ŞÜKRAN KURDAKUL

ÖKSELERİN YÖRESİNDE

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı Kamer Hatun Mah.

Alhatun Sk. No: 27 Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx) Faks: 0212 361 09 04

web: www.evrenselbasim.com - e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

Evrensel Basım Yayın-162

ÖKSELERİN YÖRESİNDE - Şükran Kurdakul

Tasarım: Savaş Çekiç

Epub Tasarım: Papersense Stüdyoları

Kapak Resmi: Pablo Picasso

Birinci Basım 1984

Evrensel Basım Yayın’da

Birinci Basım Ekim 2001

ÖKSELERİN

YÖRESİNDE

Önsöz

Şükran Kurdakul’un
Ozan Olarak Görüntüsü

Kemal Özer

Şiirleri toplu olarak karşımızdaysa, bir ozanla yüz yüzeyiz demektir. Ortaya, her şeyden önce, bir görüntü çıkıyor çünkü. Şiire baktığımızda ozanı görüyoruz, ozana baktığımızda ise şiire götüren hazırlığı ve şiiri yoğuran eğilimlerin ipuçlarını.

Şiirleri dönem dönem, kitap kitap okumaya başladığımızda, bu görüntü aşama aşama ilerliyor, çizgileri birbirine ekleyerek bir bütüne ulaşıyor. Dokunan bir kumaşın, içerdiği desenlerle ortaya çıkıvermesi gibi.

Şükran Kurdakul’un şiirlerini topluca okuyunca da öyle oldu. Yayınlandığı yıllarda tek tek okuduğum kitaplar ya da zaman zaman çeşitli vesilelerle karşılaştığım şiirler, bu kez bir arada ve ortak bir görüntüyü oluşturarak çıktı karşıma. 50 yılı aşkın bir süreye ve bu sürenin getirdiği birikime bakarken, öncelikle bir ozanı görmüş oldum. Yıllar boyunca kafamda yer eden çizgileri birbirine bağlayarak onu yeniden ve bir bütün içinde görmemi sağladı.

Şiirle ozan arasındaki karşılıklı ilişki, belirleyicilik açısından da iç içe. Soruyoruz: Nasıl bir ozan tasarımı şiire götürdü Kurdakul’u? Yazdığı şiiri görmek, bu soruya verilecek yanıta da bağlı. Nitekim onun tasarımında geleneksel çizgi çok açık. Topluma yoğun bir yurt ve insan sevgisiyle bakan, siyasal ve toplumsal mücadelede söz ve sorumluluk sahibi olan kavgacı ozanların izini sürüyor. O yüzden de ona baktığımızda bir yandan Namık Kemal’i, Tevfik Fikret’i, bir yandan da Nâzım Hikmet’i görmemiz olası.

Öte yandan, geleneksel çizgi; ses gibi, söyleyiş gibi, duyguya yer veriş gibi daha çok estetikle ilgili alanlarda da geçerli. Hem Divan, hem Halk Şiiri geleneğinin, hem de Yahya Kemal’le gerçekleşen şiir dili oluşumunun uzantısı içinde yer alıyor yazdıkları. Aynı zamanda, düşüncelerinin adamı olmakla duygularının adamı olmak arasında sürüp gidecek bir çatışmanın da habercisi.

Görme olanağı bulamadığımız, toplu şiirler dizisinde yer almayan, buna karşılık kimi değerlendirme yazılarından edindiğimiz izlenimle baktığımızda Kurdakul’un ilk şiirleri, çocukluk ve ilkgençlik yıllarından getirdiği kimi özellikleri yansıtıyor. Heceyle yazılmış bu şiirleri Asım Bezirci “bireyci, romantik, karamsar” diye nitelemektedir. Ama onların asıl üzerinde durulması gereken yanı, babasız büyümenin etkileriyle kırılgan bir çocukluk dünyasından, babanın kurtuluş savaşında yer aldığını, “kaç cephenin savaşçısı” olduğunu öğrenmekle yüklenilen sorumluluk duygusundan haber veriyor olması.

Aynı belirtinin bir başka yansımasını, Kurdakul’un lise çağında siyasal kimlik kazanması ve tutuklanıp yargılanmasında da görmek olanaklı. Ozanlığının bugünkü görüntüsüne doğru ilk adımları içeren Giderayak (1956) ve Nice Kaygılardan Sonra (1963) kitaplarında çocukluk ve ilkgençlik yıllarından taşıdığı duyarlık da, erken edinilen sorumluluk duygusuyla ulaştığı siyasal kimlik de gelişme gösteriyor. Bireyci duygulanımların yerini, toplumcu/siyasal kimlik yüzünden yaşadığı “eylem yolu bulamayan, sıkıştırılan, ama inancından vazgeçemeyen ülkücü bir kişi”nin duygu evreni almıştır. Çektiği çileyi olduğu gibi gösterdiği direnci de içinde barındıran bu “kendinden söz ediş” dönemi, dolaylı anlatım yoluyla olsa bile, toplumsal sancıları, yozlaşma belirtilerini yansıtmaktan geri durmaz.

Bu şiirler, aynı zamanda, sözünü daha önce ettiğimiz çatışmanın ve ona bağlı olarak arayışına girilen dengenin de su yüzüne vurmasını sağlamıştır. Kurdakul’un, sanat yaşamı boyunca, düşüncelerinin adamı olmakla duygularının adamı olmak arasında kurmaya çalıştığı denge, bu dönemdeki şiirlerde duyguların ağır basmasına engel olamaz. 1960 sonrası verimine baktığımızda ise, bunun tersini görürüz. Düşüncelerinin adamı olma, Şükran Kurdakul’u bir siyasal parti (TİP) içinde etkin olarak görev almaya götürdüğü gibi, bu dönemde yayınlanan İzmir’in İçinde Amerikan Neferi (1965) ve Halk Orduları (1969) kitaplarında bir eylem adamının kitleleri harekete geçirmeye yönelik yüksek sesli söylemine de bürünür.

Buraya kadar, ozanın görüntüsünde öne çıkan; yolunu izlediği mücadeleci ozan geleneğinin, gerek içerikte gerek söyleyişte taşıdığı genel özelliklerdir. Şiirin ezberlenir olmasını, akılda kalmasını istediğinden sese önem verir. “Duygusal niteliğini yitirmiş bir şiirin etkileme gücü kalmayacağı”na inandığından, “zekâ ve düşüncesinin buyurduğunu duygusal içlemi”ne yedirecek, bu içlemi “imgeleştirerek söyleyecek”tir. Ancak o zaman, insanın içinde “bir silâh arkadaşı gibi yaşar” şiir; uçurumun dibinde ayağı kaydığında ya da bunaldığında insanı “kolundan tutar, kaldırır, doğrultur, yüreklendirir”.

Bu genel özellikleri içermenin yanı sıra, Kurdakul’un şiirinde “ulusal bağımsızlık”, “Kuvayı Milliye ruhu” gibi kavramlarla “yurtsever coşku” öğeleri öne çıkar. Topluma bakışında olsun, siyasal mücadeleye katılışında olsun bu şiire egemen “İkinci Kurtuluş” düşüncesi, “Kuvayı Milliye heyecanı”nda eritilerek aktarılmak istenir.

1970’in başında, Şükran Kurdakul parti çalışmasından, etkin siyasal yaşamdan çekilmiştir artık. Ama “Sen niye siyasal savaşımın içinde yoksun” sorusunu soracaktır kendi kendine. Yanıt verebilmek için de bir yandan yazar örgütlerinde çalışmaya, bir yandan da tarihsel maddeci yöntemi kullandığı edebiyat tarihi alanındaki yapıtı hazırlamaya yönelecektir.

Bu dönem, aynı zamanda, Kurdakul’un yaşadığı çatışmada ortaya çıkacak bir dengenin ipuçlarını da barındırır içinde. 1970-76 arasında dergilerde çıkan şiirlerini bir araya toplamış bulunan Acılar Dönemi (1976) kitabı, mücadele içindeki insanın duygularıyla ve etkin mücadelenin temelinde yer alan düşüncelerle bizi ve kendini bir kez daha yüz yüze getiren bir iç yolculuk serüvenidir. Dört bölümden oluşan kitabın “Acılar Dönemi” adlı ilk bölümü bir dizi toplumsal/siyasal eylemin yaşandığı acılı bir dönemin tanıklığına ayrılır. Ozan bu dönemden “ellerini kirletmeden” geçmiştir. Yolculuğuna, bunca yıl “şiirin, kardeşliğin, kavganın” avuçlarında biriktirdiği ne varsa “armağan” ederek başlar: Işık, sabır, aşk, direnç, sevgi.

“Yaşadıkça” adlı ikinci bölüm, sonuca varmak için hangi yollardan geçtiğini, oluşumunda hangi kaynakların yer aldığını bir kez daha anımsatır. İlk uğrak, “İşgal edilmiş bir İstanbul’a karşı / Gözleriyle isyan ediyor gözlerimde” dediği babası Şehreminli Mehmet Salih Binbaşı’nın damgasını taşıyan çocukluk yıllarıdır. Onun “kalpağında, bakışında, mavzerinde” duyduğu acılar ve çağrışımlar, sonradan bütün yaşamını etkileyecek duygu evreninin, düşüncesine ivme kazandıracak sorumluluk anlayışının kilidini açmıştır çünkü. İlkgençlikte tanıştığı hapislikten ise, özgürlüğe nasıl geçileceğini öğrenmiştir. “Bir insandan bir insana” ulaşmanın yolu, çünkü “başka kavgalarda” daha önce “acımızı dokuyan tezgâhların ardında” durmuş olanlardan geçip gelmektedir.

“Benden Bize” adlı üçüncü bölüm bu yolculukta yeni bir uğrağın habercisi sayılır. Bireysel gerçeklerin yeni aşamalara getirdiği sıkıntılı, daralmış mücadele insanının kendi psikolojisiyle bir hesaplaşmayı göze almasını yansıtır. “Saçların ağarmaya başladığı” öyle bir döneme girilmiştir ki, “dalgınlığa düşmeler”le, “yalnızlık aramalar”la yetinilmeyip bir süre “tükenme korkusu”yla boğuşulmuş, “anıları yaşama” hevesi bile kalmamıştır neredeyse. Bu yeni uğrak, hesaplaşmayı yapanın kendini “denizini arayan bir ırmak gibi” duymasıyla, yaşadığını “içine yazma”sıyla, “bir yalnızlığa yalnızlıkla karşı koyma”sıyla aşılacaktır. Umutlar yeniden ayağa kalkacaktır, çünkü o, ne varsa “içyüzlerini gizlemeden” bütün içtenliğiyle ortaya dökebilmiştir.

“Ege Dalgaları” adını taşıyan son bölümde ozan, hesaplaşmayı bitirdikten sonra arınmayı başarmış olarak, içine girmekte olduğu döneme “yaşlanmış bir çocuğun gözleriyle” bakacağını açıklar.

“Çocukluğu” gitmiştir, ama bu çocukluğun “duyarlığı” kalmıştır ona. Her şeye, özellikle bütün evreni maddeci bir yorumla içinde gördüğü doğaya bu duyarlıkla bakmaktadır artık. Çocukluğunu, ilkgençliğini yaşadığı Ege ise, Kurdakul için doğa’nın özel adıdır. Doğada dolaşırken, o yüzden, “Aradım, elimde bu gözleri kalan adamı / Çocukluğu, gençliği sokaklara çizilen” diyecektir.

Bütün bunlar, Şürkan Kurdakul’un sanatında bir kendini yenileme girişiminin ipuçları sayılır aynı zamanda. O yüzden de, onun serüveninde bir eksen/kitap olarak görülmesi gereken Acılar Dönemi’nden sonra, yayınlandığı her kitapta yaşamı kucaklama sınırını biraz daha genişletmiş, ilgi alanlarına biraz daha çeşitlilik kazandırmıştır. Geçmişinden gelen ayrıntılar bu kitaplarda önemli bir yer tutmayı sürdürür. Yılların kazandırdığı değer birikimleri, yaklaşım yöntemleri sık sık yine su yüzüne vurur. Duygularının adamı olmaktan da, düşüncelerinin adamı olmaktan da uzaklaşmış değildir. Ama bir denge oluşmuştur bunların arasında. Coşkusu tükenmemiş; ancak sözcükleri köpürten bir yürek kabarmasının, bir duygu boşalımının yerini, zihinlerde dalgalanacak damıtık bir ürperti almıştır. Düşünce adamlığı da, düşünce temelindeki eylem adamlığı da eksilmemiş; ancak bir açıklama, bir ileti düzeyinden çıkıp seslendiği kişide düşünsel bir işlem yaratma çabasına dönüşmüştür. Kendisinin “şairce düşünme” dediği, yaşamla yüz yüze bırakma yöntemine.

Aynı denge, şiirlerin biçim ve söyleyiş özellikleri bakımından da görülmektedir. Akılda kalma, ezberlenir olma isteği tümüyle ortadan kalkmasa da, akıcılığı bir ses coşkusuyla değil, ikili ve dörtlü dize kümeleriyle, geleneksel şiirin çok bilinen söyleyiş kalıplarıyla sağlamayı yeğlemektedir. Okuru sürükleyip götürecek, yine kendi deyimiyle söylersek “yerinden kaldırıp yürütecek” bir lirizm, giderek okurun zihnine aydınlık düşürecek ussal bir işleme dönüşmektedir.

Benim okumamla bende oluşan Şükran Kurdakul görüntüsü bu. Kuşkusuz başka okumalarda değişebilir, yeni yeni çizgiler edinebilir. Onun gibi, her dönemde atılımı ve gelişimiyle üstünde konuşulacak bir ozanın bir tek görüntüsü olamaz. Bendeki olsa olsa bunlardan yalnız biridir.

        GECE GÜNDÜZ

Uyudum hiçbiri silinmemiş gibiydi

Sözcüklerin dudağında kalan öpüşler.

Uyandım başucuma üşüştüler

Her biri başka bir sevdayı getirdi.

Uyudum coşkular sesleniyor gibiydi

Özgürlük türküleriyle yeni baştan.

Uyandım.. saz, horan, çengi

Sabahımda yaşamı gülüştüler.

Uyudum bendim, uyandım ben

Eskimeyen anıların büyüttüğü

Bin yıllık yangını, kanlı düğünü

Yüreğinin dağlarında söndüren.

ÖKSELERİN YÖRESİNDE

                MERDİVEN

Kırlarda dolanan bir sürgün gibi

Gerçeği yalnızlığımda aradım.

Kervanlar gitti, trenler gitti

Ben kaldım gurbetimde, ben kaldım.

İşte bak, kâğıdın bir köşesine çizdiğim

Silinmez dünyası kanayan resminde.

Çiçeğe duran mayısların birinde

Kalabalığın elinden tutuyor elim.

İşte kilit, kelepçe, pencere duvar

Bin yılın açmazını kendinde deneyen

Birileri coşkumu istiyor benden

Uzaya tırmandığım merdivende.

        BİZE KADAR

İşte bir gün ki eskilere benzemeyen

Bulutların saçları bile suda.

Bu yeri, bu renkleri, bu zamanı

Başkaları da gördü Karya’da,

Çilelerin yumağında yaşamı seven.

Belki aşktı.. ölmüşlüğü yırtarak

Yatağına çekip alan seni beni

Bildik saat koyverince dümeni

Mevsimler gibi döndü dünyada

Kaç kadırganın peşine düştüğü merak.

Belki elimizde kalandı eskilerden

Ezgiye vurmuş duyarlıklar gibi.

Kırbaçların gizlendiği köşelerde

Doğanın bile çok gördüğü özgürlükleri

Kendine dönerek gönlünce seslendiren.

        BİRİKEN

Bir de ben vardım elinden geldiği kadar

Sözcükleri sokağınızda arayan biri

Rüzgârdım.. ağacınızda dalgalandı sesim.

Çizgi oldum çocukların resimlerinde

Eskiyen karanlığa ışık getirdim.

Kaç gözyaşı gülü varsa dünyada

Hasretimin büyüttüğü sabırda güllendi.

Ölümcünün yarattığı korkuya inat,

Kuşku oldum, gerçeğe vardım sonunda

Ey en zorunlu geçit.. ey en büyük beklenti.

Dargın bir bahar gibi kapanıyor içine

İşte bu.. bildiğimiz öyküde sürüp giden.

Dağılmalar, çözülmeler, eriyen kafdağları,

Kalbim soluk al, sönen her bir damara karşın

Yaratmak zorundasın yeniden bir damarı.

Bir de ben vardım.. düşünebildiği kadar

Aldığı yaraya içerleyen biri.

Yaşarken görünenleri

Sorarken büyüyenleri

Yıllar yılı heybesinde biriktiren.

        BİRLİKTE

Birlikte rüzgâra tutulmuş gibiydik

Esir, sahip mahpus ve gardiyan.

Atlayıp ezgilerin atlarına

Ulaştık düşlediğimiz çizgene kadar.

Belki bir bulut yağmuru yaşama çevirir,

Bir çiçek sevinirken tomurcuğuna.

O dervişler düşünür zamanlarını

Bilgelerle birlikte ayağa kalkar.

        BİTMEYEN

Neyin sesidir bu

Geceyarılarına kadar.

Bu yitirip buluverme duygusu

Bir özlem çığlığı gibi

Birikir coşkularımda

Dayanır gelir, kapına kadar.

Neyin sesidir bu

İstanbul örtünür giysilerini

Evler gizlenir, sokaklar susar.

Tam şeytanın saati korkularımda,

Melekler şarkıma hazırlar beni

Gücümün sonuna kadar.

        KORKULU TAKVİM

Heveslerin atına bindirdiğim

Doludizgin geçip gittin önümden

Korkulu öykülere boyandı takvim

Şurda gerçeğin kaldı, burda gölgen.

Odandı, kitaplarındı, gençliğindi

Günlerin aynasında tozlanır gider.

Seni nerelerde arasın şimdi

Akşam vakti yolunu gözleyenler.

        ÖKSELERİN YÖRESİNDE

Her dize bir köprüdür şiirimde

Unutulmaz anılara geçilen.

Yıpranmış bir kıyıda yazlar göçerken

Özgürlüğüne sevinen denizin sesi,

Yazmışım yankıları kalmış cebimde.

Ökselerin yöresinde kuşlar gibi

Direnci dudaklarında ürperen.

Uçan, uçamayan, tuzağa düşen

Birini bekliyor çağın ölümcüleri,

Soluğuma düşman gibi tepemde.

        SENİNLE

Söz yenisine dönüşüyor seninle

Sesinin tezgâhında türkülenirken

Ansızın bir gerçeği yaşar gibi

Denize vuran kıyıların güzelliğinde

Kuyulardan gökyüzüne egemen.

Seninle coşkuyu ve korkulanı

Bir giz gibi sorularda yanıtlarda

Nasıl sevgiye boyardık bilsen

Mavinin kendine en yakın olanı

Ölümü yansıtmayan bulutlarda.

Su taşır gibi akşam çeşmelerinden

Yoksunluğu yorgunluğu bölüşen

On yedi yaş gerçeği masalında

Seninle Orhan Kemal’in sokaklarında

El ele tutuşan, göz göze gelen.

Seninle, ey beraberliğin güzeli

Oralarda, parmaklığın ardında

İhtiyar damarlarında çağın

Düşünceye sığmayan saniyeleri

Biz değil miyiz sırtımızda götüren.

        ARARSAN

Doğanın gerçeğinden

Bir soluk gibi geçtik

Duyur kendi sesini

Sesimizi ararsan.

Ozandık, ezgiciydik

Irgattık, emekçiydik

Hüneri kendinden sor

Sazımızı ararsan.

Ellerim vardı.. senin de var

Yaratır, güzellendirirsin.

Zindanı saraya çevirirsin

Gücümüzü ararsan.

Acımızın ezgileri

Parmaklıkları aşar

Öyküler gerçeğinde

Öykümüzü ararsan.

Anca bunlar birikti

Dağarcığımızda işte.

Yolun burasındayız

Yolumuzu ararsan.

        ÇOCUKLAR

I.

Her bir dalında memleketin

Açar bulut çiçekleri gibi narin

Elleri, ellerine benzemez

Olan olmuş gözlerine

Uzak, yoksul, yetim

Üstelik yedi düvele borcu var.

Neylersin, oyunları gülüşleri eksik kalanlara,

Çocukken çocukluğu bilmeyenlere.

II.

Dün babasını bekledi

Çocuklardan gizlenerek.

Bugün gene bekliyor,

Gözüne uyku girmedi.

Duraklarda, kapıların önünde

Kırılmış kolu kanadı..

İçi yandı beklemekten

Gelen olmadı.

Görürsek sabırları tükenmeyenleri,

Babaları yaşarken öksüz kalanları.

        BAKIŞLAR

Hastanın bakışı, içimize işleyen

Bugün yarın söneceğini bildiğimiz

Göz göze geldikçe çaresiz kaldığımız

Alıştığını istiyor evrendeki yerinden.

Gördün mü, sen bile vardın omuzlarında

Mevsimler boyu gün yüzüne hasret

Yüzyılların zindan rengine boyanmış

Mahpusun bakışı zincire vurulurken.

Çocuğun bakışı.. iskelelerde,

Nerdeyse görmeden geçtiğimiz.

O yanı küfür.. bu yanı polis,

Neyi yalvaran, neyi isteyen.

İşçinin yarattığına bakışı uzaktan

Vay güzellikler çilingiri vay.

Ellerini görüyorsun ellerini

Hangi kapıyı açsan.

        SELÂNİK DİZELERİ

I.

Karşı kıyıları aradım bir sabah vakti

Selânik kordonunda rüzgârları içerken.

Takıldım martılarla gemilerin peşine

Şimdiden özlemeye başladım memleketi.

II.

Hiç yaşamamış gibiydiler o günleri

Dağların yüreğinde kanayarak

Arkadan vurulanları

Kurşuna dizilenleri

Türkülere gömmüş gibiydiler.

III.

Duyduk, oyun havalarından taşıyordu

Gördük, eski hapislerin gözlerinde

Sustuk yaralı dağlarından geçerken

Susadık kara sıcağında sürgün adalarının.

Yaşarız bir daha Lambrakis’in anılarını,

Ağlarız bir daha gecenin bir vaktinde.

        KAPILARIN ÖNÜNDE

Ne soracaksan ellerimi ara

Dinle gözlerimin içinde yorulmadan

Bu korkulu zamanın öyküsünü

Kanıma karıştığın her görüşme günü

Neyi duyarsan sustuğun zaman

Nereye koşarsan uçar adım

Kayıp giden özlemlerin şafağında

Sen ki meydan okuyan karanlıklara

Ben ki karanlık ülkelerin sürgünü.

        DUVARINDA

Duvarında gölgemize rastlar gibi

Biz sorarken, ararken dünyamızı

Hangi çileye alışmıştı ellerin

Neleri anımsardın durmadan

Neden korkardın geceleri

Kimleri beklerdin gelsinler diye

Hangi sevinçler umutlandırırdı seni

Kapandığın yerde umarlı umarsız.

Duyguların.. renklere geçen zaman,

Ararsın gelmişini geçmişini

Kendine sığmıyor gibi dalgalandıkça

Birikmiş özlemlerin hesap verdiği

Duvarında gölgemiz gibi kalan.

        YALNIZLARIN DAĞLARI

Yalnızların dağlarına kar yağar

Köylerin yolların bittiği yerde

Çakmaktaşı, çıra, petrol lambası

Deftere kitaba sığmayan çağlar

Üzerime geliyor bu günlerde.

        ÖYKÜMÜZ

Delinmiş bir gecenin yıldızları gibi

Değişik esinler duyuran bana

Doğanın, sesin, kokuların etkileri

En eski kadehlerde söner yanar

Öykümüze uzanan okyanuslar.

        GİZİ ÇÖZÜLEN

Kendime en yakın olduğum zaman

Sorular başlardı kaçamadığım

Bendim aradaki, bendim şaşıran.

Başlardı eski sesler gibi tanıdık

O esin kaynakları, o bilmeceler

İlk ezgiye kapılmış gibi

Flütlerden kemanlardan

Etkisini içimizde gizlediğimiz

Karşımızda ötelere sürükleyen bizi

Karşımızda rengine küstüğümüz gece

Belleğimizin anılara çizdiği

Gizi çözülen kuyu, sonu görünen tavan

Gemilere göz kırpan fenerler gibiydi

Bizimle birlikte sallandığı zaman.

        SORULARDA

Kimdi kavuşturan göğsünde ellerini

Yalnızlıkta, korkuda, sevgilerde.

Toprak mıydı, bulut muydu, su muydu

Doğasında saklayan seni beni.

Soru muydu, yanıt mıydı kuşkulanırken

Sözün güce dönüştüğü bu yerde

O yanardağ, o ışıklar, o deprem

Yaşam mıydı, ölüm müydü, umut muydu.

        ÇAĞLAR BOYU

Geceye hazırlanan ormanlar gibi

Bir gerçeğim bir gerçeğe dönüştü benim.

Ses aldım uzayımın ağaçlarından

Renk verdim.. ışığımla dokudum seni.

Uçar adım benden çıktım sana geldim

Bir gözüm gülerdi bir gözüm ağlar..

El verip kendimi bulduğum zaman

Tanrılar karşımda dövüştü benim.

        ÇAĞDAŞIMIZ

Bir gördüm başına dizeler üşüşmüştü

Delişmen düşlerden elinde ne kalmışsa.

Bir gördüm kafayı bulmuşla üşütmüş arası

Caddeler tıkanmış öfkesinden.

Bir gördüm yapışmış gibiydi tutkularına

Özgür mü, tutsak mı belli değil.

Bir gördüm şairdi, düşünürdü

Sakalında kanıyordu yarası

İnat olsun diye çağına.

        SUNA KAN’I DİNLERKEN

Çiçektim

Geldiler kokladılar beni

Hayaldim kurulmuş gerçeğin atına

Buluttum

Herkesin düşüne bir mavi

Çevreydim alışılmış

Yolculuktum özlemi çekilen

Batıydım, en uzak batı

Doğuydum.. gerilim, merak, serüven

Çocuktum oyun düştü payıma

Ana oldum

Mahpushane kapısı görmedim hiç

Baba oldum

Utanmadım çocuğumun gözlerinden

Zamandım

Gölge düşmedi anılarıma

Aşktım doğaya dönüşe dönüşe

Çiçektim

Buluttum

İnsandım

Sesler rengini verdi bana.

        SEVİNÇ

Seviniyorum

Sanki keder nedir bilmedim

Denize doğru attım ilk adımlarımı

Vuruldum

Gün görmüş teknelerin serüvenlerine

Kaç fırtına akşamı

Ötelerin içinden çıktım da geldim.

Seviniyorum

Sular götürüyor beni, sular..

Seviniyorum

Yıldızlardan yıldızlara düşlerken uzayı

Ağaçlarda çiçek gibiyim

Kuşlarda sevi gibi

Şu perdeyi aralamak geçse içimden

Geleceği görecek gibiyim.

Seviniyorum

Mahpushaneyi ve sarayı

Silen de benim yazan da.

Seviniyorum

Okudum, dinledim, gördüm.

Ölümsüzler başucumda yaşadı

Kendi uzaylarımda volta vurdum.

Ezgileri dinlerken

Gördüm, denizleri, ormanları..

Nasıl doyumsuzdular,

Seviniyorum

Tırmanırken dağlara

Seviniyorum

Dağlardan inerken.

Kitabı, ezgiyi, doğayı,

Canım ölesiye çekiyor daha.

Seviniyorum

Ne zamandır yaşamadıklarımı

Yeniden seyrettim sinemalarımda,

Bendim..

Ey bunca acıyı dirence dönüştüren birikim

Seviniyorum,

Sevgiden başka bir şey bırakmıyorsun

Ardımda.

KENDİLERİ

        KENDİLERİ

Resimlerde kendileriydiler

Bizler gibi dalgın, kederli, gülümser.

Zamanı dolduran görüntülerin ardında

Başkaları çoğalıyor zamanlarında.

Birileri perdelere yansıtıyor durmadan

Anıların gözbebeğine vuran

O eski sahneleri, eski şölenleri,

Işıklar, giysiler içinde görünenleri.

Ulaşılmaz köşelerinde belleğimizin

Biri şamdan tutuyor oyunumuzda bizim.

Biri nasıl bütünleşiyor ötekilerle,

Susarak konuşarak yarattığı etkilerle.

Gözler var.. uzaklardan algıladığımız,

Ofelya’nın gittiğini birlikte gördüğümüz.

Resimlerde kendileriydiler,

Bizler gibi dalgın, kederli, gülümser.

        ÇAĞRIŞIMLAR ARASINDA

Bir pencere açılır bir perde kalkar

Ahşap evin taşlığında takunyalar

Duruşuyla dile gelmiş gibi yakalar bizi

Yalnız odalara sığınan yetimliğimizi

Korkuyla andığımız geçmiş yıllardan

Göz açıp kapayıncaya kadar bir zaman

Koparıp sergilemeye çalışır da

Anamı getirir çağrışımlar arasında.

Bahçeye çıkarken, merdivenden inerken

Sevginin tanrıçası yüreğini emziren

Yüreğinde taş gibi sabırların güzellendiği

Balkan savaşları, seferberlik ekmeği.

Sonra benim kederlerim.. son döneminde

Işığı kilitleyen kapıların önünde

Bir pencere açılır, bir perde kalkar

Ahşap evin taşlığında takunyalar.

        YARIŞ

Bir gerçekte bir gerçeği andıran

Denizin tarihiydi elimizde kalan

Eski teknelerin izinde çözülen gizi

Ararken yaşadık aradığımızı

Renkti.. insan gözlerinin derinliğinden

Mavilerin kızıla boyandığı çizgen

Duygularımıza yansıdı coşkulandık

Doğayla buluştukça kendimizdik artık.

Tutkuydu.. bilinmez ateşlerle söner yanar

Heveslerin çengisinde sesler ve parıltılar

Sınırsız bir zamanı sürdürürken nasılsa

Tutkuydu yaşanmışla yaşanacak arasında.

Ve yanıttı gerçeğimizden.. ve düşündü

Çilekeş ozanların düşünde gördüğü

İmgelerin bize kadar geldiği yer

Eskilerin önündeki yeni tekneler.

        OZANCA

Denizlere karıştım, gökyüzüne elim değdi

Çağımın suratına tükürmek elimdeydi.

Açardım çağrışım bahçelerini.. değişik, delişmen,

Dünyamızı sözcüklerle kurardım dilersem.

Başım sıkıldıkça avuntu simgelerimdi benim

Sözcükler, pisliğe karşı görünmez siperlerim.

Ben vardım.. kimdi savaş şarkıları söyleyen,

Ben vardım.. Neydi atom, neydi hidrojen.

Yalnızlığımda ne duygular gelişti bilir miydiniz,

Uzak kaldınız, uzak kaldınız, uzak kaldınız.

Denizlere karıştım, gökyüzüne elim değdi

Çağımın suratına tükürmek elimdeydi.

İSTANBUL DUYARLIKLARI

        BİR DAHA

Bir daha geçersem Galata köprüsünden

–Adımları özgür bir öğlen sarhoşu–

Bir daha vurursam Yüksekkaldırıma

–Sağım solum çengi kıyamet–

Bir daha şaşarsam Süleymaniye’de

–Ölümcüyü görmezlikten gelerek–

Bir daha çıkarsam Çamlıcalara kadar

–Sağım solum özgürlük yeşili–

        YENİ GELEN

Az önce indi trenden

Vurdu sırtına yorganı.

Çağları yüklenmiş gibi geçti

Haydarpaşa köprüsünden.

Cebinde kimlik cüzdanı

Korkuyla açtı, çabucak gösterdi..

Türküsü dağlarda söylenen,

İşte İstanbul’a geldi.

        OSMANLI

Sokakta korku egemen

Çarşıda altın para.

Bir kuruş düşse kesemden

Ekmek götürsem çocuklara.

Sabahtı evden çıktım

Kahveyi basmış seninkiler

Ürkerek kendi gölgemden

Düştüm arka sokaklara.

Akşam oldu döndüm n’açar

Polis muhtar hanemdeydi.

Ha Hürriyetten önceydi,

Ha Hürriyetten sonra.

        MÜTAREKE

Kısılmış lambalar gibisin

Baktıkça eskileri anımsatan

Elimde mütarekeden kalan

Son öyküleri korkulu günlerin.

Bir sokak.. Kocamustafapaşa’dan

Cumbası, penceresi dökülen evin

Kapısında biriken devriyelerin

Gölgeleri büyüyor durmadan.

Başıbozuklar, asker olanlar

Tophane’den Galata’ya seslenin.

Takalara gemilere yol versin

İstanbul’u yüreğinde duyanlar.

        YEDİKULE

Her geçişte Yedikule’den

Can evimde duyarım

Zindan ne demektir, cellat ne demek

İpe geçirmişler gibi boğazımı

Yıkılır saraylarım

Söner hânem.

        BİR AVUNTU GİBİ

Sorsak birilerinden sorsak

– Bu muydu bizim deniz,

Bu muydu bizim sokak..

Çocuk muydum, büyük müydüm

Yaşamı hangi aynada gördüm

Yürürken kendimle konuşmalarda.

Bulsak bişeylerden bulsak

Anıysa anılardan,

Ölümse ölümlerden..

Duysak, bir avuntu gibi duysak

Eski hanımellerinin kokusunu

Nasılsa kalmış bir duvarda.

        ÖZLEMDE

Sana bakıyordum uzak bir pencereden

Bir bahçe, bir sokak, yaprak kadar da deniz

Avuntunun kaçamak resimleri

Aldın çatlayan taşlarını sabrımın,

Yaktın düşlerimin ışıklarını

Güpegündüz.

        KÖPRÜDEN

İki köprü arasında kayık vapur mavuna

Tramvaylar gelir gider

Ben binemem binemem.

Karaköy’e geçince ne olacak bilemem

Bu acılar, korkular kalmaz yanıma.

        TOPHANE

Galata’nın bitişiği Tophane

Kahvede yerim var mı benim.

Acı duysam ne yazar artık

Nerde bizim yaygaracılar,

Nerde benim gençliğim.

        ALATURKA

I.

Terkedilmiş bir yalının

Denize bakan penceresinde

Belki bir düş kurulur,

Yeniden yaşanır.

Gelinlik kızların

Sevda kokan sesinde.

II.

Hünerdir rüzgârından bilinir

Döner yüreğin yakınlarında.

Yirmi sekiz modeli bir taş plak

Feryadı Balıkpazarı’ndan gelir.

        HANGİSİNE

Yetim kalan kumrulara ses verir

Kendi gurbetinde kendini sorar.

Akşam olur, eskilerden esinlenir.

Şairi çoktan gitmiş bir Üsküdar.

Oradan bakarsan saraylar ve deniz

Buradan bakarsan serviler ve çağrışımları.

Evler birilerine sitem eder akşamları,

Yollarda gelmeyecek babalar beklenir.

Benim ya, şimdi böyle şeyler duyarak

Dolaştığı sokakta dünyası ağır gelen..

Elinde dizelerin ağladığı o kitap,

Hangi mezar taşına yetişebilir.

        CİCİANNELER

Sabah kahvelerinde ikindi çaylarında

Acıya uğramış cicianneler vardı,

Kiminin gözleri yaşarır incecik,

Kimini durmadan ateşler basar

Eskileri konuşur, dertleşirlerdi.

Öksüz İstanbul’un karanlığında

Öykülerle düşünür ağlaşırlar.

Kimi iki çocukla kalmış gencecik,

Kimi eski mektuplarla yaşar

Seferberlik günlerinin sevdalarında.

Konuştukça soluğunu duyarlardı sanki

Cepheden cepheye sürüklenenlerin.

Kimi göğsünden resimler çıkarır,

Rüyalarını anlatır kimi

O yaşında erkeksiz kalanların.

        HANGİ ÖZLEM

İstanbul’un eskilerinden biri

Hangi özlem vurmuş öykülerine.

Yazarken çocukluğuna ağlıyor elleri

Sineması meyhanesi bahane.

DÖRTLÜKLERLE

        ANAM

Anam kanayan bir ezgi gibiydi şiirde

Gözyaşıyla sözcüklerin yarattığı.

Eski camilerin kubbelerine yansıyan

İstanbul’un ezan seslerinde kaldı.

        23 MART 1927

Kalmış kimlik cüzdanında bir resim

Yetimliği gözlerine yansıyan.

Duygusuz ve acemi yazılarda

Yaşamı karşılayan benim.

        BANA DOĞRU

Biri salıncakta uçmaya hevesliydi

Biri başını kaldırmıyordu kitaptan.

Biri geleceğinden korkuyordu sanki,

Biri beni arıyordu, bana sorarsan.

        SONUNDA

Yıldızlar gecemi sorguya çekiyordu

Yıllarımın uzaylarında benim.

Çekim bitti, hız kesildi, saat durdu

Işığımın biriktiği yerlere geldim.

        BUGÜNE

Neler gömmüşse sessizliğine

Yaralı gözlerinin aynasında kaldı.

Ölümcünün uyutmadığı gecelerden

Görüntüler titreşirken bugüne.

        SÖZCÜKLERİMİZ

Gece çözüldüğü yerde yarın

Soru yanıtlandığı yerde derin.

Üzerinde sözcüklerimiz uçuşuyor

Ölümcüyü yendiğimiz siperlerin.

        ÖLÜMCÜNÜN SESİ

Yıllanmış bir manastır rengi gibi

Karanlığı içimde büyüyen gece..

Kapımdaki ölümcünün sesi miydi,

İçeri dolan kimdi öyle.

        KENİDİNİ ARARKEN

Gülüyor muyum sen de gül

Kendini ararken bana da bak.

Coşkulan coşkularımdan

Kaç yılım kaldıysa almana bak.

        YAZIT

Dehşeti, karanlığı, korkusu, gizi

Üstümüze çöktüğü zaman bile,

Ölüm gerisinde kalıyor yaşamın

Heybemizdekiler ayakta tutuyor bizi.

        YOKSA BU..

Yoksa bu dalıp gitmeler, anımsamalar

Bu treni kaçırma duyguları

Göğsündeki dalgalanmada

Yıllar yılı deprem görmüş adalar.

        GECEDE

Eskimiş bir orospuydu gece

Çekilmez bir otel odasında

Özlem mi kalır basıp gidince

Doyum mu kalır duygularında.

        BORÇLU

Mevsim boyu sabrın asmalarında

Doğayı kendisinde arayan biri.

Bizi mi soruyor geceleri?

Yorgun, dağınık ve ödemek zorunda.