Gülsüm Cengiz

MAYISTA ÜZGÜN
GÖNLÜM

Doğa Basın Yayın
Dağıtım Ticaret Limited Şirketi
Eskişehir Mah. Dolapdere Cad.
Karabatak Sok. No: 27A
Şişli / İstanbul
Tel: 0212 247 65 17 (pbx) / Faks: 0212 247 24 61
web: www.evrenselbasim.com / e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

Evrensel Basım Yayın – 30

Mayısta Üzgün Gönlüm
Gülsüm Cengiz

Kapak Tasarım
Savaş Çekiç

Kapak Uygulama
Bahar Eroğlu

Epub Tasarım
Papersense tasarım stüdyosu

Birinci Basım : Kasım 1993
İkinci Basım : Kasım 1995
Üçüncü Basım : Mayıs 2000
Dördüncü Basım : Şubat 2009

Sertifika No: 11015

“Eylül Mayıs’a dönüşecek”
Geo Milev

MAYISTA ÜZGÜN GÖNLÜM

Ayak sesleri coşkunun,

tozunu atıyordu geçmişin.

Al bayraklar ellerimizde

tüm sokaklarında İstanbul’un,

geleceğe koşar adım.

Gözlerimizde pırıltısı

düşsel güneşlerin...

Hangi ateşti

yüreğimizi yakan,

hangi yeldi sesimizi

alanlara savuran?

Neden hâlâ

her mayıs

sol göğsümde

çatlak kaburgalarımın sızısı

ve yan yana dizilmiş

otuz dört tabutun acısı?

Mayısta üzgün gönlüm

Her gün

biraz daha artarken

yüreğimdeki hüzün,

kırık bir Lenin heykeli

çocukluğum

akşam haberlerinde...

Uzak dağlarda şimdi

giyinirken ilkyaz

gelincikleri,

toplanırken kırlangıçlar yeniden

geçerken güller tomurcuğa

bir mayıs günü,

sevdiğime verecek

karanfil bulamadım.

Ona yüreğimi sundum.

Mayıs 1992

OĞLUNU BEKLEYEN ANNE

Hüzün yumağıdır günbatımları

çözülmez gecelerde

gece sarkıtınca saçlarını evlere

birikir ellerimde

kapkara bir çile

çeker dururum sabahlara dek.

Ben insan, ben kadın, ben anne...

İsyan eder yüreğim sevgisizliğe.

Gecenin saçları dolanınca evlere

bir bıçak saplanır yüreğime

karanlıkla gelir zulüm

kesinleşir hüküm

sorgusuz, yargısız

infazlarda ölürüm...

Gittiği yer belirsiz

bir türlü gelmez oğlum.

OĞLUNDAN HABER ALAMAYAN
ANANIN SÖYLEDİĞİ

Gün battı

gün battı yine

ala boyayıp bulutları.

Oğlum

bugün de kapıyı çalmadı.

Akşamları

karanlıkla gelir korku

kaygılar

çöreklenir geceye.

Her kapı çalınışı

titretir yüreğimi

umutla.

Seni çağrıştırır her ses

sana benzer herkes

-Sen misin en baştaki

arkası dönük genç

akşam haberlerinde-

Ah oğlum,

böyle her gün, her akşam

beklerim seni

seni beklerim

çıkıp gelirsin diye

karanlığın içinden.

Bir kuş öter bazen

gecenin sessizliğinde

hüzünle,

bir yel eser

ürperirim.

Soluk alamam

ağlayamam

yastığım bana düşman

kanlı düşler üşüşür gözlerime

geceler hep karabasan...

-sen

karanlık mahzenlerde

elin yüzün kan içinde-

Kalkarım yataktan

bir daha uyuyamam

sabahı beklerim pencerelerde

seni yine aramak için.

Oğlum,

yoksun sokaklarda

kalabalık içinde

okul önlerinde.

Bu gece de gelmedin.

Nerdesin,

iyi misin?

KAPILARDA BİR ANA

Hiç yolum düşmemişti karakola

mahkemeye hiç gitmedim.

Polisler gelmemişti kapıma.

Bir anayım ben

kendi halinde bir ana

kendi halinde bir yaşam,

semt pazarının dışına çıkmayan.

Oğlumu arıyorum oysa

şimdi bilmediğim kapılarda.

Karakolları dolaştım önce

yoktu oğlum hiçbirinde.

Günlerce gittim geldim

oğlun ordadır diye

bana tarif edilen yerlere

yoktu oğlum hiçbirinde

ya da öyle diyorlardı.

Günlerce gittim geldim

umudumu yitirmeden

oğlumu bulmak için.

Yoktu oğlum hiçbir yerde.

-Morga bak, dedi

bir gün

kapıdaki görevli.

Damarlarımdaki kan çekildi,

soluk alamadım.

-Gitmeyeceğim,

morga gitmeyeceğim!

diye haykırdım.

Yürüdü üstüme

görevli öfkeyle.

Korkmadım.

Kapıları çalmaktan vazgeçmedim.

17 YAŞINDAKİ BİR ÇOCUK İÇİN

Yazmak istedi duvarlara

YAŞASIN BAĞIMSIZLIK diye.

Bir elinde fırça, öbüründe boya

yürüdü Beyazıt’tan Cağaloğlu’na

Sirkeci’de buluşacaktı arkadaşlarıyla.

Düştü kaldırıma boylu boyunca

fırladı elinden boya kutusu, çarptı duvara

fırçayı sımsıkı tutuyordu elinde hâlâ...

Kana bulandı sapsarı kâkülleri.

Fışkırdı kan kıpkızıl

kurşunun girdiği delikten.

Karıştı birbirine kaldırımlarda

dökülen kan, kırmızı boya...

Sona erdi yaşamı

yarım kaldı yazısı duvarda

“YAŞASIN BAĞIMSIZ...”

İnsanlar birikti çevresine

dehşet içinde insanlar,

olanlara akıl erdiremeden baktılar

öfkelendiler, acıdılar, söylendiler.

Gözünde biriken yaşları

sildi başörtüsüne bir yaşlı kadın

bir adam öfkeyle yumruk salladı.

Sonra polisler geldi

kalabalığı dağıtarak

-Vuranlarsa yoktu ortalıkta-

On yedi yaşındaydı o

ne biliyordu ki yaşam hakkında?

Bir şeyler duymuştu işte,

bir şeyler öğrenmiş,

bir şeyler yapmak istemişti.

Bir çocuktu o daha

on yedi yaşında, sapsarı kâkülleri

gençlik düşleriyle.

Belki bir kızla elele gezmemiş

bir kez olsun öpüşmemişti,

daha bir sevgilisi bile yoktu belki.

O yalnızca bir çocuktu

daha on yedi yaşında.

Arkadaşları geldiler sonra

yükseltip bedenini

ellerinin üstünde

taşıdılar sevgiyle.

Acı, öfke, kin ve kavga

birbirine kenetlenen duygular

yükseldi gökyüzüne

yayıldı dalga dalga.

Bir kahramandı şimdi

arkadaşlarının gözünde.

Oysa bir çocuktu o

daha on yedi yaşında.

1976

ÇAĞDAŞ ORFEUS

Orfeus’u parçaladı

Thraceli kadınlar

Eurydike’yi kıskandıklarından

ve öfkelendirdiği için Dionisos’u

ölümsüz şarkıları

parçaladılar ozan Orfeus’u.

Dağıldı her bir parçası

dünyanın dört yanına

yine de susturamadılar onu

başı hâlâ şarkı söylüyordu.

Onu da parçaladı

aydınlığın düşmanları

savunduğu için erdemi

ödün vermediğinden ilkelerinden.

Ürküttüğü için yazdıkları

kimilerini,

parçaladılar onu da

dağıldı parçaları dört bir yana

kana boyayıp karları

her bir parçası

binlerce çoğalttı insanları.

Onu parçaladılar

aydınlığın düşmanları.

Dağıldı parçaları dört bir yana

kana boyayıp karları,

ama sapasağlamdı başı

ve hâlâ aydınlatıyordu insanları...

ELLERİNE BAHAR GELSİN

Hadi artık bahar gelsin

güzden diktiğin fidanlar yeşersin

saksımızdaki karanfil

korkmadan çiçeklensin.

Çalsın kapımızı günışığı,

serçeler üşümesin.

Hadi artık bahar gelsin

erikler çiçeklensin,

Acıbadem’de bir badem ağacı

gelinliğini giyinsin.

Başlasın dansı leyleklerin

çevresinde Kızkulesi’nin.

Hadi artık bahar gelsin

silinsin pası yüreklerin

kuşansın aşkı ellerin.

Hadi artık,

hadi artık bahar gelsin.

Süpürsün hüzünleri

sevda kokulu rüzgâr,

çalmasın kapımızı ölü kuşlar.

Silinsin üstünden ülkemin acılar,

karanlığı gecelerin.

Hadi artık bahar gelsin.

Mart 1993

İstanbul
Resimleri

NOSTALJİ

Seninle buluşmak istiyorum bir gün

köşebaşlarındaki

şu yeni kafelerde değil ama.

O çocukluğumdan kalma

tahta iskemleli

kare masalı

etrafı taflanlarla çevrili

eski çay bahçelerinden birinde.

Üstümüzde akasya ağaçları

havuzun kenarında

kadife çiçekleri olmalı.

Ya da bir yazlık sinemada

ağaç dallarına asılı

renkli ampullerin altında.

Tutmalısın ellerimi usulca

sıcak, sokulgan, biraz utangaç.

Tıpkı o eski günlerdeki gibi.

YIKIK BİR EVİN TARİHÇESİ

Çırağan’da bir sokakta

ölü evler gördüm bu sabah

kapısız penceresiz duvarlarıyla

kuru kafalar gibi sırıtan.

Kim bilir kimler yaşadı bu evlerde

kim bilir nasıl?...

Kimlerin kahkahalarıyla sarsıldı

bu duvarlar,

kimlerin ağlayışlarıyla titredi

kim bilir?...

Kimlerin sevişmelerine tanıklık etti

bu pencereler geceler boyu

hangi acıları örttü bu kapılar

hangi aşkları

kim bilir?

Belki

ilk geceler yaşandı bu çatının altında

çocuklar doğdu birçok

duvarlarda geceler boyu ağlayışları.

Genç bir kadın uykusuz,

sızı içinde meme başları.

Itır çiçekleri, fesleğenler,

sardunya saksıları dizdi cam önlerine

belki de genç bir kadın.

Oturup dantel perdelerin ardına

kınalı ellerinde yün örgüleri

kaygılı bir tortu yüreğinde

kocasını bekledi

İstinye’deki tersaneden dönen.

Ağız dolusu gülüşler

sıcak bir çorbanın buharındaydı.

Soğuk, çamurlu akşamüstleri

ana avrat küfürleri,

kim bilir kaçıncı kez dövülüşleri

ve çocuk ağlayışlarını getirdi

kapıdan içeri

kim bilir?

Kim bilir

yazılsa bir evin tarihçesi

içinde en çok ne olurdu,

acı mı

mutluluk mu

umut mu?

BİR YAZ GECESİ BÜYÜKADA’DA

Ay bir karpuz dilimi gökyüzünde

dalgaların sesi kulağımda...

Bir yaz gecesi Büyükada’da

göz kırparken yıldızlar

sevgililere

suya düşer ışıkları karşı kıyıda

İstanbul’un evlerinin...

Resimler gelir gözlerimin önüne

kimi parlak alabildiğine

albümlerde sararmış kimi.

Bir ev görürüm gecenin içinde

ahşap, iki katlı

tahtaları kararmış,

pancurlarının ardında

nihavent şarkılar saklı.

Uçurur dantel perdelerini

ılık bir rüzgar,

penceresinde salınır

cam güzelleri...

Bir çocuk çıkar soluk soluğa

aşınmış mermer merdivenleri,

bir baba işten döner

sıcak ekmek kokar elleri....

Yanar ışıkları bir bir

Kumsal’daki köşklerin

martı seslerine karışır kahkahalar

müzik sesleri.

Yanıp sönerken ampulleri

renk renk

Splendid Oteli’nin,

evler görürüm karşı kıyıda

uzak yıldızlar gibi sönük ışıkları.

Kimi bahçe içinde tek katlı

kimi sırtsırta gecekondu

Bir yanı İstanbul

bir yanı Anadolu...

Arabesk şarkılar taşar

kapılarından dışarı

ve tarhana kokusu

bakarken duvardan esrik,

Madonna desenli halı.

Bir rüzgar eser denizden

uykuya çekilir martılar.

Takıp eteklerine delikanlıları

yürürken musevi kızları

ışıklı sokaklarda

evler görürüm çok katlı

İstanbul’un her yanında.

Yanar durur ışıkları

yıldızlarla yanyana

-tüketmiş yeşili

dostluğu ve sevgiyi-

tüketim yorgunu insanlar

yaşar içlerinde

teknoloji harikası eşyaları

hızlı beslenme çocuklarıyla

yanyana....

Ay bir karpuz dilimi gökyüzünde

bülbülün şarkısı kulağımda...

Bir yaz gecesi Büyükada’da

gözlerken İstanbul’un evlerini

resimler gelir gözlerimin önüne

kimi parlak alabildiğine

albümlerde sararmış kimi.

Saklambaç oynayan çocukların

sesi çınlar gecenin içinde,

iç çeker sevgililer

gül ağaçlarının altında.

Silerim hüznü gözlerimden

umutla bakarım yaşama.

Bir yaz gecesi Büyükada’da

sevgiyle bakarken çocuğuma

yıldız yağar gözlerime.

BİR ÖĞRETMENİN ANILARINDAN

Çocuklar gelirdi Balat’tan Fener’den

düşük omuzlar,ı sarı siyah yüzleriyle.

Gelirlerdi

gönlümün çiçekleri

kederli kış sabahlarında

gün ışığı gülümseyişleriyle.

Vererek sırtlarını Haliç’e

tırmanırlardı mini mini adımlarla

Fener yokuşunu.

Geçip daracık sokaklardan

kaldırımsız yollardan

atlayıp lağım dereciklerini

gelirlerdi bana

aydınlatırlardı günlerimi

karda açan kardelenler örneği.

Dinlerlerdi sözlerimi yarı uykulu

sessiz bir keder içinde gülümsemesiz.

Koşarlardı okul çıkışlarında

daracık sokaklara

oyunları çalışmaktı...

Albüm yapardı biri karanlık bir atölyede

düzleyip bakırı, kalıba verir, parlatırdı iki yıldır

küçücük becerikli elleriyle

-sınıfta en güzel resim yapan-

Gazete satardı okul çıkışı biri

Haliç’in acımasız soğuğunda.

Biriktirirken ekmek parasını

savururdu düşlerini rüzgâra.

Biri terzi çırağıydı, daha dokuz yaşında

Yarı uykulu dinlerdi birinci dersleri hep

ufacık boyuyla sırasına gömülerek.

Yorgundu kara gözleri, hiç bitmeyen teyellerden

ama cin gibi açılırdı, parlardı ışıl ışıl

Hayat Bilgisi sorularını yanıtlarken.

Babasının dükkânında çekirdek satardı biri,

iyi ererdi aklı onun için hesaba.

Başladı sonra, başka sorular da sormaya

hesabını yapmaya başka başka şeylerin.

Aydınlanırdı yüzleri

dinlerken Hayat Bilgisi derslerini.

Kızarırdı yanakları

çakmak çakmaktı gözleri

bana sorular sorarken.

Sevgi doluydu yürecikleri

Her sabah beslenme aralarında

incecik yüzleri sapsarı, kocaman gözleriyle

-doymamış muza doymamış çikolataya-

paylaşırlardı ekmek zeytinlerini mutlulukla.

Çocuklar geldiler Balat’tan Fener’den

düşük omuzları, sarı siyah yüzleriyle.

Geldiler gönlümün çiçekleri

doyumsuz uykularının sabahında

doldurdular içimi yaşama sevinciyle.

Umudu oldular düşlerimin,

alacakaranlık günlerde

serpilip açıldılar bir bir

bataklıklarda açan nilüferler örneği.

1974

HALİÇ’TE AKŞAM

Güneş kıpkızıl düştü yine

evlerin ve minarelerin üstüne

sarsıldı Galata Köprüsü

güneşin ağırlığı altında.

Söylendi kocamış sesiyle

ve gıcırdayan dubalarıyla.

“İşte yine akşam oluyor Haliç’te

başladı telaşlı bir koşturma”

Yaylandı sonra, şöyle bir

bakındı çevresine.

Kapılara çıkıyordu

Fener’de, Balat’ta, Ayvansaray’da

zincire vurulmuş çocukluklar

bodrum katlarından, konfeksiyonculardan

çocuklar çıkıyordu

yorgun yüzleri sararmış

ellerinde boş sefertasları...

Bir çocuk tırmanıyordu

tozlu yokuşunu Dolapdere’nin

çocuk, bir kaportacıda çırak

koşuyordu evine

daha gidip ödevini yapacak...

Sigara satıyordu bir çocuk önlüğüyle

Kasımpaşa’da

toplayıp eteğini şalvarının beline

sigara satan kadınlarla birlikte.

Yollara dökülüyordu bir bir

Beyoğlu’nun arka sokaklarında

satılık küçük kızlar

ve yatacak yer arayan

kimsesiz çocuklar...

Söylendi Galata Köprüsü

kocamış sesiyle

acıyla gıcırdadı dubaları

taşırken üstünde belediye otobüsleri

yaşam yorgunu insanları.

-Yükü ağırdı yaşamanın-

Minibüslere koşuyordu

tersane işçileri

çıkıp içinden kocaman gemilerin

kazan dairelerinin

tatlı bir coşku

ve geç kalmanın telaşıyla

koşuyorlardı Aynalıkavak’taki

sendika lokaline.

Işıdı yüzü ansızın

yaşlı köprünün

yandı lambaları sırayla...

El salladı küçümencik Haliç vapuru

duyurdu gidişini telaşlı bir çığlıkla

ardında kara bir duman bırakıp

bacasında ak kanatlı martılar

içindeki işçilerle

geçip gitti telaşla

batan güneşe doğru

eve ekmek getiren babanın sevinciyle.

Baktı ardından sevgiyle

Galata Köprüsü

güneşin ve vapurun.

Düştü güneş sulara

ateşten bir top gibi.

Başladı ışımaya

kıyıdaki evlerin pencereleri

sudaki küçük yıldızlar gibi.

Nisan 1976

HALİÇ KIYISINDA ÇOCUKLAR

Haliç kıyısında çocuklar

ıslak, kararmış evlere doğup

dar sokaklarda büyür

gökyüzünü görmeden...

Dolaşır sokak aralarını

küf kokulu bir rüzgâr

sarartır çocuk yüzlerini;

girer bahçelere, ev içlerine

siner genç kız çeyizlerine,

delikanlıların kemiklerine...

Ürperir hüzünle

eski evler -yıkıldı yıkılacak-

Dayayıp sırtlarını birbirlerine,

direnirler zamana,

Haliç’in rüzghârına...

Barınır içlerinde

çocuk sesleri

ve akşam yemeklerinin sevinci

-Her odada bir aile-

Haliç kıyısında çocuklar,

ıslak, kararmış evlere doğup

dar sokaklarda büyür

sevinci yitirmeden...

Oyun oynar okul çıkışı

uçurtma uçurur mezarlıklarda,

küçük atölyelerde öğrenirler yaşamı...

Nisan 1977

BİR GECE YARISI YENİKAPI’DA

Söner gece yarısı

Lunaparkın ışıkları bir bir,

kıyıdaki sandalcılar

çekilir barınaklarına.

Yitik yaşamları çıkar ortaya

köprü altlarında kadınların,

silinir bir süre sonra

sesleri gecenin.

Son tıkırtısı da geçip gidince

banliyö treninin

uzak trenlere kalır yalnız raylar...

Gelir gider uzak yol trenleri

gecenin içinde

bir o yana bir bu yana.

Hüzünlü çığlıkları böler sessizliği

yolcu taşır Sirkeci’den Almanya’ya

Almanya’dan Anadolu’ya.

Sevinçleri taşır içinde

kavuşmaları,

bazen ayrılıkları...

Biri gider uzaklara

koyup bavuluna

hüznü, gözyaşlarını

çekip gider uzaklara.

Biri gelir uzaklardan

ardında gözyaşları

düş kırıklıkları

ve avcunda yüreği

gelir geriye...

Trenler gelir gider

bir o yana bir bu yana

bir gece yarısı Yenikapı’da

yanıp sönerken ışıkları

müzikhollerin,

yanıp sönerken

köprü altlarında ateşböcekleri,

söner ışıkları bir bir evlerin

söner ışıkları yalnız yüreklerin...

BAŞMEMURUN BAHÇESİ

Günün yorgunluğunu sürükleyip peşimden

Cağaloğlu yokuşundan denize inerken

satıcıların gürültüsü sarar çevremi

bir de kötü kokuları sattıklarının.

Karartırken içimi

çöpleri ve kararmış rengi denizin,

çöldeki vaha gibi

çıkar karşıma ansızın

Sirkeci’deki

Harem iskelesinde

Başmemurun bahçesi.

Kim bilir kim,

kim bilir nasıl biri?

Yadsıyıp betonu

denizdeki çöpleri

sevgisizliğini kentin,

kadife çiçekleri

sardunyalar ekmiş küçük bir tarha.

Sığdırır gibi bir ormanı yüreğine

küçük bir bahçe yaratmış

becerikli elleriyle

betonların ortasında.

Yorgunluğunda günün

kirliliğinden çevrenin

kararmışken içim

bir tutam sevinç kadifelerde

bir solgun koku beyaz güllerde

kasımpatılarda...

Birkaç tutam maydanoz

birkaç zakkum fidanı

birkaç şebboy

sarı benekli bir kedi

çiçekler arasında,

gülüverir yüzüme

tazeler sevincimi

Başmemurun bahçesinde.

Yaşamanın
Yedi Rengi Var

RENKLER

Yeşili seviyorum

yeni filizlenen bir yaprağın renginde

maviyi seviyorum

yağmurdan sonraki gökyüzünde.

Kırmızıyı

nar çiçeğinde,

ay çiçeğinde sarıyı

seviyorum.

Siyahı sevmiyorum.

Beyazı seviyorum

anne memesindeki sütün renginde.

Seni seviyorum

güneşin yedi renginde.

Senin adın yaşam

yaşamı seviyorum

seninle.

DÖRTLÜKLER

YAĞMUR

Yağmur yağıyor sevdiğim yağmur,

kim bilir sen şimdi uyuyorsundur.

Islak bir İstanbul sabahında sokaklar

kuru yaprak kokusunda rüzgâr.

HÜZÜN

Hüznün rengi griydi,

griydi sensiz İstanbul şehri.

Beyaz değildi bulutlar, martı kanatları

düşlerim beyaz değildi.

İLKYAZ

Başıma kuşlar yağdı

başıma çiçekler,

tutkunu oldum bir sevdanın

tutkunu yaşamanın.

ÖLÜM

Bir gülüşle gelir bazen ölüm

çalar kapımızı, ellerinde çiçekler.

Anılar kalır yalnız ardımızda

adımız bir de dost ağızlarda.

YÜREĞİMDEKİ ACI

Ne acılar yaşadık biz

ne günler geçirdik.

Yüreğimde paslı bir bıçak gibi saplı

genç ölümlerin acısı.

YENİLENMEK

Teslim olma hüzne

yenilgiyi kabul etme.

Bak işte, yenileniyor doğa yine

filizleniyor tohum, karanlığın içinde.

BİLİRİM NASILDIR

Yaşarım

bütün kadınların yaşadığını

günlerin tozunu alıp

sevinci fırçalarım.

Dikiş diker,

örgü örerim bazen

hoşlanırım

yararlı bir şey üretmekten

şiir yazarım...

Anayım

bilirim nasıldır

uykusuz geceler

hasta bir çocuğun başında.

Yaşarım

bütün kadınların yaşadığını

ürkek güvercin sekişi adımlarım

akşamları işten dönerken.

Kedi pençesinde

serçe kuşu yüreğim

sevgisizlikten ürken...

Ozanım

acısını kadının

umudunu

sevdasını yazarım.

Kadınım

yaşadıklarımdır

yazdıklarım...

NEDEN?

Yasak bir aşkın tutkunuysa

iki yürek

neden erkeğin elinin kiri

kadının yüz karası?

Sönüp de aşk ateşi

evine döndüğünde,

elini yıkayıp sofraya oturunca

erkek

neden yüzü güler karısının

baba diye sarılır çocukları?

Anne demek bile yasaklanırken

öteki kadının çocuklarına...

ÇALIŞAN BİR ANNENİN TÜRKÜSÜ

Çocuğumun ağlayışıyla

kapanır kapı ardımdan.

Tıkayıp kulaklarımı

anne diyen sesine

atarım kendimi sokağa.

Otobüsler geçer önümden

ben görmeden.

Yürürüm deniz kıyısında

kulaklarımda martı çığlıkları

-Çocuk ağlayışına benzeyen-

Yoktur gözümde

ak kanatları martıların

köpükleri denizin.

-gözyaşının tuzlu tadı ağzımda-

İşyerinde bütün gün

gezinir binbir kaygı

yüreğimin tellerinde.

İplik iplik örerim yaşamı

harf harf yazarım,

burgusunu çeviririm bir vidanın

burkulur yüreğim.

Koşarak yürürüm sokakları

akşamları.

Sırtımda ürpertiler

aklımda olmaz düşünceler,

çalarım kapıyı.

Bir güneş doğar içimde

gülen yüzünü görünce,

bütün şarkılardan daha güzel

çınlar kulağımda

anne diyen sesi.

Dolanır boynuma sımsıkı

incecik kolları

ıslak bir öpücük yanağımda.

Siler götürür yorgunluğumu

unutturur

kaygıyla geçen günü.

Sarılırım çocuğuma

sarılırım yaşama.

1987

DİNAMO’NUN MEZARININ BAŞINDA

Toplandık

kurumuş otların hüznüne

süsenlerin vefasına,

bir yaz günü

Dinamo’nun mezarının başında...

Oturup bir çınarın altında

dinlerken iç çekişlerini

geçmiş yaşamların

şiirler okuduk Dinamo’dan

unutulmuş mezarların üstüne...

“Kalk gidelim Dinamo” dedi ozan Anadol

Dinamo kalkmadı

anılar kalktı ayağa

Osman İşçi’nin sesinden...

Dile geldi yaşamı

yazdığı şiirlerin

romanların armağanı

-izlenmeler, saklanmalar polisten

gece baskınları, işkenceler, hapisler-

Ürperdi kuru otlar,

toprakta karıncalar.

Kaldırıp mezarından başını

Dinamo özetledi yaşamını

“Yaşamak yiğitlikti” diyerek...

Bir çiçek daha açtı

mavi göğün altında

-bir peygamber çiçeği-

hoşça kal derken Dinamo’ya

bırakıp giderken onu

çınar ağacının dostluğuna

süsenlerin vefasına...

Haziran 1991

SON YAZ GÜNÜ ŞÜKRAN’LA

Sevgili Şükran Soner’e (Ketenci)
dostlukla....

Oynaşırken balıklar

gümüş sularda,

okşarken tenimizi rüzgâr

gülerek bakıyoruz güneşe

şükranla

son yaz sabahları

ada vapurunda...

Bir bulut geçiyor bazen

güneşin önünden

karartıyor günümüzü.

Dökülüyor üstümüze

bütün Eylüllerin hüznü.

Anlatıyoruz birbirimize

güneşsiz insanları,

denizsiz kadınları

ve sevinçsiz çocukları.

-Gözlerimizde bir tutam hüzün-

Geçip gidiyor bulut

az sonra

takılıp martıların ardına.

Bir ışık sağnağı yine

güneş üstümüzde...

Gülerek bakıyoruz Şükran’la

son yaz günü yaşama...

Doldurup güneşi avuçlarımıza

denizin kokusunu burnumuza

taşıyoruz güneşsiz insanlara,

denizsiz kadınlara

ve sevinçsiz çocuklara

1 Eylüllerde, kadın günlerinde,

çocuk bayramlarında...

Güzellik geliyor yüzüne

güneşin / şiirin

paylaşılınca...

DOST İNSANLAR

Kanımın kaynadığı

yüzümün güldüğü sizsiniz

ballı petek gibisiniz

müthiş zeki

yeteneklisiniz

alçakgönüllüsünüzdür hepiniz

en iyi şiiri, öyküyü yazar

en güzel resimleri yapar

fotoğrafı çeker, oyunu oynar

türküleri en güzel siz söylersiniz.

İnsanın hası sizlersiniz

herkesten çok çalışır

herkesten azla yetinirsiniz

alkışçılarınız yoktur çevrenizde

erken ölürsünüz genellikle

dayanmaz yüreğiniz çirkinliklere

ya da vurulursunuz günün birinde...

Dostlarım, arkadaşlarım

Merhabanız benzer birbirine

gülüşünüz gülüşüme,

sizlerle güzel yaşamak

ve yaşamı savunmayı paylaşmak.

Balıkesir
Şiirleri

BİR SABAH BALIKESİR’DE

Bir sabah erkenden insem trenden

atsam kendimi yollara

o uzak kentte

yürüyüp Silahlı Kuvvetler Caddesi’nde

binip tıkıdık bir faytona

gezsem bir bir sokakları

bulsam Yeşilli’deki evi

getirir mi bana

çocukluğumu geri.

Bir sabah erkenden insem otobüsten

Balıkesir Susurluk arasında

ıssız bir köy yolunda

varsam Kürse Köyüne

çalsam kapısını

eski bir köy okulunun

çıkarır mı karşıma

yüreği sevgi dolu

o çocuk öğretmeni.

Bir sabah erkenden

bir sabah

düşsem yollara

dolaşsam amaçsız sokaklarda

içime çekip zambak kokularını

doldurup gözlerime eski yapılarını

parkı geçip boydan boya

çay bahçesinde bir çay içip

vursam kendimi kırlara

çıkar mı karşıma o yollarda

kaygısız gençliğim

gençlik düşlerim.

Bir sabah erkenden

vursam yollara

dolaşsam o kentin sokaklarında

kitapçı vitrinlerinde çoğalıp

çalsam kapısını bildik evlerin

varsam dostların arasına

bir bardak çaylarını

geçmişimi paylaştığım;

gelir mi geri

acının tükettiği yaşamlar,

silinir mi aklımdan

dostların bir bir

azaldığı gerçeği....

Bir sabah

varsam

bulsam gençliğimi

o yollarda

düşlerimi kırlarda

dostlarımı bildik kapılarda...

Dindirir mi içimdeki özlemi

yüreğimdeki hüznü.

YILLAR SONRA MERHABA

Ne güzel şey

bakar gibi berrak bir suya

bakabilmesi insanların

birbirlerinin gözlerine.

Daha dün ayrılmış gibi

merhaba diyebilmek

eski dostluklara

ne güzel...

-yüzünde utanç,

yüreğinde korku

pişmanlıklar olmadan-

BALIKESİRLİ EMİNE ABLA

Ne zaman Balıkesir’den geçsem

keskin bir zambak kokusu burnumda.

Sımsıkı ovulan tahtaların aklığı

ak dantel örtüleri

çiçekli perdeleri

avlusunda sardunya saksıları

ve içinde sıcaklığı Nergis¹’in

-bir yanı köy bir yanı kent-

sevgi dolu bir evin

duyarım özlemini...

Ne zaman Balıkesir’den geçsem

sımsıcak gülüşü gözlerimde;

sonyazda kapısını çalan

serçelere kucak açan

-dört çocuğunun yanında-

ekmeğini paylaşan

sevgisini sakınmayan

o Nergis gülüşlü annenin.

Ne zaman Balıkesir’den geçsem

durup inmek gelir içimden.

Bilirim

şimdi çıkıp gitsem

yıllar sonra

çalsam kapısını ansızın

ellerimde çiçekler

eski günlerden

yüreğimde sevgi,

açar kucağını bana

verir sevgisini

güler yüzüme yine

Balıkesirli Emine abla...

EYLÜLDE SUSURLUK’TA

Son yaz günü

gün doğarken

yaklaşırken Susurluk’a

özlemle yumup gözlerimi

geçmiş güzelliklerini anıyorum.

Şimdi Susurluk’ta diyorum

şimdi Susurluk’ta

ucu sararıp kızarmış dallarıyla

yemyeşil ağaçlar karşılar beni

ve pırıl pırıl suyu çayın.

Ak köpükler taşırarak çevresine

akmaktadır sevinçle.

Söğüt dalları okşar

altın pullarını balıkların

sere serpe güneşlenir ördekler

çayın ortasındaki adacıklarda.

Şimdi Susurluk’ta diyorum

şimdi Susurluk’ta

tepenin ardındaki köyde

Kürse’de

genç bir öğretmen

ışıl ışıl yanan gözleriyle

geleceğe bakmaktadır.

Kireçle boyayıp okulun duvarlarını

parmak uçları kan içinde

kitapları raflara dizip sevgiyle

panoya Atatürk resimleri yapıştırmaktadır.

Sardunya saksılarıyla ve gülüşüyle

pencere önlerini çiçeklemektedir.

Şimdi Susurluk’ta

tepenin ardındaki Kürse’de

genç bir öğretmen

umutla, sevgiyle, inançla

yanık yüzlü çocukları beklemektedir

birlikte öğrenip

büyümek için.

Son yaz günü

gün doğarken

girdiğimde Susurluk’a

özlemle bakıyorum çevreme

eski bir dost gibi

yaşanmış güzellikleri

görmek için.

Şeker fabrikasının kara bacası

çayın bulanık suyu karşılıyor beni

alabalık ölüleri çayın kıyısında.

Rengini yitirmiş söğüt yaprakları

gün ışıkları pırıltısını

geçip gidiyor kuşlar hüzünle

bulanık suyun üstünden

balıklar sıçrayıp oynamıyor suyunda.

Son yaz günü Susurluk’ta

düşkırıklığı ve hüzün

sararken yüreğimi,

yeni dostların yüzünde

gülümsüyor yaşam.

Son yaz günü

gün doğarken Susurluk’ta

geçmiş güzelliklerini anıp

çeviriyorum gözlerimi bugüne.

Merhaba diyorum hasatçı kızlara

güneş yüzlü çocuklara

gündöndülere merhaba.

Merhaba son domateslerin kızıllığına

gövdesi yanık çam ağaçlarına merhaba.

Merhaba diyorum yine umutla

yitirilmiş güzelliklere

ve acılarına karşın

süren yaşama,

eskimeyen dostluklara

yeni umutlara merhaba...

Eylül 1993

YANDIM ATEŞLERDE

Kıyıcılıkla dolu

insanlık tarihi

ve çevirdikçe sayfalarını

sen,

hep çıkıyorsun karşıma...

Gözlerinde deli bir pırıltı

kinle çarpılmış ağzın

tutkuyla yakarken insanları...

Sen,

evet sen

İtalya’da Cordano Bruno’yu yakan

meşaleyi tutuşturan

Jeanne d’Arc’ı yakan

ateşe odun taşıyan

Anadolu’da bir mağaraya

doldurup insanları

dumanla boğup yakan.

Sen,

evet sen

Eski Roma’da bir kenti tutuşturan

Amerika’da kızılderilileri

diri diri yakan

Almanya’da fırınlara atan.

Sen,

evet sen

Pir Sultan’ı Sivas’ta

Bedrettin’i Serez’de asan

Nesimi’nin derisini yüzen

Kubilay’ın başını kesen.

Sen,

evet sen

ilkçağ tragedyalarındaki

karanlık suratlı adam

ortaçağ kilisesindeki engizitör

Osmanlı’da kardeşini boğduran

Tahir ile Zühre’yi ayıran

karaçalı.

Bir gülün açısına

bir çocuğun gülüşüne

güneşin doğuşuna düşman.

Sen,

evet sen

insanlık tarihi boyunca

karşıma çıkan

umuda bilime sevgiye düşman.

Sen her defa

başka başka yüzlerde

başka başka adlar alan

kitapları yakan, insana kıyan

umuda, doğaya, yaşama düşman.

Sen,

henüz insan olamayan.

Kıyıcılıkla dolu

insanlık tarihi

ve çevirdikçe sayfalarını

sen,

hep çıkıyorsun karşıma.

Gözlerinde deli bir pırıltı

kinle çarpılmış ağzın

tutkuyla katlederken insanları...

Sen,

evet sen

kirli yüzün ve kanlı ellerinle

bugün de çıktın karşıma

Somali’de, Almanya’da

Arjantin’de, Bosna’da

Türkiye’de, Sivas’ta...

Kıydın çocuklara

yaktın diri diri insanları

yazarları, ozanları

on beşinde kızları.

Sen, ah sen

yakarken, katlederken onları

haykırdın kinini tutkuyla

sevinç çığlıkları attın coşkuyla.

Çırpındılar umarsız,

kapıların ardında

duyulmadı sesleri

duyarsız kulaklarda.

Yandılar, boğuldular.

Sen, ah sen

katlederken onları

çırpındım ben de umarsız

kavruldu bedenim acılarla.

Kuş olup uçamadım

yağmur olup yağamadım

bir serinlik veremedim canlara.

Döndüm durdum umarsız

umarsız bir semahta

döndüm durdum

döndüm durdum

boğuldum dumanlarda

yandım ateşlerinde.

Döndüm durdum

döndüm durdum

acılı semahlarda,

yenilmedim, yıkılmadım

piştim alevlerinde

çoğaldım acılarla.

BEN CORDANO BRUNO

Ben Cordano Bruno

bir katolik papazı

yetinmek yerine

kendisine verilenlere

ulaşmak isteyen

göğün maviliğine

yasak tutkular olan

yüreğinde...

Yüksekti manastırın duvarları

daracıktı hücrem

sığmadı yüreğim içine

yetinmedi aklım söylenenlere.

Gerçeği aradım

tozlu raflarda

unutulmuş kitapların arasında.

Sorular sordum kendime

kitaplara:

Bilim nedir

bilim kimin içindir

yaşamın özü nedir

insanın yeri nedir

bu kocaman dünyada?

Bilim nedir

götürür mü bizi yaratılışın gizine

Bilim kimin içindir

yarar mı yoksulların

daha mutlu olmasına?

Sorular sordum kendime

kitaplar okudum

geceler boyu

hücremdeki kör ışıkta.

Şükran duaları

ve görkemli ayinler yaparken

dominikanlar.

Yüksekti manastırın duvarları

bağnazdı dominikanlar

acımasızdı

ağzı meşaleli köpek kafalarıyla

süslü bayraklarla dolaşırlardı

ve tanrının köpekleri derlerdi kendilerine

sevgiyi tanımazlardı.

Silip süpürürlerdi

egemenlerin sofralarından

artakalanları ve şükrederlerdi

sistemin devamı için.

Kuşkuculuk ve bilim

düşmanlarıydı.

Ben Cordano Bruno

okudukça kitapları

yıkıldı manastırın duvarları

bağnazlığın kuramları,

yıldızlı gökler açıldı

gözlerimin önünde

ve karşıma çıktı bir bir

sorularımın yanıtları.

Ben Cordano Bruno

şairdi babam

şairdim ben de

papazlıktan öte;

şiirler yazdım

bağnaz din adamları,

ikiyüzlü dominikanlar

ve bilim düşmanları üstüne.

Dar geldi bana hücrem

çıkıp manastırın içinden

dolaştım dünyayı

Gördüm bütün haksızlıkları

ikiyüzlülüğünü din adamlarının

kıyıcılığını egemenlerin.

Ben Cordano Bruno

dolaştım dünyayı.

bilimi aradım usanmadan

bilimden yana olanları;

yakılırken doktor Servet

Cenevre’de,

kan bayramını kutlarken

katolikler Paris’te,

yakılırken binlerce kitap

öldürülürken bir gecede

üç bin insan....

Gerçeği aradım hep

sorular sordum

ona ulaşmak için

öldürülürken bilim adamı

Per de la Rame Paris’te

Hezarfen Ahmet Çelebi

İstanbul’da.

Ben Cordano Bruno

dolaştım dünyanın dört yanını

gerçeği aradım her yerde

bilimden yana olanları.

Sorular sordum.

Okudum öğrendim

gezdim, öğrendim

ve düşündüm.

Kimin hizmetinde bilim,

neden tutsak etmek ister bilimi egemenler

ve neden böylesine kıyıcı insan?

Düşündüm

soru sordum kendime

soru sormayı öğütledim öğrencilerime

Tuluz üniversitesinde.

Düşüncelerimi söyledim

düşünmesini bilmeyenlere

Oksfort üniversitesinde.

Dövüştüm cahillerle,

bilgimle kanıtladım gerçeği.

Yakıcıydı gerçek

ve yer yoktu yeryüzünde

gerçeği söyleyenlere

özgür düşüncelere.

Bağnazdı kilise, acımasızdı.

Suskundu o yüzden bilim adamları.

Ürkekti.

Nereye gittimse kovuldum

o yüzden...

Kovuldum düşüncelerimle birlikte.

Yine de vazgeçmedim

aramaktan gerçeği

inanmaktan bilime...

Ben Cordano Bruno

bir katolik papazı

yetinmek yerine

kendisine verilenlere

ulaşmak isteyen

göğün maviliğine

yasak tutkular taşıyan

yüreğinde...

Yurdumu özledim

yurduma döndüm.

“Dinsizi ölüm bekler”

buyurmuştu Akinolu Toma

bağnaz dominikanların

kilise babası.

Tutuklandım Venedik’te

altı yıl işkence gördüm

kırıldı tek tek kemiklerim

sonsuz acılar çektim

direndim yine de engizisyonun baskısına.

Vazgeçmedim bilime inanmaktan

gözlerimle sonsuzluğa

geleceğe bakmaktan.

Korkmadım

yargıcın kararından

diri diri yakılmaktan.

Vazgeçmedim bilime inanmaktan.

Ben Cordano Bruno

yakıldım

16 Şubat 1600’de

Roma’da, Çiçekler Meydanı’nda.

Alevler sardı bedenimi

bekledi papazlar soluklarını tutup

çıkmadı ağzımdan

ne bir inilti

ne pişmanlık sözleri.

Alevler sardı bedenimi

yandım ateşlerde

bakmadım yüzlerine

geleceğe baktı gözlerim

gökyüzüne, sonsuzluğa.

Vazgeçmedim inanmaktan bilime

yadsımadım inancımı.

Sürdürdü savaşımı Galile

ve ötekiler.

Yandım ateşlerde

bilim çiçek açtı küllerimde...

KALEM TUTAN ELLERİM

Duru bir su gibi

aktı yaşamım

bulanmadı suyum hiç

ne el etek öptüm

çıkarlarım için

ne kimseye boyun eğdim.

Onurla tutundum yaşama.

Duru bir su gibi

aktı yaşamım,

insanı sevdim, bilime inandım

yazılar yazdım

iyiden, güzelden, doğrudan yana.

Bir kitapla, bir yazıyla

bir umutla, bir sevdayla

ışık tuttum aydınlığa.

Bilinçle tutundum yaşama.

Duru bir su gibi

aktı yaşamım

yaşamı sevdim, aşka inandım

bir gülün açışına

bir kuşun şarkısına

güneşin doğuşuna

sevdalandım.

Şiirler yazdım

insan aklına

emeğe, emekçiye,

bilime, aydınlığa

bir güzelin sevdasına.

Sevgiyle tutundum yaşama.

Duru bir su gibi

aktı yaşamım

yazardım

Sivas’ta ateşlerde yakıldım.

Duru bir su gibi

aktı yaşamım

ozandım

umut türküleri çağırdım

Sivas’ta ateşlerde yakıldım.

Ben, ah ben

kalem tutamam, yazı yazamam

yandı kalem tutan ellerim.

HASRETİN TÜRKÜSÜ

Nasıl dinlenir bilmem ki

yakılan bir ozanın türküsü

sesinin titreşiminde hüznü

ve o acı ölümü

duyumsamadan.

Türkülere kan düştü

dumanlarda boğuldu ozan.

“Aman aman dostlar

kabir bana dar gelir

bu gençlikte

ölüm bana zor gelir.”

Nasıl dinlenir bilmem ki

yakılan bir ozanın türküsü

sesinin titreşiminde hüznü

ve o acı ölümü

duyumsamadan.

Sivas ellerinde

sazının ucu yandı Hasret’in

Nesimi’nin curası.

“Oy beni beni kanlar otağı

oy beni beni dertler ortağı, toprak”

Ah Sivas,

adın böyle mi olmalıydı?

Nasıl dinlenir bilmem ki

yakılan bir ozanın türküsü

sesinin titreşiminde hüznü

ve o acı ölümü

duyumsamadan...

Yüzünde o gencecik gülüşü

sürüyor Hasret’in türküsü

“Böyle olur mu,

böyle olur mu?”

Büyüyor Hasret’in çocuğu

anasının karnında

bir umut tomurcuğu.

Doğdu Hasret’in çocuğu

adı yine Hasret oldu.

YAKILANLAR KOROSU

Ben, sıcaklarda sıcaklarda sıcaklarda

göçerken

ateş içinde, duman içinde, kül içinde.

Sen, al eline

kömürleşmiş parmağımı

yaz yüzüne

utancını...

Ben, karanlıklarda karanlıklarda karanlıklarda

yitirirken ışığımı

duman içinde, kül içinde, zehir içinde.

Sen, tak yüzüne

gözlerimi

bak aynaya

gör yüzünün karasını...

Ben, çığlıklarda çığlıklarda çığlıklarda

yitirirken sesimi

duyarsızlık, umarsızlık içinde.

Sen, al diline

acı dolu çığlığımı

söylesin sonsuza dek

insanları yaktığını...

Ben, ah ben

karanlıklarda, sıcaklarda, çığlıklarda

göçerken

zulmet içinde, gaflet içinde, vahşet içinde

sen, al yanık yüreğimi

tak kendi bedenine

yaksın içini sonsuza dek

her yürek atışında...

Ben, suskunluklarda umarsızlıklarda

yangınlarda göçerken

düşlerimle, umudumla, gencecik;

sen, vur teline

ucu yanık sazımın

gitmesin hiç kulağından

tellerdeki ağıdım,

gözlerinin önünden

acı dolu semahım.

YÜREĞİM ANLAMIYOR

Barış,
dört yaşında
öldürüldü Güneydoğu’da
Cumhuriyet henüz üç yaşında
öldürüldü Güneydoğu’da
Ali iki yaşında
öldürüldü Bosna’da...
Sokak çocukları
katlediliyor sürülerle
Latin Amerika’da...

Nasıl anlar bir çocuk

henüz dört yaşında

tanımadan yaşamı,

savaşların anlamını,

yüzündeki öfkenin

babasını vuranların.

Nasıl anlar

bu şiddeti, bu kini,

neden aç kaldığını?..

Nasıl anlar bir çocuk

henüz dört yaşında

tanımadan yaşamı

kurşunun acısını

kanın kızıllığını

ölüm karanlığını

ve ne gelir elinden

ölümün karşısında

korkmaktan ve ağlamaktan başka?..

Nasıl anlar bir ozan

hangi ulustan olursa olsun

yaşı kaç olursa olsun

yenen ya da yenilen ülkeden.

Nasıl anlar

suçsuz savunmasız

çocukların vurulmasını

insanın kıyıcılığını

nasıl anlar bir ozan

savaşların

çocuk ölüleriyle taçlandırılmasını

ve ne gelir elinden

“çocuklara kıymayın efendiler”

“çocuklar öldürülmesin

şeker de yiyebilsinler”

dizelerini yazmaktan başka.

Yüreğim anlamıyor

bunca kıyıcılığı

bu öfkeyi, şiddeti.

Anlamıyor yüreğim

hangi tutku, hangi inanç

hangi kavga haklı çıkarır

bir çocuğu öldürmeyi...

Çocuklar ölüyor hergün
büyüklerin çıkardığı savaşlarda
birikir gibi altına
bir ağacın ilkyazda
fırtınanın döktüğü erkenci çiçekler,
doluyor günlerime
çocuk ölüleri...
Kayan yıldızlar gibi
sönüveren gülüşleri...

ÇOCUĞA ÖLÜM DEĞDİ

Düştü elinden elma şekeri

gülüşüne kurşun değdi.

Kırmızı balonu patladı

sevincine bomba düştü.

Bulut yüzünü örttü

güneş utancından kızardı.

Yere düştü ayıcığı

oyununa kan damladı.

Kimi sustu kocaman gözleriyle

korkuyla ağladı kimi.

Kırıldı nazar boncuğu

çocuğa ölüm değdi.

ÇOCUK KOROSU

Yarının umudu çocuklarız biz

Dünyanın en güzel çiçekleriyiz

Sevin ve koruyun bizi insanlar

Sevgi dolsun kalpler

umut yeşersin...

Sevgi çiçekleri açılsın bizde

Yayılsın dünyanın her tarafına

Sevin ve koruyun bizi insanlar

Sevgi dolsun kalpler

umut yeşersin...

İNSAN, YOLUN ÇOK UZUN

Ah insan,

ne uçurumlar aştın

ne dağlar tırmandın

kan içinde tırnakların.

- Yürümekten bıkmadın-

Nice yollardan geçtin

onca acılar çektin

yine de suç işledin

kardeşini katlettin.

Ah,

kaç kez tövbe ettin

kan içinde ellerin

yine de suç işledin

çocuğa silah çektin

ne öfken bitti, ne hırsın

ne de yüreğindeki kin...

Ah insan,

Ne savaşlar çıkardın

ne soykırımlar yaptın

ne yürekler kanattın

ne gözyaşı akıttın.

- Yengilere doymadın-

Ne çok para kazandın

ne taçlar takındın

ne güçlüydü iktidarın.

Ne gözün doydu

ne de karnın...

Ah insan,

ne buluşlar yaptın

uygarlıklar yarattın

doğayı tutsak aldın

öyle çok gelişti ki aklın

yıldızları yakaladın.

- Bir insan olamadın-

Ah,

ne aşklar yaşadın

ne çok sevdin

dağları deldi aşkın

kaleler kuşattın

sevda uğruna

şiirler yazdın

- sevgiyi öğrenmedin-

İnsan,

yolun çok uzun

insan olma yolunda,

henüz başındasın yolun.

Bu
Kitap
Üzerine

ÖYKÜ VE MÜZİĞİN BİRLİKTELİĞİ

“Bu çağda yazmaktan üzüntü duyduğum şiirler... İşte o yüzden Mayısta Üzgün Gönlüm,” diyor şair.

Eylül Deyişleri ve Sevdamız Çiçeklenir Zulada’nın ardından Mayısta Üzgün Gönlüm adını taşıyor üçüncü şiir kitabı Gülsüm Akyüz’ün. Her şeye karşın, umudu sürekli ardında tutuyor, kötümser, yıkıcı bir tablo çizmiyor. Ama insanı sorguluyor...

Mayısta Üzgün Gönlüm, beş bölümden oluşuyor. Birinci bölüm kitaba adını veren Mayısta Üzgün Gönlüm’de sekiz şiir yer alıyor. Bu bölümdeki bir şiirde (Kapılarda Bir Ana) kaybolan oğlunu umutla aramaktan vazgeçmeyen bir annenin duyarlı çırpınışı dile geliyor:

“Günlerce gittim geldim/ umudumu yitirmeden/ oğlumu bulmak için/

Yoktu oğlum hiçbir yerde./ -Morga bak dedi/ bir gün/ kapıdaki görevli./

Damarlarımdaki kan çekildi,/ Soluk alamadım/ -Gitmeyeceğim/

morga gitmeyeceğim!/ diye haykırdım/Yürüdü üstüme/ görevli öfkeyle/

Korkmadım/ Kapıları çalmaktan vazgeçmedim”

İstanbul Resimleri

İkinci bölüm İstanbul Resimleri’nde yine sekiz şiir yer alıyor. Kentin çeşitli kesimlerini ve insanını gizli bir öykü tadında dizelere döküyor Akyüz. Özellikle Başmemurun Bahçesi adını verdiği şiirde:

“Günün yorgunluğunu sürükleyip peşimden/ Cağaloğlu yokuşundan

denize inerken/ satıcıların gürültüsü sarar çevremi/

bir de kötü kokuları sattıklarının / Karartırken içimi/ çöpleri ve kararmış

rengi denizin/ çöldeki vaha gibi/ çıkar karşıma ansızın/ Sirkeci’deki/

Harem İskelesi’nde/ Başmemurun bahçesi/ Kim bilir kim/ kim bilir nasıl biri?/

Yadsıyıp betonu/ denizdeki çöpleri/ sevgisizliğini kentin/ kadife çiçekleri/

sardunyalar ekmiş küçük bir tarha/ Sığdırır gibi bir ormanı yüreğine/

küçük bir bahçe yaratmış/ becerikli elleriyle/ betonların ortasında/

Yorgunluğunda günün/ kirliliğinden çevrenin/ kararmışken içim/

bir tutam sevinç kadifelerde/ bir solgun koku beyaz güllerde/ kasımpaıtlarda.../

Birkaç tutam maydanoz/ birkaç zakkum fidanı/ birkaç şebboy /

sarı benekli bir kedi/ çiçekler arasında/ gülüverir yüzüme/tazeler sevincimi/

Başmemurun bahçesinde.”

Bir Annenin Türküsü

Yaşamanın Yedi Rengi Var adı altında toplanan üçüncü bölümde de yine sekiz şiir görüyoruz. Şair bu bölümde yaşamdan kesitler veriyor; kimi sevinçli, kimi acılı, yine de yaşama bağlılığını ve sevgisini hissettirerek...

Çalışan Bir Annenin Türküsü’nde şöyle diyor şair:

“Koşarak yürürüm sokakları/ akşamları/ Sırtımda ürpertiler/ aklımda olmaz

düşünceler/ çalarım kapıyı/ Bir güneş doğar içimde/ gülen yüzünü görünce /

bütün şarkılardan daha güzel/ çınlar kulağımda/ anne diyen sesi/

Dolanır boynuma sımsıkı/ incecik kolları / ıslak bir öpücük yanağımda. /

Siler götürür yorgunluğumu/ unutturur/ kaygıyla geçen günü/

Sarılırım çocuğuma /sarılırım yaşama.”

Akyüz, kitabın dördüncü bölümüne Balıkesir Şiirleri diyor. Bir yerde de anılar zincirinin şiirleri. Çocukluk, ilk gençlik yılları, köy okulundaki öğretmen, Balıkesirli Emine Abla’nın özlemi giriyor dizelere...

“Bir sabah erkenden insem trenden/ atsam kendimi yollara/ o uzak kentte/

yürüyüp Silahlı Kuvvetler Caddesi’nde/ binip tıkıdık bir faytona/ gezsem bir bir sokakları/ bulsam Yeşilli’deki evi/ getirir mi bana/

çocukluğumu geri/ Bir sabah erkenden insem otobüsten/

Balıkesir Susurluk arasında/ ıssız bir köy yolunda/ varsam Kürse köyüne/ çalsam kapısını/ eski bir köy okulunun/ çıkarır mı karşıma/ yüreği sevgi dolu/ o çocuk öğretmeni.”

Sonra, Balıkesir’li Emine ablaya sesleniyor:

“Ne zaman Balıkesir’den geçsem/ durup inmek gelir içimden/Bilirim/

şimdi çıkıp gitsem/ yıllar sonra/ çalsam kapısını ansızın/ ellerimde çiçekler/

eski günlerden/ yüreğimde sevgi/ açar kucağını bana, verir sevgisini/

güler yüzüme yine /Balıkesirli Emine abla...”

Şiirin Müziği

Son bölüm, Yandım Ateşlerde’de dokuz şiir bulunuyor. Ayrıca bu bölüm kitabın belkemiğini oluşturuyor. İçerik oldukça acı olmasına karşın, burada şiirin müziğini duyuyorum, özellikle Yakılanlar Korosu’nda. Öte yandan yaşamın bazı durumlarında acımasız yüzkaralığını gözler önüne seriyor şair...

“Ben, sıcaklarda sıcaklarda sıcaklarda/ göçerken/ ateş içinde, duman içinde, kül içinde./ Sen, al eline/ Kömürleşmiş parmağımı/ yaz yüzüne/ utancını.../

Ben, karanlıklarda karanlıklarda karanlıklarda/ yitirirken ışığımı/ duman içinde, kül içinde, zehir içinde./ Sen, tak yüzüne/ gözlerimi/ bak aynaya/ gör yüzünün

karasını.../ Ben, çığlıklarda çığlıklarda çığlıklarda/ yitirirken sesimi/

duyarsızlık, umarsızlık içinde/ Sen, al diline/ acı dolu çığlığımı/

söylesin sonsuza dek/ insanları yaktığını.”

Cordano Bruno’nun Öyküsü

Yine bu bölümde, 1548-1600 yılları arasında yaşamış İtalyan düşünürü ve yazarı Cordano Bruno’nun trajik yaşamını şiirin öyküsüyle anlatıyor Akyüz:

“Ben Cordano Bruno/ bir katolik papazı/ yetinmek yerine/ kendisine verilenlere/

ulaşmak isteyen/ göğün maviliğine /yasak tutkular olan/ yüreğinde... /

Yüksekti manastırın duvarları/ daracıktı hücrem/ sığmadı yüreğim içine /

yetinmedi aklım söylenenlere / Gerçeği aradım/ tozlu raflarda/

unutulmuş kitapların arasında/ Sorular sordum kendime/kitaplara/

Bilim nedir/ götürür mü bizi yaratılışın gizine/ Bilim kimin içindir /

yarar mı yoksulların/ daha mutlu olmasına?/ Sorular sordum kendime /

kitaplar okudum/ geceler boyu/ hücremdeki kör ışıkta/ Şükran duaları /

ve görkemli ayinler yaparken/ dominikanlar/... Bağnazdı kilise/ acımasızdı /

Suskundu o yüzden bilim adamları/ Ürkekti/ Nereye gittimse kovuldum / o yüzden /

kovuldum düşüncelerimle birlikte/ Yine de vazgeçmedim/ aramaktan gerçeği /

inanmaktan bilime.../... Ben Cordano Bruno/ yakıldım/ 16 Şubat 1600’de /

Roma’da, Çiçekler Meydanı’nda/ Alevler sardı bedenimi /

bekledi papazlar soluklarını tutup/ çıkmadı ağzımdan/ ne bir inilti/

ne pişmanlık sözleri/ Alevler sardı bedenimi/ yandım ateşlerde / bakmadım yüzlerine/

geleceğe baktı gözlerim/ gökyüzüne, sonsuzluğa /Vazgeçmedim inanmaktan bilime/

yadsımadım inancımı./Sürdürdü savaşımı Galile/ ve ötekiler. / Yandım ateşlerde /

bilim çiçek açtı küllerimde...”

Aslında dizelerin tümünü almak isterdim, ama kitabın son şiirine de, biraz yer vermek istiyorum. Çünkü burada şair, “İnsan, Yolun Çok Uzun” diyor:

“Ah insan/ ne buluşlar yaptın/ uygarlıklar yarattın /

doğayı tutsak aldın/ öyle çok gelişti ki aklın/ yıldızları yakaladın /

-Bir insan olamadın-/ Ah, / ne aşklar yaşadın/ ne çok sevdin /dağları

deldi aşkın/ kaleler kuşattın/ sevda uğruna /şiirler yazdın/

-sevgiyi öğrenmedin-/ insan/ yolun çok uzun/ insan olma yolunda,

/henüz başındasın yolun.”

Nevra Bucak
Cumhuriyet Kitap, Sayı 212

MAYISTA ÜZGÜN GÖNLÜM

Kemal Özer, Gülsüm Akyüz’ün “Eylül Deyişleri”ni değerlendirirken sözünün bir yerinde şöyle bir saptamada bulunur: “Şiirlerinin duyarlık olarak iki tabanı varsa biri DOĞA KAYNAKLI, öteki KADIN.” (Bu sözcükleri ben büyük yazdım.) Aslında bu yersiz bir saptama değil, ama yetersiz olduğu düşüncesindeyim. Seçimini yapmış olan bir ozanın salt iki sözcükle sınırlandırılması biraz haksızlık oluyor. İyisi mi bu eksikliği tamamlayacak ya da giderecek bir açıklamayı Gülsüm Akyüz’ün kendisine bırakalım:

Ben insan, ben kadın, ben anne.. / İsyan eder yüreğim sevgisizliğe. (9)

Şimdi kendisini insan, kadın ve anne olarak gören ozanın topluma yaptığı seçimden yana bilinç ve duygu, estetik götürme çabası yukarıdaki dizenin bütünlüğünden soyutlanabilir mi? Yaşamda karşılığını bulması, kendi dışındaki insanlarla birlikteliği dizeleriyle sağlayabilmesi güçlü bir ses olmasına bağlıdır. Herkesin kullandığı ve günlük yaşamda sık sık yinelediği sözcükleri kullanarak güzellikler yaratabilmesini; işini sevmesine, duyarlılığına ve içtenliğine borçludur. Dilinin yalınlığı, akıcılığı, sözcüklerin ve dizelerin büyük bir duyguyla iç içeliği, dış uyaklarla sesli söylemi gerçekleştirdiği şiirleri; günlük yaşamdan evrensele, yerelden dünya geneline içselleştirdiği, “burnunun direğini sızlatan” ve ülkemizin gündeminden, yaşamından eksik olmayan olayların, duyguların, istemlerin, kirli savaşın, kıyımların, yakmaların, infazların görüntüleri olduğu görülür.

Ozanım / acısını kadının / umudunu / sevdasını yazarım. / Kadınım / yaşadıklarımdır / yazdıklarım...(44)

Bütün şiirleri okunduğunda, insana çok sıradan bir yalınlıkla yazıldığı duygusunu verir. Bu aldatıcıdır. Bir benzetmeyle açıklamak gerekirse; karikatüristin birkaç çizgi ile oluşturduğu bir ürüne bakarak benzerini yapabilmek düşüncesi böyle düşüncede olanı hüsrana uğratır. Çünkü, o yalınlığı yakalayabilmenin gerisinde birikimin, ustalığın ve işçiliğin kendisi bulunmaktadır. Bunu gözardı edenler böylesine bir yanılgıya düşebilirler. Gülsüm Akyüz’ün bu son kitabındaki şiirleri de ilk bakışta çok yalınlaşmış, düzyazıya yakınlaşmış gibi görünürler, fakat bu aldatıcıdır. Seçimini yaptığı bir yöntemin, anlaşılır olmanın sonucudur. İSTANBUL RESİMLERİ ya da BALIKESİR ŞİİRLERİ başlıkları altındaki çalışmalarını bir kenara bırakacak olursak -çünkü bana göre bu bölümdeki şiirler, diğer bölümlerin oluşturduğu güncel-kalıcı bütünlüğe eklemli ve aykırı duruyorlar- MAYISTA ÜZGÜN GÖNLÜM bölümündeki, oğlunu bekleyen anne -oğlundan haber alamayan ananın söylediği- kapılarda bir ana -17 yaşındaki bir çocuk için ve YAŞAMANIN YEDİ RENGİ VAR bölümündeki bilirim nasıldır -neden- çalışan bir annenin türküsü. Bu şiirler, Gülsüm Akyüz’ün anlaşılır olmak kaygısıyla yarattığı içten güzelliklerdir. Bunların tümünü doğrudan yaşamamış da olsa, yüreğinde, usunda yaşamış gibi iç sızlatıcı biçimde dillendirmiştir. Ünlü Alman Şairi Goethe’ye göre “Şair, başkalarının duyup hissettiğini, ama anlatamadığını anlatan kişidir,” sözüne denk düşecek çalışmalarıdır. İnsan, kadın ve anne olduğu için duyarlıdır. İçtendir...

insanın hası sizlersiniz / herkesten çok çalışır / herkesten azla yetinirsiniz / alkışçılarınız yoktur çevrenizde /

erken ölürsünüz genellikle / dayanmaz yüreğiniz çirkinliklere / ya da vurulursunuz günün birinde... /

Dostlarım, arkadaşlarım / sizlerle yaşamak güzel / yaşamı paylaşmak güzel (52)

Ya da “çocuklar öldürülmesin/ şeker de yiyebilsin” diyen Nâzım’ın duyarlılığı ile şöyle haykırması:

Yüreğim anlamıyor / bunca kıyıcılığı / bu öfkeyi, şiddeti. /

Anlamıyor yüreğim / Hangi tutku, hangi inanç /

hangi kavga haklı çıkarır / bir çocuğu öldürmeyi... (81)

Gülsüm Akyüz’ün yaptığı, yerinde insancıl biçimin bir sonucu değil midir? O, hümanisttir, ama içi boşalmış ve konformizmle bağı kurulmuş, dondurulmuş bir hümanistlik değildir bu. Duyarlılığının yanında yürekliliğini de koyar ortaya ve bunu haykırır. “Kirli savaş”ın, infazların ve kıyımların önünde durur. Açar yüreğini, içtendir:

Ne acılar yaşadık biz / ne günler geçirdik /

Yüreğimde paslı bir bıçak gibi saplı / genç ölümlerin acısı (43)

YANDIM ATEŞLERDE bölümünü oluşturan dokuz şiir bütünlük içinde, geçmişten günümüze kadar olan, ama özelden genele değil genelden özele bir yol izleyerek kendisini kanatarak yarattıklarıdır. Onun deyimiyle “Bu şiirlerin; kimi sevinçlerini vurguluyor yaşamın, kimi hüznünü. Yandım Ateşlerde başlıklı bölümdeyse, insanın kıyıcılığının vurgulandığı, insanın insan tarafından diri diri yakılmasının sorgulandığı bir dizi şiir... Cordano Bruno’dan Asım Bezirci’ye dek insan eliyle kıyıcılığa uğrayan pek çok kişinin şiiri... İnsanın insan olabilme serüveninde geldiği yerin sorgulandığı şiirler. Bu çağda yazmaktan üzüntü duyduğum şiirler...”

Duru bir su gibi / aktı yaşamım / yazardım / Sivas’ta ateşlerde yakıldım

Duru bir su gibi / aktı yaşamım / ozandım / umut türküleri çağırdım

Sivas’ta ateşlerde yakıldım / Ben, ah ben / Kalem tutamam yazı yazamam /

yandı kalem tutan ellerim (75)

Bir acının öfkeye dönüştürülmesinin sonucudur bu. O yüzden de İspanyol şairin dediğine denk düşer: “Yan tutmayan şair, şair değildir; bir şair yan tutmalı damgalanıncaya kadar.” Gerçekten de Gülsüm Akyüz yan tutan bir şair; yaşamı güzelleştirme sevdasında olanların yanında. Bu yüzden de ana, kadın ve en güzeli de insan olarak yolunu açar:

Teslim olma hüzne / yenilgiyi kabul etme. / Bak işte, yenileniyor doğa
filizleniyor tohum, karanlığın içinde (43)

Mayısta Üzgün Gönlüm’ü halen okumadınız mı?

Tacim Çiçek
Damar, sayı: 42

MAYISTA ÜZGÜN GÖNLÜM

‘Mayısta Üzgün Gönlüm’ Gülsüm Cengiz (Akyüz)ün, tanığı olduğu ve sanatsal müdahalelerde bulunduğu dönemlere ilişkin şiirlerini içeren üçüncü kitabı. Kitap, (Mayısta Üzgün Gönlüm, İstanbul Resimleri, Yaşamanın Yedi Rengi var, Balıkesir Şiirleri, Yandım Ateşlerde) adlarını taşıyan bölümlerden oluşuyor.

Bilindiği gibi, Mayıs’ın kapısı İşçi Sınıfı’nın bayramıyla açılır. Ne var ki, işçi bayramlarında gerek işçi sınıfı, gerekse yandaşları çok ölü vermişlerdir. Onun için üzgündür gönlü şairin. Bu üzüntüsünü de, kitabın adını taşıyan şiirinde:

“...her mayıs / sol göğsümde / çatlak kaburgalarımın sızısı ve yan yana dizilmiş / otuzdört tabutun acısı?”

dizeleriyle dile getirmiştir.

1923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi’nde 1 Mayıs ‘Türkiye İşçi Bayramı’ olarak kabul edilmiş, ancak 1935 yılında çıkarılan ‘Ulusal Bayram ve Tatil Günleri Hakkındaki Kanun’la adı ‘Bahar Bayramı’ olarak değiştirilmiştir. 1963 yılında ise, 24 Temmuz tarihinin işçi bayramı olması önerisinde bulunulmuştur. Görülüyor ki, işçilerin hakları gibi, bayramları da ellerinden alınmak istenmektedir.

Ama şairin,

“...geçerken güller tomurcuğa / bir mayıs günü / sevdiğime verecek

karanfil bulamadım. / Ona yüreğimi sundum.”

dediği dizelerdeki gibi, yürekli ve mücadelelerinde kararlı bir emekçi sınıfı olduğu sürece, her şeyi eşyalaştıran sömürücü sınıfın ve onların iktidarlarının elleri böğürlerinde kalacaktır.

Kaldı ki, kimi eşyalar bile insanların hayatıyla bütünleşerek, onların manevi zenginliklerini çoğaltırlar. ‘Yıkık Bir Evin Tarihçesi’ adlı şiirde Gülsüm Cengiz; evleri, pencereleri ve kapıları, içinde yaşayanlarla bütünleyerek soruyor:

“Çırağan’da bir sokakta / ölü evler gördüm bu sabah

........

hangi acıları örttü bu kapılar / hangi aşkları / kim bilir?”

Sonra, ikinci bir soruyla, insan ömrü içinde nasıl bir yer tuttuğuna değiniyor:

“...Kim bilir / yazılsa bir evin tarihçesi / içinde en çok ne olurdu, acı mı /

mutluluk mu / umut mu?”

Bu iki sorunun yanıtını da ‘Yenilenmek’ adlı şiirinde buluyoruz şairin:

“Teslim olma hüzne / yenilgiyi kabul etme. / Bak işte, yenileniyor doğa yine /

filizleniyor tohum, karanlığın içinde.”

Yenilenmek, bir anlamda da insanın yanlışlarını atarak ve eksikliklerini tamamlayarak gündelik hayata yeniden doğmasıdır. Çünkü gündelik hayatın, insan yapısını ve ilişkilerini belirlemede çok önemli bir işlevi vardır. Bunlardan biri de Gülsüm Cengiz’in ‘Yıllar Sonra Merhaba’ adlı şiirinde,

“Ne güzel şey / bakar gibi berrak bir suya / bakabilmesi insanların

birbirlerinin gözlerine. / Daha dün ayrılmış gibi / merhaba diyebilmek /

eski dostluklara / ne güzel...”

dizeleriyle değindiği dostluklar, arkadaşlıklar ve yoldaşlıklardır. Ne var ki, bu yol hem uzun hem de çiçeli bir yoldur. Çünkü:

“...Yakıcıydı gerçek / ve yer yoktu yeryüzünde /

gerçeği söyleyenlere, özgür düşüncelere..”

Ama ne olursa olsun, insanca yaşanacak bir dünya kurmanın yolları aynı safta çoğalmak, mücadeleden yılmamak ve bu ateşi gelecek kuşaklara ulaştırmaktan geçiyor. İşte bu mücadelenin bugünlere yaslanan güzelliğini, ‘Mayısta Üzgün Gönlüm’ adlı kitabı okuyarak, Gülsüm Cengiz’in ağzından da tanımış olacaksınız.

Güngör Gençay
Cumhuriyet Kitap Sayı 414

DİPNOT

1- Nergis: Balıkesir yakınlarındaki bir köyün adı