin; gençlik kitleleri ve parti gençliği örgütlerinin mücadele ve örgütlenmesinin sorumluluk ve görevleri karşısındaki tutumunun gözden geçirilmesi ve her yönden yenilenmesi zorunludur. Zira onların gençlik ve gençlik örgütümüzün talepleri karşısındaki tutumları; genelde birçok yerde ve özelde de şu veya bu olayda görüleceği gibi, baş aşağı ve tahrip eden bir tutumdur.

Öte yandan, parti örgütlerinin hata ve zaafları, salt parti gençliği örgütü ile ilişkilerde veya onlara yardım sorunlarında ortaya çıkan hata ve zaaflar olarak görülemez. Çok açık ki, onlar öncelikle; gençliği kitle olarak harekete geçirme, örgütleme perspektif ve iddiasında; gençlik sorunları karşısında gösterilmesi gereken geniş kapsamlı dikkat ve ilgide; genç kitlelerin yoğunlaştığı alanlarda yapılan çalışmanın girişkenlik, olgunluk, enerji ve kesintisizlikle yürütülmesinde yaşanmaktadır. Bu nedenle, öteki hata ve zaaflar, etkilerini daha da güçlendirmekte ve parti gençliği karşısındaki zaaf ve eksikliklerin gelişme zemini olağanüstü genişlemektedir.

Peki, bunlardan çıkan nedir? Parti örgütlerinin işçisi ve öğrencisiyle genç kuşağa ve onun ana kitlesinin yaşamı ve eylemine karşı tutumunun baştan aşağı değişmesi zorunluluğu. Gençliğe ilginin azami arttırılması; çalışmadaki girişim ruhu, enerji ve istikrarsızlık zaafları karşısında iddia, çalışkanlık ve sebat gösterilerek çalışılması. Parti yönetici organ veya gençlik görevlilerinin; çalışmalarını planlarken, gençlik yığınlarının harekete geçirilmesi ve örgütlenmesinin görevlerini, gençlik örgütüyle ilgili görevlerin temeli yapmak üzere ele almaları; işlerini yürütürken ise, yetişkinliğin deneyimi ve olgunluğu ile gençliğin enerji ve girişkenliğini anlayış ve tutumlarında birleştirmeleri zorunludur. Gençlik içindeki çalışmanın bugünkü öncelikli sorunu budur; eğer gençlik örgütüne yardımın bir ‘kuruntu’ olarak kalmasından kaçınılacaksa, gençlikle ilgili her şeyden önce anlaşılması gereken de budur.

Özet olarak söylersek: Parti yerel örgütleri ve gençlikle ilgili görevliler; işçisi, işsizi ve öğrencisiyle gençlik yığınlarını harekete geçirme ve örgütleme sorununu, parti gençliği aracılığı ile yürütülen ‘ikincil’ bir sorun olarak görmemeliler. Gençlik kitlelerini harekete geçirme ve örgütleme görevini, (işçiler arasında çalışmanın yanında) hayati ve birincil önemde bir görev olarak ele almak ve bu ele alışın gereklerini yerine getirecek şekilde mevzilenmek, onlar için acil ve zorunludur. Gençlik örgütünün, gençlik yığınları içinde; onları aydınlatan, harekete geçiren, örgütleyen ve onlar içinde geniş ölçüde örgütlenen bir örgüt olarak çalışması, parti örgüt ve görevlilerinin, bu zorunluluğun gerekleri ve işlerini önde tutmalarıyla sıkı sıkıya bağlıdır.

Soruna böyle yaklaşıldığında, önceki bölümde ortaya konulmuş olan platformun bir parçası olarak, şu aşağıdaki iki şey hayati derecede önem arz eder.

1) Amaca uygun ve özgün özellikleri olan bir gençlik örgütü

Daha önce de belirtildiği gibi, parti gençlik örgütü, sınıf bilinçli işçi ve işçi sınıfı saflarına kendini gerçek bir bilinçle atmış öteki gençlerin örgütü olmakla sınırlı bir örgüt değildir. Söylemek isteğimiz şeyi başka bir yönden ifade edersek; işçi ve işçi sınıfına bağlanan bu tür gençlerle birlikte; komünist bir gençlik örgütü, işçilere, partiye ve Marksizme sempatiyle bakan, yakınlık gösteren ama sözgelimi, geldikleri sınıfın sınıfsal özelliklerini henüz atmamış, bütünüyle reddetmemiş kentli ve köylü emekçi gençlerin, saflarında geniş ölçüde yer alacağı ve bu yüzden de homojenlik bakımından partiden daha farklı bir kitle örgütüdür. Yani: Emek gençliği örgütünün, salt işçi gençliğin değil; aynı zamanda işçi sınıfı dışındaki (kır-kent emekçileri) emekçi sınıflardan (militan, militan eğilimli, kendiliğindene yakın kitlesinin) uyanan, uyanışını sosyalizme eğilimle gösteren gençliğin de örgütü olması işin doğası gereğidir. Bu, şu demektir ki, aynı amaca yönelseler ve mücadele etseler de; gençler arasındaki sınıf farkından ve taşıdıkları sınıfsal özelliklerden (ve militanlık tutumuyla, manevi destek ve basit işlerle katılma tutumları) ileri gelen uzlaşır nitelikte çelişkiler bu gençlik örgütü içinde her daim olacaktır. Bu çelişkilerin; komünist gençlik örgütünde zaaflara değil, dinamiklere işaret ettiği kolayca anlaşılabilir.

Bunun bir dinamik olduğu gerçekten anlaşılabilirdir; zira parti gençliği örgütünün, işçi sınıfı dışındaki emekçi sınıfların gençliğini de kapsayan ve içinde sözü edilen çelişkilere izin veren bir kitle örgütü olması; genç kuşaklardaki uyanışın sosyalizme yönelen bir uyanışa dönüşmesi ve gençliğin geniş kitlesinin işçi sınıfı ve hareketine bağlanmasının en önemli olanaklarından biridir. Öte yandan, bu örgütü öteki kitle örgütlerinden ayırt eden şeyin, ifadesini; esas olarak, partinin belirlediği ideolojik-siyasal (amacı sosyalizm olan) bir çizgiye sahip olması ve ona katılan gençlerin, ne kadar bildiklerinden bağımsız olarak; bu çizgi, çağrı ve kararlarıyla birlikte partiye uymayı baştan kabul etmelerinde bulduğu ise, açık bir olgudur.

Parti gençliği örgütünün bu özellikleri; onun ideolojik ve siyasal olarak partiye bağlı, ama örgütsel olarak bağımsız bir gençlik kitle örgütü olarak çalışmasını zorunlu kılar. İdeolojik ve siyasal bakımdan partiye bağlı ve onun karar ve çağrılarına uymakla yükümlü olması; bu örgütün örgütsel olarak bağımsız hareket etmesini engellemez, aksine ona devrimci ve sosyalist bir temel verir. Ve asıl olan şudur ki, parti gençliği örgütünün; hangi türden ve ne ile ilgili olursa (ister gençlikle ilgili gündelik çalışma, isterse partinin açtığı bir kampanya) olsun, işlerini kendi organlarına dayanarak ve kendi bağımsız girişimiyle planlaması, yürütmesi gerekmektedir. Bu zorunludur; böyle olmasaydı, gençliğin ayrı örgütlenmesinden beklenen yararın elde edilmesi ve belirlenen amaca ulaşılması olanaksız olurdu.

Öte yandan, gençlik örgütünün yukarıdaki paragraflarda verilen karakteri; onun, yine aynı paragraflar içinde yansıyan özelliklerinin yanında, şu iki şeyi daha doğrudan tayin eder: İlkin, örgütün iç yaşamı, demokrasi ve disiplinini; ikinci olarak da, parti örgütü ile ilişkileri ve gençliğe yardım biçim ve yöntemlerini. Gençlik yığınları ile iç içe geçmiş kitlesel bir mücadele örgütü olmasının yanında; gençlik örgütü, eğer genç militanların parti ruhu ile eğitim gördüğü, girişken, yaratıcı özellikleri ve güvenilir kişilikleriyle yetiştiği bir okul da olacaksa, bu örgütün iç yaşamı, disiplini ve parti örgütü ile ilişkileri bu özgün şekillenişe uygun olmalıdır. Aksi takdirde, gençliği harekete geçirmek ve ileri kitlesini parti çevresinde örgütlemek bir yana; ‘kafadan’ partili olan gençler dışında herhangi bir kişiyi seferber etmek, örgüte kazanmak, az çok geliştirerek eğitmek dahi ulaşılamaz bir şey olur.

Buna karşın, parti örgütlerinin gençlikle ilişkilerinde geçmişte en fazla tahrip ettikleri şey, gençlik örgütünün özgünlükleri ve onlarla özgün ilişkiler oldu. Öteki şeyleri bir yana bırakarak ve biraz kabalaştırarak söylersek, durum şöyle idi: Ya gençlik örgütleri herhangi bir parti örgütü hâline getirilerek, emir komuta (bu kuşkusuz, parti örgütlerinin yönetimi açısından da yanlıştır) ilişkisi içinde sözde yönetiliyordu. Ya da ‘gençlik bağımsız’ denilerek, bütün sorumluluklardan kurtulunuyor ve sadece ‘gerektikçe’ aranan çevreler olarak büsbütün terk ediliyordu. Bu her iki durumda da, bir parti gençliği örgütünden tabii ki söz bile edilemiyordu.

Bir süredir düzeltme gayretleri içinde olunsa ve birçok yerde iyi örnekler görülse de; parti örgütlerinin gençlik örgütleriyle ilişkilerine yön veren anlayış ve pratiğin, karakter olarak birçok yerde bugün de halen, bu yazı boyunca eleştirilen anlayış ve ilişkilere denk düştüğü, göze batan olaylar içinde görülmektedir.

Oysa bu anlayış ve ilişkilerin hâlen yaşıyor olması; işçi ve gençlik hareketi ve parti ve gençlik örgütü nezdinde işlenen cinayetten de öte bir zarardır. Neyse ki, kalıntı da olsa, hâlâ tahribatlara yol açan bu anlayış ve ilişki biçimlerinden kurtulmanın acil bir hal aldığı, bugün artık çoğu kişi için daha açık ve daha anlaşılır.

Öte yandan, kurtulunması gereken anlayış ve biçimlerin yerini alacak olanların neler olacağı elbette bir sır değildir: Sorumlu parti organ ve görevlilerinin, sorumluluk alanlarındaki gençlik örgütleriyle, gençlik üst yöneticilerini de katarak düzenli (planlama) toplantılar yapmaları; gençlerin bağımsız inisiyatiflerini teşvik ve kendi iç yaşamlarını örgütleme, araç ve mekanizmalarını kullanmalarına yardım eden düzenli ilişkiler içinde çalışmaları; gençliğin sorumlu ve temel örgütleri içinde (ayrıcalık ve özel yetkileri olmayan, ama parti karşısında disiplinle yerine getirecekleri sorumlulukları olan) parti organları kurma ve çalıştırmaları! Daha sonra işaret edeceğimiz çalışma tarzı anlayışı ve zorunluluklarını bir yana bırakarak söylersek; parti örgütlerinin, gençlik örgütleri karşısındaki sorumluluk ve görevlerini yerine getirmekte kullanacakları başlıca ilişki biçimleri bunlardır, diyebiliriz.

Bu düzenli toplantı, düzenli ve istikrarlı ilişkiler iyi ve doğru da, gençlik örgütü içinde parti örgütleri oluşturma işi de ne oluyor, denilebilir mi? Bu, sanırız denilemez ve denilmemelidir de. Zira bu, bugüne kadar olduğu gibi, parti örgütlerinin gençliğe yardım olanaklarını yıkmanın yanı sıra; partinin, gençlik örgütlerinden yetişen güçlerle beslenmesinin kaynaklarını kurutmak da olurdu.

Kaldı ki, gençlik örgütü çizgisinin, örgütü ‘partili’ çevresine dönüştürerek çökmesi ve gençlikteki partili anlayışının bozuşmasının en önemli nedenlerinden biri de, bu, gençlik içinde ‘parti örgütleri kurma’ işinin unutulması olmuştur.

Oysa onlara yardım amacıyla yapılan düzenli toplantılar ve sürdürülen düzenli ilişkilerin yanında; gençlik örgütü içinde kurulan parti örgütleri, çalışmanın profesyonelce özellikler kazanması ve kesintisiz olarak yürütülmesinin temelidir. Görünen şu ki; profesyonelce yürütülen çalışma olmasaydı; gençliğin yüz binlerce ve milyonlarca kitlesinin örgütlenmesi, gençlik örgütlerinin bu kitleyi örgütleme yeteneğine sahip merkezler olarak hareket etmesi ve gençliğin ileri kitlesinin sınıfın anlayışı ve Marksizm temelinde eğitilmesi, ulaşılması olanaksız bir hayal olurdu.

Özetle söylemek gerekirse; parti örgüt ve görevlileri, bir yandan işlerini yaratıcılık ve girişkenlikle yapmalarında gençlik örgütlerine düzenli şekilde (gerekli ilişki ve araçlara dayanarak) yardım edecekler, öte yandan gençlik içindeki dayanakları olan parti organlarını inşa çalışmasının görevlerini yürüteceklerdir. Gençlik örgütünün, özgün bir gençlik kitle örgütü özellikleri kazanması; yaşamı, mücadelesi ile ilgili devrimci ve özgün gelenekler oluşturması başka yoldan başarılamaz.

Parti örgütleri ve gençlik görevlileri, gençlik örgütüne gerçekten yardım edecek ve onların yardım alacakları gerçek birer ‘yardım merkezi’ olacaklar mı? Sorumluluk alanlarındaki gençlik organ ve örgütleriyle (yoksa, gençliğin üst organlarını dahi beklemeden bunları kurarak) düzenli toplantılar, düzenli (yardım ve denetim) ilişkiler ve onlar arasında elde edilen başarıya dayanılarak kurulan parti organları.. Görevler başarılacak ve gençlik örgütü dönüştürülerek geniş bir örgüt hâline getirilecekse, parti örgüt ve görevlilerinin izleyeceği çizginin öncelikli biçimleri bunlardır.

2) Özgün bir çalışma tarzı anlayışı ve örgütleme yöntemi

Doğru ve özgün bir gençlik örgütü anlayışı, çizgisi ve doğru örgütsel biçimler, gençlik içindeki çalışmamızı ve gençlik örgütümüzün durumunu değiştirmek için yeterli mi? Bunun genelde ve özellikle verili koşullarda kendi başına yeterli olduğunu ve başarı getireceğini söylemek olanaksızdır. Örgütlerimizin durumunu değiştirmek için; öncül ve temelleri bakımından partinin çalışma ve birikimine dayanan ve gençlik içindeki çalışmada şekillenen özgün bir tarz da gerekir.

Daha önce birçok kez (nispeten yukarıda da) dikkat çekilmiş olsa da, aşağıdaki iki soruna burada da eğilmemiz gerekiyor. Gençlik örgütü ile ilgili eleştiriler karşısında şurada burada ortaya çıkan ‘üstüne almama’ ve bir tür ‘transit istasyon’ gibi çalışma, bu iki sorunu burada yeniden ele almamızı zorunlu kılmaktadır.

a- Gençliğin yaşamına ilgi, gençlikle ilgili gerçek bilgi ve mevzilenme

Yaşamın somut, canlı bilgisi olmadan devrimci bir çalışma yapılamayacağı, örgütlerimizde herkes tarafından kabul edilen bir doğrudur. Buna karşın, az çok da olsa adım atılan yerler bir yana bırakılırsa; gençlik içindeki çalışma ve gençlere yardımda en fazla sıkıntısı çekilen şey, yine de canlı, somut, çok yönlü bilgidir.

Bu nedenledir ki, birçok yerde çalışma, ya kulaktan dolma ya da yarım yamalak, sınırlı, yüzeysel değerlendirmelerle edinilmiş bilgilere dayanmaktadır. Ne yapacağını bilmediği için, olanak olduğu hâlde hiç çalışma yürütülmeyen son derece önemli alanları bir yana bırakıyoruz; diyebiliriz ki, gençliğin ülkedeki ve ilgili yerdeki durumu ve sorunlarının gerçek bilgilerine sahip olunamadığından dolayı, parti örgütlerinin gençlik örgütlerine yardım vermediği alanlar hiç de az değildir.

Gözlem, inceleme ve deneye dayanan canlı bilgi; elbette ne yapacağını, hangi halkayı yakalayacağını, hangi sorunun üzerine gideceğini vb. bilmek içindir. Ve onu ancak, kitlelere ilgimizi yoğunlaştırarak; onlar arasında mevzilenerek ve orada çalışarak elde edeceğimizi, deneyimler ve yapılan eleştirilerden bilebiliriz. Dolayısıyla, ‘dışarıdan birileri’ olmaktan kurtulma ve kitleler arasına katılmanın, gençlikteki çalışmanın en acil sorunu olduğunu yeniden keşfetmemiz gerekmiyor.

Burada çokça sayıp dökmemize gerek yok; üniversiteler, sanayi siteleri, semt ve mahallelerde gençlerin yaşamının dışında olunduğu sürece; gençliğin sorun ve isteklerini görmek, olup bitenleri anlamak olanaksız olacağı gibi, onlar arasında çalışan parti gençliği örgütlerine herhangi bir yardım vermek de olanaksızdır.

Bir süreden beri, birçok yerde örgüt ve görevlilerimizin gençliğe ilgilerinde bir artış olduğu ve gençler arasına katılmada bir ilerleme yaşandığı biliniyor. Anlaşılması gereken şudur: Bu konuda daha kararlı ve daha ileriden hareket etmek; kitleler arasında mevzilenme eğilimini örgütlerimizin bütününe yaymak, gençlik içindeki çalışmayı güçlendirmek ve yeni alanlara götürmek için zorunludur.

Şunu da belirtelim ki, gençliğe ilgiyi artırma, gençliği tanıma ve yardım etme sorunu, sadece gençlikle ilgili görevlilerin sorunu değildir; bu sorun aslında, bütünüyle il ve ilçe yönetici organlarının (aslında bütün örgüt ve üyelerin) ve onların sorumluluk bakımından en önde gelen öğelerinin de sorunudur. Gençliğin görevlileri ve gençlik örgütünün organlarıyla düzenli toplantılar yapma, ilişkileri düzenli sürdürme ve parti organlarını çalıştırma işleri kuşkusuz hayati işlerdir. Ancak, parti yönetici organlarındaki en sorumlu, yetişkin ve yetkin öğelerin gençliğe ilgi göstermesi; gençlik görevlileriyle birlikte gençler içinde gezmesi, onları dinlemesi ve teşvik etmesi gibi görevlerin önemi de, hiçbir şekilde görmezden gelinemez.

Gerek gençlik görevlileri ve gençlik örgütlerinin gençlik kitleleri arasına gerçekten katılması, onlar içinde kalarak çalışması; gerekse parti il, ilçe vb. birinci dereceden sorumlu ve görevlilerinin gençler arasında düzenli olarak gezmesi bu iki görev; üniversitelerde durum hangi alanda ne yönde gelişiyor; sanayi sitelerindeki sendikal istekler, genç işçilerin yenilenen yaşam zorlukları hangi eğilimleri uyandırıyor ve olayların seyri nerelere doğru ilerliyor; semtlerdeki işsiz genç kitleleri nasıl ve hangi duygular içinde yaşıyor, neleri ne gibi duygularla takip ediyor; gençlik, ülkenin ve olayların gidişatı hakkında nerelerde neleri düşünüyor, neleri konuşuyor; şu milliyetten, bu milliyetten kadını ve erkeği ile hangi kategorideki gençler hangi türden kültürel-siyasal-sosyal taleplerde bulunuyor vb. gibi bilgileri düzenli olarak edinmek ve takip etmek için elbette büyük önem arz ediyor. Ayrıca bu iki görevin, ileri gençlerin nasıl çalıştıkları ve neler yaptıklarının takibi; hangilerinin ne gibi işlerde geliştikleri, hangilerinin ilerleyip hangilerinin yorgunluk belirtileri gösterdikleri, kime nasıl destek olmak, kimi nerede görevlendirmek ve kimi niçin, nasıl değiştirmek gerektiğinin doğru gözlemlenmesi; çalışmanın nerelerde yararlanılacak hangi imkân ve fırsatları sunduğu, neyi neden, ne zaman, nasıl gündeme sürmenin doğru olacağı gibi çalışma ve örgüt bilgilerinin zamanında edinilebilmesi açısından taşıdığı önem ve hayatiyet de asla görmezden gelinemez.

Gençliği örgütleme iddiası; gençliğe ve çalışan gençlerin sorunlarına ilgi, onlara canlı ve sürekli yenilenen bilgiye dayanan yardım; bütün bunları layıkıyla yerine getirebilmek için profesyonelce yol ve yöntemlerle çalışmaya izin veren ve her birimizi kitleler arasına katan yeni bir mevzilenme.. Ona yakınlığın ilk koşulu olan bu adım olmadan, gençliğe herhangi bir yardım düşüncede bile olanaksızdır.

b- Gençlere yardım ve sorunları çözme biçim ve yöntemleri

Bir parti görevlisi eğer gevşeklik ve liberallikten dolayı, gençlik örgütü organlarına ‘bildiğinizi yapın’ anlamında ‘görevler’ vermiyorsa, bu elbette iyidir. Ama gençlik organlarına yardım; gençlerin usulen dinlenmesi, ‘şunları şöyle yapmak zorunlu’ denilerek ‘iş’lerin ‘planlanması’ ve daha sonra da, eğer onları unutturacak yeni olaylar gündeme girmemişse, işlerin ‘planlanana uygun’ yürüyüp yürümediğinin ‘denetlenmesi’ biçiminde yapılsaydı, bu nasıl bir yardım olurdu? Bunun, yorgun liberalin yaptığından daha iyi bir ‘yardım’ olduğu sanırız söylenemez.

Gençlik örgütüne yardım genelde gerçekten böyle mi yapılmaktadır, diye sorulabilir. Belirtelim ki; görevler birçok yerde kuşkusuz giderek amaca daha uygun şekilde yerine getiriliyor. Buna karşın, birçok yerde bu iki ‘yardım’ yöntemi de hâlâ görülüyor ve bu tür yöntemlere başvuranlar, ne yazık ki az da sayılmazlar. Bu anlayış ve yöntemlerin, liberal piyasa ve bürokratik örgüt geleneğinin (halka yabancılık ve sekterlik) bir uzantısı olarak etkili oldukları, yazık ki gerçektir.

Gerçek şu ki, bu türden sorumsuz, kaba anlayış ve yöntemlerin en açık şekilde geri teptiği, tepeceği alan, gençlik alanıdır. Zira buradaki sorun, salt bir ‘mal etme’ yöntemi yanlışlığı sorunu değil; aynı zamanda ve daha çok, gençliğin kendi usulüyle öğrenme, kendi özgün anlayış, yaklaşım ve üslubunu bulma, tarz ve yöntemini oluşturma güdülerinin bastırılması ve tahribi sorunudur. Ve bu, en masum tanımıyla, gençliği hiç bilmemek, onu hiçbir şekilde anlamamak demektir.

Altını çizelim ki, gençliğe ilgisizlikten kurtulmak; gençlik kitleleri arasına katılmak ve onlar arasında gezmek, görevleri onlar adına ‘planlamak’ ve onlara ‘komutanlık’ etmek değildir. Ama bu, tabii ki ‘bildiğinizi yapın’ da olmamalıdır.

Yetişkin parti görevlileri ve gençlik sorumlularının gençlik kitleleri arasına ve gençlik örgütlerinin çalışmasına Marksizmin geniş görüş açısı, hareketin tarihi, aktüel bilgi ve deneyimiyle katılmaları; müdahale etme ve gündem sunma yerine, hareketi değerlendirmeleri ve gündemlerini oluşturmalarına soru, anımsatma, dikkat çekme vb. yollarla yardım çizgisi izlemeleri zorunludur. Öyle ki, partinin açtığı kampanyalar da dâhil olmak üzere; yapılan planlar, atılan sloganlar, çıkarılan basılı vb. materyaller olarak yürütülen tüm çalışmanın, ruh, üslup, yöntem, biçim vb. olarak tümüyle gençliğin damgasını taşıması gerekir. Bu asla atlanamaz; gençliğin doğası, algılama ve öğrenme anlayışı bunu zorunlu kılar.

Burada parti sorumlu ve görevlilerinin rolü, belirtilenlerin yanında; gençlerin olaylara ve gidişata, Marksist parti anlayışı ve deneyim zenginliği ile yaklaşmaları; hareketin olanak ve dinamiklerini, birikmiş tecrübeden yararlanarak değerlendirmeleri; öteki akımların anlayış ve dilinden korunma, sınıfın anlayışı ve partinin dilini kendilerine özgü bir tarzda kavrayarak yetişmeleri gibi sorunların gözeticisi ve onların gelişkin devrimciler olarak ilerlemesinin teşvikçisi rolüdür. Ki bu rol, planlanan görevler ve gençliğin eyleminin örgütlenmesinin gençlik enerjisiyle üstlenilmesi ve yürütülmesinin güvenceye alınmasını da kuşkusuz içerecektir.

Demek ki, parti sorumluları ve gençlik görevlilerinin gençler arasına katılmaları ve oralarda mevzilenmeleri yetmemekte; onların, işlerini kendilerinin planlamaları, yürütmeleri, kendi tarz ve üsluplarını, kendine özgü öğrenme yöntemlerini oluşturmaları olgusunu görerek çalışmak da gerekmektedir. Aksi takdirde, gençlik örgütü ve gençliğe ‘bir gerek olmayacağı’ kendiliğinden anlaşılır.

Gençlik örgütünün karakteri, parti örgütlerinin gençlik içindeki çalışmasının zorunluluk ve özgünlükleri vb. ile ilgili bu bölümün artık sonuna gelmiş bulunuyoruz. Bütün bu sorunlarla ilgili olarak ileri sürülen (tabii yeni olmayan) görüşler, gençlikte liberalizme yol açmaz; gençliğin parti karar ve çağrılarına uymak zorunda olduğu düşüncesi ve iş disiplini, bu durumdan biraz zarar görmez mi?

Kestirmeden yanıtlayalım: Hayır, zarar görmez; burada ileri sürülenler, ne liberalliğe prim verir ne de ‘yardım bekleme’ yi meşrulaştırır mahiyettedir. Örgütleri geniş tutup kitleler arasına ve hareketin merkezine yerleştirirken, geriden gelen öğeleri ilerletme ve ileri seviyelere götürme tutumuyla hareket etme; parti sorumlu ve görevlilerinin yardımlarından özen ve istekle yararlanırken, partinin çağrı ve kararlarını coşku ve kararlılıkla hayata geçirme, işlerini girişkenlik, yaratıcılık, adanmışlık ve disiplinle üstlenecek ve yerine getirecek bir anlayışla çalışma.. Parti gençliğinin çizgisi, özetle söylenirse işte budur ve burada ileri sürülen görüşler, gençliğimizin işlerini devrimci bir ruhla yürütmesinin en önemli güvencesidir.

Parti ve Örgütte Gençliğin Yeri ve Rolü

Partimizin, işçi sınıfının gençliğinin partisi olduğu ölçüde gerçek bir sınıf partisi hâline geleceğini bilen bir perspektife sahip olduğundan kuşku duyulamaz. Sınıfın gençliğine dayanma, onun perspektif ve çizgisinin bir zorunluluğudur.

Buna karşın, bu konuda da pratik hata ve zaaflar yaşandığı bir olgudur ve bunlara nispeten de olsa değinilecektir. Burada şimdi altı çizilmesi gereken şudur: Partimizin, gençliği önemle dikkate alan kadro politikasının verimlilikle uygulanması ve genç işçi ve devrimci kuşakların örgüt içinde gerekli yeri tutması ve rolünü oynamasının bazı somut koşulları vardır. Ki bunlar hesaba katılmaz ve gerekleri yerine getirilmezse, ne genç kadro yetiştirilebilir ne de örgüt genç tutulabilir.

Fazla ayrıntıya girmeden belirtirsek; bu koşullardan ilki, işçi sınıfı ve üniversite gençliği hareketinin gelişmesi, çizgisi ve gerekli araçlarıyla (parti gençliği örgütü, parti basının yanında bağımsız gençlik basını gibi) birlikte, partinin bu gençlik hareketine alternatif olacak bir çalışma içinde olması; ikincisi ise, genç kuşaklara dayanan bir kadro politikasının etkin şekilde var olmasıdır. Bunlar olmaksızın, işçi sınıfı ve işçi sınıfı gençliğinin devrimci partisi asla olunamaz.

Vurgulananlardan da görüleceği gibi, hesaba katılması gerekenler içinde nesnel nitelikte olan etkenler de vardır. Nesnel etkenler, genel çizginin dönemle ilgili biçimi olarak ortaya konulan aktüel politikanın zeminini oluşturan, uygulama ve verimlilik eğrisinin geneldeki sınırını çizecek derecede de etkili (genelde belirleyici) olan etkenlerdir. Eğer partinin sınıfın genç kuşağı ile ilgili çizgi ve tutumu hakkında bir fikre sahip olmak istiyorsak, geride kalan dönemi koşullandıran nesnel etkenlerin seyrini, ‘bir nebze’ de olsa ihmal etmemek gerekmektedir.

12 Eylül darbesi, ardından gelen Gorbaçovculuk ve Sovyetler Birliği’nin çöküşü.. İşçi sınıfı ve sosyalizmden kaçışa dayanan ve peş peşe gelen tasfiyeci dalgalar.. Kürt gençliğinin ulusal harekete yönelmesi; soldaki liberalizmin şahlanışı, terörizmin tahribatının yanında, ülkede dinci ve milliyetçi akımların yükselişi.. Ama kuşkusuz, olgu ve gelişmeler bunlardan ibaret de değildi; işçi sınıfı hareketi, sözü edilen sürecin belli bir kesitinde de olsa, tarihindeki en yaygın dönemini yaşadı; işçi gençliğin, geri bir mevziden de olsa üniversite gençliğinin mücadelesi varlığını ve düşe kalka giden gelişmesini sürdürdü. Genel olarak ülkede, işçi, emekçi ve gençlik kitlelerinin, rejim partileri ve rejimden kopuşları görülmemiş bir düzey kazandı.

Partimizin birçok materyalinde ele alındı; dolayısıyla uzun ve ayrıntılı tahlillere gerek yok. Diyebiliriz ki, ülkedeki nesnel koşullar, geçtiğimiz dönem boyunca; partimiz ve örgütümüzün ve gençlik örgütümüzün güçlerini koruması bir yana, sistematik olarak gelişmesi; bugünküne göre daha büyük, çok daha geniş olmasının yanında, çok daha genç bir üye kitlesi oluşturması; dolayısıyla, en tepeden en tabana daha genç bir örgütsel aygıta sahip olması için gerekli faktörleri sunmuştu. Öyleyse geriye, örgütün durumunu açıklayan tek bir neden kalıyor: Parti ve örgütlerimizin işçiler ve gençlik arasındaki çalışmasının taşıdığı zaaflar! Bu durumda, partimizin sınıfın gençliğine dayanması çabasının; kadro politikası ve örgütlerin tavır ve reflekslerinin aşınmadığını söylemek için bir neden olabilir mi?

Bütün bunları söylerken, ileri sürdüğümüz şey kuşkusuz, örgütün bir ‘felaket’ yaşadığı ve ‘kötü’ durumda olduğu değil. Söylenen şudur: Örgütümüz, işçi ve gençlik hareketi içinde bugün olduğundan çok daha ileride olabilirdi; genç işçi ve aydın kuşağı parti örgütünde çok daha geniş ölçüde yer alabilir ve örgütlerimiz hareketin talep ettiği çalışmayı layıkıyla yapacak büyüklükte örgütler hâline gelebilirdi. Burada söylenenler bunlar ve kuşkusuz bunlar sadece bugün de söylenmiyor.

Konumuza dönecek olursak: Genel olarak çalışmamızdaki zayıflıklar, özel olarak da gençlik içindeki çalışmamızın zayıflıkları; örgütlerimizin genç işçi ve emekçiler ve genç aydın kitlesi tarafından gereğince desteklenmesi ve nesnel koşulların elverdiği oranda büyümesini büyük ölçüde baltaladılar. Ve diyebiliriz ki, örgütlerimiz sadece olabileceklerinden daha az büyük değil; aynı zamanda, üye kitlesi ve fonksiyoner aygıtlarının yaş ortalaması bakımından da fazlaca olgundur.

Parti neden işçi sınıfının gençliğine dayanmalı ve onun partisi olmalıdır? Bu, bilinemez değildir. Hareketin duyduğu enerji ihtiyacını, genç aydın kuşakları da saflarında toplayan işçi sınıfı gençliği taşıdığı ve sağlayabileceği gibi; başta işçiler olmak üzere emekçi sınıfların saflarındaki çalışmanın talep ettiği enerji ve fedakârlık da gene bu kitlenin saflarındadır. Enerji, adanmışlık, yenilik ruhu ve özveri olmadan; işçi sınıfı hareketinin gerçek bir parti olarak örgütlenmesine olanak yoktur. Başlıca bu nedenledir ki, işçi sınıfının partisi, onun gençliğinin partisi olmaya zorunludur.

1- Gençleşme sorunu, çözümü ve sorumlu organların görevleri

Partimizin saflarını genç kuşak işçi ve devrimcilerle yenileyip genişletebilmesi ve sınıfının genç kuşağının gerçek partisi olma yolunda ilerleyebilmesi (ve aynı zamanda örgütlerinin gereğince büyüyebilmesi) için, öncelik olarak iki koşulun yerine getirilmesi gerekmektedir. Bunlardan ilki, başta işçi ve üniversiteli gençlik olmak üzere, gençlik içindeki çalışma ve parti gençliği örgütlerinin çalışmasının bu yazı boyunca belirtilen çizgi üzerinden düzeltilmesi, güçlendirilmesi; ikincisi ise, fabrika ve işyerleri ve semt ve mahallelerdeki siyasi-örgütsel çalışmanın, kadını ve erkeği ile işçi ve emekçilerin genç kitlesi arasında yoğunlaştırılmasıdır.

Ama belirtelim ki; örgütümüzün girişken, dayanıklı, esnek, enerjik ve gereğince büyümüş bir örgüt olarak yenilenmesi ve gelişkinliğinin yanında dinamik bir aygıta ve kadro rezervine sahip olması için bu koşullar yetmez. Partinin kadro politikası; genç militanların yetiştirilmesi ve teşvikine özel bir önem de vermelidir. Ve gençliğe verilen bu önem; genç militanların teşviki, yetiştirilmesi, sorumluluk verilmesi ve gelişmelerini takiple ilgili bugüne kadar egemen olan anlayış ve pratiğin sonuçlarını, eleştirisini ve deneyimlerini; bütün bu alanlardaki uygulamanın her kademede pratik takip ve denetimini de içeren bir önem olmalıdır ki, sapmalara, genç işçi ve öğrenci öğeleri kırıp döken uygulamalara daha fazla izin verilmesin.

Hareketin genel tecrübesi ve öteki kanıtlar bir yana; bu yazı boyunca yapılan eleştiriler ve yenilenen planlama da göstermektedir ki, amaca, elde edilebilir ve planlanan hedefe ulaşmak için doğru çizgi, doğru politika yetmez; çizginin uygulanmasını güvenceye alacak örgütsel çalışma, takip ve denetim de gerekir. Konumuzla ilgili olarak söylersek; bu gerçeği, parti örgütlerinin gençlik içindeki çalışması ve gençlik örgütünün gençlik yığınları arasındaki çalışmanın yanı sıra; genç (işçi ve öğrenci) militan yetiştirme anlayış ve temeline dayanan parti ve örgütünü yeniden inşa etme faaliyetinin gösterdiği sapma, zaaf ve zayıflıklar da kanıtlamıştır.

Lafazanlık ve iş kaçkınlığının revaçta olduğu dönemin bireyci kavgalarının, genç kuşaklar içinde bozuşma ve çürümeye yol açan olaylarına değinmeyeceğiz. Zira partimizin sekiz on yıllık yaşamı, doğru olmasına ve partimiz içtenlikle istemesine karşın; genç kadro yetiştirme, görevlendirme ve takip konularında örgütlerimizdeki pek çok yanlış uygulama ve tahribat olaylarına çokça tanık oldu. Görevlendirme ve sorumluluk adına genç devrimcilerin ezilmeleri ve geri düşmelerine neden olma; ‘hazır değil, ezilir’ gerekçesiyle geri itme ve enerji israfına yol açma; partiyi gençleştirme ve gençlik örgütünü yenileme adına toplu ‘atama’lara başvurma gibi olaylar, en azından ders verici yönleriyle kamuoyumuz tarafından biliniyor.

Bugüne gelerek devam edersek, önem taşıyan şudur: Geçmişte yaşanan yanlışlar ve tahribatlardan dolayı, cesaretimizi kaybetmememiz; aksine çalışmamızı iyileştirme ve parti üye kitlesini genişletmenin yanında, genç işçi ve aydın kadrolar yetiştirmeye ve parti aygıt ve örgütlerini, bu genç kadrolarla yenileme ve yeniden inşa etmeye daha büyük bir önem vermemiz gerekmektedir. Burada önemli olan; daha deneyimli, daha özenli hareket etmek ve titizliği asla elden bırakmamaktır.

Gençlik içindeki çalışmayı ve işçilerin genç kitleleri arasındaki faaliyeti düzeltme, genişletme ve yoğunlaştırma, yeni genç kadrolar yetiştirmenin temelidir. Buna karşın burada konumuz, geneldeki çalışmanın sorunları; inşa çalışması ve kadro politikasının bütün alanları değil. Sadece, genç kadro yetiştirmenin bazı ilk sorunlarından söz etmekle yetineceğiz ve bu açıdan şunlar son derece önemlidir:

İlkin, il ve ilçe yönetici organları ve çeşitli alanların sorumlu ve görevlileri bilmeliler ki, işçi ve halk hareketini örgütleme ve yönetmenin en önemli görevlerinden biri; bu hareketi örgütleyecek ve yön almasını pratik olarak güvenceye alacak olan genç işçi ve aydın kadroların yetiştirilmesi ve bir aygıt olarak örgütlenmesidir. Ve kadrolar bilineceği gibi, başka herhangi bir yerde değil; işçiler ve genç kuşaklar arasında çalışma ve hareketi örgütleme içinde yetişmektedirler. Bu nedenledir ki, yöneticiler işlerini planlar ve yürütürken; genç militanlar bulma, görevlendirme, eğitimlerini izleme ve çalışmalarını takip etme görevlerini asla ihmal edemezler. Hareketin güvencesi, enerjik ve kararlı kadroların varlığı ile sıkı sıkıya bağlıdır.

İkincisi, orta ve yeni kuşak genç militanları her alanda tespit ve tasnif etmek; onları yaşamları, ilişkileri, yaptıkları işler, işçilere ilgileri, kendilerini yetiştirme çabaları bakımından tanıyacak bir yakınlık içinde çalışmak; sorunlarıyla yakından ilgilenmek, partiyi ileriden tanımalarını temin etmek; eğilim ve başarılarına bağlı olarak görev alanlarını genişletmek, çeşitlendirmek; çalışmanın daha ileri biçimlerine doğru ilerlemeleri ve kolaylaştırıcı görevlendirmeler yoluyla profesyonel hayata geçmelerini teşvik edecek yardımlarda bulunmak vb. Genç militanları tanıma, hareket ve partinin kadroları olarak yetiştirme ve görevlendirmenin ilk olanaklarının bulunacağı ve ilk adımlarının atılacağı işler bunlardır ve örgütün ve gençliğin yönetici organ ve sorumlularının işleri aslında bunlarla başlar. Adama iş bulma gibi anlayış ve geleneklerden kaçınma; işin eğiticiliğine, işe adam görevlendirme anlayışına dayanma; gerçek devrimci karakter ve kişiliğin bu anlayış ve tutumdan çıkacağını bilme ve sorumluluk üstlenme başarının temelidir.

Üçüncü olarak, ister işçi, isterse öğrenci olsun; militanların temel eğitim gördüğü ve bütün yaşamları boyunca eğitimin temel zemini olacak alan, parti karşısında sorumlu oldukları ve yürüttükleri görev ve işleri alanıdır. Bütün örgüt ve üyelerin olduğu gibi, genç militanların eğitimi de bu temele oturur. Kuşkusuz bu kesimlerin önüne sadece kendi görevlerini değil, bölgedeki örgütün ve genelde partinin görev ve işlerini de koymak ve eğitimlerini bu alana genişletmek gerekir. Marksizmi ve onun temelleri olan diyalektik ve tarihsel materyalizmi incelemek ve olabildiğince ileriden öğrenmek, genç parti militanları ve profesyonel kadro adayları için en önemli görevlerden biridir. Nedeni niçini üzerinde durmanın burada bir yararı yok; özellikle genç işçi militanlar için materyalist diyalektik ve Marksizm eğitiminin ve öğrencilikten gelme olanlar için sınıf anlayışı ve işçi tavrını özümlemenin taşıdığı önemin tartışılacak bir yanı da yok; örgütlerimiz, ‘törene’ boğmadan ve ‘gürültülü işler’ kategorisine sokmadan bu görevi üstlenmelidir. Burada önemli olan; piyasacı anlayış ve dilden; cılkı çıkmış ‘aydın’ın yüzeysel akademizminden; esnaflaşmış eski işçi ve sendikacının demagojik geleneğinden korunma ve canlı yaşamdan, partinin anlayış ve dilinden kopmamayı başarmaktır. Eğitim olmadan, siyasal yeteneksizliğe de neden olan formasyon zaafları tam olarak aşılamaz.

Burada yetişkin kuşaktan sorumlu ve görevlilerin, genç kadro yetiştirmekle ilgili işlerini başarmaları için son derece önemli olan bir soruna daha değinmeliyiz. Gençlik ve genç işçi ve öğrenci kadro adayı militanlar karşısındaki istek ve içtenlik hayati bir değere sahiptir. Gençliğin örgütte güçlenmesi, genç işçi ve devrimci yeni kadroların yetişmesi, partide ileri görevlere doğru ilerlemesi; hangi kademede olursa olsun, hele de ona katkıda bulunmuş bir parti yöneticisi, sorumlu ve görevlisi için bir tatmin ve coşku kaynağıdır. Genç partili kitlesinin genişlemesi ve ileri genç kitlesinin devrimci şekilde ilerlemesi karşısında yetişkin kuşaklarca duyulan sevgi ve coşku, partinin en önemli dinamiklerinden biri ve onun bir hasletidir. Partinin yetişkin kuşakları ve eski kuşaktan sorumlu ve görevlilerin hasletlerinden kuşku duyulamaz ve kuşkusuz genç militanlar bundan da öğrenerek ilerleyeceklerdir.

Parti örgütlerinin genç kadro sorunları ile ilgili görevlerinin ilk adımdaki üç sorunu bunlardır, diyebiliriz. Belki de temel önemde olan şey şu ki, kadro seçimi, yetiştirme ve görevlendirmede karakter sağlamlığı, güvenirlik diğer her şeyin önündedir. İşçilere, partiye, kendine ve yoldaşlarına güven; paylaşma, iddia, azim, dürüstlük ve yiğitlik.. Bilgi ve yeteneğe anlam ve içerik verenler esasta bunlardır. Bu sorunlarda ortak anlayış, ciddiyet ve girişkenlikle hareket ettiğimiz ve ilk adımı attığımızda, daha ileri kadro görevlerinin de önümüze geleceğine kuşku yoktur.

2- Kadro olarak ilerleme ve genç militanların sorumlulukları

Parti il ve ilçe organları ve öteki görevlilerin genç kadrolar bulma, yetiştirme ve görevlendirme ile ilgili ilk adımdaki görevleri böyle. Peki, işçisi ve öğrencisi, Türk’ü ve Kürt’ü, kadını ve erkeği ile genç militanlar kitlesinin sorumlulukları yok mudur; varsa, bu sorumlulukların hiç olmazsa asgari olanları hangileridir?

Şunu özellikle vurgulayalım; kuşku yok, partimiz işçi sınıfı gençliğinin partisi olacaktır. Ama herkes bilir ki, işçi sınıfı gençliğinin partisi olmak demek; parti ve örgütünün, parti yönetici aygıt ve örgütlerinin genç ve yetişkin kuşakların bir toplamı; ağırlıkta gençlik olmak üzere, bu kuşakların bir bileşkesi olması demektir. Eğer parti, devrim yapmaya muktedir bir parti olacaksa, başka türlü de olamaz.

Genç kuşakların enerjisi, yeniyi arama ruhu ve girişkenliği ile yetişkin kuşakların deneyimi, uzak görüşlülüğü ve sağduyusu olmadan, bir partiden söz edilemez. Aksi olsaydı fosilleşme, uçma veya savrulma kaçınılmaz olurdu.

Öte yandan, parti ve örgütünde kuşaklar, karşılıklı duran kesimler olarak kalmazlar; aksine parti yönetici aygıt ve örgütlerinde ve temel örgütlerde bölünmez bir kitle olarak çalışan bir organizmanın asli unsurları olarak kaynaşmışlardır.

Bütün bunlardan çıkan nedir? Yetişkin kuşakların, tepeden tabana genç kuşak militanları teşvik etmesi, gelişmeleri için desteklemesi, ilerlemesine yardım vermesi; genç kuşak partili ve militanların ise, yetişkin kuşaktan partili ve militanların yanında, parti işlerine canla başla, girişkenlik ve enerjiyle sarılması, işini yaparken, yaptığı işlerden, yetişkin işçi ve devrimci militanların deneyiminden ve partinin kuşaklar boyu birikmiş tecrübesinden öğrenerek olgunlaşması, yetkinleşmesi. Yukarıda vurgulananlardan çıkanlar bunlardır ve bunlar aslında, özellikle genç kuşak militan için parti ruhu ve parti bilincinin esasını ifade etmektedir. Genç kuşağın, piyasaya karşın, sunulan bu olanağa sıkıca sarılacağı tahmin edilebilir.

Gerek gençliğin çalışmasıyla ilgili olarak ortaya konulan çizgide; gerekse parti örgütlerinin genç kadroların yetişmesi ile ilgili görevlerinin ele alındığı yukarıdaki bölümde açık olarak görülmesine karşın, burada genç kuşaktan militanların sorumluluklarıyla ilgili bir iki şeye daha değinmek sanırız bir gerekliliktir.

İlkin, adına hareket edilmesi değil, harekete geçirilmesi ve kaderini eline alması amacıyla bağlandığımız işçi ve gençlik kitleleri içine gitmek, ister gençlik örgütünde, isterse başka bir alanda çalışsın genç militanlar için hayati önemdedir. Türkiye sol geleneğinin en zayıf yönlerinden biri, işçi ve emekçi kitlelerden kopukluğu, onlara güvenmemesi, tanımaması, küçümsemesidir. Sol hareketteki karakter zaafları ve yıkıntıların bu kadar ağır olmasının en önemli nedenlerinden biri budur. Genç militanlar kendilerini, kitlelere duydukları sevgi, güven ve onlarla yaşamaktan aldıkları zevkle de sınayacak ve eğiteceklerdir. Kitleler ve kitlelerin katıldığımız zahmetli yaşamı; onlarla derin bağ, öğrenme ve politik olarak olgulaşmanın en önemli kaynaklarından biridir. Özellikle işçi sınıfı dışından harekete katılan genç kişiler için, deneyim ve öğrenmenin en temel dinamiklerinden biri kitlelerdir. Kitleleri deneyimle tanımadan, onlara güvenmeden, onlara tutkuyla bağlanmadan ve onlardan öğrenmeye önem vermeden proleter ve devrimci olunamaz. Genç kuşak devrimciler ve gençlik örgütünün militan kitlesi; partinin, kitlelerin kurtuluşunun bir aracı olduğunu, harekete ve partiye katılmanın öncelikle kitlelere katılmak ve onlara bağlanmaktan geçtiğini bilecekler, davranış çizgilerini bu anlayışla çizeceklerdir. Aksi takdirde, proleter-devrimci olarak yetişme olanağı baştan kaybedilmiş olur.

İkinci olarak, işçi ve emekçiler arasındaki (egemenliğe karşı) halk dayanışması ve kuşaktan kuşağa yerleşmiş sorumluluk ve paylaşma duygusu; bilinçli Marksist bir temele oturarak partimizde ve gençlik örgütümüzde organlar ve yoldaşlar arasındaki bağ ve ilişkileri şekillendirmiş ve partinin halka bağlanması ve sermayeye karşı mücadelesinin en temel silahlarından biri hâline gelmiştir. Liberal dalganın; bireycilik, yabancılaşma ve sorumsuzluğu kışkırtması bir rastlantı değildir. Bireycilik, rekabet, özeleştiriden kaçınma, mevki hırsı, yoldaşları tahkir, onlara güvenmeme, istismar etme, kariyer kavgaları, sorumsuzluk, işçi sınıfına, halka ve partimize yabancı burjuva davranış ve ‘değerler’ sistemidir; genç militanların, piyasada egemen olan bu ‘değerler’den korunmaları da gerekmektedir. Gençlik örgütümüzdeki ‘kamuoyu’nun bu tür yabancı anlayış, ilişki ve eylemlerden korunması ve partinin manevi-moral-örgütsel değerler sisteminin gençliğimizde köklü bir şekilde yerleştirilmesi, bu gerekliliğin en önemli görevlerinden biridir. Ve bunlar ancak, kitlelere içtenlikle bağlanıldığı; manevi-moral değerler sistemimizin sorumlulukla korunduğu ve yaşama geçirildiği oranda başarılabilir. Genç militan kuşağımız ve gençlik örgütümüz bu görevlerin de üstesinden gelmek zorundadır. Aksi taktirde, genç militanların; kitleler ve kitle hareketi karşısındaki görevlerini yerine getirmeleri ve kendilerini kadrolar olarak ilerletebilmeleri olanaksızdır.

Üçüncü olarak, ne kadar önem verirse versin; partinin merkezi ve yerel eğitim plan ve çabaları, eğitim çalışmasının örgütte gelişmesini kendi başına sağlayamaz. Bunun için; işçisi ve öğrencisi ile genç militanların ve gençlik örgütünün yönetici kitlesinin özel gayret göstermesi de gerekir. Gençlik örgütünün, partinin yürüttüğü eğitim çabalarına; kendi usul ve yöntemleriyle birlikte, enerjik bir şekilde, kesintiye uğratmadan katılması ve desteklemesi zorunludur. Aynı şekilde, genellikle gözden kaçan önemli bir olanağı atlamamak da gerekir: Kişilerin kendini yetiştirme çabası, bu çabanın partinin plan ve çabalarıyla birleşmesi! Genç kişilerin kendini yetiştirme çabasının eğitimin en önemli olanağı olduğu açıktır. Gençlik örgütünün ve her organının partinin genel eğitim planı çerçevesinde yürüteceği eğitim çalışması; genç militanların zihinsel durgunluk ve tembelliğe karşı kendi yaşamlarında ve çalıştıkları alanlarda açacağı savaşın sağlayacağı olanaklar; bunlar, parti ve yoldaşlardan öğrenme ve partinin birikimini özümseme tutumuyla birleştiğinde; ortada, genç kuşakların kendini eğitme yolunda gelişmesi, işlerini verimlilikle yürütmesi ve ilerlemesini engelleyen herhangi bir neden kalmaz. ‘Entel’ kabalığına, bulaşıklığı ve sorumsuzluğuna düşmeden ileri kültürü özümsemek, eleştirmek, kapasite kazanmak, Marksizmi ilerden öğrenmek, uygulamak ve savunmak.. Genç militan kuşağımızın bunu başarması hem olanaklı, hem de zorunludur. Dar deneycilikten kurtulmanın; sermayeye karşı yolunu şaşırmadan, olanakları kullanarak ve her şeyden yararlanmasını bilerek gelişmenin başka bir olanağı yoktur.

İşçisi ve öğrencisiyle genç militan kitlesinin kendini yetiştirmesi ve ilerlemesi ile ilgili olarak; gençlik ve parti çalışması içinde yüklenilecek öteki görevlerin yanında, özenle yaklaşacağı üç özel alandaki sorumlulukları bunlardır. Kuşku yok ki; genç militanlar, yetişkin parti kuşakları ve parti yönetim organlarıyla iş, duygu birliği ve uyum içinde görevlerini üstlenecek; partimiz, bir yandan daha büyük ve kitlesel bir parti hâline gelecek; öte yandan ise, kitlesi ve yönetici örgütleriyle birlikte tüm aygıtı, daha genç, daha enerjik ve daha gelişkin bir aygıt olarak yükselecektir.

Partimizin büyümesi ve gençleşmesi; genç kuşaklarımızın parti ve örgütteki rolünün güçlenmesi ve örgüt ve aygıtlarımızın gençlikle birlikte yenilenmesi ile ilgili bölümün sonuna gelmiş bulunuyoruz. Belirtelim ki, partimizin belli başlı illerdeki örgütleri; ilgi ve enerjilerini kuşkusuz işçi sınıfının genç kitlesine yoğunlaştıracak ve toplumun genç tabakaları içinde daha ileri bir girişkenlikle çalışacaklardır. Genç kuşak militan kitlemiz, ilerleyebilmek için; parti ve örgütlerimizin girişimlerinin sunduğu olanakları verimlilikle değerlendirmek zorundadır. Gençliğimizin, olanakları girişkenlik ve verimlilikle kullanacağından kuşku duymaya bir neden yoktur.

Sonuç: Tayin Edecek Olan Pratik Çalışma

Son noktayı koymadan önce şunu belirtelim: Üç ayrı kısımdan (bir yanıyla üç ayrı yazı) oluşan makalemiz; sadece çalışmayı eleştirmiyor, aynı zamanda, çalışmamızı birçok yönden yenilememizi (ki bu yenilenme epeydir süren bir yenilenmedir) öngören bir plan da sunuyor. Ve önümüzdeki yakın dönem, özellikle gençlik açısından (tabii ki parti açısından da); çalışmasını değerlendirme ve girişimlerini yenileme, her alana yayma bakımından önemli olanaklar sağlamaktadır. Bu yazıdaki eleştiri ve sunulan planın; özellikle gündelik mücadele içinde denendiği ve bir işe yaradığı ölçüde bir anlamı olacaktır. Geride kalan dönemlerdeki olaylar göstermiştir ki, hayata geçmeyen, pratik bir rol oynamayan her materyal anlamsızdır.

Gazete ile örgütsel değişim kampanyası, yaklaşan yerel seçimlerle ilgili kampanya ile iç içe sürmektedir. Hemen ardından ise, Haziran ortalarında ülkemizde yapılacak NATO toplantısı ile ilgili tartışmaların büyük ölçüde etkisi altında olacak olan 1 Mayıs kampanyası başlayacaktır. Yani, şu anda sendikal talepler üzerinde düşüp kalkan ve kamuoyuna özelleştirme dışında pek de giremeyen işçi hareketinin, geleneksel günü vesilesiyle de olsa (şu durgunluk içinde) kendinden söz ettireceği bir dönem olacaktır. Öte yandan gerek ABD, gerekse NATO karşıtı tarihi ve aktüel halk ve gençlik duyguları dikkate alındığında, üniversite ve gençlik hareketinin canlanması ve bir ‘bahar hareketi’ yaratması da olanak dâhilindedir.

Ayrıca, Mayıs ayı ülkemizde üniversite ve liseli gençliğin uyanmış ileri kesimlerinin ilgisinin kendi tarihine yöneldiği bir ay ve bu ayda harekette nispi bir canlılık her zaman oluyor. Bu, ne var ki, çoğunlukla ve mevcut durumuyla; genellikle gençliğin ileri kesiminin ana kitleden ayrılması; kendi geçmişine nispeten yanması, nispeten de öfkeyle gericiliğe sövmesi (hınç boşaltma) gibi bir tören sınırında kalıyor.

Bu bir kaç ay; yani Mart-Haziran ayları arasındaki mücadele ve olaylar, 6-18-30 Mayıs günlerinin geleneksel ele alınışını değiştirebilir ve o günlerin tarihi geçmişi, anti-Amerikancı gençlik ve halk hareketine önemli bir teşvik dayanağı olabilir. Anti-Amerikancı bir gençlik hareketi gündemde olduğu gibi; bu hareketin epeydir uzaklaştığı işçi hareketiyle birleşmesinde (1 Mayıs) bir dönemeç de olanaklıdır.

Uzatmayalım. Yerel seçimler, parti çalışması bakımından da, gençliğin çalışması bakımından da son derece önemli. Yok şu resmiyeti beklemek, yok bunun açıklığa kavuşmasını izlemek vb., hareketi ve halkın ilan edilmiş platform üzerinde örgütlenmesini baltalıyor ve örgütlerimizin imkânlarını heba ediyor. Hiç olmazsa sonrası için daha büyük bir enerji ve daha geniş bir görüş açısıyla çalışmak, kampanyadan, hem ittifakın hem de partinin başarısıyla çıkmak gerekir. Kısa bir dönem kalmış olsa da; parti ve gençlik örgütünün yeni güçlerle buluşması, saflarını bunlarla genişletmesi ve daha geniş kesimleri seferber etmesi olanaklıdır.

Seçim kampanyasının kalan dönemi, kuşkusuz aynı zamanda, sonrası (1 Mayıs ve anti-Amerikan) kampanyalar için güç toplama ve güçleri yeniden mevzilendirme ve hareketin etki alanının genişletilmesi çalışmaları dönemi de olmalıdır. Çalışmadan yorgunlukla değil de, coşku ve yeni hedeflerle çıkıldığında; sonraki dönemdeki fırsat ve olanakların çok daha geniş olacağını unutmamak gerekir.

Burada sorunumuz kampanya planlamak veya değerlendirmek değil. Şunu söylemek istiyoruz; kitle hareketi ve kitle çalışması, örgütlerin mücadele ve örgütleme yeteneklerinin denendiği temel alandır; neyin doğru neyin yanlış olduğu, neyin atılması neyin korunması ve geliştirilmesi gerektiği orada somut olarak görünür.

Şimdi gençlik örgütlerimizin önüne gençlik kitle hareketinin yeni ve muhtemelen ilginçliklerle dolu olacak bir dönemi geliyor. NATO sorunundan yukarıda söz ettik. Sendikalaşma hareketinin, işçiler ve genç işçiler arasında giderek genişleyen bir eğilim ve eyleme dönüşmekte olduğu ise, yadsınamaz bir olgu. Öte yandan, işçilerin genç kitlesinin saflarında; anti-Amerikancılığın kısa bir zamanda bir cereyan hâline gelmeyeceğini de kimse kuşkusuz söyleyemez. Ayrıca, ABD emperyalizmine karşı mücadele içinde; halk ve gençliğin dindar tabakalarının slogan, çağrı ve çalışmamıza göstereceği ilgi, vereceği tepki hakkında karamsar olmamak gerekir.

İster parti, isterse gençlik örgütü olsun, kitle hareketi ve kitle çalışması içinde örgütler; sadece yeni katılımlarla büyümek ve genişlemekle kalmazlar; aynı zamanda, o mücadele ve çalışmanın dinamiklerine, kazançlarına dayanarak ayıklanır ve yenilenirler de. Parti ve gençlik örgütlerimiz, yetişkin ve genç kuşak sorumlu ve görevlilerimiz; önümüzdeki dönemin mücadele ve çalışmasına bu gözle de bakmak zorundadırlar. Eleştiriler ve planlar; kitle mücadelesine bu anlayışla girildiği ve ona sıkıca bağlanıldığı oranda anlamlı olur.

Partimiz ve gençlik örgütümüz; elinde gazete gibi bir silah olduğunun ve hata, eksiklik ve zayıflıklarını ancak, kitle mücadelesi içinde yenebileceğinin bilinciyle çalışmak ve olandan çok daha büyük bir iddia ile hareket etmek zorundadır.

Özgürlük Dünyası - Mart 2004

EMEK GENÇLİĞİ; MÜCADELESİ VE ÖRGÜTLENMESİ

İşçi sınıfı son on yılın mücadelelerinde biriktirdiği tecrübeyle, bu mücadelenin içinde yetişmiş öncü işçi ve sendikacı kuşağının azımsanamayacak bir kısmını açık politik bir örgüt olarak bir araya getirme, işçi sınıfının politik örgütünü yeniden inşa etme yönelimine girdi.

İşçi sınıfının bu yöneliminin toplumun diğer emekçi kesimlerini etkilememesi ve onların yaşantılarında bir değişikliğe yol açmaması düşünülemez; etkilenen bu kesimlerin başında da gençliğin gelmesi son derece doğaldır. Gençlik, yeniye olan tutkusu ve değiştirme isteğinin büyüklüğü ile toplumun en devrimci sınıfının bu hareketlenmesi karşısında heyecan duymakta, kendi özlemlerinin karşılanması olanağını işçi sınıfı hareketinde bulmakta; şimdiden önemli bir gençlik kesimi işçi sınıfının bu devrimci çabasına katılmaktadır.

İşçi sınıfının gençliği kazanmak istemesi ve gençliğin de kendi özlem ve taleplerinin gerçekleşmesini işçi sınıfının mücadelesinde ve onun geleceği kurmasında görmesi sınıflar mücadelesinin nesnel sonuçlarından birisidir ve güçlü maddi temellere sahiptir. Tam da bu nedenlerden dolayı burjuvazi de gençliğe ‘ilgi’ duymakta, gençliği gerici bir temelde kazanmak ve kendisine bağlamak istemektedir. Çünkü gençlik sorunu, karşılıklı olarak mücadele eden ve bu mücadelede eskiyi, statükoyu, egemen sömürü ilişkilerini temsil eden sınıfla -burjuvazi- yeniyi, geleceği ve özgürlükler dünyasını temsil eden sınıf -işçi sınıfı arasındaki mücadelede çözüme kavuşturulması gereken kilit sorunlardan birisidir.

Gençliği kim kazanacak? Gençlik kimin yedek gücü olacak? Gençliği kazananın geleceği de kazanacağı belirlemesi bu soruların yanıtlarında düğümlenen bir sorundur. Oysa burjuvazinin bir sınıf olarak geleceği yoktur ve bu anlamda gençliğe sunabileceği hiçbir gelecek ve hiçbir insanî değer de yoktur. Burjuvazi gençliğe daha bugünden işsizliği, hayvanca rekabeti, eğitim olanaklarının gasp edilmesini, uyuşturucu bağımlılığını ve tüm dünyada militarizmi ve şovenizmin kışkırtılmasını ‘sunmakta’, kendi gerici sınıf çıkarları için gençliği kurban etmeyi, gençliğin yaşam enerjisini bu yolla tüketmeyi hedeflemektedir.

Bugün ülkemizde Türk ve Kürt milyonlarca emekçi çocuğu daha temel eğitimini alamadan mevcut düzen tarafından eğitimin dışına atılmaktadır. Kürt gençleri kendi ana dillerinde eğitim olanağından yoksun bulunmakta, ‘okuma’ şansına sahip gençler her gün biraz daha ticarethaneye dönen okullarda gerici-faşist eğitim anlayışı ile kişiliksiz bireyler olarak kalıba dökülmek istenmekte, üniversite çağına gelmiş milyonlarca gencin suratına üniversite kapıları kapatılmaktadır. Üniversiteye girme şansına sahip olan gençler ise bilimdışı bir eğitimle karşılaşmakta, pek çok emekçi çocuğu her yıl artan harçlar yüzünden okullarından ayrılmak zorunda kalmaktadırlar. Okullarına devam edenleri ise gerici disiplin yönetmelikleri, kalitesiz ve bilimdışı bir eğitim, jandarma ve polis terörü, sermaye beslemesi sivil faşistlerin saldırıları beklemektedir. Kürt gençleri bütün bunlara ek olarak bir de ulusal baskı altında tutulmakta, dizginsiz bir şiddete maruz kalmaktadır.

Genç işçiler ise sendikasız ve sigortasız ağır sömürü koşulları altında ucuz işgücü olarak çalıştırılmakta, çalışma koşulları her türlü sağlık ve insanî yaşam koşullarından yoksun durumdadır. Ülkenin başlıca büyük sanayi siteleri ve genç işçilerin yoğunlaştığı merkezler, Merter, Siteler, Ünaldı vb. genç işçiler için adeta bir cehennemi andırmaktadır.

Büyük kent varoşları ise işsiz ve geleceğe ilişkin umutsuz gençlerin çığ gibi büyüdükleri yerler durumundadır. Bu gençlik burjuvazi tarafından faşist demagojiyle, dinin uyuşturucu gibi kullanılmasıyla kahve köşelerinde çürütülmek, enerjileri düzen kanalları içinde boşaltılmak ve gericiliğin dayanağı hâline getirilmek istenmektedir.

Bütün bu gerici çabalara rağmen gençlik yığınları kendi bulundukları alanda mücadeleye atılma ve gericiliğin saldırılarına karşı direnme eğilimine girmişler, ancak gençlik mücadelesi kitleselleşememiş, ileriye doğru güçlü bir atılım yapamamıştır.

İşçi ve emekçi hareketinin en yüksek mücadelelerini yaşadığı dönemler de dâhil olmak üzere gençlik hareketinin tüm bu yıllar boyunca ‘geri mevzide, düşük düzeyde seyreden bir hareket’ olarak kaldığı bilinmektedir.

Bu durumun nedeni ise gençliğin mücadele potansiyelini yitirmesi ya da durumundaki herhangi bir düzelme değildir. Bu durumu belirleyen nesnel nedenler olduğu gibi, etkili olan subjektif nedenler de -sözde sosyalizmin yıkılmasıyla estirilen burjuva liberal rüzgârlar ve gençlik içinde yürütülen çalışmaların zaafları vb.- bulunmaktadır. Ancak gençlik yığınlarının bu nedenlerden etkilenme dereceleri ne düzeyde olursa olsun gençliğin elde etmek istediği tüm talepler karşılanmadan durmaktadır.

Sendika ve sigorta talebi, parasız demokratik eğitim talebi, özerk ve demokratik üniversite talebi, özgürce ve insanca bir yaşam ve güvenli gelecek, bağımsız, özgür ve demokratik bir ülke gençlik yığınlarının isteği durumundadır.

Gençliğin tek başına bu talepleri elde edebilmesi, burjuvazinin ve gericiliğin saldırılarını püskürtebilmesi elbette beklenemez ve beklenmemelidir. Gençlik yığınlarının ve onların bir parçası olan komünist gençliğin tek başlarına ve ellerindeki mevcut mücadele araçları ile bunu başaramayacakları açıktır. Gençlik yığınlarının ihtiyacı, işçi sınıfının mücadelesine bağlanan, tüm talep ve özlemlerinin karşılanması olanağını bu bağlanmada bulan bir mücadele ve örgütlenmedir. Türk ve Kürt gençlerinin mücadele tarihi de kanıtlamaktadır ki, gençliğin her uyanış dönemi sosyalizme ve sınıf mücadelesine katılma isteğine evrilmiş, gençlik yığınları kendi sorunlarının çözümünü genel olarak sosyal kurtuluşta bulma yönelimine girmişlerdir. Bugün de gençlik bu olumlu hasleti taşımaktadır ve gençlik hareketindeki gelişme ve değişmelere karşılık düşen yeni mücadele araçlarını şimdi ihtiyaç duyduğu düzeyde gençliğin eline verecek olan, onun önüne yeni olanaklar açacak olan işçi sınıfı ve onun mücadelesi olacaktır. Bu dönemde milyonlarca genci uyandırıp mücadeleye çekecek yeni bir mücadele platformuna ve yeni araçlara ihtiyaç vardır. Kapsamı genişleyen bu görevlerin üstesinden ancak bu araçlara sahip olmakla gelinebilir.

Bugünden gençliğin azımsanmayacak bir kesiminin güçlü bir şekilde bu yönelime girmeye başladığının, işçi sınıfının kendisine sunduğu olanakları büyük bir istekle kullanmaya yöneldiğinin tüm belirtileri mevcuttur, gençlik işçi sınıfının bu devrimci çağrısını coşkuyla yanıtlamaktadır.

Birimler Temelinde Mücadele ve Örgütlenme

Bugün Türk ve Kürt halkından başta işçi gençlik olmak üzere işsiz, öğrenci, köylü tüm gençlik yığınlarının işçi sınıfının politik hareketine katılması, kendisini yeniden inşa eden bu hareketin bir parçası olması sorunu hangi içerik ve biçimde gerçekleşecektir? Şimdi yanıtlanması gereken soru budur. Emeğin gençliğinin bugüne kadar kurulmuş olan ‘sosyalist’ ve ‘sol’ partilerin sözde gençlik örgütlerinin örgütlenme çizgi ve anlayışından temelde farklı bir anlayışta ve tarzda mücadeleye yaklaşması ve örgütlenmeye yönelmesi kaçınılmaz bir zorunluluktur. Emeğin Gençliği, iktidara yetenekli bir sınıf örgütünün önderliğinde örgütlenmekte, daha baştan bu niteliği ile kendisini yasalcı ve parlamentarist anlayış ve örgütlenmelerden ayırmaktadır. Emeğin gençliği üretim, eğitim ve yerleşim birimleri temelinde, işçi gençliği temel alarak; işçi, öğrenci, köylü gençliğin bulunduğu tüm alan ve birimlere giden, gençliği buralarda örgütleyen bir örgütlenme çizgisine ve birimleri temel alan bir mücadele hattına ve ayakları buralara sağlamca basan güçlü bir merkezileşmeye sahip olmak zorundadır. Emeğin gençliğinin faaliyeti ve mücadelesi bürolarda ve sadece kampanya dönemlerinde yürütülen ve merkezileşen bir faaliyet değil, birimler temelinde yürütülen, bu temel üzerinde merkezileşen, gençlik yığınlarının talep ve ihtiyaçlarına bağlanan, günlük bir mücadele yürüten, bu mücadeleyi genel politik mücadeleye, emeğin partisinin iktidar mücadelesine, ideolojik, politik platformuna ve günlük çağrılarına bağlayan bir faaliyet ve mücadele olmak zorundadır. Emeğin gençliği bulunduğu ve mücadele ettiği her alanda, gençlik yığınlarının mesleki ve akademik örgütlenmesini teşvik edecek, gerçek kitle örgütlerinin doğması için çaba gösterecek, gençliğin antiemperyalist, antifaşist kitlesel mücadelesinin gelişmesine yardım edecektir.

Bu gençlik çalışmasının sözde sosyalist-yasalcı partilerin, gençliği kendi binalarına çağıran ‘gençlik çalışması’ ile bir benzerliğinin olmadığı ortadadır. Emeğin gençliği birimler temelinde, bulunduğu her alanda gençlik yığınlarının günlük talep ve ihtiyaçları doğrultusunda, içtenlikli bir çabayla, gençlik yığınlarının mücadelesinin geliştirilmesine yardım edecek, bu mücadelenin en kararlı ve militan, aynı zamanda politik olarak donanmış gücü olacaktır. Gençlik yığınları girdikleri her mücadelede emeğin gençliğini bu mücadelenin en kararlı, militan ve savaşan gücü olarak yanlarında bulacaklardır.

Emeğin gençliğinin bu anlayışı ve örgütlenmesi gençliğin önüne gerçek anlamda kitlesel ve militan bir mücadele olanağı koymakta, gençliğin devrimci enerjisini, coşkusunu, fedakârlığını ve yiğitliğini özgürce ortaya koyabileceği kanalları açmaktadır. Gençliğin militan devrimci kişiliği ancak karşı devrimle açıkça ve göğüs göğüse girilen bir mücadele içinde şekillenebilir ve gençlik yığınları gerçekten devrimci bir eğitimden ancak bu yolla geçebilir.

Emeğin gençliği birimler temelinde gruplar biçiminde örgütlenen, birimlerin en alt kesimlerine kadar örgütlenmeyi amaçlayan, aşağıdan yukarıya doğru örgütlenmeyi başarmak zorunda olan, kendi iç yaşantısı gereği aynı zamanda tüm yöneticilerini buralarda ve aşağıdan yukarıya doğru seçen bir örgütsel yaşantıya sahip olacaktır.

Emeğin gençliği örneğin bir üniversitenin tek tek fakültelerinde giderek bu fakültelerin sınıf ve bölümlerinde gruplar temelinde örgütlenmeyi başarmak zorunda olan bir örgütlenme ve mücadele hattına sahip olacaktır. Aynı durum sanayi siteleri vb. için de geçerlidir.

Gruplar biçiminde örgütlenmenin ne anlama geldiğini kısaca açmak gerekirse ilk elden şunları söylemek olanaklıdır. Bu gruplar rastgele bir araya gelmiş gençlik kümeleri değil; eğitim, üretim, yerleşim birimleri temelinde, bu birimlerin en alt -işyeri, bölüm, sınıf, mahalle, sokak vb.- bölümlerine kadar inen ve bu anlamda doğal olarak bir araya gelen ve bir araya gelmeleri her zaman mümkün ve gerekli olan, pek çok işi birlikte yapabilen, kendi yöneticilerini demokratik bir tarzda aşağıdan yukarı doğru seçebilen gençlik kümeleridir. Mücadele etmek isteyen, düzenden kopuş içindeki her genç bu gruplara katılabilmeli, bu gruplara katılmak isteyen gençlerin önlerine başkaca bir kıstas konmamalıdır. En küçük bir birimde bir grup olabileceği gibi, potansiyele göre birden fazla grubun olması da doğaldır.

Gruplarda yer alan gençliğin eğitilmesi ve işçi sınıfının politik platformuna kazanılması ayrıca yerine getirilmesi gereken bir görevdir. Bu görev gençliğin günlük mücadelesi içinde ve bunun yanı sıra giden bir eğitimle başarılmak zorundadır. Gençlik örgütünün bir okul olma işlevini yerine getirebilmesinin bu çalışmanın başarılmasına bağlı olduğu bilinmelidir.

Her gencin mücadeleye katılan örgütlü birey hâline gelmesi, buralarda ilk eğitimini alması ve mücadeleye katılması, bu örgütlenmenin ve özel olarak da bu grupların bir okul işlevi görebilmesi ile doğrudan ilişkilidir ve grupların varlık nedeni de bu işlevi yerine getirmektir.

Ancak bu gençlik örgütlenmesinin sıradan gençten isteyeceği disiplin ile yönetici organlarından ve buralarda yer alan gençlerden isteyeceği disiplinin farklı olması da kaçınılmazdır. Gençliğin yönetici organlarının ve buralarda yer alan gençlerin, emeğin partisinin ideolojisine, günlük politika ve çağrılarına tam bir bağımlılık içinde çalışması gerekir. Gençlik yolunu ancak böyle bulabilir ve enerjisini doğru bir biçimde özgürlük ve demokrasi mücadelesine kanalize edebilir. Emeğin gençliğinin örgütsel inisiyatifi ise anlamını kendi iç yaşantısını özgürce düzenlemesinde, emeğin partisinin önderliğinde ve çizgisinde kendi adına ideolojik, siyasal, kültürel, eğitsel ve örgütsel faaliyet örgütleyebilmesinde bulmaktadır. Parti bünyesindeki gençliğin bu biçimdeki örgütlenmesinin, gençliğin mücadele istek ve enerjisine, yaratıcılığına ve atılım gücüne uygun düşen en iyi biçim olduğundan kuşku yoktur. Gençlik inisiyatifini ve devrimci kişiliğini ancak bu tür bir örgütsel yapı içinde geliştirebilir.

Gençliğin bu örgütlenmesinin partinin önderliği ile çelişmeyen, partinin önderliği anlayışını zedelemeyen, gerektiğinde partinin gençlik kollarını feshetmesi -ideolojik, politik sapma vb.- ve yeniden kurmasına engel teşkil etmeyen bir örgütlenme olması anlaşılması gereken bir zorunluluktur. Çünkü emeğin partisi daha baştan gençliği kendi ideolojisi ve politikası temelinde örgütlemiştir. Gençlik bu anlayış ile örgütlendiğinde hem partinin çağrı ve direktiflerini en üst düzeyde uygulama ve katılma olanağını elde edecek, hem kendi iç yaşantısını demokratik merkeziyetçilik temelinde düzenleyecek, aşağıdan yukarıya doğru tüm yöneticilerini seçimle işbaşına getirecek, hem de kendi adına bir çalışma yürütebilecektir.

Burada ana hatları ile özetlenmeye çalışılan gençlik çalışmasına ve mücadelesine ilişkin çizginin, gençliğin yeni dönemdeki ihtiyaçlarına yanıt vermeye çalışan ama, kendisini yine bu mücadelenin ihtiyaçlarına göre sürekli yenilemeye ve geliştirmeye çalışacak bir çizgi olduğunu vurgulamak gerekir. En geniş anlamı ile ifade edilecek olursa örgüt biçimleri mücadelenin ve hareketin değişen koşullarına uyum sağlamak, yine dönüp ona hizmet etmek zorundadırlar. Aksi takdirde hareketin gerisinde kalmaları ve doğal olarak devrimci görevleri omuzlamakta yetenek gösterememeleri kaçınılmazdır.

Özetlersek, emeğin gençliği üretim, eğitim, yerleşim esasına göre gruplar temelinde aşağıdan yukarıya doğru örgütlenen, gençliğin günlük mücadele ve ihtiyaçlarına bağlanan ve bu mücadeleyi emeğin partisinin yürüttüğü genel politik mücadeleye ve onun platformuna bağlayan, kendi iç yaşantısında demokratik merkeziyetçiliği uygulayan, tüm yöneticilerini seçim yoluyla görevlendiren, örgütsel bağımsızlığa sahip bir gençlik olacaktır.

Emek Gençliği bu olanağı gerçekliğe çevirebilecek, mücadele birikimine ve olgunluğuna sahiptir. Sorun bu çizgide enerjik bir çalışma ve pratik adımları atma sorunudur.

Özgürlük Dünyası - Aralık 1995 - Şubat 1996

GENÇLİK KONFERANSINI TOPLARKEN...

11 Eylül saldırısı sonrası ABD ve İngiltere’nin dünya ölçeğinde Afganistan’la başlayıp bugün de Irak’a taşıdığı terör ve savaş dünyanın mazlum halkları üzerinde Demokles’in kılıcı gibi sallanıyor. Saldırganlık ve katliamcılıkta sınır tanımayan emperyalist güçler kendi aralarında da kamplaşmalara gidiyorlar ve hâkimiyet mücadelesi artan oranda kızışıyor. Bir yandan kendi iç çelişkileri ile uğraşan emperyalist güçler, bir yandan da dünya ölçeğinde esen savaş karşıtlığı ve onu besleyen antiemperyalist rüzgârla uğraşmak zorunda kalıyor. Antiemperyalist mücadele eğilimi milyonların katıldığı mitinglere dönüşürken işçi ve emekçiler birçok ülkede savaşa karşı üretimden gelen güçlerini kullanarak genel grevler örgütlüyor, direnişi genelleştiriyorlar. Küreselleşme politikalarının ardından gelen Irak’a savaş dayatması ve dünya egemenliğini hedefleyen saldırganlık işçi sınıfı ve ezilen halkların dünya ölçeğinde yeni bir mücadele dalgasının kabarmasına neden oluyor. Savaşa ve emperyalizme karşı yükselen bu mücadele, önümüzdeki günlerde emekçilerin kendi burjuvazilerine karşı da mücadeleye yöneleceklerinin sinyallerini veriyor. Bugünden çoğu ülkede savaşa karşı mücadele kendi savaş yanlısı hükümetlerini de hedefine koymuş durumda.

Dünya, ezilenlerin, dünya işçi sınıfı ve halkların önüne yeni ufukların açılmakta olduğu yeni bir döneme giriyor. Bu dönem ve onu mayalandırmakta olan nesnel koşullardaki gelişmeler, gençliği de hareketlenmeye, bir önceki dönemin zehirleyici havasından, en başta ideolojik-kültürel zehirlerinin etkisinden kurtulmaya yöneltiyor. Artık düzen içi çözümler arayışını koşullayan kapitalizmin sonsuzluğuna ilişkin inanışlar kadar, barışın, refah ve huzurun kapitalizm çerçevesinde elde edilebileceğine dair masallar da, kapitalist emperyalizmin doğasından kaynaklanan gelişmelerle, özellikle büyük emperyalist devletlerin kimseyi ikna etmez olan dayatmalarıyla gündemden düşürülmektedir. Kapitalist uygarlığın insanlığa sunabildiklerinin işsizlik, sefalet, eğitim ve sağlığın paraya bağlanması, geleceğe güvensizlik ve açlığın yanı sıra savaş ve ölümlerden ibaret olduğunun küreselleşme politikalarının devamı olan ‘petrol savaşı’ ile bir kez daha olanca açıklığıyla ortaya çıkması, başta gençlik yığınları olmak üzere ezilenlerin yeni arayışlara yönelmelerine temel oluşturmaktadır. Haksızlıkların genelleşmesi, hukuksuzluk, ülkelerin egemenlik ve toprak bütünlüklerinin olduğu kadar ulusların kendi kaderlerini tayin haklarının hiçe sayılması, emperyalist savaş koalisyonu tarafından halklara yöneltilen ulusal aşağılanma, zaten geleceği elinden alınmış, eğitim koşulları olağanüstü zorlaştırılmış, atölyelerde üç kuruşa çalışmaya sürüklenmiş gençlik yığınları içinde antiemperyalist öfkenin yanı sıra kapitalizme karşı hıncı da bilemektedir. Bilinçli işçilerin olduğu kadar gençliğin ileri unsurlarının da ezilen yığınların bu yeni ayağa kalkış dönemine hazırlanmaları ve onun gelişmesine uygun biçimde müdahalelerde bulunmaları büyük önem kazanmaktadır.

Dünyada ve ülkemizde savaşa ve emperyalizme karşı mücadelenin yükseldiği bugünlerde Gençlik Konferansı’nı örgütleyen Emek Gençliği, konferanslarında emperyalizme karşı mücadeleyi tartışma platformunun merkezine koyarken, buna uygun bir şekilde yoğun bir antiemperyalist ajitasyonu da başlatmış durumda. Üniversitelerde binlerce bildiri dağıtılıyor, yüzlerce afiş asılıyor, sınıflarda yapılan konuşmalarda savaşın gerçek yüzü ve nedenleri anlatılıp, sistemin teşhiri gerçekleştiriliyor. İstanbul’da yapılan Barış Sempozyumu üniversitelere taşınıyor. Kokartlar dağıtılıyor, tiyatro gösterimleri yapılıp, müzik dinletileri düzenleniyor; savaş karşıtı şairler dialar eşliğinde şiirlerini öğrencilerle paylaşıyorlar. Özetle her türlü araç savaşa karşı harekete geçirilirken, daha önce defalarca örgütlerimiz tarafından gündeme alınıp, tartışılan; kol, klüp, topluluk ve ÖTK’ların da sürece dâhil edilmesi için yoğun bir çaba sarf ediliyor. Bu çabalar bugünden bir dizi ürün vermiş, önemli başarılar elde edilmiş durumda. Ankara Meslek Yüksekokulu ÖTK’sının Barış Sempozyumu örgütlemesi, ODTÜ’deki toplulukların 1 Mart’taki eylemi örgütleyişi, ciddi bir katılımla mitingde yer almış olmaları ve boykot çağrısını yaşama geçirmeleri, belli başlı kentlerde gerçekleştirilen 21 Mart boykotları bu araçlara bakışın ne olması gerektiğine ilişkin çizgiyi gösterirken, nesnel koşullar olgunlaştığında bu örgütlenmelerin oynayabileceği ciddi rolün anlaşılması açısından da önemli bir deneyim sundu.

Bugün gelinen noktada dünya ölçeğinde alınmış genel grev kararının 21 Mart’ta ülkemiz emekçilerinin yanında ülke gençliği tarafından da eğitim kurumlarında boykotlarla taçlandırılması, örgütlerimiz açısından (kitlelerle kurulacak bağ, akademisyenlerle kurulması gereken ilişki, araçların ele alınışı gibi) sayısız örneğin konferanslarımızda tartışılmasına yardımcı olacaktır. Bu çalışmada gazetenin oynadığı rol –yapılan işlerin gazeteye aktarılıp buradan tekrar kitlelere taşınmasının yaptığı etki göz önünde bulundurulduğunda–, konferanslarda önemli bir tartışma konusu olurken, bugüne kadar gazetenin üzerinde neden bu kadar özenle durulduğu örgütlerimiz tarafından daha anlaşılır hale geldiğinin ifadesidir.

Bütün bu gelişmeler, yaşanan hareketlilik ve canlılık, savaşa karşı antiemperyalist rüzgar aslında bizlerin yabancı olduğu şeyler değil. 68’de de akademik taleplerle başlayan gençlik hareketi, antemperyalist mücadele eğilimi ile birleşebildiği oranda güç kazanıp, kitleselleşebilme olanağı yakalamıştır. Kitleselliği yakalayabildiği andan itibaren ise üniversite amfi ve kampüsleri boykotlar ve işgallerle sarsılırken, sokaklar on binlerin katıldığı mitinglere tanıklık etmiştir. Bu dönemin gençliği ülkesine ve geleceğine sahip çıkarken Dolmabahçe’de Amerikan 6. Filo’sunun askerlerini denize dökmüş, Vietnam kasabı Commer’a ODTÜ’yü dar etmiş, gereken cevabı vermişti. Bugün 68 gençlik hareketinin yoksun olduğu işçi sınıfı partisinin önderliği ve yol göstericiliğine de sahip olan gençlik örgütü, üniversitelerde dünyanın içinde bulunduğu durumu ve müdahale edilmediği takdirde nereye gideceğini anlatma sorumluluğuyla antiemperyalist mücadele bayrağını yükseltmek ve yurtsever bir halk cephesinin bileşeni olmak noktasında kuşkusuz konferanslarında kararlar alacak ve bu kararları yaşama geçirmek için bütün gücüyle çalışacaktır.

Antiemperyalist gençlik hareketini yükseltme çalışmalarının yanında ve onunla birlikte gençliğin üniversite ve lise örgütleri, alanlarında karşılaştıkları akademik ve demokratik sorunlara -başta YÖK-YEK tartışması olmak üzere- müdahale etmeden edemez. Bu iki yönlü çalışmanın tamamlayıcısının, gençliğin politik eğitimine özellikle eğilme, sosyalizmin birikimini paylaşma, organlarda özel eğitim çalışmaları planlama olması zorunludur; konferanslar bu sorunu ele almak ve bu konuda adım atmaktan kaçınamaz. Ancak bu başarılabildiği oranda üniversitelerde her türlü fikri tartışmaya dâhil olup, çeşitli panel, konferans, sempozyum ve süreli-süresiz yayınlarda tartışma platformları yaratılarak, burjuva liberal akımlarla mücadelenin ilerlemesine ve sosyalist fikirlerin yayılmasına katkı sunulmuş olacaktır. Yürütülecek bu çalışmalarda üniversite örgütleri Evrensel Kültür dergisi ve Bilim Eki’ni kullanabilmede gelişme göstermek zorundadır. Kaldı ki entelektüel tartışmalara dâhil olabilmek ve yeni tartışma alanları yaratmakta, bu yayınlar vazgeçmeyeceğimiz araçlar olarak ele alınıp, bu araçların kullanımında gerekli tartışmalar ve buna uygun düzenlemeler yapmak zorunlu olsa gerek.

İşçi gençlik yığınları içinde çalışmada, genç işçilerin yaşamından ekonomik sıkıntılara kadar bir dizi talebi güncel gelişmeler ve antiemperyalist ajitasyonla birleştirmek ve bu ajitasyon faaliyetinin istikrarını sağlamak, özellikle önümüzdeki dönemin zorunlu kıldığı tek tutum durumundadır. Yürütülecek bu çalışmada da gazetenin çalışmanın merkezinde yer almasının sağlanıp, günlük satışının örgütlenmesi ve yapılan işlerin gazeteye aktarılmasında istikrar sağlanması, gençliğin hem mücadelesinin gelişmesine hem de mücadelenin kalıcı dayanaklar edinmesine temel teşkil edecektir. İşçi gençliğin sosyalizmi öğrenmesine yardımcı olmak, kültürel sportif ihtiyaçlarının giderilmesini sağlayarak, örgütlenme biçimini böylelikle yenileme ve güçlendirme konferansların kararlar üretmesinin gerekli olduğu noktalardır. Uzun süredir çalışma yürütülen İmes, Çiğli, Ostim, Ünaldı gibi işçi merkezlerinde zaman kaybetmeden bu tip örgütlenmelerin hayata geçirilmesi gerekiyor. Sağlanacak başarı diğer il örgütlerine örnek olma açısından da önem taşıyacaktır. Ayrıca ortaöğrenim gençliğinin bir kesimini oluşturan meslek liselerinde yürütülecek faaliyet, gerek işçi gençlik gerekse de fabrika örgütlerinin güçlenmesine katkı sunacağı için bu alandaki çalışma özellikle ele alınmalı ve buna uygun düzenlemeler özenle yaşama geçirilmelidir.

Emekçi mahallelerindeki gençliğin büyük bir çoğunluğunun işsizliğin ruhsal çöküntüsü içinde olması, bu alanda çeteleşmenin had safhaya varması ve gerici-şoven fikirlerin özellikle bu alanlarda pompalanması karşısında, gençliğin devrimci örgütü, gençliği alternatif fikirler etrafında birleştirip, onların kültürel sportif ihtiyaçlarını gidermesine olanak sağlayacak gençlik merkezlerini bugünden yaşama geçirme kararlarını almak ve bu yönde somut adımlar atmak durumundadır. Bu doğrultuda Pendik Gençlik Evi okuma-yazma, tiyatro ve saz kursları açarak gençliğin eğitimine ve sosyal gelişimine katkı sunmanın yanı sıra güncel politik gelişmeleri de kapsayacak bir faaliyeti yaşama geçirmiştir.

Örneğin Sabiha Gökçen Havaalanı’nın ABD’ye üs olarak verilmesine ve bu doğrultuda modernize edilmesine karşı Pendik Gençlik Evi gençler içinde ajitasyon-propaganda faaliyeti yürütmüş ve gençliği antiemperyalist mücadeleye çağırmıştır. Bu çalışma biçimi bir yandan emekçi semtlerinde gençlik evlerinin bir çekim merkezi olmasını sağlarken, bir yandan da gençliğin mücadele merkezlerine dönüşmesini sağlayacaktır. Bu örnek, önümüzdeki dönemde kurulması düşünülen gençlik evleri için zengin bir deneyim sunmuştur.

Parti örgütlerinin konferans ve kongrelerinde en çok tartışılan sorunlardan biri olan Kürt sorunu ve Kürt gençliği içinde çalışma alanının özgünlüklerine uygun bir gençlik örgütünün yaratılması, Kürt gençliğinin taleplerine uygun bir çalışmanın planlanması bölge örgütlerimizin konferanslarında yaşam bulmuştur. Türkiye’deki örgütlerimiz ise parti konferanslarından güç alarak, Kürt gençliğiyle ortak işler örgütlemede daha fazla çaba gösteren, örneğin Newroz’lara tüm gücüyle katılan örgütler olmada önemli adımlar atmaya hızla yönelmek durumundadır. Gençlik örgütlerimiz bu yönelimi sürdürebildiği oranda, Kürt gençliğiyle birleşebilmenin önünde engel olmadığını konferanslar süreci boyunca daha açık bir biçimde görmüştür.

Önümüzdeki dönemde gençliğin devrimci örgütü hareketin gidişatına müdahale etmede yetkinleşmek zorundadır ve bu yola girmiştir. Elindeki her türlü olanağı hareketin seyrine uygun bir şekilde çalışmasına dayanak yapmada başarısını artırmaya başlamıştır. Bu yolda ısrar, hareketin ileri çıkardığı gençlik kesimlerinin sosyalizmle birleşme ve sınıfın devrimci partisi saflarına kazanılmasında ciddi bir temel oluşturacaktır.

Gençliğin devrimci örgütü bu önemli noktalarda var olan gelişmeyi sürekli kılabildiği oranda gençlik kitlelerinin gözünde bir mücadele merkezi olacaktır.

Özgürlük Dünyası - Nisan 2003

GENÇLİK VE TKP

Bilindiği gibi gençlik sorunu, dünyayı değiştirme, yeni bir dünya kurma mücadelesine girişmiş her sınıf için, her zaman, son derece önemli bir sorun olmuştur. Çünkü yeni bir dünya kurmaya yönelmiş her sınıf, toplumun genç kuşağını kazanma, eğitme, örgütleme ve mücadeleye seferber etme görevini başarmadan, ileriye doğru hiçbir ciddi adım atamaz, kendi tarihsel görevini yerine getiremez. Bu nedenle, ileriyi ve yeniyi temsil eden sınıf, gençliği kazanma mücadelesi verirken, geriyi ve statükoyu temsil eden sınıflar, gençliği yozlaştırma, enerjisini boşaltma, onu, düzenin ve gericiliğin yedek gücü yapma işine sıkıca sarılmışlardır.

Devrimci emek hareketi, gençlik sorununa hep bu temel belirlemenin ışığında yaklaştı. Hareketin bütün tarihi boyunca, bu hayati önemdeki soruna yaklaşımında, hiçbir zaman herhangi bir bulanıklık söz konusu olmadı. Çünkü gençliğin kimin yedek gücü olacağı sorununun, bütün toplumsal dönüşüm ve alt üst oluşların temel önemdeki sorunlarından birisi olduğunu, tarihsel tecrübe ortaya koyuyordu. Bu nedenle, işçi sınıfının partisi, toplumun genç kuşağını kazanmaya özel bir önem verdi. Kabul edilecektir ki; gençliği, sermaye ve gericiliğin değil, işçi sınıfının yedek gücü yapmayı başarmak, her ciddi partinin öncelikle çözmesi gereken hayati sorunlardan birisidir. İşçi sınıfı, geleceği kuracak olan sınıftır; gelecek ise, toplumun genç kuşağı olarak gençliğindir. İşçi sınıfı, geleceği gençliğe verecek, gençliği bugün içinde bulunduğu aşırı sömürü, geleceksizlik, gerici emperyalist savaşların kurbanı olma vb. durumundan kurtaracaktır. Gençlik de, kurtuluşunu ve geleceğini, proletaryada, sosyalizmde bulmak zorunda olan bir toplumsal kesimdir. Yani işçi sınıfı ve gençlik arasındaki ilişki, bugünün ve geleceğin sorunu olarak, birbirine kenetlenmiş ve şekillenmiş, bugünü ve geleceği olan bir ilişkidir.

Durum böyle olunca, bu sorunda kafa karışıklığı ve ortalığı bilinçli olarak bulandırma faaliyetlerinin kaçınılmaz olduğu da kendiliğinden anlaşılabilir. Bu gerici çabalar, doğrudan burjuvazinin ideolojik saldırılarından gelebileceği gibi, sol, sosyalist, komünist gibi sıfatları kendine yakıştıranlardan da gelebilir. Bu tür çabalardan birisi, dikkat çekicidir. TKP, uzunca bir süredir, bugün parti tarafından gençlik örgütü kurulmasının yanlışlığını, ayrı gençlik örgütü kurmanın gereksizliğini teorize eden görüşleri ile etkili olmaya, gençliğin ileri kesimlerinin kafasını bulandırmaya çalışıyor. Parti ve gençlik örgütü ilişkisinin ideolojik, politik bağımlılık, örgütsel bağımsızlık temelinde kurulmasının genel bir uygulama olmadığını iddia ediyor; sorunun özünü tartışmak yerine, bunun ilkesel bir uygulama olup olmadığı üzerine laf cambazlığı yapıyor, tarihi tecrübeyi çarpıtmaya, bu ilkenin oluşum evresini unutturmaya, gençlikte doğru bir örgüt ve parti bilinci oluşmasını engellemeye çalışıyor. Gençlik sorununun önemi, TKP’nin bu teorisini irdelemeyi gerekli kılıyor.

O hâlde başlayabiliriz. TKP bu görüşünü, yani gençlik örgütü kurmanın gereksizliğini şöyle gerekçelendiriliyor: ‘Komsomol –komünist gençlik örgütü kastedilerek- bu model, uzun bir dönem dünya solunun kabul ettiği gençlik örgütü biçimi oldu. Geleneğin kökeni ise, 19. yüzyıl sonunun kurumsallaşmış işçi partilerinin ve iktidara gelmiş olmanın rahatlığından yararlanan Bolşeviklerin öznel tercihlerine dayanmaktaydı. Toplumsal görevlerin yoğunluğu içindeki bu partiler, kendi tarzına ve gündemlerine sahip gençliği bir açıdan yük olarak hissetmekteydiler: İdeolojik olarak bağımlı ancak örgütsel olarak bağımsız örgütlenme biçimi, bu yükten sıyrılmalarına izin veren bir ara formül oldu’.

TKP’nin bu ‘orijinal teorisini’ yazının ilerleyen bölümlerinde ele alacağız. Ama önce, bu sorunda tarihsel tecrübeyi kısaca hatırlamamız gerekiyor. Çünkü gençlik örgütlenmesinin tarihsel gelişim çizgisini, kısaca ve ana hatları ile ortaya koymadan, bu sorunda adım atılamayacağı, sağlıklı bir tartışma yürütülemeyeceği ortadadır. Tarihsel tecrübenin gösterdikleri ise şunlardır:

Bu tecrübenin 2. Enternasyonal partileri ile başladığını, onların ya partinin gençlik örgütlenmesine karşı çıktıklarını ya da kontrolü elde tutmak üzere kurduklarını biliyoruz. Belçika ve Alman partileri, bu konuda tipik birer örnek durumundadırlar. Belçika partisi, ilk gençlik örgütünü kuran ve komünist gençlik örgütlenmesinin doğmasına yol açan partidir. Ancak o, gençlik çalışmasını, genelde eğitsel, örgütsel, sportif bir çalışma olarak gördü ve gençlik örgütünü, gençliğin enerji ve dinamizmini kontrol etmek üzere kurduğunu fazla saklamadı. Bu gençlik örgütünün tek politik aktivitesi, savaşa ve militarizme karşı oldu. Alman partisi ise, ilk gençlik örgütlerini, 20. yüzyılın başlarında kurdu ve sağ kanadın hâkimiyet derecesine bağlı olarak, ayrı gençlik örgütlenmesini yasaklayan kongre kararları bile aldı. Rusya’da ise, ağır illegalite ve baskı koşullarında, partinin güçlerini yoğunlaştırması ve merkezileştirmesi gerekiyordu. Buna karşın, özellikle öğrenci gençliğin bu yönde attığı her adım, Lenin ve Bolşeviklerce desteklendi.

1. emperyalist paylaşım savaşı öncesinde utanç verici bir biçimde oportünizme ve sosyal şovenizme saplanan 2. Enternasyonal partilerinin, diğer temel şeylerin yanı sıra, çoğunluğunun, gençliğin ayrı örgütlenmesine karşı partiler olması, kuşkusuz tesadüf değildir. Örneğin, 1908 yılında, Alman Sosyal Demokrat Partisi Nurünberg’deki Kongresi’nde bağımsız gençlik örgütü kurulmasını yasaklayan bir karar almıştı. Bağımsız gençlik örgütlenmesini tanıdığı 6. Kongresi’nde (1917 26 Temmuz-3 Ağustos), 2. Enternasyonal partileri içinde Belçika partisi gibi gençliğin örgütlenmesini destekleyen partiler de vardı! Ama yakından bakıldığında, yukarıda değinildiği gibi, amacın, gençliğin enerjisi kontrol altına alıp boğmak olduğu hemen görülmektedir.

Bolşevik Partisi’nin, bütün bu tecrübe üzerinden hareket etmesi ve bu gerçeği vurgulaması dikkat çekicidir. 6. Kongre, ‘Gençlik Birlikleri’ başlıklı özel kararında şuna vurgu yapıyordu: ‘Batı Avrupa deneyimine baktığımızda, resmi partilere bağlanmış olanların tersine, bağımsız sosyalist gençlik örgütleri, her yerde, işçi sınıfı hareketinin uluslararası sol-kanadının destekçisidirler. Bu nedenle partimiz, Rusya’da da gençlerin, partiye örgütsel olarak bağlı olmayan, fakat ruhen bağlı olan bağımsız örgütler kurmaları gerekliliğini görmelidir.’ Vurgulamak gerekir ki, burada anılan gençlik örgütleri, komünizm için mücadele eden ülke partilerinin yolundan giden gençlik örgütleridir. Sorunun, ne denli önemli bir sorun olduğunu, Bolşevikler’in 6. Kongresi’nin toplanma tarihine ve Kongre’nin gerçekleştiği koşullara bakarak anlamak da olanaklıdır. Devrimin kaderi henüz belli değildir, parti yeniden illegaliteye geçmek zorunda kalmıştır. Bu koşullarda gençlik birlikleri üzerine karar alınmakta, onların örgütsel bağımsızlığı karara bağlanmaktadır.

Kuşkusuz, yukarıdaki alıntı, somut tarihsel durumu, onun sonuçlarını yansıtmakta, gençliğin neden ayrı örgütlenmesi gerektiği sorununu doğrudan ele almamaktadır. Lenin, bu sorunu, öncesinde şöyle koymuş ve gerekli açıklığı getirmiştir: ‘Yaşlı ve yetişkin kuşağın temsilcilerinin, sosyalizme babalarının geçtiği yoldan değil, biçimde değil, durumda değil, zorunlu olarak başka yollardan yaklaşan gençliğe doğru yaklaşmayı beceremediğine sık sık rastlanıyor. O nedenle biz, ayrıca, ‘gençlik birlikleri’nin kesin olarak örgütsel bağımsızlığından yana olmalı ve bunu sadece, oportünistler bu bağımsızlıktan korktukları için değil, aynı zamanda, meselenin özü itibarıyle böyle yapmalıyız. Çünkü gençlik, tam bağımsız olmaksızın, kendini iyi sosyalistler yapacak ve sosyalizmi ileriye götürmek için hazırlanacak durumda olmayacaktır. Gençlik birliklerinin tam bağımsızlığı için, fakat aynı zamanda hatalarının dostça eleştirilmesi özgürlüğü için! Gençliği pohpohlamamalıyız.’ Lenin, daha 1906’da, öğrenci gençliğin hareketinin yükselmesi döneminde de, onların örgütlenmesini teşvik etmiş, partiyi gençliğin örgütlenmesine yardım etmeye çağırmıştı. Bu tutumun doğrudan sonucu olarak, devrim öncesinde gençlik örgütleri çoğalmaya başlamıştı.

Gerçek sınıf partilerinin, ayrı örgütlenmeyi kabul etmeleri ve onu evrensel bir uygulama hâline getirmelerinin temelinde, tarihi tecrübeden süzülmüş Lenin’in ifade ettiği bu tutum yatmaktadır: Gençlik dünyayı değiştirme mücadelesinin büyük yedek gücüdür, parti, gençliğin büyük kitlesini kazanmayı, onu, devrim için seferber etmeyi, bu kitlenin içinden yetenekli ve sınanmış genç partilileri kazanmayı, ancak böyle başarabilir. Gençler, böyle bir örgütsel biçim içerisinde, kendi işlerini yapmayı, mücadelede deneyim kazanmayı, geleceğin inisiyatifli, deneyimli yöneticileri olarak yetişmeyi başarabilirler. Ancak bağımsız, kişilikli, sorumluluk duygusu gelişkin, kendi adına çalışma yürüten bir gençlik örgütü, partinin gençlik kitlelerini kazanmasına azami katkıyı yapabilir, partiye ve işçi sınıfının davasına ileri düzeyde katkıda bulunabilir. Böylesi bir örgütün içinde eğitim alan, mücadele eden gençler, geleceğin sınanmış, deneyim kazanmış sınıf militanları, parti yöneticileri olabilirler, geniş gençlik yığınlarının iktidar için mücadeleye kazanılmasına azami katkıda bulunabilirler. Lenin’in ‘meselenin özü’ dediği şey, işte tam da budur. Buradan, partinin gençlik örgütlenmesine verdiği önem ve bu sorunun, devrimin temel sorunlarından birisi olduğu, kendiliğinden anlaşılabilir. Proletarya partileri, gençliğin diğer kitlesel örgütlenmelerinin akademik mesleki, akademik vb. gençlik hareketinin gelişimine bağlı olarak önünü açmaya, kurmaya, geliştirmeye vb. çalışırken, kendi gençlik örgütlenmelerini stratejik hedeflerinin ihtiyaçlarına bağlı olarak ele almışlar, onu gençlik hareketine yardım etmek üzere görevlendirmişlerdir.

Eğer işçi sınıfı partisinin gençlik sorununa yaklaşımı bu derece hayati önemdeki bir sorunsa, bu demektir ki; parti, gençliği kazanmanın biçim ve yöntemlerini her durumda bulmak, onu, ne pahasına olursa olsun, sermaye ve gericiliğin etkisinden kurtarmak, emekçi halkın mevzisine sokmayı başarmak zorundadır. Proletarya partisi, bu konuda hiçbir tereddüt gösteremez, bu görevin üzerinden atlayamaz, onu hafife alamaz ve yok sayamaz. Gençliği sınıfın davasına kazanmanın büyük önemini anlamış bir parti için, artık sorun, parti gençliğinin bugünkü mücadele görevlerini en iyi nasıl omuzlayabileceği, işçi sınıfının ve tüm emekçi halkın davasına, hangi tür ilişki ve örgütsel biçimler içinde kazanılacağı, bu biçimlerin işçi sınıfı partisi ile ilişkilerinin nasıl kurulacağı, gençliğin gerçekten geleceğin temsilcisi olabilmesinin, geleceğin iyi bir temsilcisi olarak yetişmesinin nasıl güvenceye alınabileceği sorunudur.

Şu, mücadele içindeki her işçi ve genç için son derece anlaşılabilir bir şeydir: Yürütülen faaliyetin içeriğine bağlı kalmak koşulu ile, –sınıfsız toplumu hedef alan bir içeriktir bu– partinin kendisininki gibi, gençlik örgütlenmesinin biçimi de, işçi ve gençlik mücadelesinin ihtiyaçlarına, politik duruma, genel olarak mücadelenin ihtiyaçlarına göre değişebilir. Bu demektir ki; partinin gençlik örgütü, uluslararası ve ülke mücadelesinin tarihsel deneylerinin gösterdiği gibi, komsomol, illegal, açık, yarı açık, gençlik kolu vb. gibi biçimleri alabilir. Ama gençlik örgütü, hangi biçimi alırsa alsın, o, özünde, çalışmasının biçim ve içeriği ile sınıfsız toplumun kurulmasında işçi sınıfına ve onun partisine yardım eden, kelimenin geniş anlamı ile onun tarafından yönetilen bir örgüt olmak zorundadır. Açıkçası, parti, gençliği parti ideolojisi ve taktikleri temelinde kazanmasına, gençliğin, sınıfsız toplum için mücadele perspektifiyle eğitilmesine ve pratik mücadeleye çekilmesine yardım eden bir örgüttür.

Bazı politik dönemlerde, parti ayrı gençlik örgütü kuramayabilir. Politik koşullar veya partinin gücü bu durumu belirleyen etkenlerdir. Parti, belirli bir dönemde, var olan gücünü daha fazla merkezileştirme ihtiyacından dolayı da, gençlik örgütü kurmayabilir. Ama hiçbir ciddi parti, bu durumu teorize etmez, bunun ilkeselliği üzerine gevezelik yapmaz. Aksine kendi durumunun bu alandaki zayıflığının, zaafının farkında olur. Bu durumda bile, gençlik içinde çalışma yapmanın, gençliği kazanmanın bir yolunu bulmak, koşullar oluştuğunda gençlik örgütü kurmayı başarmak zorundadır. Ancak şurası kesindir: Gençlik örgütü bir kez kurulduğunda ve yukarıda sayılan bir biçimi aldığında, parti ile gençlik örgütü arasındaki ilişki; ideolojik politik olarak partiye bağlılık, örgütsel olarak bağımsızlık ilkesi üzerinde yükselmek durumundadır. Bunun anlamı nedir? Bu, şu anlama gelmektedir: Organlarını oluşturma, faaliyetini planlayıp düzenleme, iç yaşamını ve günlük mücadelesini örgütleme ve araçlarını yaratmada bağımsızlık. Burada ayrıca şu vurgulanmalıdır ki; parti gençliğinin parti politikaları ve taktiklerine bağlılık temelinde örgütsel bağımsızlığı, işçi sınıfı hareketinin tarihsel birikiminden süzülmüş, evrensel bir uygulamadır. Bunun bir ilke sorunu olup olmadığı, ayrı bir gençlik örgütü kurmamanın gerekip gerekmediği gibi tartışmalar, ancak gençlik karşısındaki görevlerden yan çizmenin, gençliğin geniş kitlesine yönelik kazanma çalışması yapmamanın üzerini örtmek üzere gündeme getirilebilir. İşçi sınıfının tarihsel görevini yerine getirebilmesi için örgütlenen işçi sınıfı partileri ile gençlik örgütü arasındaki bu ilişki, birden bire ortaya çıkmamış, işçi sınıfının sermayeye ve gericiliğe karşı uzun mücadele yılları boyunca biriktirdiği tarihsel tecrübe üzerinden şekillenmiştir. Bir kez şekillendikten sonra da, evrensel ve genel bir uygulama olmuş, sınıf partileri, bunu tartışmasız olarak benimsemişlerdir. Şu veya bu partinin belli politik koşullarda gençlik örgütü kurup kuramamasından bağımsız bir olgudur bu.

TKP Neyi Teorize Ediyor?

Tarihsel ve politik gerçekler bu kadar açık ve netken, TKP, gençliğin doğrudan parti içinde örgütlenmesi gerektiğini, ayrı bir gençlik örgütü kurmanın gereksiz olduğunu ileri sürüyor. Bu görüşün nasıl gerekçelendirildiğini yukarıdaki alıntıda görmüş bulunuyoruz. Kuşkusuz, ‘iktidara gelmiş Bolşeviklerin öznel tercihi’, ‘gençliğin yük olması’ vb. gibi ‘dâhiyane’ yaklaşımların üzerine de söylenmesi gereken pek çok şey bulunuyor. Ancak geçmeden önce şunları hatırlatmak gerekiyor: İlk bakışta ve rahatça görülebileceği gibi, burada, gençlik örgütüne yaklaşım sorunu tersyüz edilmiştir. Çok genel olarak ifade edecek olursak; bırakalım gençliği yük olarak görmeyi, sınıf partileri, özünde, gençlik örgütlerini, bu örgütler aracılığı ile gençlerin toplumsal sorumluluğa ortak olmaları, bu sorumluluklarını daha iyi yerine getirilebilmeleri için kurdular. Böylece gençlik de, o toplumsal sorumluluğa katılmakta ve o sorumluluk bilinci ile eğitilmektedir. Bu toplumsal sorumluluğa sahip olmayan gençlerin, bu sorumluluğa ‘kırkından’ sonra sahip olacakları düşünülüyorsa, büyük bir yanılgıya ve sorumsuzluğa düşülüyor demektir. Neyse ki, böyle sorumsuzluklar, ‘iktidar rahatlığı’ ile suçlanan Bolşeviklere gerçekte hep uzak –birleşmiş gençlik örgütü kurulduğunda Bolşevikler iktidarda değillerdi!– kalmış, onlar gençliği, sosyalizmin inşası çalışmasına da kitlesel olarak çekmeyi başarabilmiş, yeni bir dünyanın kurulması mücadelesine ortak edebilmişlerdir.

Tekrar yukarıdaki alıntıda ifadesini bulan TKP görüşlerine dönelim. TKP, gençlik örgütlenmesi açısından sorunu, genel olarak, yukarıda alıntılandığı gibi koyuyor ve ‘çözüyor’. Ancak hızını alamıyor ve yumurtlamaya devam ediyor. Gençliğin genel olarak işini bitirdikten sonra, tek tek gençlik alanlarına geçiyor ve gençliğin neden ayrı örgütlenmemesi gerektiğine dayanak olmak üzere, bu alanların da ayrı örgütlenmemesi gerektiğini açıklıyor. İşçi gençlik için söylenenler şöyle: ‘Gençliğin hele hele işçi gençliğin ayrı mı birleşik mi örgütleneceği, bu tarihsel... siyasi dengelerden ve konjonktürden bağımsız nasıl düşünülebilir?’ TKP, genç işçilerin sorununu, onların yerinin sınıfdaşlarının yanı olduğunu söyleyerek, bir çırpıda ve daha baştan çözüyor! Öğrenci gençlik için bulunan formül ise şöyle: ‘Konumuz işçi sınıfının toplumsal rolünden geçici bir süre ayrı kalan –her ne demek oluyorsa!– öğrenci gençlik olduğundan, öğrenci gençliğin sosyalist mücadeleye çekilmesi önemli bir mücadele başlığıdır. Bu, tam da öğrenci gençliğin partili mücadelesini gerektirir.’

Gelenek’te yer alan yazılarda (örneğin, ‘Yeni bir kuşak...’ta), yukarıda alıntılandığı gibi, partilerin gençliği yük olarak gördükleri, onu ayrı örgütleyerek bu yükü başlarından attıkları gibi inciler bile döktürülüyor. Böylece ne yapılmış oluyor? Yapılan şu: ‘Gençliği yedek bir güç olmaktan çıkaracak tek şey, onu partinin asli bileşenlerinden biri hâline getirmektir!’ İşçi sınıfını işçi sınıfı olmaktan ya da partiyi işçi sınıfının partisi olmaktan çıkarmak. ‘Öğrenci partisi’, en iyimser düşünüşle ‘işçilerin ve öğrencilerin partisi’! TKP’nin, gençlik hareketine ilişkin, biri diğerinden orijinal düşünceleri bulunuyor. Ama bu düşünceler, gençliğin her türlü sorununa ve talebine, ‘sosyalizm’ ve ‘parti’ yanıtında düğümleniyor. Sadece gençliğin değil, tüm emekçi kesimlerin kendi mücadelelerini verme, buradan, işçi sınıfı merkezli genel iktidar mücadelesine ve partiye bağlanma perspektifleri karartılıyor, –bu arada öğrenci gençliğin her türlü örgütlenme biçiminin merkezine oturtulacak olan, bizler açısından sosyalizm programıdır gibi garipliklere de rastlanıyor!–, kâh sosyalizm bu sorunları çözecektir deniyor, kâh mesleki akademik kitlesel örgütlenmelerin karşısına parti çıkarılıyor! Bir tür günümüz emperyalist ekonomizm hortlaması! Parti karikatürleştiriliyor ve aspirin niyetine her derde deva olarak öneriliyor! Biz, burada bütün bunları ele almak yerine, asıl olarak, parti gençliğinin örgütlenmesi sorununu ele almaya devam edelim.

Şimdi, bütün bu söylenenlere, biraz daha yakından bakmamız gerekiyor.

Söz konusu yazılarda ileri sürülen teoriyi haklı çıkarmak için, önce yel değirmeninden bir canavar yaratılıyor. Bunun için, Hareketçiler ve Dev-Genç tam TKP’nin dişine göre. Başlıyor, uzun uzun Türkiye’de geçmişte yaşanmış –özellikle 68 gençliği dönemi ve sonrasında Dev-Genç pratiği– gençlik örgütlenmeleri tecrübeleri, onların partisizliği, gençliğin partiden uzak tutulması, gençliği kazanma adına onun pohpohlanması eleştiriliyor. Buradan, TKP’nin kendi sakat anlayışı ve teorisi haklı çıkarılmaya çalışılıyor. Dev-Genç örneğine oldukça sık dönülüyor ve buradan, bu tür ayrı örgütlenme ve örgütlerin, genel olarak burjuvazinin –bağımsızlık!– dayatmasıyla ortaya çıkmış olduğu kanıtlanmaya çalışılıyor. Oysa temelde, kategorik bir ayrım bulunuyor. Dev-Genç; partisi olmayan, partisizlik döneminin –bir yanı TİP’e tepkidir– antifaşist, antiemperyalist bir gençlik örgütüdür ve tartışılan konuyla doğrudan bir ilgisi bulunmamaktadır. Onda, burjuvazinin ‘bağımsızlıkçı’ dayatmalarından ziyade, TİP’in uzlaşmacılığına ve oportünizmine tepki ağır basmaktadır. Hareketçiler, bu gençlik mücadelesinden bir parti, cephe çıkarma sevdasındadırlar. Burada söz konusu olan ise, parti gençliğinin örgütlenmesi, hatta kitlesel örgütlenmesidir. Yani, koşullara göre, komsomol biçimini alabilecek bir örgütlenme ve onun parti ile ilişkisidir. Bu demektir ki, geçmişteki Dev-Genç gibi gençlik örgütlerinin -kendilerinin ve gençliğin suçu olmayan– partisizliğinden yola çıkılarak, onların bunu teorize etme çabalarına dayanılarak, proletarya partilerinin, gençliği örgütleme ve onun kitlesini kazanma görevlerine –eğer bu partiler adlarına layık partiler ise– yan çizilemez, ‘partililik’ adına gençliğin örgütsüzleştirilmesi teorize edilemez. Aslında, kolayca fark edileceği gibi, burada, sorun tersyüz edilmiştir. Şimdi şu söylenmek isteniyor: Dev-Genç vb. partisizdi, biz şimdi, partiyi gençliğe veriyoruz! Neresinden bakılırsa bakılsın, gençliğin ayrı türden bir pohpohlanması, onun gururunun okşanması ve dalkavukluk. Ama öbür taraftan, özünde TKP gençliği denilen gençliğin, gençlik kitlesi içindeki gerçek gençlik çalışmasından soyutlanması, kendine komünist adını yakıştırmış bir partinin, kendi ihtiyaçlarını merkeze alarak gençlik kitlesini kazanma görevlerine sırt çevirmesi tutulmuş olan yoldur ve gerçek durum budur.

Proletarya partileri, her zaman yenilenmeye, gençleşmeye, ‘gençliğin partisi’ olmaya büyük önem verdiler. Ama onlar, bunu, kendi asli görevlerini en iyi bir biçimde yapabilme amacına bağlı olarak ele aldılar: Yani sermayeyi yıkma, devrimi başarma ve bunun için, genç ve enerjik güçleri kazanma ve seferber etme. İşçi sınıfı partisinin, her zaman, işçi sınıfının ana gövdesi ile birlikte, diğer emekçi sınıfları kazanma, onları kendi etrafında birleştirme, bu arada gençliğe de doğru bir önderlik götürme, özellikle işçi ve emekçi gençliğin kitlesini kazanma, onların en iyileri ile kendisini sürekli gençleştirme gibi temel bir görevi bulunmaktadır. Bu amaca bağlanmayan, bu amacı gerçekleştirmeye hizmet eden araçları başarıyla kullanmaya dayanmayan bir gençleştirme, partiyi sıradanlaştıran, sınıfın dışına atan bir ‘gençleştirme’dir. Gençlik pohpohlanarak, işte size partiyi teslim ediyoruz dalkavukluğuna sarılarak, belki genç bir parti yaratılabilir; ama bu, sınıfa yardım ve önderlik yapacak bir partiden, küçük burjuva, sınıfdışı bir gençlik partisine dönüşmeyi kabul etme ve aynı zamanda, geniş gençlik kitlelerinin de dışına düşme pahasına yapılabilir. TKP’nin durumu da budur.

Gelenek’teki gençlik üzerine yazılmış yazılara, bunların, özellikle gençliğin örgütlenmesine ilişkin yanlarına bakıldığında, gençlik örgütü ve parti arasındaki ilişkilere dogmatik, mekanik bir kavrayışla yaklaştıkları da görülüyor.

Örneğin, genç işçilerin partide örgütlenmesi sorununu daha yakından ele alalım.

Gerçi genç işçileri daha baştan partide örgütleyerek, TKP, genç işçiler sorununu ‘daha baştan çözdüğünü’ ilan ediyor. Ve tersine, gerçi, biz TKP’nin bırakalım genç işçileri, işçi sınıfı içerisinde az çok ‘dişe değecek’ herhangi bir çalışmasına rastlamadık. Ama yine de, bakalım TKP, kendi sorununu mu çözmüş, yoksa genç işçilerin mi? Bir fabrikayı ele alalım. Orada yüzlerce işçi çalışmaktadır ve bunların içinde az sayıda da genç işçi bulunmaktadır. Buradaki genç işçilerin, diğer işçilerle birlikte, partide örgütlenmesi doğaldır. Çünkü, oradaki hareket, doğrudan sınıf hareketi olarak gelişecek, aynı zamanda bir gençlik hareketi özelliği taşımayacaktır. Parti gençliğinin orada çalışma yapması, örgütlenmesi hem gereksiz, hem enerji kaybı olacak, hem de biçimsel kalacaktır.

Bir başkasını, yoğun genç işçi emeğine dayanan bir fabrikayı ya da ülkemizde artık çok yaygınlaşan organize sanayi sitelerini vb. ele alalım. Buralarda genç işçiler yoğun emek sömürüsüne tabi tutulmakta, sendikasız, sigortasız çalıştırılmakta, işgününün sınırları bile belirsizleşmektedir. Burada, kuşkusuz gençlik örgütü örgütlenecek, buradaki hareket, ileri sürdüğü taleplerle de –sendika, sigorta, 8 saatlik işgünü taleplerinin yanı sıra, genç emek sömürüsünün kısıtlanması, mesleki eğitim görme hakkı, sportif etkinliklerde bulunma talebi ve aynı zamanda, tüm gençliği ilgilendiren talepler de öne sürecek vb.– aynı zamanda, bir gençlik hareketi, ama genç işçilerin hareketi olma özelliği kazanacaktır. Eğer ciddi bir parti, bu genç işçileri kazanmak istiyorsa, o alanda çalışma yapmak, gençlik örgütünü orada kurmak, bu gençlik örgütüne azami yardımı yapmak, en iyi genç partilileri bu alanda görevlendirmek zorundadır. Partinin bunu başarıyla yaptığı koşullarda, orada, aynı zamanda genç işçilerin kitlesel, mesleki gençlik örgütü de kurulabilecek; parti, bu gençler arasından, kendisini sınıfın davasına adamış çok sayıda genç işçiyi kendi gençlik örgütüne ve bünyesine kazanmayı güvence altına alacaktır.

Ayrıca vurgulamak gerekir ki, gençlik örgütünün nitelikleri arasında, son derece esnek olmak, hareket kabiliyeti yüksekliği, partinin girmediği, ulaşamadığı alanlara girme gibi becerilerinin de bulunması, işini büyük bir enerjiyle yapma gibi niteliklerinin var olması gerekiyor. Ve yine görülüyor ki, işçi sınıfı partileri, bugün bu sorunu, ‘tarihsel ve konjonktürel’ koşullara bağlamıyor, son derece pratik bir biçimde çözüyorlar. Demek ki iş, genç işçiler partiye gelin demekle, tarihe ve konjonktüre havale etmekle ve ‘daha baştan’, ezbere çözülmüyor! Sorun, partinin, buralarda kendisinin ya da gençliğinin çalışma yapıp yapmama, gençlik örgütünü kurma iradesini gösterip gösterememesinde düğümleniyor. Bunu hedefleyen bir parti, önüne çıkan tüm zorlukları aşacak yeteneği ve kararlılığı gösterebilir.

Genç işçilerin örgütlenmesi ve mücadeleye çekilmesi –aslında örgütlenmemesi ve burjuvaziye teslim edilmesi– alanında durum bu. Peki, öğrenci gençlik alanında durum ne?

‘Öğrenci gençlik ise, eğitimin toplumsallaşmasıyla beraber, sınıflar mücadelesinde önemli bir dinamik olarak karşımıza çıkıyor. Bu dinamiğin işçi sınıfının devrimci mücadelesinde yerini ikirciksiz alması teorik bir zorunluluktur… Konumuz işçi sınıfının toplumsal rolünden geçici bir süre ayrı kalan öğrenci gençlik olduğundan, öğrenci gençliğin sosyalist mücadeleye çekilmesi önemli bir mücadele başlığıdır. Bu, tam da öğrenci gençliğin partili mücadelesini gerektirir.’ Burada öğrenci gençliğin partili mücadelesinden kasıt, ‘partili öğrenciler’dir. Konudan biraz uzaklaşma pahasına, kulağa hoş gelen ama içi boş çarpık bir anlayışı düzeltmek gerekiyor. Öğrenci gençliğin, özellikle de yükseköğrenim gençliğinin işçi sınıfının devrimci mücadelesinde yer almasının anlamı, kendi talepleriyle birlikte sınıfın toplumsal olarak uyandırdığı harekete katılması, o mücadelenin bir parçası olması, taleplerinin gerçekleşmesinin güvencesini sınıfla birleşme ve işçi sınıfının mücadelesinin zafere ulaşmasında bulmasıdır. Yoksa öğrenci gençlik, sınıf mücadelesine, alanını boşaltarak gelmez, partili mücadeleye, sosyalist harekete –tek tek kişisel katılımlar (‘partili öğrenciler’) bir yana– kendi alanını boşaltarak bağlanmaz, bu, sözde devrimci ve ‘komünist’ amaçlarla teşvik de edilemez. İşçi sınıfının, diğer emekçi ve halk tabakalarını kendi mücadelesinin etrafında birleştirmeye, genç aydın kuşağı kazanmaya özel çaba göstermesinin anlamı da zaten budur.

Eğer partili olarak sınıfın mücadelesine katılan tek tek öğrenciler kastediliyorsa, ki TKP’nin kastı da budur zaten; bunun önünde bir engel yoktur bir komünist partisi, genç aydın kuşağının en iyilerini kazanmak zorundadır. Ama bir öğrenci gençlik gerçeği varsa, parti, tek tek kazanımlarla ne yetinebilir ne de bu alandaki görevlerini buna indirgeyebilir. Bir öğrenci hareketinin gelişebilmesine azami yardımı yapmak, bu mücadelenin direngen, taleplerini sonuna kadar ve kararlılıkla savunan bir hatta ilerlemesine katkıda bulunmak zorundadır. Parti, gençliğin sınıfsız toplum mücadelesine kazanılması için, kendi gençlik örgütünün bu çalışmanın içine ‘ikirciksiz dalmasını’ sağlamak, öğrenci gençliğin akademik, mesleki kitlesel örgütler kurmasına yardım etmek, öğrenci gençliği ve mücadelesini devrimin yedek gücü yapmayı başarmak durumundadır. Bu durumda, parti, dar anlamda düşünülse bile, mesleki akademik örgütlerde birleşmiş, mücadeleye atılmış yüzlerce, binlerce öğrenciyi kendi gençlik örgütüne ve partiye kazanmayı başarabilir. Çünkü partinin gençlik örgütü olması, genç aydın kuşağının partiye kazanılmasının engeli değil, aksine onu kolaylaştıran bir araçtır. Böylece öğrenci gençlik, partili mücadeleye güçlü bağlarla bağlanır.

Belli ki, TKP’liler, gençlik örgütü içindeki partililere, partililerin bu gençlik örgütü içerisindeki çalışmasına ya yabancıdırlar ya da böyle bir şey duymamışlardır! Çünkü, sürekli olarak, bağımsız ayrı gençlik örgütünün gençliği partisizleştirdiğinden söz açmaktadırlar. Oysa, gençlik örgütü, gençlik kitlelerini partiye yakınlaştıran, partinin onlar içinde örgütlenmesini yaygınlaştıran, gençliğin kitlesel olarak devrime ve komünizme kazanılmasına yardım eden güçlü bir araçtır. TKP’liler, ‘Gençliği yedek bir güç olmaktan çıkaracak tek şey onu partinin asli bileşenlerinden biri hâline getirmektir!’ derken, bu sorundan da bihaber olduklarını ortaya koymaktadırlar. Öncelikle şunlar sorulmalıdır: Partili gençler yedek güç müdür; böyle bir teori, anlayış var mıdır? Şu bilinmesi gereken bir gerçektir: Partili gençler, eğer gençlik örgütünde çalışıyorlarsa, artık onların partiye karşı sorumlulukları, parti sorumluluğudur. Peki, gençliğin devrimin yedek gücü olarak nitelenmesinden kasıt nedir? Açıktır ki, gençliğin devrimin yedek gücü olmasından kasıt, geniş gençlik yığınlarının sermaye ve gericiliğin etkilerinden kurtarılması, işçi sınıfı ve devrimin yedeği yapılması, partinin, bunun için, kendi gençlik örgütünü –partinin gençlik içerisindeki çalışmasının tek biçimi, bu değildir– bu genç yığınlar içinde çalışmaya sokmasıdır. Aksi bir tutum, gençliğin sermayenin yedek gücü olmasına götürecektir ki, ciddi bir parti, bunun, devrimin yenilgisi anlamına geleceğini çok iyi bilir. Parlak, cilalı laflar arasında TKP’nin düştüğü durum da işte budur.

Bakla Ağızdan Çıkıyor!

TKP, bağımsız gençlik örgütü kurmanın yanlışlığını kanıtlamak için bin dereden su getiriyor. Gelenek’te gençlik üzerine yazılmış yazılarda, gerçekte bu gerici çabanın bugün nesnel bir zorunluluktan, konjonktürden, örneğin sınıflar arası güç ilişkileri, politik koşulların uygun olmaması vb. den kaynaklandığına ilişkin tek satır bulunmuyor. ‘Hareketçiler’ ya da bir başkasının yanlış anlayışı ve pratiği, ayrı gençlik örgütü kurmamanın temeli yapılıyor. Bunca yazılıp çizilenin arasında, TKP açısından sorunun özünün ne olduğuna açıklık getiren bazı ifadeler var ki, onları biraz irdelemek, gerçekte TKP’nin derdinin ne olduğunu anlamamıza yardımcı oluyor. Örneğin ‘Yeni bir kuşak...’ başlıklı yazıda şunlara rastlıyoruz:

Solun öğrenci örgütlenmesinde belki en fazla muzdarip olduğu başlık olan süreklilik sorunu, TKP’li öğrenciler için kadrolaşma ile çözüldü. Ne yaptığını bilen partili kadrolar... Bugün TKP’nin bu başlıkta elinin son derece rahat olması ciddi bir emeğin ürünüdür. Komünist kadrolar hele hele zor, görece durağan bir dönemde kolay yetişmiyor. Nihayet bakla ağızdan çıkıyor. İşçi sınıfı ve onun mücadelesinin geliştirilmesi gibi sorunu olmayan bir parti, ağlarını öğrenci gençliğe atıyor ve oradan ihtiyacını devşiriyor! TKP’nin ayrı bir gençlik örgütlenmesine karşı olmasının bir nedeni tam da burada yatıyor. Gençlik (TKP gençlik deyince, özellikle öğrenci gençliğin anlaşılması gerekiyor.) bereketli bir alan ve komünist kadrolar da kolay yetişmiyor. Gençliğe cazip gelecek birkaç sansasyonel eylem nasıl olsa bu sorunu çözüyor. Komünist bir gençlik örgütünün omurgasını oluşturması gereken işçi gençlerden ve daha da ötesinde, işçi sınıfından kadro kazanmak ise, TKP için neredeyse olanaksız! Buna karşın, partinin de soyunu devam ettirmesi gerekiyor! Öğrenci gençlik, partinin kadro ihtiyacını karşılamak için, diğer alanlara göre daha verimli. O zaman, TKP’nin öğrenci gençlikten alabileceğini alması gerekiyor!

Gençliğin mücadelesinin ihtiyaçlarını karşılayacak, onun kitlesini kazanmayı amaçlayacak örgüt anlayışı yerine, partinin kadro ihtiyacını karşılayacak bir anlayışla soruna yaklaşılıyor ve buradan gençlik örgütünün gereksizliğine ilişkin orijinal bir teori çıkarılıyor. Belki bu anlayışla partinin kadro ihtiyacı kısmen karşılanabilir. Ama bu, partinin sınıf dışına düşmüş bir parti olarak şekillenmesi anlamına gelecektir. TKP’nin bugünkü durumunu karakterize eden özelliklerden birisi de, zaten budur. Ama böyle bir parti, sadece sınıfdışı bir parti olmakla kalmaz, gençliğe ve onun mücadelesine de yabancı bir parti hâline gelir. Eğer öyle olmasaydı, sadece sosyalist öğrencilerin üye olabilecekleri anlamından başka bir anlama gelmeyen –ve henüz sosyalizmi benimsememiş gençliğin, küçük bir azınlığının ötesinde gençlik yığınlarının örgütsüzlüğünü ve örgütsüz kalmalarını onaylayan– öğrenci gençliğin her türlü örgütlenme biçiminin merkezine, sosyalizm programı konmalıdır gibi bir anlayışa herhâlde rastlamazdık. TKP’nin derdi anlaşılıyor, ama bulunduğu durumun teorisini yapması hatasını ağırlaştırıyor.

Ancak TKP’nin gençlik örgütü kurmamasının tek nedeni, elbette bu değildir. Gençlik örgütü kurmaktan duyulan korkunun diğer temel bir nedeni ise, 2. Enternasyonal partilerinde görülene benzer bir oportünizmdir. Onlar gençliğin dinamizminden, sınıf uzlaşmasına, pasifizme duyduğu nefretten büyük bir korkuya kapılmışlardı. 2. Enternasyonal partileri, ayrı gençlik örgütü kurmayarak, gençlerin başlarına ‘bela’ olmasından korunup kurtulabileceklerini, gençliği daha kolay kontrol altına alabileceklerini, onların dinamizmlerini boğabileceklerini düşünüyorlardı. Bu, aslında burjuva karakterli bütün partilerin hemen hemen ortak korkusudur. Bu yüzden, çok da görmemek gerekiyor!

Bazı Hatırlatmalar

Aslında burada değinilecek sorunlara, yazının girişinde kısa da olsa değinildi. Ama, daha sonra ele alınan konuların daha iyi anlaşılması için, buraya kadar söylenenler üzerinden birkaç vurgu yapmak yararlı olacaktır. Parti, işçi sınıfının en üst örgüt biçimidir. Bunun anlamı şudur: Parti, işçi sınıfının olduğu gibi, toplumun diğer emekçi sınıflarının, namuslu aydınların ve bu sınıfların gençliğinin en iyi unsurlarını, yani kendisini işçi sınıfının davasına adamış olanları bünyesinde birleştirir, merkezileştirir ve yönetir. Bu unsurlar, kendilerini geniş partili yığınlarla çevrelerler. Açık kitlesel bir parti biçimini aldığında da, parti üyelik kriterleri değişmekle birlikte, bu en iyileri kazanma, bunları partinin profesyonel çalışmasında değerlendirme amacından vazgeçmez. Az çok iddiasına uygun hareket etmeyi amaçlayan bir parti sendikaları, dernekleri, öğrenci örgütlerini, ülke çapında ve yerel platformlar vb. gibi kalıcı ve geçici tüm örgüt biçimlerini binbir bağla kendisine bağlayacak, merkezileştirecek, hepsini iktidar mücadelesinde birleştirecek yolu ve yöntemi bulmakta zorlanmayacaktır. Bir işçi sınıfı partisi için, diğer örgüt ve kesimlerle ilişkisi açısından ise, gençlik ayrı ve özel bir yerde durmaktadır.

Gençlik ayrı bir sınıf değildir. Toplumu oluşturan sınıfların genç kuşağıdır. Partiyi öncelikle ilgilendiren, emekçi sınıfların gençliğini kazanmaktır. Parti gençliğe, onu mücadeleye kazanma, devrimin yedek gücü yapma ve geleceği kazanma perspektifi ile yaklaşır; gençliği, onun hareketini bu sorumlulukla ele alır. İşçi sınıfı ve emekçi sınıfların gençliği, işçi sınıfı partisinin mutlaka kazanmak zorunda olduğu bir toplumsal kesimdir. Bu kitlenin ana gövdesini kazanmadan, işçi sınıfının iktidar mücadelesinin başarıya ulaşması hemen hemen olanaksızdır. Parti bu kitleyi nasıl kazanabilir, bunun için hangi gücü seferber edebilir?

Partinin gençliği kazanması ve ona önderliğini götürmesinin önemli aracı yine gençliğin kendisidir! Parti bunu, işçi, emekçi, öğrenci, köylü gençlerden kazandığı gençlerden oluşturduğu kitlesel gençlik örgütü aracılığı ile yapar. Bu gençlik örgütü işçi, öğrenci, işsiz, köylü gençliği kazanmak, onların kitlesel mesleki örgütler kurmasına yardım etmek, gençlik mücadelesinin yaygınlaşıp kitleselleşmesine dayanak olmak durumundadır. Bu gençlik örgütünün her kademesindeki gençlerin partiye kazanılması, partinin tüm gençliğe önderliğini onlar aracılığı ile sağlamlaştırması, partinin başarmak zorunda olduğu görevlerden birisidir. Bu, parti ile gençlik örgütü arasındaki ilişkinin, örgütsel bağımsızlık ilişkisinin ötesinde, çok yönlü ve canlı –ideolojik, politik, eğitsel, kültürel vb.– bir ilişki olması anlamına gelmektedir. Bu ilişki, gençlik kitlelerinin sağlam bir temel üzerinde devrime ve sosyalizme kazanılmasının güvencesidir. Gençlik kitleleri arasında kendi adına bir çalışma yürütmeye yetenekli olan, kendi iç yaşantısını düzenleme yeteneği bulunan, enerjik, hareketli, partinin tüm tecrübesinden yararlanan bir gençlik örgütü, kuşkusuz partinin gençlik kitlelerini kazanmasının en önemli aracı olacaktır. Eğer partinin gençliği kazanmak diye bir sorunu varsa, gençliğe ilişkin büyük sorumluluklarını da yerine getirmek zorundadır.

TKP’nin aksine, gördüğümüz gibi, proletarya partileri, gençliğe, kadro kazanmak gibi dar, faydacı bir anlayışla yaklaşmazlar ve yaklaşmamışlardır. Onlar, gençlik örgütünü, gençlik yığınlarını mücadeleye çekmek, onun kitlesini kazanmak için bir yardımcı araç olarak gördüler. Bu örgütün toplumsal sorumluluk altına girmesini, gençlik kitlesini mücadeleye seferber etmeye yetenekli olmasını, buradan, geleceğin iyi komünistlerinin yetişmesini sağlamayı, gençlik örgütünün kendi işlerini yapabilme tecrübesi kazanmasını amaçladılar. Gençlik örgütünü, gençliğin devrim ve sosyalizm için örgütlendiği, mücadeleye atıldığı, deneyim kazandığı bir okul olarak gördüler. Böylece; partinin, on binlerce, yüz binlerce gence ulaşmasının sağlanması ile, doğal bir süreç içinde, bunların içinden iyi parti kadrolarının çıkması zaten güvenceye alınmış, partinin sürekli olarak gençleşmesinin önü de açılmış olacaktır. Ama bu, yürütülen çalışmanın, gençliğe gereken önemi vermenin bir sonucudur. Sorun tersyüz edilerek, bu alanda ilerleme sağlamak ya da sağladığını sanmak, böyle davrananların kendisini vuracak ciddi bir yanılgı olacaktır.

Bitirirken vurgulamak gerekir ki; her ciddi işçi sınıfı partisi için; gençlik örgütü kurmamak, daha baştan gençliği kazanma çalışmasından vazgeçmek, gençlik yığınlarını burjuvazinin etkisine ve insafına terk etmek anlamına gelmektedir. Sosyalizme özlem duyan belirli bir gençlik azınlığını ‘partinin asli bileşeni’ ilan etmesi, TKP’yi, gençlik yığınlarını burjuva etkisine terk ve teslim etmekten alıkoymamaktadır. Hiçbir mazeret bu duruma gerekçe yapılamaz. Bu, zorlu ama mutlaka yapılması gereken çalışmadan yan çizilmesini haklı çıkaramaz. Gençliği kazanma çalışması içine girmeyenin, iktidar mücadelesinde başarılı olması, geleceği kazanması söz konusu bile edilemez. Son olarak, denebilir ki, zaten TKP’nin öyle bir derdi yok. Ancak işçi sınıfı partisinin var ve gençlik sorununda kafa bulandırmaya çalışanlarla sert bir ideolojik mücadele de zaten bunun için gerekiyor.

Gelenek, ‘Yeni bir kuşak...’ başlıklı yazıdan

Bu konularda daha ayrıntılı bilgi için, Dünya Komünist Gençlik Örgütleri Kısa Tarihine bakılabilir.

Dünya Komünist Gençlik Örgütleri Kısa Tarihi, sf. 27 Age.

Lenin, ‘Gençlik Enternasyonali’

Gelenek, s. 63, ‘Sosyalist mücadele ve gençlik üzerine notlar’

Gelenek, ‘Neden partili öğrenciler’

Agy, ‘... partili öğrenciler’

Gelenek, ‘Neden partili öğrenciler?’

Özgürlük Dünyası - Kasım 2003

GENÇLİK ÇALIŞMASININ BAZI YÖNLERİ ÜZERİNE

Başlığından da anlaşılacağı gibi, bu yazı, gençlik çalışmasını genel olarak, bütün yönleri ile ele alıp değerlendirmeyi amaçlamamaktadır. Yapılmaya çalışılacak olan, gençlik çalışmasında özellikle son dönemde iyice belirginleşmiş ve düzeltilmek üzere parti gündemine alınmış olan bazı hatalı yaklaşımları ele almak, bunların nasıl aşılabileceğini yeniden hatırlatmak, yanı sıra güncel bazı politik mücadele sorunlarına değinmek olacaktır.

Gençliğin Örgütlenmesi ve Mücadeleye Seferber Edilmesi

Partinin Sorunudur

Gerek son yapılan konferansın belgelerine yansıyan, gerekse de tek tek il örgütlerinin raporlarında yer alan çarpıcı bir tespit bulunuyor. Bilindiği gibi, bu, ‘gençlik çalışmasının gençliğe emanet edildiği’ tespitidir. Kuşkusuz sınıfın partisi gençliğe güvenmekte, onu komünizme kazanmanın mücadelesini vermektedir. Ancak sınıfın devrimci partisinin gençlik çalışmasının tüm sorumluluğunu gençliğe emanet etmek gibi bir anlayışı -günlük pratik çalışmanın ağırlığının gençlerin omzuna binmesi farklı bir şeydir- bulunmamaktadır. Parti, diğer alanları olduğu gibi, gençlik çalışmasını da, yakın bir önderlik çizgisi izleyerek geliştirme ve yönetme doğru anlayışına sahiptir. Ancak doğru anlayışa sahip olmak, gençlik çalışmasının sorunsuz yürüdüğü anlamına gelmemektedir. Bu doğru anlayışın pratiğe geçirilmesinde bazı sorunlarla karşılaşıldığı, bu sorunların çözülmemesi durumunda, gençlik çalışmasının ilerleyen ve gelişen, geniş gençlik yığınlarını mücadeleye seferber eden ve örgütleyen bir çalışma olarak gerçekleşemeyeceği bilinmektedir.

Bazen ‘olanaksızlıkların’ ardına sığınılarak, bazen de ‘kolaycılığa’ kaçılarak, gençlik örgütü ve çalışması, bazı parti belgelerinde de ifade edildiği gibi, pratikte gençliğe havale edilebilmektedir. Bu konuda izlenen yöntem ise, son derece ‘masum’dur: X ilinde bir gençlik yönetimi bulunmaktadır ve bu yönetim genç bir sekretere sahiptir. Atılan adım, genellikle bu gençlik yöneticisini parti il yönetimine almak -bu aşağıda da açılmaya çalışılacağı gibi yanlış değildir-, böylece gençliği onun aracılığı ile yönetmek olmaktadır. Bunu yaparken, genellikle böylece gençliğe daha yakın olduğumuzu, gençliğin sorunlarına daha ciddi çözümler getirebileceğimizi düşünürüz. Oysa bu adımı atarken, bu adımı diğer adımlarla desteklemediğimiz için, diğerleri bir yana, iki önemli hata yapmış oluruz. Bu iki önemli hatanın birincisi; partinin gençlik sorunundan uzaklaşmasını beraberinde getirmekte, ikincisi ise; genç kadroların yetişmesi, şekillenmesi ve eğitiminde çarpıklıkların ortaya çıkmasına yol açmaktadır.

Birincisinden başlayalım. Parti, diğer çalışma alanlarında olduğu gibi, gençlik alanında da, kendi kurduğu gençlik örgütüne yakın bir önderlik çizgisi izlemek zorundadır. Özellikle, gençlik çalışmasının, işçi sınıfı içindeki çalışma gibi, özen ve dikkatle yürütülmesi gereken bir çalışma olduğunu dikkate aldığımızda, bu zorunluluk daha bir anlaşılır olacaktır. Parti yerel örgütleri de, kendi alanlarında, genel olarak gençlik kitlelerin durumunu, eğilimlerini, ülkedeki politik gelişmelerin seyrini en ileriden bilebilecek örgüt durumundadır. Parti, gençliğin durumunu, gençlik çalışmasının sorun ve ihtiyaçlarını derinlemesine irdeleyebilir, döneme ilişkin görevler çıkarabilir, gençlik sorununu sürekli gündem yaparak, bu alana ilgisini sürekli olarak canlı tutulabilir. Devrimci sınıf partisinin bu konuda zengin bir tecrübeye ve birikime sahip olduğu, ayrıca engin bir mücadele deneyimi olduğu bilinmektedir.

Burada denilecektir ki; sınıf partisi, bu birikim ve tecrübesini zaten genç yoldaşlarla paylaşmaktadır, gençlik de, bu tecrübeyi özümsemekte istekli olmalıdır. O halde, onları böyle görevlendirmekte ne sakınca olabilir ki? Böylece parti gençleşmiş olmuyor mu? Bu kısmen doğrudur. Yani, parti böylece birikimi ve tecrübesini genç yöneticilerle paylaşmakta ve onların da gelişmesine, işleri omuzlamalarına yardımcı olmaktadır. Ancak her dönemin tecrübesinin farklı olduğunu, olayların ve hareketin gelişmesinden genel sonuçlar ve görevler çıkarmanın, partinin günlük çalışmasının bir parçası olduğunu hatırlatmak gerekir. Kuşkusuz, genç yöneticiler de, bulundukları organlarda partinin bu yöndeki kararlarının oluşmasına katılmaktadırlar. Ancak onların, ideolojik donanım ve tecrübe olarak, henüz öğrenme sürecinde oldukları, katkılarını sınırlı ölçüde yapabilecekleri unutulmamalıdır.

Pratik uygulamada ise, bu durum tersine dönmekte, sadece genç yoldaşların parti yönetimine getirdiği bilgiler üzerinden -kuşkusuz bu bilgilerin, hem de fazlasıyla gelmesi son derece önemlidir- kararlar alınmakta, görevler belirlenmekte, sonuçta, bunların uygulanması da, parti yönetimine katılmış gençlik yöneticisine havale edilmektedir. Böylece parti örgütü, gençlik sorunlarını irdeleme, çözümler üretme ‘yükünü’ sırtından atmakta, gençlik sorununa iyi bir çözüm getirdiğini düşünmeye başlamaktadır. Bu tarz bir yaklaşımın, gençlik sorunlarını anlama, gençlik örgütünün doğru bir çizgide gençlik yığınlarına yaklaşmasını sağlama ve gençliği parti çizgisine kazanmada başarılı olamayacağı açıktır.

Sorunun çözümünün, parti yönetici organlarında gençlik sorununun gereken ağırlıkta ele alınmasında, gençliğin sürekli gündem yapılmasında, parti organında gençlikten görevli bir partilinin bulunmasında ve bu görevlinin organda bulunan gençlik yöneticisi ile birlikte gençlik çalışmasını yürütmesinde yattığı, bilinemez değildir. Böylece parti, hem gençlik yönetimine, hem de gençliğin örgütünün diğer organlarına daha yakın olacak, gençlik çalışmasının daha güvenli, çok yönlü ve zenginleşmiş olarak yürütülmesine azami katkıyı sağlayacaktır. Bu durumun genç yönetici yoldaşların işlerini kolaylaştıracağını, gençlik örgütü içerisinde partiye olan güveni ve inancı artıracağını söylemeye gerek bile yoktur.

Ayrıca vurgulamak gerekir ki; partinin gençlik örgütüne yaklaşımı, örneğin illerde, yönetimlerin, burada belirtilmeye çalışıldığı gibi, soruna yaklaşması ile sınırlı değildir. Parti, gençliğe ‘her kademede’ yakın önderlik yapmakla yükümlüdür. İlçe örgütleri, varsa semtlerdeki parti örgütleri, gençlik örgütü ile böyle bir ilişki içerisinde olmak zorundadır. Gençlik içerisinde ‘parti organları’ oluşturmak da, ancak böyle pratik bir çalışmanın üzerinden olanaklı olabilir. Aksi takdirde, gençlik içerisindeki parti organları, çalışmanın ilerlemesinin bir ifadesi olarak ortaya çıkmayacak, sorun, bir başka düzeyde kendisini üretmeye devam edecektir. Burada olması gereken, partinin her kademedeki yönetici organlarının çalışmasının özünün gençlik yığınlarının harekete geçirilmesi ve örgütlenmesi olmasıdır. Bu amaç için belirlenen görevler, gençlik örgütünün çalışmasına temel yapılmak zorundadır. Gençlik örgütünün sorunlarını sürekli gündem yapması, çalışmayı ilerletmesi, bu çalışmanın üzerinden gençlik örgütü içerisinde parti organlarını oluşturmasıdır. Vurgulamak gerekir ki, anlayış ve tutum değişmeden, sorunlar çözülemez.

Kısacası, partinin, gençliğin enerji ve dinamizmine, gençleşmeye; gençliğin de deneye, tecrübeye, yakın yardıma ihtiyacı bulunmaktadır. Bugün bunlar pratik çalışmada ayrı ayrı yerlerde durmakta, gençlik çalışmasından gerekli verimin alınmasını önleyebilmektedir. Öncelikle düzeltilmesi gereken budur.

İkinci olarak; sınıfın partisi gençliğe güvenmekte, onun, partinin tecrübe ve birikiminden azami ölçüde yararlanmasına özen göstermektedir. Ancak pratikte, gençlik çalışmasının, gerekli yardım yapılmadan, parti sorumlulukları yerine getirilmeden, genç kadroların omzuna bindirilmesi, onlarda yanlış yaklaşım ve anlayışların uç vermesine yol açabilmektedir. Ayrıca bu, gençleşme sorununa yanlış bir yaklaşımı da ifade etmektedir. Gençliğin, kendine güven, ataklık, üstlendiği işi yerine getirebilmede iyimserlik gibi, önemli olumlu özelliklerinin olduğu bilinmektedir. Ama bu olumlu özellikler, eğer parti tarafından doğru geliştirilemez, iyi yönetilemez ve iyi bir parti eğitimi ile birleşmezse, kendini beğenmişliğe, sekterliğe, üstlenilen görevlerin sindirilerek yerine getirilememesine yol açabilmektedir. Kuşkusuz bu, bugün için ciddi bir tehlike değildir. Ancak gençliği görevlendirme ve eğitmede mevcut pratik çizgi düzeltilmezse, bu tip eğilimlere yol açan zeminin güçlenebileceğini göz ardı edemeyiz. Burada, bu sorunun doğrudan ‘gençlikten kaynaklanmadığı’, ama partinin gençlik örgütüne yaklaşımının zaaflarından kaynaklandığının altı bir kez daha özellikle çizilmelidir. Bu nedenle genç yoldaşları suçlamak, parti sorumluluklarını yerine getirmemek ve kolaycılık olacaktır.

Gençlik örgütü, sempati ve eğilim duyan her genci kazanmayı hedefleyen kitlesel bir örgüt olarak şekillenmek durumundadır. Bu, doğal olarak, işçi sınıfı dışındaki emekçi sınıflardan da gençlerin gençlik örgütüne katılması anlamına gelmektedir. Bu gençlerin, kendi sınıflarının alışkanlık ve davranış biçimlerini beraberinde getirecekleri göz ardı edilemez. Sekterlik, rekabet vb. özellikler bir gençlik örgütünde rastlanabilecek özelliklerdir. Ancak gençlik örgütü, aynı zamanda bir okuldur ve gençler, burada, mücadeleyi olduğu gibi, dayanışma, özveri, sebat, kararlılık vb. gibi işçi sınıfına özgü özellikleri de partinin yardımıyla öğrenecekler, mücadele içinde eski sınıf alışkanlıklarından kurtulacaklar, kendilerini ileri bilinç ve tutumla donatacaklardır. Bütün bu gelişmelerin, partinin yakın önderliği olmadan gerçekleşmesinin olanaklı olmadığı, olamayacağı anlaşılır bir durumdur. Parti nasıl gençlik sorununu ‘ikincil bir sorun’ olarak ele alma lüksüne sahip değilse, gençliğin görevlendirilmesi ve eğitimi sorununu da ikincil bir sorun olarak göremez.

Semt Çalışması ve Gençliğin Kazanılması

Özgürlük Dünyası’nın gerek Nisan sayısında, gerekse de daha önceki bazı sayılarında semt çalışması ve buralardaki gençlik çalışması çeşitli yönleriyle işlendi. Burada bu çalışmanın bazı yönlerine yeniden dikkat çekmekle yetinilecektir. Düzenin çürümüşlüğü ve çaresizliğinin en iyi görülebileceği yerlerin başında emekçi semtleri gelmektedir. Büyük kentlerin özellikle emekçi semtlerinin, hoşnutsuzlukları içten içe kaynayan geniş gençlik kesimlerini barındırdığı çok iyi bilinmektedir. Yine çok iyi bilinmektedir ki, düzene olan öfke ve hoşnutsuzluklarına rağmen, bu gençlik yığınları tepkilerini doğru kanallara akıtamamakta, gençliğin küçümsenmeyecek bir kitlesi, demagojilerin, estirilen rüzgârların etkisiyle, gerici akımlara yönelebilmektedir. Kestirmeden ifade edilecek olursa, eğer gençlik işçi sınıfının davasına kazanılacak, onun yedek gücü olacaksa, emekçi semtlerinde çalışma, gençlik çalışmasının mutlaka ve başarıyla yerine getirilmesi gereken alanlarıdır. Bu çalışma, semtteki işsiz gençlik kitleleri içerisinde, orta öğrenim kurumlarında, lise ve varsa diğer okullarda, işyeri ve atölyelerde genç işçiler arasında, kısacası, sokak sokak sürdürülmesi gereken bir çalışmadır.

Bu alanların her birinin kendine özgü sorun ve taleplerinin olduğu göz ardı edilemez. Elbette tüm semt gençliğini ilgilendiren ortak talep ve istekler de bulunabilir. Örneğin spor alanlarının yapılması, geliştirilmesi, kültürel etkinlikler için olanakların sağlanması, meslek edindirmeye yönelik kurs ve olanakların sağlanması vb. Özellikle işsiz gençler arasında bu ve benzeri taleplerin yaygınlaştırılması, gençler arasında, bunları elde etmek üzere talepler öne sürülmesinin sağlanması, semtlerdeki gençlik çalışmasına yeni olanaklar ve geniş bir zemin kazandıracaktır. Sürdürülen gençlik evleri ve dernekler kurma çalışması, kuşkusuz gençlik çalışmasını bir mekana indirgeme, onun dinamiklerini sınırlandırma anlayışına kapalı olmalıdır. Bu olanaklardan yararlanmak, ancak asıl çalışma alanlarının gençlik kitlelerinin geniş safları olduğu bilinmek durumundadır. Sokak sokak çalışmak bu çalışma üzerinden sokak sokak örgütlenmek zorunludur; bu çalışmada,gericiliğin propagandası ile yüz yüze gelmiş gençlik yığınlarının içinde bulundukları durumun ve geleceklerinin nerede olduğunun bilincine varabilmeleri için, bu durumun sorumlularının ne ve kimler olduğunu, alternatifin ne olduğunu, başka bir dünyanın kurulabileceğini, bunun için birlikte mücadelenin zorunluluğunu anlatabilir, kurtuluşun yolunu işaret ederek, bu mücadele içerisinde ilerleyebilmelerini sağlayabiliriz. Bu çalışmanın ancak çok yönlü ve geniş bir perspektifle yürütülürse başarılı olacağı ortadadır.

Bazı büyük illerde, özellikle semtlerde, gençlik alanında ‘kalıcı güçler’ edinme konusunda yaşanan sıkıntılar bilinmektedir. Bu konuda genellikle şöyle bir yöntem izlenmektedir: Yaz dönemlerinde üniversitelerden genç militanlar semt çalışması için görevlendirilmekte, bu çalışma belli bir canlanma yaratmakta, ancak okulların açılması ile birlikte, yeniden, hemen hemen başlanılan yere dönülmektedir. Bu tip planlar ve görevlendirmeler elbette yanlış değildir. Burada sorun, genellikle çalışmaya hangi perspektifle yaklaşıldığı noktasında düğümlenmektedir. Dışarıdan giden genç kadrolar, çalışmayı kendilerinde merkezileştirecek, bütün sorunlara koşacak, ‘genç kurtarıcılar’ gibi mi hareket edecek, yoksa ilişki kurdukları, kazandıkları gençlerin kendi alanlarının sorumluluğunu üstlenmelerine, çalışmayı yürütmelerine yardım mı edecek? Birinci durumda, genç güçlerin birikmesi, onların çalışma içerisinde tecrübe kazanması, işleri üstlenmesi hemen hemen olanaksız olurken, ikinci durumda, az da olsa, birikmiş güçlerin iş yapması, örgütlenmesi, düzenli ilişki ve yardımla bu çalışmanın genişleyip ilerlemesi olanaklı olacaktır. Ayrıca orta öğrenim çalışmasındaki kısmi ilerleme, semtlerde kalıcı güçler edinme, genç liselilerin bu çalışmada görevlendirilmesi gibi olanakları da genişletmiş durumdadır. Bu olanağı da verimlilikle kullanmak gerekiyor.

Semtlerde çalışma yürütürken, başta günlük gazete olmak üzere, var olan pek çok olanak eğer iyi değerlendirilebilirse, emekçi semtlerindeki geniş gençlik yığınlarının kazanılamaması için hiçbir neden bulunmamaktadır. Güne gazetesini satmakla, onu geniş yığınlarla buluşturma çabası ile başlayan bir genç, kuşkusuz geleceğin iyi bir partilisi olmaya adaydır. Emekçi semtlerinde tek bir gencin bile gericiliğin ve sermayenin ağına takılması, sadece genç bir yaşamın heba olması anlamına değil, ama işçi ve emekçi halkın enerjisinin eksilmesi anlamına da gelmektedir. Emekçi semtlerindeki gençliğin sermaye ve gericiliğin demagoji ve yalanlarına yedeklenmemesi, enerjisini, fedakarlığını ve coşkusunu emekçi halkın kurtuluşuna adaması, gençlik çalışmasının mutlaka başarması gereken çok önemli bir görevdir.

İşçi Gençlik Çalışması Üzerine Birkaç Söz

İşçi gençlik çalışması, özellikle genç işçilerin yoğun olarak çalıştıkları organize sanayi sitelerindeki çalışma ve bu çalışmanın sorunları üzerine parti basınında pek çok belge, bilgi bulunuyor. Burada, sadece yaz dönemini planlamak açısından dikkati çekmek için, çok kısa olarak bazı hatırlatmalarda bulunmak gerekiyor. Organize sanayi siteleri ve bölgeleri, işçi gençlik çalışmasının mutlaka başarıyla yürütülmesi gereken alanlar olarak, pek çok kez gündemimize girdi. Bu alanda bazı başarılı adımlar atıldığı gibi, zorluklara göğüs gerememe, alanı terk etme, uzun süre yeniden gündeme almama, çalışmayı sıfırlama, düpedüz bu çalışmayı unutma gibi olumsuz gelişmeler de yaşandı. Kuşkusuz bu çalışma, mutlaka ve sabırla yürütülmesi gereken bir çalışma. Çalışmanın ele alınıp planlanmasından, görevlendirmelere, görevlendirilenlere yardım etmekten, istikrarlı bir biçimde çalışmayı yürütmeye kadar, pek çok sorunumuz bulunuyor. Ancak ısrar edildiğinde, çalışmanın ilerlediği ve geliştiği de bir gerçek. Eğer gençlik örgütünün omurgası işçi gençliğe dayanacaksa ki bu, aynı zamanda, çalışmada, mücadelede istikrar, gençlik örgütünün savrulmalara daha kapalı olması anlamına da gelmektedir, bu çalışma, mutlaka gerçekleştirilmesi gereken bir çalışmadır.

Tatil döneminin başlayacak olması, ihtiyaç olan yerlerde işçi gençlik çalışmasını yeniden planlama ve somut adımlar atma konusunda yeni olanakları beraberinde getiriyor. Genç aydın kuşaktan, işçi gençlik çalışmasında yararlı olabileceklerin bu çalışmada görevlendirilmesi, genç kadroların bu çalışma için teşvik edilmesi ve cesaretlendirilmesi, bazı yerlerde çalışmanın başlatılması, bazılarında ise güçlendirilmesi için atılması gereken adımlar arasında yer almaktadır. Bilmek gerekiyor ki, genç aydın kuşağının, bugün genç işçilere bu çalışma ile yapabileceği yardımın yerini hiçbir şey tutamaz. Genç işçilerin, kendi sınıflarının en dinamik kesimleri olarak, mücadeleci, sınıf bilinçli iyi savaşçılar olarak yetişmelerine yardım, hem işçi hareketinin geleceği için, hem de partinin gençleşmesi için son derece büyük önem taşımaktadır.

Bu çalışma için adım atıldığında, genç işçiler arasından son derece yetenekli, yeni bir dünya kurmak için mücadeleye istekli militanların çıktığını deneyimlerimiz kanıtlamaktadır. Bu gençler, doğru bir yardımla, yürütülen çalışmanın sorumluluğunu üstlenebilirler. Dışarıdan giden genç aydınlarda da, kuşkusuz buradan sınıfa katılma, kendisini sınıfın kurtuluşuna adama eğilimleri çıkacaktır ve ayrıca bu, sistematik olarak teşvik edilmesi gereken bir durumdur. Bunlar için asıl çalışma alanının genç işçi çalışması olması doğaldır. Her durumda önemli olanın, yetenekli genç işçilerin kendi işlerini, yani alandaki çalışmanın sorumluluğunu üstlenmelerine yardım etmek olduğu, çalışmanın başarısını en iyi ölçecek kıstasın da bu olduğu unutulmamalıdır. Bu alandaki sorunların bolluğu, bizi, hemen bir direniş örgütlemenin cazibesine teslim olmaya götürmemelidir. Bunun için yeterince zaman da, fırsat da zaten olacaktır. Çalışma, bu durum ortaya çıktığında, hareketi o alanda ileriye itecek, işçi hareketine kazanımlar sağlayacak geniş bir perspektifle yürütülmek zorundadır.

Sonuç olarak ifade edebiliriz ki, burada kısaca ve ana hatları ile işlenen sorunlar, gençlik çalışmasında yeniden önümüze gelmiş olan, çözülmesi zorunlu bazı önemli güncel sorunlardır ve bu sorunları çözmek üzere atılacak adımlar, gençlik çalışmasına ivme kazandıracak, gözle görülebilir ilerlemelerin yolunu açacaktır.

Şoven Dalga ve Buna Karşı Mücadele

Ülkemiz, mevcut sorunları nedeniyle, gericiliğin malzeme bulmakta pek zorlanmadığı bir ülkedir. Ancak gericiliğin kullandığı her sorun, aynı zamanda, iktidar iddiasıyla faaliyet yürüten bir partinin karşı çözümler üretmek zorunda olduğu, sorunlar olmalıdır, partinin bu sorunlar üzerinden, işçi sınıfını, emekçi halkı ve gençliği eğitip ilerletme yükümlülüğü vardır. Yani atlanıp üstünden geçilemezler, yok sayılamazlar. Mevcut sorunların kaynağını gösterebilmek ve çıkış yollarını işaret edebilmek gerekmektedir. Kürt sorunu, Ermeni sorunu, Kıbrıs sorunu, AB ve ABD ile ilişki, Türkiye’nin bölgedeki durumu vb. gibi sorunlar, bunların başlıcalarıdır. Her sorunun kendi özgünlüğü vardır ve sınıfın devrimci partisi, genel olarak ülkenin bağımsızlığını, halkların kardeşliğini, diğer ulusların haklarına saygıyı, demokrasi ve eşitlik temelinde sorunların çözülmesini, emperyalist ve gerici kışkırtmaların açığa çıkarılmasını, emekçi kitlelerin bu konularda kazanılmasını ve harekete geçirilmesini hedefleyen bir politik çalışma yürütmektedir.

Bu sorunların bazıları dönem dönem öne çıkmakta, gericilik, bunun üzerinden şovenist bir rüzgar estirmeye girişmektedir. Son olarak, ‘bayrak provokasyonu’ ile Türk şovenizmini kışkırtan gerici bir dalga yaratılmaya çalışıldı. Bu dalga kısmen etkili de oldu. Gençliğin bu şovenist kışkırtmaların hedef kitlesi arasında yer aldığını söylemeye sanırız gerek bulunmuyor. Gericilik, her meselede olduğu gibi, bu sorunlarda da, gençliği kendi yedek gücü yapmaya çalışıyor, onu şovenizmle zehirleme girişiminde bulunuyor. Bu sorunlar özellikle yükseköğrenimde hemen yankısını bulabiliyor. Gericiliğin bu alanda attığı ilk adım hemen hemen hiç değişmiyor. Kazanıp örgütlediği gençleri ilerici, devrimci gençlik kesimlerinin üzerine salarak, onları dağıtmayı, geniş gençlik kesimlerini sindirmeyi ve etkisi altına almayı hedefliyor. Yani gericilik, güçlü olduğunu düşündüğü alanda hemen saldırıya geçme, ilerici, devrimci güçleri erken bir çatışmaya çekerek, onlarla geniş gençlik kesimleri arasında ayrışma yaratma, sınır çekme ve bu güçleri tecrit ederek boğma taktiği izliyor. Saldırı için öne sürdüğü kesimlerin ardında bütün bir düzen ve devlet ilişkileri sistemi bulunduğunu, herhâlde ayrıca kanıtlamaya gerek yoktur. Yani saldırıları, rastgele ortaya çıkmış, bir avuç kandırılmış gencin keyfi davranışları olarak yorumlamak yanlış olacaktır. Bu durum, doğal olarak, ‘O halde, ne yapmak gerekir?’ sorusunu öne çıkarıyor. Gericiliğin harekete geçirdiği güçlerle çatışmaya mı girilecek, yoksa farklı bir yol mu izlenecek? Bu sorunun son dönemlerin önemli sorunlarından biri olduğu yadsınamaz. Bu sorunun anahtarı, gericiliğin ne yapmak istediğini doğru yanıtlamakta yatmaktadır. Bir önceki paragrafın ortasından itibaren gericiliğin ne yapmak istediği kısaca yanıtlanmaya çalışıldı. Burada, şu soruyu da sorarak, durumun daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabiliriz. Bu soru, ‘Hedef kim?’ sorusudur. Gericiliğin hedefi, sadece, üniversitelerde sayıları son derece sınırlı olan ilerici, devrimci güçler midir? Bu soruya yanlış olarak ‘Evet’ yanıtı verilirse, doğal olarak, ‘kendini savunma ve çatışma’ çizgisi izlemek kaçınılmaz olmaktadır. Eğer bu soruya ‘Bugün biz, kitlelerin ileri kesimlerini oluşturuyoruz, onları ülkenin sorunları konusunda aydınlatmak, bağımsızlıkçı, demokratik bir çizgiye, sosyalizme kazanmak gibi bir görevimiz, sorumluluğumuz bulunuyor; saldırı, bizi bu görevden alıkoymayı, tecrit etmeyi, kazanmak istediğimiz kitleyi gericiliğin peşine takmayı hedefliyor, yani, asıl hedef kitlelerdir’ yanıtı veriliyorsa o zaman yapılması gereken farklıdır. Doğal olarak yapılması gereken iş, geniş, kesintisiz, istikrarlı bir kitle çalışmasına yönelmektir. Gençlik kitleleri ile canlı ve kalıcı bağlar kurmaya çalışmak, bu bağların gericilik tarafından kesilmesine engel olacak bir çalışma yürütmek gerekmektedir. Gericiliğin saldırı ve provokasyon çabalarını püskürtmenin en etkili güvencesi, geniş kitle bağlarıdır. Eğer bu bağlar varsa, gericilik, saldırı için, üç-beş kez düşünmek zorunda kalacaktır. Yok eğer buna rağmen saldırıyorsa, karşısında, örgütlenmiş çok geniş bir kesim bulacak ve saldırı kuşkusuz orada ezilecektir. Öyleyse, çalışmada ve mücadelede kitle çizgisi izlemek, gericiliğe verilecek en etkili yanıt olacaktır. Aksi bir durum, mücadeleyi düellocu bir çizgiye götürecek; ilerici, devrimci güçleri geniş kitlelerden tecrit edecektir. Böylesi erken bir bölünme, kaçınılması gereken bir durumdur. Alnımızda damgayla kitlelere gidemeyiz, gitsek de başarı şansımızı büyük ölçüde yok etmiş oluruz.

Gençlik kitlelerini gericiliğin kullandığı sorunlar konusunda bilinçlendirmek için pek çok yol ve yöntemin olduğu bilinmektedir. Gençlerle yüz yüze konuşmaktan, panel ve konferanslar düzenlemeye, bildiri ve broşür dağıtmaktan, birlikte ilerici bir kültürel etkinliğe gitmeye, sınıf ve amfi konuşmalarından, derslerin doğal ortamını kullanmaya kadar pek çok yol ve yöntem bulunmaktadır. Burada kilit sorunun, ilgili alanda gençlikle sürekli canlı ve kalıcı ilişkiler içinde bulunmak olduğu açıktır. Örneğin, şöyle bir tartışmayı geniş kesimlerle yürütebildiğimizi varsayalım; konu milliyetçilik olsun. Tartışma başlıklarını şöyle açalım: Ülkenin ABD ile ilişkileri ne durumdadır, ülkeden ne istenmektedir, uluslararası fınans kuruluşları ile yapılan anlaşmaların gerçek içeriği nedir, milliyetçilik etiketi kullanan hükümetler ve devlet bugüne kadar hangi tutumu almıştır, yurtseverlik çizgisi ile şovenist bir çizgiyi ayıran noktalar nelerdir, emperyalizme ve büyük devletlerin baskısına karşı ülke çıkarlarının savunulması yurtseverlik olabilirken, Kürt halkının ezilmesini savunmak yurtseverlik olabilir mi, ya da yurtseverlik diğer milliyetler ve halklar üzerinde kendi milliyeti için ayrıcalık ve imtiyazlar talep edebilir mi, çokça sözü edilen ülkenin bölünme tehlikesi şovenizme varmış milliyetçilikle önlenebilir mi, yoksa eşit hakları savunan bir kardeşlik çizgisi mi izlemek gerekir? vb vb. Böylesi bir tartışmayı başarıyla yürütebildiğimiz bir alanda, gericiliğin yüzündeki tüm perdeleri çekip almamız işten bile değildir. Zorluklar elbette olacaktır. Ama hiçbir şey olanaksız değildir. Burada sorun, bunu gerçekleştirmek üzere adımlar atmakta ve bu adımları ısrarla ilerletmeyi başarabilmekte düğümlenmektedir.

Özgürlük Dünyası - Haziran 2005

EMEK GENÇLİĞİ
4. GENEL KONFERANSI’NIN GÖSTERDİKLERİ

Emek Gençliği’nin şubat ayı ortasında başlayan 4. Genel Konferans süreci, 1-2 Nisan 2006 tarihlerinde toplanan merkez konferans ile tamamlandı. Konferans süreci boyunca Emek Gençliği örgütleri, Türk ve Kürt milliyetinden işçi, işsiz, öğrenci, köylü gençlik kesimleri içerisinde yürüttüğü çalışmanın ilerleyen yönlerini, zayıflıklarını ve eksikliklerini değerlendirdi. 3. Genel Konferans’tan bugüne gelen dönem boyunca süren mücadele ve örgütlenmesini, Türk ve Kürt gençliğinin mücadele ve örgütlenmesinin ihtiyaçlarını, sunduğu olanaklara ve bu olanakları ne kadar değerlendirebildiğine bağlı olarak gözden geçirdi ve bu üç yıllık sürecin muhasebesini yaptı. Her düzeydeki yönetici komitelerini demokratik bir tarzda, seçimler yaparak yeniledi. Emek Gençliği, konferans sürecindeki tartışmaları, bir günlük Bölge Konferansı ve iki gün süren Genel Konferans’ın değerlendirme ve kararlarını, çerçevesini yeniden çizdiği görev ve sorumluluklarını bir sonuç bildirgesi ile bütün Türk ve Kürt gençliğinin bilgisine sundu.

Bu yazıda, Emek Gençliği 4. Genel Konferans sürecinin ortaya çıkardığı sonuçları çeşitli yönleriyle ele alıp, işçi sınıfı ve emekçiler açısından olduğu gibi, gençliğin de önderi olan işçi sınıfının devrimci partisinin belli başlı sorumluluklarına dikkat çekeceğiz.

Canlı Bir Konferans Süreci ve Talepler İçin Mücadelenin Önemi

Daha önceki Emek Gençliği konferans süreçlerinde olduğu gibi, 4. Genel Konferans süreci de, genel olarak, Emek Gençliği’nin bütün gençlik kesimleri içerisinde sürdürdüğü çalışmada bir canlanma, derlenip toparlanma yaratmıştır. Konferans sürecinin, dünya ve Türkiye gündeminde yer alan sosyal, siyasal ve kültürel gelişmelerle birlikte, gençlik kesimlerinin somut talepleri etrafında yürütülen günlük çalışmanın bir parçası olarak ele alınması, gençlik kitlelerine yapılan Konferans’a katılım çağrısının kapsayıcılığı vb. açılardan ortaya konan pratik tutum, bunda belirleyici olmuştur.

‘Kurtlar Vadisi Irak’ filminin vizyona girmesiyle canlanan Irak’ın işgali ve ABD karşıtı mücadeleye ilişkin tartışmalar, Türk ve Kürt gençliğinin antiemperyalist mücadele birikimi ve bunun günümüz gençliği tarafından doğru temelde kavranmasına yönelik bir çalışma, genç işçilerin hak alma ve sendikalaşma mücadeleleri, 2006 Newroz etkinlikleri öncesi başlayan ve sonrasında Diyarbakır’da çocukların öldürülmesine kadar varan milliyetçi-şoven kışkırtma ve provokasyonlara karşı tutum alma, Fransa gençliğinin yeni iş yasası düzenlemelerine karşı sürdürdüğü mücadele ve direnişinden öğrenme, gençlik kitlelerinin dikkatini buna çekme vb. iç ve dış gelişmeler, konferans sürecinin gündemini tayin eden olay ve olgular arasında başta gelenleridir.

Bütün bu yaşananlar ve tek tek çeşitli gençlik kesimlerinin yerel düzeydeki sorunlarına ve taleplerine ilişkin bir kitle çalışması, mücadele ve örgütlenmesi perspektifi ile konferans çalışmalarının sürdürülmesinin önemi, konferans sürecinin başında bir kez daha vurgulanmıştır. Bu anlayışla, gençlik yığınlarına güncel politik gelişmeler, acil ve somut talepleri temel alarak seslenen, gençlik kitleleri içerisinde güvenle ve kararlılıkla düşüncelerini dile getiren, açık çağrılarla gençliği birleşmeye ve mücadeleye davet eden, kendisinin de gençliğin ana gövdesinin bir parçası olduğunu bilerek dünden daha ileri bir çaba sergilenmiştir.

Konferans sürecinin bu anlayışla ele alınması; dar, kısır ve gençlik yığınlarının gündeminden kopuk, verimsiz bir iç tartışmanın değil; canlı bir çalışmanın içerisinde konferansların yapılmasının belirleyici tarafıdır. Bu çalışmanın özellikle orta öğrenim gençliği içerisinde canlı bir karşılık bulması, Emek Gençliği konferanslarında, orta öğrenim gençliğinin dikkat çekmesini de beraberinde getirmiştir.

Başta ortaöğrenim gençliği içerisindeki Emek Gençliği grupları olmak üzere, konferans sürecini EMEP (Emek Partisi)’in ortaya koyduğu anlayışla ele alıp, çağrılarını buna uygun yapan ve pratik tutumuyla bu anlayışa uygun hareket eden Emek Gençliği grupları, işçi, işsiz ve öğrenci gençlik kesimleri içerisindeki mücadele ve örgütlenme düzeyini ilerleterek, bu süreçten güçlenerek çıkmıştır. Kimi illerde, bir lisede 100’ün üzerinde gençle konferansını yapan, ilk defa çağrı yapılan bir mahallede 40 gençle bir araya gelip örgüt kuran, çeşitli sektörlerden 30-40 işçi gençle konferans toplantıları yapan Emek Gençliği gruplarının varlığı, bunun örneklerini oluşturmuştur. Bu alanlardan seçilmiş delegelerin, il konferanslarında ve merkez konferansta yaptıkları değerlendirmeler, kararlılık ve heyecanları olumlu olduğu kadar, yukarıda ortaya konan tarzın çalışmaya hâkim olduğu koşullarda nasıl bir ilerleme sağlanacağının somut olarak görülmesi açısından da öğreticidir.

Yine bu sürecin, örgütsel bir kapsayıcılıkla birleşmesi ve ‘Kimler Emek Genci’dir?’ sorusuna, ‘Emek Gençliği’nin çağrılarına yanıt veren ve çalışmalara katılıp, mücadeleye atılan her genç Emek Gençliği üyesidir’ şeklindeki temel yaklaşımla yanıt verilmesi, bu yaklaşımın bütün parti ve gençlik örgütlerine hâkim olması için ısrar edilmesi, altı çizilmesi gereken bir diğer önemli noktadır. Konferans sürecinde yaşanan tartışmalarda bir kez daha görüldüğü gibi, birçok genç, kimlerin Emek Gençliği’ne üye olabileceği konusunda, sadece kendi dar deneyleri ile sınırlı yanıt vermektedir. Dahası, bu durum, parti yöneticileri arasında da görülebilmektedir. Emek Gençliği’ne kimlerin üye olabileceği (katılabileceği), tek tek kişi veya gençlik gruplarının öznel değerlendirmeleriyle değil, partinin, dünya ve Türkiye gençliğinin mücadele ve örgüt birikimi ışığında ortaya koyduğu bu nesnel kritere göre şekillenmelidir. Bugünün ihtiyacı, bu kriterlerin yeniden tartışılması değil, gereğinin yapılması ve bütün bir çalışma ve örgütlenmenin bu anlayışla sürdürülmesidir. Emek Gençliği 4. Genel Konferansı’nın bu açıdan da öğretici sonuçları olmuştur.

EMEP’in ve Emek Gençliği’nin, Türk, Kürt gençlik yığınları içerisindeki çalışma ve örgütlenmeyi bu kritere uygun olarak sürdürmeleri, gençliğin mücadelesi açısından ilerletici olacaktır. Bunun esas sorumluluğunun ise, partinin her düzeydeki örgütlerinin omuzlarında olduğu, bu anlayışın gençlik çalışmasında hâkim bir tarz hâline gelmesini parti örgütlerinin sağlayacağı ve bunun, gençliğe önderlik etmenin vazgeçilmez bir parçası olduğu gerçeği unutulmamalıdır.

Kitle Çalışması, Kitle Örgütlerine Yaklaşım, İstikrar ve Israr

Konferans süreci, öncesi ile de birlikte ele alındığında, Emek Gençliği örgütlerinin, özellikle ortaöğrenim ve üniversite gençliği içerisinde belirli bir yaygınlığa sahip olan kitle örgütlerinde çalışma, bu örgütlerin faaliyetlerine yön verme, buralarda mevzi edinme ve buraların gençliğinin mücadelesini ilerletecek bir işleve sahip olmasını sağlama konusunda olumlu bir yönelime girdiğini göstermiştir. Bu olumlu gelişimi devam ettirmek, kalıcı ve yaygın hale getirmek açısından, belli başlı noktalara dikkat çekmek bir ihtiyaç durumundadır.

1- Üniversite gençliği içerisinde çalışma yürüten Emek Gençliği gruplarında da, Öğrenci Temsilciler Konseyi (ÖTK)’ne ilişkin küçümseyici, ‘ÖTK’lardan mücadele örgütü olur mu?’, ‘Konseyler antidemokratik seçiliyor, bizim çok fazla müdahale etme şansımız yok’ vb. şikâyetlenen, yakınmacı ve öğrenci örgütlerinin önemini kavramaktan uzak eğilimler ortaya çıkabilmektedir. Benzer eğilimleri kol, kulüp, topluluk vb. ‘özel ilgi alanlarına’ hitap eden öğrenci örgütleri açısından da görmek mümkündür. Ancak, konferans süreci göstermiştir ki, Emek Gençliği bu tür eğilimlere prim vermeyecek ve bu öğrenci örgütlerinin, üniversite gençliğinin mücadelesini ilerletecek dinamikler olmasını sağlayacak bir birikime de sahiptir. Henüz bugün istenilen düzeyde olmasa ve mevcut olanaklara denk düşmese de, çeşitli üniversitelerde azımsanmayacak sayıda ÖTK temsilcisi gencin Emek Gençliği saflarında mücadele ettiği bilinmektedir.

Bu açıdan yaşanan darlıkları, sekter ve özgüvenden yoksun tutum ve anlayışları, hangi pratik gerekçeyi öne sürerek ortaya çıkarsa çıksın, değiştirmek ve doğru bir yaklaşımla bu öğrenci örgütleri içerisinde çalışmak, Emek Gençliği’nin temel ve vazgeçilmez bir ilkesidir. ÖTK’ların bir öğrenci örgütü olarak etkin hale gelmesi, yükseköğrenim gençliğinin taleplerine sahip çıkması, üniversite yönetimlerine katılarak, demokratik bir işleyişe sahip olması, dünya ve Türkiye’de yaşanan gelişmelere, gençliğin çıkarlarına uygun, halktan, toplumdan yana bir tavır koyması; ‘o tarafa-bu tarafa’ yalpalayarak değil, cesaretle ve kararlılıkla bu örgütlerde yer alıp, üzerine düşeni yapmakla mümkün olacaktır. Bunun için de, üniversiteye gelen her yeni ‘kuşağın’ ÖTK’lara ilişkin Emek Gençliği’nin tutumunu yeniden ve yeniden tartışmaya, ‘test etmeye’ ihtiyacı yoktur. Yapılması gereken, Emek Gençliği’nin mücadele birikimine uygun olarak, kendi eyleminden öğrenmek ve bu örgütlenmelerde yer alarak, başarılı olmak için sabırla çalışmaktır. Her tür burjuva, gerici, milliyetçi akımın bu örgütler üzerindeki etkisini ve binlerce gence yönelmiş propagandasını boşa çıkarmak için çok yönlü ve militan bir çalışma yürütmektir.

Kol, kulüp, topluluk vb. ‘özel ilgi alanlarına’ dayalı öğrenci örgütleri için de bu yaklaşım esas olmalıdır. Bu tür öğrenci örgütlerinin onlarcasının olduğu üniversitelerde, 5-10 genç bir araya gelerek yeni bir oluşuma gitmek yerine, etkin ve ilgi odağı olan, azımsanamayacak sayıda üyesi bulunanlarından başlayarak, içlerine girip çalışmak, temel perspektif olmalıdır. Olmayan yerlerde, açık çağrılar ve kapsayıcı bir pratik tutumla bu tür örgütlerin kurulmasını sağlamak, bir bütün olarak bu örgütler üzerindeki yönetim baskısına karşı mücadele etmek, bunun için pratik etkinlikleri fiilen yapabilir bir kararlılıkla hareket etmek, Emek Gençliği’nin devrimci karakterinin bir gereğidir.

Bu açıdan Emek Gençliği Konferansları’nda, yapılan pratik etkinliklere dair verilen örneklerin çarpıcılığı, yakın tarihte yükseköğrenim gençliğinin gençlik mücadelesini ilerletici çıkışlarında bu öğrenci örgütlerinin (en başta da ÖTK’ların) üstlendiği işlev (savaş karşıtı eylemler, eğitim fakültelerinde formasyon uygulamasına karşı verilen mücadele, dönem sonu şenlikleri, yarışmalar gibi organizasyonlar vb.) yeterince somut veriyi gözler önüne sermektedir. Dahası, 4. Genel Konferans’ın kararları bu yönüyle açık ve nettir. Parti ve gençlik örgütleri, bu kararların uygulanması için özen ve dikkati elden bırakmamalıdır.

2- Yükseköğrenim gençliği içerisindeki öğrenci örgütlerinin benzerleri, kendine has özgünlükleriyle birlikte, ortaöğrenim gençliği içerisinde de mevcuttur. Bunlara, Okul aile birlikleri, eğitsel kol faaliyetleri, öğrenci-veli dernekleri vb. oluşumlar da eklenebilir. Ortaöğrenim gençliğinin konferans sürecindeki canlı ve coşkulu katılımı düşünüldüğünde, bu tür örgütlenmelerde Emek Gençliği’nin etkisinin düzeyi/yetersizliği bir çelişki oluşturmaktadır. Bu çelişkiyi giderecek bir tutumla dönem sonuna kadar çalışmaların sürdürülmesi ve yeni dönemde bu öğrenci örgütlerinin çalışmalarının güçlendirilip yaygınlaştırılması, ortaöğrenim gençliği içerisinde gözlemlenen politikleşme eğiliminin kalıcı ve istikrarlı bir mücadele geleneği oluşturması açısından ihmal edilemez. 4. Genel Konferans’ın kararları, bu açıdan da, önemle takip edilmesi gereken durumdadır.

Burada, özellikle bir gerçeğin altını çizmekte fayda var. Ortaöğrenim gençliğinin mücadelesinde teknik-meslek liselerinin yeri ve önemi, konferanslarda dikkat çekilmiş olsa da, sürekli gündemde olmalıdır. Özellikle EMEP örgütleri, bu alandaki partililer, teknik-meslek liselerindeki gençliğin kazanılmasını Emek Gençliği örgütlerine bırakamazlar. Maalesef bugünkü tablo, büyük oranda buna işaret etmektedir. Bu liselerin önemi, bunun nedenleri birçok yönüyle ve çeşitli vesilelerle defalarca vurgulanmıştır. İlerlemek için gerekli olan tutum değişikliği, esas olarak, parti örgütlerinden başlamalıdır.

3- Gençliğin kitle örgütleri açısından önemli bir deneyim de, mahalle-semt gençliğinin örgütlenmesi açısından gündeme gelen ‘Gençlik Evleri’ örgütlenmesidir. Yakın geçmişte ‘her derde deva’ bir örgütlenme gibi algılanan, gençlik yığınlarının mücadeleye çekilmesinde esas olanın taleplerin ve çalışmanın zenginliği değil de, örgüt biçimleriymiş gibi algılanmasına yol açan bu deneyimleri de unutmamak gerekir. Mahalle-semt gençliği içerisinde yaygın olan, spor kulüpleri, yöre dernekleri vb. ile birlikte düşünüldüğünde, bu tür örgütlenmeler içerisinde Emek Gençliği’nin etkin olması, buralarda bir araya gelen gençlerin, talepleri için mücadeleye seferber edilmesi, aynı zamanda, bu gençlik kesimleri içerisinde dayanışma, birlik, paylaşma duygularının ilerletilmesi ve çok yönlü bir aydınlanmanın teşvik edilmesi, elbette ki, Emek Gençliği’nin sorumlulukları arasındadır.

Ancak, mahallerde gençlerinin kendi girişimleri ve çabalarıyla oluşmayan veya bu tür oluşumlar çeşitli geri yönlerine rağmen mevcutken, belli sayıdaki Emek Genci’nin çıkıp kendilerinin bu tür örgütler kurmaya yönelmeleri, bu tür örgütlerin Emek Gençliği’nin yerine geçirilmesi vb. eğilim ve tutumların bir kazanım sağlamadığı, Konferans sürecinde yapılan değerlendirmelerle de bir kez daha görülmüştür.

4- Bir süredir, genç işçi yığınları içerisindeki çalışmanın zayıflıklarına dikkat çekilerek, bu alandaki çalışmaların güçlendirilmesi için konferans çalışmalarının bir fırsat olarak değerlendirilmesi tutumu, kısa sürede belirli yönleriyle olumlu sonuçlar vermiştir. Özellikle büyük kentlerde, tekstil, ağaç, metal yan sanayi, tarım vb. sektörlerde genç işçilerin örgütlenmesine yönelik sürdürülen çalışmalarda, konferans süreciyle birlikte belirli bir canlanma yaşanmıştır. Buralarda yapılan konferans toplantılarından seçilen delegelerin, il konferansları ve Genel Konferans’ta dünden daha ileri düzeyde temsil edilmeleri, çalışmaların istikrara kavuşması ve ilerletilmesi açısından önemli bir dayanaktır.

Gençlik dergisinin genç işçilerin sorunları, ekonomik, sosyal ve kültürel ihtiyaçları, mücadele ve örgütlenme çabalarına daha fazla yer vermesi, bunun için bütün Emek Gençliği örgütlerinin daha ileri bir sorumluluk bilinciyle hareket etmesi vb. yönleriyle, genç işçi delegelerin dikkat çektiği konular, ilerlemenin diğer dayanaklarına işaret etmektedir. İşçi gençlik çalışması açısından, 4. Genel Konferans’ın ortaya koyduğu kararlılığı sürdürmek ve seferberlik çağrısının gereğini yerine getirmek, sadece gençlik örgütlerinin değil, parti örgütlerinin de temel dikkat noktası olmalıdır. Sınıfın partisinin, sınıfın gençliğini kazanmasının, parti çalışmasının ilerleyip, güçlenmesinin vazgeçilmez parçası olacağı gerçeği, EMEP’in 4. Kongre kararları arasında yer almaktadır.

Genç işçilerin, derneklerde, genç işçi birliklerinde örgütlenmesine ilişkin yapılan değerlendirmelerde geçmişin birikiminin gösterdiği şu gerçeği asla göz ardı etmemek gerekir: Sanayi sitelerinde, atölyelerin yoğun olduğu bölgelerde yürütülen çalışmaların asıl dikkat noktası, talepler etrafında yaygın bir aydınlatma faaliyeti ve örgütlenmedir. Bu çalışma etrafında birleşen uyanış içerisindeki bilinçli genç işçilerin çeşitli örgütlenme araçlarını gündeme getirmeleri doğaldır. Bu durumda, uzun uzadıya ‘şu mu olmalı, bu mu olmalı’ tartışmaları yapmanın bir faydası yoktur. Karar, Emek Gençliği’nin değil, mücadeleye yönelmiş genç işçilerin kararı olmalıdır. İşin ciddiyet ve kararlılığını, kapsayıcılığını gözeterek hareket etmek, genç işçilerin örgüt kurma olgunluğunun yakalandığı her alanda, dernek, birlik vb. örgütlerinin kurulmasını teşvik etmek, bunun için her tür yardımı ve katkıyı sunmak ise, Emek Gençliği’nin sorumluluğudur.

5- 4. Genel Konferans süreci, aynı zamanda Bölge Gençlik Örgütü’nün konferansını gerçekleştirdiği bir süreç oldu. Bölge Gençlik Konferansı, illerden demokratik seçimlerle belirlenen delegelerin katılımıyla, Genel Konferans’tan bir hafta önce gerçekleştirildi. Yukarıda ve bu yazı boyunca ortaya konulan değerlendirmeler, Bölge gençlik çalışmamız bakımından da geçerli olmak üzere, Kürt gençliğinin kitlesel politik örgütü olma yolunda daha ileri adımlar atan Bölge Emek Gençliği Örgütü, hem perspektif bakımından, hem de pratik adımların atılması bakımından yenilendi, genişledi ve güçlendi.

Üniversiteler ve liselerdeki öğrenci gençlik, işçi, işsiz, semt ve köylü gençlik içindeki çalışmanın ele alındığı konferansta, Bölge’de süren ulusal baskıya karşı mücadele ve mücadelenin ilerletilmesinin olanakları değerlendirildi. Bölge gençliğinin, Kürt gençliğinin ulusal demokratik taleplerinin kazanılması, dil, kültür, kimlik ve siyasal hakların her koşulda savunulması ve kazanılması için mücadeleyi hedefine koyan Bölge Gençlik Örgütü, mücadele araçlarının zenginleştirilmesi, Kürt ulusal hareketi gençliği ile güç ve eylem birliği içinde olmak, saldırıların püskürtülmesi için kitlesel gençlik hareketinin yaratılması gibi birçok sorunu değerlendirdi, sonuçlar çıkardı ve kararlar aldı.

Bölge Konferansı ve 4. Genel Konferans sürecinde, Emek Gençliği’nin, Kürt sorunu, Kürt gençliğinin örgütlenmesi, Kürt, Türk gençliğinin ortak mücadelesi, Türk gençlerinin, Kürt gençlerinin altında ezildiği ulusal baskı, inkar ve şiddetten kurtuluş için sürdürdüğü mücadeleye destek verme ve mücadeleyi ortaklaştırma gibi alanlarda dünden daha ileri bir noktada olduğu görüldü. Emek Gençliği, her ulustan gençliğin kitlesel politik örgütü olma yolunda daha ileri adımlar attığını, birikim ve olgunluk düzeyi bakımından önemli bir mesafe kat ettiğini gösterdi.

Daha önce gerçekleştirilen ODTÜ-Dicle Üniversitesi buluşmasının benzerlerinin örgütlenmesi, konferans kararları arasında yer alıyordu. Konferansın hemen ardından bu karar hayata geçirildi. İstanbul ve Ankara üniversitelerinden öğrencilerin Diyarbakır’a yaptıkları ziyaret, 23 Nisan vesilesi ile, Türk anne ve çocukların Diyarbakır’da yaşamını kaybeden çocukların ailelerini ziyaret etmesi vb. etkinlikler, Türk ve Kürt gençliği ve iki halk arasında enternasyonal duyguların güçlenmesine hizmet eden somut adımlar oldu. Bu tür etkinlikleri zenginleştirmek ve çoğaltmak, özellikle Türk gençliğine yönelik, milliyetçi, şoven propaganda ve kışkırtmalara karşı cesaretle mücadele etmek, Türk ve Kürt gençliğinin antiemperyalist mücadelesi açısından ilerletici olacağı açıktır.

6- Bir bütün olarak ele alındığında, gençlik yığınları içerisinde bugün için ağırlıklı olarak yerel düzeylerde örgütlenmiş ve farklı birçok ilgi alanı veya ihtiyaçtan kaynaklı olarak ortaya çıkmış, mesleki, kültürel, sportif, akademik nitelikler taşıyan çeşitli örgütler vardır. Bunlar, çoğunlukla çeşitli renklerden burjuva ideolojik-politik akımların şu veya bu düzeyde etkilediği büyük bir gençlik kitlesini içinde barındırmaktadır. Ancak bu gençlik kitlesi, mevcut bu tür örgütlenmelerde bir arayışın, yaşamın zorlukları karşısında bir paylaşım ve dayanışmanın, bir şeyler öğrenerek kendisini geliştirme ihtiyacının ürünü olarak da bir araya gelmektedir. Dolayısıyla buralara girip, cesaretle, inisiyatifli, istikrarlı, ısrarlı ve zengin/yaratıcı bir anlayışla çalışmalara katılmak; çalışma içerisinde egemen politik etkiyi kırmak ve değiştirmek, burada bir süreklilik ve birikim yaratmak, kitle çalışmasında ve gençlerin oluşturduğu örgütlere yaklaşımda vazgeçilmez bir tarz olmalıdır.

İhtiyaç olan yerlerde ise, bu türden yeni örgütlenmeleri, en küçük birimlerde (mahalle, okul, bölüm, sanayi sitesi vb.) gençliğin mücadeleye atılan kesimlerinin, kendilerinin sorumluluk alarak kurmalarını teşvik etmek gerekir. Bunun için gerekli maddi olanakların oluşturulmasında özellikle muhtarlıklardan belediyelere kadar, her düzeydeki yerel yönetim birimlerinden talepte bulunmak, zorlamak ve daha kurulurken, bir mücadele, dayanışma ve etkin bir yapı olarak doğması için çalışmak gerekir. Kimi istisnaların varlığının bu gerçeği değiştirmeyeceğini unutmamak gerekir. Ancak böyle bir anlayış ve pratik tutumla, gençliğin kitlesel mücadele ve örgütlenmesinin ilerletilmesinin sağlanabileceği, akıldan çıkarılmamalıdır. Ötesi, her yerel alanın kendi özgün koşullarını görüp, gözeterek atılacak pratik adımların belirlenmesi ve bu adımların kararlı, istikrarlı, ısrarlı bir çalışmanın adımları olarak atılmasının sağlanmasıdır.

Çalışmanın Zenginliği ve Gençliğin Eğitimi

Konferans sürecinden parti örgütlerinin çıkarması gereken önemli sonuçlardan birisi de; gençlik çalışmasının zenginliğinin ve gençliğin çalışma içerisinde eğitiminin öneminin hâlâ göz ardı edilebildiği gerçeğidir.

Egemen sınıflar, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel birçok yönden gençliği kuşatma altında tutmak, enerjisini ve yaratıcılığını bir yandan sistemin ihtiyaçlarına uygun şekilde kullanırken, bir yandan da bozuşma ve yozlaşmaya sürükleyerek edilgen hale getirmek için çok yönlü bir çaba içerisindedir. Bunun için, gençliğin her tür yaratıcı ve üretken çabasını, şu veya bu renkten burjuva ideolojisi veya akımı içerisinde öğütmek; bireyciliği, çıkarcılığı, rekabeti, piyasanın değer yargılarını ve kurallarını tek geçerlilik olarak sunmak için, akla gelen her türlü aracı kullanmaktadır. Dahası, burjuvazinin gençliği içine sürüklediği yaşam tarzı ve değerler sisteminin kötülüklerini ve yıkıcılığını saymakla bitiremeyiz.

Ancak, konferans süreci bir kez daha göstermiştir ki, parti örgütlerinin gençliğe önderliği ve yardımı, gençliğin, burjuvazi tarafından bu kuşatılmışlığı içerisinde, somut taleplerinden ve gelecek arayışına bağlı olarak içine girdiği uğraşlardan kalkarak; yaşadığı sistemi, bugününü ve geleceğini doğru yorumlaması, içine itildiği durumun gerçek nedenlerini görüp, doğru neden-sonuç ilişkileri kurması, gelecek arayışının gerçekçi temellerini görebilmesini sağlayacak bir zenginlik ve eğiticilikten henüz uzaktır. Dahası gençlik çalışmasına ilgi, çoğunlukla dar pratikçi, sadece parti çalışmasının şu veya bu alandaki pratik ihtiyaçlarını karşılamakla sınırlıdır.

Parti örgütleri, gençliğe önderlik ve yardımın bu olamayacağını, gençliği kazanacak bir çalışmanın zengin ve çok yönlü bir çalışma olduğunu sadece genel olarak bilmek ve dile getirmekle yetinemezler. Dolayısıyla bugünkü dar, sınırlı tutumla, egemen sınıfların ve onlara bağlı güç odaklarının gençlik yığınlarının yaşam ve düşüncesinde yarattığı tahribat ve yıkımı ortadan kaldırmak mümkün değildir.

İşçi, işsiz, öğrenci, köylü bütün kesimlerden Türk ve Kürt gençliğinin bulunduğu alanlardaki durumunu yakından bilmek, eğilim ve duygularını görmek, anlamak ve gençliğin bugün ve geleceğine dair arayışının sunduğu olanakları görmekte ustalık ve hâkimiyet hayati önemdedir. Bu konuda yetkinleşmek; hem Emek Gençliği’ne güç ve cesaret verecek doğru bir pratik önderlik yapabilmek açısından, hem de gençliği kazanmanın esas sorumluluğunun partiye ait olduğu gerçeğinin gereğini yerine getirmek açısından bir zorunluluktur. Bu, aynı zamanda, gençliğin eğitiminin de temel halkasıdır.

Emek Gençliği 4. Genel Konferans süreci, çarpıcı bir şekilde bir kez daha göstermiştir ki; gençlik örgütünün ‘Parti bizi eğitsin’, parti örgütlerinin de ‘Gençler, daha fazla okumalısınız’ tutumlarıyla, gençliğin eğitim ihtiyacına yanıt vermek imkânsızdır. Bir yandan yukarıda vurgulandığı gibi, gençlik çalışmasına zengin ve çok yönlü bir pratik önderlik ve yardım yapılırken, öte yandan organlar ve birim grupları temelinde gençliğin ideolojik-politik eğitimi için planlı ve hedefli bir eğitim çalışması bir tarz halini almalıdır. Sınıfın devrimci partisinin, her zamankinden daha fazla ısrarla üzerinde durduğu sosyalizmin tarihsel ve bilimsel birikiminin Emek Gençliği kuşakları tarafından öğrenilmesi, ancak böyle bir anlayış ve pratik tutumla mümkün olacaktır.

Bu noktada, bir dönem önce, özellikle üniversite gençliği içerisinde, genç aydın kuşaklarının kazanılmasında Emek Gençliği’nin bir ‘fikir hareketi olması’ konusunda yaşanan tartışma ve ortaya çıkan tabloya dair birkaç önemli hususu da vurgulamak gerekir.

Yükseköğrenim gençliği başta olmak üzere, gençlik yığınları içerisinde ideolojik mücadelenin ve çalışmanın bilimsel niteliğinin ilerletilmesinin önemine dikkat çekmek amacıyla sivriltilen ‘fikir hareketi olma’ vurgusu, başlangıçta çokça lafı edilen ancak pratik çalışma açısından somut adım atılmayan, bu anlamıyla da neyin kastedildiğinin çok da anlaşılamadığı bir konu olmuştur.

‘Fikir hareketi olmak’tan kastedilen yaklaşımı; gençlik yığınlarının acil ve somut talepleri etrafında bir çalışma sürdürülürken, bu çalışmanın, gençliğin içine itildiği durumun burjuva ideolojik temellerinin gençlik tarafından kavranmasıyla birleştirmek, dünyada ve Türkiye’de olup bitenlerin, işçi sınıfının bilimsel dünya görüşünün, diyalektik ve tarihsel materyalizmin birikimi ışığında anlaşılır hale gelmesini sağlamak, bilimin bütün alanlarında bilimsel sosyalizmi savunmak ve bu açılardan özellikle üniversite gençliği içerisindeki çalışmanın niteliğini yükseltmek olarak özetleyebiliriz.

Bugün üniversitelerdeki çalışmanın bu konuda hâlâ önemli zayıflıklar içerdiği, konferans sürecinin de gösterdiği bir durumdur. Ancak dünden farklı olarak, üniversite çalışmasının, bilimsel-akademik tartışmalara, etkinliklere ve organizasyonlara daha fazla ağırlık verdiğini de söylemek gerekir. Üniversitelerde düzenlenen bilim kongreleri, bilim şenlikleri kapsamında düzenlenen etkinlikler, akademik ve mesleki tartışmalara ilgi, bugün gelinen noktada dünden daha ileri durumdadır. İktisat, sosyoloji, eğitim, felsefe vb. alanlardaki kongrelere katılım, nükleer enerji ve çevre sorunlarından, dış politika alanındaki gelişmelere ilişkin tartışmalara ilgi, meslek odaları ve birliklerinin etkinliklerinden, akademik forumlara, ‘Bilim ve Düşünce Kitabı’ etrafında seminer ve tartışmalar örgütlemeye verilen önem vb. bunun bir göstergesidir. Yine kimi illerde, sayıları az olsa da, öğretim üyelerinin ve özelikle genç akademisyenlerin konferans toplantılarına katılmaları, olumlu ve ilerletilmesi gereken bir yöndür. Dolayısıyla, lafını etmek değil, somut adım atmak açısından, düne göre daha ileri bir tutum olduğunu söylemek, abartı olmayacaktır.

Yakın dönemin ve konferans sürecinin gösterdiği tablonun bu olması, elbette, maksadın hasıl olduğu anlamına gelmiyor. Dahası, üniversite çalışmasının ihtiyacı ve olanaklar düşünüldüğünde, yetersiz ve henüz cılız bir düzeyde olunduğu açıktır.

Burjuvazinin üniversiteleri içine ittiği tabloyu kısaca da olsa hatırlamak, durumun anlaşılması açısından yararlı olacaktır. 90’ların başında TÜSİAD’ın formüle ettiği ‘Üniversite Reformu’ bugün bütün yönleriyle, çarpıklıkları ve çarpıcılığıyla birlikte ortadadır. ‘Elit-seçkin üniversite ve kitle üniversitesi’ ayrımı somut olarak gerçekleşmiştir. 18 ilde kurulması planlanan yeni devlet üniversiteleri ile, özel üniversitelerdeki yaygınlık ve teşvik, bu ayrımı daha da belirginleştirmektedir. Devlet üniversitelerindeki altyapı sorunları, nicelik ve nitelik olarak öğretim üyelerinin durumu, egemen güç odaklarının kadrolaşma ve etkinlik mücadelesi, akademik takvim, müfredatın içeriği ve bir bütün olarak uygulanan eğitim sistemi, bu ayrımı derinleştirmektedir. Bir yandan devlet üniversiteleri ve özel üniversiteler arasındaki ayrım-uçurum keskinleşirken, öte yandan az sayıdaki devlet üniversitesi ile diğerleri arasında da ayrım belirginleşmiş durumdadır. Bu tabloya, ilerici, bilimden yana akademik kadroların azlığı, üzerlerindeki baskı ve durumun değişmesi konusundaki umutsuzluğunu da eklediğimizde, avantajlar ve dezavantajlardan oluşan durumu özetlemiş oluruz. Bu özet tablo bile, üniversite çalışmasında, çeşitli acil ve somut talepler için mücadele ile bilimsel, demokratik üniversite mücadelesinin nasıl iç içe geçtiğinin somut ve çarpıcı bir göstergesi durumundadır.

Dolayısıyla, girilen yolda ilerlemek, işi sadece Emek Gençliği’nin omuzlarına bırakmamak ve EMEP’in her düzeydeki örgütünün bir sorumluluğu olarak yaratıcı ve üretken bir çalışma içerisinde olmak, bugünün ve yarının temel bir görevi olmaya devam etmektedir. Dahası, 4. Genel Konferans sürecinden EMEP örgütlerinin çıkarması gereken temel sonuçlardan birisi de, yukarıda altı çizilen konularda çalışmanın zenginliği ve gençliğin eğitiminin sorumluluğunu pratikte parti olarak dünden daha ileri düzeyde omuzlamanın zorunlu olduğu gerçeğidir.

Emek Gençliği’nin ve Türk ve Kürt gençliğinin mücadelesinin antiemperyalist ve bilimsel sosyalizm temelinde ilerlemesi, bu tutuma her zamankinden daha fazla bağlıdır.

Emek Gençliği İçerisinde Partili Gençliğin Örgütlenmesi

EMEP’in 4. Kongre sürecinde ve sonrasında, Emek Gençliği Konferansı sürecinde, üzerinde en çok durulan konulardan birisi de, Emek Gençliği içerisinde partili gençliğin örgütlenmesidir.

Sınıfın devrimci partisi, gençliğe önderlik ve yardım sorumluluğunu yerine getirirken, bir parti okulu olarak, Emek Gençliği içerisinden genç parti kadrolarının devrim ve sosyalizm bilinciyle eğitilip, kazanılmasını da bu sorumluluğun bir parçası olarak ele almalıdır. Bu konuda, anlayış olarak değilse bile, pratik olarak bir zayıflığın varlığı açıktır.

Emek Gençliği’nin komite ve birim gruplarının sürdürdüğü çalışma içerisinde öne çıkan gençleri partili mücadeleye kazanmak, tutum, alışkanlık ve niteliklerini ilerletip, bu gençleri gençlik örgütü içerisinde parti organlarında örgütlemek, dahası yetişmiş genç parti kadroları olarak, bir anlamda ‘okuldan mezun ederek’ parti çalışmasının çeşitli alanlarında görevlendirmek, hem gençlik örgütünün çalışmasının istikrarı, hem de parti örgüt çalışmasının yeni kadrolarla beslenmesi açısından hayati önemdedir. Zaman zaman, parti çalışmasına kadro aktarmak adına, gençlik örgütünün deneyimli, yetişmiş kadrolarını toptancı bir anlayışla gençlik çalışmasından alarak, gençlik örgütünü zayıflatan tutumların yaşandığı bilinmektedir. Şüphesiz sınıf partisinin örgütleri bu sorumluluğu yerine getirirken, gençlik örgütünün istikrarını, zayıflamamasını en ileri düzeyde gözeterek yerine getirecektir. Emek Gençliği’nin parti okulu olması ve partili genç kadroların yetiştirilmesi ve parti örgütlerinin bu genç kadrolarla güçlendirilmesi sorumluluğu doğru kavrandığında, bu tip yanlışlıklar da yaşanmayacaktır.

Sonuç olarak, Emek Gençliği 4. Genel Konferansı; sadece Emek Gençliği’nin çalışmaları, mücadele ve örgütlenmesi açısından sonuçlar ve sorumluluklar ortaya çıkarmamıştır. En az bir o kadar da, işçi sınıfının ve onun devrimci partisinin gençliği kazanması için yapması gerekenleri hatırlatmış, görev ve sorumluluklarını yenilemiş ve artırmıştır.

İşçi sınıfının ve onun devrimci partisinin gençliği kazanmadan geleceği kazanmayı ve iktidar olmayı başaramayacağının bilinciyle bu görev ve sorumluluklar yerine getirilmelidir.

Özgürlük Dünyası - Mayıs 2006

SEÇİMLER, GENÇLİK VE SORUNLAR

Ülke cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde, ‘dinci bir cumhurbaşkanı’ seçtirmemek amacı ile genelkurmay tarafından verilen muhtıranın ardından genel seçim sürecine girdi. Bu sürece damgasını vuran, başlangıçta ‘laik-dinci’ çatışma ve bölünmesi oldu. Genelkurmay ve onun politikası peşine takılan parti ve örgütlerin, modern yaşamın tehlikeye girdiğine inandırılan kitleleri peşlerine takarak yaptıkları mitingler, seçim süreci ile birlikte noktalandı. Ancak sonrasında, ‘laik-dinci’ bölünmesine, ‘tırmanan terör’ bahanesi ile kışkırtılmasına hız verilen ‘terörizme karşı mücadele’ de eklendi ve milliyetçilik dalgası zaman zaman olduğu gibi yeniden tırmandırıldı. Milliyetçilik dalgasının yakın geçmişte gerici parti ve akımları güçlendirmede, devleti ‘toparlamada’ sağladığı imkânın görülmüş olması, denenmiş bu yolun yeniden ve etkin bir biçimde kullanılmasını gündeme getirdi.

Bu kargaşa ve gerilimin içinde aşağı yukarı tüm partiler seçim bildirgelerini peş peşe açıkladılar. Sermayeyi, devleti ve düzeni savunan partiler, bu bildirgelerde halka ve gençliğe bol bol vaatlerde bulundular. Ancak sermaye ve düzen partilerinin seçimler öncesinde halkın taleplerini istismar etmesi, sonrasında tüm söylediklerini yalayıp yutması, seçim dönemlerinin alışıldık manzaraları arasındadır. İşçi sınıfı ve emekçi hareketini temsil eden Emek Partisi de bu seçimlere katılıyor ve ayrıca demokrasi ve barış davasını savunan partilerle birlikte halka bağlı bağımsız adayları destekliyor.

Kuşkusuz bu seçim sürecinde, partilerin kazanmak için gözlerini diktikleri toplumsal kesimlerin başında gençlik gelmektedir. Bu seçimlerde, yaklaşık üç milyon genç ilk defa oy kullanacak. Ancak gerici akımlar, özellikle bunlardan bazıları tarafından, gençlik, sadece seçmen olarak değil, bu akımların aktif militan gücü olarak da kazanılmak ve yedeklenmek istenmektedir. Bu akımlar gençliğin gücünü ve dinamizmini bilmekte, sadece bu dinamizmi pasifize etmek için değil, gençliği gerici akımların aktif militan gücü ve militanları olarak kazanmak için de hamle yapmaktadırlar.

Ülkenin politik tablosuna bir göz attığımızda, gençliğin başlıca iki akım tarafından kazanılmak ve yedeklenmek istendiğini görmekteyiz. Bu akımlar ‘dincilik’ ve ‘milliyetçilik’tir. Bu akımların gençlik içerisinde aldıkları mesafe oldukça fazladır. Bu akımların gençlik içerisindeki etkisi ile kıyaslanınca, ilerici düşünce ve akımların gençlik içerisinde sözü edilebilecek ciddi bir etkiye sahip olduğundan ne yazık ki söz edilmeyeceği gibi, bununla ilişki içerisinde, gençlik kitlelerinin kendi talep ve özlemleri ile harekete geçmesinden, bağımsız bir gençlik hareketinin varlığından söz de edilemez.

Gençlik içerisinde ‘etkili’ olduğunu iddia eden ilerici parti ve akımların gençlik içerisindeki etkileri, ‘marjinal’ denebilecek pozisyondadır ve ortada ‘kendilerinin çalıp, kendilerinin oynadıkları’ bir durum bulunmaktadır. Kuşkusuz bunun nedeni gençlik yığınları değil, bu kesimlerin gençliğe yaklaşımlarındaki yeteneksizlik, cesaret ve inisiyatif eksikliği, gençlik kitlelerine gitme ve onları kazanma konusunda gösterdikleri anlayışsızlıktır.

Oysa bugün gençlik, geleceksizliğin kendisine kader olarak dayatıldığı, işsizliğin kemirdiği, kaliteli bir eğitim olanağından yoksun, insanca bir yaşam sürdüremeyen, umutsuzluk içerisinde olan bir kesim durumundadır. Açıkçası, gençlik toplumsal yozlaşma ve çürümeden nasibini bol bol almaktadır. Gençlik eşit olmayan koşullara, geleceksizliğe, horlanmaya, insanca olmayan yaşam koşullarına öfke duymakta, bir kısmı isyanını ve enerjisini boşaltan alanlara –uyuşturucu, çeteleşme vb.– yönelmekte, önemli bir kısmı da kendisine alternatif olarak sunulan dinci-milliyetçi ideolojilere kapılmaktadır. Gençlik, duyarlılığı ve onuru ile bağımsız ve gururlu bir ülke istemekte, ancak bu isteği suistimal edilerek, kendisine, Kürtler’e ve diğer uluslara düşmanlık temelinde gerici bir milliyetçilik dayatılmaktadır.

Oysa devrimci çalışma ve dünyayı dönüştürmenin temel koşullarından birisinin gençliği kazanmak olduğunu devrimci ve ileri çevreler çok iyi bilmektedirler. Ancak bugün sorunu doğrudan ortaya koymak gerekirse, gençliğin dinamik kesimleri, bugün, devrimci çalışmanın, işçi ve emekçi halkın yedek gücü değil, gerici, milliyetçi çevrelerin yedek gücü durumundadır. Kitlesi küçümsenemeyecek bir gençlik kesimi de yozlaşmanın, uyuşturulmanın girdabına sürüklenmiş durumdadır.

Bugün şu gerçek açık seçik teslim edilmek durumundadır ki; parti, gençlik içerisinde onu kazanacak ve örgütleyecek, kitlesel bağımsız bir gençlik hareketinin yolunu açacak bir çalışma ve eylem içerisine girmeden, ülkenin hiçbir temel sorununda sözü edilmeye değer bir rol oynayamaz, hele devrim ve sosyalizm gibi amaçları gerçekleştirmeyi hayal bile edemez. İşçi, öğrenci ve işsiz gençliğin ana kitlesini kazanmak için harekete geçmeyen, çalışmasını ve eylemini buraya oturtmayan, kendisini sürekli olarak genç ve taze güçlerle beslemeyen bir partinin, bu konularda söz etmeye değer bir iddia sahibi olamayacağı anlaşılmak zorundadır.

Şunları hatırlamak bile yeterince uyarıcı olmalıdır; Hrant Dink’i öldürmek için bulunan tetikçi henüz 18’ine bile basmamıştır. İtalyan rahibi vuran gencin durumu daha farklı değildir. Malatya’da misyonerlik faaliyetleri nedeniyle katledilenleri öldürenler de gençlik arasından devşirilmiştir. Bu örnekler çoğaltılabilir. Ama işin önemini anlamak için sanırız yeterlidir. Dini ve milliyetçiliği kullanan akım ve partiler, gizli-açık çeteler, gençliğin dinamizmini, atılganlığını, kendini feda edebilmesini sonuna kadar kullanmakta; bu gençleri, gençliğin eşit, sömürüsüz, özgür bir gelecek idealine karşı savaşan militanlar olarak, yani gençliğin geleceğini karartan savaşçılar olarak gençliğe karşı örgütlemektedirler.

Bu zeminin oldukça kaygan bir zemin olduğu, gerici, faşist hareketleri güçlendirdiği, böylesi bir gelişmenin ivme kazanması durumunda, işçi ve emekçi halkın önüne kapkara bir gelecek konulması tehlikesinin büyüdüğü görülmek zorundadır. Gençlik kendi geleceğinin celladı mı olacak, yoksa kendi geleceği de dâhil olmak üzere işçi ve emekçi halkın, yani kendi ana ve babalarının kurtuluşunda, ülkesinin dönüşümünde sorumluluk üstlenerek, dev bir rol mü oynayacaktır? Bugünün kilit sorunu budur ve bu sorun, olumsuz değil, olumlu yönü ile bir çözüme kavuşturulmak durumundadır.

Tarihsel bir iyimserlikle bu sorulara peşinen olumlu bir yanıt verilebilir, gençliğin geçmişte yaptıkları sayılıp, dökülebilir. Muhtemelen söylenen her şey de doğru olur. Ancak bugünün gerçekleri ve yakın tehlikeler söz konusu olduğunda, bu soruna ciddiyetle yaklaşılması, durumu değiştirecek bir sorumluluk ve bilinçle hareket edilmesi gerektiği ortadadır. Hitler’in SS’leri, Mussolini’nin kara gömleklileri, Başbuğ’un komandoları da gençlik içerisinden devşirilmiş; ilk iki örnekte, gençlik faşizmin kitle desteği, militan vurucu gücü olmuş, militarizme kapılarak, ömrünü ve geleceğini savaşlar içinde tüketmiştir. Son örnekte ise, küçümsenmeyecek bir gençlik kesimi, ülkedeki bağımsızlık ve demokrasi mücadelesi veren gençliğin ve emekçi halkın önüne dikilmiş, 12 Eylül askeri faşizminin yolunu açan süreçte gerici, halk karşıtı faşist bir rol üstlenmiştir. Bu örnekler daha da çoğaltılabilir.

Gerici, faşist, dinci akımlar gençliğe her şeyi vaat etmekte, ama sonuçta geriye hayal kırıklığına uğramış, gençliğini ve geleceğini yitirmiş bir harabe bırakmaktadırlar. Oysa gençliğin bugün içinde bulunduğu duruma bakıldığında, onun, işçi sınıfı ve emekçi halkın evlatları olarak hareket etmek, sömürü ve baskıya, yoksulluğa ve işsizliğe, geleceksizliğe karşı çıkmak için tüm nesnel koşullara sahip olduğu görülmektedir. Bu koşulları anlamak için öyle derin araştırma ve incelemelere gerek de yoktur. Aklı başında, sorumluluk duyan her genç, çevresine irdeleyici bir gözle baktığında bu çıplak gerçeği görebilir.

Bu çıplak gerçek ana hatları ile kısaca çizilecek olursa, ortaya çıkan tablo şudur:

İşsizlik ve Gençlik

Bugün ülkede işsiz kitleler içerisinde en büyük kesimi gençlik oluşturmaktadır. Fazla uzağa gitmeye gerek yok. Mart ayında açıklanan işsizlik rakamlarına bir göz atmak bile durumu yeterince ortaya koymaktadır. Mart ayında genel olarak açıklanan resmi işsizlik rakamı yüzde 10.4’tür. Tarım dışı işsizlik oranı yüzde 13.1 olmuş, genç nüfusta işsizlik oranı bir önceki döneme göre 0.3 puan artarak, yüzde 19.5’e yükselmiştir. Kentlerde bu oran daha da yüksektir. Kentlerde genç nüfusta işsizlik oranı yüzde 21.3’tür.

Bu işsizlik oranının daha yakından incelenmesi durumunda, lise ve yükseköğrenim yapmış gençler arasında işsizlik oranının oldukça yüksek olduğu görülmektedir. Yani iş bulmak, bir geleceğe sahip olma güvencesine kavuşmak için yükseköğrenim yapmak da yetmemektedir. Mevcut düzen, eğitimsiz gençlerin yanına eğitimlileri de koyarak, gençliğin geleceğini karartmakta, umutlarını yıkmaktadır.

İşbirlikçi sermaye partilerinin ayrımsız hepsinin, ‘serbest piyasa ekonomisi’ni daha iyi çalıştırmayı vaat ederek, gençliğin önüne ‘iş umudu’ olarak koydukları program, yeni istihdam olanakları açacaklarını, böylece gençliğin işsizlikten kurtulacağını savunan bir programdır. Bu ‘program’, Nasrettin Hoca’nın ‘peşin para’sı kadar gerçekçi ve uygulanabilirdir!

Oysa, gençliğe iş olanaklarının açılması, genç nüfusun istihdam edilebilmesi için ‘piyasa dışı’ önlem ve programlara ihtiyaç vardır ve ülke bağımsız bir ekonomik yapıya kavuşmadan bunu gerçekleştirme olanağı bulunmamaktadır. Bu durumda, gençlerin önüne sosyalizm alternatifinin kestirmeden konulması, belki propaganda olarak bir değer taşıyan, ama politik gerçekler ve çalışma için fazlaca yararı olmayan bir ‘çözüm’dür.

Yapılması gereken, işsiz gençlik kitleleri içerisinde iş talebini yükselten, meslek öğretmeye yönelik yatırımların yapılmasını isteyen, 18 yaşını doldurmuş, iş bulamamış her gence işsizlik ödeneği verilmesini talep eden bir çalışma içine girilmesi, gençliği mahallelerde, sokaklarda kitlesel olarak harekete geçiren ve kazanan bir çaba içerisinde olunmasıdır. Seçim dönemi çalışması iyi değerlendirildiğinde geniş olanaklar sunmaktadır. İşsiz gençlik içerisinde çalışma, mahalle ve sokaklarda gençlik örgütünün gruplarını kurmak, onları kazanmakla olanaklıdır. Mahallelere ve sokaklara kadar örgütlenmeyen bir gençlik örgütünün işsiz gençlik ve semt gençliği içerisinde ciddi bir çalışma yürütmesi düşünülemez bile.

Türkiye genç nüfusunun fazlalığı, dinamik bir ülke olmakla övünmektedir, ama görüldüğü gibi, bu genç nüfusa verilen, işsizlik ve geleceksizliktir.

Eğitim ve Gençlik

Üniversite sınavlarının (ÖSS) yapılmasının üzerinden çok fazla zaman geçmedi. 1 milyon 639 bin genç, 195 dakikaya sığdırılan bir sınavla geleceğini belirlemeye mahkûm edildi. Sınava giren bu gençlerden 356 bin 512’si devlet üniversitelerine, 35 bin 271’si vakıf üniversitelerine, 10 bin 745’i Kıbrıs’taki üniversitelere, 15 bin 880’i özel yetenek programlarına olmak üzere, toplam 418 bin 408’i üniversitelere girmeye hak kazanacak. Bunun anlamı, 1 milyon 200 bin gencin sokağa bırakılması, geleceğinin karartılmasıdır. Üniversiteye girebilen gençlerin istedikleri dallarda eğitim yapıp yapamadıkları, nasıl bir eğitim aldıkları ise ayrı bir sorundur.

Eğitimin her kademesinde olduğu gibi, yükseköğrenim de giderek paralı ve pahalı hale getirilmekte, üniversiteyi kazanan bir emekçi çocuğunun önüne yüksek harç duvarları çıkmakta, beslenme ve barınma büyük bir sorun olmaya devam etmektedir. Eğitim müfredatı sürekli gericileştirilmekte, bilim dışı karanlık düşünce ve safsatalar müfredatın içine yerleştirilmektedir. İşbirlikçi egemen sınıfların öğrenci gençliği mahkûm ettiği koşullar bunlardır. Gençler, pek çok durumda, tarikatların, diğer gerici örgüt ve akımların kucağına itilmekte, onların ‘yurt’ vb. olanakları, dışarıda kalmış gençler için kurtuluş olarak görülmektedir.

Partiler seçim bildirgelerinde bu sorunlara ‘el atmakta’, gençliğe daha da pahalıya patlayacak çözüm ve programlar öne sürmektedirler. Örneğin CHP üniversite sınavının kaldırılacağını vaat etmekte, çözümü, eleme sisteminin orta öğrenime doğru yayılmasında bulmaktadır! Yani yüz binlerce gence, daha baştan, ‘Siz yükseköğrenime gidemezsiniz’ demektir bu. Bir diğer parti, MHP, dershanelerin paralı üniversitelere dönüştürülmesini vaat etmekte, yaraya adeta tuz basmaktadır. Hükümet partisi AKP’nin pratiği ise zaten ortadadır. Hükümet dönemi boyunca, üniversitelere eğitim kalitesinin yükseltilmesi için hiçbir yatırım yapılmamış, YÖK sistemi korunmuş, üniversite kapılarında yığılma artmış, eğitimin her kademede paralı hale getirilmesi uygulaması sürmüştür.

Devlet üniversitelerinin merkezi bütçeden aldıkları pay her geçen yıl biraz daha kırpılırken, özel üniversiteler teşvikler ve vergi indirimleri ile beslenmektedir.

Buraya aldığımız bazı rakamlar, ülkede eğitim sisteminin durumu hakkında net bir fikir vermektedir. İlköğretimde devletin öğrenci başına yaptığı masraf (2002 rakamlarına göre) 730 YTL iken, özelde bu rakam 2492 YTL’dir. Mesleki ve teknik liselerde bu rakam, devlet okullarında 2234 YTL, özelde ise 4024 YTL’dir. Genel liselere ilişkin net veriler bulunmamaktadır. Ama durum farklı değildir ve üstelik bunların üzerine özel dershanelere verilen paralar eklenmektedir. Üniversitelerde öğrenci başına düşen harcama 5212 YTL olup, özel üniversitelere ilişkin bir veri bulunmamaktadır. Ancak bunların öğrenci başına teşvik aldıkları, çeşitli vergi indirimlerinden yararlandıkları, devlet bütçesinden pay aldıkları bilinmektedir. Eğitim harcamalarının GSYİH (Gayrı Safi Yurt İçi Hasıla) içindeki payı, 2002 yılında 4.02 gibi çok düşük bir yüzdedir. Bu rakam, 1983 yılından beri yüzde 2 ile 4 arasında değişmektedir. Eğitim yatırımlarının konsolide bütçe içindeki payı ise 2002’de yüzde 1.3, 2003’te ise 1.1 olmuştur.

Genel olarak eğitimde, yörelere ve illere göre eğitimin kalitesi değişmekte, ekonomik olarak geri olan bölgelerde eğitimin kalitesi dibe vurmaktadır. Bu temel üzerinde yapılan üniversite sınavlarının, fırsat eşitliğinin olmadığı bir temelde yükseldiği açıkça görülmekte, üniversite sınavlarını kaldıracaklarını vaat edenler ise, bu yapıyı korumak ve geliştirmek dışında hiçbir şey vaat etmemektedirler.

Okullar seçim döneminde kapalıdır. Ancak genel olarak öğrenci gençlik içerisinde yapılacak çalışma son derece önemli bir çalışmadır. Eğitimin her kademede giderek paralı hale gelmesine, üniversite sınavlarının kaldırılmasına, fırsat eşitliğinin sağlanmasına, eğitimin demokratikleştirilmesine, üniversitelerin özerkleştirilmesine vb. yönelik bir çalışma zorunlu ve gereklidir. Ayrıca vurgulamaya gerek yoktur ki, yükseköğrenimli Emek Gençleri seçim çalışmalarına en ileriden katılmak, Emek Gençliği örgütlerinin yaygınlaşmasına, gençliğin kazanılmasına yardım etmek görevi ile karşı karşıyadırlar.

İşçi Gençlik

İşçi gençliğin, Emek Gençliği’nin ana gövdesini oluşturması gereken temel bir çalışma alanı olması nedeniyle, ayrı bir önemi bulunmaktadır. Genç işçiler, sınıfın en dinamik kesimlerini oluşturmaktadır. Ülkede organize sanayi bölgelerinin yaygınlaşması genç işçilerin sayısını fazla miktarda artırmış, bu siteler, adeta genç işçi cehennemleri olarak, ülkede gelişen kapitalizme genç işçilerin kanı ve canı ile hayat verir hale gelmişlerdir. Sendikasız, sigortasız, uzun çalışma saatleri ile bu bölgeler, sınıf mücadelesinde önemli roller oynamaya aday durumdadır.

İşçi gençliğin yaklaşık yüzde 90’ı sendikasız, sigortasız ve günde sekiz saatten fazla çalıştırılmaktadır. Asgari ücret, 16 yaşını doldurmayan işçiler için –çocuk demek daha doğru olur– aylık net 352.09 YTL, brüt 491.40 YTL’dir. 16 yaşından büyükler içinse, net 403.03 YTL’dir. (1 Temmuz’dan itibaren 419.15 YTL olacak) Bunun adı sefalet ücretidir. İşbirlikçi sermaye, tüm işçi sınıfını ve emekçi halkı yoksulluğa ve açlığa mahkûm ettiği gibi, genç işçileri de sefalet ücretine, kötü çalışma koşullarına, sosyal hak yoksunluğuna mahkûm etmektedir. Oysa, son yapılan araştırmalar, dört kişilik bir ailenin yoksulluk sınırının 2000 YTL’nin üzerine çıktığını göstermektedir. Bilindiği gibi, asgari ücret, dört kişilik bir işçi ailesinin aylık asgari yaşam standardı üzerinden tespit edilmesi gereken bir ücrettir.

Sermaye düzeni, genç işçileri bu yaşam ve çalışma koşullarına mahkûm ederek, onları tatlı karları için sadece bir ‘üretim faktörü’ –tıpkı makineler, binalar vb. gibi– olarak görmekte, onların insan olduğunu, karşılanacak sosyal ihtiyaçları, maddi ve manevi –sportif, kültürel, eğlence vb.– ihtiyaçları olduğunu hiç düşünmek istememektedir. Genç işçiler günümüzün modern köleleridir ve onları antik çağın kölelerinden ayıran temel şey, ücretli köleler olarak, iş güçlerini satmaya ve sermayenin karını artırmaya mahkûm edilmiş olmalarıdır.

Bütün bu koşulları dikkate aldığımızda, işçi gençliğin sonsuz bir mücadele potansiyeli taşıdığını anlamakta pek zorlanmayız. Genç işçiler de, bu potansiyeli ortaya koymakta, mücadele etmekte, ancak bunu esas olarak ‘kendi tarzlarında’ –işyerinden ayrılmak, patronu dövmek, iyi örgütlenmemiş direnişlere başvurmak vb.– yapmaktadırlar. Az sayıda genç işçi, sendika ve sigorta, sekiz saatlik işgünü için daha örgütlü bir mücadeleye atılmakta, ancak bu mücadeleler diğer işyerlerini kapsamadığından, çoğu durumda yenilgiye uğramakta, ama başka bir işyerinde aynı mücadele uç vermektedir.

Genç işçiler arasında düzenli ve sistemli, talepleri net belirlenmiş, hedefi açık olan sabırlı bir çalışmanın yürütülmesi zorunludur. Vurgulamak gerekir ki, genç işçi çalışması zaman zaman akla gelecek, zorlukları karşısında havlu atılacak bir çalışma değildir. Eğer devrim ve sosyalizm diye bir hedef varsa, işçi sınıfını kazanmak ve örgütlemek gibi bir sorun varsa, genç işçi çalışması, bu amacın temel ayaklarından birisidir ve mutlaka çalışmanın ilk gündemleri arasında yer almak zorundadır.

Seçimler ve tatil dönemi, belli başlı önemli alanlarda genç işçi çalışmasını yeniden örgütlemek, sürdürüldüğü yerlerde güçlendirmek için bir fırsat olarak değerlendirilmek durumundadır.

Seçim Çalışması, Gençlik Çalışmasına Yeni Bir İvme Kazandırmak İçin İyi Bir Fırsattır

Bugün gençlikte durumumuz nedir? Açıklıkla ve dürüstçe yanıtlanması gereken soru budur. Bugün görünen şudur ki, işçi gençlik içerisinde az çok istikrarlı, sürekli gelişip güçlenen bir çalışmamız yoktur. Dönem dönem bu alana dikkat çekilip yönelinmekte, zayıf bir çalışma sürdürülmektedir. Yükseköğrenim gençliğinde zayıfız ve özellikle yükseköğrenim açısından belirleyici önemi olan illerde ve alanlarda bu zayıflık daha da belirgindir. Orta öğrenimde ise, zaman zaman parlayan atılımlar yapıyoruz, sonra her şey eskiye dönüyor. Gençlik çalışmasının ve gençlik örgütünün içinde bulunduğu durumun kalın hatları ile özeti budur. Bunun, gençlik kitlelerini kazanacak, onları işçi sınıfı ve emekçi halkın yedeği yapacak bir gençlik çalışması olarak adlandırılamayacağı, bu ‘çalışma’ üzerinde yükselen bir gençlik örgütünün aslında tepeden tırnağa yeniden örgütlenmesi gerektiği açıktır.

Burada çizilen tabloyu bir umutsuzluk tablosu olarak anlamak, herhâlde daha baştan durumu değiştirme kararlılığından ve atılımından kendimizi ve örgütümüzü yoksun bırakmak anlamına gelecektir. Durumu açıklıkla ortaya koymak, anlamak, cesaretle ve atılganlıkla onu değiştirecek enerjik bir çalışma ve eylem içerisine girmek… İşçi sınıfına ve emekçi halka, davasına bağlı bir genç militanın, gençlik karşısında sorumluluk duyan parti yöneticisinin yapması gereken budur.

Partinin olanakları ve izlediği çizgi, abartısız her alanda istikrarlı asgari bir yıllık çalışma ile koca bir gençlik örgütünün kurulabileceğini ortaya koymaktadır. Zorluklara boyun eğmeyen bir karakter yapısı, işi nerelerden geliştirebileceğimizi öngörebilen bir yaklaşım ve sağduyulu bir mücadele hattı, zorlukları aşmamıza yardımcı olacaktır.

Seçim çalışması ve seçim ortamı, gençlik çalışmasında güçlü bir atılım yapmak için geniş olanaklar sunmaktadır. Bu dönemde yapılacak güçlü bir çalışma, ardından gelen dönemde tüm çalışma ve eylemimizin gelişip dönüşmesinde sonsuz olanaklar sunacaktır.

Özgürlük Dünyası - Temmuz 2007

GENÇLİĞİN SORUNLARI,
SINIFLAR MÜCADELESİNİN BİR KONUSUDUR

‘…İşte üniversiteli gençlerin, en önemli sorunlarınız nedir sorusuna verdikleri cevaplardan bazıları:

İşsizlik, staj yeri bulamama, barınma, ulaşım, üniversitelerin yetersizliği, hayat pahalılığı, bursların azlığı, harçların yüksek olması, üniversiteye giriş ÖSS, uygulamaya yönelik eğitimin olmaması, kitapların pahalı olması, türban yasağı, mediko-sosyal tesislerinin yetersizliği, sivil toplum örgütlerinin yeterince güçlü olmaması, kalitesiz eğitim, gelecek kaygısı, aile içi baskı, spor yapacak tesislerin bulunmaması, fikirlerin rahatça ifade edilememesi, yabancı dil…

Liseli gençliği dinlediğinizde ise en büyük hedefleri ÖSS’nin barajını aşıp üniversiteli olmak olduğu görülüyor. Üniversiteye girdiklerinde her şeyin yoluna gireceğine öylesine inanmışlar ki başka bir şeyi gözleri görmüyor. Oysa üniversite gençliğinin hali ortada.
Gençlerin giderek hemen her konuda duyarsız hale gelmelerinin belki de en önemli nedenlerinden biri de bu. Çalışıyorlar, çabalıyorlar, en zoru başarıyorlar ama her defasında elleri boş kalıyor.
Hâlâ pek çoğu sandığa gitmeyi düşünmüyor. Ama bu konuda çok katı da değiller. İşte bu aşamada gençleri yakalayacak, onların sorunlarına çözüm üretecek ve onları verdikleri sözlere inandıracak parti ya da partiler sandıkta patlama yapacaktır…’

Milliyet gazetesi yazarlarından Abbas Güçlü böyle yazmış köşesinde.

Kapitalizmin gençliğe sunduğu bu dağ gibi sorunların geldiği boyut artık burjuvaziye hizmet eden köşe yazarları tarafından da kabul ediliyor. Burjuva politikalardan umudunu kesmiş gençlik kitleleri sandığa gitmeyi düşünmüyor. Çünkü sandıktan çıkanlar gençliğe iş, eğitim ve güvenli bir gelecek sunmadılar. Yaklaşık yedi yıldır iktidarda bulunan AKP de gençliğe bu güveni veremedi. Kim gençliği yakalar, onun sorunlarına çözüm üretecek politikalar sunar ve buna gençleri inandırırsa, Güçlü’ ye göre, sandıkta o patlama yapacaktır. Güçlü’nün bu tanımlaması kesinlikle bir abartı değildir. Meseleyi sadece sandığa indirgemekten kurtarırsak, aslında gençliğin birikmiş bu sorunları için mücadele edecek siyasi bir hareket ya da parti, hızlı bir büyüme ve güçlenme şansı yakalayacaktır. Fakat Güçlü ve onunla birlikte kalemini burjuvazi için kullanan yazarlar, çözüm için aslında yine kendi parti ya da partilerine çağrı yapmaktadırlar.

Benzer bir değerlendirme için bu kez merceği bir işçi örgütüne çevirelim. Türk-iş Gençlik Komitesi imzasıyla, sendika üyesi 34 yaş altı gençlerle yapılan anket sonuçları, öğrenciler kadar işçi gençliğin de güvenli bir yaşam süremediğini ortaya koymaktadır. İşte sonuçlar:

TABLO- Gençlerin önündeki en önemli sorunlar

İşaretleme Sayısı
Yüzde

GRAFİK 13: Gençlerin önündeki en önemli sorunların
neler olduğuna ilişkin dağılım (Yüzde)

İşsizlik
2025
33,2

Yoksulluk
610
10

Eğitim
977
16

Mesleki Eğitim
496
8,2

Askerlik
220
3,6

Kadın Erkek Eşitsizliği
166
2,7

Şiddet
295
4,8

Örgütlenme Dayanışma
714
11,7

Sosyal Güv. ve Sağlık
594
9,8

Toplam
6097
100

Bu verili tablo ve çağrılara yanıt vermekte en hızlı davranan burjuva politik hareket AKP oldu. Zira AKP yurt çapında bütün illerde gençlik kurultayları topladı. AKP’nin gençlik kurultayları kalabalık olsun diye kapalı spor salonları tutuldu, isim yapmış şarkıcılar çağrıldı. Büyük kentlerin kurultaylarına katılan Başbakan, hükümetin icraatlarını ve ‘kalkınmanın gençliğe sunduğu nimetleri’ anlatırken gençler yine tribünde kaldılar. Kürsüler gençlerin sorunlarına açılmadı. CHP-AKP kamplaşmasına sıkıştırılmış burjuva siyaset bu kurultaylarda gençlere şırınga edilmeye çalışıldı. Medyatik bir kadın mankenin ‘dağdaki çoban’ üzerinden yoksul gençleri aşağılamasına karşı, (sanki AKP yoksul gençliğin partisiymiş gibi) kurultaylarda AKP’li gençler keçe giyip kaval çaldı. Böylece gençliğin temel sorunları ve talepleri ustaca ötelenmiş oluyor ve bir burjuva sömürü partisi olan AKP, gençliğin enerjisi ile yelkenlerini şişirmeye çalışıyordu. Kurultaylarda gerçekleşen bu hokkabaz oyunları bir kenarda dursun, milyonlarcagenvin taleplerine kavuşma umudu yoktu. İşsizlik, eğitimsizlik, geleceksizlik kaygısından bunalan gençlerden öne çıkanlar çeşitli vesilelerle bir araya geliyor ve mücadeleyi büyütmenin yollarını arıyordu. İşçi sınıfı partisinin gençlik örgütü Emek Gençliği de bu geniş gençlik yığınlarını birleştirmek ve düzene karşı mücadeleye çekmek için çeşitli alanlarda çalışma yürütüyordu.

Gençlik yığınlarının ağırlaşan ve çözüm bekleyen sorunları karşısında işçi sınıfının devrimci partisi olan EMEP nasıl bir politika izleyecek? Gençliğin taleplerinin üzerinden güçlü ve etkili bir mücadelenin örgütlenmesi nasıl sağlanacak? Mevcut kapitalist düzenden ve onun partilerinden umudunu kesmiş milyonlarca genç, halkın iktidar seçeneği etrafında nasıl birleştirilecek? İşte partimiz 5. Kongre’ye giderken, tüm parti örgütlerimiz gençliğin tam da bu durumundan hareket ederek ve yukarıdaki sorularla ifade edilen ihtiyaçlara cevap vermek için tartışmalar yapacak ve kararlar alacak.

Öncesi bir yana, geride bıraktığımız dört kongrenin aldığı kararlarla sınırlı bile düşünülse, partimiz gençliğin güvenli bir gelecek ve sosyalizm mücadelesine kazanılmasını öncelik bir görev olarak belirlemiştir. Burjuva vaatçiliğinin aksine, partimiz, gençliğe, kurtuluş için, işçi sınıfı ve diğer ezilen katmanlarla birleşme, kapitalizme karşı mücadele ve her alanda ortaya örgütlenme seçeneğini sunmuştur. Fakat sorun böylesi bir seçeneği koymanın ötesindedir. Çünkü her türden burjuva ve küçük-burjuva akımın kuşatması altında bulunan gençliğin sistemden kopuşunu sağlayacak ve onu devrimci bir platformda örgütleyecek adımları güçlendirmek için hareketin güncel sorunlarını her defasında değerlendirmek ve gerekli sonuçları çıkarmak gerekmektedir. Öte yandan partimizin, diğer alanlarda olduğu gibi, gençlik alanındaki çalışmasını da eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutması, gençlik yığınları içinde kök salmak ve geniş gençlik yığınlarını örgütleyerek mücadeleye kazanmak için zorunludur. Emek Gençliği ve üyelerinin çalışmasının değerlendirilmesi de esasen parti çalışmamızın bir sorunu olarak düşünülüp ele alınmalıdır.

Siyasi Gelişmeler ve Gençlikte Boy Veren Eğilimler

Burjuva günlük yaşamının literatüründen dilimize gelen ve çokça duymakta olduğumuz bir cümle, gençliğe bakışımızda kimi problemlerin ortaya çıkmasına neden oluyor. O cümle şöyledir; ‘Şimdiki gençlik apolitik, siyasetle ilgilenmiyor.’

Evet, gençlik yığınları bugün devrimci sosyalist politikanın etki alanından oldukça uzaktadır. Ama bunun kabahati gençlikte aranamaz. Dünya sosyalist hareketinin durumu, 12 Eylül darbesinin etkileri, liberal kuşatma vb. birçok etken bu bu durumun nedeni olabilir. Milyonlarca gence bugün devrimci ya da sosyalist fikirler hiç temas etmese de, bu durum yine de gençliğin politika dışında kaldığını belirlemez. Çünkü ideolojik, politik ve kültürel bütün burjuva fikirler gençliğe günlük olarak pompalanmaktadır.

Dolayısıyla gençliğin, toplumsal gelişmelere verdiği tepkileri politik eğilim ve yaklaşımlar içerisinde değerlendirmek gerekir. İktidarda olanın belirlediği gelişmelere kendiliğinden verilen tepkiler, henüz çemberin dışına çıkamamış burjuva etki altındaki eğilimlerdir. Gençlik; olaylar ve gelişmelerden kopuk, fikirler karşısında donuk ve tepkisiz bir katman değildir. Toplumsal hayat gibi gençlik de sürekli ve değişerek düşünen, düşüncesi statik değil hareket halinde olan bir kesimdir.

İşte 4. Kongre’den bugüne geçen süreç, sayısız olay ve gelişmeyle birlikte, çeşitli türden burjuva ve küçük-burjuva fikirlerin gençlik üzerinde etkide bulunduğu bir süreç olmuştur. Bu süreci belirleyen başlıca unsurları öne çıkarmak gerekirse, şu başlıklar altında ele alabiliriz.

1- Laisizm sorunu, burjuva kamplaşma ve gençlik

28 Şubat krizine giden laik-anti laik kamplaşmasında, hatırlanacağı üzere, burjuva klikler üniversiteleri bir hegemonya alanı olarak belirlemiş, türbanlı öğrencileri üniversite kapısının önünde bırakarak, öğrencileri de bu kamplaşmanın bir tarafı hâline getirmeye çalışmıştı. Cumhuriyetin 80 yıldır çözemediği sorunlardan biri olan laisizm sorunu, burjuvazi tarafından toplumu bölmenin ve yönetmenin unsurlarından biri olarak her zaman kullanılageldi.

AKP’nin iktidar, CHP’nin de ana muhalefet partisi olmasının (yapılmasının) ardından dozajı giderek artan bu kamplaşma, toplumsal hücrelere kadar sirayet etmeye başladı.

‘Laiklik’ şemsiyesine saklanan ve statükoya dayanarak ayakta durmaya çalışan güçler (CHP, generaller, YÖK vb.) özel harp yöntemlerini çağrıştıran ‘Cumhuriyet mitingleri’ni devreye koydular. Sonradan bir kolunun kontrgerilla örgütlerine dayandığı açığa çıkan bu yapının oluşturduğu cereyana kapılan kitlelerin önemli bir bölümü gençlerdi. Yüz binlerce genç üniversitelerden, liselerden, semtlerden miting alanlarına taşındı. Rektörler ve okul yönetimleri, bir yandan mitinglere öğrencileri taşırken, öte yandan üniversitelerde ‘cumhuriyet yürüyüşleri’ düzenliyordu. ABD’ye, AKP’ye, gericiliğe ve şeriat tehlikesine karşı çıkmak isteyen gençler için henüz sermaye politikalarından bağımsız geniş bir platform ortaya çıkamamıştı. Ve gençliğin bu masum taleplerinin içeriği askeri postalların, siyasi dolandırıcıların, laiklik adına devlet dinciliği yapanların emellerine kurban gitmişti. Giderek bir trajediye dönüşen bu tablonun vardığı yer bir komediye kapı açıyordu. Lenin ile Mustafa Kemal, Deniz Gezmiş ile Baykal-Perinçek resimleri yan yana taşınabiliyordu.

Karşı tarafta ise, masum inançları istismar edilerek yedeklenen yoksul ve dindar kitleler vardı. Statükocu güçler bastırdıkça sıkışan AKP, karanlıkta saklanan bütün gerici güçler için savaş borusunu üflüyordu. Bütün şeriatçı güçlerin önü açılıyor, dini inançlarına baskı yapıldığını hisseden kitleler bu karanlık güçlerin arkasına toplanıyordu. Üniversitelerde, liselerde, mahallelerde gürültüyü sahte ‘laikçiler’ çıkarıyor, ama dipten gelen dalganın sahibi AKP oluyordu. Türban mağduriyeti hareketinin kitlesel bileşeni olan gençler, bütün eleştirilerine karşın AKP’ye sığınmaktan başka bir seçenek göremiyorlardı. Dinin ve her türden dogma düşüncenin bilim karşısında yüceltilmesi, ilerici akademisyenlerin tasfiyesi, ders müfredatlarının gericileştirilmesi, bu ortam fırsat bilinerek hızla devreye sokuldu.

Böylece gözün gözü görmediği puslu bir havada, savaşa tutuşmuş iki ordunun etrafında toplandıklarını fark edemeyen kardeşlerin birbirlerine kurşun sallaması gibi, kader birliği yapması gereken gençler yumruklarını birbirlerine sallıyorlardı. Bu siyasi gerilim ortamında iş, eğitim ve güvenli gelecek talepleri geriye düşüyordu. Bunlarla birlikte ve asıl olarak, din ve vicdan özgürlüğünü temel alan ve din ile devlet işlerinin birbirinden tümüyle ayrıldığı ‘gerçek bir laiklik’ talebi uğruna mücadele, demokratik gençlik hareketinin ana sorunlarından biri hâline geliyordu.

Laisizm sorunu varlığını koruduğu sürece, gençlik yığınları bu sorun etrafında kamplaştırılıp yalpalamaya devam edecek. ‘Gerçek laiklik’ talebi üzerinden yürütülecek bir mücadele, gençliğin burjuvaziden koparak bağımsız politik bir tutum etrafında birleşmesini sağlayacaktır. Bu nedenle, parti örgütlerimizin gençlik örgütlerimizle ve en genel anlamda gençlerle kuracağı ilişki, eğer sözü edilen bu konuyu içermez ya da tartışmaz ise gerçekte politikada etkisiz bir ilişki olacaktır.

2- Kürt sorunu, şovenizm ve gençlik

Cumhuriyetin 80 yıldır çözemediği bir diğer temel sorun da Kürt sorunuydu. İşçi, işsiz, öğrenci bütün gençlik kümeleri içinde; eğitim, iş ve gelecek sorunu bütün ağırlığı ile yaşanıyor ve sermaye düzenine karşı birleşmek, mücadele etmek ihtiyacı kendini adeta zorluyordu. Fakat Kürt gençlerinin ekonomik, akademik ve sınıfsal taleplerinin yanında ulusal demokratik talepleri de vardı. Ve son yıllarda ulusal talepler yaşanan çatışmaların ve artan baskıların da etkisi ile öne çıkıyordu.

On yıllardır ‘bölünme’ fobisi ile yetiştirilen nesiller, milliyetçi ve şoven propagandanın yardımı ile Kürtlerin taleplerini tehdit olarak algılamak üzere eğitilmişlerdi. Çatışmalarda her iki taraftan sürekli cenazeler kaldırılıyordu. Ülkeyi yöneten güçler çözümsüzlükte ısrar ettikçe, ülke, gençler için bir kan deryasına dönüşüyordu. Yıllar geçiyor, ölümler on binleri aşıyor, ama çözüm yakınlaşmak yerine uzaklaşıyordu. Demokrasi dışında tüm yöntemler uygulanmıştı. Onu da uygulayacak ne cesaret, ne de anlayış iktidarda mevcuttu. Kürt gençlerinin cenaze törenlerinde barış talebi yükselirken, asker aileleri de isyan etmeye başlıyordu.

Kimi zaman yaratılan histeri ortamında linç kültürü devreye sokuluyor ve sokaklarda genç Kürt avı başlıyordu. Büyük şehirlerin meydanları, çarşıları, eğlence merkezleri esmer Kürt gençlerine kapatılıyordu. Kimlik yoklama, gözaltı ya da dayak çarşıya çıkmanın bedeli olabiliyordu.

Şoven gösterilerin seyri arttığında, aynı sıradaki Türk ve Kürt öğrencinin ‘nedense’ birden arası açılıyordu. Fabrikada Türk ve Kürt işçi gençler patrondan şikâyet etmeyi bırakarak birbirlerine düşmanca bakar hale gelebiliyordu. Kardeşlik köprüsü sarsıldıkça, Türk gençler ‘Bunlar zaten bölücü, Batı’yı da bunlar bozdu, her türlü kirli işleri bu Kürtler yapıyor’ demeye, Kürt gençler de ‘Artık yeter, yıllardır kardeşlik elini uzatıyoruz olmuyor’ demeye başlıyordu.

Parasız eğitim, ucuz barınma hakkı, nitelikli eğitim, herkese iş imkânı gibi ortak talepler bu şoven yağmur altında bir bir eriyip suya karışabiliyordu. Milliyetçiliğin kahramanlaştırdığı Ogün Samast’lara özenen gençler beyaz bere yürüyüşleri yapabiliyordu.

Emek, Barış ve Demokrasi güçlerinin ‘Kürt sorununun demokratik çözümü’ için yürüttükleri mücadele her şeye rağmen umut verici. Fakat asla yeterli değil. Gençlik, toplumsal bir katman olarak, yeni olana, barışa, kardeşliğe, önyargılardan uzak durmaya daha yakın bir kesimdir. Bunu 3 Kasım Ankara mitinginde gördük. ‘Barış ve Sağduyu’ için yapılan mitinge binlerce genç katıldı. Bu yaklaşımı, ODTÜ ve Galatasaray Barış Günleri’nde de gördük.

Şovenizmin ve milliyetçiliğin panzehiri olan barış ve demokrasi mücadelesini yükseltmek doğrudan siyasal alanı kapsamaktadır. Ya burjuva alandan gelen milliyetçilik ya da sosyalist alandan geliştireceğimiz demokrasi, gençliğin gidebileceği üçüncü bir yol yok. Gençlik yığınları içinde daha cesur adımların atılması mümkündür. Bunun için partimizin politik yardımının üst seviyeye çıkması gerekmektedir.

3- Emperyalist müdahaleler, bağımsızlık ve gençlik

Partimizin özellikle 3. ve 4. Kongresi’nde ‘Emperyalizme karşı mücadele’ başlığı öne çıkan bir unsur oldu. Bunda elbette, son yıllarda bölgemizde yaşanan gelişmeler, ABD’nin Irak’ı işgali, 1 Mart tezkeresi, Kürt sorunu ve emperyalist politikalar, Filistin sorunu, IMF politikaları gibi gelişmeler etkide bulundu. Başta yükseköğrenim gençliği olmak üzere, ülkemiz gençliğinin ana eğilimi emperyalist müdahalelere karşı oldu. Özellikle son yıllarda yapılan anketlerde halkın ezici bir çoğunluğunun ABD’ye karşı olması, gençlikte ABD ile birlikte AB’ye de karşıtlığın güçlenmesini beraberinde getirdi.

Özel bir kanalda yayınlanan ‘Hatırla Sevgili’ dizisi ile 68 gençliğinin bağımsızlık, demokrasi ve sosyalizm mücadelesini tartışmaya başlayan gençler kalabalık gruplar halinde devrimci politikaya ilgi duymaya başladılar.

İşbirlikçi hükümetlerin ve burjuva propagandanın hedefinde genelde gençlik vardı. Gençler emperyalist işgal ve talanlara işbirliğine ikna edilmeye çalışılıyordu. Ne de olsa, ulusal sınırlar ortadan kalkmıştı, küreselleşen kapitalizm ulusal bir şey bırakmamıştı. Irak’a demokrasi ABD ile gelirken, Türkiye’ye Musul ve Kerkük’ü yeniden alma fırsatı çıkıyordu! AB ile işsiz Türk gençleri sınırları aşacak ve işsizlikten kurtulacaktı. Lübnan’da barışı Hıristiyan değil Müslüman Türk askerleri koruyacaktı vb… Bütün bu kara propagandalara rağmen gençliği açıktan emperyalist politikalara ikna edemeyen burjuvazi, bu kez kafa karıştırma, bölme ve yönetme politikasına başvurdu. Böylece karşıtların kendine karşı birleşik bir mücadele yürütmesi engellenmiş olacaktı.

Kafa karışıklığı yaratmada kullanılacak en iyi argümanların başında yine laisizm ve Kürt sorunu gibi konular geliyordu. Ve kara propaganda başladı; ‘Kürtler Türkiye’yi bölmek istiyor, ABD de arka çıkıyordu. ABD’ye karşı mücadele Kürtlere karşı mücadeleyi gerektirir. Kürtlerle işbirliği yapan ABD ile yapıyordur. Zaten Irak’ı bölen ABD Kürt Federe Yönetimini Türkiye’yi bölmek için tanıdı.’, ‘ABD AKP’ye arka çıkıyor. Bütün dindarlar hem AKP’li hem de ABD’den yana. AKP Türk ordusuna diz çöktürüyor, çünkü arkasında ABD var.’ Bu propagandanın diğer başını da liberaller ve ılımlı İslamcılar çekiyor ve statükoya karşı olmak adına emperyalist politikalara kapı açan bir tutum takınıyorlardı.

Böylece emperyalizme karşı olmakla taraf olmak kavramları birbirine girmeye başladı. Bu işin nerede başlayıp nerede biteceğine ilişkin sınırlar o kadar belirsiz hale getirildi ki, gençler artık karşı olmanın adını koyamaz, bu işi örgütleyemez duruma sokuldu. ABD ve AKP’ye karşı olan gençler Ulusalcı-Kızılelmacıların kucağına düşüp Ergenekoncularla buluşuyor, sağ-faşist milliyetçilerle ‘sol’-ulusalcı çevreler kader birliği yapabiliyordu. Bu güçler birleştikleri kimi üniversitelerde, kah İslamcı gençlere, kah Kürt gençlerine saldırıyordu. Şirazesi kaçmış kimi küçük-burjuva sosyalist çevreleri de (TKP, Halkevi, HKP) Kürt ve laisizm sorunundan kaçarak, kimi zaman darbecilerin kimi zaman da milliyetçilerin yanında saf tutar hale geliyordu. Sermaye politikalarından kopamamış, demokrasi mücadelesine sırt dönen politik hareketler, tutarlı bir bağımsızlık politikası geliştiremez hale geliyordu. Böylece kısa günün karıyla taraftar kitlesini çoğaltan bu çevrelere gençliğin güveni kısa zamanda kırılıyor ve hızla bir kopuş yaşanıyordu.

Partimizin gerek tespitleri, gerekse emperyalizm sorununa tutarlı yaklaşımı, sağlam bir işçi sınıfı çizgisine bağlı olmasından ileri geliyor. Emek Gençliği içinde kimi zaman tereddütler, kimi zaman yalpalamalara neden olan tutumlar bu dönemde boy vermedi değil. Örneğin ulusalcı dalgaya sırtını dayayarak Kadıköy’de merkezi bir miting yapan TKP’nin eylemine öykünen, moral bozan gençlerimiz, aynı morali SSGSS mitinginde bulamayabiliyordu. Sınıfın kendi eyleminden moral bulmak yerine yalan rüzgârına kapılmanın yersizliği, TKP’nin sonraki süreçte içine düştüğü durumla gün yüzüne çıkacaktı. Gençliğimizdeki bu tereddütlerin aşılmasında partimiz hep ikna edici ve yol gösterici oldu. Fakat hem dönemin sunduğu imkânları değerlendirmede, hem de en geniş kesimlerin uyarılması ve aydınlatılmasında zayıf kaldığımızı da kabul etmeliyiz. Gençliğimizin daha cesur, atak ve refleksleri güçlü bir irade ile ortaya çıkamaması, Emek Gençliği’nin partimizden alması gereken ideolojik ve politik-taktik donanımın yetersizliğine işarettir. Başka bir şeye değil. ‘Gençliğin apolitik olması’na ise hiç değil.

4- Emekçi haklarına dönük saldırılar ve gençlik

AKP’nin yedi yıllık iktidarı döneminde IMF çıkarlarını gözeterek çıkarılan yasalar hep işçi ve emekçilerin aleyhine oldu. İşçi sınıfının 100 yılı aşan mücadelesi ile kazanılan sağlık, örgütlenme, kıdem tazminatı vb. haklarına dönük hak gaspları giderek şiddetlendi. 5. Konferans platform metninin gençlik bölümünde de değinildiği gibi, bu yasaların yürürlüğe girmesi 10-20-30 yılı bulacak şekilde düzenlenerek, genç kuşaklarının geleceğini hedef aldı. Saldırılar bugünün liselilerinin, üniversitelilerinin, ilkokul öğrencilerinin geleceğine yönelikti.

Yine metinde belirtildiği gibi, Emek Gençliği’nin çalışması, saldırıları bu kapsamda ele alıp karşılamaktan uzaktı. Bu saldırılara karşı işçi sınıfı ve halkın diğer kesimleri içinde yürüttüğümüz propaganda ve ajitasyon çalışmasını gençlik alanlarına taşıyamadık. Bu çalışmayı gençliğe özgü formülasyonlarla biçimlendiremedik. IMF ve işbirlikçi sermaye güçlerinin saldırılarına karşı gençliğin zayıf duruşunun nedeni budur. Parti ve gençlik örgütlerimiz, bu anlayışı ortadan kaldıracak bir çalışmayı gençlik yığınları içinde en zengin biçimde örgütlemelidir.

Bu dört soruna bağlı olarak;

Gençlik örgütümüzün partimizin politik-taktik platformuna kazanılması acil ve sürekli yapılması gereken bir görevdir. Bu, sadece parti merkezimizin yapacağı bir iş değil, bütün parti örgütlerimizin üstlenmesiyle aşılabilecek bir sorundur. Gençliğimizin, parti kadar parti yayınlarına bakışı da sorunludur. Bu sorunun sorumlusu da partidir. Çünkü ‘Denizin en dalgalı olduğu zamanlarda, dalgalara kapılanları kurtarmak için partinin attığı can simitleri günlük gazetemiz ve yayınlarımızdır.’ Gerek gazetenin günlük takibinde, gerekse yayınlarımızın okunup kavranmasında gençlik örgütümüz oldukça geridir. Gazetemizin ne kadar gençliğe hitap ettiği bir tartışma konusu olabilir. Gençlik içinde tartışılıyor da zaten. Ama yukarıda sözü edilen dönemsel gelişmeler seyrederken, tartışan ama sağa sola yalpalayan gençlik kesimlerine, gazete, bildiri, broşür ve yayınlarımız ne oranda ulaşmıştır? Bu sorulara cevap aramadan, gençlik ve politika tartışması yapmak sonuç vermeyecektir.

Önceki konferans ve kongrelerimizde dile getirilen ‘parti merkezi ile yerel örgütlerin politik düzeyi arasındaki makası kapatmanın’ yolu, şüphesiz yayınlarımızın ve gazetemizin etkin kullanılmasından geçmektedir. Bir diğeri ise, gençliğimizin politik düzeyini yükseltme görevimizdir. Bu görev partinindir. Zira son bir yıla bakıldığında bile, başta ortaöğrenim gençliğinde olmak üzere, politika tartışma yaşı düşmektedir. Yani daha çok ve daha genç insan politika tartışmaktadır. Geçtiğimiz yıl boyunca üniversitelerde ve kimi ilçelerde oluşturulan ‘politika söyleşileri’ oldukça ilgi çekmiştir. Son gençlik yaz kampındaki ‘politika ve felsefe atölyesi’ de bunu göstermiştir. Kendi başına bırakılırsa bu biçimler de yetersiz kalacaktır. Bu nedenle, gençliğin politik düzeyini yükseltmek ve eğitimi artırmak için parti örgütlerimiz kapsamlı bir plan çıkarmalıdır.

Yükseköğrenim Gençliği

Üniversitelerdeki gençlik mücadelesi uzun bir dönemdir birleşik ve kitlesel bir hareket düzeyini yakalayamadı. Kuşkusuz bunun nedeni tek değil. Özellikle son birkaç yıldır ortaöğrenim gençliğinde kitlesel denebilecek düzeyde mücadeleye yönelme isteği gözleniyor. Bu durumdan hareketle, kimi yerlerde çalışmanın yönününün üniversitelerden liselere kayması gerektiğine ilişkin vurgular yapılıyor. Elbette liseli gençlik üniversitelerin de geleceğini belirleyecek bir öneme sahip. Ama bundan üniversitelerin önemsizliği anlamı kuşkusuz çıkarılamaz. Üniversiteler üzerindeki baskının sebebi nedensiz değildir. Düzenin baskı ve kolluk güçleri üniversiteler üzerindeki denetimi elden bırakmaya niyetli görünmemektedir.

İktidar olmak isteyen her toplumsal sınıf ve siyasi hareket kadar, iktidarını sürdürmek isteyenler de üniversiteleri kazanmak zorundadır. Üniversiteleri kazanmadan, en genel ifade ile, gençliği kazanmak da mümkün değildir. Üniversite çalışması, parti örgütlerimiz için, birçok yönüyle liseli çalışmasına göre daha zordur. Politik, akademik, entelektüel açıdan gelişkinlik gereksindiren, sonuçlar almakta bazen daha uzun süre beklenen üniversitelere dönük çalışmanın küçümsenmesi eğilimine düşmemeye özen gösterilmelidir.

Üniversite Çalışmasının Başlıca Yönleri

1- Üniversitelerde bir dönemdir devam eden YÖK-YEK (AKP) çatışması yerini AKP’nin büyük oranda YÖK’ü teslim almasına bıraktı. Bundan sonraki problemler, bu bakımdan rötuş niteliği taşıyor. Üniversitelerdeki baskılara karşı demokrat bir vizyon çizen AKP, başlarda YÖK’ü hedef tahtasına koydu. Böylece kimi çevreleri yedekleyen AKP, bir süre sonra YÖK silahını dağıtmak yerine kendisi için kullanmak yolunu seçince, yüzündeki maskeyi düşürmüş oldu. AKP, aynı zamanda, liberal eğitim politikalarının hızla uygulanması, üniversitelerin tümüyle sermayeye açılmasını yapılandıranların iktidar partisi oldu. Dolayısıyla ‘üniversitede tam demokrasinin uygulanması ve özerklik’, başlıca mücadele talebi olarak öne çıkmış bulunuyor. Burjuva kliklerin üniversiteden elini çekmesi, YÖK’ün dağıtılması ve üniversiteyi yönetenlerin üniversite bileşenlerince seçilmesi daha etkin bir mücadeleyle dile getirilmelidir.

2- AKP, aynı zamanda, gerici-şeriatçı güçlere yaslanarak aydınlanmanın tüm birikimlerini tasfiye etmenin peşindedir. Üniversiteler AKP liberalizminin, YÖK baskısının ve skolastik düşüncesinin yeniden üretildiği merkezlere çevrilmek istenmektedir. Evrim kuramına saldırılar, komik fosil sergileri ve biyoloji bölümlerine gönderilen Harun Yahya kitapları bu örneklerden sadece biridir. Bilimin, aydınlanma değerlerinin korunması ve geliştirilmesi için, Kemalist aydınların da içinde yer alacağı geniş platformların örgütlenmesi gerekmektedir.

3- Üniversiteler sadece bir gençlik çalışma alanı olmadığı gibi, örgütlenmesi de sadece Emek Gençliği’ne bırakılamaz. Zira üniversiteler; öğretim üyeleri, araştırma görevlileri, tez ve araştırmaları ile birer bilim ve aydınlanma merkezleridir. Bir bölgenin, bir ilin coğrafi, sosyal, siyasal, kültürel vb tüm özelliklerini araştırmak, incelemek, sonuçlar çıkarmak üniversitenin görevleri arasındadır. Dolayısıyla çeşitli sosyal katmanlar arasında çalışma yürüten parti örgütümüz, bütün bu alanları, üniversitenin birikimine dayanarak, onu yönetmeye çalışarak yapmalıdır. Ankara il örgütümüzün akademisyenlerle buluşma toplantısı bu açıdan yol açıcı olmuştur. Öte yandan üniversite, işçi, hemşire, doktor, hizmetli vb birçok kesimin çalıştığı bir alan olarak da örgütlenmelidir. Bunun için Emek Gençliği ile parti örgütünün oluşturacağı ortak bir komite çalışması gerekmektedir. Tabii mesele sadece komitenin çalışması değil, bütün partinin dikkatinin bu alana verilmesine bağlıdır. Geçtiğimiz aylarda 17 yeni üniversitenin inşasının kararlaştırılması ile birlikte, ‘üniversite’ açılmadık il bırakılmayacak gözüküyor. Üniversite çalışması bütün il ve ilçe örgütlerimizin gündeminde olmalıdır.

4- Barış ve Sağduyu için 3 Kasım 2007’de yapılan Ankara mitinginde, özellikle TMMOB’ye bağlı odaların kortejlerinde önemli sayıda gençlik katılımı vardı. Odalar geride bıraktığımız dönem boyunca gençlik komisyonlarını örgütledi. Teknik üniversite öğrencileri odalarla daha sıkı bir bağ kurmaya başladı. Emek Gençliği’nin oda gençlik komisyonlarındaki etkinliğini ve partili mühendisler ile teknik üniversiteli Emek Gençliği’nin ortak çalışma bağını güçlendirmeliyiz.

TÖK çalışmasının güçlendirilmesi de aynı kapsamda değerlendirilmeli ve eczanelerin kapatılmasına yol açacak gelişmelere bağlı olarak eyleme geçen Eczacılık fakültelerine önem verilmelidir. Üniversiteleri bitirmek çoğunlukla bir işe yaramıyor. Çünkü KPSS sınavı ile elenen ve iş bulamayan gençler bunalıma giriyorlar. Hem kadrolu iş talebi, hem de sınavların kaldırılması için mücadelenin geliştirilmesi gerekmektedir. Mağdur mezunlar bir araya gelmekte, dernekleşmekte ve mitingler yapmaktadır. Bu kesimler içinde örgütlenmeyi gençlik hareketinin bir unsuru olarak görmeliyiz. Eğitim-Sen’in eğitim fakülteli öğrencileri örgütleyeceği bir gençlik komisyonunun oluşturulması gerekiyor. Bu örgütlenme, hem sendikayı gelecekte büyütecek, hem de eğitim fakülteli öğrencilere örgütsel ve demokratik platform açacaktır.

5- Üniversitelerde etkisi artan ‘Perşembe, Salı vb. söyleşileri’ kulüplere yayılarak güçlendirilmelidir. Öğrenci kongrelerine her alanda katılım ve bu kongrelerin güçlendirilmesi dikkatle önemsenmelidir.

6- Gazetenin aboneliği artırılmalı, lokal, kütüphane ve kantinlere gazetenin bırakılması sağlanmalıdır. Gençlik alanı, gençlik yazıları neredeyse tamamen Genç Hayat’a sıkıştırılmıştır. Bu nedenle, gazetenin Genç Hayat kadar ilgi uyandırmadığı söylenebiliyor. Üniversite örgütlerimiz, günlük, haftalık ve aylık haber planına sahip olmalıdır. Özellikle Bilim ve Düşünce, Özgürlük Dünyası ve Evrensel Kültür’ün kullanımı çok zayıf durumdadır. Bu yayınlar çalışmanın esası hâline gelmelidir. Kültür Servisi ile üniversiteler arasında canlı bir ilişki sağlanmalıdır. Ortak etkinlikler yurt çapında planlanmalıdır. Defalarca karar alınmasına rağmen geçen yıl ‘gazete üniversite ekleri’ çıkarılamamıştır. Bunun nedeni tembellik ve disiplinsizliktir. Bu kararın hayata geçirilmesinin teminatı parti örgütleri olmalıdır.

Üniversitelerde tartışma forumlarının örgütlenerek TV’de gösterilmesi için genel ve kapsamlı bir plan çıkarılmalıdır.

7- ‘Akdeniz Üniversitesi olayları’nda teşhir olan faşist gerici odakların sistemle olan bağı işlenmeli ve en geniş kitle içinde karşı koyma tutumu geliştirilmelidir. Aynı yaklaşım soruşturmalara karşı mücadelede de ele alınmalıdır.

8- ÖTK, kol ve kulüplerde örgütlenme ve mücadeleyi ilerletme kararlığımız sürecektir. Elbette mücadelenin tek bir reçetesi yoktur, ama geniş öğrenci kesimlerinin bu örgütlere hâlâ rağbet gösterdiği biliyor. Cumhuriyet Mitingleri ve yürüyüşlerine binlerce gencin ÖTK’lar üzerinden taşındığı tekrar düşünülmelidir. Yükseköğrenim örgütlenme bilincinin gelişmesi için Avrupa ülkelerindeki öğrenci örgüt temsilcileri ile Türkiye üniversiteleri buluşturulmalıdır. Zira 1995’te Emek Gençliği, İngiltere, Fransa, Yunanistan ve Almanya öğrenci temsilcilerini Türkiye’deki üniversitelere getirerek önemli bir çalışma yapmıştı.

Öte yandan, ne yazık ki, Avrupa Birliği ile ortak projeler kapsamına giren üniversitelerde AB ile ortak öğrenci örgütlenmeleri geliştirmiştir. AB’ye entegrasyon açısından eleştirmemiz gereken bu örgütlerin çalışmalarını yakından izlemeliyiz. Her yıl on binlerce öğrenci, burs ve gezi imkânı yakalamak için bu örgütlerde toplanmaktadır.

ODTÜ Barış Günleri 56 topluluk ile gerçekleşti. Öğrenci kol ve kulüpleri bir araya geldiğinde önemli etkinliklere imza atabilmektedir. Bu nedenle, mutlaka kol ve topluluklarda etkin bir rol oynanmalıdır. Örneğin Eskişehir Üniversitesi’nde geçen yıl onlarca Emek Gencinden sadece birinin bir kulübe üye olması düşündürücüdür.

Halkın Televizyonu, kol ve kulüplerin tartışma kürsüsü olmalıdır. Geçtiğimiz dönemin bu açıdan verimli kullanılabildiği söylenemez. Gazetemiz ve Genç Hayat dergisi de bu yönüyle tartışılmalı ve gerekli planlamalar yapılmalıdır.

9- Bölge üniversiteleri, en genel anlamda tüm üniversitelerin bünyesel sorunlarını taşımakla birlikte, kendine özgü özellikler de taşımaktadır. Bu üniversiteler, ağırlıklı olarak Kürt gençlerinin eğitim gördüğü yerlerdir. Bölgeler arası eşitsizlik, kadro ve profesör yetersizliği, eğitimde nitelik sorunu, yoksulluk vb. sorunlar bölge gençliğinin öne çıkan sorunlarıdır. Bununla birlikte ulusal demokratik talepler, bölge üniversitelerindeki mücadeleye rengini vermektedir. Bölge üniversiteleri üzerindeki baskı ve soruşturmalar ise had safhadadır. Üniversitelerde demokrasi ve özgürlüklerin genişletilmesi mücadelesi geliştirilmelidir. Üniversitelerin bölge illerinin tarım, göç, baskılar, ekonomi, üretim, eğitim ve sağlık gibi sorunlarına eğilmesi, halktan yana doğru araştırmaların yapılması için bir çalışma sürdürülmelidir. Kürt dili, kültürü ve edebiyatının araştırılması ve güçlendirilmesi için taleplerin Emek Gençliği tarafından daha etkin biçimde ileri sürülmesi sağlanmalıdır. Bu temelde bölge üniversitelerinin sorunlarını ve çözüm önerilerini tartışacak öğrenci örgütlerine, bilim ve sendikal çevrelerine dayanan bir konferans örgütlenebilir. ODTÜ-Dicle Buluşması’nda olduğu gibi, Batı üniversiteleri ile bölge üniversiteleri arasındaki buluşma etkinlikleri çoğaltılmalıdır.

Ortaöğrenim Gençliği

Yenilik söylemi ile iktidara gelen her hükümet partisi eğitime el atarak işe başlıyor. Sürekli değiştirilen müfredatlar, yeni seçme sınavı modelleri, ders geçme biçimleri vb. bütün değişiklikler, ilk ve ortaöğrenimin sorunlarını çözemediği gibi, öğrencileri de birer deneme tahtasına çevirdiler. Bütçeden eğitime ayrılan pay, eğitimin niteliği, okulların alt yapı sorunları, yeteneğe göre yönlendirme, fırsat eşitliği gibi temel sorunların aşılması, şüphesiz demokratik ve halktan yana bir eğitim politikasını gerekli kılıyor. Bugüne kadar iktidar olmuş tüm burjuva partiler bu politikadan uzak durduğu kadar, gençliğin geleceğini karartan yasa ve uygulamalara imza attılar.

Ortaöğretim kurumları, genç nesillerin kapitalist sistemin ihtiyaçları doğrultusunda eğitilmesinde temel kurumlar olurken, ihtiyaç fazlası gençler de, posası çıkarılmış öğrenciler olarak, ÖSS duvarının önüne atıldılar. Hem okumak, hem de üniversitenin önüne konan engellerin üzerinden atlamak, bedeli artan bir satın alma gücünü gerektiriyordu. Eğitimi sosyal ve parasız bir zorunluluk olarak görmek yerine, alınıp satılan bir ‘mal’ olarak bir ticaret alanı hâline getiren kapitalist yönetimler, emekçi ve yoksul çocukların üniversitelere gitmesinin de önüne geçmiş oluyordu. Mevcut sistemin kendisi kadar eğitimi de sınıfsal eşitsizlik yaratıyordu.

Ücretsiz ders kitapları ile eğitimde şova başlayan AKP, yandaş kitapevlerinin servetine servet katıyordu. AKP döneminde üniversite kapılarına yığılanların sayısı düşmediği gibi, daha da arttı. Tıpkı özel turizm, ulaşım, hizmet sektörleri gibi, yeni bir yağlı sektör olarak, dershanecilik patlak verdi. Dershanelerle rekabete giren devlet okulları da, kendi içinde ‘özelleşerek’ paralı kurslara başladı.

AKP iktidarı döneminde yeni sınav yöntemleri üzerine çalışan devlet kurumları, nihayet yeni bir kurtarıcı model daha bulmuşlardı! Bu model ‘İngiliz modeli’ idi. Yarış atı gibi ÖSS kulvarına sokulan öğrenciler, bu sistemin ayrıntılarını öğrendikçe, ‘İngiliz atı olmayacağız’ diye bağırmaya başladılar. 2009’da devreye sokulacağı söylenen bu sistemle birlikte dershanelere sadece son sınıfların değil, bütün sınıflardaki öğrencilerin gitmesi gerecek. Bu modelin gerekçesi ise, ÖSS’yi kaldırmaya dayandırılıyor. Öte yandan, eğitimin içeriği, AKP ve MEB eliyle giderek gericileştirildi. Fethullah Gülen okul ve yurtlarına yönelen yoksul çocukların sayısındaki artış dikkat çekici boyutlara ulaştı.

Bütün bu gelişmeler, aynı zamanda ortaöğrenim gençliğinin mücadele ile sorunları çözmeye yönelmesine de zemin hazırladı. 2007-2008 eğitim ve öğretim yılı boyunca liselilerin ileri kesimleri ÖSS’ye karşı gösteriler yaptı. Binlerce imza toplandı. Paralı eğitime, disiplin cezalarına, kıyafet baskısına, okul yıkımlarına, baz istasyonlarına, okullardaki çete savaşlarına, öğretmen sürgünlerine karşı sayısız eylemler yapıldı. Eğitim-Sen’in ‘parasız, bilimsel ve demokratik bir eğitim’ için yaptığı eylem, iş bırakma ve mitinglere okullardan yüzlerce öğrenci katıldı. Alevi ve demokrat gençler de ‘zorunlu din dersinin kaldırılması’nı yüksek sesle dillendirmeye başladı. 1968 gençlik hareketinin 40. yıl etkinlikleri ve Hatırla Sevgili dizisi ile birlikte liseliler, bağımsızlık, demokrasi ve sosyalizmin bir sembolü olan Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının mücadelesini öğrenmeye yöneldiler. Denizleri anlatan kitaplar satış patlamaları yaptı.

Bütün bu olumlu gelişmelerle birlikte ortaöğrenim gençliğinin mücadelesi, hâlâ birleşik, öz örgütlere dayanan bir gelişkinliğe ulaşabilmiş değil. Partimiz, hareketin bu temel sorununu ele alarak ilerletici bir rol oynamak zorundadır. Bunun için şu temel maddeler üzerinde bir tartışma sağlanmalıdır:

Laik- anti laik kamplaşma, bir dönem liseleri de germiş ve liseli gençlik, kamplaşarak da olsa, siyasal tartışmaların içine girmiştir. Parti örgütlerimiz, politika yapma yaşının düştüğünü bilerek, liseli gençliğe dönük siyasal çalışmalarını arttırmalıdır. Zira laisizm tartışmaları kadar, emperyalizm ve milliyetçilik tartışmaları da liselerde yankı bulmuştur. Uzunca bir dönem gençliğin dikkat merkezi bu sorunlar üzerinde yoğunlaşırken, eğitim talepleri geri de düşebildi. Emek Gençleri’nin bu dönemde ‘ÖSS deyince kâğıttan kaplan oluyoruz ama Denizler deyince herkes kulak kesiliyor’ yakınmalarını bu nedenle duyar olduk.

ÖSS karşıtı kampanyalar gerekli ciddiyet ve etkiyle örgütlenemediği gibi, ÖTK ve kulüplere de mal edilemedi. Bir diğer sorun da, ÖSS konusunda öğrencilerin ikna edilememesinde yaşandı. Liselilerin en çok sorduğu sorulardan biri ‘ÖSS’nin kalkması gerçekçi mi, kalkarsa yerine ne koyacaksınız?’ biçiminde oldu. Bu sorunun yanıtını verecek bir çalışmayı, bilim ve eğitimci çevreleri de kattığımız ve en geniş liseli gençlerin katıldığı konferanslarla örgütlemeliyiz. Sadece teşhir eden değil, çözüm önerilerini de koyan bir çalışmayı şekillendirmeliyiz. Liseler bir yana, yüz binlerce gencin biriktiği ve artık yıllarca dirsek çürütmeyi gerektiren dershanelerin türemesiyle birlikte, dershanelerdeki çalışmanın önemi bir kat daha artmış bulunmaktadır. Dershanelerin kapatılması talebi ile birlikte eğitimde fırsat eşitliği kararlı bir şekilde öne sürülmelidir. Okullar arasındaki eşitsizlik sınavlara da yansımaktadır. Eğitimde bölgeler arası eşitsizliğin kaldırılması da önemle işlenmelidir.

Eğitim için yürütülen mücadele, içine giderek velileri de almaktadır. Özellikle paralı eğitime karşı verilen mücadelede bunu görmek mümkün. Okullar, parti semt çalışmalarının ana merkezleri oluyorlar. Özellikle mahallelerde kadınların tartıştığı konular çocuklar ve okul sorunları üzerinde yoğunlaşıyor. Eğitim-Sen de, zaman zaman paralı eğitime karşı kampanyalar yürütmektedir. Partimizin görevi, okul hayatı nedeniyle birbirleriyle ilişkilenen bu kesimlerin parasız, bilimsel ve demokratik eğitim için ortak mücadelesini örgütlemektir. Bu nedenle, okullar sadece liseliler ile değil, tüm semtteki partililerin ve ilgili öğretmenlerin ortak komitelerinin oluşturulması ile örgütlenebilir. Dar mesleki taleplere sıkışmış politik ve sendikal çalışma çizgisi artık aşılmalıdır.

Meslek liseleri, devlet ve özel liselerin yanında üniversite şansını büsbütün kaybetti. Sınav sistemi de, bu kesimi üniversite dışında bıraktı. Bu nedenle, meslek liselerinin üniversite talebi daha özgün bir çalışmayla örgütlenmelidir. Staj sömürüsü, emek gaspı, zorla çalıştırma vb. uygulamalara karşı meslek liselerinde mücadelenin örgütlenmesi gerekmektedir. Meslek liselilerin kültür, davranış ve sosyal statüleri diğer liseler gibi değildir. Bu nedenle, meslek liselerine dönük çalışma yürüten kimi geçlerde sabırsızlık, doku uyuşmazlığı ortaya çıkabilmektedir. Bunun için, liseler arası kaynaşma etkinliklerinin yanında emekçi karakterli örgütçülerin meslek liselerinde görevlendirilmesi daha hızlı sonuçlar verecektir.

Liselerdeki ÖTK (şimdi adına öğrenci meclisleri deniyor), kulüp ve dergilerin niceliksel de olsa düzeyi son yıllarda önemli bir gelişme sağladı. Liselerin çoğunda artık ÖTK’lar var ve her yıl seçimlerle yenileniyor. Bu sistemin yerleştirmesinde AB eğitim standartları önemli bir işlev görüyor. Fakat henüz bu örgütler mücadele dinamizmi taşımıyor. Mücadele içindeki politik gençlik çevreleri de, büyük oranda ÖTK’ların dışına düşmüştür. Gençliğin taleplerinin devrimci fraksiyon biçimiyle ve platformlar (Dev-Lis, Dev-Genç, Emek Gençliği vb.) altında örgütlenmesi ise mümkün değil. Liseli gençliği, olabildiğince tek tek liselerde, kendi talepleri etrafında ve kendi öz örgütlerini kurarak örgütlemek gerekmektedir. Emek Gençliği, liseli gençliğin politik ihtiyaçlarına cevap verebilir, ama ÖTK’ların yerini dolduramaz. Bu nedenle, her liseli Emek Genci, öncelikle kendisinin bir ÖTK temsilcisi olmasını hedeflemelidir. Çorum’da okul temsilcisi olan bir gencimiz, kent ÖTK’sına seçilebilmek için 179 okul gezerek destek toplamış ve seçilmeyi başarmıştır. Yine Ceyhan’da bir gencimiz, ilçe temsilcisi seçilerek, Adana ÖTK Koordinasyonu’nda bir yıl yer almıştır. Bu örnekler, imkânların ve temsiliyetin ne kadar zengin olduğunu göstermektedir. ÖTK seçimlerini izlemek parti örgütlerimiz için sendika seçimlerini izlemek kadar önem kazanmalıdır.

İşçi Gençlik

Dünyanın birçok ülkesi ile kıyaslandığında Türkiye, çalışabilir nüfusun oranı açısından ilk sıralarda yer alıyor. Ayrıca eğitim çağında iken, ders başında değil iş başında olmak zorunda olan milyonlarca genç, ‘işçi gençlik’ kategorisi içinde yer alıyor. Bu genç nüfusun yanı sıra, ucuz emeğe ihtiyaç duyan büyük sermaye sahipleri, yasak olduğu halde, çocukları çırak adı altında çalıştırıyorlar. Özellikle tarım işçileri içinde çok genç ve çocuk işçilerin çalıştığı biliniyor. Ülkemiz hâlâ, yılın yarısında işçi, yarısında öğrenci olan ilköğretim çağındaki çocukların tarım işçiliği için göç yollarında geçen dramına tanıklık ediyor. Çocuk işçiliğinin yasaklanmasının gerçekten uygulanması için, çocukların devlet güvencesi altında okutulması gerekiyor. Bu, kendi başına bir mücadele konusudur.

Kapitalist ekonomi ve istihdam sorununa bağlı olarak ortaya çıkan işsizlik, genç işçiler arasındaki rekabeti körüklüyor. Bu nedenle, Türkiye, ucuz iş cenneti olduğu kadar, sigortasız, sendikasız ve kuralsız çalıştırmanın da önünün alabildiğine açıldığı bir ülke. Kapitalist kar hırsı, patronların vahşi çalışma yöntemlerini geliştirmelerine alan açıyor. Davutpaşa’da, Tuzla’da ve yurdun birçok yerindeki sanayi sitelerinde, plastik üreten atölyelerde yaşanan patlamalar onlarca genç ve çocuk işçinin yaşamına mal oldu. Bu nedenle, işçi sağlığı ve iş güvenliğinin sağlanması, işçi gençlik çalışmasında öne çıkan bir talep durumuna geldi.

Başta kamu alanı olmak üzere, taşeronlaştırma yoluyla daha ucuza çalıştırılan genç işçilerle birlikte, köklü işletmelerde çalışan nüfus da gençleşmiş durumda. Petrol, metal gibi stratejik öneme sahip iş kollarında yaşanan TİS görüşmelerine de, ‘sayısı çoğalan genç işçilerin ek ücret talebi’ damgasını vuruyor. Son yıllarda ortaya çıkan sendikal örgütlenme, direniş ve grevlerde gördüğümüz işçi gruplarının da, çok genç olduğu biliniyor. Biz, burada, yine Türk-İş Gençlik Komitesi araştırma anketine dönelim. Anketi cevaplandıran genç işçilerin yarısı, sendikalarının kendilerine yönelik faaliyetlerini yetersiz buluyor. Sendikaların gençlere yönelik yeterli faaliyet yürüttüğünü düşünenlerin oranı ise, yüzde 6,6’da kalmış. Gençlere yönelik yeterli faaliyet olup olmadığını bilmeyenlerin oranı ise, yüzde 43,2’dir.

| Kişi Sayısı | Yüzde |
Evet | 146 | 6
Hayır | 1119 | 6,6
Bilmiyorum | 964 | 43,2

GRAFİK 10:Genç işçilerin, sendikaların gençlere yönelik faaliyetleri hakkındaki değerlendirmelerine ilişkin dağılım (Kişi sayısı)

Bu tablo bile, kendi başına, sendikaların işçi gençliğe bakışının değiştirilmesi için bir mücadele yürütmenin zorunluluğunu gösteriyor.

AB başta olmak üzere, yabancı kapitalist örgütler, Türkiye’nin ucuz emek cenneti olmasını yeterli bulmadıklarını açıkladılar. Çünkü sömürülecek emeğin ucuz olduğu kadar kalifiye de olması gerekiyordu. Böylece, meslek ve teknik liselere, meslek yüksekokullarına verilen önem arttırıldı. Büyük sanayi bölge ve havzalarında (Gebze, Bursa, Kayseri, Adana vs,) meslek okulları mantar gibi çoğalmaya başlarken, meslek okullarında da firmaların tabelalarıyla atölyeler açıldı. Bazı fabrikalar, işçisini bizzat açtıkları kendi meslek okullarında yetiştirmeye başladı. Bu durum, yarı işçi yarı öğrenci olan meslek liselilerin, aynı zamanda, işçi gençlik çalışması içinde de düşünülmesini gerekli kılıyor. Meslek liselerini ve MYO’ları kazanan, sınıfın geleceğini de kazanacaktır.

Gelişmiş kapitalist ülkelerde işçi sınıfının sendikal örgüt düzeyi bizden ileride. Örneğin Almanya’da, sendikalar, meslek lisesi öğrencilerini staj esnasında sendikaya üye yapıyor. Genç işçiler ve meslek liseliler, fabrika gençlik komisyonları kuruyor ve kendi temsilcilerini seçiyor. Örneğin, geçtiğimiz yıllarda, Almanya’da, eğitim politikalarının meslek liselerini vurduğu bir dönemde, gençlerle birlikte sendikalar da ayağa kalmıştı.

Son yıllarda, özellikle metal ve petrol işkollarında, Türkiye sendikaları ile ortak eğitim toplantıları yapan Avrupa ülkelerindeki sendikalar, bu örnekleri anlatmaktadır. Bu ufukla hareket ederek, parti ve gençlik örgütlerimiz, işçi gençliğin örgütlenmesinde sendikaları zorlayıcı, teşvik edici bir çalışmayı da yürütebilir.

Partimizin bir önceki kongresinde genç işçi hareketine ve işçi gençliğin örgütlenmesine ilişkin yapılan tespit ve belirlenen görevler, geçerliliğini koruyor. Dolayısıyla genç işçiler içinde çalışma ve örgütlenme sorununu sadece Emek Gençliği faaliyeti üzerinden açıklayamayız.

Geride bıraktığımız üç yıl, Emek Gençliği örgütlerinin dikkatinin işçi gençlikten uzaklaştığı bir dönem olmuştur. İstanbul İMES, İkitelli, Çağlayan, Kurtköy ve İzmir Ata Sanayi, Ankara OSTİM, Adana Mobilyacılar ve Barkal Sanayi Sitesi ve diğer illerdeki işçi gençlik alanlarında Emek Gençliği çalışmasının düzeyi nedir? Parti örgütleri, bu çalışmaların istikrarını ne kadar güvence altına almıştır? Bu sorular konferans ve kongrelerimizde tartışılmalıdır.

Bir dönem İzmir Çiğli OSB ve Ata Sanayi Sitesi’nde, 1 Mayıs döneminde ise İstanbul Çağlayan’da öne çıkan işçi gençlik çalışmasının olumlu örnekleri, konferanslarımızda ele alınmalıdır.

Bir dönem önce konferanslarda gündemimize giren işçi gençliğin derneklerini kurma tartışmaları ve kararları yeniden hatırlanmalıdır. Elbette burada kastedilen, aynı dernek şablonunu tüm sanayi sitelerine uygulamak değildir. Hangi işçi gençlik çalışma alanında, ne tür örgütler kurulabilir, bunlar tartışılmalıdır.

Semt Gençliği

İşçi, işsiz, öğrenci gençlik kesimlerinin yoğunlaştığı semtlerde, işsizliğe, yoksulluğa karşı mücadele kadar, gençliğin sportif, kültürel, sosyal ve sanatsal ihtiyaçlarını talep eden mücadeleyi de güçlendirmek gerekmektedir. Partimizin semt çalışması, esasen kadın ve gençlik çalışması üzerinden ilerleyecektir. Elbette gençlik çalışmasının ve Emek Gençliği örgüt çalışmasının kendine özgü yanları olacaktır. Ama parti semt çalışmasından kopuk bir gençlik çalışmasının varacağı yer olumlu bir yer olmaz, olamaz.

Son yıllarda neredeyse bütün il ve ilçe belediyelerinde Gençlik Merkezleri açıldı. Binlerce gencin gittiği bu merkezlere parti ve gençlik örgütlerimizin gösterdiği ilgi zayıftır. Örneğin, işçi basınımıza yansıyan Kıraç Belediyesi Gençlik Meclisi ve Spor kulübü çalışmalarının oldukça canlı olduğu biliniyor. Ama orada gençlik örgütümüzün olmaması ve il gençlik örgütümüzün gündemine bu etkinliklerin girmemesi düşündürücüdür.

Gençlik evleri, spor ve gençlik derneklerinin kurulması, semt çalışmalarımızı güçlendirecek şekilde gündeme getirilmelidir. Bu dernekler en geniş kitle katılımı ile oluşturulmalı ve işin bütün yükü sadece Emek Gençliği ve partiye bindirilmemelidir.

Köylerdeki gençliğin örgütlenmesi de konferans gündemimize girmelidir. ‘Kardeş köy, köylere kitap yardımı, köy kütüphanelerinin kurulması’ için birçok etkinlik ve çalışmanın kendiliğinden yapıldığını gözeterek, bu çalışmalara da el uzatmalıyız. Mevsimlik tarım işçisi gençlerin örgütlenmesi de ilgili alanlarda önemle ele alınmalıdır. Bir dönem Adana parti ve gençlik örgütümüz, tarım işçilerine dönük önemli bir çalışma gerçekleştirmişti. Bölge örgütlerimizle birlikte, Karadeniz, Ege ve İç Anadolu örgütlerimiz de bu alana yönelebilirler.

Kürt Gençliği ve Bölge Çalışması

Kürt halkının özgürlük mücadelesi son yıllarda daha fazla genci mücadelenin içine çekmektedir. Emek Gençliği tüm zayıflığına karşın bölgede örgütlenme çabasını sürdürmektedir. Fakat bu yeterli sayılmamalıdır. Bölge gençlik çalışmamızın her alandan desteklenmesi için örgütlerimiz kendilerine görev çıkarmalıdır.

Bölge üniversiteleri başta olmak üzere, Kürt dili ve kültürü üzerindeki baskıların son bulması ve üniversitelerde Kürdoloji bölümlerinin kurulması için mücadele yükseltilmelidir. Bölgeler arasındaki eşitsizliklere son verilmesi ve yoksul Kürt gençliğinin talepleri daha ciddiyet ve politik zenginlikle örgütlenmelidir. Kapalı olan bölge okullarının açılması, yeni okulların inşa edilmesi, bölge üniversiteleri üzerindeki baskılara son verilmesi için birleşik bir mücadele öne çıkarılmalıdır.

Özelde bölgede ve genel olarak her yerde DTP ve Kürt yurtsever gençliği ile ilişkilerin güçlendirilmesi ve ortak çalışmaların gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.

Parti İle Gençlik Örgütü Arasındaki İlişki ve Sorunlar

İşçi sınıfının ve onun politik örgütü olan partimizin geleceği gençliktedir. Gençliğin örgütlenmesi kadar onun işçi sınıfı ve parti kültürüyle eğitilmesi de siyasal çalışmamızın vazgeçilmez bir görevidir. ‘Partiyi anlama, parti yaşamı içinde hareket, parti kültürü ile yetişme, partide kadro olarak görev alma’ vb. sorunlar, parti platformunda her zaman gündem konuları oldu. Özellikle üniversite örgütlerinin parti yerel örgütlerine bağlanmadığı yerlerde ‘merkezkaç eğilimler’ baş gösterebildi. Bağış ve kumbara çalışmasında gençlik örgütünün genel olarak geride kalması, benzer bir değerlendirmeyi gerekli kıldı. ‘Gençliğin partisi gibi düşünme ve davranma’ yaklaşımları, örgüt içi rekabet ve kimi kariyerist belirtiler bazı büyük kentlerimizde tartışma konuları olabildi. Peki, bu sorunlar nasıl ve hangi nedenlerle boy vermektedir? Parti örgütlerimizin bu sorunlar karşısındaki yaklaşımı nedir? Bu sorunların üstesinden nasıl gelebiliriz? Bu sorulara yanıt vermeyen bir gençlik ya da gençlik örgütü tartışması, bizi eksik ve yanlış sonuçlara götürür. Bu nedenle her kademe ve düzeyde bu sorunları tartışmalıyız.

Sorunun başlıca unsurlarını ele alırsak;

1- Gençlik, her türden burjuva-liberal fikir ve kültür kuşatması altındadır. Sosyalizmin kültürel birikimiyle birlikte toplumcu kültür-sanat ve halk kültürünün birikimleri de büyük bir baskı altında tutulmuştur. Yeni gençlik kuşakları mücadele ve örgütlenmeye yönelirken, işte böyle bir kültürel zemin üzerinden gelmektedir. Bugünün gençliği, 60’lı, 70’li yılların gençliği değildir. 80’li yılların da değildir. Bu durumu gözeterek, ideolojik, siyasi, kültürel, sanatsal bütün birikimlerimizi kullanmadan, kendi başına şablonlar oluşturarak gençleri yetiştiremeyiz. Gençliğin politik, kültürel düzeyinin yükselmesi, parti örgütlerinin düzeyini yükseltmesine, birikimlerini zengin bir biçimde kullanmasına ve gençlikle sıcak ve canlı bir ilişki içinde olmasına bağlıdır.

2- Bir diğer sorunumuz, gençliği sadece Emek Gençliği’ne bırakmaktır. Böylece parti örgütü, gençlik karşısındaki sorumluluklarını da üzerinden atmış olmaktadır. Partinin gençlik örgütü ile ilişkisi, sadece direktif vermek ve çalışmayı gençlik komitesi üzerinden izlemekle sınırlı olamaz. Böyle olduğu içindir ki, sorunlar baş göstermektedir. Parti örgütü, gençlik örgütü içindeki çalışmaya katılmalı, kendi faaliyetini gençlik örgütünün içinde örgütlemelidir. Yani Emek Gençliği içinde görevlendirilmiş partili gençler ya da parti komiteleri ile çalışmasına Emek Gençliği’ni kazanabilmelidir. Bunu yaparken, kesinlikle onun inisiyatifini kırmamalıdır.

3- Partimiz genç bir parti olmalıdır. Lenin’in ‘Otuzluk ihtiyarların örgütü olamayız’ sözü kulağımıza küpe olmalıdır. Partimizin gençleşmesi, 5. Kongre’mizin de başat gündemidir. Emek Gençliği, partimizin aynı zamanda kadro rezerv örgütüdür. Parti, kadrolarını, esasen Emek Gençliği’nden alacaktır. Fakat gençlikten partiye kadro geçişlerinde daha çok bir zayıflamadan söz ediliyor. Neden böyledir? Çünkü üniversiteler başta olmak üzere, birçok gençlik alanı, parti yerel örgütlerine, organlarda yer alma biçiminde bağlanmıyor. Parti organlarında, komitelerinde yer almayan gençler, partinin sorunlarına da, iç yaşamına da yabancı kalıyor. Örneğin bir Gençlik Merkez Yöneticisi, hiçbir parti organında yer alamayabiliyor. Eğer partili ise ve bir parti organında yer almıyorsa, bu yöneticimiz, ne kadar partinin sorun ve ihtiyaçlarını omuzlayabilir, bunları gençlere götürebilir? Örneğin üniversiteli gençler için partiye geçmek, partide görev almak çok uzak bir hedefmiş gibi duruyor. Çünkü partiye geçmek için, sanki, önce gençlik yönetimlerinde yükselmek gerektiği düşünülüyor. İş böyle gelişince, bir avuç merkez ve il gençlik yöneticisinin partide çalışması konuşulabiliyor. Gençlik örgütüne 20’li yaşlarda katılan bir genç için partiye geçme yaşı neredeyse otuzlara çıkıyor. Oysa ki, bu yaklaşım ve düşünce tamamen sakat ve bizi yavaşlatıcı bir etkide bulunmaktadır.

Bu nedenle 5. Kongre sürecinde bütün parti üyesi gençler, gençlik örgütünün (onun kendine özgü bir örgütsel biçimi var) yanı sıra mutlaka bir parti organında görev almalıdır.

4- Gençlik örgütü, devrim ve sosyalizm mücadelesini öğrenme, partili yaşamı tanıma ve içselleştirme, yoldaşlık duyguları ile eğitilmenin okuludur. Gençlik örgütü; sınıf bilinci kazanmış, halk sevgisi ile yoğrulmuş, kişisel değil toplumsal çıkarları gözeten, fedakarlık ve feragat duyguları gelişmiş, sağlam karakterli partili yeni insan tipinin yetiştiği bir okuldur. İşçi sınıfının bilimsel teorisi olan Marksizm-Leninizm ve devrimci pratik, gençlerin eğitiminin vazgeçilmez silahlarıdır. Gençliğe politik önderliği işçi sınıfının biricik siyasi örgütü olan parti yapar. Peki, ‘okullarımız’ gerçekten istediğimiz gibi midir? ‘Öğretmenler’ gerekli işlevi göstermekte midir? ‘Mezuniyetler’ ne kadar çoklukta ve başarıyla tamamlanmaktadır? Bu sorulardan hareketle, gençlik örgütlerimizde ve ona karşı sorumlu olan parti örgütlerimizde gereken ciddiyette düzenlemelere gitmek vazgeçilmez bir aciliyet taşımaktadır.

5- Düşün ve kültür dünyasında, iktisadi alanda ‘Marksizme yeniden dönüş’ tartışmalarının yaşandığı bir dönemde, yayın ve kültür materyallerimizi daha etkin şekilde kullanmak gerekmektedir. Aydın birikiminin değerlendirilmesi ve kültürel etkinliklerin düzenlenmesi, TV ve gazetemizin tartışma kürsüleri olarak öne çıkarılması bu açıdan yeniden planlanmalıdır.

Sonuç Olarak

Gençliğin uğradığı baskılar, kapitalizmin artan sömürü ve vahşet düzenine karşı gelişen mücadele isteği, devrimci hedeflere ulaşmaktaki zemini güçlendirmektedir. Bugün Türkiye’de gençliğe önderlik edecek devrimci bir işçi partisinin var oluşu, ezilen gençlik yığınlarının zafere yürümesindeki en büyük dayanağıdır. İşçi sınıfının muazzam devrimci gücü ve halk sevgisi gençliğimizin güç kaynağıdır. Antiemperyalist, antifaşist yurtsever devrimci gençlik hareketinin geleneği ve ölümsüzleşen devrimci gençlik önderlerimiz yarınlara ışık tutuyor. İşçi sınıfı ve parti yarınları kazanacak ve muhakkak kapitalizm ve gericilik yenilecektir.

Özgürlük Dünyası - Ekim 2008

Dipnotlar

1- “Eğitim” sözcüğü kuşkusuz ki çok geneldir ve beşikten başlayarak insanın yaşamı boyunca süren, kişinin toplumla çok yönlü ilişkilerini kapsar. Kısaca eğitim; “eski kuşakların deneyimlerinin yeni kuşaklara aktarılması” olarak da tarif edilebilir. Ama, bu deneyim sınıfsaldır ve bu deneyimin nasıl aktarıldığı da egemen sınıfın çıkarı tarafından belirlenir. Eğitim sürecinde, egemen sınıf, bu bilgi aktarımını, çok çeşitli yollarla (aile, okul, dini kurumlar, askerlik, gazete, TV, radyo gibi iletişim aygıtları, gelenek, görenek...) yapar. Ama, bu yazıda eğitim denince; resmi eğitimi, daha ağırlıklı olarak da ilk ve ortaöğretim kurumlarındaki eğitim-öğretimi ve yeri geldiğinde de yükseköğretim kurumlarında sürdürülen eğitimi kastedeceğiz.

2- Elbette bu konuda bazı girişimler olmuş, veli dernekleri, yer yer, bir taraf olarak müdahaleler yapmışlardır. Ama genel olarak ve mücadele anlayışı açısından bakıldığında, velilerin bu mücadelenin ana bileşenlerinden birisi olarak düşünüldüğü söylenemez.

3- Veliler, bir yandan çocuklarının yarışında, aralarında, özel okul, özel ders, dershane gibi ek masraflarla rekabete sokulup yeniden soyulurken, aynı zamanda, Okul aile birlikleri’nde görev alan aklı karıştırılmış ya da “tuzu kuru” veliler aracılığı ile bir kez daha bölünüp, birleşip mücadele etmeleri baştan engellenmeye çalışılmaktadır.

4- Eğitim-Sen’in geçen eylül ayında açtığı “Okuluma Bütçe İstiyorum” kampanyası, bu bakımdan örnek bir girişimdir. Ama sadece 15 günle sınırlı kalmaz ve bu kampanyanın dikkat çektiği sorunların çözümü için öğrenciler, veliler ve eğitimcilerin birleştirilmesi için adımlar adımlar atılırsa; talep de, kampanya da yerli yerine oturacaktır. Bu girişim sadece 15 günlük bir “sorunlara dikkat çekme” etkinliği olarak kalırsa, dikkat çekilen sorunlar, idarelerin elinde, eğitimin yükünün halka yıkılmasının dayanağına dönüşür.

5- O “öz” insanın, insanlığın ileriye doğru evrimi içinde insanın gelenek, görenek, din gibi geleneksel bağlardan olduğu gibi, kapitalist özel mülkiyet ilişkilerinden de kurtularak kendi bireyini geliştirme, bireyin iradesi ile kolektif irade arasındaki çatışmayı ortadan kaldıracak doğrultuda ilerlemeyi kolaylaştıran özgürlüklerdir.

6- 60’lı yılların ikinci yarısındaki, en azından 12 Mart darbesine kadar gelen devrimci gençlik mücadelesi; Dev-Genç ve onun etrafındaki mücadele olarak, az sayıda genci kapsıyor görünüyordu. Ama kendisini ilerici, devrimci, sosyalist sayan geniş üniversiteli gençlik kesimi, bu devrimci gençlik mihrakından gelen çağrılara duyarlıydı; onunla bir biçimde diyalog içindeydi. Bu yüzden de gençliğin ana kitlesiyle devrimci gençlik odaklarının ilişkisi olumlu bir ilişkiydi. Ama bundan, bu devrimci gençlik odaklarının, ana kitleyle olan ilişkilerini her zaman ‘olumlu’ ve mücadeleye müdahale araçlarını doğru ve yerinde kullandıkları söylenemez. Tersine, süreç ilerledikçe ve hükümet ve güvenlik güçlerinden gelen baskılar arttıkça, bu ana kitleyle devrimci mihrakların arasındaki diyaloğun koptuğunu ve giderek grupların ve elbette Dev Genç’in de tecrite yönelen örgütler ve harekete dönüştüğünü söylemek gerekir. Bu yüzden de, bu değerlendirmeden, o zamanki gençlik örgütleri için; Onlar, gökten gelen gençler olarak, her zaman doğru davranmış ve mücadelenin sunduğu olanakları bilinçle ve gerektiği gibi kullanmıştır gibi idealist sonuçlar çıkarmamak gerekir. Çünkü onlar da, bugün eleştirdiğimiz pek çok yanlışı yapmış, sonradan, keşke öyle değil de, böyle yapsaydık dedikleri sonuçlar çıkarmışlardır.

7- Hiç kuşkusuz, söz konusu dönemde, buradaki tanıma pek uymayan okullar da vardı. Ya da; bir öğrenim kurumunda olanlarla ötekinde olanlar birbirinden farklıydı: Bu, aylara, hatta haftalara göre bile farklılaşıyordu. Ama bugünden bakıldığında ve gelişmelerin seyri ayrıntıdan arındırıldığında; gerçek durum, gençliğin ana kitlesinin iki büyük bölüme ayrıldığı biçimdedir. Yer yer bu gruplaşmalardan az etkinlemiş olan fakültelerde bile, ‘okulcular!’, bu grupların faaliyetlerine ve öteki gruplarla ilişkilerine göre bir tutum almak zorundaydı. Bu yüzden de; 70’lerin sonrasında gençliğin ana kitlesinin sağ ve sol olarak bölündüğünü söylemek, olup bitenin anlaşılması bakımından gerçeğin en doğru ifadesidir.