Küçük Burjuva
Devrimciliğinin
Eleştirisi

Sedat Günal

Sedat Günal

Küçük Burjuva Devrimciliğinin Eleştirisi

Evrensel Basım Yayın-17

Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Galipdede Caddesi

Şahkulu Sokak

Şahin İş Merkezi

No: 10 Kat: 2

Tünel / İstanbul

Tel: 0212 293 63 45-47

Faks: 0212 293 63 31

www.evrenselbasim.com

bilgi@evrenselbasim.com

ÖNSÖZ

Elinizdeki kitap, ÖZGÜRLÜK DÜNYASI dergisinin, Haziran, Temmuz ve Eylül 1992 tarihli sayılarında yayınlanan bir dizi makalenin, genişletilip yeniden düzenlenmesiyle oluşturulmuştur. Konunun güncel gelişmeler bakımından olduğu kadar, Türkiye devrimci hareketinin tarihi bakımından da eğitici malzemeyi bir araya getirmiş olması, söz konusu makalelerin geniş bir okuyucu kitlesi tarafından ilgiyle ve tartışılarak izlenmesine yol açtı. Makaleleri kitaplaştırırken, tartışma konusunun tarihsel arka planını güçlendirecek bilgilerle zenginleştirilmesinin yararı olacağı inancıyla, küçük burjuva karakterde silahlı eylemciliğin boy verdiği ortama ilişkin bir özet sunmayı gerekli bulduk. GİRİŞ bölümünün, bu ihtiyacı karşılayacağını umuyoruz.

Türkiye devriminin bugünkü gelişme özellikleri içinde sağa savrulmanın doğurduğu engeller ve sınıf hareketi bakımından yarattığı ağır tehlike gözle görülür haldedir. “KÜÇÜK BURJUVA DEVRİMCİLİĞİNİN ELEŞTİRİSİ”, devrimci işçi sınıfı hareketi için sağcı-uzlaşmacı eğilimlerin ve politikaların başlıca geriletici etken olduğu bir ortamda yayınlanıyor. Bu bir çelişki gibi görülebilir. Ne var ki, kitaptaki makalelerin kaynağını oluşturan 1978 tarihli Parti Bayrağı dergisinin yayınlandığı dönemde de, sağ eğilimler ve sağ sapma karakterindeki hareketler, gene esas tehlikeyi oluşturuyordu. Bir farkla ki, geçmişteki revizyonizm ve reformizm, işçi sınıfı içinde, büyük sendika konfederasyonları aracılığıyla ve sosyalizm maskesini kullanarak dolaşabiliyordu; bugün artık sosyalizm ve Marksizm-Leninizm aleyhine oluşturulmuş bulunan karşı devrimci propagandanın dolaysız ajanları olarak hareket ediyorlar. Sınıf bilinçli işçiler tarafından yeterince tanınan burjuvazinin bu sözcüleri, şimdi özel bir tehlike oluşturmuyorlar. Sağcılık, geçmiş dönemden farklı olarak, şimdi tümüyle emperyalist kapitalizmin “Yeni Dünya Düzeni” kavramı çerçevesinde yarattığı politikaların uygulanması ve sürekli egemen kılınması faaliyetinin ortaya çıkardığı genel bir durumdur. Buna karşılık, “sol” sapma, devrimci tarzda muhalefetin toplumsal bir ihtiyaç halini aldığı günümüz koşullarında, işçi ve halk hareketinin gündeminde ciddi bir yer tutuyor ve özellikle de sosyalizm lafzına sığındığı ve sosyalizm kılığında dolaştığı için, gerici bir rol oynuyor. Bu kitapta yer alan makalelerin Özgürlük Dünyası’nda yayınlanması sırasında, açılan tartışmanın geliştirici ve devrimci rolünü değerlendiren olumlu tepkilerin yanı sıra eleştirilen çevrelerden de “Türkiye’nin başka meselesi yok mu? Eleştirecek başka birşey bulamadınız mı?” gibi tepkiler geldi. Bununla birlikte, aynı çevreler, eleştirinin içerdiği ciddi sorulara ve tespitlere yazılı olarak hiçbir cevap geliştirmedi. Eğer Özgürlük Dünyası, yalnızca “sol” sapmayı hedef alan bir yayın programı izliyor olsaydı, gerçekten dünya ve ülke sorunlarının mümkün bütün boyutları hakkında politik perspektifler geliştirmekten ve eleştiri silahını tüm cephelerde kullanmaktan geri dursaydı bu tepki haklı olabilirdi. Küçük burjuva tarzda silahlı eylemcilik ve bir bütün olarak “sol” sapma, günümüzde de, devrimci kitle hareketinin bir sorunu olma özelliğini taşımaya devam ediyor. Yanlışı işaret etmek ve proletaryanın devrimci politikasıyla küçük burjuvazinin eylem çizgisi arasındaki farkı göstermek her devrimci komünist yayın organının görevidir. Özgürlük Dünyası, hareketin gelişmesinin önünde duran, geriletici ve engelleyici rol oynayan sapmaları, aralarında ayrım yapmaksızın eleştirme ilkesini uyguladığı için eleştirilmemelidir. Eğer söylenenlerde bir çarpıtma varsa, yalan ya da tahrifat varsa bu gösterilmelidir. Marksizm-Leninizm’in kıstas alındığı bu eleştirilerde, eğer gösterilebilecekse, Marksizm-Leninizme aykırılık bulunduğu gösterilmelidir. Bunun dışındaki her tepki, demagojiden ibaret kalacaktır.

Sedat Günal

GİRİŞ

1972 baharında, önce 31 Martta Kızıldere’de, sonra da 6 Mayısta darağaçlarında önderlerini kaybederek özel bir başlangıç dönemini kapatan silahlı eylemciliğin, önder kadroların yiğitliğinden, yeteneklerinden, fedakarlıklarından ve cesaretlerinden daha önde gelen tarihsel ve toplumsal nedenleri vardır. Bugün geriye bakıldığında, Deniz Gezmiş, Mahir Çayan, İbrahim Kaypakkaya’nın adlarıyla özdeşleştirilen üç büyük silahlı örgütün, çoğu kez, yalnızca erdemleri hatırlanıyor. Bütün bu özelliklerin nereden doğduğu ve hangi kaynaklardan beslendiği ise, hemen hemen hiçbir zaman ciddi bir tarih araştırmasının konusu yapılmıyor. Yeni devrimci kuşaklar, Türkiye devriminin bu en önemli dönemini, bir kahramanlık destanı olarak öğreniyorlar. Dönemin, sosyal, tarihsel, politik ve ekonomik içeriği hakkında, bugün o dönemin çizgisini sürdürdüğünü iddia eden hareketlerin yayınlarından edinebildikleri, politik bilince temel teşkil edecek bir bilgi birikiminden çok, ajitasyon düzeyinde aktarımlardan ibaret kalıyor.

Türkiye devrimci hareketinde ilk silahlı eylemlerin yapıldığı dönem, eğer özellik taşıyan iki tarih seçilerek söylenecek olursa, 1970 yılında THKO’nun ilk silahlı eylemi ile başlamış ve 1973’te İbrahim Kaypakkaya’nın işkencede öldürülmesi ile sona ermiştir. Söz konusu dönemi karakterize eden en tipik olaylar bu iki tarih arasında meydana gelmiştir ve esas olarak üç hareketin önder kadrolarının ölümüyle bu dönem kapanmıştır. Silahlı mücadelenin esas alındığı politik çizgilerin pratik olarak yeniden gündeme gelmesi, yeni önder kadroların, yeni örgütlerin ve yeni perspektiflerin oluşumuna yol açan bir tartışma ve hazırlık sürecinden sonra mümkün olmuştur.

Bu kitapta yer alan makaleler, “ilk dönem”in özellikleriyle, günümüzdeki silahlı eylemcilik çizgisi arasındaki ilişkileri teorik temeller bakımından ele almayı ve eleştirmeyi amaçlamaktadır. Okuyucunun “ilk dönem” hakkında, sağlıklı bir değerlendirme yapabilmesi ve günümüzle daha net bir kıyaslama sonucunu elde edebilmesi için, o dönem dünyasının bir panoramasına ihtiyacı olacaktır.

‘60’LI YILLARIN SONUNDA TEORİ VE PRATİK

’60’lı yılların ikinci yarısında başlayan dönem, bütün dünya için bütün özellikleriyle bir “devrimci dönem”dir.

Temel özellikleri, emperyalizmle sömürge ve yarı-sömürge ülke halkları arasındaki çelişme tarafından belirlenen bu süreçte, emperyalist ülkelerde de, işçi sınıfının, öğrencilerin, ezilen ırk ve milliyetlerin mücadelesi, yaygın ve güçlü bir devrimci atmosfer yaratmış bulunuyordu. Sömürge sisteminin kalıntılarına ve yeni emperyalist hegemonyaya karşı başlamış bulunan kurtuluş savaşları büyük ölçüde bu dönemde gelişti, bunlara yeni başlayan kurtuluş savaşları eklendi. Afrika’da; Gine-Bissau, Angola, Zimbabwe ve Mozambik’te, Güneydoğu Asya’da; Laos, Tayland ve Birmanya’da başlayan ve gelişen ulusal kurtuluş savaşları bunlardan yalnızca en önde gelen bir kaçıdır. Aynı dönemde, Latin Amerika’da da gerilla mücadelesi kentlerde ve kırda büyük başarılar elde ederek gelişiyordu. Ortadoğu’da Filistin halkı, mülteci durumundan savaşçı durumuna gene bu yıllarda geçti. ABD’nin başlıca büyük eyaletlerinde ortaya çıkan radikal zenci muhalefeti Black-Power (Siyah İktidar), yalnızca Amerikan emperyalist sistemine karşı bir emekçi muhalefeti olarak şekillenmekle kalmıyor, aynı zamanda emperyalizme karşı savaşan bütün dünya halklarının, metropoldeki bir uzantısı olarak da rol oynuyordu. Bunların yanı sıra, emperyalist karşı devrimin elde ettiği kısmi başarılar bile, sonuçta dünya halk muhalefetinin gelişmesine katkıda bulunan yenilgilere dönüşüyordu. Afrikalı devrimci önderler; Lumumba, Felix, Moumie ve Ben Barka’nın öldürülmeleri, devrimci demokrat kamuoyunun ve savaşan halkların bilincinde anti-emperyalist sloganlara dönüşüyor, her karşı-devrimci şiddet, devrimci şiddeti besleyen bir etki yaratıyordu. Santa-Domingo’daki demokratik ayaklanmanın kanla bastırılması, Endonezya’daki karşı-devrimci katliamlar (aralarında büyük sayıda komünist, devrimci ve demokratın da bulunduğu beş yüz bin kişinin ABD destekli askeri darbe sonucu öldürülmesi), dünya çapındaki mücadelenin ilerlemesini durduramıyordu. Silahlı devrim düşüncesi, halkların olduğu kadar, emperyalistlerin ve genel olarak kamuoyunun da yabancısı olmadığı bir akım halindeydi.

Her ülkede reformist ve revizyonist politikalara bel bağlamış uzlaşmacı “Komünist” partilerin karşısında silahlı mücadelenin önemini kavramış partiler kuruluyor ve bunlar, gerilla hareketlerine öncülük ediyordu. Bu genel çatışma ortamı ve çelişkinin özelliği o dönemde, tüm dünyada, her sınıftan aydının ve Marksist teorisyenin ilgisinin, özellikle emperyalizm ve bağımlı ülkeler arasındaki ilişkiye yoğunlaşması sonucunu doğurdu. Kredi, yardım, ticari ilişkiler (eşit olmayan mübadele), sermaye ihracının biçimleri gibi sorunlar üzerine sayısız kitap ve makale yayınlandı. Bunların birçoğu Türkçeye çevrildi ve Türkiye’deki tartışmalarda her biri ayrı ayrı değerlendirildi. Emperyalizm ve yarı-sömürge ülkeler arası ilişkiler, gelişen devrimci hareketlerin tümünün merkezi sorunu olarak önem taşıdığı için, Türkiye’de de dünyadaki genel eğilim etkili bir yankı buldu.

Geniş ölçüde tartışılan ve her biri, siyasal tavır almada önemli bir etken olan konuların kabaca çıkartılacak bir listesi bile, o dönemdeki silahlı eylemlerin ardında yatan güçlü teorik, ideolojik ve politik birikimi ortaya koymaya yetecektir. Bu zenginlik, bütün cephelerde çatışma içine girmiş bulunan emperyalizmle halklar, işçi sınıfıyla burjuvazi arasındaki kavganın boyutlarını sergilemek bakımından da öğreticidir.

Stalin’in ölümünü izleyen birkaç yıl boyunca, Sovyetler Birliği Komünist Partisi teorisyenleri, tarihsel iyimserlik, sosyalizme inanç ve sosyalizm uğruna mücadele bakımından devrimci komünist gelenekleri hatırlatan öngörülerde bulunuyorlardı. Daha sonra, revizyonizmin başlıca teorisyenlerinden biri haline gelen Varga, ’50’li yılların sonunda özü bakımından tam bir dogmatizm örneği olan şu satırları yazıyordu:

“Önümüzdeki yıllarda olacak şeyler tahmin edilebilir:

–Sovyetler Birliği, ekonomik planda ABD’yi geçecek ve ekonomik bakımdan dünyanın en güçlü ülkesi olacak.

–Evrensel sosyalist sistem, bütünü ile ekonomik planda kapitalist sistemi geçecek. Bu evrim, kapitalist sistemi zayıflatacak ve sarsacak, ortadan kalkışını hızlandıracak. Evrensel sosyalist sistem, insan toplumunun ilerlemesinin kesin etkeni olacak.

–Sömürge sisteminin parçalanışı tamamlanacak. Sovyetler Birliği’nin ve sosyalist kampın öteki ülkelerinin yardımıyla, eski sömürgeler, ekonomilerini hızlı bir şekilde geliştirecekler.

“Yirminci yüzyıl, insanlık tarihine, kapitalizmin ortadan kalkışının ve komünizmin zaferinin yüzyılı olarak geçecek”

(Varga, “Yirminci Yüzyılda Kapitalizm”)

Aynı yazar, revizyonist geri dönüş yolunun açıldığı yıllarda, kaleme aldığı ve “dogmatizme karşı savaş” kavramını rehber edindiği bir başka çalışmasında, kapitalizmin yıkılışının tarihsel bir zorunluluk olarak görülmemesi gerektiğini, yıkılışı engelleyecek, kriz önleyici fren mekanizmaları geliştirildiğini ileri sürmeye başlıyordu.

Bu tespitlerle, Sovyetler Birliği’nin başta ABD olmak üzere, dünya emperyalizmiyle “iyi ilişkiler kurma” yolunda adımlar atmaya başlaması aynı zamana rastlamaktadır. Sovyetler Birliği, ABD ile olan karşıtlık konumunu terk etmeye hazırlanmakta ve bu gelişmenin başlıca engelinin, dünyadaki devrimci hareketler ve ulusal kurtuluş savaşları olduğunu açıkça belirtmekteydi. Sovyetler Birliği, bir yandan savaşan Vietnam’a ve büyük bir tehdit altında bulunan Küba’ya askeri ve ekonomik yardım yaparken, diğer yandan, dünyaya hakim olan temel çelişmenin söndürülmesi için çaba harcıyordu. Vietnam ve Küba, anti-emperyalist mücadelenin reddedilemez simgeleriydi ve Sovyetler Birliği, bu mücadeleler aracılığıyla, anti-emperyalizm maskesini korumayı amaçlıyordu. Diğer yandan, gizlenemez bir biçimde, aynı Sovyetler Birliği, Asya’da gerici bir rol oynayan Hindistan’a, sadece Çin’e karşı tutumunu güçlendirmek için yardım edebiliyor; Ben Barka’nın öldürülmesinden sorumlu Fas gerici krallığıyla iyi ilişkiler geliştiriyor; Amerikancı nitelikleri açık politikacılar tarafından yönetilen yirmi-yirmi beş devletle kredi ve teknolojik yardım anlaşmaları imzalıyordu. Nikolay Podgorny, o dönemde, Vietnam’ı, ABD ile ilişkilerin istenilen düzeye getirilmesi için bir koz olarak kullandıklarını açığa vuran şu sözleri söylemişti: “Birleşik Devletlerle gerçekten iyi ilişkiler kurmamızı önleyen tek şey, Vietnam’ın durumudur”.

Sovyetler Birliği’nin diplomasi ve ekonomi alanında geliştirdiği her ilişki, onu emperyalizm yanlısı politikalar üretmek zorunda bırakıyor ve bunun doğal sonucu olarak da, emperyalizme karşı savaşan halklarla Sovyetler Birliği arasında derin uçurumlar açılıyordu.

Sovyetler Birliği, bu tutumunu yalnızca pratik bir sorun olarak görmüyor, teorik olarak da emperyalizmle işbirliğinin kabul edilebilir hale gelmesi için, geniş çaplı bir teorik faaliyet sürdürüyordu. 1968’de, Sovyetler Birliği’nden ve Polonya’dan ekonomistlerin ortaklaşa hazırladıkları “Sosyalist Ülkelerin ekonomistlerinin Görüşleri ile Üçüncü Dünyanın Gelişme Sorunları” adını taşıyan bir kitapta, şu görüş ileri sürülebiliyordu: ABD başta olmak üzere batının ve Sovyetler Birliği başta olmak üzere doğunun ortak çabaları sayesinde, Üçüncü Dünya ülkeleri, emperyalist sömürü zincirini kırmaksızın, kalkınmalarını gerçekleştirebilirler.

“Eski sömürgeler, geri kalmış ülkeler yararına, politik ve ekonomik düzenden taviz vermeye hazırdırlar. Dünya ekonomisinde meydana gelmekte olan değişiklikler, çeşitli sistemlerle yönetilen ülkeler arasındaki ilişkilere en iyi yapıyı getirmek, herhangi bir egemenliğin reddi olmak, özellikle gelişmekte olan ülkelerinki olmak üzere mevcut grupların çıkarlarına saygı gösterecek evrensel ekonomide yeni bir birleşmeyle sonuçlanmak zorundadır.”

Bu boş hayaller yayan görüşlerin, emperyalizme karşı savaşan ülke halklarını, savaşı bırakmaya çağırmaktan başka bir anlamı yoktu. Marksizm tarafından formüle edilen ve kapitalizmin yıkılışını “tarihsel bir zorunluluk” olarak gösteren tarihsel gelişim yasalarının, genel ve tarihsel bir eğilimi ifade ettiği gerçeğini bir yana bırakan ve kapitalizmin geçici çarelerini ve yıkılışını yavaşlatan çeşitli önlemlerini, kapitalizmin yeni kazandığı nitelikler olarak yorumlayan revizyonizm için, silaha sarılmanın ve devrim için savaşmanın anlamı yoktur.

Bu genel tespitten, revizyonizmin aksine, örgütlü sınıf savaşını yükseltmek ve kapitalizmin önlemlerini boşa çıkarmak için savaşmak gerektiği sonucu da çıkarılabilirdi. Nitekim, bir süre için Çin Komünist Partisi ve yakın zamana kadar bu düşüncede ısrarlı davranan Arnavutluk Emek Partisi, dünyadaki durumu, devrimin gelişme olanakları bakımından çözümleyerek ikinci türden sonuçlara ulaştılar. Başta Latin Amerika olmak üzere, Afrika ve Asya’nın çeşitli bölgelerinde gerilla savaşını sürdüren partiler ve gruplar da aynı görüşü paylaşıyorlardı.

Marksizmin “kapitalizmin kendiliğinden yıkılacağını” söylediğini, fakat bunun gerçekleşmeyeceğinin anlaşıldığını söyleyen revizyonizmle; Marksizmin gerçekte bir sınıf savaşı teorisi olduğunu bilen ve kapitalizme karşı örgütlü sınıf savaşını öneren Marksistler arasındaki tartışma, devrimci şiddet konusunda özel bir alan buldu. Revizyonizm, her türden silahlı kalkışmanın karşısında olduğunu net olarak koydu.

Marksist-Leninistler ise, gerilla mücadelesinin ve ulusal kurtuluş savaşlarının yanında açık saf tuttular. Bununla birlikte, Enver Hoca, öznel ve nesnel koşulları hesaplamayan, örgütlü sınıf mücadelesinin bir parçası olarak değil öfkeli aydınların şiddet eylemleri olarak doğan maceracılıkla revizyonizmi, aynı derecede işçi sınıfı hareketinin uzağında değerlendirdi. Ona göre, İtalyan Komünist Partisi’nin revizyonist teslimiyetçi ve uzlaşmacı çizgisi ile Kızıl Tugaylar’ın maceracılığı arasında, işçi sınıfının devrimci politikasına uzaklık bakımından esaslı bir fark yoktur. Günümüz dünyasının son derece değişik sorunları içinde, yirmi-yirmi beş yıl öncesinin tartışmalarının fazla önem taşımadığı söylenebilir. Ne var ki, bugün, bu kitapta eleştiri konusu yapılan akımların kökleri ve varlık nedenleri, bu tartışmaların işaret ettiği canlı bir devrimci dünya döneminin özellikleri içinde bulunmaktadır.

BİRİNCİ BÖLÜM
THKP-C’DEN DEVRİMCİ SOL’A
KÜÇÜK BURJUVA DEVRİMCİLİĞİ

“Mücadele” dergisi, 1 Nisan 1992 tarihli 41. sayısında, “THKP-C ÇİZGİSİ”nin konu edinildiği, “‘92 30 Martında DAHA GÜÇLÜ, DAHA KARARLIYIZ” başlıklı bir yazı yayınladı. Bu yazıda, “30 Mart” eyleminin, THKP-C’nin ideolojik ve politik tezlerinin ve pratik çizgisinin bir manifestosu olduğu, bu çizginin bugün “Devrimci Sol çizgisi” olarak yaşadığı yazılmaktaydı.

THKP-C ile Devrimci Sol arasındaki ilişkiyi ve sürekliliği göstermek amacıyla kaleme alınmış olan bu yazıda, Devrimci Sol’un hangi anlamda ve hangi temel ilkeler ve politikalar bakımından THKP-C’nin devamı olduğu şöylece özetleniyordu:

“– 3. Bunalım Dönemi Türkiyesinde, halkların kurtuluşunu, anti-emperyalist, anti-oligarşik halk devriminde görür.

– Devrimin stratejisi PASS’tır (Politikleşmiş Askeri Savaş Stratejisi). Bu strateji, bütün mücadele biçimlerini, silahlı propaganda temelinde yürüten ve kır-şehir diyalektik birliğini öngören tüm yeni-sömürge ülkelerin halk savaşı stratejisidir.

– Fokocu değildir, her milliyetten emekçi halklar devrimin temel gücüdür ve silahlı mücadele ile bütünleşmiş radikal bir kitle çizgisini, halkın örgütlü gücünü yaratmak esastır.

– Eylem anlayışı nettir ve siyasi çizgisini yansıtır. Taktikler ve güncel pratik adına sıradan insanlar hedef alınmaz, intikam ve misilleme amaç değildir, halka zarar vermekten, bulanık bir ortama neden olacak eylemlerden özellikle kaçınır.

– Halka, kadrolarına ve kendi dışına açıklığı her zaman ilke edinir. Hata ve eksikliklerinin özeleştirisini vermekten kaçınmaz.

– Halkların kurtuluş mücadelesini her şeyin önünde tutar. Her şeyiyle Türkiye devrimine motive olmuş, kurtuluşa inanan, kurtuluşa bağlanmış ve her hücresiyle bunu yaşayan bir ruh hali egemendir.

– Birliği soyut ve lafızda değil, bizzat pratikte düşünür ve sağlamaya çalışır. Grupsal çıkarlar ve tatmin duygularıyla ya da “taktik” adına ve de çeşitli niyetlerini meşrulaştırmak için gündeme getirilen sahte birlik çağrılarıyla oyalanamaz.

– Dostunu ve düşmanını ayırt etmesini bilir. Düşmanına karşı uzlaşmaz, dostlarına karşı dürüst ve güvenilir olmayı ilke edinir.

– Hiçbir dostuna kullanma mantığıyla yaklaşmaz. Kullanma-kullanılma ilişkisinin devrimci ahlakla ve ilkelerle bağdaşmadığını düşünür.

– Siyasette kendine güveni ve kararlılığı ve devrimci inisiyatifi ön planda tutar. Temel politika ve ilkeleri taktik adına güncel çıkarlara kurban etmez.

– Kadrolarına değer verir, onları yüceltir. Kadrolarında özgüven ve cesaret duygularının gelişmiş olmasına, bu yöndeki eksikliklerin giderilmesine özel önem verir. Her kadrosunun bir örgüt gibi davranmasını ve düşünmesini sağlar.

– Anti-emperyalisttir. Emperyalizme karşı her alanda tavır almayı, darbeler vurmayı, öncelikli görevlerinden sayar. Emperyalizmin bölgesel-dönemsel politikalarına kesinlikle bel bağlamaz.

– Enternasyonalisttir. Dünyanın neresinde olursa olsun, halklara yönelik tüm saldırıları kendisine yönelik sayar ve tavır alır. Grupsal ve dönemsel çıkarları yüzünden halka yönelik saldırıları görmezlikten gelemez, sessiz kalamaz.

– Bağımsız, siyasi kimliğine özel önem verir. Ayakları ülke toprağındadır, gerek ideolojik-siyasi açıdan, gerekse başka açılardan taklitçi veya bağımsız siyasi çizgisini etkileyecek ilişkilere girmekten özellikle kaçınır. Hiçbir çıkarı, olanağı bağımsız siyasi çizgisiyle kıyaslayamaz.”

Devrimci Sol’a göre, 30 Mart manifestosunun özeti bundan ibarettir. Kolayca görülebileceği gibi, bu ilkelerin ilk ikisi hariç, diğerleri ya çizilen devrimci militan tipini karakterize eden ahlaki niteliklerdir ya da örgütün kendisini halk ve diğer devrimci örgütler bakımından anlaşılmasını sağlamasına yardımcı olmaya, örgüt militanları ile örgütün genel ve merkezi anlayışı arasında özdeşlik sağlamaya yönelik belirlemelerdir. “3. Bunalım Dönemi” ve “Politikleşmiş Askeri Savaş Stratejisi” kavramları dışında THKP-C ile program düzeyinde ve politik anlamda ilişkiyi ve sürekliliği gösteren başka bir madde yoktur. 30 Martın bu düzeyde ele alınması, Devrimci Sol’un, bu tarihsel olayla ilişkisini Kızıldere’de can veren militanların niteliklerinin genelleştirilmesi düzeyinde kurduğu, ondan dünyanın ve ülkenin politik tahlili, program ve politik çizgi olarak başka herhangi bir şey devralmadığı anlamına gelmektedir. Özetle, THKP-C ile Devrimci Sol bağlantısı, yalnızca manevi bir bağlantıdır.

Nedir THKP-C çizgisi? Devrimci Sol’un genel politik çizgisi ile, THKP-C çizgisini karakterize eden temel çözümlemeler ve politikalar arasında gerçek bir bağ kalmış mıdır?

Genel olarak 1971-73 arasındaki yıllarda en tipik eylemlerini yaparak Türkiye devriminin tarihinde kendilerine özgü yerlerini alan üç büyük silahlı hareket, THKO, THKP-C ve TKP-ML/TİKKO, sonraki yılların Türkiye devrimci hareketi üzerinde kalıcı, süreğen ve belirleyici bir etki bırakmışlardır. Bu hareketlerin temel özelliklerini ve sonraki dönemde devam eden etkilerinin karakteristiklerini şöylece özetlemek mümkündür:

– Her üç hareket de, reformist ve revizyonist politikalardan köklü bir kopuş için önemli bir temel geliştirmişlerdir. Düzene karşı düzen içi araçlarla muhalefet etme düzeyini reddederek, gerçek anlamda devrimci savaş yöntemleri ve araçları geliştirmeye çalışmışlardır.

– İlk kez, devlet ve devrim ilişkisi üzerine, sınıflar savaşının temel tarihsel niteliği olan antagonizmayı vurgulamışlardır.

– Marksizm-Leninizm’in devrimci karakterini sezmişler, mevcut geleneksel politikalar karşısında teorinin devrimci özünü yakalamaya çalışmışlar, bu arada çok önemli teorik belirsizliklere yol açmalarına ve hatalar yapmalarına karşın, revizyonist ve reformist çarpıtmalara karşı uyanık olup, araştırmacı bir yol açmışlardır.

– Dünya devrimci hareketiyle teoride ve pratikte bir bütünlük arayışına girmişlerdir. Milliyetçi ve devletçi önyargılar yıkılmış, enternasyonalist devrimci ruh, pratik ve nesnel bir tavır olarak somutlanmıştır.

– Bunların yanı sıra, devrimcilik, açık bir sınıf mücadelesinin cisimlenişi olarak değil, militan devrimciliğin kendi işi olarak kavranmış, bireysel atılganlık, inisiyatif ve örgütlenme, dar devrimci grupların eylemi sürdürmek için seçtiği biçimler olarak kavramlaştırılmıştır.

-– Marksizm-Leninizm kavranamamış, o dönemde en devrimci şiarları öne süren başlıca halkçı ve sınıf karakteri bakımından köylü ulusal hareketlerin politikaları, örgütlenme ve savaş modelleri, Marksizm-Leninizmin esasları olarak teorize edilmiştir.

– Silahlı hareket, her türden siyasal ve ideolojik mücadelenin aslı ve önkoşulu olarak kavranmış, Leninizmin bütün tezleri, Bolşevik pratiğin bütün sonuçları, silah ekseninde ve silah ölçü alınarak yorumlanmış, buna uygun düşmeyen Leninist tezler ve normlar, “çağı geçmiş” olarak tanımlanmış ve literatür dışı bırakılmıştır.

Özellikle THKP-C ve onun önderi Mahir Çayan eliyle, dönemin bütün hareketlerini karakterize eden hata ve eksiklikler, en tipik ve kalıcı biçimiyle yazılı hale getirilmiş, gelecek kuşaklara aktarılmaları, hataların ve eksikliklerin yeniden üretilmesine zemin hazırlamaları bakımından Türkiye devrimci hareketinin Marksizm-Leninizmin büyük devrimci teorik mirası karşısında kuşkularla, yanlış yorum ve çarpıtmalarla ilerleyen bir ilişkinin temeli atılmıştır. Sonraki yıllarda da, Mahir Çayan’ın görüşleri, bir sınıf siyaseti ve sınıf ideolojisi inşa etmenin, buna uygun örgütlenmenin ve mücadele etmenin başlıca engellerinden biri olmuştur.

Siyasal ve ideolojik görüşlerini sistemli olarak ortaya koymamış olan THKO bir yana bırakılırsa, bu tespit, “Yaşayan en büyük Marksist-Leninist” olarak ilan ettiği Mao Zedung’un görüşlerini Türkiye’ye adapte etmeye çalışan TKP-ML/TİKKO için de geçerlidir.

MAHİR ÇAYAN’IN TEMEL
TEORİK VE POLİTİK GÖRÜŞLERİ

Mahir Çayan, özellikle Lenin’in, “emperyalizm ve proleter devrimleri çağı” olarak nitelediği çağın temel özellikleri hakkındaki tezlerini ve bu tezlere bağlı olarak inşa ettiği devrim ve parti teorilerini “gözden geçirirken” şu görüşten yola çıkıyordu:

“Oportünizm, her yerde, her zaman Bilimsel Sosyalizmi tahrifte iki metoda başvurur:

Ya zaman ve mekan kavramlarını dikkate almadan, Marksizm ustalarının başka tarihi şartlar için ileri sürdükleri ve yaşanılan dönemde eskimiş tezlere dört elle sarılır ve bu tezleri kendi şemasına dayanak yapmaya çalışır; veya Marksizm-Leninizmin her şart altında geçerli tezlerini ‘zaman ve mekan değişmiştir, o yüzden geçerli değildir’ diyerek Marksizmi revize ederler.” (Mahir Çayan, Bütün Yazılar, Atılım Yayınları, Mart 1992. sf. 230)

Mahir Çayan’a göre, Marksizm-Leninizmin, birisi bütün zamanlar ve mekanlar için geçerli, diğeri tarihsel ve sosyal koşullara bağlı olarak değişebilen iki ayrı yapısı vardı. Bunlardan birinin diğeri gibi ele alınması oportünizmdi. Gerçekte bu yorum tarzı, Marks, Engels, Lenin ve Stalin’in eserleriyle, Ho Şi Minh, Castro, Che Guevera, Mao Zedung, Lin Piao, gibi çeşitli ülkelerin devrim ve parti önderlerinin yazılarının bir arada ve aynı referans niteliği verilerek, aynı ölçüde geçerli kanıt kaynakları olarak değerlendirilerek okunduğu ve farklı grupların birbirlerine karşı tezlerini güçlendirmek için kullanıldığı bir dönemin özelliklerini yansıtmaktadır. Açıktır ki, farklı çağlarda farklı ülkelerde mücadele eden ve yaşayan devrim önderlerinin herhangi bir somut sorun karşısında önerdikleri çözümler arasında farklılıklar bulunacaktı. Ama o dönemde tartışan taraflar, farklı sorunlar için geçerli farklı çözüm yollarını, tümüyle “Marksizm-Leninizm” olarak değerlendiriyor, karşıt tezler için farklı yorumları kanıt olarak kullanıyordu. Böylece teori ile politika, ideoloji ile taktik birbirine karışıyor, hangi “Ustanın” hangi görüşünün kimin işine ne biçimde yarayacağı daha çok önem kazanıyordu. Mahir Çayan’ın yukarda aktardığımız sözleri, bu yanlış tutum ve anlayışı göstermesi bakımından önem taşıyor.

Mahir Çayan, Lenin’in örgüt teorisini, mücadele biçimleri hakkındaki görüşlerini ve emperyalizm teorisinin başlıca tezlerini tartışmaya bu tespitten yola çıkarak başladı. Marks, Engels, Lenin ve Stalin’in görüşlerini, kendince yorumladığı yaşanan dünya koşulları bakımından geçerli olanlar ve olmayanlar olarak ikiye ayırdı, birbirinin karşısına koydu. Bazı saptama ve çözümlemeleri, kendi teorisinin kanıtı olacak şekilde tersyüz etti, tanınmaz hale getirdi.

VAHİM BİR YANLIŞ ANLAMA VE SİYASİ SONUÇLARI

Bunlardan özellikle bir tanesi, Mahir Çayan’ın, bütün sisteminin temeline koyduğu, örgüt ve mücadele anlayışını dayandırdığı, emperyalizmin 3. Bunalım Dönemi’nin özelliklerini çözümlerken kanıt olarak kullandığı ve Marx’a ait olduğunu ileri sürdüğü bir görüş, onun sisteminin içeriği hakkında öğretici bir örnek olma özelliği taşımaktadır.

Mahir Çayan, Marksist-Leninist devrim ve parti teorilerinin, ancak bir dünya savaşının gerçekleşmesi halinde ve savaşın sonucu olarak doğabilecek bir devrim öngörüsüne dayandığını ileri sürüyordu. Ona göre, Marx, Engels, Lenin, Stalin ve Mao, “devrimin önkoşulu dünya savaşıdır” tezini savunmuşlardı. Gene ona göre, Marx’ın, Engels’in ve Lenin’in ortaklaşa savundukları bu görüş, geçmiş zamanlar için doğruydu! Ustaların beklentileri doğru çıkmıştı ve her büyük savaşın ardından büyük devrimler patlamıştı. Ama artık, bir dünya savaşı imkansız hale gelmişti. “II. Evren savaşından sonra, kapitalizm yeni bir bunalım dönemine girmiştir. Bu dönemde, emperyalistlerarası zıtlığın savaşa yol açması imkansızdır.” (Çayan, age. s. 314) Dolayısıyla bir dünya savaşı beklentisine göre kurulmuş olan Marksist-Leninist devrim teorisi, Leninist parti teorisi ve “klasik mücadele anlayışları” artık geçersiz hale gelmişti.

Mahir Çayan, bu düşüncesini şöyle ifade ediyordu:

“Marx, Fransa’daki (1848-50 arası) sınıf mücadelesinin genişleyebilmesi ve Avrupa devrimine (dünya devrimi anlamında) varılabilmesi için, bütün Avrupa uluslarını karşı karşıya getirecek bir dünya savaşının mevcudiyetini şart koşmaktadır. Birinci dünya savaşının, dünyanın ilk büyük proleter devrimine yol açması gerçeğine bakarak, Marx’ın bu düşüncesinin gerçekten de büyük bir kehanet ama bilimsel bir kehanet olmadığını söylemek imkansızdır.” (Kesintisiz Devrim I. “Bütün Yazılar”, s. 244)

Çayan, bu görüşünü kanıtlamak için, Marx’tan bir alıntı yapıyor:

“Fransız toplumunun içindeki sınıflar mücadelesi, bütün ulusların karşı karşıya geldiği bir dünya savaşı halinde genişler. Dünya ölçüsünde bir çözüme, dünya pazarına hakim olan ulusun, yani İngiltere’nin başına bir dünya savaşı dolayısıyla proletaryanın geçmesi sonucunda yaklaşmak mümkündür. Orada bitiminde değil, örgütlenmesinin başlangıcında bulunan devrim, kısa soluklu değildir. Bugünkü kuşak, Musa’nın çöllere götürdüğü Yahudilere benziyor. Fethetmek zorunda olduğu sadece yeni bir dünya değildir, yeni dünya ile boy ölçüşebilecek olan insanlara yer açmak için kendisini feda etmesi gerekmektedir.” (Çayan, age. s. 245)

Burada geçen “dünya savaşı” kavramını, Mahir Çayan, birinci ve ikinci emperyalist savaşları tanımlamak için kullandığımız kavramla özdeşleştirmiştir. Marx’ın “dünya savaşı” kavramını, hangi anlamda kullandığına hiç dikkat etmemiştir. Paragrafın Mahir Çayan tarafından görmezlikten gelinen baş tarafı şöyledir:

“Fransa’da küçük burjuvazi, normal olarak sanayi burjuvazisinin yapması gerekeni yapıyor; işçi, normal olarak küçük burjuvazininin görevi olması gereken şeyi yapıyor; ama işçinin görevi, onu kim yapıyor? Hiç kimse. Fransa’da bu yapılmıyor, Fransa’da bunun sadece sözü edilir. Bu ulusal sınırlar içerisinde, hiçbir yerde başarılamamıştır. Fransa toplumunun bağrında, sınıf savaşı, ulusları karşı karşıya getiren bir dünya savaşına dönüşmektedir. Çözüm, ancak dünya savaşı yoluyla, proletaryanın dünya pazarına egemen olan ulusun başına, İngiltere’nin başına geçtiği anda başlar...” (K. Marx, “Fransa’da Sınıf Savaşımları, 1848-50” Sol yayınları, Ocak 1988, üçüncü baskı , s.134)

Bu paragrafı, eserin bütününü göz önünde tutarak özetlersek, Marx’ın şunları söylediğini görürüz: Fransa’da sınıf mücadelesi, Avrupa’nın bazı ülkelerindeki ulusal kurtuluş mücadelelerini de (Macaristan, Polonya, İtalya’da ulusal birlik ve bağımsızlık mücadeleleri kastediliyor. Kitabın diğer bölümlerinde açıklanmaktadır bunlar.) hızlandırarak, Avrupa çapında genişleyen bir sınıf savaşına yol açacaktır. Bu savaş, Mahir Çayan’ın yorumladığının aksine, kapitalist devletlerin birbiri ile savaştıkları günümüzdeki anlamıyla bir dünya savaşı değil, ezilen ulusların ve proletaryanın kapitalist-feodal devletlere karşı bir savaşı olacaktır. Bu devrim savaşı, eğer dünya pazarına egemen olan ulusun, İngiltere’nin, başına proletaryanın geçmesiyle sonuçlanırsa, gerçek bir çözüm için adım atılmış olacaktır. Tekel öncesi kapitalizm için tamamen doğru olan ve bütün gelişmiş ülkelerde proletarya devriminin zamandaş olarak yapılacağına işaret eden çözümleme de bu pasajda yer almaktadır. Paragrafta ancak alıntı yapmak, kendi düşüncelerini doğrulatmak için okunduğunda gözden kaçacak olan gerçek anlam bundan ibarettir. Tekrar edelim, burada ifade edilen şey, dünya savaşının proleter devrimine yol açacağı düşüncesi değil, bir ülkede başlayan devrimin Avrupa çapında yayılacağı ve bu anlamda devrimci bir “dünya savaşı” biçiminde genişleyeceğidir. Nitekim Marx, önceki bölümlerde, bu anlayışı daha açık bir şekilde, eğer kitabın tümü okunursa görülmeden geçilemeyecek bir açıklıkla anlatmaktadır:

“En sonu, Kutsal İttifak’ın zaferleri, Avrupa’nın öyle bir biçim almasına yol açtı ki, Fransa’da her yeni proleter ayaklanması, hemen bir dünya savaşının başlama işareti olacaktır. Yeni Fransız Devrimi, derhal ulusal alandan ayrılmak ve 19. yüzyılın toplumsal devriminin üstün gelebileceği tek alanı, Avrupa alanını ele geçirmek, zorunda olacaktır. Şu halde, Fransa’nın Avrupa devriminde inisiyatifi ele almasına olanak verecek koşullar ancak Haziran yenilgisi ile yaratılmış oldular. Ve ancak Haziran isyancılarının kanlarına bulandıktan sonradır ki, üç renkli bayrak, Avrupa devriminin bayrağı, kırmızı bayrak olabilmiştir.

Ve biz bağırıyoruz:

Devrim öldü! Yaşasın Devrim!” (Marx, age, s. 68-69)

Mahir Çayan, bir proleter devriminin ancak ve yalnızca bir dünya savaşı sonucu doğabileceğini Marx’ın ileri sürdüğünü sanmakta, üstelik bunu çok büyük bir bilimsel kehanet olarak değerlendirmekteydi. Kuşkusuz Mahir Çayan, samimi bir devrimciydi ve kendi düşüncelerini Marx, Engels, Lenin, Stalin ve Mao tarafından doğrulanmış düşünceler olarak sunmayı içtenlikle istiyordu. Ama içinde bulunduğu koşullarda, çok önem verdiği “Kesintisiz Devrim” adlı broşürünü yazarken dahi, Marx’ın alıntı yaptığı kitabının tamamını okumak fırsatını bulamamıştı besbelli.

Bunun bir diğer işareti, aynı yerde, Marx’ın “devrimin merkezi” hakkında yaptığı tespiti gözden kaçırmış olmasıdır. Marx, değişik dönemlerde, ekonomik ve sosyal gelişmenin ve sınıf mücadelesinin boyutlarına bakarak, değişen koşullar altında, Avrupa’da devrimin nerede başlayabileceğine ilişkin öngörülerde bulunmuştur. Fransa, İngiltere, Almanya, Rusya değişen koşullarda, dünyanın belli bir konjonktüründe, sınıf çelişkilerinin en fazla keskinleştiği, devrimci kaynaşmaların en yoğun olduğu, devrimci odaklar olarak öne çıkmışlar ve ayrı zamanlarda Marx tarafından devrime en yakın ülkeler olarak nitelendirilmişlerdir. Bu öngörüler, burjuva eleştirmenler tarafından, “Marx’ın gerçekleşmeyen kehanetleri” olarak adlandırılmış ve sözde, Marksizmin yanlışlığının kanıtı sayılmışlardır. Oysa Marx’ın yaptığı, yalnızca gelişen eğilimler üzerine bir tahmin yapmak değildir. O, devrimin gelişme koşulları hakkındaki teorisi ile, somut durum arasındaki ilişkiyi, daima faal bir üyesi olarak çalıştığı dünya komünist hareketinin politikalarını düzenlemek ve yönlendirmek amacıyla ele almış ve sınıf mücadelesinin yakın ve uzak hedeflerini yorumlamak ve program düzeyinde ifade etmek için kendisine ve komünist harekete bir temel sunmuştur. Bunun, özü ve amacı bakımından bugün de pek çok siyasi hareketin yaptığı tespitlerden farkı yoktur. “Emperyalizmin zayıf halkası Türkiye” denildiği zaman, kimse bir kehanette bulunmuş olmuyor. Mahir Çayan, broşürünün bu bölümünde, “... Tabii Marx’ın kehanetinin önce devrimin İngiltere’de olacağı ve proleter devriminin bütün Avrupa’daki ülkelere yayılacağına ilişkin kısmının gerçekleşmediği bilinen bir gerçektir. Fakat, burada önemli olan kapitalist ülkelerarası bir dünya savaşının proleter devrimine yol açacağının kahince gözlenmesidir.” demektedir. (Çayan, age. s.244-245) Marx’a atfedilen birinci kehanetin tamamen bir yanlış anlamaya, eksik okumaya ve okuduklarını kendi düşüncelerini kanıtlamak üzere değiştirmeye dayandığını gördük. Çayan’ın “gerçekleşmeyen kehanet” dediği sözleri de Marx’ın yanlış ve eksik okunmuş olmasından kaynaklanıyor. Marx’ın üzerinde konuşulan eseri yazıldığında, Fransız proletaryası henüz 1871 Komün yenilgisini yaşamamıştı ve o dönemde, Marx, İngiltere’yi değil, Fransa’yı devrimin merkezi, Fransız proletaryasını da devrimin önderi olarak görüyordu. Gerçekte, kendi aktardığı paragrafta Marx, Fransa’daki durumu değerlendirirken, proletaryanın ulusal sınırlar içerisinde başarılı olamayacağını ama Fransız proletaryasının mücadelesinin ulusları karşı karşıya getiren bir dünya savaşı biçiminde gelişme özelliğine sahip olduğunu söylemektedir. Mahir Çayan, eğer paragrafı özenle ve dikkatle, ama kafasındakini doğrulamak için değil, gerçekte ne söylendiğini anlamak için okumuş olsaydı, İngiltere’nin burada ne amaçla anıldığını açıkça görebilirdi. Bunun için yeterli zeka ve birikimin çok daha fazlasına sahipti. Ama okumamıştır. Kendisini, tartıştığı kişi ve gruplar karşısında üstün duruma geçmiş gibi gösterecek cümleler ve paragraflar seçerek, aslında okumak bakımından kendisinden daha da geride olan muhaliflerini acele bastırmak, susturmak ihtiyacıyla hareket etmiştir. Bunda, o dönem için başarılı da olmuştur.

Mahir Çayan, “devrimin ancak savaşın sonucu olabileceği” düşüncesinin Marksizm-Leninizmin temel önermelerinden biri olduğunu kanıtlamak için, yalnız Marx’ı değil, Lenin ve Stalin’i de tahrif etmiştir. Örneğin, Lenin’in savaşın olası iki sonucu olacağını söylediği bir yazısını, tek olasılık belirtilmiş gibi yorumlamıştır. Lenin’in savaşın sonunda devrimin belki de geriye itilebileceği yolundaki tespitini görmezden gelmiş, bir başka olasılık olarak ileriye sürdüğü “zafer”i, tek olasılık olarak tanıtmıştır. Böylece Lenin de, “savaş olmazsa devrim olmaz” diyen bir teorisyen haline sokulmuştur.

Mahir Çayan, Lenin’in şu sözlerini alıyor kitabına:

“Son hadde ulaşmış karşılıklı silahlanma yarışı sistemi, nihayet meyvalarını vermeye başladığı zaman durum budur... Savaş, belki de bizi geçici olarak geriye itebilir, kazandığımız birçok mevzileri bizden kopartıp alabilir. Fakat tekrar kontrol altına alamayacağımız güçleri bir defa başı boş bıraktınız mı, her şey kendi bildiği gibi hareket edebilir: Dramın sonunda siz mahvolursunuz ve proletaryanın zaferi ya kazanılmış olur ya da herhalde kaçınılmaz hale gelir.” (Lenin, Sosyalizm Ve Savaş, s. 172-173, aktaran Mahir Çayan, age. s. 246)

Bütün bu sözler içinden, bir olasılık belirten birkaç kelimeyi seçerek “devrim için savaş gereklidir” fikrini çıkarabilmek için ne kadar çaba safretmek gerekir! Ve eğer Mahir Çayan, “Sosyalizm Ve Savaş” başlığı altında derlenen Lenin makalelerinin tümünü göz önünde tutsaydı, kuşkusuz, Lenin’in, “savaşın devrimci bir ortam yaratacağını ileri sürerek savaşı destekleyenleri” nasıl şiddetle eleştirdiğini de görebilirdi. (Örneğin, İkinci Enternasyonal’in Çöküşü, Savaş Üzerine Başlıca Alman Oportünist Çalışması, Savaş Ve Devrim vb. makaleleler)

Savaşların, sınıf çelişkilerini keskinleştirdiği, yoksulluğu, kıtlığı olağanüstü boyutlara çıkardığı, devlet ve ekonomi sistemlerinde çöküntüler yarattığı, bu yüzden de halk muhalefetini devrimci tarzda geliştirdiği, bütün Marksistlerin işaret ettiği bir özelliktir. Ama hiçbir Marksist, özellikle de Marx, Engels, Lenin ve Stalin gibi kurucu ve geliştirici önderler “devrimin temeli, vazgeçilmez koşulu dünya savaşıdır; örgütlenmemizi ve teorimizi buna göre kurduk” dememişlerdir. Bu, tamamen Mahir Çayan’ın hayal dünyasının zorlamasıyla, kendi teorisini geçerli ve “yeni” olarak gösterme isteğinin sonucunda yaptığı bir yakıştırmadan başka bir şey değildi.

Gerçekten, devrimle savaş arasında bir bağ bulunduğu, bütün Marksistlerin ortak tespitidir. Ama bu bağın niteliği nedir? Bu, bir nedensellik bağıntısı mıdır? 1871 Paris Komünü, Prusya-Fransa savaşıyla belirginlik kazanan, had safhaya ulaşan ve keskinleşen sınıf çatışmasının ürünüydü. Ama “Fransa-Prusya savaşının sonucu” değildi. 1905 Rus Devrimi, Rus- Japon savaşının Rusya aleyhine geliştiği bir zamanda patladı. Ama yalnızca, işçi sınıfını barikatlara sürükleyen Rusya’daki kapitalizmin derin çelişkilerini, dev dalgalar halinde ayaklanan köylülüğün karşı karşıya kaldığı zulüm ve sömürünün nesnel toprak ve sermaye ilişkilerinden kaynaklandığını görmeyenler, 1905 Devriminin Rus-Japon savaşının dolaysız ve nedensel sonucu olduğunu söyleyebilir. Diğer yandan, Marksist-Leninistler, daima, emperyalist savaşların her ülkenin proletarya hareketini bastırmak, saptırmak, proletaryanın ve halkın muhalefetini egemen tekelci burjuvazinin kanalına akıtmak için geniş imkanlar yarattığını da söylemişlerdir. Savaşa karşı çıkmanın ilke edinildiği bir siyasi ve ideolojik sistemde, savaşlara devrimlerin nedeni olarak bakılamayacağı açıktır. Aksi taktirde, savaşa karşı çıkmak bir yana, Marksistler savaş kışkırtıcılığı yapmalıydılar! Bu konuda son olarak Lenin’in ünlü sözünü hatırlayalım: “Savaşı önlemenin tek yolu devrimdir!” Mahir Çayan’ın hayal ettiği tipte bir Marksist için ne kadar yabancı bir söz! Eğer Lenin, onun tasarladığı gibi bir Marksist olsaydı, nedenleri sonuçlarla önlemeye kalkışan bir mantık yoksunu durumuna düşmeyecek miydi?

Savaşlar ve devrimler, kapitalizmin iç çelişkilerinin ürünüdürler. Her ikisi de aynı topraktan, kapitalizmin krizinden doğarlar. Bir devrimin önkoşulu olarak sayılan bütün olgular, kapitalizmin doğasından kaynaklanırlar. Onun bir başka sonucu olan savaştan değil. Sonuç olarak, Marksist-Leninist literatürde savaş ve devrim ilişkisinin dolaysız bir neden sonuç ilişkisi olarak ele alındığı, örgüt ve mücadele biçimleri hakkındaki Bolşevik “klasik” anlayışın bu ilişkiye dayandırıldığı şeklindeki Mahir Çayan görüşü, tamamen geçersizdir.

MAHİR ÇAYAN, KENDİ DEVRİM TEORİSİNİ
REVİZYONİST SOVYET TEZLERİYLE
DESTEKLİYORDU

Bir yandan Sovyet revizyonizminin başını çektiği açık sağ sapmaya karşı keskin bir “sol” çıkışla cevap vermek isteyen Mahir Çayan, diğer yandan, dünya çözümlemesi konusunda, Kruşçev revizyonizminin tezlerini geçerli kabul ediyordu.

“Kapitalist olmayan kalkınma yolu” teorisi, Sovyetler Birliği’nin sömürge ve yarı-sömürge ülkeler için önerdiği bir yol olarak, dünyada artık sosyalist devrimlerin çağının geçtiği düşüncesini de içeriyordu. Bu teze göre, dünya, birbirine karşıt iki ana kampa ayrılmıştı. Sosyalist ve kapitalist-emperyalist kamplar arasında, “barış içinde bir arada yaşama” ilkesi gereğince, artık savaşlar değil, bir “yarışma” söz konusu olacaktı. Devrim, bu yarışma fikrini zedeleyen, öyleyse desteklenmemesi gereken bir yoldu. Aynı teze göre, dünya, nükleer silahların oluşturduğu hassas bir denge üzerinde duruyordu ve devrimler, bu dengeyi bozarak bir dünya savaşına yol açabilirdi. Bu da yalnızca bloklardan birinin değil, bütün insanlığın sonu olacaktı.

Mahir Çayan, Sovyet revizyonizminin gerici pratiği karşısına, aslında onun bu gerici tezlerini büyük ölçüde geçerli kabul ederek çıkmıştı.

Mahir Çayan’a göre;

“Emperyalizm’in III. Bunalım Dönemi denilen bu dönemde, emperyalist ilişki ve çelişkiler biçim olarak iki temel cephede değişikliğe uğramıştır:

1) Emperyalistlerarası rekabetin (uzlaşmaz çelişkilerin) emperyalistlerarası yeniden paylaşım savaşına yol açması imkanı ortadan kalkmıştır

2) Emperyalist işgalin biçimi değişmiştir.” (Çayan, age. s. 303)

“Nükleer vurucu güçlerin dünya çapında erişmiş olduğu seviye ve de esas tayin edici olarak da, dev dünya sosyalist blokunun varlığı, emperyalistlerarası had safhaya ulaşmış olan uzlaşmaz çelişkilerin ekonomik plandan askeri plana sıçramasına engel olmaktadır.” (age. s. 304)

Mahir Çayan’ın teorisinin can alıcı noktası burasıdır.

O, bir yandan Marksist-Leninist devrim teorisinin ve buna bağlı olarak geliştirilmiş bulunan Leninist parti teorisinin ve Bolşevik devrimci taktiklerin emperyalistlerarası bir savaşın kaçınılmaz olarak devrime yol açacağı koşullara uygun olarak inşa edildiğini ileri sürüyordu, diğer yandan da emperyalistlerin kendi aralarındaki çelişmeler “korkunç” boyutlara vardığı halde, “dev sosyalist blokun varlığı, nükleer güç dengesi ve emperyalistlerarası entegrasyon” dolayısıyla savaşın imkansız hale geldiği çözümlemesi yapan revizyonist tezleri geçerli kabul ediyordu. Buradan yola çıkarak, bir dünya savaşı imkanının olmadığı bir çağda, Leninist partiden farklı bir parti, Marksist-Leninist devrim teorisinden farklı bir devrim teorisi, Bolşevik taktiklerden farklı taktikler ve stratejiler uygulanması gerektiği sonucuna varıyordu.

Onun, bu özel sistemi kurmak için kullandığı bütün dayanaklar, ya yanlış anlaşılmış veya tahrif edilmiş Marksist argümanlardan ya da revizyonist tezlerden kaynaklanıyordu. Yukarıda da gösterdiğimiz gibi, Marksist-Leninist devrim teorisinin emperyalistlerarası savaş olgusuyla dolaysız bir ilişkisi yoktur. Diğer yandan, Mahir Çayan’ın, başlıca çıkış noktasını oluşturan ve “III. Bunalım Dönemi’nin özellikleri” olarak saydığı, “entegrasyon, dev sosyalist blokun varlığı ve nükleer güç dengesi”, bütün bir çağın değil, olsa olsa geçici bir dönemin, bir konjonktürün özellikleri olabilirdi. Çağın temel niteliğinin değişmediğini, hala emperyalizm ve proleter devrimleri çağında yaşadığımızı, o da, görünüşte kabul ediyordu.

Gerçekte Mahir Çayan, Leninist Parti teorisine, kendi küçük burjuva mücadele, devrim ve örgüt anlayışı yüzünden karşıydı. Ancak, Marksizm-Leninizmin geçersiz hale geldiğini kendince kanıtlamadan, devrim, parti, taktik ve strateji konularındaki görüşlerini yeterince kabul ettirememekten endişeliydi. Bu yüzden, önce Marksizm-Leninizmin ilkelerini “evrensel ilkeler” ve “tarihsel dönemlere göre geçici olarak ileri sürülmüş tezler” olarak ikiye ayırmak, kendi anlayışıyla çelişen ilkeleri ve tezleri “zamanı geçmiş tezler” olarak bir kenara koymak, bunu yaparken de Marksizm-Leninizmi iyice çarpıtmak yolunu seçmişti.

Bugün, kendisini THKP-C çizgisinin tek temsilcisi, Mahir Çayan’ın sadık takipçisi olarak adlandıran bütün hareketlerin, özellikle de “Mücadele” dergisinin cevaplandırması gereken yakıcı bir sorudur bu aynı zamanda: Mahir Çayan’ın politik tespitlerinden geriye ne kaldı?

“Dev Sosyalist Blok”, zaten Mahir Çayan döneminde bile “Dev Revizyonist Blok”tan başka bir şey değildi, şimdi o haliyle de yaşamıyor. “Nükleer güç dengesi” denilen şey, yalnızca karşıt askeri paktların varlığı koşulunda bir denge ya da güç unsuru olabiliyordu. Paktlar karşıtlığının ortadan kalkması ve nükleer silahlara ilişkin politikalar ve anlaşmalar sonucunda artık, bir denge unsuru değildir, o dönemde kullanıldığı anlamda bir güç olmaktan da çıkmıştır.

Entegrasyon sorununu ise, “Mücadele” dergisi, artık kesinlikle Mahir Çayan gibi ele almıyor. 1 Aralık 1991 tarihli 33. sayısında yayınlanan “EMPERYALİSTLERARASI ÇELİŞKİNİN YENİ BİR BOYUTU: FRANSIZ-ALMAN ORTAK ORDUSU” başlıklı yazıda, Amerika ile Avrupa arasındaki çelişmelere değiniliyor ve “entegrasyon” kavramı, yalnızca Avrupalı emperyalistlerin bir iç ilişkisi olarak sınırlanıyordu. Oysa, Mahir Çayan’ın sözlüğünde bu kavram, ABD’nin ekseninde bütün emperyalist devletlerin Sosyalist Blok karşısındaki durumunu ifade ediyordu. “Sosyalist Blok”un dağılmasının sonucu olarak veya bir başka sebeple, her ne ise, artık Mahir Çayan’ın tespitlerinin geçerli olup olmadığı, cevap bekleyen bir soru olarak ortadadır. Acaba “Mücadele” dergisi bu konuda ne düşünüyor? Emperyalistlerarası bir savaş, bir “Dünya Savaşı” artık olanaklı mıdır? Bir an için Mahir Çayan’ın Marx’ı, Lenin’i doğru yorumladığını, çarpıtmadığını varsayalım: Bu durumda, “III. Bunalım Dönemi” nin temel özelliklerinden en azından ikisi değiştiğine göre, acaba Marksist-Leninist devrim ve parti teorisi yeniden geçerli olabilecek midir?

MARKSİZM-LENİNİZMİN FELSEFİ
BİLEŞENLERİNİN TAHRİFİ VE İRADECİLİĞE
GEÇİRİLEN KILIF; DETERMİNİZM VE VOLUNTARİZM

Mahir Çayan’ın, bu geçersiz önermeye dört elle sarılmasının temelinde, onun Marksist-Leninist devrim teorisini kendiliğindenci ve determinist bir teori olarak yorumlama ve bu teoriyi, kendince, iradeci bir biçimde aşma isteğinin de bir payı vardı. Devrimci inisiyatife, “silahlı propagandaya”, “Politikleştirilmiş Askeri Savaş Stratejisi”ne ulaşmak için, Marx dönemi Marksizminin, devrimi kendiliğinden gelişen bir toplumsal olay olarak anladığını, Lenin’in ise Marx’ı bu yönde aştığını, değişen koşullar bakımından ise her ikisinin de çağı geçmiş teoriler olduğunu göstermesi gerekiyordu.

Mahir Çayan, Leninist parti teorisine, bu örgütlenme teorisinin temel taşları olan çalışma tarzlarına, gene bu teori ile çok sıkı bağlantısı olan ajitasyon ve propaganda kavramlarına bambaşka içerikler vermek ve Marksist devrim teorisinin zamanının geçmiş olduğunu kanıtlamak için bundan başka bir yol bulamamıştı.

Bugün Devrimci Sol hareketinin, gerek THKP-C çizgisinden devraldığı miras içinde en büyük önemi verdiği, gerekse bütün pratiği ve teorisine hakim kıldığı başlıca ilke, “iradenin belirleyiciliği”dir. “Mücadele” dergisi, bu konuda birçok yazı yayınladı. Karşı-devrimci saldırılar karşısında, tek tek militanların ve örgütün kendi iradi gücünün, kendi seçtiği mücadele biçimlerini inat ve ısrarla sürdürmesinin sonuç üzerinde belirleyici olduğunu savundu. Tek başına alındığında iradenin belirleyiciliği ilkesi, hiç tartışmasız felsefi idealizmin ifadesidir. Ancak bu düşünce, Devrimci Sol belgelerinde, daima, bir başka kavramla birlikte anılır. İradenin, moral üstünlüğün, devrimci inisiyatifin maddi güçler çatışması alanında hayat bulduğu, maddi hareketin bir unsuru olarak ortaya çıktığı daima belirtilir. Ama tarihsel olayların ya da gündelik ilişkilerin ve çatışmaların yorumunda, “maddi güçler” tamamen analiz dışı bırakılır. “Belirleyici olan” diye adlandırılan sübjektif etkenler, bütünüyle “tek belirleyici” durumuna yükseltilir.

Bunun nedeni açıktır: Devrimci Sol, “sınıflar mücadelesi” kavramını, gene THKP-C geleneğinin en olumsuz, Marksizme en yabancı unsurlarından birisi tarafından belirlenmiş bir sistem içinde anlamlandırır. Sınıflar, halk kitleleri, milyonlarca insanın sosyal ve ekonomik gücünden doğan maddi varlığı değildir, sınıf mücadelesinde taraf olanlar: Devrimci Sol literatüründe, sınıf mücadelesinde bir avuç silahlı militan ve onların maddi ve manevi gücü, kitleleri ve işçi sınıfını temsilen yer almaktadır ve önemli olan, bu gücün maddi ve manevi durumudur. Bu görüşü savunan ya da bu görüşten kaynaklanan pek çok saptama ve tez içinden seçtiğimiz şu örnek, bu bakımdan tipiktir:

“Bizim gibi ülkelerde ‘ricat’ taktiği, ancak önderliğin sübjektif durumu ile orantılı olarak gündeme gelebilir. Önderlik savaş içerisinde bir noktada silahlı savaşı sürdürecek gücünü yitirir ya da çok büyük kayıplar verirse –geçici bir süre– örgütsel yaralarını sarmak için geri çekilebilir.” (Dava Dosyası, Haziran Yayınevi, Ocak 1991, “Hareketimizin Gelişimi Ve Devrimci Mücadele” başlıklı bölüm, s.435.)

“Mücadele” dergisinde yayınlanan ve Devrimci Sol’u anlatan yazıya da bakarak söyleyecek olursak, Devrimci Sol’un, THKP-C çizgisinden devralarak “geliştirdiği” belki de en önemli miras budur.

Mahir Çayan, Maocu Halk Savaşı Teorisi’nin etkisiyle, “kırların temel alındığı” bir devrim stratejisine, şehirlerin rolünü de “ihmal etmeyen”, kendi ifadesiyle “her ikisini diyalektik bir bütünlük içinde düşünen” bir plana sahip olduğu kanısındaydı. Buna göre, “yarı-sömürge, yarı-feodal Türkiye’de”, halk savaşının temel alanı kırlardı ve köylülük demokratik devrimin temel gücüydü. Bu durumda, işçi sınıfı adına, onun “ideolojik önderliğini” temsil eden örgüt, köylülere ve işçi sınıfı dışındaki diğer emekçi tabakalara önderlik edecekti. Önderlik, sosyal, siyasal ve pratik bir tarzda düşünülmüyordu: İşçi sınıfı ideolojisini benimsemiş bir militanlar örgütü, işçi sınıfını temsilen demokratik devrimde öncülük yapmalıydı. “Öncü”, apaçık bir biçimde sınıfın yerini tutuyordu. Bu görüş, Mahir Çayan’ın özellikle “Kesintisiz Devrim III” adıyla bilinen ve THKP-C’nin devlet güçleriyle amansız bir takip içinde savaştığı, esas olarak savunma içinde bulunduğu ve sürekli kayıp verdiği bir dönemde, Maltepe Askeri Cezaevi’nden firar ettikten sonraki dönemde yazdığı broşürde açıklıkla ifade edilmiştir.

“Ülkemizdeki baş çelişki, oligarşi ile halkımız arasındadır. Bunun pratikteki görünümü, halkın devrimci öncüleriyle oligarşi arasındadır.” (Çayan, age. s.344)

Bütün toplumsal ve siyasal olayları kapsayan bir süreç içindeki bir aşamayı karakterize eden, diğer toplumsal çelişmelerin çözümü için bir başlangıç noktası teşkil edecek olan çelişme anlamında kullanılan baş çelişme, Mao tarafından kullanıldığı anlamıyla bile, hiçbir zaman bir örgütle, bir militan devrimci grupla devlet arasındaki çelişmeye indirgenemez. Söz konusu olan, toplumsal süreçlerdir ve burada rol oynayan bütün etkenler toplumsal, ekonomik, siyasal, kültürel olayların, kapitalist toplumun çelişmelerinin ve bunlar üzerinde yükselen sınıflar mücadelesinin, bu kadar dar bir yoğunlaşmaya uğradığının ve sınırlı çatışma noktaları ekseninde ifade edilebilir hale geldiğinin düşünülebilmesi, olup biten her şeyin mutlak bir sübjektivizmle değerlendirildiğini gösterir. Sınıflar çatışmasını, sınıfların gerçek maddi güçleri, hareket imkanları ve toplumsal etkileri bakımından değerlendiren ve çelişmeleri gerçek “maddi güçler” ekseninde çözümleyen bir Marksistin, böyle bir tespitte bulunması imkansızdır. Ama her türden sendikal faaliyetin yasaklandığı, sendika yöneticilerinin ve işçi önderlerinin tutuklandığı, fabrikalarda askeri bir kışla düzeninin hakim kılındığı, ekonomik ve demokratik üretici köylü hareketinin sindirildiği, toprak işgalleri döneminin kapatıldığı ya da düzen sınırları içinde eritildiği ve kaba güçle bastırıldığı, anti-emperyalist kitlesel öğrenci hareketinin sona erdirildiği bir dönemde, bütün gücünü silahlı eyleme yöneltmiş bir örgüt önderinin bakış açısının bu olması, bir ölçüde, kaçınılmaz görünüyor. Görünüşte, ülke çapında çatışan başlıca iki güç kalmıştır. Ve bu görünüş, hareketin önderine göre, toplumsal gerçeğin bütünüdür ve ta kendisidir. Maddi olanaklarını iyice tüketmiş, kitle hareketleriyle bağı kopmuş, inançlarından ve moral güçlerinden başka güveneceği bir şey kalmamış olan bir militan grubun önderi için, çatışan toplumsal güçlerin hepsi, yalnızca iki örgütün çatışmasına indirgenebilir: Oligarşi ve THKP-C. Böyle bir durumda, Mahir Çayan için, yeni bir eylemi planlamak ve uygulamaya cesaret etmek için dayanılacak tek faktör, öznel durum ve grupsal değerlerdir. Çünkü “savaş”, maddi olanaklar bakımından kıyaslanamayacak taraflar arasında cereyan etmektedir. Bu bakımdan tam bir “eşit olmayan savaş” söz konusudur. Sübjektif etkenin abartılmasının, maddi güçlerden daha yüksek bir belirleyicilik değeri kazandırılmasının, siyasal ve ideolojik çizgideki karmaşanın ve eklektizmin yanı sıra, bir nedeni de budur.

Aynı bakış açısı, yukarıda aktardığımız Devrimci Sol belgesinde de kendisini göstermektedir. Orada, devrimci siyasal literatürde belirli bir anlamı bulunan “ricat –geri çekilme– taktiği” tartışılmakta ve 12 Eylül dönemiyle ilgili olarak bu taktiği bir başka açıdan tümüyle yanlış anlamış ve uygulamış olan başka siyasi hareketler eleştirilirken bunlar söylenmektedir. Devrimci Marksizm açısından, bu tür konular, daima sınıf mücadelesinin gerçek güçleri, nesnel, maddi sınıf ilişkileri, toplumsal hareketin ve olayların gelişme eğilimleri, toplumsal sınıfların ve onların sözcüsü olan siyasal güçlerin karşılıklı güç ilişkileri ekseninde, daha açık bir deyişle “devrimci dalganın alçalma ya da yükselme kıstaslarına göre” tartışılır. Devrimci Sol, bunun kıstas olarak kabul edilmesini “kendiliğindencilik” olarak adlandırıyor.

“Sübjektif etken” kavramının Marksizmin tahrif edilmesine dayanan bir yorumla ele alınması, Mahir Çayan’ın ve onun izleyicisi olduğunu söyleyen Devrimci Sol’un literatüründe, örneğin “baş çelişmenin tespiti” ya da “ricat taktiğinin tartışılması” gibi konularda, tümüyle maddeci tarih anlayışının karşıtı idealist sonuçlar doğurmuştur. İçinde bulunduğu koşullar, Mahir Çayan’ı, Marksizmin felsefi temelleri hakkında keyfi yorumlara, kendi durumunu teoride haklı göstermek için tahrifatlara sürüklemiştir.

Mahir Çayan, Marksizm hakkındaki yorumlarının önemli bir kısmını ikinci elden kaynaklara dayandırmıştır. Böylece de, Marksizmin yanlış yorumlara yol açabilecek şekilde basitleştirilmesi ve şemalaştırılmasının sonucu olan formülasyonlar, onun teorisinde Marksizmin temel gerçekleri gibi yer almıştır.

Bunlardan konumuzla ilgili olan en önemlisi, Mahir Çayan’ın Marksizmin felsefi bileşenleri hakkındaki görüşleridir. Ona göre;

“Marksist devrim teorisi, hem determinist, hem de voluntaristtir (iradecidir). Bu ikili yön, diyalektik bir bütün oluşturmaktadır. Devrimin olabilmesi için, maddi bir temelin varlığı şarttır. Üretici güçler devrim için gerekli olan (belli bir) seviyede olursa devrim olabilir. Bu anlamda Marksist devrim teorisi, deterministtir. Fakat sadece devrimin zaferi için üretici güçlerin belli bir seviyede olması, objektif şartların olgun olması yetmez. Devrimin zaferi için ihtilalci inisiyatif de gereklidir. Bu anlamda Marksist devrim teorisi voluntaristtir.” (Çayan, Kesintisiz Devrim I, age. s. 233)

Marksizm üzerine bir şeyler yazıp söyleyen her burjuva siyaset ve toplumbilimcisi, Marx ve Lenin arasında önemli farklılıklar bulmaya, Marx’ı Lenin’den ayırmaya ve karşı karşıya koymaya çalışır. Bu çabaların yoğunlaştığı noktalardan biri de, Marx’ın bir “ekonomist” ya da bir “determinist”, Lenin’in ise bir “voluntarist” ya da bunun siyasi karşılığı olarak “Blankist, anarşist” olduğunun kanıtlanmaya çalışılmasıdır. Bu çabanın ardında bir başka ideolojik ve politik saldırının yığınağı bulunmaktadır: Onlara göre Marx, kapitalizmin kendi iç çelişmeleriyle, üretici güçlerin aşırı gelişmesi ile üretim ilişkilerinin gerici bir karakter kazanması arasındaki çelişmenin derinleşmesi sonucunda kendi kendine yıkılacağını savunmuştur; bu gerçekleşmedi! Kapitalizm kendi çelişmelerinin üstesinden gelmeyi başardı ve gittikçe gelişerek ayakta kalabileceğini gösterdi! Buna karşılık Lenin, darbeci yöntemleri seçmiş ve silahlanmış, kararlı bir azınlığın örgütü olan Komünist Partiyi yaratarak demokratik cumhuriyeti devirmiştir. Yani, eğer Lenin olmasaydı, Rus kapitalizmi gelişerek yaşamaya devam edecekti. Öyleyse, sosyalizmin tarihsel bir zorunluluk olduğu tamamen palavradır; sosyalizmi, sosyalizme inanmış bir azınlık kurar!

Marx’la Lenin arasında “önemli ayrılıklar” bulunduğu ya da Marksist devrim teorisinin Marx’a ve Lenin’e göre değişik içerikleri olduğu tezinin ardında yatan burjuva saptama bundan ibarettir: Kapitalizm, insan doğasına uygundur, yeter ki, komünistler onu yıkmasın, o yaşamaya devam edecektir! Bu görüş, yalnızca yakın zamanların değil, Menşevik-Bolşevik ayrışması sırasında Lenin’in muhalifleri ve İkinci Enternasyonal oportünistleri tarafından ileri sürülmüş, eski ve artık her Marksist tarafından tanınan görüşlerdir. Ne var ki, kapitalizmin serbest rekabetçi –tekel öncesi– koşullarına göre hazırlanmış devrim programlarıyla, emperyalizm çağına göre geliştirilen program ve taktikler arasında gerçekten varolan farklılıklar, böyle bir yorumun bazı eksik bilgili devrimciler tarafından da “doğru” kabul edilmesine yol açabilmektedir. Stalin, “Kapitalizmin tekelci evresine ulaşmasıyla birlikte, proleter devrimin sorunlarının ele alınışı, dolayısıyla devrimin niteliği, kapsamı, genel olarak devrimin şeması değişmiş bulunmaktadır” diyordu. Eğer Marx’la Lenin arasında bir farklılıktan söz edilecekse, bu, yalnızca Stalin’in işaret ettiği noktayla sınırlı kalacaktır. Bunun dışında, Marx’la Lenin arasında, felsefi temeller, tarihi materyalizm teorisi, ekonomi politik, sınıf mücadelesi teorisi gibi Marksizmin temelleri bakımından hiçbir farklılık yoktur. Özellikle, felsefi materyalizmin tarihe uygulanmasında ve onun politik sonuçlarında, çağın gerektirdiği teknik ve programatik farklılıklar dışında bir ayrılık bulmak, kasıtlı bir karşı karşıya koyma çabası ve Marksizm-Leninizmi kendisine bir engel olarak görme söz konusu olmadıkça mümkün değildir. Bu açıdan bakılınca, Mahir Çayan’ın sözünü ettiği farklılığı onaylamasının, tamamen burjuva ideologların etkisiyle ve teoriyi kendi düşüncelerinin ve eylemlerinin bir engeli olarak görmesi sonucunda doğduğunu söyleyebiliriz.

Her şeyden önce, Marksist-Leninist devrim teorisini, bir yanıyla determinist, diğer yanıyla voluntarist olarak ayırmak ve böylece onu iki ayrı geçmiş dönem burjuva felsefi eğilimin birliği olarak tanımlamak tamamen Marksizmin özüne aykırıdır. Başka yoruma ve kaynağa ihtiyaç duymadan, doğrudan doğruya Marx’ın ve Lenin’in eserlerine başvurularak görülebilir ki, Marksizm, felsefi bakımdan esas olarak iki kaynaktan gelmektedir. Birincisi, Klasik Alman Felsefesi’nin idealist Hegel geleneği, diğeri, gene aynı kaynağın metafizik materyalist Feuerbach geleneğidir. Ama Marksizm içinde bu iki ayrı ve birbirine karşıt gelenek, eleştirilmiş ve aşılmış halleriyle yeralırlar. Marksizmin ayrıştırılmasında, yeniden bu iki unsuru kendi özellikleriyle bulmak imkanı kalmamıştır. Bir başka deyişle, eğer Marksizm ikiye bölünebilirse, biri idealist, diğeri metafizik materyalist iki ayrı yan elde edilemez.

Ayrıca, determinizm ve voluntarizm, Marksizmin kaynağı olarak sayılan Klasik Alman Felsefesinin başlıca öğelerini adlandırmak bakımından da yetersiz ve yanlış kavramlardır. Gerek Hegel idealizmi, gerekse Feuerbach metafizik materyalizmi, bu iki kavrama indirgenemez ve onlarla formüle edilemezler.

Determinizm, felsefi düşüncenin başlangıcından bu yana, daima maddenin hareketini evrenin temeli olarak düşünen materyalist akımların temel eğilimini ifade etmiştir. Nedenler ve sonuçlar arasındaki ilişkiyi araştırmak ve bunu hareket eden maddenin bir özelliği olarak bulup çıkarmaya çalışmak, en eski filozoflardan günümüz modern bilimine kadar, başlıca yol gösterici ilke değerini korumuştur. Antikçağ atomcularından, Ortaçağ ilerici filozoflarına, Bacon, Galileo, Descartes ve nihayet Newton gibi bilim adamlarına kadar, madde ve hareketi bir biçimde, evrenin temelinde gören her düşünürde determinizm prensibi önemini korumuştur. Determinizm pozitif bilimlerde, 19. yüzyılda teknoloji ve sanayinin gelişmesinin özelliklerinin sonucu olarak “evrenin temel yasası” halinde yüceltilmiş ve her şeyi açıklayıcı temel ilke olarak adlandırılmışken, 20. yüzyılın başında fizikteki gelişmelerle birlikte, bir yanılma, “mekanik bir ilke” olarak ağır saldırılara uğramaya başlamıştır. İndeterminizm prensibinin ortaya atılmasıyla birlikte de, bilimlerde ve felsefede eski gücünü ve etkinliğini yitirmiştir. Burjuva düşünce dünyasındaki bu “değer kazanma” ve “değer kaybetme” serüveni, kavramlara borsa kurallarıyla yanaşma alışkanlığının bu sonucu, determinizm hakkında Marksistlerin düşüncesinde bir değişiklik yaratmamıştır. Çünkü, determinizm, diyalektik materyalizm bakımından, doğada, toplumda ve düşüncede hareketin genel yasaları içinde, olayların ve nesnelerin bağıntılarından yalnızca birisiydi ve burjuva düşünce sistemlerindeki yeri ne biçimde değişirse değişsin, onun diyalektik materyalizm içindeki yeri ve önemi diğer yasa ve bağıntılardan farklı olmayacaktı. Determinizmin, diyalektik materyalizm içindeki yeri hiçbir zaman onun bileşenlerinden biri olmak düzeyinde olmamıştır. Diyalektiği, büyük Hegel okulundan devralan Marx için, bunun tersi imkansızdı. Hegel, determinizm ilkesine, kendi diyalektik sistemi içinde oldukça zayıf bir yer vermiş, tek yönlü belirlenimlerin her türünü eleştirdiği sisteminde, determinizmi, “karşılıklı etkileşme ve belirlenme” ilkesi içinde değerlendirmişti. Henüz fizikte, bilimsel anlamda indeterminizm prensibi yokken, Hegel’in sisteminde, buna yapılmış pek çok gönderme bulunuyordu. Marx’ın bir determinist olduğu iddiası, sadece onun burjuva eleştirmenlerinin bir yakıştırmasıdır. Birçok burjuva eleştirmen, Marx’ın sistemini giderek tümüyle “ekonomik determinizm” olarak adlandırırlar.

Voluntarizm, felsefi anlamıyla idealist metafiziğin, iradeyi evrenin merkezinde gören, iradenin nesnel doğa ve toplum yasalarından bağımsız bir belirleyici gücü olduğunu ileri süren kavramlarından birisidir. Terim, ilk kez Alman filozoflar Tönniens ve Paulsen tarafından kullanılmıştır. Ancak felsefi bir teori olarak son biçimini 19. yüzyılın ünlü Alman filozofu Schopenhauer’da (ölümü 1860) bulmuştur. Bir yandan Kant idealizmine, diğer yandan da Hint felsefi geleneklerine dayanarak kurduğu sisteminde, irade gücü kavramı üzerinde duran bu filozofun düşüncelerinin özeti şudur: Dünya, akılda tasavvur edildiğinden başka bir şey değildir; evrende karşı karşıya gelen her kuvvet bir iradedir. Voluntarizmin bu temel önermesi, daha sonra, E. Hartmann ile Nietzsche’nin elinde geliştirilerek faşizmin doktriner unsurlarından birisi haline getirilmiştir. Diğer yandan, Rus Narodnikleri de, voluntarist felsefede, kendilerini ifade eden bir yan bulmuşlar ve Lavrov, Mihaylovski gibi sözcüleri aracılığıyla, nesnel yasaların karşısında “kahramanların iradesinin” belirleyiciliğini ileri sürmüşlerdir. Gerek Marx, gerekse Lenin, tarihin gelişmesinin ve doğanın nesnel yasaları kavramı çerçevesinde, idealizmin diğer bütün biçimlerine olduğu gibi, voluntarizme de şiddetli eleştiriler yöneltmişler, iradeciliğin değişik akımlardan sözcülerini, burjuva felsefesinin temsilcileri olarak değerlendirmişlerdir. Marx ve Engels’in ortak imzalarını taşıyan “Alman İdeolojisi”nden başlayarak, “bireysel kahramanlık”, “irade”, “sübjektif güç” gibi kavramlarla toplumsal hareketin nesnel yasaları arasındaki ilişki ve çelişmede, tarihsel materyalizmin nesnel hareket yasalarına ve bunun unsurlarına verdiği belirleyici rol açıklık kazanmaya başlamıştır. Ama, Marx ve Engels, Mahir Çayan (ve onu izlediğini iddia edenler) tarafından tümüyle “kapitalizmin serbest rekabetçi dönemine ait görüşleri savunuyorlar” gerekçesiyle bir kenara atılmış olduklarından biz de onların üzerinde fazla durmayacağız. Ne de olsa onlar “deterministti” ve voluntarizmi eleştirmelerinden daha doğal bir şey olamazdı!

Buna karşılık, göstermek gerekir ki, Mahir Çayan tarafından “Marksist devrim teorisinin voluntarist tarafını temsil eden” kişi olarak tanıtılan Lenin de, voluntarizmin eleştirisi konusunda Marx ve Engels’ten hiç de geri kalmamıştır. 1894’de yazdığı “‘Halkın Dostları’ Kimlerdir ve Sosyal Demokratlara Karşı Nasıl Savaşırlar?”, onun narodnik iradeciliğe karşı materyalist tarih teorisini (determinizmi değil) savunduğu ilk yapıtıdır. “Materyalizm Ve Ampriokritisizm” daha özel bir alanda, öznel idealizmin bilimsel gelişmeler içinde kendisine bir yer arayışına karşı yazılmıştır ve yenilgi yıllarının özelliklerinden etkilenerek parti içinde buna yandaş olanların diyalektik materyalizmin temelleri doğrultusunda eleştirilip eğitilmesini amaçlar. Ancak burada da, tıpkı politika alanında kendisini “voluntarizm” olarak gösteren öznel idealizme karşı geliştirdiği eleştirilerde olduğu gibi, Lenin’in bütün silahları iradeciliğe yöneltilmiştir.

Sonuç olarak, “Marksist devrim teorisi, hem deterministtir, hem de voluntaristtir” önermesinin, tarihsel ve teorik bakımdan hiçbir geçerliliği yoktur. Mahir Çayan’ın, elbetteki “devrimin objektif ve sübjektif koşulları” biçiminde ifade edilen ve devrimin genel yasalarını topluca özetleyen kavramlardan haberi vardı; onun “diyalektik bir bütün oluşturmaktadır” dediği şey objektif ve sübjektif koşullar arasındaki bir ilişkidir. Buna rağmen, neden o sübjektif koşullar yerine “voluntarizm” kavramını kullanmıştı? Marksizmi, önce objektif koşullara ağırlık veren, sonra da Lenin’in eliyle sübjektif koşulları öne çıkaran iki ayrı içerik gibi almaya neden ihtiyaç duymuştu?

O dönemin siyasal tartışmalarında, Sovyet revizyonizminin tezlerini devrimin ertelenmesi, devrimci hareketin düzen içi yollara çekilerek yolundan saptırılması için kullanan siyasal akımların belirlediği tartışma gündeminde, militan devrimci hareketin önüne daima içeriği çarpıtılmış bir “objektif koşullar tahlili” çıkarılıyordu. Sovyetler Birliği, kendisine bağlı bütün komünist partileri ve işçi partilerini, devrimden el çekmeye, mevcut hükümetleri desteklemeye ve “kapitalist olmayan kalkınma yolu”nu izlemeye zorluyordu. Sovyetler Birliği’nin temsil ettiği revizyonizmin, dünya çapında devrimci hareketlerden desteğini çekmiş olması, “bir devrim için objektif şartlar uygun değildir” türünden tezlerin güç kazanmasına ve gerçek anlamda bir pasifizme yol açıyordu. Perdenin bir yerinden yırtılması gerekiyordu. Mahir Çayan’ın yapmak istediği ve büyük ölçüde Marksizmin tahrifatına yol açmasına rağmen, başardığı buydu. Sağ revizyonizm, karşısında bir “sol” revizyonizm doğurmuştu. Yalnızca Türkiye’de değil, dünyanın her yerinde birbirine benzer tezlerle “sol” akımların aynı zamanda boy vermesinin başlıca nedeni de buydu.

Bu tahriflerin pek çoğunda, Mahir Çayan’ın, “Marksizmin devrimci özüne sadık kalmak” endişesi taşıdığından bugün kimse kuşku duyamaz. Ama bu içtenlik, yanlışı doğru yapmaz, Marksizmin çarpıtılmasını haklı gösteremez. Hele bu hata ve çarpıtma “derinleştirilerek” sürdürülüyor ve bugün etkili bir küçük burjuva devrimci hareketin temel siyasi ve ideolojik çizgisini belirliyorsa, artık tartışmanın tarafı, Mahir Çayan da değildir.

Biz yalnızca açıklık bekliyoruz: Mahir Çayan, Marksizmi çarpıtmış, işine geldiği gibi yorumlamıştır diyoruz ve belgelerimizi sunuyoruz. Bunun karşısında, “Mücadele” dergisi, bu çarpıtma ve keyfi yorumları, nasıl değerlendiriyor? Yoksa teorinin bütün bu altüst edilişi, Marksizmin bir aşılması mıdır?

Açıklık istiyoruz: Ya dürüstçe “Evet” denilsin “Mahir Çayan Marksizmi derinlemesine bilmezdi, Marx’tan, Lenin’den yaptığı alıntıların hepsi yanlış yorumlanmış, keyfi olarak cımbızlanmış alıntılardır. Ama bu bizi ilgilendirmez, çünkü Mahir Çayan’ın teorik tespitleri, THKP-C’nin politik ve ideolojik çizgisi Marksizm-Leninizmden daha devrimcidir!” Evet, THKP-C’nin ve onun sürdürücüsü olduğunu ilan eden THKP-C / Devrimci Sol’un, Marksizm-Leninizm’den ayrı, onun “çağı geçmiş” içeriğine karşı bir başka teorik sisteme dayandığını açıklaması yalnızca gerçeği ifade etmek bakımından değil, aynı zamanda tarihsel bir hatanın ortadan kaldırılmasına katkıda bulunmak bakımından da dürüst bir tutum olur.

LENİNİST DEVRİM VE
PARTİ TEORİSİ KARŞISINDA MAHİR ÇAYAN

Mahir Çayan, yalnızca devrim teorisi bakımından değil, kitlelerin devrimci eylemi, kendiliğinden eylem ve bilinç gibi konularda ve Marksizmde özel bir önemi bulunan temel mücadele biçimleri hakkında da Leninizm’den apayrı şeyler düşünüyordu. Leninizmle olan farklılığın açıklanması, Mahir Çayan tarafından gene “III. Bunalım Dönemi” kavramıyla yapılıyordu. Leninizmin “emperyalistlerarası bir savaşın kaçınılmaz olarak göründüğü” döneme ilişkin tezleri arasında sayılarak reddedilen bu temel görüşlerin karşısına ise, Latin Amerika’dan, Vietnam’dan, Çin’den derlenmiş pratik ve taktik, örgüt ve savaş biçimlerinin bir karmaşası konuluyordu.

Mahir Çayan, bu eklektik teori kurma çabasında da, gene sübjektif idealist görüşlerini hakim kılıyor, değişik ülkelerin deneylerini ve değişik devrim önderlerinin görüşlerini bir araya getirirken gene iradeciliği eksen alıyordu.

O, teori ile pratik arasındaki ilişkiyi, tamamen tarihsel materyalizmin ilkelerini bir yana bırakarak yorumladığı için, sonuçta, Leninizmin kendince yakıştırdığı “voluntarist karakteri”ni, devrimin koşullarından biri olarak tanıtabiliyordu.

“Leninist devrim teorisi, proletaryası zayıf olan bir ülkede, ihtilalci inisiyatifin, çeşitli imkanları –bu imkanların en önemlisi köylülerin devrimci potansiyelidir– devrim için kullanmasına dayanır.

Belli bir tarihi aşamanın sınıfsal karakteri ile bu aşamadaki sınıfların fiili rolü arasındaki farklılık, bu teorinin temelidir. Bu farklılık, Leninist devrim teorisinde voluntarist yanın ağır basmasının doğal sonucudur.”

“Belli bir tarihi aşamanın sınıfsal karakteri ile bu aşamadaki sınıfların fiili rolü arasındaki farklılık” Mahir Çayan’a göre, “Leninist devrim teorisinde voluntarist yönün ağır basmasının doğal sonucudur.” Paragrafın özeti budur. Yani Leninist teori, “voluntarist yönün ağır bastığı bir teori” olmasaydı, tarihsel aşamanın sınıfsal karakteri ile o aşamadaki sınıfların tarihsel rolleri arasında bir farklılık doğmayacaktı. Tartışılan konu, demokratik devrimde proletaryanın öncülüğü sorunudur. Bu soruna ilişkin olarak, Mahir Çayan, proletaryanın tarihsel rolünün gerçekte sosyalist devrim yapmak olmasına karşın, demokratik devrimle sınırlandığını, bunun da Leninist teorinin bir “doğal” sonucu olduğunu ileri sürüyor. Ona göre, teori, sınıfın tarihsel rolünü belli bir aşamanın objektif niteliği yüzünden değiştiriyor. Teori, tarihin objektif akışını kendi isteğine göre değiştirebiliyor. Bunlar, yanlışlıkla söylenmiş sözler değildir. Sübjektif etkenin, “belirleyici” olduğunu söyleyen Devrimci Sol ideolojisinin kökleri, burada açıkça görülmektedir.

Sözü edilen problemin Marksist teori içinde nasıl yer aldığını inceleyelim:

1789 Fransız İhtilali ile birlikte, gelişen her devrimde, her devrimci kalkışmada, sınıf olarak proletaryanın artan rolü gözleniyor. Proletarya, artık burjuvazinin peşinde, onun aristokrasiye ve krallığa karşı mücadelesinin bir eklentisi olmaktan çıktı, kendi taleplerini ileri sürmeye, burjuvaziden daha ileride ve daha derinlemesine değişiklikler talep etmeye başladı. İlerleyen proleter hareketin her devrimde kendisini daha ağırlıkla hissetirmesi, burjuvazinin mücadele ettiği aristokrasiyle yakınlaşmasına, kendi devrimci taleplerinden vaz geçmesine yol açtı. Proletaryaya karşı, feodaliteyle uzlaşma eğilimleri güçlendi. Diğer yandan, kapitalizmin gelişmesinin tıkanması, burjuvaziyi de tarihsel hareketin önünde bir engel haline getirdi. Böylece, feodalite karşısında hala devrimci talepleri devam eden köylülüğün de, sanayi burjuvazisinden kopmasına, giderek proletaryanın talepleriyle birleşmesine zemin hazırladı.

Marx ve Engels, özellikle Almanya’nın somut durumundan hareket ederek, burjuva demokratik devrimin proleter sosyalist devrimle tamamlanmasının tarihsel bir gereklilik olduğuna, devrimin bu anlamda süreklilik kazandığına işaret ettiler. Eğer Mahir Çayan’ın yorumu açısından bakarsak, Marx ve Engels buna işaret edene kadar, proletaryanın burjuva demokratik devrime katılması söz konusu olmayacaktı ya da proletaryanın burjuva demokratik devrime katılması, bu teorinin “doğal” bir sonucu olacaktı!

Burjuva demokratik devrimde proletaryanın rolü, bir partinin, bir teorinin, bir dahinin isteğinin ve iradesinin sonucu değildir. Aksine, Marksist-Leninist teorinin bu fikri işlemesi ve geliştirmesi, proletarya ve burjuvazi arasındaki tarihsel karşıtlığın, bir devrim sürecinde ve emperyalizm çağında kazandığı yeni boyutların değerlendirilmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Kısacası, teori tarihi değil, tarih teoriyi yaratmıştır. Bir başka deyişle öznel faktör nesnel durumu değil, nesnel koşullar öznel durumu yaratmıştır. Kuşkusuz, eğer Mahir Çayan’ın önüne bu biçimde, “tarih mi teorinin temelidir, yoksa teori mi tarihin?” biçiminde konulsaydı, bu apaçıklık karşısında onun vereceği cevap, eğitiminden geçtiği tarihsel materyalizm okulunun en temel ilkeleri açısından doğru olacak ve bu soruyu bile saçma bulacaktı. Ama iş, bir devrim teorisi inşa etmek ve bunu öznel etkenin değerinin öne çıkarılmasına dayandırmak gibi bir amaçla belirlenince, Mahir Çayan, en temel ilkeleri bile unutabiliyor, görmezlikten gelebiliyordu.

O, aynı şekilde, devrimin objektif ve sübjektif koşulları hakkındaki Leninist tezleri de kendince yorumlamış, büyük ölçüde çarpıtmış ve kendi görüşlerini Marx’ın, Lenin’in, Stalin’in görüşleri olarak ileri sürmüştür.

Örneğin, Leninist devrim teorisini anlattığı şu satırlara dikkat edelim:

“Leninizme göre, proletarya devriminde o ülkenin iç gelişmesinin bir meselesi olarak bakıp, üretici güçlerin gelişmesinin yeterli olup olmadığının tetkiki artık geride kalmıştır. Emperyalist dönemde, herhangi bir ülkede devrim şartları, üretici güçlerin gelişme seviyesine bağlı değildir. Çünkü emperyalizm ekonomik otarşiyi yıkarak, milli özel ekonomileri, dünya ekonomisi denilen zincirin halkaları haline getirmiştir. Ve sistemin bütünü açısından, bütün ülkelerde devrimin objektif şartları mevcuttur. Bu yüzden, ilk proletarya devrimini kapitalizmin en gelişmiş olduğu, demokrasinin ve kültür seviyesinin en yüksek olduğu ülkede olacağını beklemek yanlıştır. Marx ve Engels’in tekel öncesi dönem için doğru olan bu önerisi, emperyalist dönemde, artık eskimiştir. Ve Leninizme göre, ilk proletarya devrimi, kapitalizmin ve demokrasinin en gelişmiş olduğu şu veya bu kapitalist ülkede değil, emperyalist sistemin en zayıf olduğu ülkede yapılacaktır”(Çayan, age. s. 263)

“Leninist devrim teorisinde, ihtilalci inisiyatifin rolü (emperyalist dönemin özelliklerinden dolayı) Marx ve Engels’inkilerine kıyasla çok daha ağırlıklıdır. Emperyalist dönemde, devrimlerin maddi temeli hazır olduğu için, meseleyi çözmek ihtilalci inisiyatifin uygun zamandaki atılımına kalmaktadır.” (Çayan, age. s. 264)

Bu aşırı derecede basitleştirilmiş mantık bağlantılarının, Marksizm-Leninizmin konuya ilişkin tezleriyle uzak yakın hiçbir ilişkisi yoktur.

Emperyalizm çağında, devrim için objektif koşulların bulunması ne anlama gelir?

Stalin, Mahir Çayan’ın sık sık alıntı yaptığı LENİNİZMİN İLKELERİ adlı eserinde konuyu doğrudan doğruya Lenin’e dayanarak üç ana eksende yorumluyor:

“Birinci olarak, ilerlemiş kapitalist ülkelerde, tekelci kapitalizmin asalak niteliğinden tröstlerin, kapitalist konsorsiyumların boyunduruğu, ‘yüz kat daha dayanılmaz hale’ gelir. ‘İşçi sınıfının kapitalizmin temellerine karşı öfkesi’ artar. Böylece ‘kapitalist ülkelerde, devrimci bunalım artar.’

“İkinci olarak, sömürge ve bağımlı ülkelere gittikçe artan sermaye ihracı, nüfuz bölgelerinin ve sömürgelerin yeryüzünün tamamına yayılması, kapitalizmin dünya nüfusunun büyük çoğunluğunu bir avuç ‘gelişmiş’ ülke yararına mali alanda köleleştiren ve sömürgeci baskı altında tutan bir dünya sistemine dönüşmesi sonucu, sömürgelerde devrimci bunalım ağırlaşır. Dış cephede, sömürgeler cephesinde emperyalizme karşı ayaklanma öğeleri artar.

“Üçüncü olarak emperyalistlerin ‘nüfuz alanları’, sömürgeler, vs. üzerindeki mücadeleleri, eşit olmayan gelişme sonucu ortaya çıkan ‘denge’ bozulmasını yeniden kurmanın biricik aracı olan emperyalist savaşların kaçınılmazlığı ve emperyalist dünya cephesine karşı Avrupa’da proleter devrim ile Doğu’da sömürgesel devrim arasında bir tek dünya cephesi oluşturacak ittifak kaçınılmaz hale gelir.

“Bütün bu sonuçları, Lenin, şu genel sonuçta toplamıştır:

‘Emperyalizm, sosyalist devrimin arifesidir.’” (Stalin, Leninizmin Sorunları, s. 27-28)

Stalin’in aktardıklarından çıkarılacak birinci sonuç, Mahir Çayan’ın iddiasının aksine, Leninistlerin devrimi mümkün kılan koşulları, “tekellerarası anlaşmazlıkların derinleşip şiddetlenmesi” olarak görmedikleridir. Stalin, emperyalist sistemi bir yanda proletarya ile ezilen halkların diğer yanda, emperyalist kapitalizmin bulunduğu bir çelişki ekseninde ele almaktadır. Tekellerarası çelişki ekseninde değil.

Stalin, emperyalizm çağında cephe zincirindeki her ülkede proletarya devriminin mümkün olduğunu söylerken, esas olarak bu ülkelerde devrimin gerçekleştirilme şansının eşit olmadığını da söylüyor. Bu nokta, Mahir Çayan’ın iddiaları bakımından önemlidir. Stalin, iki önkoşul sayıyor: 1. Emperyalist cephe zincirinin en zayıf halkası olmak, 2. Devrimin kolayca yayılabildiği noktalar ve ülkeler olmak. Stalin’in bu sözleri, genel olarak tüm emperyalist sistemde devrimin imkanlarının bulunduğunu söylemekle birlikte, tek tek ülkeler için koşulların ayrıca incelenmesi gerektiğine bir işarettir. Bir imkanın, doğrudan doğruya gerçekliğe dönüşemeyeceği ise, her Marksistin temel bilgi dağarcığı içinde bulunması gereken ilk bilgilerdendir. Her ülkenin objektif ve sübjektif koşullarının ayrıca incelenmesi gereği ile sistemin tümünün genel olarak devrimin imkanlarını taşıması çelişen şeyler değildir. Buradan hareketle Stalin, emperyalizm çağında, tek tek ülkeler için ayrı inceleme gereğini, “gereksiz” görmüyor. Yalnızca bunun “yetersiz” kalacağını söylüyor.

Emperyalizmin, bütün dünyada devrim için nesnel koşulları hazırlamış olduğu yolundaki Leninist tez, bir soyutlama ve genellemedir. Bu planda ele alındığında, bir diyalektikçi için, tek tek ülkelerin önemi ortadan kalkmaz. “Bütün dünyada koşullar olgundur, Türkiye dünyadadır, öyleyse Türkiye’de de koşullar uygundur” biçiminde bir çıkarsamayı ancak, formel mantıkla düşünenler yapabilir. Gerçekte bu tespit, tek tek ülkeler bakımından “somut durumun somut tahlili” ilkesini ortadan kaldırmaz. Her ülke için yapılacak ayrı tahliller, örneğin bir İspanya ile Türkiye arasında, Irak’la Kolombiya arasında, Hindistan’la Almanya arasında derin farklılıklar, devrimin koşulları bakımından bu ülkeler arasında bir kıyaslamanın bile yapılamayacağı kadar uzaklıklar bulunduğunu gösterecektir. Mahir Çayan’ın, emperyalizm çağında devrimin objektif koşullarının esas olarak bulunduğunu söyleyen Leninist tezi anlamakta eksik kaldığı ve yeni bir devrim teorisinin temel taşı olarak yanlış bir kavrayışı kullandığı birinci nokta budur.

Mahir Çayan, ayrıca, emperyalizm çağında genel olarak bir proletarya devrimi için gerekli koşulları özetleyen “zayıf halka” kavramıyla, her ülke için tek tek geçerliliği aranması gereği devam eden “milli çapta genel kriz” kavramlarını da birbirine karıştırıyor. Birincinin bulunmasının, ikincisinin aranmasını gereksiz kılacağını ileri sürüyor. Leninistlerin, emperyalist sistemi bir bütün olarak ele aldığını ve tek tek her ülke için “devrimci durum”, “milli çapta genel kriz” kavramlarıyla ifade edilen devrimin objektif koşulları ile ilgili görüşlerinin değişmediğini görmek istemiyor.

Onun, “devrimin objektif koşulları mevcuttur, devrimi yapmak ihtilalci inisiyatifin uygun zamandaki atılımına kalmıştır” yolundaki tezi, işte bu yanlış yoruma, Leninist tezleri görmezden gelmeye dayanmaktadır. Kaldı ki, ihtiyaten kullandığı “uygun zaman” kavramı bile, kendisinin önerdiği silahlı propaganda kavramıyla çelişmektedir. O, belki de, bütün bu hata ve eksikliklerinden dolayı mazur görülebilir. Ama onun göz göre göre yaptığı çarpıtmaları ve yanlışları bugün de tekrarlayanların, Marksizm-Leninizme sığınmaları için artık herhangi bir mazeret söz konusu değildir.

LENİNİST BİLİNÇ VE ÖRGÜT TEORİSİ
KARŞISINDA MAHİR ÇAYAN

Lenin, “Ne Yapmalı?”da, ekonomizm ile terörizmin “aynı kendiliğindencilik önünde kölece boyun eğiş”in ürünü olduklarını söyler. Ekonomizm, işçi sınıfının ekonomik-sendikal mücadelesinin kendiliğinden siyasal sonuçlar doğurmasına bel bağlamışken, terörizm de, küçük bir aydın grubunun “tutkulu öfkesinin kendiliğindenciliği üzerine” kurulmuştur.

İki akım arasındaki benzerliğin, derin siyasal, tarihsel, sosyal kökleri vardır. Lenin, her iki akımı birbirine benzetirken, basit bir görünüş benzerliğine işaret etmiyor. Sınıf mücadelesinin genel seyri bakımından her ikisinin de aynı bakış açısından hareket ettiğine, politik çizgileri bakımından her ikisinin de işçi sınıfı dışında bulunuşuna dikkat çekiyor.

Mahir Çayan’ın devrim ve örgüt anlayışı, özellikle siyasal bilinç, çalışma tarzı, örgütlenme ve devrim biçimi konularında sınıf mücadelesine dışarıdan bakışın bir biçimlenmesi ve kendiliğinden harekete bel bağlamanın bir sonucu olduğundan, ekonomisttir.

Mahir Çayan, Leninist “işçi sınıfına sosyalist siyasal bilinç dışarıdan verilir” ilkesini, bütün tartışmalarında ve kendi örgüt ve devrim anlayışını savunduğu, açıkladığı hemen her yazısında önemle vurgular. Bu ilkeyi kendisine çıkış noktası yaptığını ileri sürer. Bu ilkeyi “sosyalist bilinç işçi sınıfının dışından verilir” biçiminde yorumlayarak mutlaklaştırır, ilkenin bütünleyici unsurlarını gözardı eder ve sonuçta “işçi sınıfının devrimci iradesini temsil eden örgüt” anlamında bir “sınıfsız parti” ve “ihtilalci inisiyatifin etkili azınlık tarafından kullanılması” anlamında bir “sınıfsız devrim” anlayışına ulaşır. Bütün bu anlayışların kökeninin Lenin olduğunu göstermek için de gene ilkeleri kendince yorumlar, yanlış sonuçlar çıkarır ve teoriyi tahrif eder.

“Profesyonel devrimcilerin teşkil ettiği savaş örgütünün objektif olarak proletaryanın devrimci iradesini temsil etmesi esastır. Ve proletaryaya bilinç, bu örgüt aracılığıyla dıştan iletilecektir.” (Çayan, age. s. 271-272)

Mahir Çayan, bu anlayışı temelinde, bilincin dıştan verilmesi ilkesini bir başka açıdan çarpıtan Mihri Belli ile tartışmaya girişir. Mahir Çayan’a göre, Mihri Belli, işçi sınıfına bilincin dıştan verilmesi ilkesine karşı çıkarak, “içten” verilmesini önermektedir ve bu menşevizmdir.

Dikkat edilmesi gereken nokta, Mahir Çayan ve Mihri Belli’nin “sosyalist siyasal bilincin dıştan iletilmesi” ilkesini, işçi sınıfının içinden mi, işçi sınıfının dışından mı sorusu ekseninde tartıştıklarıdır. Bu tartışmada Mahir Çayan, işçi sınıfı dışındaki profesyonel devrimcilerin bilinç taşıyıcı olarak rol üstlenmeleri gerektiği yolundaki tezini Lenin’e dayandırmaya çalışırken, Mihri Belli de, bu ilkenin Lenin tarafından Kautsky’den devralındığı ve “Ne Yapmalı?” adlı eserinde bir kez savunulduktan sonra bir daha kulanılmadığını iddia etmektedir.

Böylece gerçekte her ikisi de kendiliğindenci olan, biri açıkça sağcı ve ekonomist, diğeri “sol” kendiliğindenci iki akımın temsilcisi, Lenin’in tezinin gerçek içeriği ile hiç ilişkisi olmayan bir tartışmaya girişmişlerdir.

“İşçi sınıfına sosyalist siyasal bilinç dıştan verilir” sözü gerçekte ne anlama gelmektedir?

“Ne Yapmalı?”nın baştan sona titizce bir okunması, bu ilkenin, şu üç alanı kapsadığını gösterecektir:

– İşçi sınıfının devrimci teorisi, işçi sınıfı dışındaki burjuva, küçük burjuva aydınlar tarafından inşa edilmiştir.

– İşçi sınıfına sosyalist bilinç, ekonomik mücadelenin dışından, yani politik mücadele temel alınarak verilir.

– İşçi sınıfının siyasal sosyalist bilinçle donatılması, işçi sınıfı dışındaki emekçi sınıf ve tabakaların sosyalist siyasi çizgiye kazanılması için yürütülecek propaganda ve ajitasyon faaliyetinden ayrılmaz.(Bu konu için ayrıca bkz: Marksizmde Temel Kavramlar, İlhan Akdere, Evrensel Basım Yayın)

Mahir Çayan, bu üç alandan yalnızca birini, “işçi sınıfının devrimci teorisi, işçi sınıfı dışındaki aydınlar tarafından inşa edilir” biçiminde formüle edilen tezi, “işçi sınıfına sosyalist bilinç, işçi sınıfı dışındaki aydınlar tarafından götürülür” biçimine sokuyor; bu bozulmuş hali, ilkenin tamamı olarak öne sürüyor. Lenin’in sözünü ettiği ve özellikle üstünde durduğu “ekonomik mücadelenin dışından, yani politik mücadele alanından” biçimindeki formülasyonunu tamamen göz ardı ediyor.

İşçi sınıfı ile bilimsel teori arasında, genellikle işçi sınıfı kökenli olmayan aydınların bir iletici, bir araç rolü oynadıkları genel olarak rastlanan bir durumdur. Bunun ayrıca teorik bir tespit haline getirilmesinin de fazla bir anlamı yoktur. Zaten Lenin’in sözünü ettiği durum da bu değildir. Ona göre, aydınların esas rolü, teorinin inşası ile ilgilidir.

Bilimsel teori, Lenin’in deyişiyle “modern toplumsal süreçten çıkar” ve “burjuva aydın tabakalar tarafından” formüle edilir. Lenin şunu da ekliyor:

“Ancak bu demek değildir ki, böyle bir ideolojinin yaratılmasında, işçilerin payı yoktur. Ama bunlar işçi olarak değil, sosyalist teorisyenler olarak, Proudhon’lar, Weisling’ler olarak katıldılar; bir başka deyişle bunlar, yapabildikleri zaman yaşadıkları çağın bilgisini şöyle böyle kazanabildikleri ve bu bilgiyi şöyle böyle geliştirebildikleri ölçüde katıldılar.” (Lenin, Ne Yapmalı?, s. 55)

Marx ve Engels, bu aydınları, Komünist Manifesto’da “burjuvazinin bir kesimi proletaryadan yana geçmektedir, ve özellikle de burjuva ideologların kendilerini tüm tarihsel hareketi teorik olarak kavrama düzeyine yükseltmiş olan kesimi” olarak tanımlamışlardı.

Lenin, teorinin esas olarak işçi sınıfı dışındaki aydınlar tarafından inşa edildiğini söylerken, Marx ve Engels’in de “burjuva aydın tabakasına mensup” olduklarını söyler:

“... sosyalizmin teorisi, mülk sahibi sınıfların eğitim görmüş temsilcileri tarafından, aydınlar tarafından geliştirilen felsefi, tarihi, iktisadi teorilerden doğup gelişmiştir.” (Ne Yapmalı? s. 43)

Burada özellikle, daima “teorinin inşa”sından söz edildiğine dikkat edilmelidir. Bunu, “bilincin götürülmesi aydınların işidir” biçiminde anlamak, bir sübjektivizmin ürünüdür ve tasarlanmış eylem ve örgüt biçimlerini haklı ve meşru göstermek için ilkenin içeriğinin çarpıtılması anlamına gelmektedir.

Bilincin sınıfa taşınması, öncü partinin politik faaliyetinin, işçi sınıfının politik mücadeleye çekilmesinin sağlayacağı bir sonuçtur. “İşçi sınıfına sosyalist siyasal bilinç vermek”, eğer tek tek işçilere sosyalizmin anlatılması olarak anlaşılırsa, bunu kimin yapacağı sorusuna herkes kendisinden yola çıkarak cevap verecektir. İşçi Ahmet’e sosyalizmi kim anlatacak? Öğrenci Mehmet! Ama Lenin, tek tek işçilerden, tek tek aydınlardan söz etmiyor. Bir sınıf hakkında konuşuyor. Sosyalizmi, işçi sınıfına iletmenin yolunu ise, Lenin, zincirleme bir ilişki içinde düşünüyor. Teori, önce aydınlar tarafından “modern sosyalizmi proleter sınıf mücadelesine sokan proleterlere”, öncü işçilere, işçi sınıfının en ileri kesimlerine taşınır. Bir başka yerde Lenin, aydınların rolünün proletarya örgütlenmesini ilerletmek yoluyla, “aydınlar arasından özel liderler çıkmasını gereksiz kılmak” olduğunu söyler. (Lenin, Halkın Dostları Kimlerdir? s. 230) Bu, doğrudan doğruya proletarya partisi bünyesindeki bir işleyiştir ve partinin sınıfın partisi olmasının bir sonucu olarak elde edilebilir.

Görüleceği gibi, Lenin’in “bilincin dıştan verilmesi” ilkesinin işçi sınıfının dışından gibi bir anlamı yoktur.

Lenin’in bu ilkesinde asli unsur, işçi sınıfına sosyalist siyasal bilincin ekonomik mücadele alanının dışından verileceğine ilişkin olanıdır. Lenin’in, ekonomistlerle olan tartışmasının özü bu noktadır. Ekonomik mücadelenin kendiliğinden siyasal bilinç doğuracağını, örneğin bir grevde polisle çatışan işçilerin bir anda devlet, devrim, sosyalizm gerçeklerinin farkına varabileceğini düşünen kendiliğindencilere karşı Lenin, bilincin edinilebileceği biricik alan olarak siyasal mücadele alanını, iktidar için mücadele alanını göstermektedir.

Ekonomik mücadele, her zaman yalnızca sendikal bilince yol açar. Bu bilinç, “bir rubleye bir kopek ekleme” talebinin, burjuva devlet ve ekonomi sınırları içinde gerçekleştirilmesi mücadelesinden ileri geçemez. Bu da, işçi sınıfını egemen sınıf yapmaya hiçbir zaman yetmez. Çünkü zaten, burjuvazinin varlığını önkoşul olarak almaktadır. Burjuvaziyi yok etmeyi değil, ondan daha fazla ücret, daha fazla hak elde etmeyi hedeflemektedir. Sosyal güvenlik, ücret artışı, işyerlerinde şartların düzeltilmesi, işgününün kısaltılması vs. gibi taleplerin gerçekleştirilmesini hükümetten istemekle yetinen bu mücadelenin, kapitalizmle ve burjuva devletle çelişen bir yanı yoktur. Sınıf mücadelesinin bu köklü deneyini özümlemiş olan Lenin, “yığınların eyleminin yükseltilmesi” mücadelesini, ekonomik mücadele temelinde yükseltilecek bir ajitasyona bağlayan Martinov’u şiddetle eleştirir.

Mahir Çayan, özellikle kitlelerin “ekonomik-demokratik hak ve talepler etrafında örgütlenmesini” önerirken ve ekonomik mücadelenin siyasi mücadeleye dönüştürüleceğinden söz ederken, tamamen Lenin’in eleştirdiği düşünceleri ileri sürmektedir. Böylece, kitleleler ve işçi sınıfı için ekonomik, kendisi için siyasal bir örgütlenmeyi öneren menşeviklerin çizgisiyle, görünüşteki bütün anti-menşevik sözlerine rağmen, birleşmektedir.

Lenin, işçi sınıfı için ekonomik mücadeleyi, aydınlar için de siyasi mücadeleyi uygun görenlerin, “katışıksız bir işçi hareketi” tezi arkasına sığındıklarını ama gerçekte, işçilerin hareketini liberal burjuva hareketin kuyruğuna takmayı hedeflediklerini açığa çıkarmıştı. İşçi sınıfına, “siyasal mücadeleyi biz yürütürüz, siz ekonomik mücadelenizi yürütün” diyenlerin, örneğin oy verme zamanı geldiğinde, bir liberal partiyi, sosyal-demokratları sessiz sedasız desteklemeye koyulmalarına bakınca, Lenin’in eleştirisinin geçmiş tarihlerde kalmadığını, günümüzdeki “sol” kendiliğindencileri de kapsadığını görebiliyoruz.

Lenin’e göre, yığınların siyasal bilinci ve devrimci eğitimi kapsamlı bir şekilde örgütlenmiş siyasal teşhir temelinde genişletilecek ve ancak böyle genişleyebilecek olan bir siyasal ajitasyonla sağlanabilirdi.

Lenin, işçi sınıfının sosyalist siyasal bilince ulaşmış olmasından, bütün halkın mücadelesini kucaklayan, “hangi sınıfları etkiliyor olursa olsun, zorbalık, baskı, zor ve suistimalin her türlüsüne karşı sosyalist açıdan tepki gösteren” (Ne Yapmalı?, S. 89-90) bir bilince ulaşmış olmasını anlıyordu. Siyasal propaganda ve ajitasyonun önemi üzerinde dururken, bu faaliyetin şunları kapsaması gerektiğini söylüyordu:

– İşçi sınıfı dışındaki bütün sınıflar hakkında kapsamlı bilgi;

– Diğer emekçi sınıflar ve “eza gören din ve mezhepler”, “ezilen uluslar” üzerindeki baskı ve sömürünün bilgisi, ile buna sosyalist açıdan tepki göstermenin bilgisi;

– Eylem çağrısı.

Bütün bunlar, işçi sınıfının ekonomik-sendikal mücadele içinde kendiliğinden edinemeyeceği türden bir bilincin, ona ancak ekonomik alanın dışından verilebilecek türden bir bilincin unsurlarıdır. Bu, hiç kuşkusuz, “işçi sınıfı dışında” durarak, ona “dışarıdan” yapılacak silahlı eylemlerin açıklanmasını ulaştırarak verilemeyecek kadar kapsamlı ve derin bir içerik taşımaktadır.

Ütopik sosyalistler, proletaryanın kurtuluşunun dışarıdan bir takım örgütlenmeler, planlamalar, tasarılar ve örnek göstermelerle gerçekleşebileceğini sanıyordu. Proletaryanın sınıf olarak devrimci bir atılımdan ve kendi kurtuluşunu kendi kollarıyla sağlayabilme yeteneğinden yoksun olduğu şeklinde bir anlayışa sahipti. Ütopik sosyalistlerin tasarılarında, işçi sınıfı hep kurtarılacak bir sınıf olarak görünüyor, ama kendisini kurtarması için ne yapması gerektiğine dair bir şey söylenmiyordu. İşçi sınıfını, onun dışındaki aydınlar, iyi kalpli kapitalistler aydınlatabilir ve kurtarabilirdi. Marx ve Engels, proletaryanın saflarına katıldıkları andan itibaren, sınıfın kurtuluşunun yalnızca kendi kollarının eseri olabileceğini anlattılar. Lenin, “devrimci sınıfa (proletaryaya), bütün emekçi insanlığı sömürücülerden kurtarmak için verdiği savaşta yardımcı olmak” deyimini kullandı. Marx, Engels ve Lenin, işçi sınıfı adına, onu ideolojik olarak temsil etmek iddiasındaki burjuva, küçük burjuva aydın tutumunu mücadelelerinin her aşamasında eleştirdiler. Proletarya adına onu kurtarmaya çalışanların ya iyi niyetli başarısızlar ya da yalancılar olduklarını gösterdiler.

Mahir Çayan ve onun takipçileri de aynı kategoridendir. Onlar için sınıf mücadelesi, maddi bir gerçek ve “modern toplumsal sürecin bir fonksiyonu” değil, isteğe, iradeye, duyguya, inanca, moral üstünlüğe ve tutkuya bağlı olarak gerçekleşebilecek, yükselecek ya da alçalacak bir süreçtir!

İKİNCİ BÖLÜM
TEMEL MÜCADELE BİÇİMLERİ VE
KÜÇÜK BURJUVA DEVRİMCİLİĞİ

1. TAKTİK VE STRATEJİ

İŞÇİ SINIFININ MÜCADELE BİÇİMLERİNİN
ÖĞRETİSİ OLARAK STRATEJİ VE TAKTİK

Askeri birer terim olan taktik ve strateji, modern sınıflar savaşının iktidar mücadelesi biçimine yükselmesiyle birlikte, askeri anlamlarından daha kapsamlı bir içerik taşıyarak politik mücadelenin literatürüne girdi.

İşçi sınıfının burjuvaziye karşı kendiliğinden mücadelesi dönemlerinde mücadelenin biçimlerini ayırt etmek, bunlar arasında geçişler bulunduğunu görmek ve mücadeleyi bir politikaya bağlayarak iktidar savaşının unsurları halinde örgütlemek, sınıfın özel bir örgütlenme biçimi altında çözebileceği özel bir sorun düzeyine gelmemişti. İşçi sınıfının “kendisi için” mücadeleye girişmesinin ilk evrelerinde, taktik ve strateji kavramlarının, yalnızca askeri bir içeriği olması da bunun sonucudur. Barikat savaşlarının devrimci kalkışmanın temel karakteristiği olarak göründüğü XIX. yüzyıl devrim dönemlerinde, işçiler için savaş planlarını, işçilerin tarafını tutan meslekten askerler, daha önce savaşlara katılmış işçiler ya da askeri hareketler hakkında az çok deneyimi olan aydınlar oluşturuyordu. İşçiler, sokak savaşlarında, barikat kurup dağıtmakta ustalaşmak fırsatını buldukları bir çağı yaşıyorlardı ve kendi içlerinden de önemli ayaklanma komutanları çıkarabilecek bir birikime sahiptiler. Ne var ki, barikat savaşları barikat yıkıldığı ya da sokak savaşları sona erdiği zaman, bir başka düzeyde örgütlü olarak devam edecek kadar gelişkin bir politik içerik kazanmış değildi. Bu, ancak sıcak savaşa olduğu kadar, düzenli ve sistematik bir siyasi mücadelenin diğer biçimlerine de ustalıkla yön verecek bir siyasi partiyle mümkün olabilirdi. Sıcak barikat savaşlarının art arda yaşandığı bir sürecin içinde, silahlı direnişlere olduğu gibi, politikaya da kumanda edecek özel tipte bir proletarya partisinin yokluğu, yalnızca sınıf savaşının bir eksikliği olarak kalmıyor, aynı zamanda proletarya için geliştirilmiş bir politika biliminin geliştirilmesini de erteliyordu. Bu yüzden, mücadelenin bir biçiminden diğerine nesnel geçişlerde olduğu gibi, kavramsal düzeydeki geçişlerde de bir gelişme görülmemesi doğaldı. Proletaryayı, sınıf mücadelesinin bütün biçimlerinde yönetme ve proleter kitleleri bizzat kendi mücadeleleri içinde eğitme programına sahip bir proletarya partisinin doğuş süreci, aynı zamanda mücadelenin değişik biçimleri arasındaki bağıntıların da bilimsel olarak ele alınıp işlenmesi süreci oldu. Değişen koşullar altında, mücadelenin gerektirdiği yeni örgütlenme ve mücadele biçimlerinin yaratılması ve bunun da proletaryanın siyasal örgütlenmesi olarak süreklilik kazanmış özel bir kurmayın işi halinde ele alınması gerektiğini, bu olmadıkça devrim sürecinde karşılaşılan çok çeşitli ve boyutlu sorunların çözülemeyeceğini ilk keşfeden ve bunu kapsamlı bir politik mücadele teorisi halinde inşa eden ilk Marksist, Lenin oldu. Bu teori, dolaysız olarak iktidar için mücadele eden sınıf güçlerinin “mevzilenmesinin”, “silahlanmasının”, bir “taktiğe” ve “stratejiye” sahip olmasının koşullarını inceleyen, somut sosyo-tarihsel koşullarla partinin asgari ve azami programı arasında kurulacak bağların niteliği ve içeriği hakkında en genel ve temel ilkeleri formüle eden ve bunu politik örgüt kavramına bağlayan ilk bilimsel devrim teorisidir. Lenin, bu teori içinde sınıflar mücadelesinin bütün birikimini ve bu birikimin sağladığı teorik malzemeyi, proletaryanın sınıf mücadelesinin ihtiyaçları içinde değerlendirerek, farklı mücadele biçimlerini aynı temel üzerinde, yani siyasi iktidar mücadelesi temeli üzerinde, birleştirdi. Farklı toplumsal hareket alanlarına ve farklı mücadele biçimlerine ilişkin kavramları da, bu eksende yeniden yorumladı ve politik mücadelenin kavramları halinde inşa ederek kullandı. Strateji ve taktik kavramları da, bu geniş kapsamlı teorik işlemler dizisinin bir parçası olarak Leninist literatüre girdi.

Ne var ki, askerlik biliminden politika alanına yapılan bu kavram transferi, kavram içeriklerinin aynı kaldığı bir süreç içinde gerçekleşemezdi. Lenin, askerlikten sınıf mücadelesinin politik cephaneliğine aktarılan her kavramın yeniden işlenip geliştirilmesi gerektiğini görmüştür.

Stalin ise, bir militan olarak yetişme tarzının ve sürekli faaliyet gösterdiği eylem alanının ona kazandırdığı özellikler dolayısıyla askeri sorunlar konusunda bilgi ve tecrübe sahibi bir önderdi. Ayrıca, Komünist Enternasyonal’in dünya çapında çözmek zorunda olduğu sorunlar içinde askeri sorunların ve askerlikle politika arasındaki ilişkilerin ağırlık kazandığı bir dönemde en sorumlu görevleri yürüten bir Marksistti. Lenin’in devrettiği bilimsel çalışmaya, içinde bulunduğu ve sahip olduğu bu koşullar dolayısıyla en fazla katkıda bulunan komünist oldu. Bugün de, bir Marksist-Leninist için, söz konusu kavramların onun tanımladığı içeriklerini değiştirmek için geçerli bir neden yoktur.

Stalin’e göre;

“Stratejinin en önemli görevi işçi sınıfı hareketinin izlemesi gereken ve proletaryaya, programdaki hedeflere erişmek amacıyla, düşmana indirilecek en elverişli ana darbeyi gösteren esas yönü tespit etmektir. Stratejinin planı, belirleyici darbenin en çabuk bir şekilde azami sonuçlarının elde edileceği yönünü örgütleme planıdır.” (Eserler, Cilt 5, s.142)

Bu tanımın, askeri strateji kavramından ayrıldığı temel nokta, dolaysız olarak bir sınıf için, proletarya için ve sınıf mücadelesi içinde kullanılacak bir içerik taşıyor olmasıdır. Aynı tanım, bir askeri kurmay bakımından ancak genelleme ve indirgeme yoluyla elverişli bir anlam kazanabilir.

Strateji kavramını, klasik biçimiyle ilk kullanan kişi Napolyon Bonaparte idi. Onun tanımında bu kavram, “savaş sanatı”nın bir parçası olarak yalnızca askeri harekatın yönetilmesi için gerekli kuralları formüle ederdi. Clausewitz’le birlikte, askerlikle politika arasındaki ilişki, strateji kavramının tanımlanmasında eksen haline geldi. Clausewitz’e göre strateji, “devletin kararlaştırdığı siyasi hedefe kuvvet yoluyla varmak sanatı” idi. Strateji, düşman kuvvetlerin maddi ve manevi bütün güçlerinin imhasına yönelik bir planı içermeli, ve bir “savaş yönetimi” tarafından elde edilecek sonuçlara göre yürütülmeliydi. Bu tanımda, Clausewitz’in ünlü, “savaş, politikanın başka araçlarla devamıdır” sözünün temelde durduğu görülüyor. Önemli olan, devletlerin politikasıdır ve askerlik de, devlet politikasının gerçekleşme yollarından birisi olduğuna göre, strateji de buna göre tanımlanmalıdır. Stalin’in tanımında, politika ve askerlik ikileminin bulunduğu söylenemez. O, stratejiyi, dolaysız olarak politik bir kavram olarak kullanmakta ve tanımlamaktadır. Stalin’in tanımında strateji, askerliğin burjuva biliminin ortaya attığı bir kavram olarak kalmamış, doğrudan doğruya sınıf mücadelesinin bir aracı olarak yeniden tanımlanmıştır. Strateji, sınıf mücadelesinin bir kavramı olarak tanımlandığında, buna bağlı olarak, hedef, darbe, esas yön, sonuç gibi kavramların da, artık askeri terimlerle doğrudan bir ilişkisi kalmamaktadır. Strateji kavramının kurucu öğeleri olarak kullanılan bu kavramların her biri, sınıflar mücadelesinin politikası içinde yeni anlamlar kazanmıştır.

Fakat Stalin, yazılarında, askeri strateji ile siyasi strateji arasında ayrım yaparak, bunlar arasında analojiler de kurar. Böylece, kavramın kökenine yapılan göndermeler, bir yandan politika biliminde kullanılan biçiminin anlaşılmasını kolaylaştırır, diğer yandan da kavramın içeriğinin poltika alanında kullanılmasıyla ne biçimde değiştiğini açıklığa kavuşturur. Stalin, burada kaynak olarak kullandığımız makalesini, şu sözlerle bitirir:

“Siyasi stratejinin görevi, her şeyden önce, Marksizmin teorisi ve programından yola çıkarak, ve tüm ülkelerin işçilerinin devrimci mücadelesinin deneyimlerini hesaba katarak, verili tarihsel dönem için, verili ülkenin proleter hareketinin esas doğrultusunu doğru saptamaktır.” (age. s.144)

Taktik kavramının da, strateji kavramı gibi, askeri savaş sanatıyla bağıntılı bir doğuş ve gelişme öyküsü vardır. Burjuva askerlik biliminin önde gelen teorisyenlerinden Foch, stratejinin temelinin muharebe olduğunu öne süren teziyle, taktik kavramının askerlik alanında tartışılmaya başlamasının yolunu açtı. Muharebe, savaşın geneli içinde, özel bir alanda, özel bir amaç için yapılan kısmi çatışma anlamına gelir. Foch’un tezine kadar, muharebe kavramı, genelde stratejinin bir parçası olarak ele alınırdı ve askeri teoride önemi küçümsenirdi. Strateji ile muharebe arasında dolaysız bir bağ kuran bu teoride, küçük çatışmaların ve mevzii çatışmalarının önemi vurgulandı ve stratejinin bunlarsız gerçekleşemeyeceği fikri öne sürüldü. Böylece “savaş bilimi”nin uygulamalı alanlarından birisi olarak, lojistikle birlikte taktik de, stratejinin alt cümlesi haline getirildi. Askerlikte taktik, “muharebe meydanının bilimi” olarak tanımlanır. Savaşın tümünün kazanılmasından ve düşmanın “tüm maddi ve manevi güçlerinin imhası” planından farklı olarak, belli bir mevzide, belli bir anda çatışmanın kazanılması için gerekli araç ve yöntemlerin araştırılması ve geliştirilmesi taktiğin görevidir.

Stalin, taktiği tanımlarken, askerlik alanındaki tanım içeriğini, taktik ile strateji kavramları arasındaki hiyerarşik bağıntıyı göz önünde bulundurur:

“Taktik, stratejinin bir parçasıdır, ona tabidir ve ona hizmet eder. Taktik, savaşın bütünüyle değil, onun tek tek parçalarıyla, mücadelelerle, çarpışmalarla ilgilenir. Strateji, savaşı kazanmayı, ya da diyelim ki, çarlığa karşı mücadeleyi sonuna kadar götürmeyi hedeflerken, taktik, her verili anda somut savaş durumuna az çok uygun düşen şu ya da bu çarpışmayı, şu ya da bu mücadeleyi kazanmayı, şu ya da bu kampanyayı, şu ya da bu eylemi başarıyla gerçekleştirmeyi hedefler.

“Taktiğin en önemli görevi, verili bir anda, somut duruma en uygun düşen ve stratejik başarıyı en emin şekilde hazırlayan mücadele yollarını ve araçlarını, biçimlerini ve yöntemlerini saptamaktır. Bu nedenle taktik eylemler, onların sonuçları, kendi başlarına dolaysız etki bakış açısından değil, stratejinin görevleri ve olanakları bakış açısından değerlendirilmelidir.” (Stalin, age. s.144-145)

Bu noktada, stratejinin belirleyiciliği ilkesinden hareketle, Stalin, taktiğin ilginç iki boyutuna değinir:

“Dolaysız etkileri bakımından çok parlak olan, ancak stratejik olanaklara uymayan taktik başarıların, tüm savaş için felaketli sonuçlar getiren ‘beklenmedik’ bir durum yarattığı anlar da vardır.” (Stalin, age. s. 145)

Ve;

“Taktik başarılardan vazgeçilmesini, gelecek için stratejik avantajlar sağlamak üzere taktik dezavantajların ve kayıpların bilerek üstlenilmesini gerektiren anlar da vardır. Bu, savaşta sık sık olur; bir taraf, kendi birliklerinin kadrosunu kurtarmak için ve üstün düşman güçlerinin darbesinden bunları sakınmak istediğinde, planlı bir geri çekilmeye başlar ve zaman kazanmak, gelecekteki tayin edici savaşlar için güç toplamak amacıyla, koskoca şehirleri ve bölgeleri savaşmaksızın teslim eder. Rusya’da 1918’deki Alman saldırısı sırasında, barışa susayan köylülerle ittifakı korumak, bir nefeslenme molası elde etmek, yeni bir ordu yaratmak ve böylece gelecek için stratejik avantajlar sağlamak üzere parti, andaki dolaysız siyasi etkisi bakımından muazzam bir dezavantaj olan Brest barışını kabule zorlandığında, durum böyleydi.” (age. s.146)

Stalin, taktik konusunu incelediği bölümü şu sözlerle bitirir:

“Taktiğin görevi, her şeyden önce, stratejinin yönergelerini kılavuz edinerek ve bütün ülkelerin işçilerinin devrimci mücadelesinin deneylerini göz önüne alarak, her verili anda somut savaş durumuna en uygun mücadele biçim ve yöntemlerini saptamaktır.” (Stalin, age. s.146)

Marksizm-Leninizm açısından strateji ve taktik, görüldüğü gibi, doğrudan doğruya proletarya hareketine bağlı olarak şekillenen, doğrudan doğruya sınıf hareketinin talepleri ve imkanlarıyla belirlenen bir politik uygulamadır. Bu kavramların sınıf mücadelesinin terminolojisinde kazandığı anlam, askerlik alanında taşıdığı anlamdan farklı olarak, sosyal sınıflar arasındaki savaşın politik araçları haline gelmeleridir. Bu durumda da, kimin stratejisi ve kimin taktiği gibi soruların cevabı, doğrudan doğruya sınıflar mücadelesi alanından hareket edilerek verilebilir. Stalin, sürekli olarak “proletaryanın taktiğinden”, “uluslararası işçi sınıfı hareketinin deneylerinden”, “sınıflararası ittifaktan”, söz ediyor. Daima toplumsal hareketin maddi unsurları ile ilişkili olarak bu kavramlara bir anlam veriyor.

Oysa, genel olarak küçük burjuva devrimci hareketler, bu arada örneğin Devrimci Sol, “proletaryanın taktiği” denilince, doğrudan doğruya “kendi hareketinin” durumunu, kendi imkanlarını, kendi ihtiyaçlarını gözönünde tutan bir “taktik” tanımına sahiptir. Şu sözleri ele alalım:

“12 Eylül cuntasıyla birlikte, devrimci hareketin taktik hedefleri değişmek durumunda kaldı. 12 Eylül öncesinde sivil faşistler ve giderek devlet güçleriyle süren çatışmalar, 12 Eylül sonrası –sivil faşistlerin arenadan çekilmesiyle– karakter değiştirdi. Artık devlet güçlerinin saldırıları ve bu saldırılara karşı şekillenen devrimci mücadele vardı. Proletaryanın taktik hedefleri, cunta generalleri, onların destekçisi tekelci sermaye, emperyalist güçler, büyük toprak sahipleri ve bu kesimlerin vurucu güçleriydi.” (Devrimci Sol Dava Dosyası –Broşürler–, s.433. “Hareketimizin Gelişimi Ve Devrimci Mücadele.”)

12 Eylül sonrasında, proletaryanın durumunu karakterize eden genel özellikler, sendikaların tümüyle askeri cuntanın denetimi altına alınması, devrimci işçilerin ve işçi önderlerinin işten çıkarılmaları, tutuklanmaları, reel ücretlerde kesin bir düşüş, politik bakımdan silahsızlandırma ve örgütsüzleştirmeydi. En genel planda ve dönemin siyasal özellikleri bakımından tahlil edilecek olursa, elbette proletaryanın (eğer kavramı Stalin’in tanımladığı içeriğiyle kullanacak olursak) stratejik hedeflerini, yukarıda Devrimci Sol belgesinde sayılan sınıflar oluşturuyordu. Ama proletaryanın sınıf olarak kitlesiyle ilgili bir analizin söyleyeceği en son şey bunlardır. Bu hedefler, ancak proletaryanın siyasal örgütünün, genel bir plan yapmak ve özel durumları açıklamak bakımından işine yarayabilirdi. Ama proleter kitlelerini harekete geçirmek, onların talepleriyle örgütün planları arasında bir bağıntı kurmak isteyen, bunu gözeten bir siyasi örgüt için, yani bu tespitten hareket ederek (Stalin’in kullandığı anlamda) taktikler araştıran bir siyasi hareket için, bu tahlil tamamen “afaki”dir. Bu, ayakları havada, yani sınıfla asgari düzeyde olsun bir ilişkisi olmayan, onun gündelik mücadelesinin hedeflerini formüle etmeyen bir taktik tanımıdır. Açıkça söylemek gerekirse, proletaryanın taktik hedefleri olarak tanımlanan şeyler, ancak, devrimin belli bir aşamasının karakteristiklerini çözümleyen bir stratejinin paragraf başlıkları olabilirdi, proletaryanın taktiği değil! Kaldı ki, bir an için, bunların “doğru taktik hedefler” olarak saptandığını kabul etsek bile, bu, gene, proletaryanın değil, Devrimci Sol’un taktik hedefleri olarak kalacaktır. Bu tespitlerde, proletaryaya, verili bir anda, somut duruma en uygun düşen ve stratejik başarıyı en emin şekilde hazırlayan mücadele yollarının, araçlarının, biçimlerinin ve yöntemlerinin gösterildiği söylenebilir mi?

Bu, geçmişten bir örnekti. Bugün Devrimci Sol, somut koşullara uygun olarak işçi sınıfına, emekçi halka, hangi taktiği öneriyor? Sınıflar mücadelesinde, burjuvazinin çok yönlü, ekonomik, siyasal, kültürel vb. saldırısını göğüsleyecek, stratejik hedefe doğru ilerlemesini kolaylaştıran yollar açacak bir önerisi var mıdır?

DEVRİMİN İLERLEMESİNE VE GERİLEMESİNE
BAĞLI OLARAK TAKTİK

Devrimci Sol’un kendisini proletaryanın yerine koyan analizlerinin hepsi bundan ibaret değildir. İşçi sınıfını ideolojik olarak temsil etmekten, işçi sınıfının kendisi olduğunu sanmaya doğru gelişen çizgisinde, Devrimci Sol, ülkedeki tüm siyasal gelişmelerin, sosyal hareketini tümünün kendi ekseninde döndüğünü kurmaya başlar.

Marksist-Leninist bir siyasi hareket, ülkenin genel durumu hakkında bir değerlendirme yaparken, her şeyden önce, sınıfların nesnel hareketini temel almak durumundadır. Sınıfların “temsilcilerinin” (bu temsilciler gerçekten sınıfları temsil ediyor olsalar bile) hareketini, nesnel durumunu, imkanlarını ve hareket eğilimlerini, sosyal sınıfların nesnel durumu, imkanları ve hareket eğilimleri yerine koyan bütün çözümlemeler, irade’nin belirleyiciliği ilkesini hareket noktası olarak alıyor demektir. “Somut koşulların somut tahlili” yerine, öznel durumların genel ve soyut tahlili ile yetiniyor demektir.

Devrimci Sol, 12 Eylül’de sınıf mücadelesinin koşullarını çözümlerken, gene aynı yöntem hatasını, gene aynı sübjektif idealist temelden yola çıktığı için yapmıştır.

“Hareketimiz, değişen durumu doğru olarak tespit etti ve cuntaya karşı nasıl mücadele edeceğini, hangi taktik hedeflere yöneleceğini belirleyerek savaşın sürdürülmesi gerektiğini vurguladı. ... Faşist cuntanın ve emperyalizmin programını engellemenin yolu silahlı mücadeleden geçiyordu.” (age. s. 433)

Görüleceği gibi, burada silahlı mücadele kavramı açıkça kullanılmakta, “öncü savaş”tan ya da “silahlı propagandadan” değil, “faşist cuntanın ve emperyalizmin planlarını bozacak” bir silahlı mücadeleden söz edilmektedir. Nedir “faşist cuntanın ve emperyalistlerin planları”? Aynı Devrimci Sol belgelerinde bunlar şöyle değerlendiriliyor:

“ABD emperyalizmi, İran İslam Devrimi’nden sonra, Ortadoğu’da sarsılan gücünü yeniden sağlamlaştırmak için, o dönem milli krizin derinleşmesi sonucu istikrarsız bir ülke olan Türkiye’de askeri cuntayı gündeme getirdi. Gerici Arap rejimlerine ve Mısır-İsrail ittifakına dayanan ABD gücü, Türkiye’deki bir askeri cunta ile daha da sağlamlaşacaktı. Böylece, askeri faşist cunta yönetimindeki Türkiye, ABD ve NATO’nun Ortadoğu bölgesi için diğer görevlerini yerine getirebilecekti. Öte yandan, 12 Eylül öncesi ülkemizdeki milli kriz giderek derinleşirken, sınıf mücadelesi de gelişiyordu. Türkiye genelinde sivil faşistlerle devrimciler arasındaki çatışmalar, yer yer halk kesimlerine sıçrarken, devlet güçleri de açıkca çatışmalar içine giriyordu...

“(Cuntanın programı), birkaç ana noktayı kapsıyordu: Bunları, Türkiye’yi, ABD ve NATO’nun çıkarlarını savunacak “çevik kuvvet”e katılacak, bir “istikrar”a kavuşturmak, bunun için faşist devlet aygıtını yetkinleştirmek, yargı ve yasama gücü karşısında yürütme gücünü arttırarak baskı ve şiddeti açık ve meşru hale getirmek, oligarşi içinde tekelci burjuvazinin sömürü payını artırmak ve egemenliğini pekiştirmek, 12 Eylül öncesi gelişen sınıf mücadelesini kanla bastırmak, özellikle silahlı solu ezmeye çalışmak olarak sıralayabiliriz.” (age. s. 391)

Ve Devrimci Sol, bütün bu planlar karşısında “kendi” durumunu değerlendirirken şunları söylüyor:

“Hareketimiz, tüm olumsuzluklara, yenilen ağır darbelere rağmen, altı yedi ay gibi bir süre, cuntaya karşı silahlı savaşı üst boyutlarda sürdürerek mücadele etti. Örgütsel darbelerin önderliği zaafa uğratması, ardından, objektif olarak, üst boyutta bir mücadele sürdüremedi. Faşizmin programını bozamadı.”

Devrimci Sol’un, ABD emperyalizminin, İran İslam Devrimi’nden sonra, Ortadoğu’da sarsılan gücünü yeniden sağlamlaştırmak için, o dönem milli krizin derinleşmesi sonucu istikrarsız bir ülke olan Türkiye’de askeri cuntayı gündeme getirmesi ve gerici Arap rejimlerine ve Mısır-İsrail ittifakına dayanan ABD gücünün, Türkiye’de bir askeri cunta ile kendi durumunu sağlamlaştırması ve askeri faşist cuntanın da Türkiye’yi, ABD ve NATO’nun Ortadoğu bölgesi için bir jandarma haline getirmesi planlarını, örgüt olarak silahlı mücadele taktiği ile bozmaya çalıştığını öğrenmiş oluyoruz.

Ama başarıya ulaşılamamıştır. Neden? Cevabını gene kendi belgelerinden okuyoruz:

“Önder kadroların sürekli yakalanmasıyla örgütün siyasi kapasitesi sürekli düştü. Örgüt yönetimi ve organları büyük yaralar aldı. Toparlanma-yakalanma kısır döngüsü aşılamadığı için, bir kesitten sonra cuntanın programını bozmak ve teşhirini sağlamak mümkün olmadı.” (age. s. 433)

Önceki bölümde Mahir Çayan’ın “baş çelişki” tespiti yaparken, bunu kendi örgütü ile oligarşi arasındaki çatışmaya indirgediğini görmüştük. Burada da aynı anlayışın devam ettiği görülmektedir. Emperyalizmin ve işbirlikçilerinin planları ve programlarını engelleyecek güç olarak Devrimci Sol’un ileri sürdüğü kuvvetler kendi örgütsel gücünden ibarettir. Bu güç yenilgiye uğrayınca, Devrimci Sol’un “önder kadroları yakalanınca”, “örgütün siyasi kapasitesi düşünce”, “örgüt organları yara alınca”, planların bozulması mümkün olmuyor. Bu anlayışın, örgütle proletaryayı özdeş gören anlayışla aynı kalıptan çıktığını görebiliriz.

Örgütsel durum ve imkanların bütün sınıf mücadelesinin durumu ve imkanları yerine geçirilmesinin bir başka örneğini, “ricat taktiği”nin tartışılması sırasında da görebiliriz.

Stalin’in “Leninizmin İlkeleri”nde verdiği tanıma göre, devrimci taktikler, hareketin nispeten kısa kabarma ve alçalma dönemlerinde, devrimin yükselmesi veya gerilemesi döneminde proletaryanın alacağı tavrın tespit edilmesidir. Buradaki bütün terimler, özel bir dikkatle ele alınmalıdır. “Nispeten kısa, kabarma ve alçalma dönemleri”nden söz edilmesinin nedeni, taktik kavramının tanımıyla ilgilidir. Genel bir strateji planının uygulanmasına giden yolda, objektif koşullar nedeniyle, yani iktisadi, sosyal, siyasal değişiklikler yüzünden, devrimci harekette bu değişkenlere bağlı olarak ortaya çıkabilecek, stratejinin konusu olan genel aşamaya nispetle, kısa kabarma veya alçalmalardan söz ediyor Stalin. Gene bu değişkenlere bağlı olarak devrimin yükselmesine ya da gerilemesine bağlı olarak proletaryanın alacağı tavrın tespit edilmesine taktik adını veriyor. Kuşkusuz taktik, yalnızca nesnel koşulların, sosyal, siyasal, ekonomik değişkenlerin durumuna göre değil, aynı zamanda proletaryanın siyasal örgütünün güç ve imkanlarına, kitlelerle olan ilişkisinin boyutlarına göre de belirlenir. Yalnızca objektif koşullar değil, sübjektif koşullar da göz önünde bulundurulur. Bunlardan yalnızca birisini temel almak, başlıca iki farklı sapmaya karşılık düşer: Yalnızca objektif koşulları göz önünde tutarak yapılan taktik değerlendirmesi, kendiliğindenci-ekonomist bir politikanın biçimlenmesini hazırlarken, sadece sübjektif etkenlere bağlı olarak taktiğin belirlenmesi de, iradeci, sübjektivist bir temele işaret eder. Devrimci Sol, “emperyalizmin ve faşist cuntanın planlarını bozmak” üzere çıktığı yolda, sübjektif koşullar yüzünden başarısızlığa uğradığını söylemektedir. Bu, ikinci türden bir sapmaya karşılık düşmektedir.

Öte yandan, Devrimci Sol, 12 Eylül döneminden sonra “ricat taktiği” izleyen hareketleri şöyle eleştiriyor:

“Faşist terörle, baskıyla, işkenceyle, zindanlara doldurulmakla pasifize edilen, her türlü demokratik hakkı elinden alınan emekçi kitleler ve demokratlaşma yoluna girmiş ve yozlaşmaya açık binlerce devrimci sempatizan ve faşizmin süren baskı politikası, Ortadoğu’da açıkca jandarma rolü oynayan, halklara saldırmaya hazırlanan bir Türkiye... Bu durumu değiştirmek imkansız değildir. Tüm olumsuzluklara rağmen, faşizmin üstünlüğünü yıkmak ve programını başarısız kılmak mümkündür.”

Kuşkusuz, burada söylenenler, Devrimci Sol belgesinde bir sayfa sonra söylenecek olan yukarıda aktardığımız sözlerle çelişkilidir. Bir yandan, “toparlanma-yakalanma kısır döngüsü aşılamadığı için, bir kesitten sonra cuntanın programını bozmak ve teşhirini sağlamak mümkün olmadı.” denirken, diğer yandan “tüm olumsuzluklara rağmen faşizmin üstünlüğünü yıkmak ve programını başarısız kılmak mümkündür” demek, tutarlı bir iddia olmuyor.

Devrimci Sol’un, kendi olanaksızlıkları nedeniyle bozamadığı planı, bütün solun “silahlı mücadelesi” ile bozulabilecek bir şey olarak gördüğü anlaşılıyor. O zaman da, durumda değişen bir şey olmayacaktır. Bir örgüt yerine on, yirmi, kırk örgüt konulmakla, çelişkinin oligarşi ile örgüt arasında görüldüğü günlerin yanılgısının aşılması sağlanamaz. Örgütler bir yana, bir silahlı karşı koyuşun, sosyal bir olay halini alabilmesi için, başta işçi sınıfı olmak üzere, halkın büyük bir kesimini kapsaması, dolaysız olarak halkın eylemi halini alması koşulu vardır. Üstelik, hedefte “emperyalizmin ve faşist cuntanın planlarını bozmak” gibi hiç abartmasız en azından Ortadoğu çapında kapsamı olan bir emperyalist ve yerli işbirlikçi ittifakı varsa, bunun örgütlerin varsayılan birleşik silahlı gücü ile alt edilebileceğini düşünmek, idealist iyimserliğin sınırlarını bile zorlamak demektir.

Marksizm, devrimci sınıfın kitlesinden kopuk dar kadro eylemciliğini ve sübjektif gücün rolünün devrim sürecinde merkezi bir yere konularak abartılmasını tarihi boyunca eleştirmiş ve bu akımı darbecilik olarak nitelendirmiştir. Ne var ki, “darbecilik”, kesinlikle kadroların sayısına bağlı olarak değişebilecek bir nicelik sorunu değildir. Yani kadroların sayısı onlarla sayılabiliyorsa eylem darbecidir, binlerce kadroyla sürdürülüyorsa darbeci değildir denemez. Silahlı bir grubun, isterse sayıları binleri bulsun, bir toplumsal kitle temeli olmaksızın, iktidara yürümek için gerekli toplumsal gücü taşımaksızın, bölge ve dünya çapında sorunların en azından özel bir bölümünü çözebileceğini, bölge ve dünya çapında emperyalist planların bir kısmını olsun bozabileceğini düşünmek, bir darbe mantığına işaret eder. Şu tarihsel örnek, bu bakımdan öğreticidir: 1924’de, Sovyet Devrimi’nin etkisiyle, Estonya’da hatırı sayılır miktarda bir komünist grubu, bir sabah erken saatlerde, hükümet binalarına, kilit noktalara ve belli başlı stratejik noktalara el koyarlar, sokakları tutarlar. Bunun ardından Sovyet kuvvetlerinin yardıma geleceğini ve devrimin başarısı için kendi eylemlerinin başlamasının yeteceği düşüncesindedirler. Lenin’in, bu türden “komünist darbeciliğe” karşı önceden yöneltmiş bulunduğu eleştiri, kuşkusuz yardıma geleceği umulan Sovyet kuvvetlerinin tavrını, bu kuvvetleri yöneten politikayı belirlemiştir:

“Bu biçim eylemin mutlak ön koşulu, geniş kitleleri, mümkün olan en büyük sayıdaki işçiyi kapsayacak ve eyleme sokacak militan üniteler halinde örgütlemektir.”

Söz konusu “komünist darbe”, dört saat içinde ezilir. Darbeciliğin, “bir azınlığın eylemi” olarak tanımlanmasına bağlı olarak bu olaya ilişkin söylenebilecek şey, eylemin sınıfın azınlığının eylemi olması durumunda da eleştirinin geçerli kalacağıdır. Kitleleri, “mümkün olan en büyük sayıdaki işçiyi” kucaklamayan her silahlı hareket, bir azınlığın eylemi olarak, isterse bu azınlık, “işçi sınıfının azınlığı” durumunda olsun, yöntem bakımından darbecilikle özdeş kalacaktır. Devrimci Sol’un “eğer olsaydı” dileğiyle eleştirdiği genel tutum çağrısı, talihsiz Estonya’lı komünistlerin ayaklanmasına benzer bir ayaklanma için çağrı özelliği taşımaktadır.

Buna karşılık, gerilla mücadelesinin de bir “azınlık eylemi” olduğu ileri sürülebilir ve bunun da “darbecilik” sayılıp sayılamayacağı sorulabilir. Gerilla, savaşın biçimlerinden birisidir ve Devrimci Sol’un ele aldığımız belgelerinde kastettiği “silahlı mücadele” ile ilgisi yoktur. Bu olamaz; çünkü, yukarıda aktardığımız Devrimci Sol belgesinde, düşman güçlerinin yıpratılmasından, genel savaş içinde özel birlikler aracılığıyla özel hedeflere saldırılmasından, manevra yeteneği büyük, küçük birlikler aracılığıyla büyük güçler dengesinde değişikliklere yol açan etkiler yaratılması gibi hedeflerden söz edilmiyor. Burada gerilla güçlerinin çözebileceğinden çok daha büyük, global problemlerin çözümü için bir yol öneriliyor. Öyle ki, ya “emperyalistlerin ve faşist cuntanın planları”nın kapsamı ve bu planları uygulamak için seferber edilen uluslararası askeri, diplomatik, politik, sosyal ve ekonomik güç hakkında bir öngörü yoktur ve dolayısıyla bunların silahlı grupların eylemiyle bozulabileceğinden söz edilebilmektedir. Ya da “geleneksel sol”un da silah elde savaşa katılmasıyla bu gücün yaratılabileceği sanılmaktadır. Neresinden bakılırsa bakılsın, kararlı bir azınlığın iradesinin, sosyal, politik, ekonomik süreçler üzerinde belirleyici olduğuna inanmanın ifadesidir bu. Devrimci Sol, “devrimin ilerlemesi ya da gerilemesi” deyiminden, özellikle kendisinin ve çok zorlandığında da, genel olarak sol siyasi hareketlerin ilerlemesini ya da gerilemesini anlıyor. Onun anlayışında, toplumsal koşullar, sınıfın maddi ve manevi güçlerinin durumu, siyasal olaylar, hepsi bir durağanlıktır, bir değişmezlik içindedir sanki; ilerleyen ya da gerileyen Devrimci Sol’dur ve bütün taktikler buna göre belirlenir. Daha doğrusu “silahlı propaganda” diye bir temel mücadele biçimi vardır ve o, ya uygulanabilir, ya da uygulanamaz: Devrimci Sol’un durumuna bağlıdır bu, başka bir şeye değil.

Devrimci Sol “ricat taktiği” uyguladıkları için, dışındaki sol hareketleri eleştirirken, kendisinin bu taktiğe başvurmadığını, her koşul altında mücadeleyi sürdürmek için çaba harcadığını ifade ediyor. Bu sözlerde, iki esaslı yanlış vardır: Birinci olarak, 12 Eylül döneminde, hiçbir hareket kelimenin doğru içeriği bakımından söylenecek olursa, “ricat taktiği” uygulayamamıştır. Devletin takip ve saldırısına maruz kalan hareketlerin büyük bir bölümü yalnızca bozguna uğramış bir biçimde, mücadele alanını terk etmiştir. “Ricat taktiği” kavramı, bu bozgun halinde dağılma yüzünden Türkiye’de kirletilmiştir. İkinci olarak, bunun karşısında Devrimci Sol, kendisinin ricat –geri çekilme– taktiğine başvurmadığını öne sürerek övünüyor. Oysa, söz konusu siyasi hareketlerle Devrimci Sol arasında aslında fark yoktur: yalnızca onlar uğradıkları bozgunu “geri çekilme” olarak göstermeye çalışmışlar, Devrimci Sol ise, aynı yenilgiye uğramış olmasını böyle adlandırmamıştır. Geri çekilmeyi bir onursuzluk, kavga kaçaklığı, cesaretsizlik olarak yorumlamış, bu taktiğin kullanılmasını, neredeyse bütün zamanlar ve bütün koşullar için peşinen yasaklamıştır. Oysa, ricat taktiği, Stalin’in yukarıda aktardığımız sözlerine dayanarak söyleyecek olursak, savaşmanın bir biçimidir. Devrimci dalganın alçaldığı, düşman kuvvetlerinin saldırısının eski yöntemlerle göğüslenemediği koşullarda, yeri ve zamanı geldiğinde, savaş imkanlarını, savaş araç ve gereçlerini, temel örgüt birimlerini ve kadrolarını koruyarak düzenli bir geri çekilmeyi başaramayan, güçlerini toparlamak ve düşmana yeniden saldırmak için geçici olarak savaş alanındaki bazı mevzilerini terk etmesini bilmeyen bir örgüt ya da ordu, cesaretiyle değil, bilgisizliği ve beceriksizliğiyle anılır. Ama kapağı yurtdışına atmayı, kadroları dağıtmayı, “herkes başının çaresine baksın” demeyi ve mücadelenin bütün alanlarını tümüyle ve silinmek üzere terk etmeyi “ricat taktiği” diye yutturmaya çalışanlar da, bilgisizlik ve beceriksizlikleriyle değil, apaçık tasfiyecilikleri ve korkaklıklarıyla anılacaklardır.

2. MÜCADELE BİÇİMLERİ VE
ASKERİ (SİLAHLI) MÜCADELE

Devrimci Sol, “silahlı mücadelenin temel”, diğer mücadele biçimlerinin ise buna tabi olduğu bir mücadele anlayışına sahip olduğunu pek çok yerde yazmıştır. THKP-C kökenli diğer hareketlerle bu konuda giriştiği tartışmalarda, “silahlı mücadelenin temel olması”nı nasıl kavradıklarını açıklamıştır.

Devrimci Sol’un silahlı mücadele kavramı kapsamında kullandığı temel diğer kavramlar şunlardır: Öncü savaşı, silahlı propaganda, askerileşmiş politik savaş stratejisi vs.

Bunlar içinde, Devrimci Sol’a göre, silahlı propaganda, temel mücadele biçimidir.

“Bizim gibi emperyalizmin III. Bunalım Döneminin yeni-sömürge ülkelerinde, mevcut tarihsel koşullarda, öncü savaşı aşamasında, silahlı propagandanın temel mücadele biçimi olması, hedefleri, karakteri ve siyasi sonuçları itibariyle, II. Bunalım Dönemi halk savaşlarında başvurulan silahlı propagandayla nitel bir farklılık gösterir. Yani, silahlı propagandanın temel mücadele biçimi alınarak, öncü savaşının sürdürülmesi, içinde bulunduğumuz tarihsel koşulların bir gereğidir.

“... Ülkemizde politik kitle mücadelesinin temel metodu, silahlı propagandadır. Kitleleri örgütleyip bilinçlendirmek için başvurulan diğer politik kitle mücadeleleri ve ekonomik- demokratik hareketler, –miting, yürüyüş, grev, gazete, broşür, afiş, vb.– silahlı propagandaya tabidir.” (Devrimci Sol Dava Dosyası, “Tasfiyecilik ve Devrimci Çizgi” başlıklı bölüm, s. 49)

Marksist teoride, Engels tarafından proletaryanın sınıf mücadelesinin temel biçimleri saptanmıştır ve başlıca üç temel biçim altında toplanmıştır. Bunlar, ekonomik-sendikal mücadele, ideolojik (felsefi, teorik) mücadele ve politik mücadeledir. Devrimci Sol teorisyenleri, elbette bu sınıflandırmadan haberlidirler. Silahlı propaganda’yı temel mücadele biçimi olarak sayarken, Engels’in saptadığı ve Lenin’in geliştirdiği bu sınıflandırmaya ters düşmedikleri kanısındadırlar. Çünkü onlara göre, silahlı propaganda, politik mücadeleden ayrı bir şey değildir; sadece onun temel alınması gereken bir biçimidir.

“Politik mücadele, en genel anlamıyla temel mücadeledir. Ama, emperyalizmin işgal biçimi (III. Bunalım Döneminin özellikleri), ülkenin ekonomik, siyasi, sosyal, psikolojik, kültürel özellikleri, kısaca mevcut toplumsal formasyon, politik mücadelenin bir biçimi olan silahlı propagandanın temel mücadele biçimi olarak ele alınmasını ve diğer politik ve ekonomik-demokratik mücadele biçimlerinin ona tabi kılınmasını ve onun tarafından belirlenmesini zorunlu kılar. (İdeolojik mücadele bu doğrultusunda ele alınır)” (Dava Dosyası, s. 46)

Devrimci Sol, Engels ve Lenin tarafından ortaya konulan mücadele biçimleri sınıflandırmasını ise, “Marksizmin evrensel şemalarından biri” olarak değerlendirmekte, evrensel olanla özel olan arasında bir farklılık bulunduğu gerekçesiyle, bu “şema”yı reddetmektedir. Önceki bölümde, Mahir Çayan’ın kendi görüşlerini haklı çıkarmaya çalışırken, Marksist-Leninist teorinin kendi teorisine uymayan her önermesini, “başka tarihi şartlarda ileri sürülmüş ve yaşanılan dönemde eskimiş tezler” olarak nitelendirdiğini görmüştük. Devrimci Sol, Mahir Çayan’dan devraldığı bu maymuncuğu, açmakta zorlandığı bütün kapılarda kullanıyor. Herhangi bir düşüncesinin ya da davranışının Marksizm-Leninizme uymadığı gösterildiğinde, kendisini değil, Marksizm-Leninizmi gözden geçirmeyi tercih ediyor. Marksist-Leninist teoriyle karşıt pozisyonlara düştüğünde, teoriyi yanlış bularak kendisini kurtarmaya çalışıyor. Bu konudaki tutumu da, bu bakımdan tipiktir. Engels ve Lenin’in tespitleri açıkca ortada dururken, üç temel biçime bir başka temel biçim eklemek ancak Engels ve Lenin’in önermesinin “eskimiş” olduğu söylenerek mümkün olabilecektir. Marksizm’in başlıca analiz araçlarından birisi, sınıf mücadelesinin temel biçimlerinin ayırt edilmesidir. Sınıf mücadelesinin değişik biçimleri sınıflandırılarak, proletarya partisinin programının ve planlarının oturacağı zeminin başlıca hareket özellikleri ve değişik hareket biçimleri arasındaki geçişlerin ve ilişkilerin tespiti imkanı sağlanmıştır. Böylece de, proletarya partisinin güçlerini seferber etmesi, propagandasının ve ajitasyonunun özelleştirilmesi ya da genel bir düzeyde ele alması için ona bir toplumsal çözümleme anahtarı verilmiştir. Bu sınıflandırma, Devrimci Sol yazarının belirttiği gibi gerçekten evrenseldir. Yani, bütün modern sınıflı toplum ilişkilerinde, burjuvazi ile proletarya arasında mücadelenin bulunduğu bütün zamanlar ve bütün ülkeler için geçerlidir. Devrimci Sol’un, evrensel olma özelliğini bir kusurmuş ve geçersizlik için bir nedenmiş gibi göstermesinin Marksizm-Leninizm çerçevesinde hiçbir haklı gerekçesi olamaz. Bu tavrı anlaşılır kılan tek nokta, Marksizm-Leninizmin bu sınıflandırmasının, Devrimci Sol’un kendi seçtiği yola uygun düşmemesidir. Özetle, buradaki çelişki, Marksizm-Leninizmle Devrimci Sol arasındadır ve elbette böyle bir durumda, Devrimci Sol’un kendi tercihini kullanma hakkı vardır. Ama, bu hakkın kullanılması, kendisinin Marksist-Leninist bir hareket olduğunu iddia etme hakkını ortadan kaldırır.

Sorun, “Marksist-Leninist teori bir saptama yapmıştır, buna uyan Marksist-Leninisttir, uymayan değildir” biçiminde anlaşılmamalıdır. Çünkü, Devrimci Sol’un eleştirilmesi için çıkış noktası oluşturacak olan asıl önemli sapmalar, bu teorik tezin “şema” denilerek bir kenara itilmesinden sonra başlamaktadır. Devrimci Sol’u bu teorik saptamada rahatsız eden şey, silahlı mücadelenin sınıflandırmaya dahil edilmemiş olması değildir. Bize göre, buna karşı alınan tavrın esası, Engels ve Lenin’in, “sınıf mücadelesi”nden söz ediyor olmalarıdır. Grupların, örgütlerin, mücadeleci gerillaların değil, işçi, proleter yığınların mücadele biçimlerinden söz ediliyor burada.

Devrimci Sol belgeleri, daima, silah ve politika arasındaki ilişkide, politikanın belirleyici olduğunu, politikanın silahlara kumanda etmesi ilkesinin titizlikle korunması gerektiğini vurgular. Ancak bunun söylenmesi yetmemektedir. Şurası mutlak olarak göz önünde bulundurulmalıdır ki; yalnızca politik mücadelenin temel olduğunu öne süren Marksist-Leninist ilke bütün içeriğiyle anlaşıldığında ve kabul edildiğinde, “politikanın silahlara hükmetmesi” ilkesi geçerli hale gelebilir. “Silahlı mücadele temeldir” biçiminde konulmuş bir öncülden çıkacak sonuç, silahın ihtiyaçlarının bir politika haline gelmesi ve politikayı silahların yönetmesi olacaktır. Sorun böyle konulunca, Devrimci Sol’un öteden beri yaptığı gibi, “askeri önderlikle” “politik önderlik” arasında bir ayrım yaparak, ya da hangisinin önde gideceğine dair tartışmayı canlandırarak kolayca içinden çıkılabilecek basitlikten kurtulur. Devrimci Sol’a göre, “Askeri önderlikle, politik önderliğin birliği” kavramı, kendi içinde bu sorunu zaten çözmüş gibi görünmektedir. Ama asıl sorun, yani politikanın önceliği, işçi kitlelerinin politik mücadelesinin ihtiyaçlarının belirleyiciliği gibi temel kurallar içinde bu kavramın ele alındığı yerde başlamaktadır.

Proletaryanın partisi, bir politik örgüttür. Asıl amacı, proletarya iktidarını kurmak, sosyalizmin inşasına öncülük etmek ve komünizme giden yolları açmaktır. Bunun için gerekli bütün diğer araç ve yöntemler, bu amaca bağlı olarak, proletarya partisinin organları tarafından gerçekleştirilir. Ama, proletarya partisinin politik önderliği, hemen yanı başında, kendi içinde, bir de “askeri önderlik” diye bir kurum bulundurmaz. “Askeri önderlik”, “politik önderlik” gibi ayrımlar yapmak, sonra da bunların ayrı ayrı olamayacağını, tek bir önderlik altında bunların birliğinin esas olduğunu öne sürmek, doğrudan doğruya THKP-C’nin geçmişteki iç tartışmalarının sonuçlarıdır ve bugüne kadar uzayıp gelen bir geçmişin ürünüdürler. Askeri eylem biçimlerinin, işçi sınıfının politik aktivitesinin sağlanması sorununun önüne geçtiği bu tip örgütlenmelerde, politikanın silahlara kumanda etmesi ilkesinin, kendisini politik önderlik olarak ilan etmiş olan grubun, silahların nasıl kullanılacağına karar vermesinden ibaret bir içeriğe indirgenmesi kaçınılmazdır.

Devrimci Sol’u, “şema”nın kabul edilmemesi noktasına götüren budur. İşte bu noktadan başlayarak, Devrimci Sol’un bütün kitle ilişkilerine bakışı, kendi eylemleriyle kitlelerin eylemi, kendi talepleriyle kitlelerin talepleri arasında kurduğu bağıntının niteliği, bütün karakteristikleriyle, küçük burjuva tipte bir devrimciliğin portresini çizmeye başlamaktadır. Sınıf kavramının geçtiği her yerde rahatsızlık duymak ve bunun yerine daima kendisini sınıfla özdeş görmek, sonunda “sınıf adına ve sınıf için” hareket etmeye yol açıyor. Mücadele biçimlerinin sınıflandırılması ve birbirine bağlanması hakkındaki öğreti, Devrimci Sol’un sınıf tabiatına aykırı düşüyor. Bütün mesele budur.

Bu anlayışın bir diğer örneği, Lenin’e ait bir sözü tersine çevirmek biçiminde görülüyor. Lenin, komünistlerin başlıca görevinin, işçi sınıfının kendi dışındaki önderlere ihtiyaç duymayacağı koşulları sağlamak olduğunu söyler. İşçi sınıfı, bilinç ve örgütlenme bakımından öyle bir düzeye getirilmelidir ki, bu tür önderlere artık ihtiyaç duymasın. Çünkü Lenin, tıpkı Marx gibi, tıpkı Engels gibi, işçi sınıfının kurtuluşunun yalnızca kendi eseri olabileceğine inanmıştı. Onu dışarıdan birilerinin, onun adına kurtarmaya kalkışmasından bir hayır gelmeyeceğini, yüz yıllık deney göstermekteydi. Ama koşullar ve sınıfın entelektüel gelişmesinin önündeki engeller, örgütlenme güçlükleri, daima bir grup aydının işçi sınıfı adına ve onu kurtarmak üzere öne çıkmasına yol açıyordu ve bu kaçınılmaz bir ihtiyaç olmasına rağmen, işçi sınıfı açısından altedilmesi gereken bir gerilikti. Devrimci Sol ise, burada da Lenin’in sözlerini tamamen tersine çevirerek kendi eyleminin ve varlığının gerekçesini bulmaya çalışır:

“Doğru bir önderlikle yürütülen politik mücadelenin etkin bir güç haline gelmesiyle, kitlelerin öncüleri, Lenin’in deyişiyle, ‘kitleler için ihtiyaç haline gelecektir.’” (Dava Dosyası, s.47)

Lenin’in bir ihtiyaç olmaktan çıkartmak istediği bir şeyi, vaz geçilmez bir ihtiyaç haline getirmeye çalışmak... Bu, kitleler adına adalet uygulamaya, kitleler adına mücadele etmeye, kitlelerin talepleri yerine kendi taleplerini geçirmeye ve bunları meşru göstermeye girişirken, Devrimci Sol’a dayanak teşkil ediyor. Komünistler, kitlelerin önderlere ihtiyaç duymasıyla kendi varlıkları arasında bir nedensellik bağıntısı bulunduğunu bilirler. Ne var ki, bu onların mutlak olarak kabul edeceği ve eğer böyle bir ihtiyaç yoksa doğması için çaba harcayacakları bir olumluluk değildir. Kitlelerin geriliğinin belirtisidir ve komünistlerin hedefleriyle karşıtlık içindedir. Kitlelerin geriliğini kendileri için bir avantaj olarak gören her hareket, sonuçta bu geriliğin bir eklentisi olarak kalmaya da mahkum olacaktır. “Kitleler için bir ihtiyaç haline gelmeyi” istemek, kitlelerin kendi kurtuluşları için ayağa kalkmalarından umut kesmiş olmak demektir. Diğer yandan, kitlelerin bu ihtiyaç içinde kalmaları, onların herhangi bir eyleme, herhangi bir öncü tarafından öncünün kendi istekleri doğrultusunda çekip götürebilecek bir sürü olarak kalmaları da demektir. Bu öncü, birgün Demirel olur, birgün bir başkası. “Kurtarıcıyım” diyen herkesin, Türkiye’de yığınların geriliği yüzünden, “öncü” olma şansı vardır. Ama önemli ve gerekli olan, Lenin’in de işaret ettiği gibi, kurtarıcılardan kurtulmaktır. Komünistlerin görevi, kitlelere iyi kurtarıcılarla “kötü kurtarıcılar” arasındaki farkı anlatmak değil, kurtuluşlarının yalnızca kendi kollarının eseri olabileceğini göstermektir. Komünistler, kendilerinin kitlelerin bir ihtiyacı haline gelmesine çalışmazlar; kitlelerin temel ihtiyaçlarının bizzat kendilerinin mücadeleye girişmesi olduğunu göstermeye çalışırlar.

KİTLELERİ DEVRİMCİ MÜCADELEYE
ÇEKMENİN ARACI

Kitleleri kendi politik deneyimleri temelinde devrimci mücadeleye çekmek, Leninizmin en önemli taktik ilkesidir.

Bu ilke de, Marksizm-Leninizmin diğer bütün ilkeleri gibi, sınıf mücadelesi teorisinden kaynaklanır. İşçi sınıfının “kendisi için” mücadele etmesi, egemen sınıf olarak örgütlenme mücadelesine girişmesi, dolaylı çağrıların, “öncü savaşın” açtığı yolun genişlemesinin, “öncü”lerin gerçek bir ihtiyaç haline gelmesinin vs. değil, kendi siyasi deneyleriyle devrimci siyasi eyleme girmesi ile olacaktır. Burada bütün sorun, komünistlerin kendi sloganlarını yığınların sloganı haline getirecek yolu bulmalarıdır. Partinin programını kitlelerin programı haline getirmek, partinin sloganlarını kitlelerin sloganı halinde yükseltebilmek ve partinin eylemini kitlelerin eylemi kılmak... Bu, kitlelerin partinin program, slogan ve eyleminin doğruluğuna ikna olabilmeleri için, kendi deneylerine dayanmalarını öngören bir yol izleyerek sağlanabilir. Kitleler, partinin programının doğruluğuna nasıl ikna edilebilirler? Bunun uluslararası işçi hareketinde denenmiş ve bir komünist ilke olarak benimsenmiş tek yolu vardır. Kitlelerin devrimci mevzilere çekilebilmesi, yalnızca ajitasyonla, yalnızca propagandayla, hatta yalnızca örgütlenmenin tüm birimlerde sağlanmış olmasıyla gerçekleşemez. Kitleler, yalnızca kendi hayatlarından, kendi deneylerinden yola çıkarak, devrimci bir kalkışmanın kendileri için kaçınılmaz tek yol olduğuna ikna olmalıdırlar.

Devrimci siyasi mevzilerin tanınması ve o saflarda yer tutulması, bazen, değil kitlelerin, öncünün bile kolayca ikna olamayacağı kadar çetin bir mücadeleyi gerektirebilir. Stalin, kendi deneyinden yola çıkarak, şu örneği veriyor:

“Öncünün, yani Partinin, diyelim ki 1917 Nisanında, Milyukov-Kerenski Geçici Hükümetinin devrilmesinin kaçınılmaz olduğuna ikna olması iyi bir şeydir. Ama sadece bu, hükümeti devirmek için çağrıda bulunmaya, Geçici Hükümet’in devrilmesi ve Sovyet iktidarının kurulması sloganlarını, günün sloganı yapmaya yetmez.”

Bu açıdan bakılınca, “silahlı propaganda” denilen eylem türünün, kitlelere hangi alanda kendi deneyleriyle siyasi gerçekleri kavrama olanağı bıraktığı sorulmalıdır. Bugüne kadar olan bütün uygulamanın sonuçları, “silahlı propaganda”nın belki yalnızca Devrimci Sol kadrolarına “kendi deneyleriyle siyasi gerçekleri öğrenme” yolunu açtığını, geniş işçi ve emekçi kitlelere ise onları uzaktan, bazen acıyarak, bazen onlar için ağıtlar yakarak, çoğu zaman da, burjuvazinin çok geniş basın-yayın şebekesinin etkisinde onlara kızarak ve yüz çevirerek izleme yolunu bıraktığını söyleyebiliriz. Devrimci Sol’un ve onun kökenindeki THKP-C’nin ve o dönemdeki bütün silahlı hareketlerin kitlelere bıraktığı biricik yol budur: Kendilerinin yapamadığı, yapamayacağı bir şeyi yapan yiğit insanları uzaktan izlemek.

Silahlı propagandanın, “siyasi gerçekleri açıklamak” için elverişli bir araç olduğu, kitlelere bilinç götürmek gibi bir işlev yüklendiği, iddia edilemez. Bunu iddia edebilmek için, “siyasi gerçekler”in ne olduğu, bunların nasıl açıklanacağı, işçi sınıfının sosyalist siyasal bilincinin hangi unsurları içermesi gerektiği vb. hakkında hiçbir geçerli bilgiye sahip olmamak gerekir.

İşçi kitlelerin aktivitesini artırmak, onları devrimci eylem mevzilerine çekmek için, siyasi gerçeklerin açıklanmasının ve bunlara karşı sosyalist tarzda tavır alınmasının sağlanması için, Lenin, çok yönlü siyasi teşhir faaliyetleri örgütlenmesini önerir. “Siyasi teşhirden başka hiç bir şey, siyasi bilinci ve kitlelerin siyasi etkinliğini geliştiremez.” Lenin, “siyasi bilinç” kavramının unsurlarını şu şekilde özetler:

“Eğer işçiler, hangi sınıfları etkiliyor olursa olsun, zorbalık, baskı, zor ve suistimalin her türlüsüne karşı tepki göstermede eğitilmemişlerse, ve işçiler bunlara karşı, başka herhangi bir açıdan değil de, sosyal-demokrat açıdan tepki göstermede eğitilmemişlerse, işçi sınıfı bilinci, gerçek bir siyasal bilinç olamaz. Eğer işçiler, öteki toplumsal sınıfların her birini, entelektüel, manevî ve siyasal yaşamlarının bütün belirtilerinde gözleyebilmek için somut ve her şeyden önce güncel siyasal olgular ve olaylardan yararlanmasını öğrenmezlerse; eğer materyalist tahlil ve ölçütleri, nüfusun bütün sınıflarının, tabakalarının ve gruplarının yaşam ve eylemlerinin bütün yönlerine pratik olarak uygulamayı öğrenmezlerse, çalışan yığınların bilinci, gerçek bir sınıf bilinci olamaz. Kim, işçi sınıfının dikkatini, gözlemini ve bilincini, tamamıyla ya da hatta esas olarak işçi sınıfı üzerinde yoğunlaştırıyorsa, böylesi, sosyal-demokrat değildir; çünkü, kendini iyi tanıyabildiği için, işçi sınıfının, modern toplumun bütün sınıfları arasında karşılıklı ilişkiler konusunda tam bir bilgisi, sadece teorik bilgisi değil... hatta daha doğru olarak ifade edelim: teorik olmaktan çok, siyasal yaşam deneyimine dayanan pratik bilgisi olması gerekir... Ama bu “açık seçik tablo”, herhangi bir kitaptan edinilemez. Bu kapsamlı siyasal teşhirler, yığınları devrimci eylem bakımından eğitmenin zorunlu ve temel bir koşuludur.

Rus işçileri, polisin halka zorbaca davranışına karşı, dinsel mezheplere zulmedilmesine, köylülerin kırbaçlanmasına karşı, amansız sansüre, askerlere işkence edilmesine, en masum kültürel girişimlerin bastırılmasına vb. karşı niçin hâlâ bu kadar az devrimci eylemde bulunmaktadır?”

Silahlı propaganda, bunlardan hangisini yapabilir? Yoksa silahlı propagandanın imha ya da tahrip ettiği hedefe bakarak, işçiler bütün bu gerçekleri kendileri mi öğreneceklerdir? Bu, bilinçlenmenin kendi kendilerine bırakılması demek değil midir? Öyleyse silahlı propagandayı bir “bilinçlendirme aracı” olarak gösterenler, Lenin’in “o bir sosyal-demokrat değildir” dediği türden eylemciler değil midir?

3. KÜÇÜK BURJUVA SİLAHLI EYLEMCİLİK
VE PROLETARYANIN POLİTİK MÜCADELESİ
İÇİNDE SİLAHIN YERİ

Devrimci Sol’un, THKP-C’den devraldığı önemli olumsuz miraslardan birisi de, devrimin yolu konusundaki eski tartışmalarda kullanılan kavramlardır. Mahir Çayan ve onun dönemindeki her devrimci militan, Mao Zedung’un Halk Savaşı Teorisi’ni, Sovyet revizyonizmi ile kopuşmanın başlıca kriteri saymaktaydı. Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin dünya çapında öngördüğü “barış içinde yarış ve kapitalist olmayan kalkınma yolundan sosyalizme geçiş” teorilerinin karşısında şiddet yoluyla devrim fikrinin savunulması, bu fikrin bütün belgelerinde ajitatif bir dille vurgulandığı Çin Komünist Partisi’nin tezlerinin tek seçenek olarak olumlanması sonucuna götürüyordu. ÇKP, SBKP ile kapışmasının perde arkasını daha da koyu bir sis perdesi altına gömen aşırı devrimci bir söylemle, Kültür Devrimi gibi tantanalı propaganda gösterileriyle, dönemin gençlik ve aydın hareketi üzerinde bir hegemonya kurmuştu ve Mao Zedung’un düşünceleri, emperyalizme ve kapitalizme karşı ayağa kalkmış üç kıtanın devrimcileri için ciddi bir ilham kaynağı olma pozisyonu yakalamıştı. ÇKP, SBKP ile olan tartışmasını son derece basite indirgeyen ve kendisine halklar ve devrimciler nezdinde itibar sağlayan kolay anlaşılır bir formüle dayandırıyordu tezlerini: Emperyalizm ve yerli işbirlikçileri, silahlı devrim yoluyla devrilmelidir! Sovyet revizyonizmi, bunun karşısında, kapitalizmle barış içinde yaşama politikasının gereği olarak hazırladığı “detant” –yumuşama– planlarının ön gereklerini yerine getiriyor, büyük bir devrimci çalkantı içinde bulunan dünyaya, emperyalistlerle işbirliği yapma amaçlarına ters düştüğü için sırt çeviriyordu. Komünist ve işçi partileri karşısında kendi tezlerini aklamak, devrimci hareketler üzerindeki kontrolünü kaybetmemek için de, tezlerini, Marksist-Leninist klasiklere dayandırmaya çalışıyordu. Leninist örgütlenme ve devrim teorisi, Bolşevik taktikler, Marx ve Engels’in eserleri, “Mao Zedung düşüncesinin” karşısına dikiliyor, Kültür Devrimi ve Halk Savaşı Teorisi, klasikler karşısında yargılanıyordu. Hiç kuşkusuz o zamanlar elli yıllık bir birikimin üstünde oturan ve çeşitli araştırma enstitüleri halinde örgütlenmiş bulunan Sovyet teorisyenlerinin laf cambazlıkları karşısında tutunmak kolay değildi. Marx, Engels ve Lenin’in (Stalin zaten tarihten silinmişti) eserleri, devrimci dünya fırtınasının karşısına dikilmeye çalışıldı. Sovyet revizyonist teorisyenleri çarpıtarak öyle gösteriyorlardı ki, Marx, Engels ve Lenin, devrim değil, barış istiyorlardı! Devrimci bir savaşı isteyen yalnızca Mao ve onun, sonradan bir hain casus olarak yok edilecek olan, tilmizi Lin Biao kalmıştı.

Lin Biao’nun Türkçeye “YAŞASIN HALK SAVAŞININ ZAFERİ” adıyla çevrilen kitabı, Lenin’in eserlerinden daha çok okunan, tartışmalarda kendisine Marx ve Engels’ten daha çok başvurulan bir kitap haline gelmişti. Mahir Çayan’ın “Kesintisiz Devrim” adını taşıyan üç broşüründe de, Lin Biao, en az Lenin kadar yer tutmaktadır. Bu orandan, Lenin’den tahrif edilerek yapılmış alıntılar düşülürse, Lin Biao başköşeye oturur.

Lin Biao, sonradan ağır bir yanılgı olarak bizzat Mao Zedung tarafından mahkum edilen tezinde, “emperyalizmin toptan bir çöküşe, sosyalizmin de toptan bir zafere ilerlediğini” ileri sürüyordu. Dünya, tıpkı halk savaşı teorisinin bir ülke için öngördüğü gibi, kırlar ve şehirler olarak ikiye ayrılmıştı. Asya, Afrika ve Latin Amerika, dünyanın kırlarıydı ve başta Amerika olmak üzere, Avrupa ve devrimin hedeflerinden biri olarak görülen Sovyetler Birliği, dünyanın şehirleriydi. Halk Savaşı Teorisi, nasıl kırlardan şehirleri kuşatmayı ve iktidarı parça parça ele geçirmeyi öngörüyorsa, dünya devrimi için de aynı şey geçerliydi. Dünyanın kentleri olarak sınıflandırılan ülkelerin proletaryası, dünyanın kırları olarak adlandırılan kıtaların halklarının mücadelesi tarafından kurtarılacaklardı. Lin Biao’ya göre, metropol proletaryası, emperyalist sömürüden pay alan ve devrimci imkanlarını tüketmiş bulunan bir sınıftı artık. Gerek dünyadaki genel eğilime, gerekse köylü kitlelerine ve ulusal kurtuluş savaşlarına son derece abartılmış bir yaklaşımı sergileyen ve dünya devriminin merkezine köylülüğü ve ulusal kurtuluş savaşlarını oturtan bu anlayışlar, eninde sonunda, silahlı devrim fikrinin propagandasını içerdiği için, Sovyet Revizyonizminin karşısına bir “Halk Savaşı Teorisi” ile çıktığı için, bütün dünyada devrim isteyen partiler, gruplar ve siyasi hareketler tarafından tartışılmaksızın büyük öçüde benimsendi. Birçok ülkede, ya geleneksel komünist partilerin bölünmesi sonucunda ya da Mao Zedung hayranlığının etkisiyle doğan aydın gruplarının öncülüğünde “Marksist-Leninist” tamlamasını alan partiler kuruldu. “Marksist-Leninist” olmakla halk savaşı teorisini savunmak aynı şey olarak yerleşti. Ya revizyonistler? Sözde onlar ayaklanmayı savunuyorlardı! Dünyayı kaplamış bulunan devrimci fırtınanın toz dumanı içinde, kimse “bunlar ne biçim revizyonisttir ki, ayaklanmayı, yani silahlı devrimi savunuyorlar” diye sormadı. Sovyet revizyonizmi de, böyle bir sorunun ortaya atılmasından hiçbir yarar görmediği için, böyle bir tartışmaya girmedi bile. Aslında Sovyetler Birliği’nin de, ona bağımlı partilerin de “ayaklanma”yı savunmak, ayaklanmaya hazırlanmak, iktidarı silahlı şiddet yoluyla ele geçirmek gibi bir niyetleri asla yokken, bu yakıştırmadan hoşnut, tezlerinin karşı-devrimci içeriğinin örtülmesinden memnun sustular. Ayaklanmacılık eşittir revizyonistlik yanılgısı, o çocukluk döneminin bir kalıntısı olarak, bugünlere kadar geldi. Bugün bile, Devrimci Sol belgeleri, “ayaklanmacı revizyonistler” terimini kullanmaya devam ediyor. Devrimci Sol, hâlâ “halk savaşını savunan Marksist-Leninisttir, ayaklanmayı savunan revizyonisttir” biçimindeki yirmi-otuz yıl öncesinin basit, içi boş ve yanlış sloganına sarılıyor. Revizyonizmin, kapitalizmle uzlaşmak demek olduğunu, Marx ve Lenin’in ihtilalci öğretilerinin, reformcu tarzda gözden geçirilmesi ve tahrif edilmesi demek olduğunu, ya gerçekten bilmiyorlar, ya da böyle bir bilgi, bugün tutulan yolun derinden bir tartışılmasını gerektireceği için görmezden geliyorlar.

AYAKLANMA, HALK SAVAŞI, GERİLLA

Bütün bu kavramlar, farklı devrim anlayışlarını temsil etmek üzere kategorik olarak ayrılmadan önce, Marksizmin politik mücadelede silahın yerine ilişkin hiçbir tartışma yapmadığı sanılır. Sanki her şey, ‘60’lı yılların sonunda ve ’70’li yılların ilk yarısı boyunca devam etmiş bir tartışmayla başlamıştır! Öyle ki, bu kavramların kullanılmasında gözetilen ağırlık, bir hareketi diğerinden köklü olarak ayırmaya, birinin revizyonist diğerinin “Marksist-Leninist” olarak adlandırılmasına yetmektedir. Oysa, “Halk Savaşı” da, “gerilla” da, “ayaklanma” da, Marksist terminolojinin yeni keşfettiği kavramlar değildir. Fakat bu kavramların, belli bir politikanın içeriğini tanımlamak üzere kullanılması, ve temel politikalar bakımından değil, bu kavramların literatürdeki ağırlığına ve yerine göre bir sınıflandırmanın dayatılması, anılan yılların ürünü olarak yanlış ve hak etmediği bir yere yerleşmiştir. Bu, yukarıda değindiğimiz gibi, Mao Zedung ve SBKP arasındaki tartışmaların en olumsuz miraslarından birisidir.

Gerçekte Marksizm-Leninizm, sınıf mücadelesinin herhangi bir aracını, iktidarı ele geçirmenin herhangi bir yolunu mutlaklaştırmaz. Savaşın alacağı çeşitli biçimler üzerine, önceden ipotek koyarak, sınıf mücadelesinin gelişimini, önceden saptanmış bir askeri plana göre geliştirmeye çalışmaz. Sınıf mücadelesini, salt askeri bir yapı olarak düşünmenin sonucu olarak, Devrimci Sol ya da benzeri bütün hereketler, iktidar kavgasının gelişiminin önceden bilinen aşamalardan geçeceğini, bunların da silahın kullanılış biçimi ile belirlenebileceğini sanırlar. Onlara göre halk savaşının geçilmesi zorunlu aşamaları vardır; bunlar hareketin uydurulması gereken kalıplarıdır:

“(Politikleşmiş Askeri Savaş Stratejisi), iki ana evreden geçerek tamamlanacaktır. Birinci aşama, kitleleri politize ederek savaşa dahil etmek için, proletaryanın savaşçı partisinin silahlı propagandayı temel alarak yürüttüğü ve düzenli ordular aşamasına kadar sürecek olan öncü savaşıdır. Bu aşamanın bitim noktası, daha önceden belirtilen mekanik bir formülasyonla açıklanamaz. Öncü savaşı, halk savaşı sürecinde belirli bir aşamaya tekabül eder. Halk savaşını, temel çelişmenin çözüleceği bir dönem olarak kabul edersek, öncü savaşı da bu dönem içinde taktik bir aşama olarak değerlendirilir. Fakat bu taktik aşama, alelade, belirli bir somut siyasi durumda başvurulacak taktiğe değil, kendi içinde hedefleri ve mücadele çizgisi olan –stratejik önemde– bir aşamaya denk düşer. Bu bakımdan, öncü savaşını, politik ve askeri hedefleri açısından, ‘stratejik bir aşama’ olarak değerlendirmek yanlış olmaz.” (Dava Dosyası, s. 41)

Bütün bu sözlerin, toplumsal bir sürecin eğilimlerini ve gelişmesini salt askeri bakış açısından değerlendirmekten başka anlamı yoktur. THKP-C kökenli hareketler arasında, Mahir Çayan’dan sonra, önemli bir ağırlık taşıyan bir tartışmada Devrimci Sol’un görüşlerinin özetlenmesidir bunlar. Tartışılan şeyler ise, örneğin “öncü savaşın bir taktik mi yoksa strateji mi olduğu”, “halk savaşının hangi evresinde öncü savaşının hangi karakteri kazanacağı”, “bir taktik evreden diğerine, ve bir taktik evreden bir stratejik aşamaya nasıl geçilebileceği” gibi sorunlardır. Bu sorunlar, daima, öncünün imkanlarına, savaşta elde edeceği başarılara ve düşmana göre kazanılan duruma göre cevaplandırılır. Yukarıda aktardığımız Devrimci Sol belgesinde, örneğin “bu aşamanın bitim noktası, daha önceden belirtilen mekanik bir formülasyonla açıklanamaz” gibi ifadelere yer verilmiş olması, daima eleştirilen bir anlayışa karşı peşin savunma amacı gütmekte, ama gerçekte işin özünü hiç değiştirmemektedir. Gerçekte, “bu aşamanın bitim noktası önceden mekanik olarak belirlenemez” derken, yalnızca silahlı kadro eylemlerinin koşulları, ve bu eylemleri yürüten örgütün durumu göz önünde tutulmaktadır. Buna karşılık, bütün sınıf mücadelelerinin seyrini, aşamalarını, bu aşamalarda geçerli olacak taktik eylem biçimlerini etkileyen nesnel koşulların sözü edilmemektedir. Zaten, eğer savaşın alabileceği biçimleri toplumsal, siyasal, ekonomik koşulların ve bu koşullar altındaki işçi sınıfının nesnel durumunun belirleyeceği kabul edilmiş olsaydı, bu tarzda bir savaş programı yapılamazdı. Lenin’in, “mücadele biçimlerinin masa başında tespit edilmesi” dediği şey budur. Marksist-Leninist bir parti, hiçbir zaman böyle bir hayali “savaş planı” üzerinde eylemini düzenlemez. Ne zaman gerilla savaşına başvurulacağı, hareketin ne zaman kırlarda, ne zaman şehirlerde ağırlık kazanacağı, hangi askeri biçimin nerede kullanılacağı, doğrudan doğruya sınıf mücadelesinin gelişme seyriyle ilgili olarak saptanacak taktiklerdir. İsterse bunlar Devrimci Sol belgelerinde denildiği gibi “stratejik önemde” taktikler olsun, birbirini izleyecek düzenli bir sıraya önceden konulamazlar. Mekanizm de bu değil midir zaten? Komünist bir parti, siyasal mücadelenin ihtiyaçlarına göre geçerli olan taktiği, hareketin karakterinden çıkararak uygulamak zorundadır. Bu, silahlı mücadele biçimleri de olabilir, parlamenter yollar da olabilir, kırlarda yürütülecek gerilla savaşı da olabilir... Bunların hiçbiri, önceden mutlaklaştırılamaz ya da önceden reddedilemez. Proletaryanın komünist partisinin genel geçerli hedefi, siyasi iktidarın ele geçirilmesidir. Bu hedefe, her günkü mücadelenin içinde hangi yolların izlenerek varılacağı, mücadelenin toplumsal ve siyasal değişikliklerin hangi özellikleri içinden geçeceği, partinin planlarından bağımsız olarak tarihsel koşullar tarafından belirlenir. Parti için önemli olan, tarihsel duruma uygun taktiği bulabilmektir. Önceden taktik evreler, önceden savaş planlarına uygun aşamalar tespit etmek, tarihin bu planlara göre ilerleyeceğini sanmaktır. Eğer bir siyasi hareket, “önce öncü savaşı aşaması, sonra düzenli ordular aşaması, ve kırlardan şehirlerin kuşatılması rotası izleyecek bir devrim planı” için yıllardır çalışıyor ama bir aşamadan diğerine bir türlü geçemiyorsa, kendisinde fazlaca eksiklik ya da yanlışlık, kusur aramamalıdır: böyle bir plan ve tarih anlayışı, zaten başlıca bir eksiklik, başlıca bir yanlış, başlıca bir kusurdur. Ama, hareketin “planlara uygun gelişememesinin” ana nedeni, o planları “bilmeyen”, “taktik ve stratejik aşamalardan geçmesi” gerektiğini “anlamayan”, örgütün çizgisine uymayan tarihsel koşullarda aranmalıdır!

Marksist literatür, silahlı mücadeleye ilişkin zengin bir birikime sahiptir. Her ülkenin kendi deneyinden çıkarılan sonuçlar, Marksizmin teorik cephaneliğine değerli katkılar yapmıştır. Ne var ki, bunların hemen hemen hiçbiri, Engels’in ayaklanma konusundaki ilkesel tespitleri kadar genel, teorik ve evrensel bir içeriğe ulaştırılamamıştır. Engels’in ayaklanma üzerine söyledikleri, bir ayaklanma planının temel özelliklerini vermez, toplumsal gelişmenin, siyasal olayların değiştiği her durum için geçerli genel bir plan özelliği taşımaz. Bunlar, yalnızca askeri bir harekat özelliği taşımaya başlayan toplumsal başkaldırının, politik bakımdan nasıl ele alınacağına ışık tutan teorik soyutlamalardır. Birçok ayaklanmaya katıldığı ve barikat savaşı yönettiği için arkadaşları arasında, “General” lakabıyla anılan Engels, acaba sınıf savaşının “evreleri ve aşamaları” hakkında bir şey bilmiyor muydu? Engels’i ilgilendiren, bir kez ayaklanma anı geldikten sonra nelerin yapılması gerektiğidir. Yoksa, bir ayaklanmaya, sınıf savaşının silahlı biçimler aldığı bir düzeye “hangi aşamalardan ve evrelerden” geçilerek gidilebileceği gibi bir soru, elbette tarihsel materyalizmin bu kurucusunun aklından dahi geçmemiştir. O, Marx gibi, sınıf mücadelesinin alacağı biçimlerin kendi iradelerine, isteklerine, planlarına ve özlemlerine göre değil, dolaysız olarak tarihsel koşullara bağlı olduğunu öğretegelmişti. Mahir Çayan, bu yüzden Marx ve Engels’e “determinist yönleri ağır basar” der. Bir anlamda, onların “kendiliğindenci”, “ekonomist” olduklarını düşündüğünü sezdirir.

Marx ve Engels’in, “kendiliğindenci” olmadıklarını kanıtlamak için fazla çabaya gerek yoktur. İşçi sınıfının örgütlenmesi ve bilinçlendirilmesi ile onun tarihsel eylemi arasındaki dolaysız ilişkiyi ilk kuranlar onlardır ve “determinist” suçlamasını elbette hiç hak etmemişlerdir.

Engels’in ayaklanma konusundaki sözleri, şöyle özetlenebilir:

– Ayaklanma ile asla oynanmamalıdır ve ayaklanma bir kez başladığında sonuna kadar gidilmelidir.

Burada Engels, ayaklanma kavramıyla, bir nihai çözüm anında kitlelerin siyasi iktidarla kesin hesaplaşmaya girdiği bir durumu kastetmektedir. Bugün, örneğin, “Filistin İntifadası” ya da “Kürt Serhıldanı” olarak adlandırılan ve onları yönlendiren politikaya bağlı olarak, doğrudan doğruya iktidarı ele geçirmeyi değil, iktidar savaşının yolundaki bazı engelleri temizlemeyi, halk kitlelerinin siyasal deneyimini artırmayı ve baskıyı göğüsleyerek geriletmeyi amaçlayan yönleri ağır basan “ayaklanma”larla, Engels’in kastettiği durum arasında bir ilişki yoktur. İntifada ya da Serhıldan, bugün kazandıkları içerikleriyle “taktik” eylemlerdir. Nihai çözümü değil, savaşın tümünün kazanılmasını değil, sınırlı bir alanda sınırlı bir talebin elde edilmesini, bir “muharebenin” kazanılmasını amaçlayan eylemlerdir. Ama yenilgiye uğrayan 1905 Moskova ayaklanması ya da gene yenilgiyle sonuçlanan 1919 Alman Devrimi’nin ayaklanmaları, Sovyet Devrimi’nin zafere ulaşan Petrograd, Moskova ayaklanmaları, Engels’in sözünü ettiği türden ayaklanmalardır. Bir siyasal örgüt, birinci türden taktik ayaklanmalarla “oynayabilir”. Düşman güçleriyle bir kez boy ölçüştükten sonra kendi durumunu değerlendirmek için geri çekilme yolunu açık tutan, kimi sınıfsal ittifakları pekiştirmek, yeni siyasal mevziler elde etmek için girişilen bu türden eylemler, “ayaklanmayla oynamak” olarak eleştirilemezler. Ama bir iktidar kavgasının son dönemecine gelinen bir tarihsel anda, bütün güçlerini son kavgaya sokmuş bir Parti için, “oyun oynama” hakkı olamaz.

–Tayin edici yerde, tayin edici anda büyük bir güç üstünlüğü toplamak gerekir, çünkü aksi halde, daha iyi bir hazırlığa ve örgüte sahip düşman, ayaklanmacıları yok edebilir.

Bu önerinin klasik uygulaması, Sovyet Devrimi’nde Kışlık Saray’a düzenlenen saldırıda görülür. Rejimin siyasi komuta merkezine düzenlenen bu saldırıda, işçi ve asker sovyetlerinin en önemli kuvvetleri aynı hedefe yöneltilir. Haberleşme merkezleri, ulaşım ağı, belli başlı askeri merkezler kontrol altına alındıktan sonra, yalnızca tek bir hedefe güçlerin tayin edici miktarı, tayin edici anda yığılır.

Oysa, taktik amaçlı bir kitle gösterisinde, böyle bir gereklilikle pek az karşılaşılır. Daha çok yıpratmanın, güçlü bir etki sağlamak için çatışmayı kontrollü olarak uzatmanın gerekli olabileceği koşullarda, belli bir yere güçlerin en önemli kısmını yığmak, hata olabilir.

–Ayaklanma başlar başlamaz en büyük kararlılıkla davranmak ve mutlaka, ne olursa olsun saldırıya geçmek gerekir. Savunma, silahlı ayaklanmanın ölümüdür.

Burada da, Engels’in sözleri, “tayin edici an” kavramı bakımından değerlendirilmelidir. Taktik bir araç olarak kitle hareketine başvurulan ve sonucu tayin etmeyi amaçlamayan hareketlerde, saldırı mutlak değildir. Savunma ve geri çekilme yollarının, askeri, siyasi ve psikolojik olarak açık tutulmadığı bu gibi durumlarda, kitle hareketinin uzun vadede ortadan kaldırılamayacak zararlara uğrayacağı bellidir. Ama örneğin Ekim Ayaklanması gibi bir “son darbe” anında, bütün bu yollar ayaklanmayı yöneten parti tarafından kapatılmış olacaktır. Bir kez harekete geçildikten sonra, duraksamak, geri adım atmaya yönelmek, ya da savunmaya çekilmek, bir ayaklanma bastırma planına göre hareket edecek olan karşıdevrim güçlerinin üstünlük kazanmasına ve ayaklanmanın bastırılmasına yol açacaktır.

– Düşmanı gafil avlamaya ve ordusunu dağınık olduğu anda yakalamaya çalışmak gerekir.

– Çok küçük de olsa, her gün (şehirler söz konusu olduğunda her saat) başarı ve ne pahasına olursa olsun moral üstünlüğü sağlamak gerekir.

Bütün bu önerilerin, bir ayaklanma planlayan herkes için çok değerli olduğu açıktır. Ama, dikkat edilsin, Engels, ne bir savaş planı önermektedir, ne öncüler ve ardçılar hakkında kesinlemeler yapmaktadır, ne de savaşın “geçmesi zorunlu olduğu” aşamalardan sözetmektedir. Taşıdığı çok genel içeriğe karşın, bu kurallar belirsiz de değildir.

Oysa, Devrimci Sol ya da kimi Maoist hareketler tarafından hemen hemen her evresi “hesaplanmış” gibi gösterilen bir “Halk Savaşı Stratejisi”nde olacaklar neredeyse önceden “görülür”, geçilecek yollar “bilinir”! Halk Savaşı’nın tartışılmaz büyük ustaları, Mao Zedung, Ho Şi Minh, Nguyen Van Giap bile, yalnızca kendi deneylerinin sonuçları üzerine ve kendi ülkelerinin koşullarıyla sınırlanarak konuşmuşlar, yalnızca Lin Biao gibi sözde teorisyenler, bu deneylerden “evrensel” sonuçlar çıkarmaya girişmiş, her ülkede ve her koşulda, her zaman geçerli taktikler ve stratejiler önerme “cesaretini” gösterebilmiştir. Gerçekten bir halk savaşına komuta edenler, “evrelerin” ve “aşamaların” önceden masa başında yapılan planlara uymayacağını, belirli bir mücadele biçiminin gelişen sosyal ve siyasal koşullar tarafından önceden hesap edilmedik bir biçimde gündeme gelebileceğini bilirler. Gerilla savaşıyla birlikte yer yer ayaklanmaların olabileceği, silahlı mücadele biçimleriyle birlikte veya silahlı mücadele biçimlerine ara verilerek parlamenter yolların denenebileceği, bir mücadele biçiminden diğerine geçişlerin ve bağıntıların tamamen irade dışı etkenlerle belirlenebileceğini bilirler.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
KÜÇÜK BURJUVA DEVRİMCİLİĞİ
KARŞISINDA SAĞCI ELEŞTİRİLER ÜZERİNE

THKP-C TEORİSİ VE PRATİĞİ ÖZÜNDE SAĞCIDIR

THKP-C ve bu hareketi kendi kökeni olarak gören hareketlere karşı, Türkiye solunda pek çok eleştiri ve yorum yayınlandı. Kendilerini THKP-C’nin devamı olarak gösteren hareketlerin birbirleri arasındaki eleştiri savaşını da bu literatüre katacak olursak, Mahir Çayan’ın “KESİNTİSİZ DEVRİM I,II,III” olarak bilinen yazılarının, üzerinde konuşulmadık tek bir cümlesinin kalmadığını rahatça söyleyebiliriz. Bununla birlikte, Mahir Çayan’ın tutarlılıktan büyük ölçüde yoksun olan, bu yüzden bütünsel bir teori olarak adlandırılması doğru olmayan yazılarının esasının üzerinde yeterince açıklıkla durulmadığı da söylenebilir. Mahir Çayan’ın söz konusu görüşlerinin, büyük ölçüde Sovyet revizyonizminin temel tezlerine dayandığını önceki bölümlerde göstermiştik. Kaynağındaki revizyonist etkiler, Mahir Çayan’ın “teorisi”ni, esası bakımından bir sağcılık olarak nitelemeye yetmektedir. Mahir Çayan’ın görüşlerine yöneltilen eleştirilerde genellikle kullanılan, “‘sol’ sapma, özünde sağ sapmadır” şeklindeki Leninist formülasyon, eleştirilerin hemen hepsinde yalnızca bir süs olarak kalmıştır; çünkü, eleştiri sahiplerinin büyük bir çoğunluğu da, gerçekte aynı revizyonist referanslara dayanmaktaydı. Bu yüzden, eğer bizim yazımızın da başlıca kaynağını oluşturan Parti Bayrağı dergisinde 1978’de yayınlanan eleştiri dışta tutulacak olursa, eleştirilerin tümünün ortak özelliği, eksenlerinde soyut silahlı eylem karşıtlığının bulunmasıdır.

“KESİNTİSİZ DEVRİM” broşürlerinde dile getirilen görüşlerin revizyonist içeriğinin göz ardı edilerek, yalnızca belli bir eylem biçimini, silahlı faaliyeti eleştirinin merkezine koyan bütün karşı çıkışlar, sonuç bakımından, biçimsel olmanın ötesine geçmemiştir. Onun “legal olanakları reddetmesinden”, “demokrasi uğruna mücedeleyi anlamamasından”, “kitlelerle ilişkiyi reddetmesinden” bolca söz edilmiş, bütün bunlarla şiddete dayanan devrim düşüncesi aynılaştırılmıştır. Dolayısıyla, devrimin yalnızca legal-parlamentarist yollardan gelişebileceği şeklindeki revizyonist politika için, Mahir Çayan’ın görüşleri bir kendini sınama ve kendini karşıtıyla tanımlama olanağından ötesini göstermemiştir. Kesintisiz Devrim broşürlerinde ortaya konulan sağcı-revizyonist tezler, onun asıl karakteridir. Bu temelde ortaya çıkan silahlı eylem, bu anlamda hiçbir zaman “devrimci şiddet”le aynı şey olamaz. THKP-C ve onun ardıllarının eleştirisinde, bilerek ya da bilmeyerek bu karışıklığa dayanan, sağcı özü ortaya koymayan her yaklaşım, sonunda devrimci şiddeti, soyut silahlı eylem veya genel şiddet eleştirisi içinde hedefe koymak zorunda kalacaktır. Bu yüzden çoğu kez, bu eleştiri sahipleri, silahlı eylemciliği kendi varlık koşulu olarak ileri sürmüş kimi hareketlerin, ani sağa savruluşları (gerçekte özlerini açığa vurmaları) karşısında şaşkınlığa düşer.

SİLAHLI REFORMCULUK

Bunun son örneği, Alman Kızıl Ordu Fraksiyonu’nun yayınladığı bildiride görülüyor. RAF (Rote Armee Fraktion), “Arbeiterkampf” adlı yayın organlarının 6.5.1992 tarihli sayısında, “Kızıl Ordu Örgütü” imzasıyla bir bildiri yayınladı. (“Bu Sadece Bir Başlangıç” Birikim, Haziran-Temmuz, S. 38-39, s. 91) Bu bildiride, RAF, bazı koşullarla silahlı eylemlerini durdurduğunu açıklıyordu. Ancak bunu bazı koşullarla yapıyordu ve ileri sürülen koşulların yerine getirilip getirilmemesi, Alman devletinin kendi niteliğini değiştirmeye niyeti olup olmadığını gösterecekti! RAF, kendisini değiştirmeye karar vermişti, ama bakalım emperyalist Almanya bu “iyi niyetli girişimi” hak etmiş miydi? Alman devletinin niteliğinin değişmeye yöneldiğini gösterecek kıstaslar nelerdi? RAF, bunları şöyle sıralıyordu:

“– Hapishanede yatmasına engel hali olanlar ve uzun süredir içeride olan tutsaklar derhal serbest bırakılmalıdır, diğerleri ise serbest bırakılana kadar aynı hücrede toplanmalıdır,

– Hamburg’un Hafenstrasse sokağındaki boş evleri işgal ederek orada “alternatif hayat” kuran anarşistlere orada varolma hakkı tanınmalıdır,

– Bütün tecrit hücreleri kapatılmalıdır,

– Eski Demokratik Almanya’daki insanların hızlı muamele ile iradesiz nesneler olarak kapitalist sisteme tıkıştırılmaları mı devam edecek, yoksa bu insanlar kendi gelişmelerini belirleyecek alanı ele geçirebilecekler mi, görülecektir,

– Devletin, kendisini ve ekonomiyi işsizlik, konut yoksunluğu, yaşlıların yoksulluğu vb. sorumluluklardan kurtarmak için, dışarıdan gelen kaçaklara karşı ırkçılığı körüklemeyi ve onlara “aşağı sınıf” muamelesi yapmayı daha ne kadar sürdüreceği, önemli bir sorundur,

– Polisin faşistleri koruduğu ve antifaşistleri copladığı ... kaçaklara elektroşokla işkence yaptığı vb. nicedir bilinen hakikattir,

– Alman askerlerinin tekrar başka halkların üstüne yürüyüp yürümeyecekleri, faşist rejimlerin daha ne kadar, buranın silah ve desteğiyle halkları kırımdan geçireceği sorusu ortadadır.

... kendiliklerinden, hiçbir noktada geri çekilmeyeceklerdir; bunun için daima toplumsal baskı ve taleplerimiz doğrultusunda mücadele zorunlu olacak.

Biz kendi tarafımızdan, mücadelede tırmandırmayı geri alarak, bu politik alanı açmak üzere bir adım attık.

Şimdi soru, devlet tarafının nasıl davranacağıdır.”

Sıradan teröristin kafasındaki devlet imajı, toplumsal sistem ve bunun değiştirilmesi hakkındaki fikirler, her zaman burada yansıdığı kadar geri değildir ama, kör, yani devrimci bir politika ve ideoloji tarafından yönlendirilmeyen, devrimci sınıf hareketinin aktif desteğinden yoksun aydın terörizmi, burada örneği görüldüğü gibi, son tahlilde kesin olarak reformcudur. RAF örneği, silahlı reformculuğun tipik özelliklerini taşımaktadır. Fakat RAF, silahlı reformculuğun dünyadaki tek örneği değildir. İşçi sınıfının politik ve ideolojik etkisini, Marksist-Leninist teoriyi çeşitli nedenlerle “eskimiş”, “çağa uymayan”, “birinci ve ikinci bunalım dönemlerinin teorisi” vs. gibi gerekçelerle bir kenara iten her silahlı hareket, özü bakımından, RAF’ın reformculuğundan farklı olamayacaktır. RAF, şu anda silahını “geçici bir süre” “gömmüş” olduğunu iddia ediyor. Kendi ifadelerine göre, devletin de silahlarını gömüp gömmeyeceğine bakacaklar! Alman devletinin emperyalist ve faşist politikalar izlemekten vaz geçip geçmeyeceğini izleyecekler! Eğer sonuç bekledikleri gibi olmazsa, bir başka deyişle Alman devleti RAF’ın kendilerine açtığı bu krediyi değerlendirmezse, vay geldi haline! RAF tekrar şurayı burayı bombalayacak, adam kaçıracak, sanayicilere ve polis şeflerine karşı suikastlar düzenleyecek! Ne uğruna? Gene, hapishane koşullarının iyileştirilmesi için, boş evleri işgal eden anarşistlerin yerlerinden edilmemesi için, göçmen işçilere kötü davranılmaması için vs. Bu durumda hiç kimse, RAF’ı, “düzene karşı savaşmaktan vaz geçtiler” diye eleştiremez. Çünkü, RAF (ya da İtalya’da Kızıl Tugaylar, Japonya’da Kızıl Ordu Fraksiyonu, Fransa’da Doğrudan Eylem vs.) gerçekte hiçbir zaman “düzene karşı” mücadele etmemişlerdir. Bütün o barut dumanı, otomatik silah tarakaları, kaçırılan sanayi şefleri, öldürülen polisler, son tahlilde, düzenin biraz daha iyileştirilmesi içindi! Reform taleplerinin şiddet aracılığıyla ileri sürülmesi, şiddetin özünü reformculuğun oluşturması, özellikle Türkiye gibi silahlı eylemle en uç devrimciliğin aynı anlama geldiği bir ülkede, kolayca kabul edilemiyor. Silahlı reformculuk, bu iki kavramın, şiddet ve reform kavramlarının bir arada düşünülemez gibi görünmesinden dolayı çelişik bir kavram gibi algılanabiliyor. Bir eylemin devrimciliğinin ölçütü, eylemde kullanılan araçların niteliği değildir.

“Mücadele” dergisi, SHP-DYP koalisyonunun kurulmasından sonra, hükümetin vaatlerini yerine getirmesi yolunda bir ajitasyon başlattı. Bu faaliyet “Halk İstiyor”, “İstiyoruz, Vermezseniz Alacağız” sloganlarıyla yürütüldü. Derginin, 1 Aralık 1991 tarihli sayısında, yirmi yedi talep halinde formüle edilen “halkın istekleri” içinde, özellikle SHP’nin seçim propagandaları döneminde vaat ettiği bazı reformların yanı sıra, yalnızca demokratik devrimci mücadele ile elde edilebilecek talepler de vardı. Bunların elde edilmesi, hiçbir şekilde mevcut siyasal ve ekonomik sistemin değişmesine bağlı değildi ve taleplerin tamamı herhangi bir reformcu hükümetin, eğer güçlü bir halk muhalefeti söz konusu ise, gerçekleştirebileceği türden taleplerdi. Bu yüzden, bu taleplerin devrimci demokratik değil, tümüyle reformist bir içerik taşıdığını söyleyebiliriz.

Bu talepler içinde, bankaların, toprağın millileştirilmesi, tekelciliğe karşı tedbir alınması, tekel kârlarına el konulması ya da halka silah dağıtılması gibi hemen hemen her demokratik devrim programında yer alan hedeflere değinilmemiştir. Çünkü, “Mücadele” dergisi, bu türden taleplerin bu hükümet eliyle gerçekleştirilebileceğine inanmamaktadır. Ya da tersine, kendi ileri sürdüğü taleplerin gene bu hükümet eliyle gerçekleştirilebileceğine inanmaktadır. Bu hükümet, elbetteki bankaların, tekellerin, toprak ağalığının üstüne gitmeyecektir ve hele asla halka silah dağıtmayacaktır. Ancak devrimci bir program, “halk adına” burjuva hükümetten talepte bulunurken, hükümetin hiçbir zaman veremeyeceği hak ve çıkarları özellikle ileri sürmelidir. İşte yalnızca böyle bir talepler listesi, halka kendi siyasi deneyleriyle bilinçlenmesinin yolunda bir adım olabilir. Ancak bu taktirde halk ve işçi sınıfı, kendi taleplerini yalnızca kendi iktidarı altında gerçekleştirebileceğini, kendi taleplerinin çerçevesinin, burjuva hükümetler eliyle gerçekleştirilebileceğinin çok ötesinde olduğunu görebilir. Ne var ki, “Mücadele” dergisi ve onun benimsediği genel politik çizgi, samimiyetle inanmaktadır ki, eğer ciddi bir tehdit unsuru eşliğinde talepler ileri sürülürse, bu hükümet, bu reformları yapabilecektir. Kendisini de hükümet karşısında, bu taleplerle sınırlamıştır. Bu noktada, “Mücadele”, RAF ile aynı yerde buluşmaktadır. Gerçi, henüz RAF gibi, silahların bırakılması koşulları ileri sürülmemektedir; ancak çizilen çerçeve ve bunu ifade eden “Vermezseniz Alacağız” sloganı, böyle bir “anlaşma” için siyasi ve ideolojik bir engelin bulunmadığını göstermektedir. Slogan, açık bir koşul öne sürmektedir: Vermezseniz! Peki, eğer verilirse? O zaman halkın, almak istediği, almak için daha ileriye gideceği herhangi bir talep kalmamaktadır. “Silahlı reformculuk”, işte tam da budur.

Lenin, “herhangi bir örgütü belirleyen şey, o örgütün eyleminin içeriğidir” demişti. Eylemin içeriği ise, daima, karşıt sınıflar arası mücadeledeki yeri ile belirlenir. Bu açıdan, genel olarak şiddeti başlıca siyasi araç olarak benimsemiş “sol”cu grupların stratejik ya da taktik eylemlerine bakıldığında, bunların sınıfsal içeriğinin, küçük burjuva sosyal sınıf hedefleriyle sınırlı kaldığını, genel bir demokratizm niteliğini aşamadığını görürüz. Eylemler ne kadar şiddet unsuru içeriyor olurlarsa olsunlar, bunlara yol gösteren politika ve ideoloji, kapitalist sistem sınırlarının ötesine geçmemektedir.

“TERÖR”ÜN SAĞDAN ELEŞTİRİSİ

Bunlar karşısındaki eleştirilerin çoğu da, bu sınırları peşinen kabul etmiş çevrelerden yöneltildiği için, bu öz hemen hemen daima gözden saklanmış, soyut silahlı eylem ve şiddete karşı biçimsel eleştiri belirleyici olagelmiştir.

Eleştirinin bu içeriği, son zamanlarda, biçimsel “sol” şiddetle, devletin şiddetini aynı yerde ve aynı düzlemde ele almaya yöneldi. Soyut şiddet eleştirisinin son kazandığı boyut, olguyu, artık tamamen sınıflar mücadelesinin dışında görmektir.

Bunun en “gelişmiş” örneği, BİRİKİM dergisinin Haziran-Temmuz 1992 sayısında görüldü. Taner Akçam’ın, “Niye Birbirimizi Boğazlamıyoruz?” başlığını taşıyan yazısının ana fikri şu:

“... gençlerimizin terörist olmasıyla, etkili yetkili devlet görevlilerimizin terörist olmaları arasında büyük bir fark yoktur. Aradaki yegâne fark, devletin daha örgütlü ve daha güçlü olmasıdır.”

Bu anlayışa göre, herkes, “terör nereden gelirse gelsin” karşı olmak için, genel, ayrımsız bir tavır takınmalı, “çifte moral” sahibi olmamalıdır. “Devlet yaparsa kötü, devrimciler yaparsa iyi” denilmemelidir. Taner Akçam, bu görüşünü ileri sürerken, “cinayet”, “katliam” gibi terimleri kullanarak, kendi tavrının salt ahlaki içeriğini vurgulamak istiyor. Böylece, toplumsal bir olguyu, sınıflar mücadelesi dışındaki ilişkilerle açıklamaya yönelmek, sonunda politikadan uzak, kişisel ahlak sınırları içinde tanımlanabilen bir çözümleme ve tavır biçimi ortaya çıkarıyor. Bu, eskiden, “devlet terörü” kavramının, “sağ ve sol terör” kavramı tarafından önemli ölçüde örtüldüğü zamanlarda, burjuva siyasi partilerin, burjuva basının “terör nereden gelirse gelsin karşı olmak gerekir” şeklindeki propagandasıyla, aynı siyasi ve ahlaki içeriğe sahiptir. 12 Eylül öncesinde, söz konusu çevreler, toplumsal düzeyde ve ülke çapında yaşanan siyasi ve ekonomik krizi ve bunun sonuçlarını, tümüyle “sağ ve sol terör” etkenleriyle açıklıyor ve terörün önlenmesi halinde ekonominin de demokrasinin de kurtulacağı propagandasını yapıyorlardı. Gene aynı çevreler, bunun başarılabilmesi için, özellikle devlet ve siyasi partiler düzeyinde “genel olarak teröre karşı birlik halinde olunması” tezini işliyorlar, yaşanan bütün toplumsal çalkantıyı, karşıt sınıflar arasındaki çatışmanın dışında, “eli silahlı grupların” çatışması olarak gösteriyorlardı. Böylece fabrikaları işgal eden işçiler, yoksulluğa ve sömürüye karşı direnen köylüler, şoven ve ırkçı politikalara, aşırı sömürüye karşı mücadele eden Kürt halkı, öğrenciler, memurlar vs. ile bunların karşısındaki emperyalist tekeller, işbirlikçi holdingler, kısacası bütün bir burjuvazi siliniyor, ortada “kandırılmış ve silahlandırılmış gençler” kalıyordu. “Sağcı ya da solcu silahlı gençler”in hangi toplumsal hareket kaynağından doğduklarının, hangi sınıfların politik ihtiyaçlarına karşılık düştüklerinin, burjuva propaganda tarafından üstü örtülüyordu; bu gerçeklerin burjuva propagandayı ilgilendirmesi de gerekmiyordu. Çünkü, sonuçta, sınıf mücadelesinin tüm boyutlarıyla kan ve şiddetle ezilmesi planı adım adım yürürlüğe konuluyordu ve böyle bir saldırıda, kamuoyunu ikna etmek için görünürdeki hedeflerin abartılmasından ve toplumsal özün gizlenmesinden daha geçerli bir taktik olamazdı. Bu, yalnızca darbe planlarıyla ilgili bir taktik olmasının ötesinde, darbeci, faşist teknik politikaya, geleneksel burjuva soyut değerler sistemine uygun bir ahlaki temel de sağlıyordu. Devlet, “tarafsız, eşit ve çifte standart uygulamayan” bir kurum olarak kamuoyunda onaylatılıyordu. Aynı soyut ilkelerden hareket eden Taner Akçam da, aynı sonuca ulaşmakta gecikmiyor. Ona göre, şiddetin kaynağında, “yeterince medenileşmemiş olmak” yatıyor. Gerçi batı toplumlarında “modern devletlerin iç örgütlenmelerinde, problem çözme kurumları sistemleştirilmiş”tir; “ama devletler arasında henüz benzeri bir kurumlaşma” yerleşmemiştir. Öyleyse,

“ihtiyacımız olan şey, insanlar ve devletler arasındaki ilişkilerin, kendilerini ifade edecekleri kurumları ve kanalları yaratabilmektir. Şiddetsiz bir toplum, ancak onun tüm boyutlarıyla disiplin altına alındığı bir toplumdur. Bu ise, ancak problemlerin çözüm mekanizmalarının kurulmasıyla olanaklıdır.”

Haksızlık etmemek için şu belirtilmelidir ki, Taner Akçam’ın önerisinin, 12 Eylül ideologlarının önerisinden bir farkı var: onlar, Türkiye çapında böyle bir kurumlaşma istiyorlar ve bunu devlet şiddetinin meşru kılınması yolundan gerçekleştirmek istiyorlardı; Taner Akçam ise, bunun uluslararası bir kurumlaşma aracılığıyla yapılmasını istiyor. Açıkça söylenirse, Taner Akçam, “uluslar ve devletlerarası bir terör önleme örgütü” önermektedir:

“Sorun, ‘ideal’ bir ‘ütopya’ çizmekten değil, şiddet potansiyellerini disipline alacak kurumların yaratılmasından geçmektedir.”

Taner Akçam’ın böyle bir kurumun yokluğundan şikayet etmesi için bir neden yoktur. Çünkü, böyle bir kurum vardır. Körfez Savaşı’nda bu kurum, kendine göre, “şiddet potansiyellerini disipline almak” için, dünya çapında, uluslar ve devletlerarası bir etkinlik gösterebilmiştir. Aynı kurum, gene “şiddet potansiyellerini disipline almak için,” Ortadoğu’da görev başındadır! Üstelik bu kuvvet, Taner Akçam’ın özendiği “modern devletler”in en moderni tarafından yönetilmektedir. “Çekiç Güç”, belki bugün Balkanlar ve Kafkasya’da etkili olamıyor; oralardaki “şiddet potansiyellerini disipline alamıyor” ama bunun için Taner Akçam’ın çok fazla üzülmesi gerekmez. Belki yakın bir zamanda, bir başka “modern devlet”, örneğin Taner Akçam’ın kendisini güvencesine terk ettiği Alman devleti, orada aynı yönde bir girişimin en “medeni öncüsü” olarak devreye girebilir. Kürtlere, Araplara, Türklere, Sırplara, Boşnaklara, Ermenilere, Azerilere ve başka “şiddet potansiyellerine”, “eşitlikçi, çifte moral taşımaktan uzak” bir yaklaşımla, uygarca nasıl yaşanırmış öğretebilir.

Görülüyor ki, Alman devleti, Taner Akçam’a da RAF açısından göründüğü gibi görünmektedir; “kendi içinde problem çözücü mekanizmaları geliştirmiş” ya da en azından biraz dişini sıkarsa geliştirebilecek olan bir modern devlet! Tabii, Akçam, RAF teorisyenlerinden daha akıllı ve daha uzak görüşlü, global ölçekte düşünebilen biri olduğu için, Alman devletinin tek başına kendi içinde düzenlemeler yapmasıyla yetinmiyor: O, bütün modern devletlerin kendi içlerinde geliştirmiş bulundukları problem çözücü mekanizmaları, kendi aralarında da geliştirmelerini, insanlığın yararına gördüğünü açıklamış bulunuyor.

Böylece, sınıf kıstaslarının terk edilmesi, “haklı”, “haksız” ayrımlarını da ortadan kaldırıyor. Tıpkı yüzyılın başlarında ortaya çıkan sosyal-pasifizm gibi, şimdi de bir tür “sosyal anti-terörizm” olgusuyla karşı karşıyayız. “Her türden savaşa karşı olmak”, haklı-haksız savaş ayrımı yapmayı reddetmek, soyut hıristiyan ahlakıyla belirlenmiş burjuva barışçılık, sosyal-pasifizmin başlıca çıkış noktasıydı. Bu görüşün yanlışlığı, savaşın emperyalizmin doğasından kaynaklandığını görmemesiydi. Aynı ölçüler, günümüzdeki “sosyal anti-terör” savunucularına da uygulanabilir. RAF ve Taner Akçam örneklerinde görüldüğü gibi, burada da şiddetin temelleri hakkında hiçbir netlik yoktur. Şiddet, “kötü niyetlerden”, “yanlış eğitimden”, “psikolojik, psikopatolojik nedenlerden” ya da “insanların birbirini sevmemesinden”, “devletin meseleyi kavramamış olmasından”, vs. kaynaklanıyor gibi gösterilirken, kapitalizmin, emperyalist politikaların, sınıf mücadelesi yasalarının sözü edilmemektedir. Sonuçta da, devrimci şiddetle faşist şiddet aynı kefeye konulmakta, bir halkın kendi kaderini tayin hakkı için giriştiği mücadele ile bu hakkı gasp edenler, halk ile halk kitlelerine saldıran militer güçler ya da örneğin, işçi haklarını devletin şiddet organlarını kullanarak yok edenlerle, bu şiddete karşı kendilerini korumak için şiddete başvuran işçiler birbirine eşitlenmekte, hepsine karşı aynı “moral değerler” açısından bakılmaktadır. Lenin, savaş karşıtı pasifist gösteriler için şunları söylüyordu:

“Şu günlerde devrimci kitle hareketleri çağrısına eşlik etmeyen barış propagandaları, yalnızca hayal tohumları eker ve proletaryanın cesaretini kırar, çünkü bu proletaryayı burjuvazinin insancıl olduğuna inandırır ve savaşçı devletlerin gizli diplomasileri elinde bir oyuncak yapar. Özellikle bir seri devrim olmadan sözde demokratik barışın olabileceği fikri esaslı olarak yanlıştır.”(RSDİP’nin Yurtdışındaki Gruplarının Konferans Kararları’ndan. Emperyalist Savaş Üzerine, Günce Yayınları, 1976 adlı derleme içinde, s. 75)

Hiç kuşkusuz, Lenin tarafından ileri sürülen doğruların Taner Akçam’ı ikna edebileceğini düşünmüyoruz. Ancak, soruna sosyalistçe bakışın niteliği hakkında söylenebilecek her şeyi Lenin’in sözleri büyük bir açıklıkla ortaya koymaktadır ve bu bizim şiddet konusundaki tavrımızın, Taner Akçam ve benzerlerinin görüşlerine hangi açıdan yaklaştığımızın da bir özetini vermektedir.

Haklı ve haksız şiddet ayrımı yapabilmek için, soyut değerler, soyut adalet ilkeleri, ahlaki ve öznel yargılamalar yeterli değildir; esasen yalnızca bu temellerde yapılacak bir ayrım da tamamen yanlış sonuçlara götürecektir. Bu tavır, genellikle, kendisinin nereye ait olduğunu belirlememiş, çatışan güçler hakkındaki yargısı tarih bilincinden yoksun, rastgele ve “bağımsız birey” duygusuyla oluşturmuş aydınlara özgüdür. Düşüncelerinde, haklı ve doğru, haksız ve yanlış, en kaba biçimde birbirine bağlanmış olmasına rağmen, bu ayrımı yaptıklarının farkında bile olmayabilirler. Örneğin, “şiddet yanlıştır, yanlış haksızdır, öyleyse bütün şiddet hareketleri haksızdır” türünden bir akıl yürütme onların tüm değerlendirmelerini belirlemektedir. Oysa, kesin olarak, şiddet, kimi durumlarda haklı olmasına karşın yanlış olabilir. Haklılık ve haksızlık ölçüsü, yalnızca “neye karşı, kim tarafından” sorusu içinde anlamlı olabilir. Doğruluk ve yanlışlık ise, tarihsel ve toplumsal koşullara uygunluk, devrimci sınıf politikasının genel tarzına ve gidişine, kısaca devrimin, sınıfın ve halkın tarihsel çıkarlarına uygunluk ya da uygunsuzluk gibi kıstaslarla belirlenebilir. Ama “anti-terör aydını” (bu terim, günümüzdeki anti-terör timi, anti-terör yasası gibi terimlerle ifade edilen devlet güçlerinin dayandığı propaganda temasını, kendisine aptalca bir ahlak ilkesi haline getirmiş olanlar için uygundur), kendisini sınıfların, toplumsal çatışmaların, devletlerarası ilişkilerin ve emperyalist sistemin bütün sonuçlarının dışında veya üstünde gördüğü için, tarihin yanlış kültürlerle doğru medeniyetler arasında bir tercih yapmaktan ibaret olduğunu düşündüğü için, birbirine karşı olan her şeye karşı durmaya çalışır; birbiriyle çatışan her şeyi aynı ölçüde kötü görür.

PKK’nin kimi eylemleri üzerine yapılan değerlendirmeler, bu anlayışı açıkca sergilemektedir. Örneğin, Bakırköy’de bir mağazanın yakılması ve pek çok sivilin, kadın, çocuk ve yaşlının yanarak ölmesi, bu türden eleştiriler için önemli bir malzeme oluşturmaktadır. Bu olayda, bir ulusun kendi varoluş hakkını ifade etmek için giriştiği kalkışmanın izlerini, kendisine yapılan zulme karşı koyma hakkını kullanma iradesini, kendi kültüründe yer alan öç alma öğesinin, ahlaki ve geleneksel özelliklerinin birer yansımasını görebiliriz. Olayın, ulusun tarihi haklılığı içinde bir yeri bulunduğunu tespit edebiliriz. Ama bütün bunlar, aynı zamanda ileri devrimci bir politikayla yönetildiği iddiasını taşıyan bir örgütün eylemi olarak ortaya çıktığında, gerek ideolojik gerekse politik bakımdan tamamen yanlış olmaktadır. Aynı şekilde, Korucu’ların yalnızca kendilerine karşı değil, ailelerine, çocuklarına ve kadınlarına karşı da ölüm cezasının uygulanması, gene aynı tarihsel, kültürel, geleneksel köklere dayanır. Feodal bilinç düzeyinde bu eylem, “hainin kökünün kurutulması” anlamına gelir. Geri kır toplulukları ideolojisinde tarihsel ve toplumsal bir meşruiyeti vardır ve PKK’nin asıl seslenmek istediği geri kır tabakalarının gözünde olduğu kadar, örneğin Diyarbakır çarşılarının feodal burjuva, esnaf-küçük burjuva ideolojisinde de bir karşılığı vardır. Ama bu, gene aynı nedenlerden dolayı, yanlış bir eylem türü olmaktadır. PKK’nin tıpkı dinsel ideolojiyle olan iç içeliği kendi meşruiyetinin bir unsuru olarak görmesinde olduğu gibi, burada yığınların geri bilincine bir teslimiyet ve ideolojik kuyrukçuluk söz konusudur. Olguyu bu açılardan değerlendirmek ve yanlış bulmak ayrı bir şeydir, ölenlerin çocuk, kadın vs. olmalarına bakarak haksız bulmak ayrı bir şeydir.

Devrimci Sol’un şiddet eylemlerinin değerlendirilmesinde de aynı ölçüler geçerli olmalıdır. Tıpkı Çarlığa karşı özverili mücadeleleri Lenin tarafından daima saygıyla anılan “Narodnaya Volya” hareketinin haklılığı ama yanlışlığı gibi. Bu yüzden, Devrimci Sol sloganlarında, “haklılık”, daima doğruluktan önce ve doğru olup olmama tartışmasını bastıracak ölçülerde kullanılır. Bu, belki de farkında olmadan yapılan bir tercihtir; ama, Devrimci Sol’un temel ideolojik ve politik yönelimlerini yeterince yansıtmaktadır. Örneğin “Haklıyız, kazanacağız” sloganı, apaçık dinsel çağrışımlarla doludur ve haklı olanın Allah nezdinde daima galip getirileceğine inanan müslüman inancıyla büyük bir benzerlik taşımaktadır. (Aynı slogan, dinci çevreler tarafından da kullanılmaktadır.) Haklı olanın, kazanmak için ayrıca bir doğru politikaya, doğru stratejik ve taktik çizgiye, hedefe ulaşmak için haklılıktan başka bir gerekçeye ve tavra sahip olması sanki gerekmemektedir! Ahlaki olan, daima politik olana ağır basmakta, adalet, onur, dürüstlük gibi değerler, sosyo-politik, ekonomik analiz ve planların yerine geçirilmektedir. Sonuçta, Devrimci Sol’un geldiği “düello” çizgisinin kaynağında, bu mistik ve metafizik anlayışın rolü vardır.

Ama bütün bunlar, PKK’nin ya da Devrimci Sol’un şiddet eylemleriyle, Çekiç Güç’ün, Kontr-gerillanın, genel olarak devletin terörünü aynı düzlemde ele almayı ve ayrım gözetmeksizin hepsinin uluslararası bir terör önleme örgütü tarafından haklanması önerisini haklı çıkarmaz.

Bu türden “eleştiriler”, THKP-C çizgisine, yalnızca araçları ve eylem biçimleri bakımından yöneltilen eleştirilerle bir yerde buluşurlar: Silahın ve şiddetin soyut olarak ele alınması, şiddetin sınıflar mücadelesinden, sınıfların karşılıklı konumlanışlarından ve karşılıklı politikalarından bağımsız düşünülmesi, her iki eleştiri türünün de ortak noktasıdır. Bu, aynı zamanda, şiddeti başlıca politik araç olarak gören “sol” hareketlerin de kendilerinin sağcı eleştirmenleriyle ortak noktasıdır.

DEVRİMCİ ŞİDDET, MÜCADELE
BİÇİMLERİNİN VE ARAÇLARININ TESPİTİ

Sınıf mücadelesinin en yüksek biçimi olan politik mücadele, diğer mücadele biçimlerinden, kapsadığı alanın genişliği, hedeflerinin büyüklüğü ve nitelik olarak farklılığı ile ayrılır. Gene aynı sebeplerden dolayı, ekonomik ve teorik mücadele biçimlerini kendi kapsamında tutar ve onların birleşik ve bütünsel olarak yürütülmesi için gerekli olanakları açar. Bu yüzden, politik mücadele temelinde, diğer mücadele biçimleri arasında değişik türden araçlarla, ya da dolaysız ve araçsız olarak kurulan bağıntılar, mücadelenin değişik biçimlerinin kategorik olarak ayrılmasını pratik olarak olanaksız kılan bir bütünlük sağlar. Böyle bir düzey, ancak devrimci sınıf mücadelesinin yüksek aşamalarında elde edilebilir ve yalnızca sınıfın ciddi bir politik önderlik etrafında birleşmesi anına karşılık düşer. Bunun öncesinde, temel mücadele biçimleri, öncünün iradesinden bağımsız olarak, işçilerin ekonomik mücadelesinin, politik önderliğin hedefleri ve taktikleriyle ilişkisiz yürüdüğü ya da teorik ve ideolojik gelişmenin bir aydın karakteri taşımasında olduğu gibi, birbirinden ayrı, birbiriyle bağımsız biçimler altında gelişir. Her durumda, politik önderliğin başlıca hedefi, kendi stratejik ve taktik önderliğini, bu biçimlerin genel, bütünsel ve organik tarzda birbirine bağlanmış hale getirilmesi olacaktır. Bu faaliyetin kapsamı yalnızca, aydınların ya da işçilerin kendiliğinden mücadelesini bilinçli ve politik bir karakterle donatmaktan, onları partinin mücadelesi halinde bir araya getirmekten ibaret değildir. Aynı zamanda, bütün halk sınıf ve tabakalarının, ezilen ulusların, ezilen din ve mezheplerin mücadelesini de, bu bütünlüğün bir parçası olarak donatmak, yönlendirmek ve seferber etmek gibi bir görevi vardır.

Halk hareketinin kazandığı kimi biçimler ve bu mücadeleler içinde kullanılan araçlar da, politik önderliğin kendi mücadelesinin cephaneliğine katacağı, katması gereken bir birikim ve zenginlik oluştururlar. Bir yandan işçi ve halk hareketinin toplumsal alanı kaplayan değişik unsurlarını kendi politikası etrafında bir araya getirmeye çalışmak, diğer yandan da bu hareketin ortaya çıkardığı her yeniliği, her atılımı, her aracı kendi politikasının unsuru haline getirmek... Leninist partinin ayırt edici özelliği buradadır. Böyle bir parti tarafından kullanılacak mücadele araç ve biçimlerinin kaynağı da bu özelliktir.

Buradan hareket ederek şu sonuca ulaşılabilir: Devrimci şiddet kavramını Leninist ölçüler içinde tanımlamakta tek belirleyici unsur, onun meşru temeli olan kitle mücadelesinin boyutlarıdır.

Kitle mücadelesinin yaratıcı niteliği ve zengin içeriği Marksist bir devrimci parti için, “mücadele biçimi sorunu”nun çözümü için başvurulacak başlıca kaynak olma özelliğini de bu yüzden taşır.

Lenin, “Hareketi belli özel bir mücadele biçimine bağlamayan Marksizm, sosyalizmin bütün ilkel biçimlerinden ayrılır” der. Ütopik sosyalizm türlerinin metafizik karakteri, sosyalizmin gerçekleşmesi talebini, kitlesel sınıf mücadelesinin dışında bir yolda aramasında kendisini gösteriyordu. Bir toplumsal proje ile bunu gerçekleştirecek maddi güçler (başlıca ileri sınıfın devrimci hareketi) arasında kurulması gereken zorunlu bağıntı hakkında, sosyalizmin ilkel biçimlerinin bir görüşü yoktu. Bir başka deyişle, ilkel sosyalizm, “tarihi yapan güç” kavramından yoksundu. Marksizm, emek kategorisi ekseninde tarihin gelişme yasalarını açıklarken, aynı zamanda ileri bir toplumsal örgütlenmenin, tarihi ileri götüren gerçek hareketin kaynaklarına da işaret ediyordu. Marx, böylece, proletaryanın kurtuluşunun yalnızca “kendi kollarının eseri” olacağı yolundaki düşünceyle tarihin yasaları hakkındaki tezlerini bir arada, bir bütün olarak geliştirme imkanını buldu. Lenin, bu yeni teorinin yalnızca sosyalizmin nasıl gerçekleşeceğine ilişkin değil, aynı zamanda bunun için mücadelenin geçeceği yollar ve alacağı biçimler, kullanacağı araçlar hakkında da temel görüşler içerdiğini gösterdi. Buna göre, Marksizm, “her çeşit mücadele biçimini kabul eder”di. Ama onları “icat etmez, sadece genelleştirir, örgütler ve eylem içinde kendiliğinden ortaya çıkan devrimci sınıfların mücadele biçimlerine bilinçli ifadeler verir”di.

“Bütün soyut kalıpların ve öğreti reçetelerinin can düşmanı olan Marksizm, mücadele ilerledikçe, kitlelerin sınıf bilinci büyüdükçe, ekonomik ve politik buhranlar keskinleştikçe sürekli olarak yeni, değişik savunma ve saldırı yöntemleri doğuran ilerleme halindeki kitle mücadelesi karşısında dikkatli bir tavır alınmasını gerektirir. Bu yüzden, Marksizm, kesinlikle hiçbir mücadele biçimini reddetmez. Marksizm, hiçbir şekilde kendini yalnız belli bir anda var olan olası mücadele biçimleriyle sınırlamaz. Bunu yaparken, toplumsal durum değişince o anda içinde olanların bilmediği yeni mücadele biçimleri doğmasının kaçınılmaz olduğunu bilir. Bu bakımdan, Marksizmin kitlelerin pratiğinden öğrendiği söylenebilir.” (Lenin, “Gerilla Savaşı Üzerine” başlıklı makale. “Gerilla Savaşı Üzerine”, adlı derleme içinde, Kor Yayınları)

Bu tezde, özellikle, genelleştirme, örgütleme ve bilinçli ifadeler verme kavramlarının ve kitlelerin pratiğinden öğrenme teriminin ortaya koyduğu görüş önemlidir.

Lenin, bu düşüncenin, ikinci bir yanına daha dikkat çeker:

“Marksizm, çarpışma yöntemleri sorununun salt bir tarihsel araştırmasını gerektirir. Bu sorunu somut tarihsel durumdan ayrı olarak ele almak diyalektik materyalizmin özünün yeterince kavranmadığını gösterir. Ekonomik evrimin değişik aşamalarında, politik, ulusal-kültürel, canlı koşullardaki değişmelere bağlı olarak, değişik mücadele yöntemleri ortaya çıkar. Bunlar, başlıca çarpışma biçimleri olurlar; bununla ilgili olarak ikinci derecede tamamlayıcı mücadele yöntemleri de değişir. Evrimin belli bir aşamasında, belli bir olayın somut durumunun araştırılması yapılmadan, bazı özel mücadele araçlarının kullanılıp kullanılamayacağı sorusuna, ‘evet’ ya da ‘hayır’ diye karşılık vermek, Marksist görüşten tümüyle ayrılmak demektir.” (age)

Bu her iki önerme de, doğrudan doğruya, Lenin’in başka fırsatlarla sık sık dikkat çektiği “somut koşulların somut tahlili” ilkesine bağlıdır. Bir Marksist için, mücadelenin biçim yöntemlerinin tespitinin dayanacağı başlıca iki teorik önermenin dayandığı ilke budur.

Toplam toplumsal koşullarla mücadele biçimleri arasındaki ilişkinin Marksist tarzda nasıl kurulacağına, bir başka deyişle mücadele biçimlerinin tayin edilmesinde “somut koşulların somut tahlili”nin nasıl bir rol oynayacağına ilişkin olarak, Lenin’in başvurduğumuz makalesi klasik bir örnek oluşturmaktadır.

Lenin, önce Rusya’da devrim sürecinin başlıca olaylarının niteliğini ve aldığı biçimleri özetler. Bu, içinde bulunulan durumu kavramak ve Lenin’in önereceği mücadele biçimlerinin temellerini ortaya koymak bakımından seçtiği bir yöntemdir. Bu özete göre, devrimin ortaya çıkardığı mücadele biçimleri, işçilerin ekonomik grevleriyle başlayıp, köylü ayaklanmalarının eşlik ettiği işçilerin ve öğrencilerin politik gösterileriyle ilerleyen, kitle halindeki politik grevlere, yer yer sokak çatışmalarına ve nihayet silahlı ayaklanma olaylarına kadar yükselen, arada parlamenter mücadele biçimleriyle ya da ordudaki ayaklanmalarla donanmış bir süreç geçirmiştir. Gelinen aşamada, “Kara-100’ler” örgütünün karşı devrimci terörüne karşı, Yahudilerin, öğrencilerin ve işçilerin çeşitli araçlarla ve değişik biçimler kazanarak süren şiddetli mücadelesi yaşanmaktadır. Silahlı eylemlerin işçi ve halk mücadelesinin bir unsuru haline geldiği aşamada Lenin can alıcı soruyu ortaya atar:

“Nedir bu olay? ... Devrimin genel akışındaki önemi nedir? Sosyal Demokrasinin örgütlediği ve yönettiği proletaryanın mücadelesi ile ilişkisi nedir?”

Bu soru, gerilla yöntemlerini “anarşist”, “Blankist”, “eski türde terörist” olarak adlandıran ve işçi sınıfı mücadelesi içinde yer alamayacağını ileri sürenlere karşılık, Marksizmin devrimci niteliğiyle kitle hareketinin boyutları arasında bir ilişki bulan Lenin’in, başlangıçta özetlediğimiz tezlerden somut duruma ilişkin önerilerine geçiş noktasını oluşturur. Sorunun içeriği göstermektedir ki, Lenin, önereceği mücadele ve bunlara uygun örgütlenme biçimlerini, Sosyal Demokrat (Marksist) hareketle silahlı biçimler kazanmış kendiliğinden hareket arasındaki ilişkiden yola çıkarak formüle etmektedir. Bu formülasyonun vardığı sonuç ise, halk kitlelerinin kendiliğinden silahlı eylemlerini “hareketin düzenini bozan” gelişmeler olarak değerlendiren partinin bir kesimi bakımından derin bir eleştiriyi içermektedir: “Hareketin düzenini bozan, gerilla savaşları değil, bu tür eylemleri kendi denetimi altına alamayan bir partinin zayıflığıdır.” Lenin’in parti anlayışı ile, o dönemde henüz bu anlayışa ulaşamamış, Stalin’in deyişiyle, “içindeki fikir ayrılıkları yüzünden bölünmüş, kendisini örgütleyememiş, günden güne zayıflayan” bir parti arasındaki farklılık, devrimci şiddet karşındaki tavır konusunda, önemli bir gösterge kazanmıştı.

“‘Biz anarşist değiliz, hırsız soyguncu değiliz; bunların üstündeyiz biz, gerilla savaşı istemiyoruz’ diye gururlu kibirli bağıran Sosyal Demokratlar gördüğümde sorarım kendime: Bunlar ne dediklerini biliyorlar mı? Tüm ülkede Kara-100’ler hükümetiyle halk arasında silahlı çatışmalar, çarpışmalar oluyor. Devrimin oluşumunun şimdiki aşamasında kesinlikle kaçınılmaz bir olgudur bu. Halk da kendiliğinden ve düzensiz bir şekilde –işte bu yüzden umarsız ve hoş olmayan biçimlerde– bu olguya silahlı çatışmalarla, saldırılarla karşı koyuyor. Belli bir zamanda ya da belli bir yerde partimizin güçsüzlüğü ve hazırlıksızlığı yüzünden bu kendiliğinden çarpışmanın partice önderliğini yapmaktan çekinmeyi anlarım. Bu sorunun her yerde oradaki işçiler tarafından ele alınmasını, ayrıca güçsüz ve hazırlıksız örgütlerin yeniden düzenlenmesinin kolay bir iş olmadığını anlarım. Ama Sosyal Demokrat bir teorisyenin ya da yazarın bu haksızlığa üzüleceği yerde, anarşizm, Blankizm, terörizm hakkında delikanlılığında ezberlediği sözleri gururla, kibirle yinelediğini görünce, yeryüzündeki en devrimci öğretinin böylesine küçülmesi yüreğimi yakar.” (age)

Kendiliğinden gelişen silahlı halk hareketlerinin pek çok olumsuzluğu birlikte taşıyacağını belirten Lenin, bu olumsuzlukları ileri sürerek gerilla savaşını reddeden Sosyal Demokratlara karşı, savaşın bu biçiminin reddedilmesi yerine, ona bilinçli bir içerik kazandırılmasını önerir:

“Gerilla savaşının sınıf bilincine varmış işçileri düşkün, ayyaş ayaktakımıyla yakın ilişkiye soktuğu söylenir. Bu doğrudur. Ama bunun anlamı şudur; İşçi Partisi, hiçbir zaman gerilla savaşını tek, hatta başlıca mücadele biçimi olarak göremez ve bunun ötekilerden aşağı tutulması gerektiği, başlıca savaş biçimine uyması gerektiği, sosyalizmin örgütleyici ve aydınlatıcı etkisiyle soylulaştırılması gerektiği demektir. Bu son koşul olmadan burjuva toplumundaki bütün, kesinlikle bütün mücadele yöntemleri, işçileri kendilerinin üstündeki ya da altındaki değişik tabakalarla ilişkiye sokar; bu, kendi haline bırakılırsa bozulup işçilerle efendilerin, tüketicilere karşı anlaşması durumuna gelir. Millet Meclisi bozulup bir geneleve döner, ... bir gazete bozulup pezevenkleşir, kitleleri bozma aracı, ayak takımının aşağı içgüdülerine pezevenklik eden bir araç haline gelir... Sosyal Demokrasi, proletaryayı az üstündeki ya da az altındaki tabakalardan ayıracak bir Çin duvarı gibi evrensel mücadele biçimleri tanımaz. Ayrı ayrı dönemlerde Sosyal Demokrasi ayrı ayrı yöntemler uygular, her zaman bunları değerlendirip seçerken titizce tanımlanmış ideolojik ve örgütsel koşullara göre davranır.” (age)

Buraya kadar aktardığımız sözleriyle Lenin’in gerilla savaşının ve diğer şiddet yöntemlerinin, ne zaman, hangi koşullarda ve hangi amaçla Marksist işçi partisinin mücadele avadanlığı içine dahil edileceği hakkındaki düşüncelerini görmekteyiz.

Bunları şöyle özetleyebiliriz:

– Mücadele biçimleri, teorisyenler tarafından icat edilemez. Her mücadele biçimi, kitle hareketinin gelişme düzeyine, işçi sınıfının bilinç durumuna, ekonomik evrimin değişik aşamalarında, politik, ulusal-kültürel, canlı koşullardaki değişmelere bağlı olarak tespit edilir ve kitle hareketinde bilinçli bir biçim olarak yer alacak biçimde uygulanır.

– Kitle hareketinin ortaya çıkardığı hiçbir mücadele biçimi, “doğal” haliyle ele alınamaz. Ona mutlaka sosyalist bir içerik ve örgütlülük kazandırmak gerekir.

– Her mücadele biçimi, gerilla savaşı da dahil olmak üzere, “savaşın başlıca biçimine” uygun olarak kullanılır.

Bütün bu görüşlerle, THKP-C veya “silahlı mücadele temeldir” diyen başka geleneklerin tezleri kıyaslandığında, onların her noktasında Leninizme aykırı olduğu görülür. Bu gelenekler tarafından benimsenen ve “her koşulda” geçerli olarak ileri sürülüp kullanılan yöntemlerin ve biçimlerin hemen hemen hepsinin, “teorisyenlerce icat edilmiş” veya başka ülkelerin mücadelelerinden aktarılmış ve kitle hareketine “dışarıdan” sokulmaya çalışılan yöntemler ve biçimler olduğu görülür. Buna karşılık, eğer bir kitlesel halk hareketi belirli bir şiddet biçimini rastlantısal olarak kullanmış ise, bu, o biçim ve içeriğiyle aynen taklit edilir: ona sosyalist bir içerik kazandırmak ve hareketin organik bir parçası haline getirmek için ayrı bir çaba harcanmaz. Bugüne kadar yazılan, söylenen ve uygulanan bütün strateji ve taktikler, tek bir mücadele biçiminin mutlaklaştırılmasıdır. “Savaşın başlıca biçimi”nin tespit edilmesi yerine, çoğu kez suikast, soygun ve sabotaj eylemlerinden oluşan bir “gerilla savaşı” ya da “silahlı mücadele” kavramı kullanılır ve bunlar “temel mücadele biçimi” olarak adlandırılır.

Lenin, “küçük burjuva teorilerin, kendilerini sosyalist teoriler olduklarını iddia ettikleri ölçüde kesinlikle gerici” olduklarını belirtmişti. Konumuzla ilgili olarak bu tespit şu anlama gelmektedir: Proletaryanın sınıf mücadelesinin biçim ve yöntem zenginliğini, somut koşullardan bağımsız olarak “masa başında geliştirilmiş, icat edilmiş” yöntem ve mücadele biçimlerinden herhangi birisine indirgeyen, ve bunun sosyalist, Marksist-Leninist tek yol olduğunu ileri süren bütün küçük burjuva hareketler, proletaryanın ve emekçi halkın mücadelesini kitlelerin kendi deneylerinden öğrenmesi ilkesi ışığında yürüten ve mücadele biçimlerinin tespitini “somut koşulların somut tahlili” temelinde geliştirerek, kitlelerin mücadelesini, devrimci politik mücadele çizgisi halinde yeniden örgütlemeye çalışan Leninizm karşısında kesinlikle gericidirler.

KÜÇÜK BURJUVAZİNİN DEVRİMCİ POTANSİYELİ

Küçük burjuvazinin sosyalizm karşısındaki ve özellikle sosyalizm kılığı altında giriştiği eylemler dolayısıyla düştüğü gerici konumla, toplumsal çapta taşıdığı özellikler ile devrimci potansiyel, birbirine karıştırılmamalıdır. Bu yalnızca ulusal ve demokratik karakterde bir devrim sürecinin yaşandığı bütün ülkelerde değil, proletarya devriminin gündemde olduğu koşullarda da geçerli bir ayrımdır. Bu ayrımı göz önünde tutmaksızın yapılacak her çözümlemede, toplumsal devrimin dinamiklerinden biri gözardı edilmiş, dolayısıyla devrimin olanakları eksik tartılmış olacaktır. Küçük burjuvazinin devrimci eylemlerinin hemen hemen daima anarşist, anarko-sendikalist reaksiyoner bir yapı göstermesi, tarihsel ve toplumsal koşulların derin ve bilimsel bir analizinden çok güncel politik uygulamalara karşı duyulan tepkiye dayanması ve hemen hemen daima kapitalist sistem içinde bir çözümü hedefleyen şiddet hareketleri biçiminde gelişmesi, işçi hareketiyle, gerek mücadele biçim ve araçları bakımdan gerekse genel ve uzun erimli ideolojik ve politik hedefler bakımından bir karşıtlık doğurur. Marksizmi yalnızca bir yorumlama aracı olarak kullanan, teoriyi, devrimci politika dışında bir analiz aracı olarak gören salt teorik eleştiri, bu karşıtlığı mutlaklaştırarak küçük burjuvazinin devrimci eylemini tümüyle reddetme yoluna girer. Bu türden eleştirinin kaynağının, “Saf bir toplumsal devrim” beklentisi olduğunu Lenin göstermiştir.

“Toplumsal devrimin, sömürgelerdeki ve Avrupa’daki küçük ulusal ayaklanmalar, bütün önyargılarıyla küçük burjuvaların devrimci patlamaları olmadan, mutlakiyetin, kilisenin, toprak ağalarının, vb. baskılarına karşı politik bilince varmamış işçilerin ve yarı işçilerin hareketi olmadan yapılabileceğini düşlemek, toplumsal devrimi reddetmektir.”

Kuşkusuz hiçbir toplumsal devrim, önceden belirlenmiş bir plana göre, hiçbir rastlantı öğesine yer bırakmadan, düzenli ilerleyen bir süreç olarak gelişmeyecektir. Devrim sürecini bu şekilde tasarlayan ve buna uygun ilişkiler, buna uygun özel politikalar geliştirmiş ve bunu oportünist bir mekanizm düzeyinde örgütlemiş olan hareketler açısından, kendi dışında gerçekleşen silahlı eylemler, tasarlanan sürece uygun düşmeyen, beklentileri boşa çıkaran ya da saptıran etkenler olarak değerlendirilecek ve “karşı devrimci”, “provokatör”, “ajan hareketi” gibi deyimlerle nitelenecektir. Bu bakış açısından da, tıpkı bireysel terörü siyaset biçimi olarak benimsemiş olanlarda olduğu gibi, devrim, belli bir grubun planlarının, hesaplarının ve politikalarının aksamadan uygulanmasına bağlıdır! Devrimi ve tarihi, bilinçli insan iradesinin ürünü olarak gören ve iradenin planları dışındaki her şeyi rastlantısal ve süreci bozan öğeler olarak değerlendiren anlayış, tıpkı küçük burjuva devrimciliğin silahlı biçimlerini organize edenlerin düşüncesi gibi metafiziktir.

Lenin, proletarya dışı sınıf ve tabakaların devrim sürecindeki yerini şöyle değerlendiriyor:

“1905 Rus devrimi, bir burjuva demokratik devrimdi. Çarpışmalara halkın tüm hoşnutsuz sınıfları, grupları unsurları katıldı. Bunların arasında en barbar önyargılarla, belirsiz ve garip mücadele amaçlarıyla dolu yığınlar vardı; Japonlardan para alan küçük gruplar, spekülatörler, maceracılar vb. vardı. Nesnel olarak, yığınların hareketi Çarlığı sarsıyor ve demokrasi yolunu açıyordu. Bu yüzden sınıf bilincine varmış işçiler ona önderlik etti.

“Avrupa’da sosyalist devrim, her çeşit ezilenlerin ve hoşnutsuz çeşitli öğelerin katılacağı bir kitle mücadelesinin patlak vermesinden başka bir şey olamaz. Küçük burjuvaların ve bilinçsiz işçilerin bazı bölümleri katılacaktır buna –böyle bir katılma olmadan yığın savaşı olanaksızdır, bunsuz da hiçbir devrim olamaz- bunların önyargılarını, gerici özlemlerini, güçsüzlüklerini, yanlışlarını da getireceklerdir. Ama objektif olarak bunlar sermayeye saldıracaklardır. Bu objektif gerçeği bilen devrimin bilinçli öncü birliği, ilerici proletarya, değişik ruhlu, düzensiz, dağınık bir kitle mücadelesini birleştirip yönetmeyi başaracak, iktidarı alacak, bankaları ele geçirecek, herkesin nefret ettiği (değişik gerekçelerle) tröstleri dağıtacak ve tümüyle burjuvazinin yıkılıp sosyalizmin zaferinin sağlanmasında gerekli olan başka tedbirleri alacaktır.

“... Eğer proletaryanın sosyalizm için büyük kurtuluş savaşında, bunalımı derinleştirmek için, emperyalizmin getirdiği her belaya karşı her halk hareketinden nasıl yararlanacağımızı bilmezsek, pek zavallı devrimciler oluruz.” (Lenin, “1916 İRLANDA AYAKLANMASI” başlıklı makale. “Gerilla Savaşı”, adlı derleme içinde, Kor Yayınları)

Görülebileceği gibi, Lenin için, herhangi bir mücadele biçiminin “teoriye en uygun şekilde” eleştirilmesi değil, bu mücadele biçiminin pratik olarak proletarya mücadelesinin bir parçası haline getirilmesi sorununun çözümü önemlidir. Herhangi bir düzeyde ve biçimde ortaya çıkmış olan ve objektif olarak sermayeye saldırdığı görülen bir hareket karşısında, Lenin’in tavrını iki özelliğini esas alarak özetleyebiliriz: Birincisi, bu hareketin işçi sınıfı içine sokabileceği önyargılara, geriliklere, yanlışlıklara, maceracı eğilimlere karşı işçi sınıfını sosyalist bilinç ve eleştiri silahıyla donatmak; ikincisi, bu hareketleri, devrimci proletaryanın politik mücadelesinin bir müttefiki, beraber hareket edebileceği bir yandaşı haline getirecek şekilde politikalar yaratmak. Gene Lenin’e göre, eğer bu ikisi bir arada yapılamazsa, söz konusu hareketler karşısındaki eleştiriler, yalnızca soyut ve teorik olmakla kalmayacak, aynı zamanda doğrudan doğruya burjuvazinin cephesinden, burjuvazinin ağzıyla konuşmak niteliğine bürünecektir. Türkiye’deki sağcı eleştirilerin de esas niteliği bu olmuştur. O halde, özetlediğimiz tarzda Leninist bir eleştiri, gerçek anlamda yalnızca mücadeleci bir proletarya partisi tarafından geliştirilebilir. Bu parti, işçi ve halk yığınlarının mücadele eğilimlerini kendi politik programıyla ve mücadele çizgisiyle ifade edebilmeli, halkın ve işçi sınıfının militan mücadele yöntemlerine duyduğu ihtiyacı karşılayabilmelidir. Çünkü, bu başarılamadıkça, “sol” oportünizmin hayat bulması önlenemez. Gene Lenin’in dediği gibi; “İşçi sınıfı içindeki ‘sol’ oportünizm, sağ oportünizmin günahlarının bir bedelidir.”

TEKRAR AYAKLANMA ÜZERİNE

“Ayaklanma” kavramının, geçmişte Türkiye solunda “Halk Savaşı” kavramıyla karşı karşıya konularak yanlış bir biçimde “revizyonizmin işareti” sayıldığına önceki bölümlerimizde değinmiştik. Ayaklanma geçmişte sosyalizmin tarihinde de, bir dönem, “Blankizmin işareti” olarak nitelenmişti. Aynı dönemde Lenin için “Ayaklanma”, Marksizmi, oportünist sosyalist eğilimlerden ayıran bir kavram değeri taşıyordu. Bu, bugün de geçerlidir. Ne var ki bu, “ayaklanma” kavramının soyut, içeriği belirsiz biçimde kullanılışı ile Marksist literatürdeki anlamı arasında kesin bir ayrım yapmaya elverişli kıstaslar açısından kavramın içeriğinin belirlenmesiyle birlikte anlamlı olacaktır. Günümüz koşullarında, özellikle de Kürdistan’da artan ayaklanma eğilimleri göz önüne alındığında, bu kesinleştirme daha büyük bir önem taşımaktadır.

Hiç kuşkusuz, ayaklanma, yalnızca proletaryanın sınıf eyleminin bir biçimi değildir. Daha Fransız Devrimi’nden başlayarak, halk sınıf ve tabakalarını temsil eden bütün siyasal akımlar, “ayaklanmanın ezilenlerin ezenlere karşı bir hakkı” olduğu görüşünde birleşiyorlardı. Bu sloganda kullanılan “ezilenler” teriminin, bütün halk sınıf ve tabakalarını kapsadığını, dolayısıyla belirli bir sınıfın politikası açısından ayaklanmanın ele alınış tarzına dair bir açıklama içermediğini görebiliriz. Tarih, ayaklanmanın halkçı biçimlerinin, darbeci ya da kendiliğinden –dolayısıyla “kör”– hareketler olarak sonuçlandığı, başarısızlığa uğradığı ya da başlangıçtaki halkçı programın gerisinde sonuçlar vererek tükendiği birçok örnek kaydetmektedir. Ayaklanma kavramını, ilk kez toplumsal bir hareketten, siyasal bir devrime geçişin aracı olarak tanımlayan ve kurallarını, genel yasalarını tespit eden Marksizm olmuştur. Bu anlamda, Marksist-Leninist bir parti dışında hiçbir siyasal akımın ayaklanma konusunda bilimsel bir kılavuzunun bulunduğu söylenemez.

Diğer yandan Marksizm-Leninizm, toplumsal devrim teorisinin önemli bir bölümü olan askeri sorunu, gerek pratik deney birikimi, gerekse teorik planda çözümleme yeteneği bakımından, diğer siyasal parti ve hareketlere göre kıyas kabul etmez bir üstünlüğe sahiptir. Komünist partisinin bu üstünlüğünün başlıca kaynağı, her şeyden önce, ayaklanma kavramını, herhangi bir başka halk sınıfı açısından değil, devrimci proletarya açısından ele almış olmasındadır.

Siyasal bilinçli proletarya açısından ayaklanma ne anlama gelmektedir?

Lenin, temel ilkeleri bakımından bu sorunu, 1917 Ekim Devriminin hemen öncesinde yazdığı “MARKSİZM VE AYAKLANMA ÜZERİNE” (“Gerilla Savaşı Üzerine”, adlı derleme içinde, Kor Yayınları) başlıklı makalesinde incelemiştir.

Bu makalesinde Lenin, öncelikle “ayaklanmanın bir sanat olarak ele alınması” üzerinde durur. Ayaklanma karşıtları tarafından, ayaklanmanın Blankizm olarak nitelendirilmesine karşı, bunu, Marksizmin ayırt edici özelliği olarak koyar. Daha sonra da, Marksizmle Blankizmi birbirinden ayıran başlıca üç temel unsur sayar.

Bunlar, aynı zamanda ayaklanmanın proletaryanın erekleri doğrultusunda başarıya ulaşması için gerekli koşullardır:

– Ayaklanma, gizli tertiplere, bir partiye güvenmeyip, ileri sınıfa güvenmelidir.

Lenin, bu koşulla, Marksizm ve Blankizm arasındaki en önemli ayrım noktasını vurgulamaktadır. Blankizm, azınlıkta da olsa, kararlı bir devrimciler grubunun ya da partisinin eyleminin ayaklanmanın sonuç almasına yeteceği düşüncesindeydi. Bizzat Blanqui, kendisinin önderlik ettiği ya da katıldığı birçok “ayaklanma” girişiminde bulunmuş, ama siyasal iktidarın ele geçirilmesi anlamında bir başarıyı hiçbir zaman sağlayamamıştı. Başarısızlığın nedeni olarak, ya girişilen “gizli tertiplerin” iyi planlanmaması veya ayaklanmaya girişen partinin örgütsel ve teknik hazırlıklarının yetersizliği gösterilmiştir. Lenin, ilk unsuru öne sürerken, özellikle bu iki kavrama bu yüzden başvurmaktadır. Burada, “gizli tertip” ve “parti” kavramları, Blankist literatürdeki anlamlarıyla yer almaktadır. Bunlar yerine, Lenin, devrimin sosyal karakterini ve tarihsel koşullarını vurgulamak için “ileri sınıf” (işçi sınıfı) kavramını kullanmaktadır. “İleri sınıfa güvenmek”, bir yandan devrimin programını ve stratejisini teorisyenler tarafından “icat edilmiş” yöntem ve araçlarla sürdürmeye kalkışan eğilimleri dıştalamaktadır; diğer yandan da tarihsel olarak sosyalist topluma geçişin temel koşulunu belirtmektedir. Böylece, ayaklanmanın herhangi bir başka sınıfın değil, işçi sınıfının öncülüğünde olması gereği, ayaklanmanın sosyalist siyasi sonuçlarını güvenceye almak düşüncesiyle ileri sürülmüştür. Bu açık sınıfsal tercih, Blankizmle Marksizmi ayıran bir kriter değeri taşımaktadır.

– Ayaklanma halkın devrimci enerjisine güvenmelidir.

Lenin’in, proletarya devriminin hiçbir zaman “saf proleter devrim” olamayacağına ilişkin düşüncelerini daha önce özetlemiştik. Proletarya, devrimin öncüsü olmakla birlikte, onun yöneteceği, yönlendireceği sosyal güçlerin bileşiminde değişik sınıf ve tabakalara mensup halk yığınları bulunacaktır ve bu olmaksızın devrimin başarı şansı bulunmayacaktır. Çünkü, halk kitlelerinin, yalnızca teknik bakımdan bir “kalabalık” oluşturmalarının ötesinde, bizzat mücadele eden yığınlar olarak devrime katabilecekleri büyük bir mücadele deneyi, savaş bilgisi ve becerisi bulunmaktadır. Daha önemlisi, halk yığınları, eski deneylerini aşacak yeni mücadele yöntemleri, araçları ve biçimleri geliştirme yetenek ve enerjilerini, esas olarak bir politik devrim sürecinde göstereceklerdir. Bu kaynaktan sağlanacak olan devrimci savaş gücü, herhangi bir teorisyenler, taktisyenler grubunun masa başında yaratabileceğinden binlerce kez daha fazla olacaktır. Blankizm, bütün teorisi ve pratiği ile, “ordusuz bir kurmay”ın savaşını önermiş, halk yığınlarının enerjisini ve yaratıcılığını tanımadığı gibi, böyle bir olasılığı dışta bırakacak bir eylem çizgisini de ısrarla izlemiştir.

– Ayaklanma, gelişen devrimin tarihinde, halkın öncü birliklerinin en yoğun olduğu, düşman saflarının ve devrimin güçsüz, yarı gönüllü, kararsız dostlarının duraksamalarının en kuvvetli olduğu anlardaki dönüm noktalarına güvenmelidir.

Lenin’in öne sürdüğü üçüncü koşul, doğrudan doğruya devrimin objektif ve sübjektif koşullarının birliğini ifade etmektedir. Ayaklanmanın, gelişen devrimin tarihinde yer alan bir dönüm noktasını gerektirdiğini söylemek, ayaklanma zamanının rastgele, iradi bir tercihle tespit edilemeyeceğine işaret eder. Blankist ayaklanma girişimlerinin pek çoğunda, bir devrimi gerekli ve mümkün kılan tarihsel koşulların bulunmadığı görülür. Ayaklanma kararları, Blanqui’nin ve yoldaşlarının bir devrimin gerekli olduğuna inanmaları sonucunda verilmiştir. Blanqui, Marx’la olan bütün tartışmalarında, tarih ve devrim arasındaki ilişkinin iradi tarzda ele alınmasının örneklerini vermiştir. Aynı şekilde, Blankizm açısından devrim ve sınıf mücadelesi kavramları arasında da bir bağıntı yoktur. Lenin, “ayaklanmanın bir sanat olarak ele alınması” gerektiğini söylemekle kalmıyor, bu sanatın nasıl “icra edileceğini” de öğretiyor. Ve öne sürdüğü analiz öğelerini Marksizmle Blankizmi ayıran noktalardan biri olarak gösteriyor. Buna göre, ayaklanma kararı, karşıt sınıflar ilişkisini olduğu kadar, sınıfların yedekledikleri güçlerin de toplumsal ve siyasal çapta bir değerlendirmesinin yapılmasını gerektirmektedir. Gerek burjuvazi, gerekse proletarya, toplumsal bakımdan, aynı ara tabakaları kendi politikalarının yedeği haline getirmek için uğraşırlar. Politik mücadelenin bu yanının devrimci mücadele açısından büyük önem taşıdığını, proletarya dışındaki emekçi halk sınıflarının ve tabakalarının kazanılmasının gerekli olduğunu, Lenin, sosyalizm mücadelesine örgütlü olarak girdiği ilk anlardan beri vurgulayagelmiştir. Önceki bölümlerde, bu tezin “Ne Yapmalı?” adlı eserde nasıl incelendiğine değinmiştik. Blankizm ise, sosyal sınıf güçleri arasındaki değişimleri hesaba katma ihtiyacı duymaz. Diğer sorunlarda olduğu gibi, burada da, “saf proleter devrim” teorisinin ve ayaklanmanın “darbecilik” olarak anlaşılmasının sonuçları görülmektedir.

Makalesinin devamında Lenin, artık bir ayaklanma dönemine girildiğini gösteren belirtileri geçmişteki durumlarıyla kıyaslayarak sayarken, yukarıda özetlediğimiz koşulları güncel olaylar bakımından tekrar yorumlar. Buna göre, Lenin’e bir ayaklanmanın zamanının geldiğini gösteren olgular şunlardır:

– Bolşevikler, devrimin öncüsü olan proletaryanın tam desteğine sahiptirler. Moskova proleterlerinin ve askerlerinin sovyetlerinin çoğunluğu Bolşeviklerden yanadır.

– Ülkede tam bir devrimci durum vardır. General Kornilov’un karşı-devrimci başkaldırı girişiminden sonra, taşra bölgelerinde bir çok yerde iktidar sovyetlerin eline geçmiştir.

– Devrimin düşmanlarının da, kararsız dostlarının da saflarında tam bir kararsızlık ve karmaşa vardır. Rusya’ya karşı savaşan emperyalistler savaşı sürdürüp sürdürmeme konusunda bir kararsızlığa düşmüşlerdir. Küçük burjuva demokratlar ise, halk içindeki çoğunluklarını kaybetmişler ve kendi politikalarını sürdürme gücünden mahrum kalmışlardır. Bir devrimi önleyebilecek ara parlamenter yollar bu yüzden tıkanmış, reformcu burjuvaziyi devrime karşı tedbirler geliştirme gücünden uzaklaştırmıştır. Böylece, tutucu burjuva partileriyle reformcu burjuva partiler arasında birlikte hareket etme, koalisyon hükümetleri kurma olanağı tükenmiş, Bolşeviklerin politikalarına karşı koyacak güçleri kalmamıştır.

– Karşı-devrimci uygulamalar, katliamlar ve terör, işçi sınıfının ve halkın kendi taleplerini gerçekleştirmek için kesin olarak şiddete dayanan bir devrim yolu izlemeleri gerektiği yolundaki görüşü kuvvetlendirmiş, barışçı yollar hakkındaki hayalleri yıkmış ve Bolşeviklerin ayaklanma çağrısına cevap vermeye hazır bir ruh hali yaratmıştır.

– Yine, General Kornilov’un yönettiği ayaklanma girişimi, ordu arasında bölünmeler yaratmış, Bolşeviklerin iktidarına karşı güçlü bir karşı koyuşu imkansız hale getirmiştir.

Lenin, bütün bu belirtilerin sonuçlarını da şöylece özetler:

– Kitleleri sürükleyebilecek, halkın öncüsü, devrimin öncüsü bir sınıfın çoğunluğu bizimle birlikte,

– Halkın çoğunluğu bizimle birlikte,

– Emperyalistlerarası savaş, proletarya devrimine karşı dünya burjuvazisinin müdahalesini olanaksız kılmaktadır,

– Hükümetteki Menşevik-Sosyalist koalisyonu kararsızlıklar içinde kıvranmakta, ama ne yapacağını bilen tek parti olarak Bolşevikler halkın bütün sorunlarını çözecek bir programa sahip bulunmaktadır.

Bütün bunlardan sonra Lenin, sözünü bağlar: “Zafer, kesinlikle bizimdir.” Ve tarih onu tamamen doğrular.

Yaşanan devrim, aynı zamanda Lenin’in ayaklanmayı bir zamanlama ve planlama sanatı olarak ele alışında uyguladığı ilkelerin sağlamlığını ve doğruluğunu da gösterir.

“Silahlı eylemcilik” karşısında sağlam, devrimci bir eleştirel tutum takınabilmek, her şeyden önce Leninizme sıkı sıkıya bağlılığı ve Marksist-Leninist devrim teorisinin gereklerini yerine getirmeye bağlıdır. Bunun en önemli göstergesi de, bir ayaklanma stratejisine sahip olmak ve devrimin bütün duraksama, gerileme ya da ilerlemelerine karşın, bu stratejik görüş açısından taviz vermemektir.