SEVGİ
ALNIMIN TERİ

Cengiz Bektaş

SEVGİ ŞİİRLERİNDEN SEÇMELER

Cengiz Bektaş

SEVGİ
Alnımın Teri

Evrensel Basım Yayın – 244

Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Tarlabaşı Bulvarı

Kamer Hatun Mah.

Alhatun Sk. No: 27

Beyoğlu / İstanbul

Tel: 0212 361 09 07 (pbx)

Faks: 0212 361 09 04

www.evrenselbasim.com

bilgi@evrenselbasim.com

Bu kitaptaki şiirler; Mor (Eylül 1998) ve Su Belleği (Eylül 1998) adlı kitaplardan seçilmiştir.

SEÇME ŞİİRLER

Mehmet Başaran

“Bütün dağlarımın/ Çiçekleri kokuyor ellerim/ Yaşadıklarımın/ Şimdisi” Bir mimar, bir ozan eli o eller. Yurtiçinde yurtdışında, yirmi beş yarışmada ödül alan yapıtlar yaratmış; Cumhuriyet mimarlık tarihi örnekleri arasında sayılan ürünleri var. Mimarlıkta Eleştiri’yle 1968 TDK deneme ödülünü kazanmış. TRT 1971 Şiir Başarı Ödülü’nü almış...

İşte o ellerle, canından koparıp bir demet şiir sunuyor ozan bu yapıtta “Yaşadıklarımın şimdisi” dediği, içinde bin yılların yoğunlaştığı bir “şimdi”; geçmişi, bugünü, geleceği içinde barındırıyor.

“Güzel kokan bir can reis” diyordu Bedri Rahmi, onun için, “yaşam kokan bir can. Girdisini çıktısını çok iyi biliyor sanatının” Bektaş...

Çok yönlü bir kişilik Cengiz Bektaş, Avrupalarda okumuş ama, Anadolu ekiniyle yoğurulmuş Hitit, Frig, Lidya ..Karyalı ananın, Kibele’nin oğlu parmaklarında sanatın büyüsü, dokunduğu yere güzellik katıyor, dokunduğu yapı canlanıyor; dokunduğu taş, soluk almaya başlıyor. Bir ülkesinden değil, tüm dünya kırından hasatlar kaldırıyor.

Onun şiir toprağı, ülkesi de dünya kırları. Seviyor, derin işliyor toprağını. Güneşe, rüzgara yağmurlara, Akdeniz’e çırak durmuş, geliştirmiş ustalığını...

Dünyanın, insanın nabzını tutuyor, “yaşamın yalın hali”yle, dizelerinde:

Çam ağacı üç-beş

Akdenizde bir yerde doğdum

Toprak toprak toprak

Varı yoğu deniz

Deniz kök sürer içimde

Büyütür yüzyıllar ellerimi

Bacı

Yaşamın orta yerinde bir insan, akıyla karasıyla: Yüreğiyle düşünen, usuyla duyan, savaşlara sömürülere derinden karşı çıkan, kuran, yaşatan, yıkan...

Kuzeyde bir yerde doğan da, Balkanlarda bir yerde doğan da, Orta Avrupada bir yerde doğan da o...

Bir dilde bir ilde düşünme beni

Türkülerim bütün dillere

Toprağını zararlıyardan ayıklama, insanı kötülüklerden arındırma kaygılarıyla, umuda açılan bir dille yakınır, Bacı’ya:

Çimenlerce bir süre

Büyüdüm alışkanlıklarda

Ayıramadığım binlerce kök

Oluşumun sonsuzluğunda çürür bir bir kuramlar

Dön doğuya

Dön batıya

Ne tutar ne tutulur bir el

Çocukluğum şuramda ağlar şuramda ben

Bacı

(Üçüncü Betik)

Yalın dil, yalın yürek; kendince seçtiği sözcüklerle kendince, özgün bir hava, yaşamla sarmaşdolaş bir şiir:

Neye dokunduksa çiçeğe durduk

Bütün bir coğrafyayı kurduk

Dağlardık kıyılardık

Akar sular boyu

Göğsümüz sulara değdi geçtik

(Kır Çiçekleri)

Mimarla ozan, gelenekselle çağdaşı bir teknede yoğurup, vardıkları bileşimle yapılar kuruyorlar; öykünmelerden uzak. Mimar Günlüğü, ozan günlüğü biraz da: “Çiziyorum kekik otlarına evlerimi” Sonra o evlere dostluğu, sevgiyi, insan soluğunu, tüm sıcaklığıyla yaşamı yerleştiriyor. Mimar eli, bir taşı, bir tuğlayı nereye koyarsa yakışacağını biliyor. Şiirini de öyle kuruyor Bektaş. Günlük dilin sözcüklerini, hem de şimdiye dek pek şiire girmemişlerini şöyle bir dokunuşla yerine koyuyor. Masallardan, yinelemelerden renk katan iplikler de katıyor araya.

Mimar Günlüğü’nün bitirişinde ozan mı bakıcı mı konuşan:

Sevişirken denizi göreceksiniz ayın üçleri

Ağaçlarınız olacak

Oda içlerini çiçeksiz komayın

Ak duvarlarınız olacak dal gölgeli

Ak tutun yüreğinizi

Gül yastığı sol yanı boş komayın

Üç Su’da, nasıl da tekerleme kanatlı dizeler: Üç su/Üç yürek/Biri büyük/Biri daha/Biri daha da...

Kıpır kıpır bir candır Cengiz Bektaş, hızlı yaşayan, şiirinde de öyle:

Denize vurduk soluk soluğa

Dilden hızlı yürek ustan da

İzini sürdüğüm

Ak yollarda

(Denize Vurduk)

Suya, toprağa, güneşe çırak durmuş bir ozan, saçıyor şiir kırlarına tohumu, bire bin veriyor yüreği:

Akıyorum kendimi

Akıyor üç suda zaman

Sevgi de su, hem de deli su:

Güneşin doğması, dalganın çakıllara düşmesi

Kökün yürümesi, böceğin kanat çırpışı

gibi sevgi... Çoğullayan

Tüm şiirlerinde ozanın, bir devingenlik, kıpır kıpırlık. Girmiş omuz omuza, halay çeker sözcükler, ya da; dostluk, sevgi, yaşam imecesine katılırlar:

Üç kısrak koşar suya

Yüreğimizde olduk olası

Üç ışık

Biri başlar hep biter biri

Biri hep sürecek

Mera Atehena Afrodit

Biri Şemsi biri Kamer ille Elif

Ya o kısa şiirler, hayku tadında üçlükler:

Bir damla ile seviştiniz mi

Bir papatyayla ya da

Sarı tozlar dudaklarınızda

Dünya kapılmış yozlaşmanın bozbulanıklığına, sular su, dağlar dağ, insan insan olduğunu unutmuş. Her şey, küller altında “Ne tutar ne tutulur bir el” Arınmanın, tutar, tutulur eller yaratmanın yolu, yürekle düşünüp, usla duymaktan geçiyor. Seçme şiirler, o yöne yöneltiyor yüreği usu, kendini bulduruyor okuyana. Geçmişleri düşünüp “Geldim” diyorsunuz sonunda ozanla siz de:

Kimlikler gösterip geldim

Soruşturuldum da geldim

İnsanlığım kirlendi

Yunmağa geldim

Bakışlarımı

Görüp seni

Arıtmaya geldim

Gerçekten, “Anadolu kültürleri üzerinde çiçeklenen, gelecek güzel günlerin özlemini yansıtan, Akdeniz duyarlığıyla örülmüş şiirler.” Ozan bu şiirlerde: “Bütün dağlarımın/ Çiçekleri kokuyor ellerim/ Yaşadıklarımın/ Şimdisi” diyor. Okuyun, seveceksiniz siz de, teşekkür edeceksiniz o ellere, o koca yüreğe...

Mor’dan

İŞTE SENİ BEKLEMEDİĞİM SOKAK

I

İşte seni beklemediğim sokak

Orada öğle üzeri

Düşünmediğin

İzlemediğim

Kaçıncı yüzyıldan dilemişsen

O çağdan yolundayım

Bütün diller dilim

Düğümsüz

Düğümsüz

II

İşte seni beklemediğim sokak

Pariste öğle üzeri

Yabancı mıyım

Yabancı mısın

Gülünür

Yaşantı aramanın yapmacığından uzak

Binlerceden birisin binlerceden biriyim

Düğümsüz

Düğümsüz

III

İşte seni beklemediğim sokak

Malmöde öğle üzeri

Kişiliğimiz adlarımızdan arınmış

Girmez öykülere günümüz

Tutup seni elinden

Binlerce elinden binlerce elimle

Yargılara karşı çıkıp gelmişiz

Düğümsüz

Düğümsüz

IV

İşte seni beklemediğim sokak

Viyanada öğle üzeri

Tüm sokaklarında birden

Bir adımda geçmek biçim yakıştıranları

Bize ne İsa doğmuş mu doğmamış mı

Yaşantılarımızca ölçülü çağ

Sayısız sıcaklıklarında zorunsuz esrikliğim

Düğümsüz

Düğümsüz

V

İşte seni beklemediğim sokak

İstanbulda öğle üzeri

Belli koşullardan uzak

Bambaşka bir yerde de bekliyebilirdin

Ereğimiz o tutkularda değil

Dilersin gelirim

Elimi el eden isteklerine dek

Düğümsüz

Düğümsüz

VI

İşte seni beklemediğim sokak

Rodosta öğle üzeri

Düşlerinden uyardım

Tutsaklıklarından çözdüm

Akdeniz Karadeniz Ege

Ne buldumsa getirdim ayaklarına

Tapınaklar erimiş sularında

Düğümsüz

Düğümsüz

VII

İşte seni beklemediğim sokak

Passauda öğle üzeri

Bizim için üç suyun birleşimi

Ne roman ne gotik ne barok

Akıtıp götürür üç su bizden ötesini

Islak dudaklarımızda yüzyıllardır

Yüzyıllardır doyamadığı kişilik

Düğümsüz

Düğümsüz

VIII

İşte seni beklemediğim sokak

Berlinde öğle üzeri

Seni hiç mi hiç beklemedikleri sokak

Bir sen bilirsin şaşırmadığımı

Bütün savutların üzerinde

Çırılçıplak

Yeryüzünün bütün köşelerinde titreriz

Düğümsüz

Düğümsüz

IX

İşte seni beklemediğim sokak

Denizlide öğle üzeri

Yüzünde öperim utanmalarını

Karnından kilim dokur gibi dokunuruz

Türküler düzerler çağsız ederler bizi

Beş yüzyıl önce gibi on yüzyıl sonra gibi

Homer gibi Yunus gibi

Düğümsüz

Düğümsüz

X

İşte seni beklemediğim sokak

Orada

Günün dilediğin bölümünde

İster gün ister ay ışığında

Yılın dört çağından birinde

Efesten gelirim

Toroslardan

Alplerden gelirim

Gitmemiş olurum

Dilediğin dörütün yırında bulurlar bizi

Bir olan yanımızın algısında çağsız

Düğümsüz

Düğümsüz

1962

Bacı

BİRİNCİ BETİK

Koş

Tüme

Koş

Bitime

Bir sürenin betisi

Kişice aldanmanın önemi

Sonradan

Birden

Evrimin gerçekliği

Bacı

Özgürlük

Tutku

Töreler

Çevre

Yaşamamız bizim bizi

Bu kaçıncı düzende bulduğumuz kaçıncı ilke

Uyumsuzluğun doğallığı

Bacı

Dönüşmek

Gülüş

Ağlayış

Uyanış

Bir kez daha sevilmek

Söz bitmeden yabancılık

Yapmacıklar utanç

Bacı

Yakınlık

İnançlarda aşılmışlık

Tümlenmek bir kişide

İkincide açlık

Bir elde üşümek

İki elde ısınmak

Yargılar da düş ayrı yatakların düşlerinde

Bacı

Olurluluk

Anlatılmayanlar

Yalancılık birlikte

Birlikte kişi

Nice tutarsan tut eli

Devingenlik gereksinmelerde

Bacı

Burdalık

Görüntü

Bakma sıcaklığa

Uzakta yarı belimden çürüyorum

Soluk burada

Ben

Bakma gidenin ardından

Bacı

İKİNCİ BETİK

Gitmek

Üç yerde yaşamak

Kendi ellerimde

Kekik bir yerde kekik

Gül bir yerde gül

Çağ çağ

Bitim çizgilerinde

Bacı

Birde özgür

İkide ezilen

Üçte düşkün

Dostluğa özlemde dilenilen anlamda sözcüklerim

Acırsan bir diyeceğim yok

Yalansızlığı yalanlarla kurmak acı

Bacı

ÜÇÜNCÜ BETİK

Göz budaklarda korkulu

Denizlide doğdum

Kururlar geniş yollarda yılanlar

Sıra sıra dizler tanrı evlerinde

Durgun suda ölür dere balığı

Bacı

Çam ağacı üç-beş

Akdenizde bir yerde doğdum

Toprak toprak toprak

Varı yoğu deniz

Deniz kök sürer içimde

Büyütür yüzyıllar ellerimi

Bacı

Anamın türküleri derinde

Kuzeyde bir yerde doğdum

Işık belirsiz düşer

Gökyüzü uzak mı yakın mı

Kuzeyde bir yerde

Bacı

El eden binlerce çocuk

Balkanlarda bir yerde doğdum

Uzaklara giden sular

Her sokak başında öteki türkü

Bilmediğim ünlerde benzerliğim

Bacı

Bir il bir il bir il daha

Orta Avrupada bir yerde doğdum

Yağı olmak kendine de

Bir el bir el bir el daha

Bir adım daha kopmak

Bacı

Çimenlerce bir süre

Büyüdüm alışkanlıklarda

Ayıramadığım binlerce kök

Oluşumun sonsuzluğunda çürür bir bir kuramlar

Dön doğuya

Dön batıya

Ne tutar ne tutulur bir el

Çocukluğum şuramda ağlar şuramda ben

Bacı

Sonsuz anlamdan yalnız birini söyler gerisini susar söz

Söylenmediklerde yalnızlık

Gene de binlerce kardeşi olmak

Vuran vurulan olmak

Yirminci yüzyılın ikinci yarısı

Kardeşlerin en acılısı

Bacı

DÖRDÜNCÜ BETİK

Beni örgütlerde öğretilerde düşünme beni

Büğün akım yarın kara

Durma önümde

Yürü yanımda

Savaşlarda savutlarda düşünme beni

Doğalca usulca sevgice

Durma önümde

Yürü yanımda

Bir dilde bir ilde düşünme beni

Türkülerim bütün dillere

Durma önümde

Yürü yanımda

1962

ORFE

I

Gölge günleri ülkelerin yadsı

Çıplak betilerde yağmur

Sessizliği kendini sunan sokağın

Bir tanıdık gibi

Duymuşluğun gibi

Bizim oralardan bir bitki

Bir betik

Bir betik yol ayrımında yerde ıslaktır

El dağlarında dağların

Bu bizim yeşil güler

Çocuklar evine yakınlık

Çocuklar yollarda

Karalı gelinler durgunluğumu bilmektedirler

Uzun gölge ürkek

Günaydın deyiveren

Gülüveren bir

Bu Akdeniz bu şaşırmış zeytin

Yol ayrımında bir betik anıları emer

Yapma uydu yarı gölge çağ

Evren öte daha öte

Mutlu illerin çıkmazlarında ben

Türküsüz ben

II

Kınası boynuma

Şöleni basmaların duvarlara ak

İlerde ışıklar

Burada çam ağaçları

Işık uzakta sen güzelsin

Dağ varılmadık sen güzelsin

Akmadığın dere sen güzelsin

Sen güzelsin

Tarla arıklarında gebe toprak

Pamuk da sen tütün de sen

Bir el su bir el aş

Döşekler içinde sımsıcak

Bir ben seni bir tekne kucaklar

Gider çıkmış elinden su

Eli kınalım

Güzelliğinden

III

Elimize gözümüze çarpar da doğa çarpar

Bütün taşıtlarda tutuklu

Görülürüz elele

Maria Suna Bediş

Ellerde el gözlerde göz

Dört bir yanında ilin

Kendini dudaklarda koklamak

Düş evrenlerde yıllar düş

Ne el oğlu ne el kızı

Bir düzen sevmekten sevilmekten

Bir düzen yok

Kendini gözlemek gözlerde

Kendini adımlamak

IV

Sırtın önümde

Göğsünü germek yirmisinde

Eskimek tasasız

Savaş mı ne savaşı

Bir el dokunuşunda uykulu

Yunup yunup arınmak

Ak üstüne kara yazılıyız

Bu anası kızı bense ben

İşte altı dörtlükler

İşte tanıklar

Tepeler şölen

Apak tepelerce

Eskimek tasasız

V

Düzülmüş oyunlarda bir

O ilkel kaçamağa yatkın

Durmadan suyun gözlemek sonunu

Bu yıl bir yıl

Yaprak düzeninde kişilik

               Orfenin sıkılışı

               Sıcak yataklarda

Bu ağır dikenlerde koku

Bu odada yeşil dileği

Örtülerce yalın ayak

Ölçüsüz akça

Yalın bilinç

Okşa

Okşa

Yaşlı düşünüşlerde utançmış

Bir beti her gün

Yaratmak durmadan bu

Yıllarca senlemenin vardığı kapı

Direnen içimizde yaprak

Soğuk sular altında iki

Yansılarda bireylenmek

Bu odada yeşil kalkınır

Su altında üstünde güneş

Kıvanç akıntıya karşın balık

Bir su

VI

El sırtında

Yürü

El elimde durmaz

Bilinci mi sevilmenin

               Oyyy

Birimi bin

Büyümek uçlarda

Nerde kan nerde ak nerde tüm

               Eşim oyyy

Bütün elele ağaçlar

Sularda üç çizgi

Kocamak korkularında

Bir su

Üstünde kayarak yeşil

Yaprak

Titreşim

Yaprak

Bir yerlere yüklenmek ıpılık

               Oyyy

Bir ağır su

Tepeleri aşmak kudurmuş öyle

Birikmek bir yerlere varıp

Birikmek

Durulmak bir yerlere varıp

Durulmak

Varıp bir yerlere uykuya dalmak

               Oyyy eşim oyyy

VII

Sırtsırta mutlu gibi

Yaşar gibi

Yeşermek öykülerinde ikilemek üçlemek

Bir adım

Bir ışık

Çıkmazlarda ansız

Bilmeden sırtsırta mutlu gibi

Nerde yüzün nerde sesin

Bu sokak boş

Bu ev tütmez

Betik yüzlerce binlerce betiğin

Ak karanlığı bu ilde

Yankı yalnızca yankı

Öridiçe

Öridiçe yüzyılların içinde dinmiyecek ağlamasındadır.

VIII

Uzun.... Uzak.... Ülkeler

Yaban

Hiç değişmeden donup gelen yollara doğru

Öridiçe gölge

Öridiçe duvarlarda iz

Öridiçe boş yatak

Günaydınsız evlerde çocuklar

Tarla arklarında kuru

Yarı tanrılardan öteki uydulara öridiçe

Boş tapınaktan çürük gövdeden ağlamaktadır

Koca illerde boş ellere değdiremez kurumuş

               dudaklarını öridiçe

Örtünür

1962

Bir Akdeniz Türküsü
Söylerim Şimdi Oynıyasınız
Gelir Güle Ağlaya

AKDENİZ

Akdeniz sokağını koşuyorum yalnayak

Gözlerim Akdeniz

-Namus- Akdeniz bundan böyle

Töreleriniz Akdeniz

Kapılara çıkanlarınıza -Merhaba reisler-

Yasaklarınızı tersine koşarken

Ak duvarlarınız gülüyor sizden çok

Tenekelerde çiçekler gülüyor sizden çok

İşte yeniden güzelleşiliyor

Bütün evren Akdeniz

Yaşıyanlarınıza

Dudaklarımda tuz su pırıltıları gözlerim

Pencerelere koşanlarınıza -Merhaba reisler-

Sevmeyi unutmamış olmak

Yürek çarpıntınız Akdeniz

Çakıl taşları batacak tabanlarıma

Küçük balıklar kaçışacaklar

Nasıl her şey Akdeniz

1969

KISRAK

–Toynaklıların tek parmaklı alt takmından dişi–

Kısrağım kara

Biçimli ölçülü ürkek

Çizgi çizgi göğü bölenlerin ormanında

Kapkara

Kısrağım kara

Gözlerini kaçıramadığı için gözlerden

Alır başını çıkar yaşamasızlar ormanından

Karanlıklara

Serin yaz akşamına

Bozkırın ortasında başıboş

Uçacakmışcasına kısrağım

Koşar yalnızlığını

1969

KISRAK II

Kısrağımla dörtnala

bozkır sabahına

kavak dalları çarpıyordu yüreğimize

1969

KISRAK-SU

Balkanın ortasında

Eşelenir kısrak

Birikir su

Bir yol bulup akacak

Köpük köpük vurur taşlara başını

Yüz kez bin kez düşer düzlüklerinize

1969

BALIK

Bir balık çırpınıyor

               çırpınıyorsun balık gibi

Kayıyor ellerimden

               bırakıyorum

               yaşamağa

               Kapılarınızı kapatırsınız artık istediğiniz gibi

               kalırım önlerinde efeler dağ yollarını tutar

               düşerim kayalarınızdan bir bir daha

               yıkar dere

               İğde gölgelerinde

Başlarında kefenleri kişiler suskun

1969

KARŞILAMA

Ak yürekli ağaçlarım karşıya çıkmışlardı akdenizim olalı güzel değildi böyle alacakaranlıktı kapkara ellerimin ortasında yanıyordum yaşamaklar özetleniyordu en yakına konuşmadan güzel iğde güzel zeytin

Toprağıma uzandım

Başımı koydum

Bir uyudum bir uyandım

1969

TOPRAK

Gözlerini açıp kara

Günaydın dedi sarı çiçek

Günaydın dedi güneşe

               Bütün günü boşluksuz yaşar artık güneş

Tohuma sıcaktı toprak

Sular yürüdü

Açıldı toprak verdi kendini sardı toprak –aç gebeliğe

               uyanmamıştınız ki daha siz çırılçıplak bir iki

               üç kavak derinlemesine iniyorduk toprağı

Sesler güzelleşiyordu durmadan

               Şaşılası görelik

Yüzler güzelleşiyordu durmadan

1969

BİR DAHA

Bir erkek eli bir dişi yüzünü çiziyor

Uzanıyor dişi sevilere

Bir erkek eli biçim veriyor bir dişi yüzüne

-türküsünü söyler-

Uzanıyor uzanıyor dişi

Sokaklarda

Alanlarda

Odalarda odalarda

Erkek sevdiğini yaratıyor bir daha

Bir daha doğurur şimdi erkeğini dişi

1969

PINAR

Bir pınarda e1lerim çiçeklenir

Bir yerlere sığdıramam

Gölgesine uzatır yüreğimi

Dudaklarımı bırakırım ıslak

Başlarım büyümeğe

Büyürüm artık

1969

PINAR II

Islattım kara saçlarımı

Pınara daha da kara

Oynarım bile

Çıkıp yollarınıza

En güzel insanlığımız

Size yanlış size karşın sizden öte

Ne güzel insanlığımız

1969

ERKEN

Açık mavi kısakollu kesik yakalı gömleğimi giydim

Erkenden

Yelken bezi pantolon ayağımda

Yalnayak attım dışarı kendimi

Nerde Akdeniz

Bozkırın ortasında

1969

NERDE FERHAT
NERDE DAĞ
NERDE SU

Nerde korkmayanlar korkaklardan

Nerde nedenleri yüreğin ustan daha çok

1970

SULAR

Sular akıyor her yerden bütün denizlere şimdi

Dere ırmak çok çok büyük sular

Merhaba ey zaman birimi

Hep öyle bir kadına bir erkek

Deniz açıyor sulara kendini tatlı

Bulanık sular

Merhaba çağ

İncecik sulara süzülüyor kaya

Erir dağlar zamanlara

Merhaba erkek

Merhaba kadın

Akıyor sular

Merhaba sen

Kızılırmak merhaba

1970

GÖZLERİ

İşte duvarlara sürtünüyor artık akdeniz

Sözü eziyoruz birlikte dudaklarımızda

Alıyor derinliklerine gömütleri

Alıyor beni derinlik1erine

Bir başka dünya şimdiden sonra

Deniz dibi sokakları

Evleri

Gözleri nesi var nesi yoksa gözleri

1970

ZEYTİN

Akdeniz gelir dibine durur

Tek başına bir zeytin

Gümüş yaprak

Türküsünü söyler önce

İri kara iri kara

Susar dinler

Bitmez boşluğu yalnızın

Kararır sular aydınlanır sular

Zeytin kara

Yanlış korkusu tek başına bile

Akdeniz ayaklarında

Kök kök durur

Zeytinin karası zeytinin karası

AKDENİZ HERŞEYİ İNSANCA BULUYORDU

Bodrum, 1970

MERHABA

Bir kavak kök veremiyor kayaya

Kavağın köklerine bir

Saran toprağa bir

     Merhaba can merhaba

Bilir kavak

Bilir toprak

Bilir kök

               Mutluluğu bilene

               Merhaba can merhaba

1970

YÜREĞİMLE DÜŞÜNÜRKEN

Yüreğimle düşünürken

               Yüreğimle

               Yüreğimle

               Yüreğimle

               Yüreğimle

               Yüreğimle

Çiçek açıyor biri

               Çiçek

               Çiçek

               Çiçek

Etimle toprağın ısıları bir

Çocuklarımız oluyor

İnsanın her şeyi önceden tasarlama yeteneğine dostça

               merhaba deyip geçince

Elele tutuşup zıplıyorum çocuklarımla

Al işte kokularını saçıyor kişi -çiçek oluşundan-

Bütün savaşlarının aralığında bir süre şimdi

Çiçekler anlamlanır

1970

MİMAR GÜNLÜĞÜ

Bugün ayın üçü

Çiziyorum kekik otlarına evlerimi

Odalar diziliyorlar

Sevgiyle dostlukla elele

Yürümekler

Yatmaklar

Bugün ayın üçü

Gününüzü bölüştürüyorum

Sürelere

Adım boylarınıza

Başka yerde de olmalıydım

Kendimi kapatmalıydım zaman çizgisine Sevişmeliydim

Sevişmelerinize yer veriyorum

Ayraç içinde olabilirdim en azından

Sevişirken denizi göreceksiniz ayın üçleri

Ağaçlarınız olacak

Oda içlerini çiçeksiz komayın

Ak duvarlarınız olacak dal gölgeli

Ak tutun yüreğinizi

Gül yastığı sol yanı boş komayın

1971

ÜÇ SU

Passau (Almanya)’dan betik

Passau’da / bir başka yerde de kuşkusuz

Tuna

İn

İlz

Başka sular da kuşkusuz

Durmadan birleşiyorlar

Hiçbir varlık durmuyor doğada

Akıyorum kendimi

Akıyor üç suda zaman

Bir kuş türküsünü ötüyor hepimiz gibi

Bir ağaç bir kez görüyor sularda bir kez gördüğünce kendini

Yatayına suyun / kuşkusuz

Bir yıldız tek sözü söylüyor

Bir başka yerde de

Başka sular da

Akıyorlar

Yürekte bir oluşa / kuşkusuz

Üçsu

Üç yürek

Biri büyük

Biri daha

Biri daha da

Üç yerden

Biri bozbulanık

Biri koyu

Biri daha da

Üç soluk

Biri derin

Biri geniş

Biri daha da

Üç türkü

Biri yavaş

Biri yürük

Biri uzun hava

Tepelerin birinde burada / başkalarında da

Cranach / başkaları da

Sevgiyi

Meryemleştiriyor

1971

Gediz Koyağı

ERKEN

Gerilir doğanın kasıkları

Doğurur güneşi

Kısraklar ak kanatlarını vurup

Dar yerinden girerler koyağa

Boydan boya çizilir artık gün ışığı denize

Deli iniş

Dümrek

Selendi

Kavuşurlar bir bir

Tutar elinden gelir Kocaçayı Alaşehir

Sard’ın oralarda Gediz

               enlenir

Sard’ın oralarda koyak

               doğurganlığında bilinçlenir

Milyonlarca at yelesi dikilir kavaklarda

Bir karşı koyuş türküsü

Yaşamımın çobanı yüreğim

Güder sürülerini başıboş şimdi

1972

AÇILIR EL ELE DAĞLAR

Açılır el ele dağlar iki yana

Gediz o kucaktan bu kucağa

Doğurur durmadan

Doğurur ışık

Bütün tanrılar gibi dişi

Delice zeytinin delice kökleri

Bildik yürümektedir kölelerce toprağı

Akar toprak akar su akar doğa

Milyonlarca ben

Milyonlarca beni bırakır her adımda yürür

Sisifler bütün tepelerine koyağın

               başlar tırmanmağ

1972

YÜREĞİMİZDE OLDUK OLASI

Başlamıştır çoktan güzelim insan sesi

Çarpa çarpa sağa sola

Ezgilerine her su başında

En uzun çağlarına açar çiçekler

Asma kütükleri ayaktadır

Yaprak yaprağa sarmaş dolaş

Üç kısrak koşar suya

Yüreğimizde olduk olası

Üç ışık

Biri başlar hep biter biri

Biri hep sürecek

Hera Atena Afrodit

Biri Şemsi biri Kamer ille Elif

1972

BİZ BİNLER

Bırakırız kazanırlar artık

               yarattıkları savaşları

               onlar

Biz binler ve milyonlar

Biz kekikten biz papatyadan güzel

Biz mermer başlıklarda enginar yapraklarını

Biz güneş altında toprağı

Her gün bir yeni yeşile güç

İşleyenler nesi var nesi yoksa tümüyle yaşamı

1972

CANLAR

Fesleğenler yeşermiştir

Bilişelim canlar

Dişiyle erkeği usta birleyip

El ele kendimizle

Barışalım canlar

Alçak damların sevgi ağaçlarında sarmaş dolaş

Bir olmak en saklı yerlerimizle

Göğermek

Dal dala

Yaprak yaprağa

Kök köke

1972

VE MİLYONLAR

Bir köşede gene hep

               yemlesinler gene korkuyu

               onlar

Biz binler ve milyonlar

Her koyakta bir tanrıya beşik kurmaktayız

Kayalardan dilediğimiz tanrıyı oymaktayız

Sözden de eskiyiz yazıdan da

Gitgide biz bizim olmaktayız

1972

SAYISIZ GÜL DÖKER YAPRAKLARINI

Manisa dağı eteklerine sürünür Gediz

Dağda bir kaya çocuklarına ağlamaktadır

Koysun koca el kırk bir otu kazana

Koca bir incir kendini örter utançla

Menemen’de bir daha kıvrılır Gediz kanlı yolu

Sayısız gül döker yapraklarını

Kayalar bile ağlar çocuklarına

1972

GECE

Dişi güzelliğini akmaktadır Gediz daha

Atlar denize varmıştır

Al kanatları değer suya

Bugün günlerden ağustos

Gecesi başlar yorgun morlara daha bir anlamlı

Kandillerde zeytinyağı yanar

Her morda bağışlayıp bir bölük yanlışı

Esop kanı ışıldar karanlıkta

Bağların içlerinde

               çardak evlerinde

Gene sürer gene akar gene enginler çağ

Bir oğlan sırt dönüp yollara

Götürür türkülerini çağrılmadık yerlere

Toprak incecik çanaktır artık üzüme

Gediz güzelliğini akmaktadır daha bir dişi

Bin yatağında koyağın sevgi

Ay ışığına bütün

Erkekliğini boşalır gibidir

Bütün gece kaç gece art arda

Can’ın ölümlülüğüne

1972

HORON

Bir horondur başlar şimdi sessizlikte

Çocuktan anaya

Kardeşten kardeşe

Açılır koyağın kasıkları

Alır kişilerini içine

1972

LUCAS CRANACH¹

Ya da ademle havva

Havvanın elinde

       bir elma

               üzerinde diş izleri

                      ısırılır işte böyle bak

Bakıyor adem

               erkekliğine yedirememek üzre

                      çağlardır

Havva

      önce ağzı

               sonra gözleriyle bilinçli

                     alaylı da azıcık

                           bir elma da öteki elinde

Tertemiz ademin yüzü

      aldatılabilir

            çağlardır

Havva

      bir eli belinde

            en yufka görünüşünde bile

                  apaçık her yeriyle

Adem

      koparmış bir dalı

            saklıyor önünü

Bir dişi bir erkek

      yorumluyor Cranach

            ademle havva görüntüsünde

Ve de geyik

      ve de yılan

            havvanın yanında

                  adem yapayalnız doğasında

                        inanmasa da

Hepsine birden

      başka ülkesine

            bir başka yaratığın

                  bakar gibi

Her zaman çocuk

1974

DÖRDÜNCÜ

Durduk dağla ovanın açı ortayında

İki

Uzandık boşluğu

Kavakların saçları ıslak

Mavi

Yeşil ovaya ışıyorduk

İki

Sana Lorca okuyordum dört dilden

Üçünü biliyorlardı

Dördüncüyü bakmadım kimsenin gözlerinden Aktarmadım kimseye yapraklarını

İkimizdik o

               dil ağız vermeden

Yaşamaktık

Ne yalnız sen

Ne yalnız ben

At kısrak yelelerinde

               uçarak

               yaşamak

1975

NİSANDA BİR PAZAR

Bütün alanlara girip çıkıyoruz

Bütün sokaklara da

Sen ben pazar üçümüz

Tanıyorlar bizi

Kuşlar otlar

Sevgi ve çocuk türküleri

Girip çıkıyoruz nisana gün ışık

Sen ben pazar üçümüz

Ellerin kekik gözlerin çiğdem

Süt çocuğu yeşile tay basışın

İznik gölü okşuyor kıyılarını

Sevişmemiz kokuyor gün bitimi

1975

DENİZE VURDUK

Denize vurduk soluk soluğa

Dilden hızlı yürek ustan da

İzini sürdüğüm

Ak yollarda

Denize vurduk soluk soluğa

Önleri ardları bir kapılarda

İçleri dışları evlerde bir

Varlandık çağıl çağıl

Denize vurduk soluk soluğa

Sana bensiz gece öğretemezler bundan sonra

Bir yaşlı kent

Bir koca çınarı suyu bensiz

Denize vurduk soluk soluğa

1975

ZAKKUM

Güneşi batırmak

Gökovada

Zakkumları yardıma çağırarak

Sen en güzel kara

Sen en güzel bakmak

Sen en güzel Akdeniz

               Akdeniz deyince aklım karışır

               İki bin - üç bin yıl

               Sen hep en güzel kara

Yeşilin gelip durması gibi maviye

               kıyı kıyı

Durmuşluğum gecenin bir yerinde sana

1975

GİTTİN

Taş kaydırır gibi denizde

Kaydırıyorum sularda adını

Adın binlerce kavak koyakta

Yoksun

Honaz Karcı Babadağ

               çocukluğumun dağları

Zakkumlar

Gözümün içine bakıyorlar

Susuyoruz

1975

ÖZLEMEK

Demek yeni yeni beklemekler

Başkalarının saatlarına da baktım doğru

Hani saçların kara

Ses özlemekler

Yüreği daralmalar

Geçmiyor üzerimden büyüksü

               seven göz ardları

Hani saçların kara

Ben beni ne zaman sevdim

Yanlış yüzlere dala çıka

Koyverseler gitmem şimdi kıyıları

Beklerim

Bir yürek daha

               daha çoğalmak

Özledim

1974

ÖZLÜYORUM SENİ BULAN SESİMİ

geniş

Oylumu tanımlar sesim

İki dağ arasında

Akarsuyun yüzünde

Tanımlanır

Tepeden tepeye sesimde

Suların ışıkları

Erguvanın alacası

geçmiş

Seni buluyordu önce sesim

Tanımlıyordu

Yüzünü

Önce dudaklarını gözlerini daha önce

Değiyordu

Dönüyor dolanıyordu

Sesimin en benim yanı

Oylumluyordu usul seni

şimdi

Özlüyorum seni bulan sesimi

Koyakları dolduruyor sesim adınla

Bir boyut daha

Veriyor yüreğime ıslak

Issız dağbaşlarında

Çarpıyor sağa sola

               bir sensiz

Ağaçtan ağaca

Özlüyorum seni bulan sesimi

1975

SESİM

Odama bir bağırıyorum adını

Duvarlar yer tavan

Sesim oluyor birden

Sesimin içinde oturuyorum

1975

BAK

Bir köprü ayaklarına bakıyor suda

Gidip kubbe oluyorum bir eski yapıya

Bir yanımda güneş batıyor

Bir yanım çoktan özlem

Duruşum senin gözlerine

Kaldır başını bak

1975

BULUT

Uyandım

Bir bulut geçiyor odamdan

Yağmur yağmış

               Toprak toprak

Dişiliğini uzak

               düşündüm

1975

BEŞLEMELER

Halı örmek değil bu benimkisi seni beklerken

Bir evi kurmak baştanbaşa

Kazmak temelleri

Örmek duvarları bir bir

Her taşa işleyerek sevgini

               *

Bekleyen beklesin can alıcıyı

Su başımızı çoktan aşmış

Domuz baklasına yaban nanesine

Saygı karanfilin yabanına

Tarlam benim eker biçerim

               *

Kış çiçeklerini doldurdum gözlerime

Ellerimi yüzümü ıtırladım

Kurt işlemez andıza dayadım sırtımı

Yarı belinden üstü kar dağa

Yankıladım seni

               *

Gözümün çizdiği

Eskimesiz yüzün

Sevgiye doğrudan bakmadır

Bir eski taş tanrıça

Oylumu aşmaktadır

               *

Cunda sokaklarında

Yitik sesimi bulmuşlardır

Yitireni gelir alır diyerek

Ortalık bir yerde adını

Bırakıp gitmişlerdir

1975

GÖZLERİN

Toprak anlar şimdi beni

Akdenizden az içerde

Çeşitliyorum yaşamayı seni

Gök / dallarla

Kara gözlerinde

1976

SERÇEM

Küçük su birikintisinde

Serçem

Damlalar güneş

Dallarım gölgen

Can yüreğim

1976

KIR ÇİÇEKLERİ

Neye dokunduksa çiçeğe durdu

Bütün bir coğrafyayı kurduk

Dağladık kıyıladık

Akarsular boyu

Göğsümüz sulara değdi geçtik

1976

AĞAÇLAR

Aramızdaki ağaçlar

Sende mi kökleri bende mi

Sular aramızda

Vardık mı kaynaklara

Bir sen varsın bende benden içeri

1976

KADINIM

Kadınımdır odada

Benden başka ne varsa

Birdenbire hem böyle

Bindenbire her şey o

İçerim yanarak

1976

lŞIL IŞIL

İçimde bir müzik

Ta yüreğimden

Yumuşacık

Apaydın

Senden

1976

BİRE BİN

Kurda

Kuşa

bana

Serpilmişsin toprağıma

Bire bin veriyor yüreğim

1978

EFES’TE

Ay ışığımdın

Papatyalar yüklenmişti seni

Yüreğe yürek

Erkeğini varlayan

Kara gözlerinde

Yaban lâlesinin

Yaşamayı doğuruyordun

               Koca bir kent yanıbaşımızda

               Denizi özlüyordu

Ay ışığımdın

İki damla birdenbire

Çekerek birbirini

Tek gövde

Filiz filiz

Dağ taş karındaşım

               Taş yollar uzanıyorlardı da

               Sulara varamıyorlardı

               Gece yarıları çığlık çığlığa

Ay ışığımdın

Yüzüm saçlarım

Senin çiğin

Dağlarda kekik

Bademler çiçek

               Bir tiyatro bomboş bakıyordu

               Eriyip gidiyordu taş ayakları

               Gemiler gitgide uzaklaşıyorlardı

               EI edemiyordu

Ay ışığımdın

Sıcaklığımızda

Ota çalıya ağaca koşut

Susamış şiirlerde

               Bir betiklik yitiriyordu sergenlerini bir bir

               Bir çeşme akmıyordu çoktan

               Gözlerine toprak doluyordu cvlcrin

               Dizdize odalar ayrı kalıyorlardı

               Kapılar bir başlarına

Ay ışığımdın

Yaşsızlığımda

Geniş ve suskun

               Kentin önünü kesmişti akarsu tanrısı

               Deniz durmadan uzaklaşıyordu

               Kayarak su birikintilerinden ellcri

               Taş sokaklarda ezgiler ölü yapraklar gibi

               Ayak sesleri yok

               Varmaklar yok

Ay ışığımdın

Ve başka hiç bir şey yoktu gerçekte

               Önce çarşının direkleri düştü belki

               Sonra mermer yol şaşırdı yolunu belki

               Kurudu memeleri ana tanrıçanın

               Darmadağındı tanrılar sonra

               Un ufak yerlerde

               Bir kentin denizi bitmişti

               Yanıbaşımızda binlcrcc yıl öncc

Ay ışığımdın

               Efeste

               Bitişlcri anlatıyordu bir kent

               Çekildiğini her yerimden

               Yitirdim işte denizi

               Yitirdik işte denizi kent karındaşım

               Bomboşuz şimdi

               Ha ikibin yıl önce

               Ha ikibin yıl sonra

1977

BİTMEK

Ölümü kavağın

               birdenbire

Geceyi çığlık gibi keserek

               upuzun

               yerde

1977

TAŞ ODADA

Kestim bugün tesbih ağacını

               zehirlemesin çevresini

Yaktım ocağı taş odada

Bu ne bencil yalnızlık

Yaz katında

Bir kadın ağlıyor

               / benim için değil

Yalan ağlamasın kadınlar

İstemiyorum

Serçeler titreşiyorlar dışarıda

Benim kışım mı bu

Bu sevgisiz sevişme

Neden çekip gidemiyorum

Yalnızlığımı buralara bırakıp gitmek

Benim çocuk kentim doğa yüreğim

Hepbirlikte dokumuştuk örtüleri

Atkısı çatkısı sevgi

Kimler örtünüyor

1978

BİLİYOR MUSUN BUGÜN
NE DÜŞÜNDÜM

En küçük çiçeklere bile takılıyorsa gözüm

Eğilip yere ilk kez gibi bakıyorsam

Koparamıyorsam senin için bile

Bir çocuk başını okşar gibi avuçluyorsam fesleğenleri               Biliyorum şimdi

               senden ötürü

Bu eski kentin taşlarında ellerim

Ve ayaklarım

Duyuyorlarsa yürek atışlarını gelip geçmiş insanların Ve içerim serinse böylece

          Biliyorum şimdi

                    bunda senin payın var

Anlamaya çalışıyorsam seni başkalarını Çoğullanıyorsam hemen azıcık sıcak bir bakışta

Her şey daha çok insansa

          Biliyorum şimdi

                    senden ötürü

Ayırmıyorsam benim senin onun

Dönen silindirlerde düzen dirlik eşitlik

Bir kazan bir sofraysa gördüğüm

Ve yüreğim asabi tansiyon falan filan dinlemiyorsa Inançlarımla

                Biliyorum

                    biliyorum kadınım benimlesin

Bütün sevgilere içim titriyorsa

Kurdun kuşun yüreğine bile değiyorsa elim

Sevgiye renk dil şu bu ayırmıyorsam

                    Bil ki senden ötürü

Ellerim biliyorsam elleri çalışan

Kadınmış gibi bakıyorsam toprağa

Kendimi kök salmış duyuyorsam

                    Bunda senin payın var

Boş veriyorsam kansızlara

Hiçbir şey ters gelmiyorsa bana

Sevgiden utanmak neden

Bakabiliyorsam dimdik gözlere

                    senden ötürü

Dostsam

Kimilerini seviyorsam

Ve bu dünya bunca güzelse kırkın üstünde

          Biliyorum

                    biliyorum kadınım bunda senin payın büyük

Taşmaktaysam çocuklarıma

Bütün kafeslerini bencil sevgilerin açıp açıp Uçurtmaktaysam güvercinleri

Sevgim çoktan aşmışsa seni beni

               Bil ki senden ötürü

Oyuna duruyorsam olmadık yerde

Şiire kalkıyorsam hemen hiç nazlanmadan

Ve konuşmaktan korkmuyorsam hiç ama hiçbir zaman                                                   Bil ki bunda senin payın var

Olur olmaz yerde burnumun direği sızlıyorsa

Bağıra bağıra kimi zaman

Serin usul gölgeli kimi zaman

Türkü söylemek geliyorsa içimden

Ve de söylüyorsam

               Bil ki senden ötürü

Umutluysam daha da

Tasarılarım varsa ardarda

Bütün güzellikleri hep bizimkilerle düşünüyorsam Bizimkileri bütün bir dünya düşlüyorsam

          Biliyorum

                    biliyorum kadınım

                              benimlesin

Ve ben kadın özlüyorsam

Ve dişi gözlerin kadınlı erkekli gördürüyorsa bana her şeyi

Ve seninle olsam da olmasam da yalnız değilsem

                              Bil ki senden ötürü

Kokunun sen olanı

Acının ilaç gibi içileni

Özlemek

          ölüp ölüp dirilmek seni

                    Sendendir kadınım senden

Bu gece kötü salladı Denizli’yi deprem

Ölenler oldu bu gece

Düşündüm korkmuyorsam ölümden

Hem tokluğum hem açlığım binlerce yıllık yaşamağa                               Bil ki beni sensiz bırakamıyacaklarından

Bugün ölüm gelip geçti önümden

Tozu dumana katarak

               / dedim ya aldırdığım yok

Dolu dizginim yaşamakta

               köşeye sıkıştırılmışken bile

Bugün ölüm gelip geçti Denizli’den

Ölüler ve ne çok yaralı

Bütün sokakları koştum

           kapıları çaldım

                     pencerelere bağırdım

Çoluk çocuk

Don gömlek gece yarısı

Denizli bağlarda bahçelerde

Bugün ölüm gelip geçti burnumun ucundan Tanımazdan geldim

Oralı olmadım gün boyu

Yaptığım tek şey neden sonra kendimle ilgili

İşte böyle kadınım seni düşünmek

1976

ÇAĞ

Sarı yanık buğday ten üstüne

Saçların zeytin karası

Dudakların yaşamaya açık

               dipdiri

Karşı Hitit tepesinden başladı bakışların

Yarı dere

          dere içi

          toz toprak

Aştılar

          binlerce yılı

          öyle uzak

Bakışın

          düğünü bozkırın

Bakışımla

          ağız ağıza iki güvercin

Bu göz kalabalığında

Iki kelebek

Bir ezgi süresi

Çiçek çiçek

Seviştiler

1976

BENİM KÜÇÜK KADINIM

Sen ne çoktun bugün

          belki on belki yirmi sen

Yüzlerin yanık

          ellerin çatır çatır çatlamış

Çocukluğun eskimiş gitmiş

Kucağındaydım

Belki bir yaşında

          yeni basmış ikime ya da

Basma fistan üstümde

Saçlarım gözlerim kara

Bakış bakıştık

          az biraz duranlara

Bütün köyün çocukları

Bütün küçük kadınlar

Ne çok sen vardın bugün bu köyde

Yıllardan bin mi iki bin mi

Anadolu yüzlüm

Seni çok özledim

1976

BİR BAKIMLIK YERDE

Kırkdört yılın semahındayım

Yüreğimde kapılar vuruyor

Kimsesiz

Boşluğumda ayak sesleri

               gencecik

Beklenmedik

Taş alanda büyüyorlar

Kesin bana doğru

Bir bakımlık yerde

Gencecik

          korkusuz ses

Çevremde isteğin çemberi

Bir yüz

          yandan gördüğüm

Dönüyor

          ağır ağır

Yüzyüze gelinecek

İnanmıyorum yüzyüzeliğe

Epeydir

Kırkdört yılı yana dönüyorum yavaş

Gencecik ses

Bir bakımlık yerde

                    çevremde

Duvardan duvarım ortasında

Duruyor birdenbire

Yenilgi bilmeyen yaşında

Yüzyüze geliyoruz

Kırkdört yılın semahında bir duraklık

Bitimsiz oylumda bir kez daha

Güvercinler kalkıp kondular

1978

GİDELİM

Talan edildikçe

               çoğalır yüreğim

Bencil sevgilerde eğlenip kalmak

               olmaz canlar

Haydi kalkın yavaş yavaş gidelim

1978

Su Deli

Su deli,

          güneşin doğması, dalganın çakıllara düşmesi,

          kökün yürümesi, böceğin kanat çırpışı

          gibi sevgi... Çoğullayan...

1980

YEL

Bir kuş sesi oylum

lşıklandı tepelerde

Erken düşmüş yollara

Bir yel

Tek başına

Geçti ağacın içinden

Ağaç deli

1980

YAĞMUR SONRASI

Yolların karıştığı yerde

Birdenbire

Bardaktan boşanırcasına

Yağdın yüreğime

Toprağın ve benim

          yüreğimiz kabarık

Toprak güneşi düşünüyor ben

Ne güzel düşünüyorum seni bilsen

1980

İLK

Gözlerini

İlk gözlerini

Gördüm bir Ege kentini dolanır gibi

Dar gölgeli sokakları

Az hüzün yakışığı

Çakıl döşeli taşlıklarda

Yüzünü kaldırır gibi asmalara

Yeşil mavi gözlerini

İIk gözlerini gördüm

Işık gölgeli

1980

SANA BİN GÖZÜMLE

Sığmıyor göğsüme soluğum

Sana bin gözüm açık

Bin yaşında

Kanat çırpıyor yüreğim

1980

VARSIN

Denize ve sabaha el değmemişti daha

Güneşten önce koydum elimi camına

Yeryüzü soluğunu tutmuştu

Sarınmış sıcaklığına geldin

Vardın

Varsın şükür

1980

ÇOĞUL

Kıyı uyuyordu

Tuttum elinden yürüdüm

Yere değmiyorduk

Ormana da

Taş kentin kapısı

          çarşıyı geçtik

Eşikler aşınmış

          tiyatroya vardık

Adını bağırdım basamaklara

Kalabalıktım

Baktım

          kalabalıktı o da

1980

ÇAĞLARDIR

Ay ışığında özleyecek bizi Faselis

Dükkancılar geceleri

Dönerken evlerine

          bakınacaklar

Biz çoktan oralarda değiliz

Çoktan aştık çağlarını

          ne biz

          ne sevgimiz tutsak

1980

KIRKGÖZHAN’DA

Bir yandan bir yana geçtin avluyu

Bir çağdan bir çağa oylumu

Bütün taşcı ustaları

Durdular sen geçerken

Bu sessizlik taşları biçimleyen

1980

DOĞURUR

Ayak sesinden

Tanırım sevgiyi

Dopdolu kucağı

Gelişinden

Çoğuldur

Umuttur

Üretişinden

Bilirim sevgiyi

1980

KIYIDA

Yüzyüzeyiz

Doymuyorum bakmalara

1980

BİR DURUP

Çırpınır göziçleri

Kol kanat yüreği

Ellerimle eIleri

Güvercinler uçuşur

1980

MUTLULUK

Bilsen ne mutluluk hem

Kavganın içinde

Herkesin umut kırdığı yaşında

Omuzbaşına

Sevgilim

          diyebilmek

1980

AZ DUR

Duyarak bütün yeryüzünü

Son gözesiyle insanı

Böylesine kalabalık

Sevgilim diyorsam

Dur hele dur

Az eylen

1980

CEYLANCA

İnancım gibi

Savaşım gibi

İki elin kanda

           yüzün güleç

Yarım günlük yoldan

Mor zambağın kokusunu alan

Ceylan gibisin

          sevgiye

1980

GİBİ

Bir damla ile seviştiniz mi

Bir papatya ile ya da

Sarı tozlar dudaklarınızda

1980

SEVGİ KAPILARI

Ege sokağında

Bir cumbaya oturtuyorum seni

Saçların incecik örgüler

Gözlerin çam ormanı

           deniz dibi hem

Sağa sola türküler

Giriyorum sokağa

Kapını çalıyorum

Bütün kapılarını sevgilerin

Bir bir açıyorsun

1980

GERÇEKCE

Buram buram özlem halim

Bal gibi özlem

Börtü böceğe

Kurda kuşa karşı

1980

GELİN

Bir yaprak daha

Dal

               çiçek daha

Düğünümüz

               özsularda

1980

İLK GÜN

Sevişmesi

Ana tanrıçayla

Onu yaratan elin

Ana tanrıçaya uzanan

Binlerce yıldan

Duydum dişiliğini

Hiç yabancım olmadan

1980

ÖZLEMEK

Denizli’de bir pazar günü

Çıkmadan otel odamdan

Seni özledim

Başka hiç bir şey yapmadan

Arıklarda kayıp giden su gibi

Zakkumları kendiliğinden sular gibi

Özledim seni

Pamuk kozaları küçük küçük özlemler

Birbiri ardına patladı

Pamuk aydınlığı

          sardı içimi

Ne güzelmiş özlemek seni

1980

DAHA DA

Üreterek

Varederek

Özlüyorum

1980

AZ ÖTEMDE

Sırtüstü bıraktım kendimi toprağa

Başucumda çam

Ayak seslerin

Gözlerime güneşler sığmıyor

1980

SEN

Yalnızlığımdı

          yüzden yüze

Dolu dizgin

Nerelerdeydin

Sormuyorum

Merhaba

Hoşgeldin

1980

SENİNLE

Çoğula

Gelinim

Güzel değişiyoruz seninle

Umutluyuz gelinim

Onlardan değil

          kendimizden

1980

YALNIZ

Zeytin yolları

Deniz dipleri

Koyak araları

Bildin mi beni

1981

DÜN

Yok saydı kalabalığı bakışın

Ağaca döndürdü beni

Yapraklarım

          bir bir güneş

Özlemdi gözlerin ışık

Yumuşacık

Bir yağmur usul düştü

          yüreği kabarmış toprağa

Ve denizin yüzüne

1981

TOPRAĞA

Sermiş yapraklarını

Ortası

Bütün doğa

Kadın erkek

İnadına mor

Islak

Hem seni

Hem beni

Açarak

1981

BÜYÜMEK

Bir bahar dalı sevgim oldum bittim

Çaybaşından bu yana

          nerelerde büyüttüm

Gözlerim gözlerim derin gözlerim

Sende büyüdü mü sevgim

1981

GÜNLERDİR

Seni düşünmek mutluluğunu

          yaşıyorum

Damıtarak

Doğduğu yerde yeşili

Bir olgun yaprağa

          büyüterek

Gözle görülüyor

Seni düşündüğüm

Bir orman gölüne dalar gibi

Mor menekşeleri büyütür gibi

Düşünüyorum seni

1980

NEDEN

Gönül aklığım

Yüzyüzeliğim

Başak bakışlım

Nerelerdesin

Yere baksam yer uzak göğe baksam gök uzak

1981

DUYMASIZ

Dağ lalesine dokunmadım

Baktım hüzün

Bildim bileli çiğnediler papatyaları

Bildim bileli

          sığ yürekleri

1981

BENSİZ

Deniz bir yerlere gidiyor

Aşağılara

Nereye böyle çıplak ayak

1981

GİNE BİZANS

İnce mince

İstanbul biçemince

Kapı altı

          pencere kıyısı

Sızıyor Bizans

1981

ACI

Bütün gece çakıllarda

          dövündü durdu Akdeniz

Gün ışırken duruldu

Oturduk konuştuk

Görsen

          yüreğin dayanmaz

Küçücük çocuk

Bitmeyen masmavi gözlerinde

Hüznün

          çizik çizik

Seni iyiden iyiye sevmiş besbelli

                    Kimi dağ, kimi göl, insan coğrafyama

                    bıraktım kendimi...

1981

Güz

GÜZCE

Öpmelere

Sencileyin ilk yaz

Dokunamam da dayanamam da

Vay benim çocuk bakışım

Kaçarım kalabalık

El değmemiş sevgi

Gözlerim gizil

          gözlerinde

Vay benim deli sularım

Geçip gitmiş koyaklarım

Yaşı yakışığı

Dibi görünmez gözlerim

Güneşine doğmuş yeni

Puslu bakışım vay

Vay benim güzce yüreğim

1981

GÜZDE

Ne dopdolu baktın

A benim güzel kızım

           inceciğim

Çoraklığımın köşebaşı

Yüreklersem ya

Sen ya

1981

GÜZCÜL

Birdenbire orkinosun iri kara gözleri

Durup dururken deniz

Durup dururken gökyüzü

Denenmemişlik

Bir adım daha

Ne denli karışık

Ne denli farımışsa yürek

Bir adım daha atmak

Çevre akrep dansı

Tutsa ellerimi

Erkeği dişisi

Bütün sevgileri kıskanarak

1981

GÜZÜN

Bir avluya alırım seni

Yürürsün yarı gölge

Yüreğim kemerlenir dört yanı

Bir su bölüştürürüm ortasında

Seninle uyanır büyük sahın

İki yan direkleri salınışın

Sonunda yolun koro yargısı

Önünde sen

Sen benim incecik

Arayışım

1981

GÜZDEN

Sokağımda

Kapımın önünde

Çiçek

          bir kucak

Önce gelmiş

Komşulardan

Bakıyorum da

Ak üstünde sarılar benek

Orada bulacağımı biliyormuşum

İçimden geliyormuş

Koşuyormuşum

Koşmaktayım insan içinde

1981

GÜZE

Sesin alnımın teri

Gün bitimi

Yasemin kokusu

Mor titreşimi

Sevişmelerin köyü

Yol yorgunu

Terli ve kirliyim

Sen en güzel giysinde

Eski halklardan birinde

Ses yalınlığı doğrudan

Dokunur dokunmaz sana

Herşey alnımın teri

1981

GÜZÜ

Dağı koyağı güzü

İnsan coğrafyamdan

Yorgun argın geldim

Sevgine başımı koyacağım

Dokun ama

   konuşma

Koyduğun noktadan

Geçmese de doğrular

Çocukluk sularım

Başım sevginde

1981

GÜZSE

Sıvayı bitiren el

          bilir bildiğimi

Baca tepeliğinin

          kırık Bursa kemerinde

          duyar parmaklarımı

O malaya dönmüş el

O yarık yarık parmağın

          pişmiş toprakta izi

Kadınına dokunur gibi

Dokununca duyar duyduğumu

Okşaya okşaya bitirdiği bacadan

          tüten duman

Anlatır bir sigara içiminde

Neden benim helalimsin

1981

GÜZ EY

Ellerini işledim bugün

Bir lotus tutan

Taşa

Parmakların su ve toprak

Sarı yaprakları

Ve doğayı aralayarak

Seni özledim taşa

Havvadanberi

1981

GÜZ ARDI

Denizimi bağladım binek taşına

Sokağıma hep hoş geliyorum

Merhaba

          Merhaba

Zor sığıyorum kapıma

DuvarIarıma şiirler asıp

Odalar açıyorum yalnızlığıma

1981

Kış

DOĞACA

Toprağın döllüğüne sığınmış ağaçlar

Anamın gülümseyen hüznü tepelerde

Zaman kımıltısız

Sevginle ölçülür

Dokunsana

1982

GELDİM

Kimlikler gösterip geldim

Soruşturuldum da geldim

İnsanlığım kirlendi

Yunmağa geldim

Bakışlarımı

Görüp seni

Arıtmaya geldim

Yorgun bile değilim

İnsan gibi

İnsan gibi yorulmağa geldim

1982

İlk Yaz

İLK YAZCA

Sen değil

Zorladığım doğa

Fidyas’ın önünde

Taş tanrıça

Bütün çizgilerinin doğuş sıcaklığı

Şimdiden ellerimde

1982

İLK YAZLA

EI çekmediğim

Geçtiğim sevgilerde

Anlatılmaz aralıklarında insancalığın

Yüreğimde bin bağın pekmezi

Köpük köpük de ivecen değil

Dingin büyüten seni

Aşarak kuşkulu kara gözlerini

-bak bunun bir adı da Manisa Lâlesi-

Peteklenişim yeni

Nelerden süzdüm bilsen bu balı

1982

ÇAĞI

Tomurcuk

Çiçek tozuyor

Tomurcuk çiçek

Boşa mı tozuyor

1982

İLK YAZI

Rüzgara söyledim

Söylemeliydim

Toprağa söyledim

Söylemeden edemedim

Suya söyledim

Eğildim de

          / kendimi bile görmedim

Ta yüzüne söyledim

Hepimizin ortasında

Yakılan ateşe

          /cadı kazanı ateşine

Gözümü kırpmadan söyledim

1982

BEYAZ GECE

Işığını çaldığım ağaç

Gece boyunca

İçimde aydınlık

Kalacak öylece

1979

ÇİÇEKÇE

Usulca

Yanı başımda

Açarak

Cehennem soluğuma

Kır yolları getirdin

1983

FİDE

Buralarda toprak sevişmiş gökyüzüyle

Çayır çimen dağ taş papatya

Doğa o koskoca elleriyle

Nasıl tutar bir bir

Nasıl aşlar

Nasıl bir yürüyüştür bu kılcal kılcal

Tek dal bırakmadan

Dağ laleleri

Gelincikler arasından

Geçtim dur duraksız

Ozsular akışında

Kırpmadan gözlerimi

Vardım diktiğin fideye

Uzattım ellerimi

Avuçlarımın arasında

Yüzünün olacağı yerde

Fidemizin ilk yeşili

1984

DİNGİN

Parmaklarım açık iyice

Değmesin yaprakları birbirine

Toprağın içinde ayaklarım

Koyak koyak

Su yürümedik yer mi var

İlk yazda adın yazılmış bedenimde

Ana gülümsemesi

          uzayıp giden türkü

Dallarımın arasında

Güzün dingin yollarına

DOKU

Işık

Alabalığın sırtında

Yeşil

          soğuk

               ıslak

Gerdi yayını

Gölün yüzünde dört damla

Güz aydınında

Dört dolu damla

               ışık

Yarı saydam yapraklarda

Herbirinde az kalıp

          hepsini aşarak

     Gözlerim dolu ışık

Ağaç tepelerinde

Günün öbür yüzüne

Değdikçe

               ışık

Yumuşacık

Son düğümüne dek

Dokudu seni

1984

SÜREĞEN

Kumu çakılı bırakıp mendereslerde

Göller doldurup

Yol açıp geldiğim

Denizim

Daha derin daha birikmiş hep

Gözlerinde

Oylumum

Değişimim

1984

ŞİİR Mİ TOPLADIM

Şiir mi topladım

Yeşilin kendini eksiksiz toprağa verdiği

Şu Bitinya’nın kıpır kıpır tepelerinde

Senden başka

Neydi içimi yıkayan

Dere taşı döşeli yolda

İki yanı bakıştıran incecik suda

Senden başka

Olmanın sarısı

Koyaklar dolusu

Üretmenin ışığı

Kimdi senden başka

Seni topladım

Ağaçta çiçekte olmuş olanda

Tek tek her yaprakta

Var olanda.

Seni topladım

Her insanımda yürek yürek

Kimdi karşılayan soluğumu

Senden başka

Toprak

Doğurmanın

O dingin

O onurlu yorgunluğunda

Onu kime anlatabilirim

Su güz ışığında

Oğullarıma oğul katan

Senden başka

1984

ÜÇ UZUN GÜN

İlk yaz erkeni

               / Islık ıslığa

               Akıyor kızıl gelincik yüzlü

               Zeytin karası yılan

               Belli akışından

               Aldatmamış sevişmeyi

Sepirek papatya

               /Yüzünde yerin

               Kibele’nin sırtında izi

               Geceden bulmuş Attis’i

               Belli

Doğanın yaşamaktan saymadığı

Senden uzak üç günüm

               /Koparılmış üç çiçek

               Defterimde

1984

HERKESİN ORTASINDA

Omuzunda

Elime

Yanağının

Sevgi değişi

Gözümün

          gözünün karasına

1984

ÇİÇEKLEN

Çaybaşı

Değirmenönü

Karcı dağın çatalından

Sulardan

               bakışım

Doğumun ilk sesinden

Toprağa

               Suya

               Göğe

Çizdiğim yollardan

               bakışım

Telli kavağın

Yel izinden

Yağmur arası

Birdenbire Akdenizden

Bakışımdır sevgilim

Filizlen

Ölümün

Akşamın

Bitişin

Gölgesi değil yüzündeki

Mor ışığı başlamanın

Çiçeklen

1986

MOSTAR²

Trebinye’li³ ustalar

Söyleşirlerdi taşla

Şu gördüğün kapı

          bildiğin pencere

Bu duvar

Trebinye’li ustalar

Yürek vurdukça taşa

Evler kavak yeşili

Kekik fesleğen

Trebinye Çınar

Usul

     kesin

               kısa

Oğuldan oğula

Taşırlardı biriken

Suları derin

Trebinye’li ustalar

Hayrettin

Bir çığlıktı kesin

İki yanda birden o gün

Suları taşıran

Trebinye’li ustalar

İşlediler binlerce yılı

Bir göz köprüye

İşlediler Hayrettini

Bir çığlık

Ölümsüz Neretva’ya

1988

SENİN

Senin sesin

               di

Yalnız

Duvarımı aşan

Mor kekik

          kokan sesin

Senin bakışın

               dı

Yalnız

Gözümü kapatır kapatmaz

Çam dağından

Denize inen

Senin kara

          koyak bakışın

1989

ŞİRİNCEDE EVİMİZ

Manoli’ye

Şu dal var ya

          toprak boyası

Seni demek

Sen

          demek doğrusu

Takı almıyor yalınlık

Bütün şu filizler

Bunlarda ben

Gün günden

Her yerinden

          saran

Yapraklar

Sevmek

          demek

Düpedüz

Yaşamanın yalın durumu

Çivit mavisi

Dışından büyük içi

Kapı üstü cam yanı

Evimizin her yeri

Yaprak yaprak

Yapraklarda bir su

          bitiriyor alt katı

Bir başkası

          üst katın çıkması

Evimiz sağıyor güneşi

Saçak kıyısı

Bir ters bir yüz

Kiremitler

               kıpır kıpır

Sevişmek

GEL

Gel

Zeytin gibi

Buralı kavaklar gibi

Gel

Koyağın alacasına

Börtü böceğine

Kavladım attım geçeni

Tohumladım verdim

Yele sözü

Gündoğuşunu

Kucak

          layacak

               mışcasına

Açtım kolIarımı

Gel

1991

GETİRDİĞİM

Sana bütün günü

Getiremezdim ki

Küçücük bir karanfil işte yaban

Kent değmemiş

Geyikleri mi getireydim

Ormanı mı

Bütün sesleri

O bana

Nerdensin

Diyen

Kadını mı

Belki de suyu bekliyordun

Yosun tutmayan

Belki de o kaygan kayayı

Binlerce yıl önce kıpkızıl akmış olan

Al işte

Hepsi burda

Şu küçücük çiçekte

1992

SANA DEĞMEDEN

Bütün dağlarımın

Çiçekleri kokuyor ellerim

Yaşadıklarımın

Şimdisi

Bakırçağa kurduğum

Dört direğin

Taşıdığı ışığa

Tuttuğum

Sana değmeden

Sen kokan ellerim

1993

Uzak Ülkede

TOKYODAN TELEFON

Burada gün bitiyor

Hüzün

0 yanı yeryüzünün

Sen

Yeni uyanıyorsun

Ayrı tınılar

Başka ışıklar

Tam bir günü geçiyor sesim

Hem dünüm

Hem bugün

1992

Balkanda

AZİZ NAUM KAYNAĞI

Dibinde mor çiçekler açan suda

Ayrılık olur mu Salih

Bu iş neyin nesi

Lilyana

Suya yüklemişler

Seninle beni ayırmayı

İnadına çekelim kürekleri

Bir o yana

Bir bu yana

1994

Su Belleği’nden

DEĞİŞİM

Bakışın

Var eder beni

Buyum ben

Senin bu yürek çırpıntın

Karanlığa direnişimsin

Aydınlığım

1995

YANSI

Yalnızlığımın

Yansıdığı yerden

Geçtin

Karşılandım sanki

Su pırıltıları

Gözlerin

Tını

İstek

Emeğim

Biriktirmekteydim

Ne bileceksin

1995

ŞAVKIYOR YÜZÜN

İç denizim

Yeraltı gölüm

Saydamım

Karyalım

Aşerenim

Yürek vuruşum

Derinim

Dinginim

Doğan

Doğuran

Şükür

1995

SEN TA

Kimsin

Neredesin

Ne zamandanberisin

Eski çağ yontusundan

Minyatür bahçesinden

Bozkır türküsünden

Mi

Var ettim

Bir yerine şiir

Mi

Düşürdüm

Kalabalığımda

Bir başınam

Sen ta akdenizim

1995

Manisa Üçlemesi

ŞİİRLERİM OKUNUR

Sipilin eteklerinde

Şiirlerim okunur

Kör kuyulu taş avluda

Çocuk sesin

Öpesim gelir

Ne saçımın aklığı

Ne farımış yüreğim

Umurunda

Şiirin

Manisa sokaklarında

Kıvrılır gider

Gediz kollarında

Batakmış

Dar koyakmış

Aşar gider

Yeryüzünün yüreği

Bu benim toprağım

İster asma

İster yemiş

Bu benim gölgem

İster bütün koyak kavak

Boyutlarında sesin

Şiirim

Bu benim oylumum

KO

Ak sakalımı yolarım

Saç dölensin

Hamur bulunur

Dölenirim

Ömür bitesiye

Duyumsadığımdır yaşamak

Kara gözlerini öperim

Titreyen yüreğimdir

Sesim

Sesin olur

Elimi kolumu sallaya sallaya

Nasıl geçerim bu sesin içinden

Kırk bir ota eklen

Türküler mi biter

Çekirdeksizin güneş sarısı

Damlayan incirin balı

Yaşamak

Kapkara gözlerini öperim

Ko duysunlar

Kanatlanmış şiir

Nasıl geçer giderim

Dik yokuşlar

Haney evler

Asma altları

Bin yıllık çınar

Bin yıllık zeytin

Ne der

Dedikleridir

Yaşamak

Sevgi oracıkta

Soluk soluğa

Canımda can

İşte bu benim akdenizim

Benim egem

Kapkara gözlüm

Bahçeler yeşertirim

Vururum ayağımı

Sular fışkırır

Yeter mi bana

Ko bilsinler

Ben nasıl ölürüm

TUT

Tut elimden uçalım

Yerin yüzüne şiir çalalım

Elbette tutar

Olmamışlar pişmemişler

Bu o kara gözlünün işidir desinler

Meyhanelerde konuşsunlar

Kadın günlerinde

Bahçe sofralarında

Sokakta

Ayaküstü

Döktün eteğindekini yiğitçe

Görüp görecekleri insanca

Şiirden yana

Tut elimden kanatlanıyoruz

Kerpiç

Duvarları avucumla sıvadım

Toprağın rengi her yanım

Çakılları bir bir dizdim

Kem gözlerden uzak

Avlularda düğünler yaptım

Keşkekler dövdüm

Semahlar döndüm

Öp omuzumdan

İnsan kokunu duyayım

1997

SEN BAKINCA

Gökovanın dibindeyim

Sen bakınca

Üstü güneş

Özlemince

Daha mavi

Sular

Daha gözlerin

Bırak ellerini çöz saçlarını

Bahar kokuyor

Sesin

Gökovanın dibinde

Sularda ışık

Sen bakınca

Zeytine tutkulu

Ellerim

Kangava

Şiir sürütmeliyim

1996

NEYİM VAR

Neredeysem

Hemen oralarda bir yerdesin

Olmalısın

Yan odada

Bahçede üst katta

Ağacın pencerenin duvarın

Ardında

Kapının

Açamam

Yüzü gölgede kalan

Kalabalıkta olan

Bakışını duyumsadığım

Sesini duyar gibi olduğum

Senden başka neyim var

1997

GERÇEK

Çocukluğuma sığındım

Soluğumu tuttum

Yüreğim

Koptu kopacak

Bu yaşta

Saklambaç

Gözelerim patlayacak

Zeytinden zeytine

Ürkek

Çoğalarak

Yolundayım

Ay ışığında

Ateş böcekleri

Şaşkın

Düş değil

İlk dişi bedenden beri

Yaşamı paylaşmak

1997

DUY

Beklerken görünce birini

Cayma diyesim geliyor

Bekle

Kesin gelir

Bekliyordu

Çok sonra geldiğimde ben

Sıcacık bir söz duydum mu

Birine söylenen

Nerde nasıl olursa olsun

İçim titriyor

Tınısı boşa gitmesin

Sinemada

Lokantada

Fotoğrafta

Sokakta

Kimden kime olursa olsun

Duyarlığım

Sevgi bakışına

1998

BASMA

Yapımyeri tasarladım

Sokağımdan uzun makinalar yerleştirdim

Bezler dokundu

Genç kızlar çizdi genç kızlar boyadı

Çeşit çiçek

Ginelendi de ginelendi silindirlerde

Basma olup üredi

Binlerce top basma bir yana

Sümerbanktan

Öğrenci paramla aldığım

İki metre basma

Bir yana

Gecesi dikip sabahı giydiğin

Karşıma durduğun

1998

İKİ UZUN BİR KISA

(FOÇA)

Uyuyordu

Kent

Kıyı

Yorgun taratalarda asker kaçakları

Kaldırıma dayamışlar burunlarını

Koca balıkçı tekneleri

Ahıskalıların

Trakyalıların

Makedon

Ulah

Yahudi Ermeni

Levanten

Santorini Midilli Sakız

Türklerin Rumların

Evleri

Dağlıların Adalıların

Uyuyordu

Foçası

Türküler

Sazlar

Güneşi doğuramadan

Sızıp kalmışlardı

Meyhanelerde

Tek kımıltı sendin

İki limanlı kentte

Kayığa atladın

Tüy

Uçar gibi

Çıkmıyor usumdan

Çektim usul kürekleri

Su uyanmasın

Denizi

Kayığı

Göğü

Işığı

Yaratan sevgi

Sen

Bütün gün

Doyum olmaz devinimdik

1998

1- Alman ressam Lucas Cranach’ın eskiden kahvelere asılan “Adem’le Havva” resimlerine benzer bir yapıtı üzerine...

2- Yugoslavya’da Neretva ırmağı üzerinde 16. yy. da Mimar Hayrettin’in yapmış olduğu köprü ve onun iki yanına yerleşik kent.

3- O bölgede taşçı ustalarıyla ünlü başka bir kent.