Lenin’in “Sosyalizm ve Savaş” broşürü ile konuya ilişkin

makalelerinden oluşan bu kitap, Evrensel Basım

Yayın Çeviri Grubu tarafından İngilizce ve Almancası

karşılaştırılarak çevrilmiş, Işıtan Gündüz tarafından

gözden geçirilmiştir.

V. İ. Lenin

SOSYALİZM

VE

SAVAŞ

Evrensel Basım Yayın – 230

SOSYALİZM VE SAVAŞ

V. İ. Lenin

Birinci Basım Haziran 2003

İkinci Basım Ocak 2008

Çeviren: Evrensel Basım Yayın Çeviri Grubu

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Bahar Eroğlu

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi

Eskişehir Mah. Dolapdere Cad.

Karabatak Sok. No: 31 Şişli / İstanbul

Tel: 0212 247 65 17 (pbx)

Faks: 0212 247 24 61

web: www.evrenselbasim.com

e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

SOSYALİZM

VE

SAVAŞ

Rusya Sosyal Demokrat
İşçi Partisi’nin
Savaşa Karşı Tutumu’

Sosyalizm ve Savaş broşürü, 1915 Eylül’ünde Almanca olarak Cenevre’deki “Sosyal-Demokrat”ın yayınevi tarafından yayınlandı ve Zimmerwald Sosyalist Konferansı’nın delegelerine dağıtıldı. 1916’da ise Fransızca olarak yayınlandı.

İLK (YABANCI) BASKIYA ÖNSÖZ

Savaş bir yıldır sürüyor. Partimiz, savaşın daha hemen başında, Merkez Komitesi’nin yayınladığı bildiriyle savaşa karşı tutumunu açıklamıştı. Bu bildiri, Eylül 1914’te hazırlanmış ve (Merkez Komite üyelerine ve Partinin Rusya’daki sorumlu temsilcilerine gönderilip onayları alındıktan sonra) 1 Kasım 1914’te Parti Merkez Yayın Organı Sosyal-Demokrat’ta¹yayınlanmıştı. Daha sonra, 40. sayıda (29 Mart 1915), bizim ilke ve taktiklerimizin daha kesin ifadesi olan Bern Konferansı’nın² kararları yayınlandı.

Bugün Rusya’da, kitleler arasındaki devrimci kararlılıkta gözle görülür bir büyüme var. Kendi hükümetleriyle burjuvazilerinin yanında saf tutan resmi sosyal demokrat partilerin çoğunluğu tarafından proletaryanın devrimci yönelişleri baskı altında tutulmasına karşın, diğer ülkelerde de aynı olgunun belirtileri gözleniyor. Bu durum, savaşa ilişkin sosyal demokrat taktikleri özetleyen bir broşürün derhal yayınlanmasını gerektiriyor. Yukarıda sözü edilen parti dokümanlarının tamamını yayınlarken, parti yayınları ile parti toplantılarında ifade edilen burjuva ve proleter taktiklerin ana savlarına dikkat çekmek amacıyla bu dokümanlara bazı açıklayıcı notlar ekledik.

Cenevre, Ağustos 1915

İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ

Bu broşür, 1915 yazında Zimmerwald Konferansı’ndan hemen önce yazıldı.³ Broşür, İngilizce ve Fransızca olarak yayınlandığı gibi, Norveç sosyal demokrat gençlik örgütünün yayın organında metnin tamamı Norveççe olarak da basıldı. Broşürün Almanca baskısı, Almanya’da, Berlin, Leipzig, Bremen ve diğer kentlere, Zimmerwald Solu’nun taraftarları ile Karl Liebknecht’in grubu tarafından gizlice sokularak dağıtıldı. Fransızca baskısı ise Paris’te gizlice yapılarak Fransız Zimmerwald’cıları tarafından dağıtıldı. Rusça baskısı, Rusya’ya çok az sayıda ulaştı ve Moskova’da işçiler tarafından elle çoğaltıldı.

Biz şimdi bu broşürün tamamını yeniden basıyoruz. Okur, broşürün Ağustos 1915’te yazıldığını unutmamalıdır. Özellikle Rusya’ya ilişkin bölümlerde bunu anımsaması gerekir: Rusya o zamanlar Çarlık Rusyası, Romanov Rusyasıydı...

Bu önsöz, Rusya’da 1918’de yayınlanan ilk yasal baskı için yazılmıştır.

I. Bölüm

SOSYALİZMİN İLKELERİ
VE 1914-1915 SAVAŞI

Sosyalistlerin Savaşa Karşı Tutumu

Sosyalistler, halklar arasındaki savaşları, her zaman barbarca ve insanlıktan uzak bularak mahkûm etmişlerdir. Ancak bizim savaşa karşı tutumumuz, (barışı destekleyip savunan) burjuva pasifistlerden de anarşistlerden de temelden ayrılır. Biz, savaş ile bir ülkedeki sınıf mücadelesi arasındaki kaçınılmaz bağı gördüğümüz için onlardan farklıyız; biz sınıflar ortadan kalkıp sosyalizm kurulmadıkça savaşların ortadan kalkmayacağını biliyoruz; biz ayrıca iç savaşları, yani ezilen sınıfın ezen sınıfa, kölenin köle sahibine, serfin toprak beyine ve işçilerin burjuvaziye karşı verdiği savaşları tamamen haklı, ilerici ve zorunlu kabul ettiğimiz için de onlardan ayrılıyoruz. Biz Marksistler, her bir savaşın (Marx’ın diyalektik materyalist görüşüne göre) tarihsel olarak tek tek incelenmesi gerektiğine inandığımız için hem pasifistlerden hem de anarşistlerden ayrılıyoruz. Her savaşa kaçınılmaz biçimde eşlik eden dehşet, zulüm, sefalet ve işkenceye rağmen, tarihte ilerici nitelikli pek çok savaş vardır ve bu savaşlar, kötü ve gerici kurumların (örneğin otokrasi ve kölelik) ya da Avrupa’daki en barbar despotlukların (Türk ve Rus) yıkılmasına yardım ederek insanlığın gelişimine hizmet etmişlerdir. Bu nedenle, bugünkü savaşın tarihsel özelliklerini dikkatle incelemek gerekir.

Modern Zamanda Savaşların Tarihsel Türleri

Büyük Fransız Devrimi, insanlık tarihinde yeni bir çağ açmıştır. O günden Paris Komünü’ne, yani 1789’dan 1871’e kadar yaşanan savaşlar asıl olarak, burjuva ilerici nitelikli ulusal kurtuluş savaşlarıydı. Bir başka deyişle, bu savaşların özü ve tarihsel anlamı, mutlakiyet ve feodalizmin yıkılması, bu kurumların zayıflatılması ve yabancı boyunduruğuna son verilmesiydi. Onun için, bu savaşlar ilerici savaşlardı; bütün dürüst devrimci demokratlar ile tüm sosyalistler, böylesi savaşlarda, feodalizmi, mutlakiyeti ve yabancı ulusların baskısını ortadan kaldıran ya da temellerini zayıflatan ülkenin (yani o ülkenin burjuvazisinin) başarısına sempati duymuşlardır. Örneğin Fransa’nın sürdürdüğü devrimci savaşların Fransa tarafından yabancı toprakların yağmalanması ve fethedilmesi unsurunu içermesi, yaşlı ve köleci Avrupa’daki feodalizm ve mutlakiyeti paramparça eden temel tarihsel anlamını zerre kadar değiştirmez. Fransa-Prusya savaşında Almanya, Fransa’yı yağmaladı ama bu durum, on milyonlarca Almanı feodal parçalanmışlıktan ve Rus Çarı ile III. Napoléon gibi iki despotun zulmünden kurtaran söz konusu savaşın temel tarihsel anlamını değiştirmez.

Saldırı ve Savunma Savaşı Arasındaki Fark

1789-1871 dönemi, derin izler ve devrimci anılar bıraktı. Feodalizm, mutlakiyet ve yabancı boyunduruğu ortadan kaldırılmadan, proletaryanın sosyalizm uğruna verdiği mücadelenin gelişmesi olanaksızdı. Sosyalistler, böylesi bir dönemin savaşları açısından “savunma” savaşının meşruluğundan söz ederken, daima bu hedefleri, yani ortaçağ kurumlarına ve serfliğe karşı devrimi kastetmişlerdir.

Sosyalistler, “savunma” savaşı derken hep bu anlamda “haklı” bir savaşı kastetmişlerdir (W. Liebknecht de bir defasında aynen bu ifadeyi kullanmıştı). Sosyalistler, “anayurdun savunulması için” yapılan savaşları ya da “savunma” savaşlarını, yalnızca bu anlamda, meşru, ilerici ve haklı kabul ettiler ve edeceklerdir. Örneğin yarın, Fas Fransa’ya, Hindistan İngiltere’ye, İran ya da Çin Rusya’ya savaş ilan etse, ilk kimin saldırdığından bağımsız olarak, bu savaşlar “haklı”, “savunma” savaşları sayılacak ve her sosyalist, ezilen, bağımlı, eşit durumda olamayan devletin, ezen, köleci ve soyguncu “büyük” güçler karşısında zafer kazanmasını isteyecektir.

Şimdi gözünüzde canlandırmaya çalışın: 100 kölesi olan bir köle sahibi, kölelerin “daha adil” bir şekilde paylaşılması için, 200 kölesi olan bir başka köle sahibine savaş açıyor. Bu durum için, “savunma” savaşı ya da “anayurdun savunulması için savaş” gibi kavramların kullanılması tarihsel bakımdan kesinlikle yanlıştır, uygulamada ise sıradan halkın, eğitimsiz ve cahil insanların, kurnaz köle sahipleri tarafından aldatılmasıdır. Bugünkü emperyalist burjuvazi, tam da bu yöntemle, “ulusal” ideoloji ve “anayurdun savunulması” gibi kavramları kullanarak, köleliği sağlamlaştırmak ve güçlendirmek için köle sahipleri arasında yürütülen savaşlar konusunda halkı kandırıyor.

Bugünkü Savaş Emperyalist Bir Savaştır

Hemen hemen herkes bugünkü savaşın emperyalist bir savaş olduğunu kabul ediyor. Ancak çoğu zaman bu terim çarpıtılıyor; ya tek bir taraf için kullanılıyor ya da hepsinden öte bu savaşın burjuva-ilerici, ulusal kurtuluşçu bir niteliğe sahip olabileceği iddiasına açık kapı bırakılıyor. Emperyalizm, kapitalizmin, gelişiminde ancak 20. yüzyılda ulaştığı en yüksek aşamadır. Feodalizmi yıkmak için kurmak zorunda olduğu ulusal devletler, şimdi kapitalizme çok dar geliyor. Kapitalizm yoğunlaşmayı öyle bir düzeye vardırdı ki; sanayinin tüm dalları, işveren birlikleri, tröstler ve kapitalist milyarderlerin oluşumları tarafından ele geçirilmiş ve yeryüzünün neredeyse tamamı bu “sermaye devleri” arasında paylaşılmış bulunuyor. Serbest ticaret ve rekabetin yerini tekelcilik, sermaye yatırımı için toprak ilhakı, buralardan hammadde ihracı gibi girişimler aldı. Feodalizme karşı mücadelede ulusların kurtarıcısı durumunda olan kapitalizm, emperyalist evresinde, uluslara en büyük zulmü yapan güç haline dönüştü. Önceleri ilerici olan kapitalizm gerici oldu; bu arada üretici güçleri öylesine geliştirdi ki, insanlık ya sosyalizme geçmek ya da sömürgeler, tekeller, ayrıcalıklar ve her tür ulusal baskı aracıyla kapitalizmi yapay olarak korumaya çalışan “büyük” güçler arasındaki silahlı mücadelelerde yıllar hatta onyıllar boyunca acı çekmek seçenekleriyle yüz yüze kaldı.

Büyük Köle Sahiplerinin Köleliği
Güçlendirme ve Koruma Savaşı

Emperyalizmin niteliğini açıklamak için, sözde “büyük” (yani büyük yağmada başarılı) güçlerin dünyayı nasıl bölüştüğünü gösteren kesin rakamlar vereceğiz.

Bu rakamlar, 1789-1871’de özgürlük için diğerlerinin en önünde savaşan ulusların çoğunun 1876’dan sonra, iyice gelişmiş ve “aşırı olgunlaşmış” kapitalizme dayanarak, nasıl dünya uluslarının ve nüfusunun çoğunluğunu ezen ve köleleştiren birer güç haline geldiğini sergiliyor. 1876’dan 1914’e kadar, altı “büyük” güç 25 milyon kilometrekareyi, yani Avrupa’nın 2,5 katı toprağı ele geçirdi! Altı devlet, sömürgelerde yaşayan yarım milyarı aşkın (523 milyon) insanı, boyunduruk altında tutuyor. Bu “büyük” devletlerin topraklarında yaşayan her 4 kişiye, “onların” sömürgelerinde yaşayan 5 kişi düşüyor. Ve herkes bu sömürgelerin ateş ve kılıçla fethedildiğini, sömürge nüfusuna hayvan muamelesi yapıldığını ve binbir çeşit yoldan (sermaye ihraç ederek, ayrıcalıklar alarak, mal satarken aldatarak, “egemen” ulusun yetkililerine ezdirerek ve daha bir sürü şekilde) sömürüldüğünü biliyor. İngiliz ve Fransız burjuvazisi, ulusların özgürlüğü ile Belçika için savaştığını söyleyerek halkları kandırıyor, gerçekte zorla ele geçirdikleri sömürgeleri yitirmemek için savaşıyorlar. Eğer İngiliz ve Fransızlar sömürgelerini “adilce” paylaşmaya rıza gösterse, Alman emperyalistleri Belçika’yı vb. hemen serbest bırakır. Durumun ilginçliği, sömürgelerin kaderinin kıtadaki savaşla belirlenecek olmasındadır. Burjuva adalet ve ulusal özgürlük (ya da ulusların varolma hakkı) açısından bakıldığında, Almanya, İngiltere ve Fransa’ya karşı kesinlikle haklı görünür; çünkü sömürgelerin paylaşılmasında “açıkta bırakılmış”tır. Düşmanları ona göre ölçülemeyecek kadar büyük sayıda ulusa hükmetmektedir ve müttefiki Avusturya’da ezilen Slavlar ise gerçek bir “halklar hapishanesi” olan Çarlık Rusyasındakinden şüphesiz daha fazla özgürlüğe sahiptir. Ancak Almanya, ulusların kurtuluşu için değil, tam tersine ulusları ezmek için savaşıyor. Daha yaşlı ve gırtlağına kadar doymuş soyguncuları yağmalamak isteyen daha genç ve güçlü soyguncuya (Almanya) yardım etmek sosyalistlerin işi değildir. Sosyalistler, soyguncular arasındaki savaştan, hepsini ortadan kaldırmak üzere yararlanmalıdır. Bunu yapabilmek için sosyalistler, her şeyden önce halka gerçeği, yani bu savaşın, kölelik düzenini güçlendirmek için köle sahipleri arasında yapılan bir savaş olduğunu anlatmalıdırlar. Bu savaş, 1. Sömürgelerin “daha adilce” bölüşümü ve onların daha büyük, daha “dayanışmacı” sömürüsü yoluyla sömürgeciliğin sağlamlaştırılması içindir. 2. “Büyük” güçlerin topraklarında yaşayan uluslar üzerindeki baskıları yoğunlaştırmak içindir; çünkü hem Avusturya hem de Rusya ancak (Rusya, Avusturya’dan çok daha yüksek oranda), savaş ile daha da şiddetlendirdikleri bu baskı sayesinde ayakta durabiliyor. 3. Ücretli köleliği devam ettirmek ve güçlendirmek içindir; çünkü savaş proletaryayı bölüp sindirir, kapitalistler ise, savaşla zenginleştikleri, ulusal önyargıları kışkırttıkları ve tüm ülkelerde, en özgürlükçü ve cumhuriyetçi olanlarında bile hortlayan gericiliği güçlendirdikleri için bundan faydalanır.

“Savaş, Politikanın Başka Araçlarla
 (Yani Şiddet) Devamıdır”⁴ 

Bu ünlü vecizeyi, savaş konusundaki en akıllı asker yazarlardan biri olan Clausewitz⁵ söylemiştir. Marksistler de haklı olarak, her somut savaşın niteliğini değerlendirirken bu tezi, kuramsal temel olarak almışlardır. Marx ve Engels’in savaşlara yaklaşımı da her zaman bu bakış açısından olmuştur.

Bu görüşü bugünkü savaşa uygulayın. Onlarca yıldır, yaklaşık yarım asırdır, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Avusturya ve Rusya’nın egemen sınıfları ile hükümetlerinin sömürgeleri yağmalama, diğer ulusları ezme ve işçi hareketini bastırma politikası izlediklerini göreceksiniz. Günümüzdeki savaşta da uygulanan yalnızca ve yalnızca bu politikadır. Özellikle hem Avusturya hem de Rusya’nın, savaş dönemlerinde olduğu kadar barış dönemlerinde de yürüttüğü politika, ulusları kurtarma değil köleleştirme politikasıdır. Oysa Çin, İran, Hindistan ve diğer bağımlı ülkelerde, geçen son birkaç on yıla baktığımızda, yüz milyonlarca insandaki ulusal uyanışı canlandıran, onları gerici “büyük” güçlerin zulmünden kurtaran bir politika görürüz. Böylesi bir tarihsel zeminde yürütülen savaş, bugün bile burjuva-ilerici bir ulusal kurtuluş savaşı sayılabilir.

Şimdi bugünkü savaşa, savaşın “büyük” güçlerle bunların en önemli sınıflarının politikalarının bir devamı olduğu görüşünden hareketle bir göz atmak bile, “anayurdun savunulması” fikrinin ne kadar büyük bir yalan, ikiyüzlülük ve tarihsel gerçeklere aykırı olduğunu görmek için yeterlidir.

Belçika Örneği

Üçlü (şimdi dörtlü) Antant’ın sosyal şovenistlerinin (Rusya’da Plehanov ve ortakları), en gözde dayanakları Belçika örneğidir. Ancak bu örnek de onları yalanlıyor. Tıpkı saldırgan ülkelerin işlerine geldiğinde her zaman ve her yerde tüm anlaşmaları ve yükümlülükleri çiğnediği gibi, Alman emperyalistleri Belçika’nın tarafsızlığını utanmazca çiğnedi. Şimdi uluslararası anlaşmaların takipçisi olan tüm devletlerin, Belçika’dan geri çekilmesi ve tazminat ödemesi talebiyle Almanya’ya savaş açtığını varsayalım. Böyle bir durumda sosyalistler kuşkusuz, Almanların düşmanlarına yakınlık duyacaklardır. Ancak asıl nokta şu ki, bu “Üçlü (daha doğrusu dörtlü) Antant” Belçika için savaşmıyor; bu herkes tarafından çok iyi biliniyor ve sadece ikiyüzlüler bu gerçeği gizliyor. İngiltere, Almanya’nın sömürgelerini ve Türkiye’yi talan etmek istiyor, Rusya’nın da gözü Galiçya ve Türkiye’de, Fransa ise Alsas-Loren’in ve hatta Ren’in sol kıyısının peşinde; İtalya ile ganimetin (Arnavutluk, Anadolu) paylaşımı için yapılmış bir anlaşma var; Bulgaristan ve Romanya ile de yine ganimetin paylaşımı için pazarlıklar sürüyor. Bugünkü iktidarlar arasında yürütülen bu savaşta, Avusturya ya da Türkiye’nin boğazlanmasına yardım etmeksizin Belçika’ya arka çıkmak olanaksız! Peki öyleyse “anayurdun savunulması” bunun neresinde?! Burada gördüğümüz, kesinlikle emperyalist bir savaşın, burjuva gerici, tarihsel olarak eskimiş iktidarlar arasında başka ulusları ezmek için giriştikleri bir savaşın temel özelliğidir. Kim bugünkü savaşa katılmayı haklı gösteriyorsa, ulusların emperyalistlerce ezilmesine ortak oluyor demektir. Kim hükümetlerin bugün içine düştüğü zorluklardan toplumsal bir devrim için yararlanıyorsa, işte o, tüm uluslar için ancak ve ancak sosyalizmde hayat bulacak gerçek özgürlüğü savunuyor demektir.

Rusya Ne İçin Savaşıyor?

Kapitalizmin son aşaması olan emperyalizm Rusya’da, çarlığın İran, Mançurya ve Moğolistan’a dönük politikalarında kendini açığa vuruyor, ancak genel olarak Rusya’da baskın olan askeri ve feodal bir emperyalizmdir. Dünya üzerinde hiçbir ülkede nüfusun büyük bir çoğunluğu Rusya’da olduğu kadar baskı altında değildir; Büyük Ruslar nüfusun yarıdan azını, yalnızca yüzde 43’ünü oluşturuyor; geri kalanların tamamı ise yabancı kabul edilip haklardan mahrum bırakılmıştır. Rusya’da yaşayan 170 milyon nüfusun yaklaşık 100 milyonu baskı altındadır ve her türlü haktan yoksundur. Çarlık, Galiçya’yı, Ermenistan’ı ve Konstantinopol’ü vb. ele geçirmek, Ukraynalıların özgürlüklerini yok etmek için savaş açmaktadır. Çarlık, savaşı, dikkatleri ülke içinde artan hoşnutsuzluktan başka yöne çekmenin, büyüyen devrimci hareketi ezmenin bir aracı olarak görüyor. Bugün Rusya’da, her iki Büyük Rus’a karşılık iki ya da üç her türlü haktan yoksun “yabancı uyruklu” düşmekte. Çarlık, savaş aracılığıyla Rusya tarafından baskı altında tutulan ulusların sayısını artırmaya, bu baskıyı devamlı kılmaya ve böylece bizzat Büyük Rusların özgürlük mücadelesini baltalamaya çabalıyor. Çoğu zaman, gelir kaynağı üretici güçlerin gelişmesine değil de “yabancılar”ın yarı-feodal yoldan sömürüsüne dayandığı için diğer ulusları soyma ve baskı altına alma olasılığı, ekonomik durgunluğu besler. Bu nedenle Rusya açısından savaş, son derece gerici ve ulusal kurtuluş karşıtı bir karaktere sahip.

Sosyal Şovenizm Nedir?

Sosyal şovenizm, bugünkü savaşta “anayurdun savunulması” görüşüne sahip çıkıyor. Bu görüş mantıksal olarak, savaş süresince sınıf mücadelesinin bir yana bırakılmasına, savaş harcamalarının vb. onaylanmasına yol açmaktadır. Sosyal şovenistler gerçekte proletarya karşıtı, burjuva bir politika izlemektedirler. Çünkü savundukları aslında, yabancı boyunduruğuna karşı mücadele anlamında “anayurdun savunulması” değildir, şu ya da bu “büyük” gücün sömürgeleri yağmalama ve diğer ulusları ezme “hakkı”dır. Sosyal şovenistler, savaşın özgürlükleri ve ulusların varlığını korumak için yapıldığına ilişkin burjuva kandırmacasını halka tekrar ediyor ve böylece proletaryaya karşı burjuvazinin yanında saf tutuyorlar. Sosyal şovenistler arasında, savaşan güçlerden bir tanesinin burjuvazisini ve hükümetini süslü laflarla haklı göstermeye çalışanlar kadar, Kautsky gibi, tüm savaşan güçlerin sosyalistlerine “anayurdun savunulması”nda eşit hak tanıyanlar da var. Aslında, “kendi” (ya da her bir) emperyalist burjuvazisinin ayrıcalıklarını, çıkarlarını, yağma ve şiddeti savunmak demek olan sosyal şovenizm, tüm sosyalist ilkelere ve Basel Uluslararası Sosyalist Kongresi’nin tüm kararlarına mutlak bir ihanet demektir.

Basel Manifestosu⁶

Basel’de 1912’de oybirliğiyle kabul edilen savaşa ilişkin manifesto, İngiltere ve Almanya ile onların müttefikleri arasında 1914’te patlak veren savaşı göz önünde bulundurmuştu. Bu manifesto, halkın çıkarlarına ilişkin hiçbir mazeretin, “kapitalistlerin kârları ve hanedanların hırsları için” girişilen ve büyük güçlerin emperyalist, yağmacı politikaları temelinde yürütülen bir savaşı haklı gösteremeyeceğini açıkça ilan etmişti. Yine bu manifestoda, savaşın “hükümetler için” (istisnasız hepsi için) tehlikeli olduğu açıklanmış, onların “bir proletarya devrimi”nden korktuklarına işaret edilmiş ve 1871 Komün, 1905 Ekim-Aralık örneklerine, yani devrim ve iç savaş örneklerine büyük bir açıklıkla değinilmiştir. Böylelikle Basel Manifestosu, özellikle bugünkü savaş için, işçilerin kendi hükümetlerine karşıdevrimci mücadelede uluslararası ölçekte izleyeceği taktiği, proleter devrimin taktiğini ortaya koyuyor. Basel Manifestosu, Stuttgart kararındaki, savaşın patlaması durumunda sosyalistlerin, “kapitalizmin çöküşünü hızlandırmak” amacıyla savaşın yol açacağı “ekonomik ve politik kriz”in doğuracağı fırsattan yararlanmakla, yani savaşın hükümetlerde yaratacağı sıkıntıları ve kitlelerin öfkesini sosyalist devrim için kullanmakla yükümlü olduklarına ilişkin sözleri tekrarlamaktadır.

Sosyal şovenistlerin, savaşı burjuva ulusal kurtuluş bakış açısıyla savunan, “anayurdun savunulması”nı uygun gören, savaş harcamalarına oy veren, kabinelere giren vb. politikası doğrudan doğruya sosyalizme ihanettir ve bu durum, aşağıda göreceğimiz gibi, sadece ve sadece, Avrupa partilerinin çoğunluğu içinde varolan oportünizm ve ulusal liberal-işçi politikasının zaferiyle açıklanabilir.

Marx ve Engels’e Yanlış Göndermeler

Rus sosyal şovenistleri (başı çeken Plehanov), Marx’ın 1870 savaşındaki taktiklerine gönderme yapıyorlar. Alman (Lensch, David ve ortakları türünden) sosyal şovenistleri, Engels’in 1891’de, aynı anda Rusya ve Fransa’ya karşı bir savaşın söz konusu olması durumunda, Alman sosyalistlerinin anayurdu savunma yükümlülüğünden söz ettiği açıklamalarına gönderme yapıyorlar. Son olarak uluslararası şovenizmi her bakımdan uzlaştırmak ve meşrulaştırmak isteyen Kautsky türünden sosyal şovenistler de, Marx ve Engels’in bir yandan savaşı lanetlerken, öte yandan 1854-1855, 1870-1871 ve 1876-1877’de olduğu gibi, bir kez savaş çıktıktan sonra savaşan devletlerden birini desteklediği olgusuna değiniyorlar.

Tüm bu göndermelerde Marx ve Engels’in düşünceleri, burjuvazinin ve oportünistlerin çıkarları doğrultusunda utanmazca çarpıtılmaktadır. Tıpkı anarşist Guillaume ve yandaşlarının, yazılarında anarşizmi haklı çıkarmak için Marx ve Engels’in düşüncelerini çarpıttıkları gibi. 1870-1871 savaşı Almanya açısından, III. Napoléon yenilinceye kadar tarihsel olarak ilerici bir savaştı, çünkü Napoléon çarla birlikte, feodal parçalanmışlığa mahkûm ettikleri Almanya’yı yıllarca baskı altında tutmuştu. Ancak bu savaş Fransa’nın yağmalanmasına (Alsas-Loren’in ilhakına) dönüşür dönüşmez, Marx ve Engels, Almanları kesin olarak mahkûm etti. Hatta Marx ve Engels bu savaşın başlangıcında, Bebel ve Liebknecht’in savaş harcamalarına oy vermeyi reddeden tutumlarını onaylamış ve sosyal demokratlara da burjuvaziyle birleşmemelerini, proletaryanın bağımsız sınıf çıkarlarını savunmalarını salık vermişti. Buradaki burjuva ilerici ve ulusal kurtuluş savaşıyla bugünkü emperyalist savaşı bir tutmak, gerçekle alay etmek anlamına gelir. Aynı şey, 1854-1855 savaşı ve de emperyalist aşamaya gelinmediği, sosyalizm için koşulların henüz olgunlaşmadığı, savaşan ülkelerin hiçbirinde kitlesel sosyalist partilerin bulunmadığı yani Basel Manifestosu’nun büyük güçler arasındaki savaşla ilgili olarak ortaya koyduğu “proletarya devrimi”nin taktikleri için gerekli olan koşullardan hiçbirinin var olmadığı 19. yüzyılın tüm savaşları için çok daha fazla geçerlidir.

Her kim Marx’ın, burjuvazinin ilerici olduğu dönemdeki savaşlara ilişkin tutumunu bugüne ve onun “işçilerin vatanı yoktur” sözlerini, burjuvazinin gericileştiği ve eskidiği döneme tamı tamına uyan bu sözlerini unutarak, sosyalist devrimler dönemine uygulamaya kalkışıyorsa, Marx’ı utanmazca çarpıtıyor ve sosyalist bakış açısının yerine burjuva bakış açısını geçiriyor demektir.

İkinci Enternasyonal’in Çöküşü

Tüm dünyanın sosyalistleri 1912’de Basel’de, Avrupa’da yaklaşan savaşı, tüm hükümetlerin en gerici ve “canice” girişimi olarak gördüklerini ve bu savaşın kaçınılmaz bir biçimde devrime yol açarak kapitalizmin çöküşünü hızlandıracağını resmen ilan etmişlerdi. Savaş çıktı ve kriz başladı. Sosyal demokrat partilerin çoğunluğu, devrimci taktikler yerine gerici taktikler izledi, kendi hükümetleri ve burjuvazilerinin safına geçti. Sosyalizme yapılan bu ihanet, İkinci Enternasyonal’in (1889-1914) çöküşüne işaret etmektedir ve biz bu çöküşe neyin yol açtığını, sosyal şovenizmi ortaya çıkaran ve güçlendiren nedenlere ilişkin bir muhasebe yapmak zorundayız.

Sosyal Şovenizm Tamamlanmış Oportünizmdir

İkinci Enternasyonal var olduğu sürece her yerde, sosyal demokrat partiler içinde devrimci ve oportünist kanatlar arasında şiddetli bir mücadele yaşandı. Bir dizi ülkede (İngiltere, İtalya, Hollanda, Bulgaristan) bu noktada bölünmeler yaşandı. Tek bir Marksist bile oportünizmin, işçi hareketine sızmış burjuva bir politikanın ifadesi olduğundan; küçük burjuvazinin çıkarlarına ve küçük bir azınlık oluşturan burjuvalaşmış işçilerin “kendi” burjuvazisiyle giriştiği bir ittifaka, proleter kitlelerin, ezilen yığınların çıkarlarına kasteden bir ittifaka karşılık geldiğinden hiçbir kuşku duymaz.

19. yüzyılın sonundaki nesnel koşullar, oportünizmi olağanüstü güçlendirdi; burjuva legalizminden yararlanmayı ona boyun eğmeye dönüştürdü; işçi sınıfı içinde küçük bir bürokrat ve aristokrat tabaka yarattı ve sayısız küçük burjuva “yol arkadaşı”nı sosyal demokrat partilerin saflarına kattı.

Savaş, bu gelişmeyi hızlandırarak oportünizmi sosyal şovenizme dönüştürdü ve böylece oportünistler ile burjuvazi arasındaki gizli ittifakı açığa çıkardı. Eş zamanlı olarak askeri yetkililer her yerde sıkıyönetim ilan ettiler ve eski işçi önderlerinin neredeyse tamamı burjuvazinin safına geçmiş olan işçi kitlelerini susturdular.

Oportünizm ile sosyal şovenizmin ekonomik temeli aynıdır: Büyük güç olmanın avantajlarından yararlanan “kendi” ulusal burjuvazilerinin, başka ulusları soyarak elde ettiği kârdan kırıntı koparma “hakkı”nı savunan ayrıcalıklı işçilerin küçük bir tabakası ile küçük burjuvazinin çıkarları.

Oportünizm ve sosyal şovenizmin ideolojik ve politik özü de aynıdır: Sınıf mücadelesi yerine sınıf işbirliği, mücadelenin devrimci yöntemlerinden vazgeçme, “kendi” hükümetlerinin içine düştüğü sıkıntılardan devrim için yararlanmak yerine onlara yardım etme. Eğer tüm Avrupa ülkelerini bir bütün olarak ele alırsak, eğer bireyleri (en etkili olanlarını bile) gözardı edersek, neredeyse her yerde devrimci kamptan az ya da çok tutarlı protestolar yükseliyorken, tam da oportünist akımın sosyal şovenizmin ana kalesi haline geldiğini görürüz. Ve 1907 Stuttgart Uluslararası Sosyalist Kongresi’ndeki⁷ farklı eğilimlere baktığımızda, uluslararası Marksizm emperyalizme karşı çıkarken, uluslararası oportünizmin daha o zamanlarda bile emperyalizmi desteklediğini görürüz.

Oportünistlerle Birlik, İşçilerle “Kendi” Ulusal Burjuvazileri
Arasında İttifak Kurmak ve Uluslararası Devrimci İşçi Sınıfını Bölmek Demektir

Savaştan önce oportünizm, sosyal demokrat partinin “sapmış” ve “aşırı” ucu olarak kabul edilmekle birlikte, yine de onun meşru bir parçası olarak görülüyordu. Savaş, bunun gelecekte böyle olamayacağını gösterdi. Oportünizm “olgunlaştı” ve işçi sınıfı hareketi içinde burjuvazinin ajanı rolünü, şimdi tam olarak oynamaya başlıyor. Oportünistlerle birlik, Alman Sosyal Demokrat Parti örneğinde gördüğümüz gibi katıksız bir ikiyüzlülüğe dönüştü. Tüm önemli durumlarda (örneğin 4 Ağustos oylamasında)⁸ oportünistler, burjuvaziyle olan sayısız bağlantılarının ve sendikaların yönetiminde çoğunluğu ellerinde bulundurmalarının avantajına yaslanarak dayatmalarda bulunmaktadırlar. Oportünistlerle birlik olmak, bugün pratikte, işçi sınıfını “kendi” ulusal burjuvazisinin insafına terk etmek, diğer ulusları ezmek ve egemen ulusun ayrıcalıkları uğruna verilen kavgada bu burjuvaziyle ittifak yapmak anlamına gelir ki, bu da bütün ülkelerdeki devrimci proletaryayı bölmek demektir.

Pek çok örgütte üstün durumda olan oportünistlere karşı mücadele her bir olayda ne kadar zor olursa olsun, işçi partilerini oportünistlerden temizleme süreci tek tek ülkelerde ne kadar farklı özellikler gösterirse göstersin, bu kaçınılmaz ve yararlı bir süreçtir. Reformist sosyalizm can çekişiyor; yeni doğan sosyalizm, Fransız sosyalist Paul Golay’ın son derece yerinde deyimiyle “devrimci, uzlaşmaz ve isyankâr” olacaktır.

“Kautsky’cilik”

İkinci Enternasyonal’in en büyük otoritesi Kautsky, Marksizmin sözde kabulünün uygulamada “Struve’ciliğe”⁹ ya da “Brentano’culuğa”¹⁰ nasıl dönüşebileceğinin çok tipik ve çarpıcı bir örneğini sunuyor. Bunu Plehanov örneğinde de görüyoruz. Apaçık safsatalara dayanarak, Marksizmi yaşayan devrimci özünden koparıyorlar; mücadelenin devrimci yöntemleri, bu yöntemleri önerme ve hazırlığını yapma, kitleleri kesinlikle bu doğrultuda eğitme dışında Marksizmdeki her şeyi kabul ediyorlar. Kautsky, sözde muhalefet olma iddiasını da sürdürdüğünden, savaş harcamalarında çekimser oy kullanarak sola diplomatik ödünler veriyor ve böylece ilkesiz bir tutumla, sosyal şovenizmin temel düşüncesi olan bugünkü savaşta anayurdun savunulması teziyle “uzlaşmaya” çalışıyor. 1909’da yaklaşan devrimler çağı ve savaş ile devrimler arasındaki ilişki üzerine koca bir kitap yazan Kautsky, 1912’de yaklaşan savaştan devrimci tarzda yararlanmak için Basel Manifestosu’nu imzalayan Kautsky, bugün, her türlü yoldan sosyal şovenizmi aklayıp süslüyor ve Plehanov gibi, devrimin tüm fikirleriyle, devrimci mücadeleye dönük tüm adımlarla alay ederek burjuvazinin safına katılıyor.

İşçi sınıfı, bu dönekliğe, omurgasızlığa, oportünizme boyun eğmeye ve Marksizmin teorisinin bu eşi görülmemiş bayağılaştırılmasına karşı amansız bir mücadele vermeden, dünyadaki devrimci rolünü oynayamaz. Kautsky’cilik, rastlantı değil, İkinci Enternasyonal içindeki çelişkilerin toplumsal bir ürünüdür; sözde Marksizme sadakatle, eylemde oportünizme teslim olmanın bir birleşimidir.

Kautsky’ciliğin bu temel yanılgısı kendini, her ülkede değişik biçimlerde ortaya koyuyor. Hollanda’da Roland-Holst, bir yandan anayurdun savunulması fikrini reddederken öte yandan oportünistlerin partisiyle birliği savunuyor. Rusya’da Troçki, bir yandan bu fikri reddederken, öte yandan oportünist ve şovenist “Naşa Zarya”¹¹ grubuyla birliği savunuyor. Romanya’da Rakovski, bir yandan Enternasyonal’in çöküşünden sorumlu tuttuğu oportünizme savaş ilan ederken, aynı zamanda da anayurdun savunulması fikrinin meşruluğunu kabul etmeye hazır. Tüm bunlar, Hollandalı Marksistlerin (Gorter ve Pannekoek) “pasif radikalizm” dedikleri, teoride devrimci Marksizm yerine eklektizmi geçiren, pratikte ise oportünizme kul köle olan ya da onun karşısında iktidarsız kalan bir hastalığın görünümleridir.

Marksistlerin Sloganı
Devrimci Sosyal Demokrasinin Sloganıdır

Bu savaş, kuşku yok ki şiddetli bir krize neden olmuş ve kitlelerin ızdırabını inanılmaz derecede artırmıştır. Savaşın gerici karakteri ve bütün ülkelerin burjuvazilerinin yağmacı emellerini “ulusal” ideolojiyle örtmek için söylediği utanmazca yalanlar, nesnel olarak devrimci durum temelinde kaçınılmaz biçimde kitleler arasında devrimci bir ruh hali yaratıyor. Kitlelerin bu duygularını bilinçli hale getirmek, güçlendirmek ve biçim vermek bizim görevimiz. Bu görev, en doğru şekilde ancak şu sloganla ifade edilebilir: Emperyalist savaşı iç savaşa çevirin; ve savaş boyunca kesintisiz sürdürülen tüm sınıf mücadeleleri, ciddi olarak ortaya konan tüm “kitle eylemi” taktikleri, kaçınılmaz biçimde buna neden olacaktır. Güçlü bir devrimci hareketin, büyük güçlerin birinci ya da ikinci savaşı sırasında mı, yoksa savaştan sonra mı patlak vereceğini önceden haber vermek imkansızdır, ancak her durumda bizim zorunlu görevimiz, sistematik olarak ve sapmaksızın kesinlikle bu doğrultuda çalışmaktır.

Basel Manifestosu doğrudan Paris Komünü örneğine, yani hükümetler arasındaki bir savaşın iç savaşa dönüştürülmesine gönderme yapar. Yarım yüzyıl önce, proletarya çok güçsüzdü; sosyalizm için nesnel koşullar henüz olgunlaşmamıştı; bütün savaşan ülkelerdeki devrimci hareketler arasında herhangi bir eşgüdüm ve işbirliği yoktu; Parisli işçilerin bir bölümüne aşılanan “ulusal ideoloji” (1792 gelenekleri), Marx’ın da o sırada işaret ettiği gibi onlar adına küçük burjuva bir zaaftı ve Komün’ün düşmesinin de nedenlerinden biri oldu. Bu devrimden yarım yüzyıl sonra, onu zayıflatan koşullar geride kalmıştır ve bugün bir sosyalist için tam da Paris Komünarlarının anlayışıyla hareket etmekten vazgeçmeye kalkışmak affedilemez bir durumdur.

Siperlerdeki Kardeşleşmenin Gösterdikleri

Bütün savaşan ülkelerin burjuva gazeteleri, düşman ulusların askerleri arasında, siperlerde bile yaşanan kardeşleşme olaylarını yazıyor. Ve askeri otoritelerin (Almanya’da, İngiltere’de) bu kardeşleşmeye karşı yayınladığı zalimce emirler, hükümetlerin ve burjuvazinin meseleyi ne ölçüde ciddiye aldıklarının kanıtıdır. Oportünizmin Batı Avrupa’daki sosyal demokrat partilerin en ön saflarında at koşturduğu, sosyal şovenizmin bütün sosyal demokrat basın ve İkinci Enternasyonal’in tüm otoriteleri tarafından desteklendiği sırada bu tür bir kardeşleşmenin gerçekleşebilmesi, bize, sadece savaşan bütün ülkelerin sol kanat sosyalistleri tarafından bile olsa bu doğrultuda sistemli bir çaba içine girildiğinde, bugünkü caniyane, gerici ve köleci savaşın uzamasına engel olmanın ve uluslararası devrimci bir hareket örgütlemenin pekala mümkün olabileceğini gösteriyor.

Yeraltı Örgütünün Önemi

Dünyadaki en seçkin anarşistler, bu savaşta, oportünistlerden geri kalmayarak, sosyal şovenizme bulaştılar (Plehanov ve Kautsky’ninkine benzer bir tutumla) ve kendilerini rezil ettiler. Hiç kuşku yok ki bu savaşın yararlı sonuçlarından biri, anarşizmi ve oportünizmi de yok edecek olmasıdır.

Sosyal demokrat partiler bir yandan, her durum ve koşulda, kitleleri örgütlemek ve sosyalizmi yaymak için en küçük bir yasal olanaktan yararlanma fırsatını kaçırmamalıdırlar, ancak yasallığa körü körüne boyun eğmemelidirler. Engels, burjuvazinin yasaları çiğnemesinin ardından bizim de yasaları çiğnememiz gerektiğini ve iç savaşı ima ederek, “Burjuva beyfendiler, önce siz ateş edin” diye yazdı. Bu kriz, burjuvazinin, tüm ülkelerde, hatta en özgür olanlarında bile, yasaları ayaklar altına aldığını ve devrimci mücadele yöntemlerini savunmak, tartışmak, değerlendirmek ve hazırlamak için kurulmuş bir yeraltı örgütü olmadan kitleleri devrime yöneltmenin mümkün olmadığını gösterdi. Örneğin Almanya’da sosyalistlerin yaptığı tüm onurlu işler, aşağılık oportünizm ile ikiyüzlü Kautsky’ciliğe rağmen ve gizli olarak yapılıyor. İngiltere’de orduya katılmama çağrısı yayınlayanlar hapse gönderiliyor.

Yasadışı propagandayı reddetmek ve yasal basında bunu alaya almak sosyal demokrat parti üyeliğiyle bağdaşmaz ve sosyalizme ihanettir.

Emperyalist Savaşta
“Kendi” Hükümetinin Yenilgisi Üzerine

Bugünkü savaşta kendi hükümetlerinin zaferi ile “ne zafer, ne yenilgi” sloganlarından herhangi birini savunmak sosyal şovenizmin bakış açısıdır. Devrimci sınıf, gerici bir savaşta kendi hükümetinin yenilgisini istemek ve askeri yenilgilerin onun yıkılmasını kolaylaştıracağını görmek zorundadır. Yalnızca bir burjuva, hükümetler tarafından başlatılan bir savaşın, mutlaka hükümetler arasında bir savaş olarak sona ermesi gerektiğine inanan ve bunu isteyen bir burjuva, savaşan bütün ülkelerin sosyalistlerinin “kendi” hükümetlerinin yenilmesini istemeleri ve bunu ifade etmeleri gerektiğine dair düşünceyi “komik” ve “saçma” bulur. Halbuki, sınıf bilinci taşıyan her işçinin sahip olduğu düşüncelerle uyumlu ve emperyalist savaşın iç savaşa dönüştürülmesi doğrultusundaki faaliyetlerimizle örtüşen tek ifade, kesinlikle budur.

Şüphesiz, İngiliz, Alman ve Rus sosyalistlerinin bir bölümü tarafından yürütülen savaş karşıtı ciddi ajitasyon, kendi hükümetlerinin “askeri gücünü zayıflatmış” ve sosyalistlerin itibarını yükseltmiştir. Sosyalistler kitlelere, “kendi” hükümetlerini devrimci yoldan devirmek ve hükümetlerinin savaştaki zayıflıklarından bu amaçla yararlanmaktan başka bir kurtuluşları olmadığını anlatmak zorundadır.

Pasifizm ve Barış Sloganı Üzerine

Kitlelerin barıştan yana duyarlılıkları çoğunlukla, öfkeyi, protestoların başlamakta olduğunu ve savaşın gerici karakterinin bilince çıkarıldığını ifade eder. Tüm sosyal demokratların görevi, bu duyarlılıktan yararlanmaktır. Sosyal demokratlar, bu zeminde gelişen her gösteriye ve her harekete tüm coşkularıyla katılmalıdırlar; ancak devrimci bir hareket olmaksızın, var olan hükümet ve egemen sınıflar arasında, toprak ilhak etmeyen, yağmasız, halkları ezmeyen ve yeni savaşların tohumlarını ekmeyen bir barışın gerçekleşebileceğini söyleyerek halkı kandırmayacaklar. Halkın bu şekilde kandırılması, savaşan hükümetler arasındaki gizli diplomasiye yarar ve onların karşıdevrimci planlarını kolaylaştırır. Her kim kalıcı demokratik bir barış istiyorsa, hükümetlere ve burjuvaziye karşı iç savaştan yana olmak zorundadır.

Ulusların Kendi Kaderini Tayin Hakkı

Bugünkü savaşta burjuvazinin halkı en yaygın aldatma biçimi, yağmacı amaçlarını “ulusal özgürlük” ideolojisiyle gizlemesidir. İngilizler, Belçika’ya özgürlük vaat ediyorlar, Almanlar Polonya’ya vb. Aslında hepimizin gördüğü gibi bu savaş, dünyadaki ulusların büyük çoğunluğunu baskı altında tutanlar tarafından, bu baskıyı güçlendirmek ve yaymak için yürütülen bir savaştır.

Sosyalistler, ulusların her türlü ezilmişliğine karşı mücadele etmeden büyük amaçlarına ulaşamazlar. Bu nedenle sosyalistler, hiç yılmadan ezen ulusların sosyal demokrat partilerinden (özellikle “büyük” güç olarak anılan devletlerdeki partilerinden) ezilen ulusların kendi kaderini tayin hakkını, kelimenin tam da politik anlamıyla, politik ayrılma hakkını tanımalarını ve savunmalarını istemelidirler. Bu hakkı savunmayan egemen ya da sömürgeci bir ulusun sosyalisti, şovenisttir.

Bu hakkın savunulması, kesinlikle küçük devletlerin kurulmasını değil; tam aksine, daha özgür, korkusuz ve bu nedenle kitleler için çok daha iyi ve ekonomik gelişmeyle daha uyumlu, daha geniş ve daha yaygın büyük devletlerin ve federasyonların kurulmasını teşvik eder.

Ezilen ulusların sosyalistlerine düşen ise, ezilen ve ezen ulusların işçilerinin tam birliği (örgütsel olarak da) için yılmadan mücadele etmektir. Bir ulusun diğerinden yasal yollarla ayrılması fikri (Bauer ve Renner’in savunduğu sözde “ulusal-kültürel özerklik”) gericidir.

Emperyalizm, dünya uluslarının bir avuç “büyük” güç tarafından ezilmesinin durmaksızın arttığı bir çağdır. Bu nedenle, ulusların kendi kaderini tayin hakkını tanımaksızın emperyalizme karşı sosyalist enternasyonal devrim kavgasını vermek imkansızdır. “Başka ulusu ezen bir ulus özgür olamaz” (Marx ve Engels). Kendi ulusunun başka uluslar üzerindeki en küçük baskısına izin veren hiçbir proleter, sosyalist bir proleter olamaz.

II. Bölüm

RUSYA’DA SINIFLAR
VE
PARTİLER

Burjuvazi ve Savaş

Rus hükümeti de bir noktada Avrupalı yol arkadaşlarından aşağı kalmamıştır; onlar gibi, “kendi” halkını kandırmada büyük ölçüde başarılı olmuştur. Rusya’da da kitlelere şovenizm bulaştırmak ve Rusya’nın “haklı” bir savaş yürüttüğü ve “Slav kardeşlerini” savunmaktan başka hiçbir çıkar gözetmediği izlenimini yaratmak amacıyla, Çarlık hükümeti adeta devasa bir yalan ve üçkağıtçılık makinası gibi çalışıyor.

Toprak sahibi sınıf ile ticaret ve sanayi burjuvazisinin üst tabakası, çarlık hükümetinin savaşcı politikalarını hararetle destekledi. Kesinlikle, Türk ve Avusturya mirasının paylaşılmasında kendilerine de çok büyük maddi çıkarlar ve ayrıcalıklar verilmesini bekliyorlar. Yaptıkları bir dizi toplantıda, çarlık ordusunun zafer kazanması durumunda ceplerini dolduracak kârları çoktan hesapladılar bile. Dahası, gericiler, Romanov monarşisinin yıkılmasını ve Rusya’da yeni bir devrimi geciktirecek tek şeyin, Çarın zaferiyle sonuçlanacak bir dış savaş olduğunu çok iyi biliyor.

Şehir “orta” burjuvazisinin, burjuva entelektüellerinin, serbest meslek sahiplerinin önemli bir bölümü –en azından savaşın başlarında– aynı şekilde şovenizme bulaştı. Kadetler –Rus liberal burjuvazisinin partisi– çarlık hükümetine tam ve koşulsuz destek verdi. Dış politika alanında Kadetler, zaten uzun zamandır hükümet partisiydi. Çarcı diplomasinin büyük politik dalaverelerine birçok kez alet ettiği Panislavizm, Kadetlerin resmi ideolojisi haline geldi. Rus liberalizmi yozlaşarak ulusal liberalizme dönüştü. “Vatanseverlikte” Kara Yüzler’le¹² yarışıyor; karada ve denizde militarist yatırımlar için seve seve oy veriyor. Rus liberalizminin kampında, ‘70’lerde Almanya’da yaşananlara benzer bir süreç gözleniyordu. Almanya’da o yıllarda “özgür düşünce” liberalizmi çürümüş ve onun kalıntılarından ulusal-liberal parti doğmuştu. Rus liberal burjuvazisi, kesinlikle karşıdevrim yolunda ilerlemektedir. RSDİP’in bu konudaki görüşü, tamamen doğrulanmıştır. Hayat, oportünistler tarafından ileri sürülen Rus liberalizminin hâlâ Rusya’daki devrimin itici gücü olduğu şeklindeki görüşü tuzla buz etmiştir.

Yönetici klik, burjuva basını ve din adamlarının vb. yardımıyla, köylülük içinde de şovenist duygular kışkırtmayı başardı. Ancak, askerlerin savaş alanlarından geri dönmesiyle, kırsal bölgelerdeki hava hiç kuşkusuz çarlık monarşisinin aleyhine dönecektir. Köylülükle ilişki içindeki burjuva-demokrat partiler, şovenist dalgayı göğüsleyemediler. Devlet Duması’ndaki Trudovik¹³ parti, savaş harcamalarına oy vermeyi reddetti, ancak liderleri Kerenski’nin ağzından yaptığı “vatansever” bir açıklamayla, monarşinin ekmeğine yağ sürdü. “Narodnikler”in¹⁴ legal yayın organları çoğunlukla, liberallerin peşine takıldı. Burjuva demokrasisinin sol kanadı bile –Enternasyonal Sosyalist Büro’ya (ESB) bağlı sözde Sosyalist Devrimci Parti¹⁵– aynı akıntıya kapıldı. Bu partinin ESB’deki temsilcisi Bay Rubanoviç, açıkça bir sosyal şovenist olarak ortaya çıktı. Bu partinin delegelerinin yarısı, “Antant” sosyalistlerinin Londra Konferansı’nda şovenist bir önerge için olumlu oy verdi (diğer yarısı ise çekimser kaldı). Sosyalist devrimcilerin illegal basını (“Novosti” gazetesi¹⁶ vb.), şovenistlerin elindedir. “Burjuva çevrelerin” devrimcileri, yani işçi sınıfıyla bağı olmayan burjuva devrimciler, bu savaşta tamamen iflas ettiler. Kropotkin, Burtsev ve Rubanoviç’in hazin sonu, oldukça dikkate değer.

İşçi Sınıfı ve Savaş

Rusya’da hiç kimsenin şovenizm bulaştırmayı başaramadığı tek sınıf proletaryadır. İşçilerin yalnızca en geri kesimi, savaşın başındaki taşkınlıkların çok azına katıldı. Moskova’daki Almanya karşıtı gösterilerde işçilerin oynadığı rol, fazlasıyla abartılmıştır. Bütün olarak ele alındığında, Rusya işçi sınıfı, şovenizme karşı bağışıklığı olduğunu kanıtlamıştır.

Bunun açıklaması, ülkedeki devrimci durum ve Rus proletaryasının yaşam koşullarında yatar.

1912-1914 yılları, Rusya’da yeni ve büyük bir devrimci kabarmanın başladığı bir döneme işaret eder. Bu dönemde dünyada görülmemiş ölçüde büyük bir grev dalgasına yeniden tanık olduk. 1913’teki kitlesel devrimci greve katılan işçi sayısı, en düşük tahminle, bir buçuk milyondu ve 1914’te bu rakam iki milyonun üstüne çıkarak 1905’lerdeki düzeye yaklaştı. Savaşın arifesinde, St. Petersburg’da ilk barikat savaşları yaşanmaya başlamıştı bile.

Yeraltı çalışmaları yürüten illegal Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi, Enternasyonal’e karşı görevlerini tam olarak yerine getirdi. Enternasyonalizmin bayrağını elinden hiç düşürmedi. Partimiz, oportünist grup ve unsurlarla uzun zaman önce örgütsel olarak bağlarını koparmıştır; ayakları oportünizm ile “her ne pahasına olursa olsun legalizm” prangasına vurulmuş değildi. Bu durum devrimci görevlerini yerine getirmesine yardımcı oldu –tıpkı İtalyan yoldaşların yollarını Bissolati’nin oportünist partisiyle ayırmasında olduğu gibi–.

Ülkemizdeki genel durum, “sosyalist” oportünizmin işçi yığınları içinde serpilip gelişmesi için hiç de uygun değildir. Rusya’da, aydınlar, küçük burjuvazi vb. arasında oportünizmin ve reformizmin her rengini görebiliriz ancak bu akımlar işçilerin politik olarak aktif kesimleri içinde önemsiz bir azınlık oluşturur. Ülkemizdeki ayrıcalıklı fabrika işçileri ile büro çalışanları tabakası oldukça zayıftır. Burada bir yasallık fetişizmi ortaya çıkamazdı. Tasfiyeciler (Akselrod, Potressov, Çerevanin, Maslov ve diğerlerinin önderlik ettiği oportünistlerin partisi) savaştan önce işçi yığınları arasında ciddi bir destek bulamadı. Dördüncü Devlet Duması seçimleri, tamamı tasfiyeci karşıtı olan altı işçi adayın yeniden seçilmesiyle sonuçlandı. Petrograd ve Moskova’da yasal olarak basılan işçi yayınlarının baskı sayısı ve bunlar için toplanan paralar, sınıf bilincine sahip işçilerin beşte dördünün oportünizme ve tasfiyeciliğe karşı olduğunun tartışılmaz kanıtıdır.

Savaş başladığından bu yana çarlık hükümeti, binlerce ve binlerce ileri işçiyi ve RSDİP üyesini tutukladı ve hapse attı. Ülkede savaşla ilgili yasanın kabul edilmesi, gazetelerimize yönelik baskılar ve benzeri şeylerle birlikte bu koşullar, harekete yeniden ket vurdu. Ancak tüm bunlara rağmen, partimiz yasadışı devrimci faaliyetlerine devam etmektedir. Petrograd’da parti komitemiz, “Proletarski Golos”¹⁷ adlı illegal bir gazete çıkarıyor.

Yurtdışında yayınlanmakta olan merkez yayın organı “Sosyal-Demokrat”taki makaleler, Petrograd’da yeniden basılmakta ve kırsal bölgelere dağıtılmaktadır. Bildiriler gizlice basılıp kışlalardaki askerler arasında bile elden elen dolaşıyor. Kent merkezleri dışındaki gözden uzak yerlerde gizli işçi toplantıları düzenleniyor. Son olarak Petrograd’da metal işçilerinin büyük grevleri başladı. Bu grevlerle bağlantılı olarak Petrograd Komitemiz, işçiler için çok sayıda çağrı metni yayınladı.

Devlet Duması’ndaki
Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu ve Savaş

1913’te Devlet Duması’ndaki sosyal demokrat milletvekilleri arasında bir bölünme yaşandı. Bir tarafta, başını Çheidze’nin¹⁸ çektiği oportünizm yandaşı yedi milletvekili yer alıyordu. Bunlar, sadece 214.000 bin işçinin yaşadığı, proleter olmayan eyaletlerden seçilmişlerdi. Öbür tarafta ise tümü işçilerin içinden gelen ve toplam işçi nüfusu 1.008.000’i bulan Rusya’nın sanayi bakımından en gelişmiş merkezlerinden seçilen altı milletvekili bulunuyordu.

Bölünmedeki temel sorun devrimci Marksizmin taktiklerinin karşısına seçenek olarak oportünist reformizmin taktiklerinin konulmasıydı. Anlaşmazlık uygulamada, kitleler arasındaki parlamento dışı çalışmalarda ortaya çıkıyordu. Rusya’da bu çalışma, eğer devrimci bir zeminde kalınmak isteniyorsa, gizli olarak yapılmak zorundaydı. Çheidze grubu, yeraltı çalışmasını reddeden Tasfiyecilerin sadık müttefiki olmaya devam etti ve işçilerle yaptıkları bütün konuşmalarda ve toplantılarda onları savundu. Bunun üzerine bölünme yaşandı ve altı milletvekili Rusya Sosyal Demokrat İşçi grubunu kurdu. O yılki çalışmalar, bu grubun Rus işçilerinin ezici çoğunluğunun desteğini aldığını kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanıtlamıştır.

Savaşın patlak vermesinin ardından, bu ayrım iyice su yüzüne çıktı. Çheidze grubu kendini tamamen parlamento çalışmalarıyla sınırladı. İşçilerin hışmına uğramaktan korktuğu için savaş harcamalarına oy vermedi (o zaman Rusya’da küçük burjuva Trudoviklerin bile savaş harcamaları için oy vermediğini görürüz). Ancak sosyal şovenizme herhangi bir biçimde de karşı çıkmadı.

Partimizin politik çizgisini yansıtan Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu’nun tavrı ise farklı oldu. Savaş karşıtı protestoları işçi sınıfı içinde derinlemesine yaygınlaştırdı, Rus proletaryasının geniş kesimleri içinde antiemperyalist bir propaganda yürüttü.

İşçiler arasında büyük destek bulan bu tutum, hükümeti öylesine korkuttu ki, kendi yasalarını bile çiğneyerek yoldaşlarımızı, işçi milletvekillerini tutukladılar ve Sibirya’da ömür boyu sürgün cezalarına çarptırdılar. Yoldaşlarımızın tutuklanmasına ilişkin olarak yapılan ilk resmi açıklamada çarlık hükümeti şöyle diyordu:

“Bu konuda, sosyal demokrat grupların bazı üyeleri tarafından tamamen alışılmamış bir tutum sergilenmiştir. Onların amacı, yasadışı bildirileri ve sözlü propagandalarıyla savaş karşıtı kışkırtıcılık yaparak Rusya’nın askeri gücünü sarsmaktır.”

Vandervelde’nin, çara karşı mücadelenin “geçici” olarak durdurulması için yaptığı ve herkes tarafından bilinen çağrısına –sonradan Vandervelde’nin bu çağrıyı tek başına değil, çarın Belçika’daki elçisi Prens Kudaşev’le birlikte hazırladığı anlaşıldı– bir tek partimiz, Merkez Komitesi aracılığıyla olumsuz yanıt verdi. Tasfiyecilerin merkezi yönetimi, Vandervelde ile anlaştı ve yayın organlarında “savaşa karşı faaliyet yürütmeyeceklerini” resmen açıkladılar.

Çarlık hükümeti, milletvekili yoldaşlarımızı, asıl Vandervelde’ye verilen bu olumsuz yanıtın işçiler arasında propagandasını yapmakla suçluyor.

Çarlık savcısı Bay Nenarokomov, mahkemede, Alman ve Fransız sosyalistlerini yoldaşlarımıza örnek gösterdi. “Alman sosyal demokratlar, savaş harcamalarını onayladılar ve hükümetin dostu olduklarını kanıtladılar,” diyerek devam etti: “Alman sosyal demokratlar böyle davrandı, ancak Rus Sosyal Demokrasisi’nin şövalyeleri böyle davranmadı... Belçika ve Fransa’nın sosyalistleri tam bir ittifakla diğer sınıflarla olan kavgalarını unuttular, parti didişmelerini bir yana koydular ve hiç tereddüt göstermeden tek bir bayrak altında toplandılar.” Ancak Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu, parti merkez komitesinin direktiflerine uyarak bu şekilde davranmamış... 

Bu dava, partimizin proleter kitleler arasında yasadışı olarak yürüttüğü yoğun savaş karşıtı ajitasyonun görkemini gözler önüne serdi. Çarın mahkemesi, yoldaşlarımızın bu alanda yürüttüğü bütün faaliyetleri uzun uzun “ortaya dökmedi” elbette; ancak ortaya dökülenler bile birkaç ay gibi kısa bir sürede neler yapıldığını gösterdi.

Mahkemede, gruplarımız ve komitelerimizin savaş karşıtı ve uluslararası taktiklerimize ilişkin gizli bildirileri okundu. Tüm Rusya’da sınıf bilinçli işçilerle sıkı bağları olan Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu, savaşı Marksist görüş açısıyla değerlendirerek işçilere yardım etmek için var gücüyle çalıştı.

Şarkov bölgesi işçilerinin vekili Muranov Yoldaş, mahkemede şöyle konuştu:

“Halkın beni koltukları aşındırmam için Devlet Duması’na göndermediğini bildiğimden, işçi sınıfının ruh halini anlamak amacıyla ülkeyi dolaştım.” Muranov mahkemede, partimizin illegal bir ajitatörünün görevlerini üstlenerek, Ural’larda Verhne-İsetski işletmelerinde ve başka yerlerde işçi komiteleri örgütlediğini kabul etti. Bu dava, savaş çıktıktan sonra Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu üyelerinin propaganda amacıyla neredeyse tüm Rusya’yı dolaştığını, Muranov, Petrovski, Badayev ve diğerlerinin, savaş karşıtı kararların alındığı sayısız işçi toplantısı düzenlediğini vb. ortaya çıkardı.

Çarlık hükümeti, suçlananları ölüm cezasıyla tehdit etti. Bu nedenle, mahkemede yargılananların tamamı Muranov yoldaş kadar cesur davranmadı. Onlar, çarcı savcıların kendilerini mahkûm etmesini engellemeye çalıştılar. Rus sosyal şovenistleri şimdi bunu alçakça kullanarak, şu sorunun özünü karartmaya çalışıyorlar: İşçi sınıfı nasıl bir parlamentarizme ihtiyaç duyuyor?

Bir, Südekum ve Heine, Sembat ve Vaillant, Bissolati ve Mussolini, Çheidze ve Plehanov’un bildiği parlamentarizm var, bir de Duma’daki Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu’ndaki yoldaşlarımızın bildiği parlamentarizm. Şovenistlerle bağlarını koparan Bulgar ve İtalyan yoldaşlar da parlamentarizmi biliyor. Parlamentarizmden parlamentarizme fark vardır. Bazıları, parlamento arenasını kendi hükümetlerine yaranmak için ya da olsa olsa Çheidze grubu gibi her türlü sorumluluktan kurtulmak için kullanırlar. Bazıları ise parlamento arenasından sonuna kadar devrimci kalarak, en zor koşullar altında sosyalistler ve enternasyonalistler olarak görevlerini yerine getirmek için yararlanırlar. Kimilerinin parlamenter faaliyetleri onları bakanlık koltuğuna oturtur; kimilerini ise zorunlu çalışma, hapse ya da sürgüne yollar. Bazıları burjuvaziye hizmet eder, bazıları ise proletaryaya. Bazıları sosyal emperyalisttir. Bazıları ise devrimci Marksist.

III. Bölüm

ENTERNASYONALİN
YENİDEN İNŞASI

Enternasyonal nasıl yeniden inşa edilebilir? Ancak önce Enternasyonal’in nasıl yeniden inşa edilmemesi gerektiğine ilişkin birkaç söz söyleyelim.

Sosyal Şovenistlerin ve “Merkez”in Yöntemi

Tüm ülkelerin sosyal şovenistlerinin büyük “enternasyonalistler” olduğuna ne kuşku! Savaşın en başından beri Enternasyonal yüzünden çok çile çektiler. Bir yandan bizleri, Enternasyonal’in çöküşünden söz etmenin “abartılı” olduğuna inandırmaya çalışıyorlar. Aslında, olağanüstü bir durum yokmuş ortada. Kautsky’e kulak verin, yaklaşık olarak şöyle diyor: Enternasyonal “barış zamanının bir aracıdır”, doğal olarak da savaş zamanlarında beklenildiği kadar iyi çalışamayabilir. Öte yandan da, tüm ülkelerin sosyal şovenistleri ortaya çıkan bu durumdan kurtulmanın çok basit –ve daha da önemlisi uluslararası– bir yolunu bulmuşlardır. Basit bir çözüm: Yapılması gereken sadece savaş bitene kadar beklemek, ancak savaş bitene kadar her ülkenin sosyalistleri “anayurdunu” savunmak ve “kendi” hükümetini desteklemek zorundadır. Savaş bittiğinde ise herkes karşılıklı birbirini “affetmeli”, herkesin haklı olduğu kabul edilmeli yani barış zamanında kardeş gibi yaşamalı; ama savaş zamanında şu ya da bu karara dayanarak Alman işçilerini Fransız kardeşlerinin ya da Fransız işçilerini Alman kardeşlerinin kökünü kazımaya çağırabiliriz.

Bu konuda, Kautsky, Plehanov, Victor Adler ve Heine tümüyle aynı fikirde. Victor Adler, “bu zor zamanları atlattığımızda, ilk görevimiz hatalarımızı birbirimizin başına kakmamak olacak”, diye yazıyor. Kautsky, Enternasyonal’in geleceğine ilişkin olarak, bugüne kadar, hiçbir yerde ciddi sosyalistler tarafından endişe yaratacak bir konuşma yapılmadığını iddia ediyor. Plehanov ise şöyle diyor: “Elleri masumların kanına bulaşmışlarla” (Alman sosyal demokratlarla) “tokalaşmak tatsız bir durum”. Ancak hemen ardından bir “af” önererek devam ediyor ve şöyle yazıyor: “Burada kalbimizin, aklımızın sesini dinlemesi çok daha uygun olacaktır. Büyük davanın selameti için, Enternasyonal gecikmiş bir pişmanlığı bile dikkate almalıdır.” Heine, “Sozialistische Monatshefte”de Vandervelde’nin tavrını “cesur ve onurlu” bir tavır olarak değerlendiriyor ve onu Alman solcularına örnek gösteriyor.

Kısaca, savaş bittiğinde, Kautsky ve Plehanov, Vandervelde ve Adler’den oluşan bir komisyon atanacak ve derhal “oy birliği”yle karşılıklı af öngören bir karar alacaklar. Tartışmanın üstü sorunsuzca örtülmüş olacak böylece. İşçilere olup biteni anlamaları için yardımcı olmak yerine, onları kağıt üzerinde kalacak bir “birlik” yalanıyla kandıracaklar. Bütün ülkelerin sosyal şovenistlerinin ve ikiyüzlülerinin oluşturduğu bu bileşim de Enternasyonal’in yeniden inşası olarak tanımlanacak.

Böylesi bir “yeniden inşa”nın ne kadar büyük bir tehlike olduğu gerçeğini görmezden gelemeyiz. Bütün ülkelerin sosyal şovenistleri, bununla aynı derecede ilgileniyor. Hepsi işçi kitlelerinin “sosyalizm mi milliyetçilik mi?” sorusunun yanıtını kendi başlarına bulmasını istemiyor. Hepsi aynı şekilde, birbirlerinin günahlarını örtmeye çalışıyor. Hiçbiri, “uluslararası” ikiyüzlülüğün o meşhur virtüözü Kautsky’nin önerisi dışında başka bir şey önerebilecek durumda değil.

Ve ne yazık ki bu tehlike hâlâ yeterince anlaşılabilmiş değil. Savaş çıktığından bu yana uluslararası ilişkileri yeniden kurmak için bir dizi girişime tanık olduk. Açık sözlü şovenistlerin, kendi “anayurdu”nun burjuvazisi ile genelkurmayına yardım etmek için biraraya geldiği Londra ve Viyana’daki konferanslarından söz bile etmeyeceğiz. Bizim kastettiğimiz, Lugano¹⁹ ve Kopenhag²⁰ konferansları, Uluslararası Kadın Konferansı²¹ ve Uluslararası Gençlik Konferansı’dır.²² Bunlar iyi niyetli toplantılardı. Ancak hiçbiri, yukarıda sözü edilen tehlikeyi göremedi. Enternasyonalistler için ortaya bir mücadele hattı koymadılar. Enternasyonal’in, sosyal şovenistlerin yöntemiyle “yeniden inşası”nın taşıdığı tehlikeyi proletaryaya anlatmadılar. En iyi durumda, sosyal şovenistlere karşı mücadele etmeksizin sosyalizm hedefine ulaşmanın mümkün olmadığını işçilere anlatmadan, alınmış eski kararları tekrar etmekle yetindiler. Yaptıkları tek şey yerlerinde saymak oldu.

Muhalefet İçindeki Genel Durum

Bütün enternasyonalistler, hiç kuşku yok ki, en çok Alman sosyal demokrat muhalefetinin durumuyla ilgileniyorlar. Uluslararası işçilerin örgütüne en büyük darbeyi, İkinci Enternasyonal’in en güçlü ve önde gelen partisi yasal Alman Sosyal Demokrat Parti indirdi. Ancak aynı zamanda, en güçlü muhalefet de yine Alman sosyal demokrasisi içinden çıktı. Bütün büyük Avrupa partileri içinde, protestolarını yükses sesle ilk ifade edenler Almanya partisi içindeki sosyalizm bayrağına sadık kalan yoldaşlar oldu. “Lichtstrahlen” ve “Die Internationale” dergilerini sevinçle okuyoruz. Almanya’da “Asıl Düşman Ülkemizin İçinde” benzeri bildirilerin gizlice basılıp dağıtıldığını öğrendiğimizde ise daha büyük bir sevinç duyuyoruz. Bu, sosyalizm ruhunun Alman işçileri arasında yaşadığını, Almanya’da hâlâ devrimci Marksizmi savunan insanların bulunduğunu gösteriyor.

Günümüz sosyalist hareketi içindeki bölünme, en çarpıcı biçimde Alman sosyal demokrasisi saflarında yaşandı. Burada üç farklı eğilim görüyoruz: Şovenist oportünistler ki bunlar hiçbir yerde Almanya’daki kadar dönekleşmemişlerdir; Kautsky’ci “Merkez”, ki bunlar da oportünistlerin uşağı olmaktan başka bir rol oynamayacaklarını göstermişlerdir; ve sol, ki bunlar, Almanya’daki tek gerçek sosyal demokrasiyi temsil etmektedir.

Doğal olarak, hepimizi asıl ilgilendiren şey Alman solu içinde yaşanan gelişmeler. Orada, yoldaşlarımızı görüyoruz, tüm enternasyonalist unsurların umudu olan yoldaşlarımızı.

Peki orada neler yaşanıyor?

“Die Internationale” dergisi, Alman solunun hâlâ bir mayalanma süreci yaşadığını, daha kendisini büyük yeniden gruplaşmaların beklediğini ve saflarında kimisi daha çok kimisi daha az kararlı unsurların bulunduğunu yazarken çok haklıydı.

Biz Rus enternasyonalistleri, kesinlikle kendimizde Alman solundaki yoldaşlarımızın iç işlerine müdahalede bulunma hakkını görmüyoruz. Onların, zaman ve mekan koşullarını gözeterek oportünistlerle nasıl mücadele edeceklerine tek başlarına karar verebilecek yetenekte olduklarını biliyoruz. Biz sadece, duruma ilişkin görüşlerimizi ifade etmeyi, hem hakkımız hem de görevimiz sayıyoruz.

Kautsky’ci “Merkez”in Marksizme, açıkça sosyal şovenist olduklarını söyleyenlerden daha fazla zarar verdiğini öne süren “Die Internationale” dergisinin başyazısının yazarı son derece haklıdır. Bugün anlaşmazlıkları gizleyen ve Marksizm kisvesi altında Kautsky’ciliği öğütleyerek işçileri uyutanlar, sorunu dobra dobra ortaya koyan ve işçileri, yollarını kendi kendilerine bulmaya zorlayan Südekum’lardan ve Heine’lerden daha zararlıdır.

Kautsky ve Haase’nin son günlerde “resmi makamlara” yaptıkları itirazlar kimseyi yanıltmasın. Scheidemann’lar ile aralarında ilkesel konularda bir anlaşmazlık yok. Bir taraf, Hindenburg ve Mackensen’in zaferi şimdiden kazandığına ve artık ilhakları protesto etme lüksünün kullanılabileceğine inanıyor. Diğer taraf, Hindenburg ve Mackensen’in zaferi henüz kazanmadığını ve dolayısıyla “sonuna dek dayanmak gerektiğini” düşünüyor.

Kautsky’cilik bugün, temel tartışma konusunu savaştan sonra işçilerden gizleyebilmek ve konunun üstünü “solcu” ve anlaşılmaz bir tarzda yazılmış ve şişirilmiş binbir türlü kararla örtebilmek için –ki böyle tasarılar hazırlamada İkinci Enternasyonal diplomatlarının üstüne yoktur– “resmi makamlara” karşı yalnızca göstermelik bir mücadele yürütüyor.

Almanya’daki muhalefetin “resmi makamlara” karşı verdiği çetin mücadelede, Kautsky’cilik tarafından yükseltilen ilkesiz muhalefetten de yararlanmak zorunda olması anlaşılır bir şeydir. Yeni Kautsky’ciliği reddetme tutumu, her enternasyonalist için temel bir kriter olmalıdır. Yalnızca, Kautsky’cilikle mücadele eden ve liderleri yalandan bir dönüş yapmış olsa bile “Merkez”in esasta şovenistlerin ve oportünistlerin müttefiki olduklarını kavrayan biri, gerçek bir enternasyonalist olabilir.

Asıl önemli olan, Enternasyonal’deki yalpalayan unsurlara karşı takınacağımız tavırdır. Böyle unsurlar –ağırlıklı olarak pasifist eğilimdeki sosyalistler– hem tarafsız hem de bazı savaşan ülkelerde var (örneğin İngiltere’de Bağımsız İşçi Partisi). Bu unsurlar ancak bizim yol arkadaşımız olabilir. Sosyal şovenistlere karşı mücadelede onlarla ortak hareket etmek gereklidir. Ancak, onların sadece birer yol arkadaşı olduklarını, yani Enternasyonal’in yeniden yapılanması gibi en önemli ve temel meselelerde bizimle değil, tersine, Kautsky, Scheidemann, Vandervelde ve Sembat ile birlikte bize karşı hareket edecekleri gerçeğini aklımızdan çıkarmamalıyız. Uluslararası konferanslarda, kendi programımızı bu unsurların kabul edeceği şekilde sınırlamamalıyız. Eğer böyle yaparsak, bu yalpalayan pasifistlerin tutsağı haline geliriz. Nitekim, Bern’deki Uluslararası Kadınlar Konferansı’nda böyle oldu. Clara Zetkin yoldaşın görüşünü destekleyen Almanya delegasyonu bu konferansta aslında “Merkez”in rolünü oynamış oldu. Kadınlar Konferansı sadece, Troelstra’nın liderliğindeki oportünist Hollanda partisinin delegeleri ile “Antant” şovenistlerinin Londra Konferansı’nda Vandervelde’nin kararına oy veren –ki bunu unutmayacağız– ILP (Bağımsız İşçi Partisi)²³ delegelerinin kabul edebileceği şeyleri söyledi. Bağımsız İşçi Partisi’ne, savaş sırasında İngiliz Hükümeti’ne karşı yürüttüğü cesur mücadeleden dolayı büyük saygı duyuyoruz. Ancak bu partinin Marksist görüşü benimsemediğini de biliyoruz. Biz, bugünkü sosyal demokrat muhalefetin temel görevinin, devrimci Marksizmin bayrağını yükseltmek, emperyalist savaşları nasıl değerlendirdiğimizi işçilere kesin ve sağlam bir ifadeyle anlatmak ve kitlesel devrimci eylemin sloganını, yani “emperyalist savaşlar çağını iç savaşlar çağına dönüştürelim” sloganını yaymak olduğuna inanıyoruz.

Her şeye rağmen, pek çok ülkede devrimci sosyal demokrat unsurlar var. Bu unsurlara Almanya’da ve Rusya’da, İskandinavya’da (Höglund yoldaşın temsilcisi olduğu güçlü bir akım) ve Balkanlar’da (Bulgaristan’da “Tesniyaki” partisi²⁴), İtalya, İngiltere’de (İngiltere Sosyalist Partisi’nin bir kesimi²⁵) Fransa’da (Vaillant, enternasyonalistlerden protesto mektupları aldığını L’Humanité’de bizzat itiraf etti, ama bunların hiçbirinin tamamını yayınlamadı) ve Hollanda’da (Tribunistler)²⁶ vb. rastlıyoruz. Bu Marksist unsurları –başlangıçta sayıları ne kadar az olursa olsun– birleştirmek, devrimci sosyalizmin şimdi unutulmuş ülkülerini diriltmek, bütün ülkelerin işçilerini şovenistlerle bağlarını koparmaya ve Marksizmin eski bayrağı altında toplanmaya çağırmak; işte, bugünün görevleri bunlardır.

Şimdiye kadar sözde “eylem” programları için toplanan konferansların sonucunda ilan edilen, şöyle ya da böyle sadece sıradan pasifizmin programı oldu. Marksizm, pasifizm değildir. Kuşkusuz, savaşın hızla bitirilmesi için mücadele etmek gereklidir. Ancak “barış” talebi, devrimci mücadele çağrısı ile birlikte dile getirildiğinde proleter bir anlam kazanır. Devrimler olmaksızın sözde demokratik bir barış, darkafalı bir ütopyadan başka bir şey değildir. Gerçek bir eylem programı amacına ancak, kitlelere olan biteni tam ve net olarak açıklayan, emperyalizmin ne olduğunu ve onunla nasıl mücadele edileceğini anlatan, İkinci Enternasyonal’in çöküşüne oportünizmin neden olduğunu açıkça ilan eden ve oportünistlerin olmadığı ve oportünistlere karşı Marksist bir Enternasyonal kurmak için açıkça çağrı yapan Marksist bir program sayesinde ulaşabilir. Ancak ve ancak kendimize ve Marksizme güvendiğimizi, oportünizme karşı bir ölüm-kalım savaşı ilan ettiğimizi gösteren bir program, bizlere, er ya da geç gerçekten geniş proleter kitlelerin sevgisini kazandıracaktır.

Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi
ve III. Enternasyonal

Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi, oportünistlerle yolunu uzun zaman önce ayırdı. Rus oportünistleri üstüne üstlük şimdi şovenist de oldular. Bu, sosyalizmin çıkarları için onlarla yolumuzu ayırmamızın ne kadar gerekli olduğu görüşümüzü güçlendiriyor. Sosyal demokratlar ile sosyal şovenistler arasında bugün var olan anlaşmazlıkların, sosyal demokratları anarşistlerden ayıran anlaşmazlıklardan daha küçük olduğuna inanmıyoruz. Oportünist Monitor, “Preussische Jahrbücher”de⁷⁵ bugünkü birliğin oportünistler ile burjuvazinin işine yaradığını, çünkü bu durumun solcuları şovenistlere tabi olmaya zorladığını ve işçilerin sorunun özünü kavramasını engelleyerek kendi gerçek işçi partilerini, gerçek sosyalist partilerini kurmalarını engellediğini söylerken çok haklıydı. Bugün gelinen noktada, oportünistler ve şovenistlerle yolunu ayırmanın bir devrimcinin birincil görevi olduğuna kesinlikle inanıyoruz. Tıpkı geri işçilerin en hızlı biçimde aydınlatılması ve onların sosyal demokrat saflara kazanılması için, sarı sendikalarla, Yahudi düşmanlarıyla ve liberal işçi sendikalarıyla vb. yollarımızı ayırmamız gerektiği gibi.

Bize göre, Üçüncü Enternasyonal kesinlikle böyle bir devrimci temel üzerinde kurulmak zorundadır. Partimizin, sosyal şovenistlerle yolları ayırmanın gerekli olup olmadığına ilişkin bir sorunu yok. Partimiz için tek sorun, bunu uluslararası bir düzeyde ve en yakın zamanda gerçekleştirip gerçekleştirememe sorudunur.

Uluslararası Marksist bir örgüt oluşturmak için, öncelikle tek tek ülkelerde bağımsız Marksist partiler kurulması gerektiği tamamen anlaşılabilir bir şeydir. En eski ve en güçlü işçi sınıfı hareketine sahip ülke olarak Almanya, bu bakımdan kesinlikle belirleyici önemdedir. Yeni bir Marksist Enternasyonal oluşturmak için koşulların yeterince olgunlaşıp olgunlaşmadığını yakın bir gelecekte göreceğiz. Eğer olgunlaştıysa, partimiz oportünizm ve şovenizmden arınmış Üçüncü Enternasyonal’e katılmaktan mutluluk duyacaktır. Olgunlaşmamışsa, bu arınma için az ya da çok zaman gerektiren bir olgunlaşma dönemine ihtiyaç olduğu görülecek. Bu durumda partimiz, devrimci Marksizm temeline dayalı uluslararası işçi birliği için değişik ülkelerde bir zemin oluşuncaya kadar eski Enternasyonal içinde keskin bir muhalefet yürütecektir.

Gelecek birkaç yıl içinde uluslararası arenada nasıl gelişmelerin yaşanacağını bilemeyiz. Ancak kesinlikle bildiğimiz ve inandığımız bir şey var ki o da bizim partimizin, bizim ülkemizde, bizim proletaryamız arasında, yukarda belirtilen doğrultuda yorulmak nedir bilmeden çalışacağı ve bütün günlük eylemleriyle Marksist enternasyonalin Rusya seksiyonunu yapılandıracağıdır.

Rusya’da da açıkça belirlenmiş sosyal şovenistler ve “Merkez”in grupları var. Bunlar Marksist bir enternasyonalin kurulmasına karşı mücadele edecekler. Plehanov’un ilkesel olarak Südekum’la aynı çizgide olduğunu ve ona elini uzattığını biliyoruz. Akselrod’un liderliğindeki sözde “Örgütlenme Komitesi”nin²⁷ Rusya topraklarında Kautsky’ciliği yaydığının da farkındayız. İşçi sınıfının birliği maskesi altında bu kişiler, oportünistlerle ve dolayısıyla burjuvazi ile birliği öğütlüyorlar. Ancak, bugün Rusya’daki işçi sınıfı hareketine ilişkin tüm bildiklerimiz, sınıf bilinçli proletaryanın şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da bizim partimizde kalacağına olan inancımızı doğruluyor.

IV. BÖLÜM

BÖLÜNMENİN TARİHİ VE
SOSYAL DEMOKRASİNİN
RUSYA’DAKİ MEVCUT DURUMU

RSDİP’in savaşa ilişkin yukarıda anlatılan taktikleri, Rusya’da sosyal demokrasinin otuz yıllık gelişiminin kaçınılmaz bir sonucudur. Partimizin tarihi iyice incelenmeden, bu taktikler ve ülkemizdeki sosyal demokrasinin bugünkü durumu tam anlamıyla anlaşılamaz. Bu nedenle, burada okuyucuya söz konusu tarihin önemli olaylarını da anımsatmamız gerekmektedir.

Sosyal demokrasi, ideolojik bir akım olarak 1883’te, Rusya’ya uygulanan biçimiyle sosyal demokrat görüşlerin, yurtdışında “Emeğin Kurtuluşu” grubu tarafından ilk kez sistematik olarak açıklanmasıyla doğdu. Sosyal demokrasi, doksanların başına kadar, Rusya’daki kitlesel işçi sınıfı hareketi ile hiçbir bağı olmayan bir ideolojik akım olarak kaldı. Doksanların başında, sosyal hareketin yükselişi, işçiler arasındaki kabarma ve grev hareketi sosyal demokrasiyi işçi sınıfının (hem ekonomik hem politik) mücadelesine ayrılmaz bir biçimde bağlı, etkin bir siyasi güce dönüştürdü. Ve tam da o andan itibaren sosyal demokrasi “Ekonomistler” ve “İskracılar” olarak bölünmeye başladı.

“Ekonomistler” ve Eski “İskra”²⁸ (1894-1903)

“Ekonomizm”, Rus sosyal demokrasisinde oportünist bir akımdı. Politik özü programda özetlenmişti: “İşçiler için ekonomik mücadele, liberaller içinse politik mücadele.” En önemli kuramsal dayanağı ise, her türlü devrimci özden yoksun ve liberal burjuvazinin ihtiyaçlarına uydurulmuş bir “Marksizmi” “benimseyen” sözde “legal Marksizm” ya da “Struve’cilik”ti. Rusya’da işci kitlelerinin bilinçsizliğini öne süren ve “kitlelerle birlikte yürüme”yi isteyen ancak kendilerine bağımsız bir hedef ya da devrimci görev belirlemeyen Ekonomistler, işci hareketinin görev ve amacını ekonomik mücadele ve liberalizme siyasal destek ile sınırladılar. Eski “İskra” (1900-1903), devrimci sosyal demokrasinin ilkelerini temsilen, “Ekonomizme” karşı mücadeleyi başarıyla yürüttü. Sınıf bilinçli proletaryanın en ileri kesimi “İskra”nın tarafında yer aldı. Devrimden birkaç yıl önce sosyal demokrasi, en tutarlı ve uzlaşmaz programı savundu. Gerek sınıf mücadelesi, gerekse de 1905 Devrimi’nde kitlelerin hareketi bu programı doğruladı. “Ekonomistler” kitlelerin geriliğine uyum sağladılar. “İskra”, kitlelere önderlik edebilme yeteneğindeki öncü işçileri eğitti. Şu anda sosyal şovenistler tarafından ileri sürülen kitleleri hesaba katmanın gerekliliği, emperyalizmin ilerici niteliği, devrimcilerin beslediği “hayaller” vb. tezlerin tümü Ekonomistlerce öne sürülmüştü. Sosyal demokrat Rusya, Marksizmin oportünistçe “Struve’ciliğe” dönüştürülmesiyle daha yirmi yıl öncesinde tanışmıştı.

Menşevizm ve Bolşevizm (1903-1908)

Burjuva demokratik devrim çağı, sosyal demokrasi içindeki akımlar arasında, önceki mücadelenin doğrudan devamı olan, yeni bir mücadelenin yükselmesine yol açtı. “Ekonomizm”, “Menşevizm”e dönüştü. Eski “İskra”nın devrimci taktiklerinin savunuculuğu ise “Bolşevizm”in doğmasını sağladı.

Menşevizm, 1905-1907’nin fırtınalı günlerinde burjuva liberallerce desteklenen oportünist bir akımdı ve işçi sınıfı hareketine liberal-burjuva eğilimleri taşıdı. İşçi sınıfı mücadelesinin liberalizme uyarlanması – bu akımın özü işte buydu. Bolşevizm ise tam tersine, sosyal demokrat işçilere, liberalizmin bütün bocalamalarına ve ihanetlerine karşın, demokratik köylülüğü devrimci mücadeleden yana harekete geçirme görevini verdi. Ve işçi kitleleri devrim sırasında, Menşeviklerin kendilerinin de birçok kez itiraf ettiği gibi, tüm büyük eylemlerde Bolşeviklerle birlikte hareket etti.

1905 devrimi, Rusya’daki uzlaşmaz devrimci sosyal demokrat taktikleri sınadı, güçlendirdi, derinleştirdi ve çelikleştirdi. Sınıfların ve partilerin açık faaliyetleri, sosyal demokrat oportünizmle (“Menşevizm”) liberalizm arasındaki bağlantıyı tekrar tekrar görünür kıldı.

Marksizm ve Tasfiyecilik (1908-1914)

Karşıdevrim dönemi, sosyal demokrasinin oportünist ve devrimci taktikleri sorununu, yeniden –ve bu kez tümüyle yeni bir biçimde– gündeme getirdi. Menşevizmin ana grubu, en iyi temsilcilerinden pek çoğunun itirazlarına aldırmaksızın, Tasfiyecilik akımını yarattı: Rusya’da yeni bir devrim için mücadeleden, illegal örgütlenmeden ve faaliyetten vazgeçme; “yeraltı çalışması”nı, cumhuriyet sloganını vb. küçümseyip alay etme. “Naşa Zarya” dergisinin legal yazarlar grubu (Bay Potressov, Bay Çerevanin vb.), işçileri devrimci mücadeleden vazgeçirmek isteyen Rusya’nın liberal burjuvazisi tarafından binlerce farklı yoldan desteklenen, teşvik edilen ve beslenen, eski sosyal demokrat partiden bağımsız bir çekirdek oluşturdu.

Bu oportünist grup, yurtdışındaki çeşitli grup ve kliklerin şiddetli itirazlarına karşın partiyi yeniden inşa eden RSDİP’in, 1912 Ocak Konferansı²⁹ tarafından partiden atıldı. İki yılı aşkın bir süre boyunca (1912’nin başından 1914’ün ortalarına kadar), iki sosyal demokrat parti arasında inatçı bir mücadele yaşandı: Ocak 1912’de seçilen Merkez Komite ile Ocak Konferansı’nı tanımayı reddeden ve “Naşa Zarya” grubuyla birliği sürdürerek partiyi farklı bir biçimde yeniden inşa etmek isteyen “Örgütlenme Komitesi”. Ve iki ayrı günlük işçi basını (“Pravda”³⁰ ve “Luç”³¹ ve onların ardılları) ile Dördüncü Devlet Dumasındaki iki sosyal demokrat grup arasında (“Pravdacıların” RSDİ grubu ya da Marksistler ile Çheidze’nin başı çektiği Tasfiyecilerin “Sosyal Demokrat Grubu”) inatçı mücadele devam etti.

Parti’nin devrimci ilkelerine bağlı kalan Pravdacılar, işçi sınıfı hareketinin yeniden uyanışını (özellikle de 1912 baharından sonra) besleyerek, illegal ve legal örgütlenmeyi, basını ve ajitasyonu birleştirdi ve sınıf bilincine sahip işçilerin ezici çoğunluğunu kendi saflarında topladı; Tasfiyeciler ise –politik bir güç olarak sadece “Naşa Zarya” grubu aracılığıyla faaliyet gösteriyorlardı– liberal burjuva unsurların her türlü desteğine dayandılar.

İki partinin gazeteleri için işçi gruplarınca toplanan resmi bağışlar –o dönemde Rusya koşullarına uygun (ve mümkün olan tek yasal ve herkesçe rahatlıkla denetlenebilen) sosyal demokrat üyelik aidatı ödeme biçimi–, “Pravdacıların” (Marksistlerin) güç ve etkilerinin proleter kaynağı ile Tasfiyecilerin (ve onların “Örgütlenme Komitesi”nin) burjuva liberal kaynağını çarpıcı bir biçimde ortaya koydu. Aşağıda, “Marksizm ve Tasfiyecilik”³² kitabında tümü ve 21 Temmuz 1914’de Alman sosyal demokrat gazete “Leipziger Volkszeitung”da³³ kısaltılmış biçimde yer alan bu katkıların özeti bulunmaktadır.

Marksistlerin (Pravdacılar) ve Tasfiyecilerin günlük St. Petersburg gazetelerine, 1 Ocak 1914’ten 13 Mayıs 1914’e kadar, yapılmış olan katkıların sayısı ve miktarı:

Böylece, 1914 yılında partimiz, Rusya’daki sınıf bilinçli işçilerin beşte dördünü devrimci sosyal demokrat taktikler etrafında birleştiriyordu. 1913 yılı boyunca Pravdacılar 2181 işçi grubundan katkı alırken tasfiyeciler 661 gruptan katkı aldılar. 1 Ocak 1913’ten 13 Mayıs 1914’e kadarki rakamlar şöyleydi: Pravdacılar (yani partimiz) için işçi gruplarından 5054 adet katkı; Tasfiyeciler içinse 1332 adet, yani yüzde 20.8’lik bir katkı.

| Katkı sayısı | Ruble olarak | Katkı sayısı | Ruble olarak
İşçi gruplarından | 2873 | 18934 | 671 | 5296
İşçi olmayan gruplardan | 713 | 2650 | 453 | 6760

Marksizm ve Sosyal Şovenizm (1914-1915)

1914-1915 büyük Avrupa savaşı, tüm Avrupalı ve aynı zamanda Rus sosyal demokratlarına, taktiklerini, dünya çapındaki bir kriz üzerinde sınama olanağı verdi. Köle sahipleri arasındaki bu savaşın gerici ve talancı karakteri, kendini Çarlıkta, diğer iktidarlara göre karşılaştırılamayacak kadar çarpıcı bir biçimde gözler önüne serdi. Yine de Tasfiyecilerin ana grubu (liberal bağlantıları sayesinde Rusya’da bizim dışımızda ciddi bir etkisi olan tek grup) sosyal şovenizme yöneldi! Oldukça uzun bir süre için legaliteyi tekelinde tutan bu “Naşa Zarya” grubu kitleler arasında, “savaşa karşı direnmeme”, Üçlü (şimdi dörtlü) Antant’ın zaferini dileme, Alman emperyalizmini “olağanüstü şeytani günahlar”la suçlama lehinde propaganda yürüttü. Olağanüstü politik kişiliksizliğinin ve oportünizme firarının örneklerini 1903’ten beri defalarca sergilemiş olan Plehanov, tam da Rusya’daki tüm burjuva basını tarafından son derece övülen tutumunu daha da belirginleştirdi. Plehanov, çarlığın haklı bir savaş yürüttüğünü ilan edecek ve İtalya’daki hükümet gazetelerinde, İtalya’yı savaşa girmeye teşvik eden bir röportaj yayınlayacak kadar alçalmış durumda!!

Tasfiyeciliğe ilişkin değerlendirmemizin ve Tasfiyecilerin ana grubunun partimizden atılmasının ne kadar doğru olduğu, böylelikle tamamen onaylanmış oldu. Tasfiyecilerin gerçek programı ve çizgilerinin gerçek anlamı, artık yalnızca genel olarak oportünizm değildir, aynı zamanda emperyalist ayrıcalıkların ve Büyük Rus toprak ağalarının ve burjuvazisinin menfaatlerinin de savunulmasıdır. Bu ulusal liberal işçi politikası çizgisidir. Bu, radikal küçük burjuvazinin bir kısmı ile bir avuç yok olmakta olan ayrıcalıklı işçinin, “kendi” ulusal burjuvazileri ile birlikte, proletarya kitlesine karşı kurduğu ittifaktır.

Rus sosyal Demokrasisinde Bugünkü Durum

Evvelce de belirttiğimiz gibi, ne Tasfiyeciler, ne yurtdışındaki kimi gruplar (Plehanov’un, Aleksinski’nin, Troçki’nin ve diğerlerinin), ne de sözde “ulusal” (yani Büyük Rus olmayan) sosyal demokratlar, Ocak 1912 Konferansımızı tanıdılar. Bize takılan sayısız kulptan en sık tekrar edilenleri “gaspçılar” ve “bölücüler” oldu. Biz ise, partimizin Rusya’daki sınıf bilinçli işçilerin beşte dördünü birleştirdiğini gösteren, kesin ve nesnel olarak doğrulanabilir rakamlardan alıntı yaparak yanıt verdik. Karşıdevrimci bir dönemde, illegal çalışmanın zorlukları düşünülecek olursa, bu hiç de küçük bir rakam değil.

Eğer Rusya’da “birlik”, sosyal demokrat bir temelde “Naşa Zarya” grubunu atmadan olanaklı idiyse, muhaliflerimizin birçoğu neden kendi aralarında bile bunu sağlayamadılar? Ocak 1912’den bu yana, üç buçuk yıl gibi bir zaman geçti ve muhaliflerimiz, bu sürenin tamamı boyunca, her ne kadar arzu etmiş olsalar da, bize muhalif bir sosyal demokrat parti oluşturmayı beceremediler. Bu gerçek, partimizin en iyi savunmasıdır.

Partimizle mücadele eden sosyal demokrat grupların tüm tarihi, aynı zamanda çöküşün ve parçalanmanın tarihidir. 1912 Mart’ında istisnasız hepsi bize sövüp saymada “birleştiler”. Ancak, kendi aralarındaki dağılma daha 1912 Ağustos’unda, bize karşı sözde “Ağustos Bloku” oluşturulduğunda başladı. Grupların bir kısmı onlardan ayrıldı. Bir parti ve Merkez Komitesi oluşturamadılar. Yalnızca, “birliği yeniden sağlamak” amacıyla bir Örgütlenme Komitesi kurdular. Aslında bu Örgütlenme Komitesi’nin, Rusya’daki tasfiyeci grup için zayıf bir paravan olduğu ortaya çıktı. Rusya’daki işçi sınıfı muazzam bir biçimde kabardığı ve 1912-1914 kitlesel grevlerinin yaşandığı dönem boyunca, tüm Ağustos Bloku içinde, kitleler arasında çalışma yürüten tek grup, gücü liberal bağlantılarında yatan “Naşa Zarya” grubuydu. 1914 başlarında, Letonyalı sosyal demokratlar resmen “Ağustos Blokunu” terk ettiler (Polonyalı sosyal demokratlar ona zaten katılmamışlardı), ve blokun önderlerinden olan Troçki, resmi olmasa bile, bir kez daha kendi grubunu kurarak bloktan ayrıldı. 1914 Temmuz’unda, Enternasyonal Sosyalist Büro Yürütme Komitesi’nin katıldığı Brüksel Konferansı’nda bize karşı, Letonyalıların katılmadığı ve Polonyalı sosyal demokrat muhalefetin gecikmeden geri çekildiği, Kautsky ve Vandervelde’nin “Brüksel Bloku” oluşturuldu. Savaş çıktığı zaman bu blok çöktü. “Naşa Zarya”, Plehanov, Aleksinski ve Kafkaslı sosyal demokratların önderi An³⁴, Almanya’nın yenilgisinin istenilirliğini vaaz ederek açıkça sosyal şovenist oldular. Örgütlenme Komitesi ve “Bund”³⁵ , sosyal şovenistleri ve sosyal şovenizmin ilkelerini savundular. Her ne kadar savaş kredilerine karşı oy kullansa da (ki, Rusya’daki burjuva demokratlar, Trudovikler bile kredilere karşı oy kullandı) Çheidze grubu, “Naşa Zarya”nın sadık müttefiki olarak kaldı. Plehanov, Aleksinski ve arkadaşları gibi aşırı sosyal şovenistlerimiz Çheidze grubundan gayet memnundular. Paris’te “Naşe Slovo” gazetesi (eskiden “Golos”³⁶, enternasyonalizmin platonik savunusu ile “Naşa Zarya”, Örgütlenme Komitesi ya da Çheidze grubuyla birlik yönündeki mutlak talebi birleştirmek isteyen Martov ve Troçki’nin katılımıyla yayına başlatıldı. 250 sayıdan sonra, gazetenin kendisi dağılışını itiraf etmek zorunda kaldı: Yayın kurulunun bir kısmı partimize doğru yöneldi; Martov, “Naşe Slovo”yu alenen “anarşizm” ile suçlayan Örgütlenme Komitesi’ne bağlı kalıyor (tıpkı Almanya’da da, David ve arkadaşlarının, “Internationale Korrespondenz”i³⁷; Legien ve arkadaşlarının, Liebknecht yoldaşı anarşizmle suçlamaları gibi); Troçki, Örgütlenme Komitesi’nden kopuşunu ilan ediyor ama Çheidze grubuyla birleşmek istiyor. İşte Çheidze grubunun, kendi önderlerinden birisince ifade edilen program ve taktikleri. Plehanov ve Aleksinski’nin bakış açısını temsil eden “Sovremenni Mir”³⁸ dergisinin 1915, 5. sayısında Çhenkeli şöyle yazıyor: “Alman sosyal demokrasisinin ülkesini savaşa girmekten alıkoyabilecek bir durumda olup bunu başaramadığını söylemek, ya gizliden gizliye, yalnızca kendi son nefesini barikatlarda vermesini değil, aynı zamanda anayurdunun da son nefesini vermesini dilemek, ya da burnunun ucundaki olaylara anarşist bir teleskoptan bakmak anlamına geliyor.”⁷⁶

Bu birkaç satır sosyal şovenizmin toplamını ve özünü ifade ediyor: Hem bugünkü savaşta “anayurt savunması” düşüncesinin ilkesel olarak haklı çıkartılması hem de –askeri sansürcülerin izniyle– devrim propagandası ve hazırlığıyla alay edilmesi. Bu hiçbir biçimde Alman sosyal demokratların savaşı engelleyebilecek durumda olup olmamaları ve de genel olarak devrimcilerin bir devrimin başarısına teminat verip veremeyecekleri sorunu değildir. Sorun şu: Bizler sosyalistler gibi mi davranmalıyız yoksa gerçekten de “son nefesimizi” emperyalist burjuvazinin kucağında mı vermeliyiz?

Partimizin Görevleri

Rusya’daki sosyal demokrasi, ülkemizdeki burjuva demokratik devrimden (1905) önce doğdu ve devrim ve karşıdevrim süresince güç kazandı. Rusya’nın geriliği, ülkemizdeki küçük burjuva oportünizminin görülmemiş çokluktaki akım ve renklerini açıklıyor. Marksizmin Avrupa’daki etkisi ve savaştan önce yasal olarak var olan sosyal demokrat partilerin istikrarı, bizim örnek liberallerimizi neredeyse, “sağduyulu”, “Avrupalı” (devrimci olmayan), “legal” “Marksist” teorinin ve sosyal demokrasinin hayranlarına dönüştürdü. Rusya işçi sınıfı, her türden oportünizme karşı kararlı, otuz yıllık bir mücadele yürütmeden partisini inşa edemezdi. Avrupa oportünizminin utanç verici çöküşüne neden olan ve ulusal liberallerimizle sosyal şovenist tasfiyeciliğin ittifakını güçlendiren dünya savaşı deneyimi, partimizin bundan sonra da bu tutarlı devrimci yolda ilerlemeyi sürdürmesi gerektiği inancımızı daha da güçlendiriyor.

SAVAŞ VE RUS
SOSYAL DEMOKRASİSİ⁷⁷

Tüm ülkelerin hükümetleri ve burjuva partilerinin on yıllardır hazırlığını yaptıkları Avrupa savaşı patlak verdi. Silahlanmadaki artış, gelişmiş ülkeler arasında kapitalist ilerlemenin son safhasında –emperyalist aşamada– görülen şiddetli pazar mücadelesi ve daha geri kalmış Doğu Avrupa monarşilerinin hanedanlık çıkarları, bu savaşı kaçınılmaz kılıyordu ve öyle de oldu. Başka devletlere ait toprakların ele geçirilmesi ve başka uluslara boyun eğdirilmesi; rakip ulusların çökertilmesi ve zenginliklerinin yağmalanması; Rusya, Almanya, Britanya ve diğer ülkelerdeki emekçi yığınların dikkatinin iç politik krizlerden başka yöne çekilmesi; proletaryanın devrimci hareketini zayıflatmak için, milliyetçi söylemlerle işçilerin aptallaştırılması ve bölünmesi, onun öncü güçlerinin yok edilmesi. Bugünkü savaşın asıl içeriği, önemi ve gerçek anlamı işte bunlardır.

Sosyal demokrasinin öncelikli görevi, savaşın gerçek anlamını açıklamak ve bu savaşı savunan hakim sınıfların, burjuvazi ve büyük toprak sahiplerinin yaydığı sahte, ikiyüzlü ve “yurtsever” söylemleri hiç acımadan teşhir etmektir.

Savaşan ulusların bir grubuna, Alman burjuvazisi önderlik ediyor. Bu savaşın, anayurdu savunmak, özgürlük ve uygarlık adına yapıldığını, çarlık tarafından baskı altında tutulan halkların özgürlüğünü ve gerici çarlık rejiminin yıkılmasını amaçladığını söyleyerek, işçi sınıfı ve emekçi yığınları aldatıyor. Gerçekte ise, II. Wilhelm’in önderliğindeki Prusyalı Junkerlerin ayaklarına kapanan Alman burjuvazisi, çarlığın daima en sadık müttefiki ve Rusya işçi ve köylülerinin devrimci hareketinin düşmanı olmuştur. Savaşın sonucu ne olursa olsun, Alman burjuvazisi, Junkerlerle beraber Rusya’daki bir devrime karşı çarlık monarşisini desteklemek için elinden geleni yapacaktır.

Gerçekte Alman burjuvazisi, bir yandan Sırbistan’ı fethedip Güney Slavların ulusal devrimini boğmayı amaçlayan bir soygun kampanyası başlatırken, aynı anda da zengin rakiplerini yağmalamak için askeri güçlerinin önemli bir kısmını, daha özgür olan Belçika ve Fransa üzerine gönderdi. Bu savaşın bir savunma savaşı olduğu masalını yayan Alman burjuvazisi aslında, askeri alanda kaydettiği en son gelişmelerden yararlanarak ve Rusya ile Fransa tarafından daha önce planlanmış ve karar verilmiş silahlanmayı daha önce gerçekleştirerek, savaş için en uygun anı seçti.

Savaşan ulusların diğer grubuna ise, bu savaşın ülkelerini savunmak, özgürlük ve uygarlık uğruna, Alman militarizmine ve despotluğuna karşı yapıldığı yalanıyla işçi sınıfını ve emekçileri aldatan İngiliz ve Fransız burjuvazisi önderlik ediyor. Esasında bu burjuvazi, uzun süredir, Avrupa’daki en gerici ve en barbar monarşi olan Rus çarlığının askerlerini kiralamak için milyarlar harcıyor ve onları Almanya’ya karşı olası bir saldırı için hazırlıyordu.

Gerçekte, İngiliz ve Fransız burjuvazisinin mücadelesi, Almanya’nın sömürgelerini ele geçirmeyi ve ekonomik gelişimi daha hızlı olan rakip bir ulusu yok etmeyi hedefliyordu. Bu asil amacın gerçekleşmesinde, “ilerici” ve “demokratik” uluslar, Polonya, Ukrayna ve diğerlerini daha fazla boğazlayabilmesi ve Rusya’daki devrimi daha çok ezebilmesi için zalim çarlık rejimine yardım ediyorlar.

Yağma, acımasızlık ve savaşın vahşeti açısından, savaşan hiçbir grubun diğerinden aşağı kalır yanı yok. Yine de proletaryayı kandırmak ve hem “kendi” ülkesindeki hem de “yabancı” ülkelerdeki burjuvaziye karşı yegâne gerçek kurtuluş savaşından yani iç savaştan dikkatini başka yana çekmek amacıyla, her bir ülkenin burjuvazisi, sahte yurtseverlik söylemlerinin yardımıyla, “kendi” ulusal savaşının anlamını göklere çıkarmaya çalışıyor. İddiası da şu: Bu savaş düşmanı kovmak, yani yeni topraklar ele geçirmek ve yağma için değil, kendi halkından başka diğer tüm halkların “kurtuluşu” içinmiş.

Ancak, tüm ülkelerin hükümetleri ve burjuvazisi, işçileri bölmek ve birbirine karşı kışkırtmak için ne kadar uğraşırsa ve bu kutsal amaç için sıkıyönetim ve askeri sansürü (ki savaş zamanında bu önlemler, dışarıdakinden çok “içerdeki” düşmana karşı uygulanmaktadır) ne kadar vahşice uygularsa, sınıf bilinçli proletaryanın görevi de, bütün ülkelerdeki “yurtsever” burjuva kliklerin azgın şovenizmine karşı sınıf dayanışmasını, enternasyonalizmini ve sosyalist inançlarını o kadar şiddetle savunmaktır. Eğer sınıf bilinçli işçiler bu amaçtan vazgeçerlerse, özgürlüğe ve demokrasiye olan özlemlerinden de vazgeçmişler demektir, sosyalist emellerden ise söz bile edilemez.

Acı bir hayal kırıklığı da olsa şunu belirtmek gerekir; başlıca Avrupa ülkelerinin sosyalist partileri bu görevlerini yerine getirmemiş ve bu partilerin liderlerinin tavırları özellikle Almanya’da, sosyalizmin davasına açık bir ihanet sınırına dayanmıştır. Olağanüstü tarihsel öneme sahip bir zamanda, mevcut Sosyalist Enternasyonal’in, yani II. Enternasyonal’in (1889-1914) liderlerinin çoğu, sosyalizmin yerine milliyetçiliği geçirmeye çalışıyor. Bu davranışlarının sonucu olarak da, bu ülkelerin işçi partileri hükümetlerin canice yönetimine karşı çıkmadı, aksine işçi sınıfını, emperyalist hükümetlerin suçuna ortak olmaya çağırdı. Enternasyonal’in liderleri, savaş harcamaları için oy vererek, “kendi” ülkelerinin burjuvalarının şovenist (“yurtsever”) sloganlarını tekrarlayarak, savaşı haklı gösterip savunarak, savaşan ülkelerin burjuva hükümetlerine katılarak vb. sosyalizme ihanet ettiler. Bugünün Avrupasının en etkili sosyalist liderleri ve en etkili sosyalist yayın organları, şovenist, burjuva ve liberal ancak hiçbir şekilde sosyalist olmayan görüşleri savunuyor. Sosyalizmin bu denli kirletilmesinin sorumluluğu, öncelikle, II. Enternasyonal’in en güçlü ve etkili partisi olan Alman sosyal demokratlarının omuzlarındadır. Ancak hiç kimse, ülkesine ihanet etmiş ve Komün’ü yıkmak için Bismarck’la işbirliği yapmış o aynı burjuvazinin hükümetinde bakanlık koltukları kabul etmiş Fransız sosyalistlerini de haklı gösteremez.

Alman ve Avusturyalı sosyal demokratlar, savaşa verdikleri desteği haklı çıkartmak için, Rus çarlığına karşı savaşmak için orda olduklarını iddia ediyorlar. Biz, Rus sosyal demokratları, böyle bir gerekçeyi düpedüz safsata olarak görüyoruz. Ülkemizde, çarlık karşıtı devrimci hareket son yıllarda yeniden olağanüstü boyutlara ulaşmıştır. Bu harekete başından beri Rusya işçi sınıfı önderlik etmiştir. Son yıllarda gerçekleşen ve milyonlarca işçinin katıldığı siyasi grevlerin sloganı, çarlık rejiminin yıkılması ve yerine demokratik bir cumhuriyet kurulması olmuştur. Savaş arifesinde II. Nikola’ya yaptığı ziyaret sırasında Fransa Cumhuriyeti’nin Devlet Başkanı Poincaré, St. Petersburg sokaklarında Rus işçilerinin kurduğu barikatları kendi gözleriyle görmüştür. Rus proletaryası, tüm insanlığı çarlık monarşisinden kurtarmak için hiçbir fedakârlıktan kaçınmamıştır. Ancak şunu söylemek zorundayız ki, belli koşullar altında çarlığın çöküşünü erteleyebilecek olan ve tüm Rusya’nın demokratikleştirilmesine karşı verdiği mücadelede çarlığa yardım edebilecek bir şey varsa, o da bugünkü savaştır. Bu savaşla birlikte, İngiliz, Fransız ve Rus burjuvazisi gerici amaçlarını gerçekleştirmek isteyen çarlık için kesenin ağzını açmıştır. Eğer Rusya’daki işçi sınıfının çarlığa karşı verdiği devrimci mücadeleyi güçleştiren herhangi bir şey varsa, o da Rusya’nın şovenist basınının bize sürekli örnek gösterdiği Alman ve Avusturyalı sosyal demokrat liderlerin tavırlarıdır.

Alman sosyal demokrasisi devrimci eylemin tamamen dışına düşecek kadar çaptan düşmüş olsa bile, yine de şovenist kampa katılmak, İtalyan sosyalistlerin “Alman sosyal demokrat liderlerin proletaryanın bayrağını onursuzlaştırdığını” söylemesine fırsat verecek adımlar atmak zorunda değildi.

Partimiz, Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi, bu savaşta çok fazla kurban vermiştir ve vermeye de devam etmektedir. İşçi sınıfımızın yasal basınının tamamı engellenmiştir. İşçi derneklerinin birçoğu dağıtılmış ve çok sayıda yoldaşımız tutuklanmış ve sürgüne gönderilmiştir. Ama buna rağmen parlamentodaki temsilcilerimiz –Duma’daki Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu– savaş kredileri için oy vermemeyi ve hatta protestolarını daha şiddetli bir biçimde gösterebilmek için Duma’yı boykot etmeyi, zorunlu sosyalist görevlerinden biri olarak görmüşler; Avrupa’daki hükümetlerin politikasını emperyalist olarak damgalamayı sorumlulukları bilmişlerdir. Çarlık hükümeti zulmünü onlarca kat artırmış olsa da, Rusya’nın sosyal demokrat işçileri, şimdiden savaş karşıtı ilk illegal bildirilerini yayınlamış bulunuyorlar, böylelikle demokrasiye ve Enternasyonal’e olan sorumluluklarını yerine getiriyorlar.

Eğer, Alman sosyal demokratların azınlığı ve tarafsız ülkelerin en iyi sosyal demokratları şahsında devrimci sosyal demokrasisinin temsilcileri II. Enternasyonal’in çöküşü nedeniyle büyük bir utanç duyuyor ise; İngiltere ve Fransa’da sosyalistler seslerini, sosyal demokrat partilerdeki çoğunluğun şovenizmine karşı yükseltiyor ise; oportünistler örneğin, çoktan ulusal liberal bir zemine kayan Alman “Sozialistische Monatshefte”nin³⁹ sütunlarında, Avrupa sosyalizmi üzerindeki zaferlerini çok haklı olarak kutluyor ise – o halde, oportünizm ile devrimci sosyal demokrasi arasında bocalayan, II. Enternasyonal’in çöküşünü gizlemeye ve diplomatik söylemlerle örtmeye çalışan (Almanya Sosyal Demokrat Partisi içindeki “Merkez” gibi) unsurlar, proletaryaya en büyük kötülüğü yapıyorlar demektir.

Oysa, tüm ülkelerin işçileri için daha sağlam ve yeni bir sosyalist birlik kurmayı mümkün kılmak amacıyla, bu çöküş açıkça kabul edilmeli ve nedenleri iyi anlaşılmalıdır.

Oportünistler, Stuttgart, Kopenhag ve Basel kongrelerinde alınan kararları birer enkaz haline getirdiler. Bu kararlar, tüm ülkelerin sosyalistleri için bağlayıcıydı ve bütün sosyalistleri her şart altında şovenizmle mücadele etmekle; burjuvazi ve hükümetlerce başlatılmış herhangi bir savaşa karşı yoğunlaştırılmış bir iç savaş ve toplumsal devrim propagandası ile yanıt vermekle yükümlendiriyordu. II. Enternasyonal’in çöküşü, şimdi mazi olmuş tarihsel bir dönemin (ve sözde “barışçıl” bir dönemin) özelliklerinden beslenerek gelişmiş ve son yıllarda pratik olarak da Enternasyonal’e hakim olmuş oportünizmin çöküşüdür. Oportünistler uzun süredir bu çöküşün zeminini hazırlamaktaydı. Bunu, sosyalist devrimi inkâr ederek ve yerine burjuva reformizmini koyarak; belirli anlarda kaçınılmaz olarak bir iç savaşa dönüşecek olan sınıf mücadelesini reddederek ve sınıf işbirliğini öğütleyerek; anayurt savunması ve yurtseverlik kisvesi altında burjuva şovenizmini telkin ederek ve sosyalizmin temel bir gerçeğini, yani çok uzun bir zaman önce Komünist Manifesto’da ortaya konduğu gibi işçilerin vatanı olmadığı gerçeğini görmezden gelerek ya da reddederek; bütün ülkelerin proleterlerinin bütün ülkelerin burjuvazisine karşıdevrimci bir savaş vermesi gerektiğini kabul edecekleri yerde, militarizme karşı mücadelede, kendilerini duygusal, kaba bir bakış açısıyla sınırlayarak; burjuva parlamentarizminden ve burjuva yasallığından yararlanma ihtiyacını fetişleştirerek ve kriz zamanlarında illegal örgüt ve ajitasyon biçimleri ve propagandanın kaçınılmaz olduğunu unutarak yaptılar. Oportünizmin doğal bir “uzantısı” olan –proleter, yani Marksist bakış açısına tıpkı onun gibi düşman ve onun gibi burjuva– anarkosendikalist eğilim, bugünkü kriz sırasında şovenizmin sloganlarını utanmazca ve kibirli bir şekilde tekrarlarken hiç de ondan aşağı kalmamaktadır.

Oportünizmle kesin bir kopuş yaşamadan ve onun bozgununun kaçınılmazlığını kitlelere açıklamadan, sosyalizmin görevleri yerine getirilemez ve işçilerin gerçek Enternasyonal birliği kurulamaz.

Her ülkedeki sosyal demokratların temel görevi; o ülkedeki şovenizmle savaşmak olmalıdır. Rusya’da bu şovenizme, burjuva liberallerin (“Anayasacı Demokratlar”) tamamı ve Narodniklerin bir kısmı, sosyal devrimciler ve “sağ” sosyal demokratlar da dahil olmak üzere kapıldı. (Özellikle, E. Smirnov, P. Maslov ve G. Plehanov’un şovenist söylemleri mahkûm edilmelidir; burjuva “yurtsever” basın bu söylemleri tutuyor ve yaygın biçimde kullanıyor.)

Bugünkü koşullarda, uluslararası proletarya açısından, savaşan iki gruptan hangisinin yenilgiye uğramasının sosyalizme daha az zarar vereceğini kestirmek imkansızdır. Ancak biz Rus sosyal demokratlarına göre, Rusya’daki tüm ulusların işçi sınıfı ve emekçi yığınları açısından en az zararı, hiç şüphe yok ki, çarlık monarşisinin yani Avrupa ve Asya’daki nüfusun büyük çoğunluğunu ve sayısız ulusu ezen en gerici ve en barbar hükümetin yenilgisi verecektir.

Avrupa sosyal demokrasisinin en acil politik şiarı, cumhuriyetçi bir Avrupa Birleşik Devletleri’nin kurulması olmalıdır. Proletaryayı şovenizmin batağına çekmek uğruna her şey için “söz vermeye” hazır burjuvazinin aksine sosyal demokratlar, Alman, Avusturya ve Rus monarşileri bir devrimle yıkılmadığı sürece bu sloganın, tamamen yanlış ve anlamsız olduğunu açıklayacaklardır.

Rusya, çok geri kaldığı ve burjuva devrimini henüz tamamlamadığı için, tutarlı demokratik bir devrim için gerekli olan üç temel şartın gerçekleştirilmesi görevi, hâlâ bu ülkedeki sosyal demokratların omuzlarındadır; yani demokratik bir cumhuriyet (tüm uluslar için tam bir eşitlik ve kendi kaderini tayin hakkı ile birlikte), büyük toprak sahiplerinin mülklerinin kamulaştırılması ve sekiz saatlik işgünü. Buna karşılık, bütün gelişmiş ülkelerde savaş, sosyalist devrim sloganını belirlemiştir. Bu, savaşın sorumluluğunu daha acil ve daha ağır bir biçimde proletaryanın omuzlarına yükleyen ve geniş ölçekli kapitalizmin teknolojik açıdan inanılmaz bir gelişim gösterdiği koşullarda bugünkü “yurtsever” barbarlığın yarattığı dehşetin ardından Avrupa’nın yeniden yaratılmasında üstleneceği görevi daha da aktif hale getiren bir slogandır. Burjuvazinin proletaryayı susturmak için savaş yasalarını kullanması, proletaryanın illegal ajitasyon ve örgütlenme biçimleri yaratmasını zorunlu kılıyor. Varsın oportünistler inançlarına ihanet etmek pahasına yasal legal örgütleri “korusunlar”. Devrimci sosyal demokratlar ise, işçi sınıfının örgütsel deneyim ve bağlarından, sosyalizm mücadelesinin kriz dönemine uygun illegal biçimlerini yaratmak ve işçileri, kendi ülkelerinin şovenist burjuvazileri ile değil tüm ülkelerin işçileriyle birleştirmek üzere, örgütsel tecrübelerinden ve işçi sınıfı içindeki bağlarından yararlanacaktır. Proleter Enternasyonal iflas etmedi ve de etmeyecek. İşçiler, tüm engellere rağmen, yeni bir Enternasyonal yaratacaktır. Oportünizmin bugünkü zaferi kısa ömürlüdür. Savaşta daha fazla kurban verdikçe işçiler, oportünistlerin işçilerin davasına ihanet ettiğini ve silahı kendi ülkelerindeki burjuvaziye ve hükümetlere çevirmeleri gerektiğini daha iyi görecektir.

Bugünkü emperyalist savaşın bir iç savaşa dönüştürülmesi tek doğru proleter slogandır. Bunu Komün deneyimi gösteriyor, Basel Manifestosu (1912) bunu öngörüyor ve çok gelişmiş burjuva ülkeler arasındaki emperyalist savaşın tüm koşulları da bunu dayatmaktadır. Savaş artık bir olgu haline geldiğine göre, bu dönüşüm ne kadar zor görünürse görünsün sosyalistler, bu doğrultudaki çalışmalarını sistematik bir biçimde ve sabırla sürdürmekten vazgeçmeyecek, asla bu yoldan dönmeyecektir.

Proletarya sadece ve sadece bu yolu izleyerek, şovenist burjuvaziye olan bağımlılığını kırabilir ve şu ya da bu biçimde, daha hızlı veya daha yavaş, ulusların gerçek özgürlüğüne ve sosyalizme doğru kararlı adımlar atabilir.

Tüm ülkelerdeki burjuvazinin yurtseverliğine ve şovenizmine karşı, yaşasın işçilerin uluslararası kardeşliği!

Yaşasın oportünizmden kurtulmuş proleter bir Enternasyonal!

Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi

Merkez Komitesi

28 Eylül (11 Ekim) 1914’te yazıldı.
1 Kasım 1914’te “Sosyal-Demokrat”
sayı 33’te yayınlandı.

“Sosyal-Demokrat”ta çıkan metnin
el yazmasıyla karşılaştırılmış halidir.

RSDİP YURTDIŞI
SEKSİYONLARI KONFERANSI⁷⁸

Üyelerini yurtdışında yaşayanların oluşturduğu RSDİP gruplarının İsviçre’de toplanan Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi Yurdışı Seksiyonları Konferansı geçtiğimiz günlerde çalışmalarını tamamladı. Merkez organımızın önümüzdeki sayılarında kısaca da olsa yer vermeye çalışacağımız, tamamen yurtdışıyla ilgili meseleleri tartışmanın yanı sıra Konferans, önemli ve yakıcı bir sorun olan savaşa ilişkin kararlar aldı. Bu kararları, bugünkü fikir karmaşasından kurtulup kararlılıkla canlı faaliyete yönelecek sosyal demokratlara yararlı olması umuduyla, zaman geçirmeden yayımlıyoruz. Çünkü bugün, enternasyonalizmi sadece lafta kabul edenlerle ne pahasına olursa olsun sosyal şovenizmle gerçekten hesaplaşmak isteyenler arasındaki bu tartışma, sonuç aşamasına gelmiştir.

“Avrupa Birleşik Devletleri” sloganı üzerine yapılan tartışma için de şunları söyleyebiliriz: Tartışma sadece sorunun politik yanıyla sınırlı kaldı ve ekonomik yanına ilişkin (parti) basınında yapılacak bir tartışmaya kadar sorunun ertelenmesine karar verildi.

KONFERANS KARARLARI

Merkez Komitesi’nin 33. sayıda yayınlanan bildirisini⁷⁹ temel alan Konferansımız, propagandayı daha planlı bir hale getirmek için aşağıdaki ilkeleri benimsediğini ilan eder:

Savaşın Karakteri Üzerine

Bugünkü savaş, emperyalist bir savaştır. Bu savaş, kapitalizmin, gelişmesinde en yüksek aşamaya ulaştığı koşulların bir sonucudur. Bu çağda yalnızca meta ihracı değil, sermaye ihracı da belirleyici önem taşır. Bu çağda, sanayinin kartelleşmesi ve ekonomik hayatın uluslararasılaşması devasa boyutlara ulaşmış, sömürgeci politikalar dünyanın neredeyse tamamının paylaşılmasına neden olmuş, dünya kapitalizminin üretici güçlerinin gelişimi, ulus ve devlet sınırlarının ötesine taşmış ve nesnel koşullar sosyalizmin başarıya ulaşması için tümüyle olgunlaşmıştır.

“Anayurdun Savunulması” Sloganı Üzerine

Bugünkü savaş, özünde, Britanya, Fransa ve Almanya arasında, sömürgelerin paylaşımı ve düşman ülkelerin talan edilmesi için yapılan bir mücadeledir. Rusya’nın egemen sınıfları ve çarlık açısından ise bu savaş, Asya’da İran, Moğolistan ve Türkiye’yi, Konstantinopol’ü, Galiçya’yı vb. ele geçirme girişimidir. Avusturya ile Sırbistan arasındaki savaşın ulusal karakteri tümüyle ikincil bir sorundur ve bu savaşın genel emperyalist karakterini etkilememektedir.

Son birkaç on yılın bütün ekonomi ve diplomasi tarihi, savaş halindeki ulusların iki grubunun da, tam da böyle bir savaşa sistemli bir biçimde hazırlandığını göstermektedir. İlk askeri saldırıyı gerçekleştiren ya da ilk savaş ilan eden grubun hangisi olduğunun, sosyalistlerin taktiklerinin belirlenmesinde hiçbir önemi yoktur. İki tarafın da kullandığı anayurdun savunulması, düşman saldırısının püskürtülmesi, savunma savaşı benzeri söylemler, halkı kandırmaktan başka bir şey değildir.

Gerçek ulusal savaşların temelinde ise, tıpkı 1789 ile 1871 arasında yaşananlarda olduğu gibi, ulusal nitelikteki kitle hareketlerinin uzun süren mücadeleleri vardır. Bu mücadeleler, mutlakiyete ve feodalizme karşı, ulusal baskının kalkması ve kapitalist gelişmenin önkoşulu olan ulusal temelde devletlerin kurulması için verilen mücadelelerdir.

Bu çağın yarattığı milliyetçi ideoloji, küçük burjuvazi ve proletaryanın bir kesimi üzerinde derin bir etki bıraktı. Bu durum, tamamen farklı ve emperyalist bir çağda, burjuva sofistler ve onların yakın takipçileri olan ve sosyalizme ihanet eden burjuva kuyrukçuları tarafından bugün, işçileri bölmek ve onları sınıf çıkarlarından ve burjuvaziye karşı verdikleri devrimci mücadeleden saptırmak için kullanılıyor.

“Komünist Manifesto”daki “işçilerin vatanı yoktur” sözleri, bugün her zamankinden daha çok geçerlidir. Yalnızca ve yalnızca proletaryanın burjuvaziye karşı uluslararası mücadelesi, sınıfın kazanımlarını koruyacak ve ezilen yığınlara daha iyi bir geleceğin kapısını açacaktır.

Devrimci Sosyal Demokrasinin Sloganları

“Bugünkü emperyalist savaşın bir iç savaşa dönüştürülmesi tek doğru proleter slogandır. Bunu Komün deneyimi gösteriyor, Basel Manifestosu (1912) bunu öngörüyor ve çok gelişmiş burjuva ülkeler arasındaki emperyalist savaşın tüm koşulları da bunu dayatmaktadır.”⁸⁰ Bugün devrimci sosyal demokrasinin çağrısını yaptığı iç savaş, aslında proletaryanın burjuvaziye karşı verdiği silahlı bir mücadeledir. Bu mücadelenin amacı, ileri kapitalist ülkelerdeki kapitalist sınıfı mülksüzleştirmek; Rusya’da demokratik bir devrim gerçekleştirmek (demokratik bir cumhuriyet, sekiz saatlik iş günü, toprak sahiplerinin topraklarına el koymak) ve genel olarak monarşiyle yönetilen geri kalmış ülkelerde cumhuriyet kurmaktır.

Savaşın kitlelerde yarattığı korkunç sefaletin, devrimci duyguları ve hareketleri uyandırmaması mümkün değildir. İç savaş sloganı, bu duygu ve hareketlerin genelleştirilmesine ve yönlendirilmesine hizmet etmelidir.

İşçi sınıfının örgütlenmesi, şu anda büyük ölçüde tahrip edilmiş durumda. Buna rağmen devrimci kriz olgunlaşıyor. Savaştan sonra, bütün ülkelerin egemen sınıfları, proletaryanın kurtuluş hareketini onlarca yıl geriye götürmek için daha da büyük çaba sarf edecekler. Gerek ani bir devrimci gelişme karşısında, gerekse de uzun süreli bir krizde, devrimci sosyal demokrasinin görevi, sürekli bir günlük çalışmadan vazgeçmemek ve sınıf mücadelesinin eski yöntemlerinden hiçbirini ihmal etmemek olacaktır. Kitlelerin devrimci mücadele ruhundan güç alarak oportünizme karşı hem parlamenter hem de ekonomik mücadeleyi örgütlemek; işte görev budur.

Aşağıdaki hususlar, bugünkü emperyalist savaşı iç savaşa çevirmenin ilk adımları olarak görülmelidir:

1. Savaş harcamaları için oy vermeyi kesinkes reddetmek ve burjuva hükümetlerden çekilmek;

2. Toplumsal uzlaşma (Bloc national, Burgfrieden)⁸¹ politikalarını tümüyle terk etmek;

3. Hükümetlerin ve burjuvazinin sıkıyönetim ilan ederek anayasal özgürlükleri ortadan kaldırdığı her yerde illegal örgütler kurmak;

4. Siperlerde ve genel olarak savaş alanlarında savaşan ulusların askerleri arasındaki kardeşleşmeyi desteklemek;

5. Proletaryanın tüm devrimci kitle eylemlerini desteklemek.

Oportünizm ve II. Enternasyonal’in Çöküşü

II. Enternasyonal’in çöküşü, sosyalist oportünizmin çöküşüdür. Sosyalist oportünizm, işçi hareketinin geride kalan “barışçı” gelişme döneminin bir ürünüdür. Bu dönem, işçi sınıfına, parlamentarizm ve diğer tüm legal olanaklardan yararlanılması; ekonomik ve politik kitle örgütlerinin kurulması ve yaygın bir işçi basınının yaratılması vb. gibi son derece önemli mücadele araçlarını kullanmayı öğretti. Öte yandan bu dönem, sınıf mücadelesini inkâr eden ve sınıf işbirliğini öğütleyen, sosyalist devrimi ve illegal örgütlenme ilkesini reddeden, burjuva yurtseverliğine itibar eden vb. yeni bir eğilimi de ortaya çıkardı. İşçi sınıfının belli bir tabakası (sömürgelerin sömürülmesinden ve “anayurtlarının” dünya pazarındaki ayrıcalıklı konumundan elde edilen kârlardan pay alan işçi hareketi bürokrasisi ve işçi aristokrasisi) ile sosyalist partilerin içindeki küçük burjuva sempatizanlar, bu eğilimlerin toplumsal dayanağı ve burjuvazinin proletarya üzerindeki etkisinin kanalları oldular.

Oportünizmin zararlı etkileri, en çok, savaş sırasında II. Enternasyonal’in resmi sosyal demokrat partilerinin politikalarında hissedildi. Savaş harcamaları lehine oy vermek, hükümetlere katılmak, sınıf işbirliği politikası, yasal olanakların ortadan kalktığı bir dönemde kurulması gereken illegal örgütlenmenin inkârı; bütün bunlar, Enternasyonal’in en önemli kararlarını çiğnemek ve sosyalizme doğrudan ihanet etmek demektir.

III. Enternasyonal

Savaşın yarattığı kriz, proletaryaya karşı burjuvaziyle suç ortaklığı yapan oportünizmin gerçek yüzünü ortaya çıkardı. Kautsky’nin başını çektiği sözde sosyal demokrat “Merkez” pratikte, son derece tehlikeli ve ikiyüzlü söylemlerle ve emperyalizme uydurmak üzere Marksizmi çarpıtarak kalkan olduğu oportünizme tümüyle kaymıştır. Deneyimler gösterdi ki, örneğin Almanya’da, sosyalist görüşün savunulması, ancak parti önderliğinin çoğunluğuna karşı kararlı bir muhalefetle mümkün olmuştur. Oportünistlerden tam bir örgütsel kopuş yaşamadan, gerçek bir sosyalist Enternasyonal’in yeniden kurulabileceğini umut etmek, tehlikeli bir hayaldir.

Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi, proletaryanın tüm uluslararası ve devrimci kitle eylemlerini desteklemeli ve şovenizm karşıtı bütün unsurları Enternasyonal’de bir araya getirmeye çalışmalıdır.

Pasifizm ve Barış Sloganı

Soyut bir barış çağrısı yapan pasifizm, işçi sınıfını kandırmanın pek çok yolundan biridir. Kapitalizmde, özellikle de onun emperyalist aşamasında, savaşlar kaçınılmazdır. Öte yandan, sosyal demokratlar, devrimci savaşların, yani emperyalist olmayan savaşların olumlu niteliğini gözardı edemezler. Örneğin, 1789 ile 1871 arasında, ulusal baskının ortadan kaldırılması ve merkezi olmayan feodal devletlerin yerine ulusal kapitalist devletler kurmak amacıyla yürütülen savaşlar ya da burjuvaziye karşı verdiği mücadelede zafer kazanan proletaryanın kazanımlarını korumak amacıyla yaptığı savaşlar gibi.

Bugün, devrimci kitle eylemleri için yapılan çağrıların eşlik etmediği bir barış propagandası, yalnızca hayal tohumları ekecek ve proletaryanın cesaretini kıracaktır. Çünkü bu, proletaryayı burjuvazinin insancıl olduğuna inandırır ve onu savaşan ülkelerin gizli diplomasisinin elinde bir oyuncağa çevirir. Özellikle, bir dizi devrim olmaksızın sözde demokratik bir barışın mümkün olduğu fikri, tamamen yanlıştır.

Çarlık Monarşisinin Yenilgisi

Her bir ülkede, yapılan devrimci propaganda o ülkenin yenilgisine yol açacak olsa bile, emperyalist savaşa katılan hükümetlere karşı verilen mücadelede herhangi bir tereddüte yer yoktur. Hükümet ordusunun yenilgisi, söz konusu hükümeti zayıflatır, baskı altında tuttuğu milliyetlerin kurtuluşunu hızlandırır ve egemen sınıflara karşı iç savaşı kolaylaştırır.

Bu durum, özellikle de Rusya için geçerlidir. Rusya’nın kazanacağı bir zafer, gericiliğin hem ülke içinde hem de dünyada güçlenmesini ve işgal edilen bölgelerde yaşayan halkların tümüyle köleleştirilmesini beraberinde getirecektir. Bu nedenle Rusya’nın yenilgisi her halükarda ehvenişerdir.

Diğer Parti ve Gruplara Karşı Tutum

Adeta şovenizm sağanağı yaratan bu savaş, bir şeyi açığa çıkardı: Demokratik (Narodnik) aydınlar kadar Sosyalist Devrimciler’in partisi (Mysl’da merkezileşen muhalefet eğiliminin tüm istikrarsızlığıyla) ve Plehanov tarafından desteklenen tasfiyecilerin ana grubu (Naşa Zarya), şovenizm batağına saplanmıştır. Pratikte de, Larin ve Martov’un şovenizme sundukları örtülü destekten, Akselrod’un yurtseverlik ilkesi savunusuna kadar, Örgütlenme Komitesi de şovenizmin safındadır. Elbette bunlara, Alman hayranı bir şovenizmin hakim olduğu “Bund”u da eklemek gerek. Brüksel Bloku (3 Temmuz 1914’teki) dağıldı; “Naşe Slovo” çevresinde toplanan unsurlar ise, enternasyonalizme duydukları platonik sempati ile her ne pahasına olursa olsun “Naşa Zarya” ve Örgütlenme Komitesi’yle birleşme çabaları arasında gidip geliyor. Benzer bir bocalama, Çheidze’nin sosyal demokrat grubunda da görülüyor. Bu grup, bir yandan Plehanov’cu yani şovenist Mankov’u ihraç ederken, bir yandan da mümkün olan her yola başvurarak, Plehanov’un, “Naşa Zarya”nın, Akselrod’un, “Bund”un ve diğerlerinin şovenizmini gizlemek istiyor.

Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin Rusya’daki görevi; proletaryanın 1912-1914’te, asıl olarak Pravda tarafından yaratılan birliğini pekiştirmek ve sosyal şovenistlerden örgütsel olarak kesin bir kopuş gerçekleştirerek, işçi sınıfının Sosyal Demokrat Parti örgütlerini yeniden kurmaktır. Geçici anlaşmalar, ancak ve ancak, Örgütlenme Komitesi, “Naşa Zarya” ve “Bund” ile kesin bir örgütsel kopuş gerçekleştiren sosyal demokratlarla yapılabilir.

19 Şubat (4 Mart) 1915’ten

daha geç yazılmadı.

29 Mart 1915’te, “Sosyal-Demokrat”ın

40. sayısında yayınlandı.

“Sosyal-Demokrat”taki metin esas alınmıştır.

5-8 EYLÜL 1915
ULUSLARARASI
SOSYALİST KONFERANSI’NDA
DEVRİMCİ MARKSİSTLER

Konferanstaki ideolojik mücadele, birlikte hareket eden bir grup enternasyonalistle, yani devrimci Marksistler ile, konferansın sağ kanadını oluşturan Kautsky’ye meyilli bir grup arasında yaşandı. Enternasyonalist grubun birliği ve uyumu, konferansın en önemli olgularından ve en büyük başarılarından biri oldu. Savaşın başlamasından bir yıl sonra, partimizin temsil ettiği eğilimin, Enternasyonal’de kesin bir karar alınmasını ve bu karara ilişkin olarak bir bildiri taslağının kabul edilmesini sağlayan; Rusya’nın, Polonya’nın, Litvanya bölgesinin, Almanya’nın, İsveç’in, Norveç’in, İsviçre’nin ve Hollanda’nın tutarlı Marksistlerini etrafında birleştiren tek eğilim olduğunu kanıtladı.

Peki, kararsız grubun bize karşı ileri sürdüğü argümanlar nelerdi? Almanlar, devrimci çarpışmalara doğru ilerlediğimizi kabul ettiler. Ama, –diyorlardı– siperlerde kardeşleşme, politik grevler, sokak gösterileri ve iç savaş gibi şeyleri, herkese ilan etmek gerekmez. Böyle şeyler yapılır ama söylenmezmiş. Başkaları da ekledi: Çocukça bir şey bu, ortalığı birbirine katmak demek.

Alman yarı-Kautsky’ciler, gülünçlüğe ve terbiyesizliğe varan bu çelişkili ve kaçamak sözlerinin cezasını, bir açıklama yayınlayarak kendi kendilerine verdiler. Bu açıklamada, Rusya Sosyal Demokrat İşçi Grubu üyelerine duyulan sempati ifade ediliyor ve onların örneğini “izlemek gerektiği” salık veriliyordu. Oysa, iç savaşı “dünya aleme duyuran”, bizim merkez organımız “Sosyal-Demokrat”ı bizzat onlar dağıtmıştı.

Bizim Almanlara yanıtımız ise şöyle oldu: Kautsky’nin ortaya koyduğu o berbat yoldan gidiyorsunuz. Sözde yaklaşan devrimi savunuyorsunuz, iş pratiğe gelince, bunu kitlelere açıkça söylemekten, onlara çağrı yapmaktan ya da devrim sürecinde deneyecekleri ve meşrulaştıracakları mücadele araçlarını göstermekten kaçınıyorsunuz. 1847’de yurtdışında yaşayan Marx ve Engels, –darkafalı Almanlar, yurtdışından bile olsa devrimci mücadele yöntemlerinin dile getirilmesi karşısında dehşete kapılıyordu!– ünlü “Komünist Parti Manifestosu”nda devrim çağrısı yaptılar; açık yüreklilikle zor kullanımından bahsettiler ve devrimci amaçları, görevleri ve yöntemleri gizlemek için yapılan her türlü girişimi alçaklık olarak mahkûm ettiler. 1848 Devrimi, yalnızca Marx ve Engels’in olaylara doğru bir taktikle yaklaştıklarını kanıtladı. Rusya’daki 1905 Devrimi’nden yıllar önce, o zamanlar hâlâ bir Marksist olan Plehanov, 1901’in eski “İskra”sında, bütün yayın kurulunun görüşlerini ifade ettiğinden imzasız bir makale yayınlamıştı. Bu makalede, ayaklanmadan, hazırlıklardan, sözgelimi sokak gösterilerinden, hatta süvarilere karşı mücadelede telgraftan yararlanmak gibi bazı teknik olanaklardan bile söz ediliyordu. Rusya devrimi de, yalnızca eski “İskra”cıların olaylara doğru taktiklerle yaklaştığını ortaya koydu. Şimdi de iki seçeneğimiz var: Ya savaşın Avrupa’da devrimci bir durum yarattığına; emperyalist dönemin bütün ekonomik ve sosyopolitik koşullarının bir proletarya devrimine yol açacağına gerçekten inanıyoruzdur –ki bu durumda kitlelere devrimin gerekliliğini anlatmak, çağrısını yapmak, gerekli örgütleri yaratmak ve bu zorlu mücadelenin türlü yöntemlerini ve “tekniklerini” açıkça ve korkusuzca ifade etmekle yükümlüyüzdür. Bu görevimiz, devrimin yeterince güçlü olup olmamasına ya da birinci veya ikinci emperyalist savaş sırasında gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine vb. bağlı değildir. Ya da, devrimci bir durum olduğuna inanmıyoruzdur; o zaman da, savaşa karşı savaştan söz etmenin hiçbir anlamı yoktur. Bu durumda, biz aslında, Südekum-Plehanov ya da Kautsky türünden ulusal liberal-işçi politikacılarıyız demektir.

Fransız delegeler de, Avrupa’daki durumun, gördükleri kadarıyla, devrime yol açacağını belirttiler. Ama daha sonra eklediler: “Buraya, Üçüncü Enternasyonal için bir formül üretmeye gelmedik.” İkinci olarak da, Fransız işçisinin “hiç kimseye ve hiçbir şeye inanmadığını”, kafasının anarşist ve Hervé’ci söylemlerle doldurulmuş olduğunu ve cesaretinin kırıldığını söylediler. İlk iddia mantıksızdır, çünkü tutarsız, eksik ve yeterince bir fikir vermese de, ortak uzlaşma bildirisi, Üçüncü Enternasyonal için “bir formül üretiyor”. İkinci iddia ise, ciddiye alınması gereken çok önemli bir iddiadır; çünkü Fransa’nın özgün durumunu hesaba katıyor, ve bunu, anayurdun savunulması ya da düşman işgali açısından değil, Fransız işçi hareketinin “hassas noktaları” açısından yapıyor. Ancak, buradan çıkarılacak sonuç, Fransız sosyalistlerinin, proletaryanın Avrupa’daki genel devrimci hareketine diğerlerinden belki daha yavaş katılacakları olabilir; ama bu hareketin gereksiz olduğu sonucu kesinlikle çıkarılamaz. Farklı ülkelerin proletaryasının, ne kadar hızlı, hangi yollardan ve hangi özel biçimleri kullanarak devrimci eyleme kalkışacağı sorusu, Konferans’ta ele alınmadı, alınamazdı da. Bunun için koşullar henüz olgunlaşmamıştır. Bugün için bizim görevimiz, hep birlikte doğru taktiklerin propagandasını yapmaktır. Bunun akabinde olaylar, hareketin hızını ve genel çizginin (ulusal, yerel ve sendikal) değişikliklerini belirleyecektir. Eğer anarşist söylemler Fransız proletaryasının cesaretini kırıyorsa, Millerand’cılık da cesaretini kırıyor demektir ve manifestoda bazı şeyleri söylemeyerek bu cesaretsizliği artırmak bizim işimiz değildir.

Şu son derece doğru ve karakteristik söz, Merrheim’den başkasına ait değil: “(Sosyalist) Parti, Jouhaux (Genel İşçi Konfederasyonu’nun Sekreteri) ve hükümet, tek şapkanın altındaki üç baştır.” Bu doğru. Bu, Fransız Enternasyonalistlerinin partiye ve bay Jouhaux’a karşı, bir yıl boyunca yürüttükleri mücadelenin ortaya çıkardığı tecrübeler tarafından da kanıtlanan bir gerçektir. Buradan çıkacak tek sonuç var: Oportünist partilere ve anarkosendikalist önderlere karşı mücadele edilmeden, hükümete karşı mücadele edilemez. Bizim kararımızın aksine, ortak manifesto yalnızca mücadeledeki görevleri gösterdi ama oportünist partiler ve anarkosendikalist önderler hakkında söylenebilecek her şeyi söylemedi.

Bizim taktiklerimize karşı çıkan İtalyanlardan biri şöyle dedi: “Taktikleriniz ya çok geç kalıyor” (çünkü savaş çoktan başladı) “ya da çok erkenci” (çünkü savaş henüz devrimin koşullarını yaratmadı). “Üstüne üstlük, bütün propagandamız daima ‘şiddete karşı’ olmak üstüne kurulmuşken, siz Enternasyonal’in ‘programını değiştirmeyi’ öneriyorsunuz.” Buna, Jules Guesde’nin “En Garde!”sinden alıntı yaparak cevap vermek bizim için hiç de zor olmadı. Böylece İkinci Enternasyonal’in etkili önderlerinden hiçbirinin şiddet kullanımını ve doğrudan devrimci mücadele yöntemlerini genel olarak reddetmediğini gösterdik. Yasal mücadele, parlamentearizm ve ayaklanmanın, bir zincirin halkaları gibi birbirlerine bağlı olduğu ve hareketin koşulları değiştikçe, kaçınılmaz olarak, birinden diğerine geçilmek zorunda olunduğu, her zaman söylenegeldi. Aynı kitap “En Garde!”den, Guesde’nin 1899’da yaptığı konuşmadan bir alıntı daha yaptık. Orada Guesde, pazarlar ve sömürgeler için yapılacak bir savaş ihtimalinden bahsediyordu ve eğer böyle bir savaşta Fransız, Alman ya da İngiliz Millerand’ları peydahlanacaksa, “Uluslararası işçi sınıfı dayanışmasından geriye ne kalacak?” diye soruyordu. Bu konuşmasında Guesde, kendisini aslında peşinen mahkûm etmişti. Devrim propagandası yapmanın “zamansız oluşu” açısından bu itiraz, Roman ülkeleri sosyalistleri arasında yaygın olarak görüldüğü gibi bir kavram karmaşasına yaslanıyor: Onlar, bir devrimin başlaması ile devrim için yapılan açık ve doğrudan propagandayı birbirine karıştırıyorlar. Rusya’da kimse 1905 devrimine, 9 Ocak’tan önce tarih vermedi; ama kelimenin en dar anlamıyla devrimci propaganda, kitlesel eylemlerin, gösterilerin, grevlerin ve barikatların propagandası ve hazırlıkları yıllar öncesinden başlandı. Örneğin eski “İskra”, bu içerikte propagandaya 1900’ün sonlarında başladı; tıpkı Marx’ın 1847’de yaptığı gibi. Ki o zaman da hiçkimse bunun henüz Avrupa’da bir devrimin başlangıcı olduğunu düşünmüyordu.

Devrim bir kez başladıktan sonra, liberaller ve devrimin diğer düşmanları tarafından bile “tanınır”; ama çoğunlukla bunu, aldatmak ve ihanet etmek için yaparlar. Devrimciler ise devrimi, devrimden önce öngörürler, kaçınılmazlığını fark ederler ve kitlelere bunun gerekliliğini anlatırlar, yol ve yöntemlerini açıklarlar.

Tarihin cilvesine bakın ki, konferansı toplama inisiyatifini Grimm’in elinden almaya çalışan ve sol kanadın konferansını dağıtma girişiminde bulunan Kautsky ve arkadaşları, bizzat konferansı sola iten kişiler oldular (Grimm’in konferansta açığa çıkardığı gibi Kautsky’nin en yakın arkadaşları, bu amaçla turneye bile çıkmışlar). Oportünistler ve Kautsky’ciler, yaptıklarıyla, partimizin izlediği çizginin doğruluğunu kanıtlamış oldular.

“Sosyal-Demokrat”

sayı 45-46, 11 Ekim 1915

Sosyal-Demokrat”ın
metni esas alınmıştır.

OPORTÜNİZM VE
II. ENTERNASYONAL’İN ÇÖKÜŞÜ⁸²

I

İkinci Enternasyonal gerçekten varlığını sona erdirdi mi? Bu, Kautsky ve Vandervelde gibi onun en yetkili temsilcileri tarafından inatla inkâr ediliyor. Onlara göre, ilişkilerin kesintiye uğramasının dışında olan biten pek bir şey yok; her şey gayet yolunda gidiyor.

İşin doğrusuna ulaşmak için, özellikle mevcut emperyalist dünya savaşını konu edinen ve dünyadaki tüm sosyalist partiler tarafından kabul edilmiş olan 1912 Basel Kongresi Manifestosu’na⁸³ dönelim. Şunu da söylemek gerekir ki kuramsal olarak, hiçbir sosyalist, tek tek her savaşın somut ve tarihsel değerlendirmesini yapmak gerektiğini yadsımaya cesaret edemez.

Şimdi savaş çıktığına göre, hem tescilli oportünistler hem de Kautsky’ciler, ne Basel Manifestosu’nu inkâr etmeye, ne de sosyalist partilerin savaş sırasındaki tutumlarını onda sınamaya cesaret edebiliyorlar. Neden mi? Çünkü Manifesto, her ikisini de açıkça teşhir ediyor.

Basel Manifestosu’nda ne anayurdun savunulmasına ne de bir saldırı savaşıyla savunma savaşı arasındaki ayrıma ilişkin bir sözcük var; şu günlerde Almanya’nın ve Dörtlü İttifak’ın⁴⁰ Kautsky’cileri⁸⁴ ile oportünistlerinin dünyanın her tarafında, her köşe başında kulaklarımızın zarını yırtarcasına kopardıkları patırtılara ilişkin hiçbir şey yok. Manifesto bunları ifade edemezdi, çünkü onun söyledikleri, bu tür kavramların kullanılmasını kesin olarak dıştalamaktadır. Onlarca yıldır bugünkü savaşa zemin hazırlayan, 1912 yılında büsbütün açığa çıkan ve 1914’te savaşa yol açan bir dizi siyasi ve ekonomik çatışmadan son derece somut bir biçimde söz ediyor. Manifesto, “Balkan hâkimiyeti” uğruna yaşanan Rus-Avusturya çatışmasını; “Anadolu’daki fetih politikaları” nedeniyle İngiltere, Fransa ve Almanya (evet tüm bu ülkeler!) arasındaki anlaşmazlığı; Arnavutluk’taki “egemenlik çekişmesi” için yaşanan Avusturya-İtalya çatışmasını hatırlatıyor. Kısacası Manifesto, tüm bunları “kapitalist emperyalizm”den kaynaklanan çatışmalar olarak tanımlıyor. Böylece Manifesto, bugünkü savaşın talancı, emperyalist, gerici ve köleleştirici bir savaş olduğunu; yani anayurdu savunma düşüncesi teorik olarak boş söz, pratikte ise bir saçmalık olduğunu, son derece açık bir şekilde gözler önüne seriyor. Büyük köpekbalıkları, başka halkların “anayurtları”nı yutmak için birbirleriyle didişiyorlar. Manifesto, tartışılmaz tarihi gerçeklerden kaçınılmaz sonuçlar çıkarıyor: Bu savaş, “halkın çıkarına olduğu bahanesine dayanılarak hiçbir biçimde haklı gösterilemez”; savaş “kapitalistlerin kârları ve hanedanlıkların hırsı için” hazırlanıyor. İşçilerin “birbirlerini vurup kırmaları” bir “suç” olacaktır. Manifesto’nun söylediği işte budur.

Kapitalist emperyalizm çağı, olgunlaşmış, çürümeye yüz tutmuş, yerini sosyalizme terk edecek olgunluğa ulaşmış bir kapitalizmin çağıdır. 1789 ile 1871 yılları arasındaki dönemde tarihin gündeminde, feodalizm ile mutlakiyetin devrilmesi ve yabancı boyunduruğundan kurtuluş vardı ve bu dönem kapitalizmin ilerici evresiydi. Yalnızca ve yalnızca bu temelde “anayurdun savunulması”na, yani zulme karşı savunmaya, izin verilebilirdi. “Anayurdun savunulması” kavramı bugün bile, emperyalist büyük güçlere karşı bir savaş söz konusu olduğunda geçerli olacak bir kavramdır, ama emperyalist büyük güçlerin kendi aralarındaki bir savaşa, Balkan ülkelerinden, Anadolu’dan kimin daha büyük bir pay kapacağına karar verecek olan bir savaşa bu kavramı uygulamak gülünç olurdu. Dolayısıyla mevcut savaşta “anayurdun savunulmasını” savunan “sosyalist”lerin, tıpkı suç yerinden uzak duran bir hırsız gibi, Basel Manifestosu’ndan uzak durmaları hiç de şaşırtıcı değil. Zira, Manifesto onların sosyal şovenist, yani lafta sosyalist ancak eylemlerinde şovenist; yani “kendi” burjuvazilerine, yabancı ülkeleri yağmalayıp diğer ulusları köleleştirmekte yardımcı olduklarını kanıtlıyor. Ve şovenizmin özü tam da budur; “kendi” anayurdunu savunmak adına başka halkların anayurtlarını tutsaklaştırmayı amaçlamak.

Bu savaşın bir ulusal kurtuluş savaşı olarak değerlendirilmesi bir taktiği, onun emperyalist olarak nitelendirilmesi ise başka bir taktiği doğurur. Manifesto açıkça ikincisine işaret ediyor. Savaş, diyor Manifesto, hafifletilmesi ya da anayurdun savunulması için değil, tam aksine kitleleri “ayaklandırmak” ve “kapitalist egemenliğin çöküşünü hızlandırmak” için “kullanılması” gereken “ekonomik ve politik bir krize yol açacaktır”. Tarihsel koşulların henüz yeterince olgunlaştırmadığı bir şeyi hızlandırmak olası değildir. Manifesto, toplumsal devrimin olanaklı olduğunu, bunun için koşulların olgunlaştığını ve bunun tam olarak da savaşla birlikte patlak vereceğini bildiriyor. Manifesto, Paris Komünü ve Rusya’daki 1905 Devrimi örneğine, yani kitlesel grevlere ve iç savaşa dayanarak “yönetici sınıflar”ın “proleter bir devrim”den korktuğunu belirtiyor. Kautsky’nin yaptığı gibi, sosyalizmin bugünkü savaşa ilişkin tavrının tanımlanmadığını iddia etmek, su katılmamış bir yalandır. Bu sorun yalnızca tartışılmakla kalmamış, devrimci proleter kitle mücadelesi taktiğinin belirlendiği Basel’de aynı zamanda karara da bağlanmıştır.

Basel Manifestosu’nu tümden ya da can alıcı yanlarını görmezlikten gelip, onun yerine bazı liderlerin konuşmalarından ya da tek tek partilerin kararlarından, birincisi Basel’den önce yapılmış, ikincisi dünyadaki tüm partilerin kararını oluşturmayan, üçüncüsü, yalnızca bugünkü savaşla değil çeşitli olası savaşlarla ilgili olan alıntılar yapmak resmen ikiyüzlülüktür. Meselenin özü şudur: Avrupalı büyük güçler arasındaki ulusal savaşlar çağının yerini, bu güçler arasındaki emperyalist savaşlar çağı aldı; Basel Manifestosu da, bu olguyu öncelikle resmi olarak saptamak zorundaydı.

Basel Manifestosu’nu içi boş bir tehdit, basmakalıp bir laf yığını, adeta havadan sudan bir metin olarak ele almak, hata olur. Bu manifestoyla teşhir edilenler, böyle olmasını isterdi elbet. Ancak bu doğru değil. Manifesto, İkinci Enternasyonal dönemi boyunca yürütülmüş olan devasa propagandanın semeresidir; sosyalistlerin tüm dillerdeki yüz binlerce konuşmada, makalede ve bildiride yaydıklarının bir özetidir. Manifesto sadece, örneğin 1899’da, savaş durumunda sosyalist kabineciliği ağır bir biçimde mahkûm eden ve “kapitalist korsanlar” tarafından kışkırtılan savaştan söz eden Jules Guesde’nin yazdıklarını yineliyor. (“En Garde!”, sf. 175) Guesde, “kapitalist korsanlar” tarafından kışkırtılan savaştan söz etmişti (“En Garde!”, sf. 175). Sadece, Kautsky’nin 1909 yılında “İktidar Yolu”nda yazdıklarını, “barışçıl” dönemin bittiği, savaşlar ve devrimler çağının başladığı saptamasını tekrarlıyor. Basel Manifestosu’nu bir araba dolusu laf ve bir hata olarak göstermek, sosyalistlerin son yirmi beş yılda yaptıkları her şeyi de salt bir laf kalabalığı ya da bir hata gibi göstermek demektir. Oportünistler ve Kautsky’ciler, Manifesto’nun uygulanmaması nedeniyle ortaya çıkan çelişkiden son derece rahatsızlar, çünkü bu çelişki İkinci Enternasyonal’in çalışmalarındaki derin çelişkileri açık bir biçimde gözler önüne seriyor. 1871-1914 döneminin göreli “barışçıl” karakteri, oportünizmin önce bir ruh hali, sonunda da işçi bürokrasisi ve benzer küçük burjuvalar arasında bir grup ya da bir katman oluşturuncaya değin, bir eğilim olarak beslenmesine hizmet etti. Bu unsurlar, devrimci amaç ve devrimci taktiklerin yalnızca lafazanlığını yaparak işçi hareketini kontrol altına alabiliyorlardı. Kitlelerin güvenini kazanabildiler, çünkü tüm bu “barışçıl” çalışmanın, proleter devrimin yalnızca bir hazırlığı olduğuna dair yeminler ettiler. Bu çelişki, mutlaka patlaması gereken bir çıbandı ve nitekim patladı da. Şimdi tüm sorun şundan oluşur: Kautsky ve ortaklarının yaptığı gibi, “birlik” (irinle de birlik) adına bu irini tekrar vücudun içine sokmak için mi uğraşmalı yoksa bu irin, böylesi bir sürecin neden olacağı sancıya aldırmaksızın, işçi hareketinin tamamıyla iyileşmesine yardımcı olmak için mümkün olan en ivedi şekilde ve titizlikle mi temizlenmeli?

Savaş harcamaları için oy vermiş olanların, kabinelere girenlerin, 1914-1915’te anayurdun savunulması fikrini savunanların sosyalizme ihanetleri apaçıktır. Bunu ancak ikiyüzlüler inkâr edebilir. Bu ihanet açıklanmalıdır.

II

Bütün sorunu, kişiselleştirilmiş bir sorun olarak algılamak gülünç olurdu. Plehanov ve Guesde vb. adamların oportünizmle ne ilgisi olabilir? diye soruyor Kautsky (“Die Neue Zeit”, 28 Mayıs, 1915). Kautsky vb. işin içindeyken oportünizmden söz etmek de ne demek? diye yanıtlıyor Akselrod, Dörtlü İttifak’ın oportünistleri adına (“Die Krise der Sozialdemokratie” [Uluslararası sosyal demokrasisinin krizi...], Zürich, 1915, sf. 21). Bu tam bir komedi. Eğer ki tüm hareketin bunalımı açıklanacaksa, mevcut politikanın öncelikle ekonomik önemi; ikinci olarak altında yatan fikirler ve üçüncü olarak da, sosyalist hareket içindeki çeşitli akımların tarihi üzerine bir inceleme yapılmalıdır.

1914-15 yılı savaşında “anayurt savunması”nın ekonomik özü nedir? Tüm büyük güçlerin burjuvazileri, dünyayı bölmek ve sömürmek, diğer ulusları baskı altına almak için savaşıyor. Burjuvazinin devasa kârlarından birkaç kırıntı da, işçi bürokrasisinden, işçi aristokrasisinden ve küçük burjuva yol arkadaşlarından oluşan küçük bir grubun payına düşebilir. Sosyal şovenizm ve oportünizm aynı sınıfsal temele dayanıyor; yani küçük bir grup ayrıcalıklı işçinin, işçi sınıfı yığınlarına karşı “kendi” ulusal burjuvazileriyle ittifakına dayanıyor. Bu ittifak, burjuvazi uşaklarının, sömürülen sınıfa karşı burjuvaziyle ittifakıdır.

Oportünizm ve sosyal şovenizmin politik içeriği aynıdır: Sınıf işbirlikçiliği, proletarya diktatörlüğünün inkârı, devrimci eylemin reddi, burjuva yasallığının koşulsuz kabulü, burjuvaziye güven ve proletaryaya güvensizlik. Sosyal şovenizm, İngiliz liberal işçi siyasetinin, Millerand’cılık ve Bernstein’cılığın dolaysız bir devamı ve tamamlayıcısıdır.

İşçi hareketindeki iki ana eğilim, devrimci sosyalizm ve oportünist sosyalizm arasındaki mücadele 1889 ile 1914 arasındaki bütün dönemi kapsar. Bugün de savaşa karşı tutum konusunda, her ülkede iki temel eğilim söz konusu. Kişilere gönderme yapma biçimindeki burjuva ve oportünist alışkanlığı bir kenara bırakıp eğilimleri, bir dizi ülke nezdinde ele alalım. On Avrupa ülkesini ele alalım meselâ: Almanya, İngiltere, Rusya, İtalya, Hollanda, İsveç, Bulgaristan, İsviçre, Belçika ve Fransa. Oportünist ve devrimci eğilim arasındaki bölünme, ilk sekizinde sosyal şovenistler ve enternasyonalistler arasında bir bölünme olarak ortaya çıkıyor. Sosyal şovenizmin Almanya’daki kaleleri “Sozialistische Monatshefte” ile Legien ve ortakları; İngiltere’de ise Fabianlar⁴¹ ve İşçi Partisi’dir (Bağımsız İşçi Partisi her zaman onlarla müttefik olmuş, onların yayın organını desteklemiş ve bu blokta enternasyonalistler her zaman sosyal şovenistlerden daha zayıf olagelmişken, İngiltere Sosyalist Partisi’nin⁴² dörtte üçü enternasyonalisttir. Bu eğilimi Rusya’da “Naşa Zarya” (şimdi “Naşe Delo”), Örgütlenme Komitesi ve Çheidze önderliğindeki Duma grubu temsil ederken; İtalya’da Bissolati liderliğindeki reformistler; Hollanda’da Troelstra’nın partisi; İsveç’te Branting’in öncülüğündeki parti çoğunluğu; Bulgaristan’da sözde “Geniş Sosyalistler” partisi ve İsviçre’de de Greulich ve ortakları temsil ediyor. Tüm bu ülkelerde sosyal şovenizme karşı bir biçimiyle güçlü bir protesto dile getirenler devrimci sosyal demokratlardır. Fransa ve Belçika ise iki istisnadır; buralarda da enternasyonalizm var olmakla birlikte çok zayıf.

Sosyal şovenizm oportünizmin son sınırına vardırılmış biçimidir. Burjuvazi ve genelkurmaylarla yapılacak açık ve bayağı ittifaklar için biçilmiş kaftandır. Zaten ona olağanüstü gücünü, yasal basın ve kitleleri aldatma tekelini veren de bu ittifaktır. Oportünizmi parti içi bir olgu olarak ele almayı sürdürmek gülünçtür. Basel kararını David, Legien, Hyndman, Plehanov ve Webb’le birlikte yerine getirmeyi düşünmek saçmalıktır. Sosyal şovenistlerle birliğin anlamı, diğer ulusları sömüren “kendi” ulusal burjuvazinizle birlik, uluslararası proletaryayı bölmektir. Ne var ki bu, oportünistlerden kopmanın her yerde hemen olanaklı olduğu anlamına gelmez. Bu sadece, tarihsel olarak bu kopuşun yakınlaştığı, proletaryanın devrimci mücadelesi için gerekli ve kaçınılmaz olduğu ve “barışçıl” kapitalizmden emperyalist kapitalizme geçişte kılavuzluk eden tarihin, bu kopuş için gerekli olan yolun taşlarını bizim için döşediği anlamına gelir. Volentem ducunt fata, nolentem trahunt.⁸⁵

III

Tüm bunlar, burjuvazinin kurnaz temsilcileri tarafından gayet iyi biliniyor. Bundan dolayı “anayurt savunucuları”nın, diğer bir deyişle emperyalist yağma savunucularının, başını çektiği mevcut sosyalist partilere düzdükleri övgülerde bu kadar cömertler. Bundan dolayı hükümetler, sosyal şovenist liderleri, gerek bakanlık görevleriyle (Fransa ve İngiltere’de), gerek dokunulmaz bir yasal varoluş tekeliyle ödüllendiriliyorlar (Almanya ve Rusya’da). Bundan dolayı, sosyal demokrat partinin en güçlü olduğu ve belirgin bir şekilde ulusal-liberal, karşıdevrimci bir işçi partisine dönüştüğü Almanya’da işler, savcılığın “azınlık” ile “çoğunluk” arasındaki mücadeleyi “sınıf kinini tahrik” olarak nitelendirdiği bir noktaya vardı! Ve bundan dolayı, akıllı oportünistlerin en büyük kaygısı, 1914 ve 1915’te burjuvaziye pek çok iyiliği dokunmuş eski partilerin, önceki “birlikleri”nin korunması yönündedir. Dünyanın tüm ülkelerinde bu oportünistler tarafından benimsenen düşünceler, bir Alman sosyal demokratın, Monitör imzasıyla Nisan 1915’te, “Preußische Jahrbücher”⁴³ adındaki gerici dergide çıkan bir makalesinde övgüye değer bir açık sözlülükle dile getirilmişti. Monitör, sosyal demokratların daha da fazla sağa kaymalarının burjuvazi için son derece tehlikeli olduğunu düşünüyor. “Sosyalist ideallere sahip bir işçi partisi olma özelliğini korumalı, zira bu özelliğini terk ettiği gün, yeni bir parti doğacak ve eski partinin reddettiği programı, ona daha da radikal bir biçim vererek, benimseyecektir.” (“Preußische Jahrbücher”, 1915, sayı 4, sf. 50-51)

Monitör tam da üstüne bastı. İngiliz Liberallerle Fransız Radikallerin her zaman istediği de buydu zaten: Kitleleri kandırmak ve onları Lloyd George’lara, Sembat’lara, Renaudel’lere, Legien’lere ve Kautsky’lere, yağmacı bir savaşta “anayurdun savunmasını” vaaz edebilen bu adamlara güvenmeleri yönünde ikna etmek için devrimci tınıya sahip sözcük yığınları.

Ancak Monitör, oportünizmin yalnızca bir çeşidini, açık, kaba ve alaycı olanını temsil ediyor. Diğerleri ise, gizlilik, incelik ve “dürüstlük”le davranıyorlar. (Engels bir keresinde, işçi sınıfı için en büyük tehlikenin “dürüst” oportünistler olduğunu söylemişti.) İşte bir örnek.

Kautsky, “Die Neue Zeit”da⁴⁴ (26 Kasım, 1915) şunları yazdı: “Çoğunluğa karşı muhalefet büyüyor; kitleler muhalif bir ruh hali içinde ... Savaştan sonra” (yalnızca savaştan sonra mı? –N. L.) “sınıf düşmanlıkları öylesine keskinleşecek ki radikalizm kitleler arasında güç kazanacak... Savaştan sonra,” (yalnızca savaştan sonra mı? –N. L.) “radikal unsurların Parti’yi yüzüstü bırakması ve parlamento karşıtı bir kitle hareketi çizgisine akın etmesi tehlikesiyle karşı karşıya kalacağız... Böylece Partimiz, hiçbir ortak yanı olmayan iki uç kampa bölünüyor.” Birliği korumak için Kautsky, Reichstag’daki çoğunluğu, azınlığın parlamentoda birkaç radikal konuşma yapmasına izin vermeleri için ikna etmeye çalışıyor. Bu da Kautsky’nin, birkaç radikal parlamento konuşmasını, devrimci kitleleri, devrimle “tek bir ortak noktaları” olmayan, uzun zamandır sendikaların liderliğini elinde bulunduran ve şimdi, burjuvazi ve hükümetle kurduğu yakın ittifaklarına bel bağlayarak, Parti’nin de liderliğini kapmış oportünistlerle uzlaştırmak için kullanmak istediği anlamına geliyor. Bununla Monitör’ün “programı” arasında esasta ne gibi bir fark var? Marksizmi orta malı haline getiren süslü laflar dışında hiçbir fark yok.

Reichstag grubunun 18 Mart 1915 tarihindeki bir toplantısında, Kautsky’ci Wurm, “ipleri fazla germeye” karşı “uyarıda” bulunuyor. “İşçi kitleleri arasında çoğunluğa karşı gittikçe büyüyen bir muhalefet var, Marksist” (?! bir baskı hatası olmalı: “Monitörcü” olarak okumak gerek) “Merkez’e bağlı kalmalıyız.” (“Savaşa Karşı Sınıf Mücadelesi! ‘Liebknecht olayı’yla ilgili materyal.” El yazması olarak basılmış, sf. 67.) Böylece, kitlelerin devrimci olduğu gerçeğinin, daha Mart 1915’te bütün Kautsky’ciler (sözde “Merkez”) adına kabul edildiğini görüyoruz!! Ve sekiz buçuk ay sonra Kautsky bir kez daha, mücadele etmek isteyen bu kitleleri, oportünist, karşıdevrimci partiyle “uzlaştırmayı” önerir; üstelik, kulağa hoş gelen birkaç devrimci laf yardımıyla!!

Savaş, çoğu kez çürümüş olanı açığa çıkarmak ve geleneksel olanı bir yana atmakta oldukça yararlı olur.

İngiliz Fabianlarla Alman Kautsky’cileri karşılaştıralım. Gerçek bir Marksist olan Friedrich Engels, 18 Ocak 1893’te Fabianlar için şunları yazmıştı: “... toplumsal devrimin kaçınılmazlığını fark edecek kadar izan sahibi ama bu devasa görevi asla tek başına kaba proletaryaya emanet edemeyen, bu yüzden de başa geçme tevvecühünü gösteren bir grup kariyerist... Devrim korkusu, onların temel ilkesidir.” (Sorge’a Mektuplar, sf. 390)

Ve 11 Kasım 1893’te de şunları yazdı: “... proletaryanın, böylesi kaba, eğitimsiz bir kitlenin, bu akıllı avukat ve yazarlar, bu duygusal yaşlı kadınlar olmadan kendini kurtaramayacağını ve hiçbir şey başaramayacağını fark edecek kadar aklı olsa, bu kibirli burjuvalar ona kurtuluşunu lütfedecekler.” (age., sf. 401)

Kautsky “Marksizm”e çok güvendiği için, tıpkı bir Ferisî’nin⁸⁶ zavallı bir günahkârı küçümsemesi gibi, teorik olarak Fabianları hor görüyor. Ancak ikisi arasında gerçekte bir fark var mı ki? Her ikisi de Basel Manifestosu’na imza attı ve her ikisi de ona karşı, II. Wilhelm’in Belçika tarafsızlığına benzer bir tutum takındı. Ama Marx tüm hayatı boyunca, işçilerin devrimci ruhunu söndürmeye çalışanları en ağır biçimde mahkûm etti.

Kautsky, devrimci Marksistlere karşı yeni teorisi “ultra-emperyalizm”i öne sürdü. Bununla şunu demek istiyor: “ulusal mali sermayeler arasındaki rekabetin” yerini “dünyanın uluslararası mali sermaye tarafından ortaklaşa sömürüsü” alacaktır (Die Neue Zeit, 30 Nisan, 1915). Ancak ekliyor: “Kapitalizmin bu yeni evresinin olanaklı olup olmadığına karar verecek yeterli veriye henüz sahip değiliz.” Bu “evre”yi bulan, “olası” olduğunu bile açıkça ilan etmeye cüret edemediği “yeni bir evre”yi sadece varsayarak, dün yaptığı kendi devrimci açıklamalarını, devrimci görevleri ve proletaryanın devrimci taktiklerini reddediyor – bunları bugün, zaten patlak vermiş bir kriz “evre”sinde, savaşın ve sınıf karşıtlıklarının eşi görülmemiş ölçüde keskinleştiği bir evrede, yalanlıyor! Bu en rezil biçimiyle Fabian’cılık değil de nedir?

Rus Kautsky’cilerin lideri Akselrod, “zincirlerinden kurtulması için proleter hareketin uluslararasılaştırılması sorununun ağırlık merkezini, günlük çalışmanın uluslararasılaşmasında” görüyor; ve diyor ki, “emeğin korunması ve sosyal güvenlik yasalarının çıkarılması işçilerin uluslararası örgütlenmesinin ve eyleminin amacı haline gelmelidir” (Akselrod, Sosyal Demokrasinin Bunalımı, Zürich, 1915, sf. 39-40). Besbelli ki yalnızca Legien, David ve Webb’ler⁴⁵ değil, Lloyd George’un kendisi, Naumann, Briand ve Milyukov bile böylesi bir “enternasyonalizm”i onaylar. Gelecekteki Enternasyonal “(savaş halinde hükümetlere) karşı çıkarak devrimci bir kıyamet koparırsa” Akselrod, tıpkı 1912’de olduğu gibi, çok uzak bir gelecek için en devrimci sözleri sarf etmeye dünden razı. Bakın hele, ne kadar da cesuruz! Ama iş, kitleler arasında yeni başlamış devrimci mayalanmayı şimdi desteklemeye ve geliştirmeye gelince, Akselrod, bu devrimci kitle eylemleri taktiğinin, “örneğin mutlakiyetçiliğe karşı tayin edici savaşın müjdecisi olan Rusya’da 1901 öğrenci eylemlerinde olduğu gibi, toplumsal devrimin arifesinde olsaydık bir dereceye kadar haklı görülebileceğini” söylüyor. Lâkin şu an için, tüm bunlar birer “ütopya”dır, “Bakunin’cilik”tir, vs. Bu, Kolb’un, David’in, Südekum’un ve Legien’in halet-i ruhiyeleriyle tamamıyla uyumludur.

Sevgili ihtiyar Akselrod’un unuttuğu bir gerçek var; 1901’de Rusya’da hiç kimse, ilk “tayin edici” çarpışmanın dört yıl sonra –lütfen dikkat ediniz, dört yıl sonra– yapılacağını ve “tayin edici de olmayacağını” bilemedi ve zaten bilemezdi de. Bununla birlikte o zaman yalnızca biz, devrimci Marksistler, doğru olanı yaptık: Hemen saldırı çağrısında bulunan Kriçevski’ler ve Martinov’larla alay ettik. Biz işçilere sadece oportünistleri her yerden kovmalarını ve gösterilerle diğer devrimci kitle eylemlerini desteklemek, güçlendirmek ve yaymak için her türlü çabayı sarf etmelerini salık verdik. Bugün Avrupa’daki durum da tıpkı buna benziyor. Derhal bir saldırı çağrısı yapmak abes olur. Ne var ki, önce kendini sosyal demokrat olarak adlandırıp da sonra işçilere, oportünistlerle bağları koparmayı ve yeni yeni başlamakta olan devrimci hareketi ve eylemleri güçlendirmek, derinleştirmek ve keskinleştirmek için tüm gayretleriyle çaba göstermelerini tavsiye etmemek, utanç verici olurdu. Devrim asla gökten zembille inmez ve devrimci mayalanma başladığında onun “gerçek”, “sahici” bir devrime öncülük edip etmeyeceğini, ederse de ne zaman edeceğini hiç kimse söyleyemez. Kautsky ve Akselrod, işçilere eski, bayat, karşıdevrimci öğütlerde bulunuyorlar. Kautsky ve Akselrod, kitlelere, gelecekteki Enternasyonal’in tabii ki devrimci olacağına dair umutlar veriyorlar; ne çare ki bunu şimdi yalnızca karşıdevrimci unsurların –Legien’ler, David’ler, Vandervelde’ler ve Hyndman’lar– var olan egemenliğini korumak, kamufle etmek ve şirin göstermek amacıyla yapıyorlar. Legien ve ortaklarıyla “birleşme”nin “gelecekteki” devrimci Enternasyonal’i hazırlamak için en iyi yol olduğu gün gibi ortada değil mi?

Alman oportünistlerin lideri David, Partimiz Merkez Komitesi’nin 1 Kasım 1914 tarihli manifestosuna cevaben, “Dünya savaşını iç savaşa dönüştürmeye çalışmak çılgınlık olurdu,” diye yazıyor (Die Sozialdemokratie im Weltkrieg [Sosyal Demokrasi ve Dünya Savaşı], 1915, sf. 172). Bu manifesto başka şeylerin yanı sıra diyor ki:

“Savaş artık bir olgu haline geldiğine göre, bu dönüşüm ne kadar zor görünürse görünsün sosyalistler, bu doğrultudaki çalışmalarını sistematik bir biçimde ve sabırla sürdürmekten vazgeçmeyecek, asla bu yoldan dönmeyecektir.”⁸⁷

(David de bu bölümü alıntı yapmıştır, sf. 171.) David’in kitabının çıkmasından bir ay önce partimiz, “sistematik hazırlığı” aşağıdaki şekilde tanımladığı kararlarını yayınlamıştır: 1. Harcamalar için oy vermeyi reddetmek; 2. Toplumsal uzlaşmayı bozmak; 3. İllegal örgütler kurmak; 4. Siperlerdeki dayanışma gösterilerine destek vermek; 5. Tüm devrimci kitle eylemlerini desteklemek.

David de neredeyse Akselrod kadar cesur: 1912’de savaş olasılığı karşısında Paris Komünü’nü referans göstermeyi “çılgınlık” olarak görmüyordu...

Dörtlü Antant sosyal şovenistlerinin tipik bir temsilcisi olan Plehanov, devrimci taktikler konusunda David’le aynı görüşleri paylaşıyor. Onları “düşle maskaralık arası bir şey” olarak tanımlıyor. Ancak, tescilli bir oportünist olan Kolb’un şu yazdıklarını bir dinleyin: “Liebknecht taraftarlarının taktikleri, Alman ulusunun kendi içindeki mücadeleyi kaynama noktasına getirmekle sonuçlanacaktır.” (Die Sozialdemokratie am Scheidewege [Yol Ayrımındaki Sosyal Demokrasi], sf. 50)

Oysa ki, kaynama noktasına getirilmiş mücadele bir iç savaş değilse nedir?

Eğer Merkez Komitemizin temel noktalarda Zimmerwald Sol’un taktikleriyle uyuşan taktikleri –David’in, Plehanov’un, Akselrod’un, Kautsky ve diğerlerinin iddia ettiği gibi– “çılgınlık”, “düş”, “maceraperestlik”, “Bakunin’cilik” olsaydı, bırakın kaynama noktasına getirilmiş bir mücadeleyi, asla “ulusun kendi içindeki bir mücadeleye” bile yol açamazdı. Anarşist söylemler dünyanın hiçbir yerinde ulusun kendi içinde mücadeleye yol açmamıştır. Ancak gerçekler, savaşın neden olduğu krizin sonucunda tam da 1915’te, kitleler arasındaki devrimci mayalanmanın yükselişe geçtiğine, Rusya’daki grev ve politik gösterilerin, İtalya ve İngiltere’deki grevlerin ve Almanya’da açlık gösterileriyle politik eylemlerin yaygınlaştığına işaret ediyor. Bunlar, devrimci kitle mücadelelerinin başlangıcı değil de nedir?

Devrimci kitle hareketini desteklemek, geliştirmek, yaygınlaştırmak, keskinleştirmek ve illegal örgütler kurmak, ki bu örgütler olmadan “özgür” ülkelerde bile gerçeği halk kitlelerine anlatmak mümkün olamaz – Sosyal demokrasinin bu savaştaki pratik programının toplamı ve özü işte budur. Gerisi ise, oportünist ya da pasifist teorilerle ne kadar allanmış pullanmış olursa olsun, ya yalandır ya da salt laf kalabalığı.⁸⁸

Bu “Rus taktiği”nin (bu deyim David’e ait) Avrupa için elverişli olmadığı söylendiğinde, biz genelde gerçeklere işaret ederek yanıt veriyoruz. 30 Ekim’de Berlinli kadın yoldaşlardan oluşan bir delegasyon Parti’nin Berlin’deki Başkanlığı’nı ziyaret ederek, “şimdi geniş bir örgütlenme aygıtımız olduğu için sansürsüz broşür ve bildiri dağıtmak ve ‘izinsiz’ toplantılar düzenlemek Anti-Sosyalist Yasa zamanında olduğundan çok daha kolay... Eksik olan yöntem ve araçlar değildir, tersine anlaşılan eksik olan iradedir.” (Berner Tagwacht, 1915, sayı 271)

Bu kötü yoldaşlar Rus “sekterler” vs. tarafından mı yoldan çıkartılmışlar? Yoksa, gerçek kitleleri bu yoldaşlar temsil etmiyor da, Legien ve Kautsky mi ediyor? Yani, 27 Ocak 1915 tarihli raporunda gizli örgütler kurmak biçimindeki “anarşist” fikre karşı burnundan soluyan Legien; Berlin’deki 10 bin kişilik gösteriden dört gün önce 26 Kasım’da, sokak eylemlerini “maceraperestlik” olarak alenen suçlayacak kadar karşıdevrimci hale gelen Kautsky!

Boş konuşmalara ve Kautsky tarzı ırzına geçilmiş “Marksizm”e karnımız tok artık! Yirmi beş yıllık İkinci Enternasyonal’den, Basel Manifestosu’ndan sonra işçiler artık süslü laflara inanmayacaklardır. Oportünizm çürümeye yüz tutmuştur; oportünizm kesin olarak sosyal şovenizme dönüşerek burjuva kampa ilhak etmiştir: Sosyal demokrasi ile manevi ve politik bağlarını koparıp atmıştır. Örgütsel bağlarını da kesecektir. İşçiler şimdiden, devrimci kitle hareketini desteklemek için “sansürsüz” broşürler, “izinsiz” toplantılar yani gizli örgütler talep ediyor. Yalnızca böyle bir “savaşa karşı savaş”, boş laf değil, sosyal demokrat çalışmadır. Ve işte bu çalışma, zorlukları, geçici yenilgileri, yanılgıları, sapmaları, kesintileri ne kadar büyük olursa olsun, insanlığı muzaffer proletar devrime ulaştıracaktır.

Ocak 1916’da “Vorbote”,
sayı 1’de yayınlandı.
İmza: N. Lenin

“BARIŞ PROGRAMI” ÜZERİNE

Dergideki Almanca
metin esas alınmıştır.

Sosyal demokrat “Barış Programı” sorunu, “Zimmerwad’çıların”⁴⁷ ikinci uluslararası konferanslarının gündemindeki en önemli sorunlardan bir tanesi. Okuyucuya bu sorunun özünü hemen açmak için, II. Enternasyonal’in en yetkili temsilcisi ve tüm ülkelerdeki sosyal şovenistlerin en yetkili savunucusu Kautsky’nin konuyla ilgili bir açıklamasından alıntı yapacağız.

“Enternasyonal, savaş zamanlarında etkili bir araç değildir, o asıl olarak bir barış aracıdır... Barış için mücadele, barış zamanında sınıf mücadelesi.” (“Die Neue Zeit”, 27 Kasım, 1914) “Enternasyonal tarafından açık ve kesin şekilde belirtilen barış programlarının tümü, Kopenhag, Londra ve Viyana kongrelerinin hepsi, ulusların bağımsızlıklarının tanınmasını, hem de büsbütün haklı olarak, talep ediyorlar. Bu talep aynı zamanda şimdiki savaşta da bizim pusulamız görevini görmeli.”(Age., 21 Mayıs, 1915)

Bu birkaç kelime, sosyal şovenistlerin uluslararası birliğinin ve uzlaşmasının “programını” mükemmel bir biçimde ifade ediyor. Herkes, Südekum’un arkadaş ve taraftarlarının Viyana’da buluştuğunu ve tamamen onunla aynı tutumu takındığını, “anayurt savunması” kisvesi altında Alman emperyalizmini savunduğunu biliyor. Fransız, İngiliz ve Rus Südekum’lar Londra’da toplandılar ve “kendi” ulusal emperyalizmlerini aynı paravan altında savundular. Londra ve Viyana sosyal şovenist kahramanlarının gerçek politikaları, emperyalist savaşa katılımı haklı çıkartmak, hangi ulusal burjuvazinin diğer ülkeleri soymada önceliğe sahip olacağını belirlemek adına, Alman işçilerinin Fransız işçiler tarafından öldürülmelerini –ya da tersini– haklı göstermektir. Ve gerçek politikalarını gizlemek, işçileri kandırmak için hem Londra hem de Viyana kahramanları şu söyleme başvuruyorlar: Bizler, “ulusların bağımsızlığını tanıyoruz”, ya da başka bir deyişle, ulusların kendi kaderini tayin etme haklarını tanıyor, ilhakları reddediyoruz, vs. vs.!

Bu “tanıma”nın açık bir yalan, adi bir ikiyüzlülük olduğu gün gibi ortadadır. Çünkü, her iki taraf açısından da ulusların bağımsızlığına değil, köleleştirilmesine hizmet eden savaşa katılımı haklı gösteriyor. O yüksek otoriteli Kautsky ise; bu ikiyüzlülüğü ifşa etmek, maskesini düşürmek ve mahkûm etmek yerine, onu kutsallaştırıyor. Sosyalizm ihanetçileri haline gelen şovenistlerin elbirliğiyle yürüttükleri işçileri aldatma çabası, Kautsky için, barış sorununda Enternasyonal’in “fikir birliğinin” ve yaşama gücünün kanıtını oluşturuyor!!! Kautsky, işçiler için gün gibi ortada olan milliyetçi, kaba, apaçık, aleni ikiyüzlülüğü alıyor ve onu, işçilerin gözlerine kum serpmeyi hesaplayan, Enternasyonal, ince, örtülü bir ikiyüzlülüğe dönüştürüyor. Kautsky’nin politikası emek hareketine Südekum’un politikasından yüz kat daha zararlı ve tehlikeli; Kautsky’nin ikiyüzlülüğü yüz kat daha tiksindirici.

Bu yalnızca Kautsky için geçerli değil. Aynı politika Rusya’da Akselrod, Martov ve Çheidze; Fransa’da Longuet ve Pressemane; İtalya’da Treves vs. tarafından da izleniyor. Nesnel olarak bu politika, işçi sınıfı arasında burjuva yalanlar beslemek, proletaryanın aklına burjuva fikirler aşılamak anlamına geliyor. Gerek Südekum’un, gerekse de Plehanov’un sadece “kendi” uluslarının kapitalistlerinin burjuva yalanını tekrarladıkları besbelli; ama Kautsky’nin aynı yalanı kutsadığı ve onu, “fikirbirliği” içindeki Enternasyonal’in “en yüce gerçeği” mertebesine yükselttiği o kadar belli değil. Burjuvazinin istediği tam da, işçilerin, Südekum ve Plehanov’lara, yolları yalnızca geçici olarak ayrılmış fikirbirliği içindeki “sosyalistler” olarak bakmasıdır. Burjuvazinin istediği tam da, savaş zamanında işçilerin dikkatlerinin, barış hakkında ikiyüzlü, boş, suya sabuna dokunmaz sözler aracılığıyla devrimci mücadeleden başka yöne çevrilmesi; ilhaksız bir barış, demokratik barış vs. vs. umutlarıyla uyutulmaları ve sakinleştirilmeleridir.

Huysmans Kautsky’nin barış programını yalnızca halkın anlayacağı düzeye indirdi ve eklemeler yaptı: Tahkim mahkemeleri, dış politikaların demokratikleştirilmesi, vs. Dolayısıyla sosyalist bir barış programının ilk ve en temel özelliği, proletaryanın üzerindeki burjuva etkiyi güçlendiren Kautsky’ci barış programının ikiyüzlülüğünün foyasını ortaya çıkartmak olmalı.

Sosyalist öğretinin, Kautsky’ciler tarafından çarpıtılan temel kavramlarını hatırlayalım. Savaş, savaşan güçlerin hakim sınıfları tarafından savaşın patlak vermesinden çok önce izlenen politikanın, zor kullanma araçlarıyla devamıdır. Barış, aynı politikanın, askeri hareketler sonucunda rakipler arasındaki güç ilişkilerinde meydana gelen değişikliklerin dikkate alınarak sürdürülmesidir. Savaş, politikaların savaştan önce geliştikleri yönü değiştirmez; bu gelişmeyi yalnızca hızlandırır.

1870-71 savaşı, Almanya’yı özgürleştirme ve birleştirme yönündeki ilerici burjuva politikanın (ki bu politika onlarca yıldır uygulanıyordu) bir devamıydı. III. Napoléon’un fiyaskosu ve devrilmesi bu kurtuluşu ivedileştirdi. O dönemin sosyalistlerinin barış programı bu ilerici burjuva sonucu hesaba kattı ve demokrat burjuvaziyi destekledi: Fransa’nın yağmalanmasına hayır; cumhuriyetle onurlu bir barış.

Aynı örneği 1914-16 emperyalist savaşı sırasında egemen olan koşullarda da kopya edilmiş bir biçimde tekrarlamaya çalışmak ne kadar soytarıca! Bu savaş, dünyayı yağmalamış, sömürgeler ele geçirmiş, fazlasıyla olgunlaşmış, gerici burjuvazinin politikalarının devamıdır. Nesnel durum hasebiyle, şimdiki savaş, burjuva ilişkiler temelinde hiçbir biçimde herhangi bir demokratik “ilerlemeye” yol açamaz; tersine, savaşın sonucu her ne olursa olsun, genel olarak her türlü baskının, özel olarak da ulusal baskının yoğunlaşmasına ve genişletilmesine yol açabilir yalnızca.

Sözünü ettiğimiz ilk savaş ilerlemeyi, demokratik burjuva ilerici bir yönde hızlandırdı; III. Napoléon’un devrilmesi ve Almanya’nın birleşmesiyle sonuçlandı. Bugünkü savaş ise, ilerlemeyi yalnızca sosyalist bir devrim yönünde hızlandırıyor. O zaman demokratik (burjuva) barış programı nesnel bir tarihsel temele dayanıyordu. Şimdi ise öylesi bir temel yok ve demokratik bir barış üzerine edilen tüm laflar, somut anlamı, işçileri sosyalizm için devrimci bir mücadeleden saptırmak olan burjuva bir yalan! O dönemde sosyalistler, demokratik bir barış programıyla, kitlelerin (III. Napoléon’un devrilmesi ve Almanya’nın birleşmesi için) var olan, köklü, kendini onlarca yıldır ortaya koyan burjuva demokratik hareketi destekliyorlardı. Şimdi ise sosyalistler, burjuva ilişkiler temelinde demokratik barış programıyla, halkın, proletaryayı sosyalist devrimden saptırmak amacındaki burjuvazi tarafından kandırılmasına yardım ediyorlar.

“Anayurt savunması”na ilişkin sözler nasıl ki kitlelerin kafalarına sahtekâr ulusal bağımsızlık savaşı ideolojisini aşılıyorsa; demokratik barış laflarını da benzer burjuva yalanları gibi dolambaçlı yoldan kafalarına sokuyor.

Kautsky’ciler, dikkatsiz kişilerin, bu itirazın var olmayan burjuva demokratik görevleri var olan sosyalist görevlerin yerine geçirdiğini fark etmeyeceklerini umut ederek “demek sizin barış programınız yok, demek ki demokratik taleplere karşısınız” diyerek tartışıyorlar.

Yo hayır baylar, diye yanıt veriyoruz Kautsky’cilere. Bizler demokratik taleplerden yanayız, onlar için içtenlikle mücadele verenler yalnızca bizleriz çünkü nesnel tarihsel durum, bu talepleri sosyalist devrimle bağlantı kurmadan ilerletmemize engel oluyor. Örneğin, Kautsky ve arkadaşlarının, işçilerin burjuvaca aldatılmaları için kullandıkları “pusula”yı ele alınız.

Südekum ve Plehanov kendi “barış programı” konusunda “hemfikirler”: Kahrolsun ilhaklar! Ulusların bağımsızlığını destekleyin! Ve şuna dikkat edin: Südekum’lar, Rusya’nın Polonya, Finlandiya vs.’ye karşı tutumunun, ilhakçı bir tutum olduğunu söylerken haklılar. Ve Plehanov da, Almanya’nın Alsas-Loren, Sırbistan, Belçika vs.’ye karşı tutumunun da ilhakçı olduğunu söylerken haklı. Her ikisi de haklı, öyle değil mi? Ve bu yolla Kautsky, Alman Südekum ile Rus Südekum’ları “uzlaştırıyor”!!!

Lâkin her aklı başında işçi, hem Kautsky’nin ve hem de her iki Südekum’un ikiyüzlü olduğunu hemen fark edecektir. Bu aşikâr. Bir sosyalistin görevi ikiyüzlü demokrasi ile barış yapmak değil, onun maskesini düşürmektir. Peki, nasıl düşürülür bu maske? Son derece basit bir şekilde: Ulusların bağımsızlığının “tanınması” yalnızca, baskıcı ulusun temsilcisinin, gerek savaştan önce gerekse de savaş esnasında, kendi “anayurdu” tarafından baskı altında tutulan ulus için ayrılma özgürlüğü talep ettiği zaman samimi olarak değerlendirilebilir.

Marksizm ile uyumlu olan tek talep budur. Marx bu talebi, İngiliz proletaryasının çıkarları doğrultusunda İrlanda için özgürlük talep ederken, ayrılmanın ardından federasyon olasılığının geleceğini varsayarak ileri sürdü. Diğer bir deyişle ayrılma hakkını, ülkeleri bölmek ve tecrit etmek için değil, daha uzun ömürlü ve daha demokratik bağlar yaratmak amacıyla talep etti. Ezilen ve ezen ulusların olduğu, devrimci demokratik ulusları gerici uluslardan ayırt eden özel koşulların olmadığı (on dokuzuncu yüzyılın kırklarında olduğu gibi) her durumda, Marx’ın İrlanda’ya ilişkin politikası proleter politika için bir örnek oluşturmalı. Ancak ulusların ezenler ve ezilenler olarak bölünmesinin temel ve tipik bölünme olduğu çağ, tam da emperyalizm çağıdır ve Avrupa’daki gerici ve devrimci uluslar arasında bir ayrım yapmak tamamıyla olanaksızdır.

Partimiz, daha 1913 yılında, ulusal soruna ilişkin kararında, kendi kaderini tayin hakkı kavramının, burada işaret edilen anlamda kullanılmasını, sosyal demokratların görevi haline getirdi. Ve 1914-1916 savaşı bizim haklı olduğumuzu bütünüyle gösterdi.

Kautsky’nin 3 Mart 1916 tarihli “Die Neue Zeit” dergisindeki son makalesini ele alalım. “Bir ulusun bağımsızlığı onun egemenliği ile karıştırılmamalı” diyerek kendisinin açıkça, Avusturya’daki kötü ünlü, aşırı Alman şovenizmi yandaşı, Viyanalı şovenist “Arbeiter-Zeitung”un⁴⁸ editörü Austerlitz ile fikir birliği içinde olduğunu belirtmekte sakınca görmüyor: Ezilen uluslar için bir “çok uluslu devlet” bünyesindeki özerklik de yeterliymiş, onlar için eşit politik bağımsızlık hakkı talep etmek mutlak bir zorunluluk değilmiş. Bununla birlikte aynı makalede Kautsky, “Polonyalıların Rus devletine bağlılık göstermelerinin gerekli olduğunu” kanıtlamanın olanaksız olduğunu üzerine basarak belirtiyor!!!

Bu ne anlama geliyor? Bu Kautsky’nin, Hindenburg, Südekum, Austerlitz ve ortakları hatırına, Polonya’nın –her ne kadar Rusya bir “çok uluslu devlet” olsa da– Rusya’dan ayrılma hakkını tanıdığı, ama Polonyalıların Almanya’dan ayrılma özgürlükleri hakkında tek bir sözcük etmediği anlamına geliyor!!! Kautsky, aynı makalede Fransız sosyalistlerinin, Alsas-Loren’in özgürlüğünü savaş yoluyla elde etmek istedikleri için enternasyonalizmden saptıklarını iddia ediyor. Ama Alman Südekum ve arkadaşlarının, Alsas-Loren için Almanya’dan ayrılma özgürlüğü talep etmeyi reddederken enternasyonalizmden saptıkları hakkında hiçbir şey söylemiyor!

Kautsky, “çok uluslu devlet” deyimini –İrlanda’ya ilişkin olarak İngiltere için ve Polonya, Alsas-Loren’e vs. ilişkin olarak Almanya için kullanılabilecek olan bir deyim– belli ki sosyal şovenizmi savunmak amacıyla kullanıyor. “İlhaklara karşı mücadele”yi Kautsky, şovenistlerle ortak... bir “barış programına”, utanç verici bir ikiyüzlülüğe dönüştürdü. Yine aynı makalede Kautsky, yapmacık Yuduşka⁸⁹ konuşmalarını tekrarlıyor: “Devlet sınırları değiştirileceği zaman, Enternasyonal hiçbir zaman etkilenen halkın rızasını talep etmekten vazgeçmemiştir.” Südekum ve ortaklarının, Almanya’ya eklenmek için Alsasların ve Belçikalıların “rızalarını”, Austerlitz ve ortaklarının da Avusturya’ya eklenmek için Polonyalılarla Sırpların “rızalarını” talep ettikleri açık değil mi?

Peki ya Rus Kautsky’ci Martov’dan ne haber? Martov, Gvosdevciler’in gazetesi “Naş Golos”da⁴⁹ tartışılmaz bir gerçek olan ulusların kendi kaderini tayin hakkının illâ ki emperyalist bir savaşta anayurt savunması anlamına gelmediğini kanıtlamaya girişiyor. Gelgelelim Martov, bir Rus sosyal demokratın, eğer Büyük Ruslar tarafından ezilen ulusların ayrılma hakkını talep etmezse kendi kaderini tayin hakkı ilkesine ihanet ettiğine ilişkin hiçbir şey söylemiyor. Ve bu yolla Martov, Aleksinski’lere, Gvozdev’lere, Potresov’lara, ve Plehanov’lara barış elini uzatıyor! Martov, bu konudaki suskunluğunu illegal basında da koruyor! Martov, Hollandalı Gorter’e karşı da polemik yürütüyor. Oysa Gorter, her ne kadar ulusların kendi kaderini tayin hakkını ilkesini yanlış olarak inkâr etse de, Hollandalı Hint Adaları için politik bağımsızlık talep ederek ve sosyalizmin, bu taleple aynı düşüncede olmayan Hollandalı oportünistler tarafından uğradığı ihanetin foyasını ortaya çıkararak, bu ilkeyi doğru bir biçimde uygulamıştır. Ne var ki Martov, 1912-1915 yıllarında tasfiyeci basında bu konu hakkında yazı yazan tek kişi olan ve ayrılma hakkını, kendi kaderini tayin hakkını başlı başına reddeden kendisiyle sekreterlik görevini paylaşan Zemkovski ile polemiğe girmeye istekli görünmüyor!

Martov’un kendi kaderini tayin hakkını Kautsky kadar ikiyüzlüce “savunduğu”; Martov’un da şovenistlerle barış yapma arzusunu örttüğü açık değil mi?

Peki ya Troçki? O da ulusların kendi kaderini tayin etme hakkını hararetle savunuyor ama onun durumunda da bu yararsız bir laf kalabalığı. Çünkü o da, belirli bir ulusun sosyalistinin “anayurdu” tarafından ezilen ulusların ayrılma özgürlüğünü talep etmiyor; Kautsky ve Kautsky’cilerin ikiyüzlülüğü konusunda suskun kalıyor!

“İlhaklara karşı” bu tarz “mücadele” işçileri aldatmaya ve sosyal demokratların programının onlara anlatılmamasına hizmet eder; bu, sorundan kaçış ve enternasyonalistlerin görevlerinin somut olarak işaret edilmemesi; bu, milliyetçi önyargılara ve ulusalcılığın bencil çıkarlarına (“biz” hepimiz, burjuvalar ve sosyal şovenistler benzer biçimde, “bizim” anayurdumuzun diğer ulusları ezmesinden “çıkarlar” elde ediyoruz!) tavizdir ama milliyetçiliğe karşı bir mücadele değildir.

Sosyal demokrasinin “barış programı”, her şeyden önce, barış üzerine söylenen burjuva, sosyal şovenist ve Kautsky’ci söylemlerin ikiyüzlülüğünün maskesini düşürmelidir. İlk ve temel nokta budur. Bunu yapmadığımız takdirde, isteyerek ya da istemeyerek kitlelerin aldatılmasına yardımcı oluruz. Bizim “barış programımız”, bu sorundaki demokrasinin temel noktasının –ilhakların reddi– sözünü etmeyi değil, pratikte uygulanmasını; ulusal ikiyüzlülüğün değil enternasyonalizm propagandasının geliştirilmesine hizmet etmesini gerektirir. Bunun böyle olabilmesi için kitlelere, ilhakların reddinin, yani kendi kaderini tayin etme hakkının tanınmasının, yalnızca her bir ulusun sosyalistleri, kendi ulusları tarafından ezilen uluslar için ayrılma hakkını talep ettiklerinde samimi olabileceğini anlatmamız gerekiyor. Olumlu, kitleleri devrimci mücadeleye çeken ve “demokratik barış” elde edebilmek için devrimci önlemler benimsemenin gerekliliğini anlatan bir slogan olarak, devlet borçlarının ödenmesinin reddi sloganını ileri sürmeliyiz.

Son olarak, bizim “barış programımız”, emperyalist güçlerin ve emperyalist burjuvazinin demokratik bir barış veremeyeceğini açıklamalı. Böylesi bir barış, ne geçmişte, ne gerici bir emperyalist olmayan kapitalizm ütopyasında ne de kapitalizm koşullarında eşit ulusların birliğinde değil gelecekte, proletaryanın sosyalist devriminde aranmalı ve barış için bu şekilde mücadele edilmeli. Gelişmiş emperyalist ülkelerde, demokratik temel talebin az buçuk kapsamda ve kalıcılıkta gerçekleştirilmesi, sosyalizm bayrağı altındaki devrimci mücadele yolunun dışındaki bir yolla mümkün değildir.

Kim ki uluslara, sosyalist devrim propagandası yapmadan “demokratik” bir barış vaat ediyorsa ya da bu devrim için mücadeleyi reddediyorsa –ki bu mücadele şimdi, savaş sırasında, yürütülmesi gereken bir mücadeledir– o, proletaryayı aldatıyor demektir.

“Sosyal-Demokrat”,
sayı 52, 25 Mart 1916

“SİLAHSIZLANMA”
SLOGANI ÜZERİNE⁹⁰

Çoğu küçük ve bu savaşa katılmayan bir dizi ülkede, örneğin İsveç, Norveç, Hollanda ve İsviçre’de, sosyal demokrasinin asgari programının eski bir talebi olan “milis” ya da “halkın silahlanması” maddesinin yerine, yeni bir madde koyma yönünde sesler yükseliyor: “Silahsızlanma”. Uluslararası gençlik örgütünün yayın organı olan “Jugend-Internationale”in⁵⁰ 3. sayısında silahsızlanma yanlısı bir başyazı yayınlandı. R. Grimm’in, İsviçre Sosyal Demokrat Parti Kongresi için hazırlanmış askeri soruna ilişkin “tezleri”nde “silahsızlanma” fikrine ödün veriliyor. İsviçre’de yayınlanan “Neues Leben”⁵¹ adlı derginin 1915’teki sayısında Roland-Holst, görünüşte iki talebi “uzlaştırma”nın avukatlığını yaparken, aslında aynı şeyi savunuyor. Enternasyonal Sol’un yayın organı olan “Vorbote”nin⁵² 2. sayısında Hollanda’lı Marksist Wijnkoop’un, eski halkın silahlanması talebini savunan bir makale yayınlandı. İskandinavya solu, pasifist bir unsur içerdiğini defalarca kabul ettiği halde, bundan sonraki makalelerde⁵³ açıkça görüldüğü gibi “silahsızlanma”yı onaylıyor.

Silahsızlanma savunucularının durumlarına biraz daha yakından bakalım.

I

Silahsızlanmadan yana temel gerekçelerden biri, her zaman açıkça ifade edilmeyen şu düşüncedir: Savaşa ve genel olarak savaşların tümüne karşıyız ve silahsızlanma talebi, bu bakış açısının en kesin ve en açık ifadesidir.

Bu düşüncenin yanlışlığını ele aldığımız Junius’un Broşürü’ne ilişkin makalede yaptığımız eleştiriyi, okumanızı öneririz. Sosyalistler, sosyalist olmaktan vazgeçmeksizin, genel olarak bütün savaşlara karşı olamazlar. Mevcut emperyalist savaşın bizi körleştirmesine izin vermemeliyiz. “Büyük” güçler arasındaki bu tür savaşlar, emperyalist çağın özelliğidir; ancak ezilen halkların zulümden kurtulmak için kendilerini ezenlere karşı yürüttükleri savaşlar örneğinde olduğu gibi demokratik savaşlar ve ayaklanmalar da asla olanaksız değildir. Proletaryanın sosyalizm için, burjuvaziye karşı yürüttüğü iç savaşlar kaçınılmazdır. Sosyalizmin zafere ulaştığı bir ülke ile burjuva veya gerici başka ülkeler arasında da savaşlar olabilir.

Silahsızlanma, sosyalizmin bir idealidir. Sosyalist toplumda savaşlar olmayacaktır ve dolayısıyla da silahsızlanma başarılmış olacaktır. Fakat, toplumsal bir devrim ve proletarya diktatörlüğü olmadan sosyalizmin gerçekleşmesini bekleyen biri sosyalist değildir. Diktatörlük, doğrudan şiddete dayanan devlet gücüdür. Yirminci yüzyılda şiddet –bu uygarlık çağında genel olarak böyledir– bir yumruk ya da bir sopa değil, askeri kuvvetler anlamına gelir. “Silahsızlanma”yı programa koymak, şu genel ifadeyle eşdeğerdir: Silahların kullanılmasına karşıyız. Bu ifade ne kadar Marksist ise, şunu söylemek de o kadar Marksist olacaktır: Şiddet kullanılmasına karşıyız!

Bu tartışmanın uluslararası arenada, sadece değilse bile esasta Almanca olarak yürütüldüğüne dikkat çekmek istiyoruz. Fakat Almanlar, bu konuda öyle iki sözcük kullanıyorlar ki Rusçada aralarındaki farkı vurgulamak hiç de kolay değil. Bunlardan ilki (Abrüstung) tam olarak “silahsızlanma” anlamına geliyor ve Kautsky ile Kautsky’ciler tarafından silahlanmanın sınırlandırılması anlamında kullanılıyor. Diğerinin (Entwaffnung) tam karşılığı ise “silahları bırakmak” demek ve esas olarak solcular tarafından, militarizmin ve bütün militarist askeri sistemlerin ortadan kaldırılması anlamında kullanılıyor. Bu yazıda biz, bazı devrimci sosyal demokratlar arasında yaygın olan ikinci talepten söz ediyoruz.

Tam da büyük emperyalist güçlerin mevcut hükümetlerine seslenen Kautsky’ci “silahsızlanma” savunusu gerçekte, –ağızlarından bal damlayan Kautsky’cilerin “iyi dileklerinin” tersine– yalnızca işçileri devrimci mücadeleden saptırmaya hizmet eden en kaba oportünizmdir, burjuva pasifizmidir. Çünkü bu tür savunmalar işçilere, emperyalist güçlerin mevcut burjuva hükümetlerinin birbirlerine, mali sermayenin binlerce kolu ve yüzlerce gizli anlaşma ile (emperyalist savaşın zeminini hazırlayan talancı, yağmacı anlaşmalar) bağlı olmadıkları düşüncesini aşılamaya çalışır.

II

Ezilen bir sınıf, silah kullanmayı öğrenmek ve silah edinmek için çaba göstermiyorsa, köle muamelesi görmeyi hak ediyor demektir. Eğer burjuva pasifisti ya da bir oportünist değilsek, sınıf mücadelesinden ve egemen sınıfın iktidarını yıkmaktan başka bir çıkış yolunun bulunmadığı ve de bulunamayacağı sınıflı bir toplumda yaşadığımızı unutamayız.

İster köleliğe, serfliğe, ister günümüzdeki gibi ücretli köleliğe dayansın, bütün sınıflı toplumlarda, ezen sınıf her zaman silahlıdır. Sadece modern sürekli ordular değil, modern milisler de, –en demokratik burjuva cumhuriyetlerinde, örneğin İsviçre’de bile– proletaryaya karşı silahlanmış burjuvaziyi temsil eder. Bu öylesine basit bir gerçek ki, üzerinde durmaya gerek bile yok. İstisnasız bütün kapitalist ülkeler için geçerli olan, askerlerin (cumhuriyetçi-demokrat milisler de dahil) grevcilere karşı kullanılması olgusunu hatırlamak yeter. Proletaryaya karşı silahlanmış bir burjuvazi, modern kapitalist toplumun en büyük, en önemli ve temel gerçeklerinden biridir.

Bu gerçeğe rağmen devrimci sosyal demokratlardan, “silahsızlanma” “talebini” ileri sürmeleri bekleniyor! Bu, sınıf mücadelesi bakış açısını tamamen terk etmekle, devrim düşüncesinden bütünüyle vazgeçmekle eşanlamlıdır. Sloganımız şu olmalıdır: Burjuvaziyi yenmek, silahsızlandırmak ve mülksüzleştirmek için proletaryanın silahlanması. Devrimci bir sınıf için yegâne taktik budur ve bu taktik, kapitalist militarizmin bütün nesnel gelişimini mantıksal olarak takip eden ve bu gelişim tarafından dikte edilen tek taktiktir. Proletarya, ancak burjuvaziyi silahsızlandırdıktan sonra, tarihsel misyonuna ihanet etmeksizin bütün silahları hurda yığınına gönderebilir. Proletarya şüphesiz bunu yapacaktır, ama ancak bu koşul gerçekleştikten sonra, kesinlikle daha önce değil.

Mevcut savaş, gerici Hıristiyan sosyalistler arasında ve sızlanıp duran küçük burjuvazi içinde sadece dehşet ve korku, sadece silahların her tür kullanımına, kan dökmeye, ölüme, vb. yönelik nefret uyandırıyorsa, o zaman şunu söylememiz gerekir: Kapitalist toplumun kendisi sınırsız bir dehşettir ve her zaman da öyle olmuştur. Bütün savaşların en gericisiyle bugün bu toplum için dehşetli bir son hazırlıyorsa, umutsuzluğa kapılmamız için bir neden yoktur. Fakat bizzat burjuvazinin, tek meşru ve devrimci savaş olan emperyalist burjuvaziye karşı iç savaşın yolunu açtığı bir zamanda silahsızlanma “talep etmek”, daha doğrusu silahsızlanmayı hayal etmek, nesnel olarak umutsuzluk ifadesinden başka bir şey değildir.

Bazıları bunun ölü bir teori olduğunu söyleyebilir, ama onlara tarihsel iki olguyu hatırlatmak isteriz; bir yandan tröstlerin ve kadınların sanayi sektöründe çalıştırılmasının rolünü, diğer yandan 1871 Paris Komününü ve Rusya’daki 1905 Aralık ayaklanmasını.

Burjuvazinin işi, tröstleri büyütmek, kadınları ve çocukları fabrikalarda çalışmaya zorlamak, onları acı, sefalet ve yoksulluğa mahkûm etmektir. Bizim “talebimiz” böyle bir gelişme değil, biz bu gelişmeyi “desteklemiyoruz”. Bununla savaşıyoruz. Peki nasıl savaşacağız? Tröstlerin ve kadınların sanayide çalıştırılmasının ilerleme olduğunu söylüyoruz. El sanatı sistemine, tekel öncesi kapitalizme, kadınların ev köleliğine dönmesini istemiyoruz. Tröstlerden vb. geçerek ve bunların ötesinde sosyalizme doğru bir ilerleme!

Gelişmenin nesnel seyrini gözeten bu düşünce, gerekli değişikliklerle birlikte halkın mevcut askerileştirilmesi açısından da geçerlidir. Emperyalist burjuvazi bugün yetişkinleri olduğu kadar gençleri de askerleştiriyor; yarın kadınları da askerleştirmeye başlayabilir. Buna yanıtımız şu olmalıdır: Daha iyi ya! Tam gaz ileri! Ne kadar hızlı olursa, kapitalizme karşı silahlı ayaklanmaya o kadar yakın oluruz. Sosyal demokratlar, Paris Komünü örneğini unutmuş değillerse eğer, gençliğin vb. askerleştirilmesi karşısında korkuya kapılmaya nasıl izin verebilirler? Bu bir “ölü teori”, bir rüya değildir. Bu bir olgudur. Bütün ekonomik ve politik gerçeklere rağmen, sosyal demokratlar, emperyalist çağın ve emperyalist savaşların kaçınılmaz olarak bu tür olguların tekrarlanmasına neden olduğundan kuşku duysalardı, acınası halde olurduk doğrusu.

Paris Komünü’nü izleyen bir burjuva gözlemci, Mayıs 1871’de bir İngiliz gazetesindeki yazısında şöyle söylüyordu: “Fransız ulusu sadece kadınlardan oluşsaydı ne korkunç bir ulus olurdu!” Paris Komünü’nde kadınlar ve çocuk yaştaki gençler, erkeklerle omuz omuza savaştılar. Burjuvaziyi devirmek için yaklaşan savaşlarda da durum farklı olmayacaktır. Proleter kadınlar, yeterince silahlanmamış ya da tamamen silahsız işçilerin, burjuvazinin iyi silahlanmış güçleri tarafından kurşunlanmasına seyirci kalmayacaktır. 1871’de yaptıkları gibi silaha sarılacaklar ve bugünün sindirilmiş uluslarından, daha doğrusu hükümetlerden çok oportünistler tarafından örgütsüzleştirilen günümüz işçi sınıfı hareketinden, er ya da geç ama mutlaka, devrimci proletaryanın “korkunç ulusları”nın enternasyonal birliği doğacaktır.

Bugün toplumsal yaşamın tümü askerileştiriliyor. Emperyalizm, büyük güçlerin, dünyanın paylaşımı ve yeniden paylaşımı için yürüttüğü vahşi bir savaştır. Bu yüzden kaçınılmaz olarak, bütün ülkelerde, hatta tarafsız ve küçük olanlarda bile, askerileştirmeyi daha da ileri götürmeye mecburdur. Peki, proleter kadınlar buna nasıl karşı koyacaklar? Sadece bütün savaşlara ve askeri olan her şeye lanet okuyarak mı, sadece silahsızlanma talep ederek mi? Ezilen ve gerçekten devrimci olan bir sınıfın kadınları, bu utanç verici rolü asla kabul etmeyecek. Onlar oğullarına diyecekler ki:

“Yakında büyüyeceksin. Eline bir silah tutuşturacaklar. Onu al ve askerlik sanatını gereğince öğren. Proleterlerin bu bilgiye ihtiyacı var. Bugünkü savaşta yapıldığı ve sosyalizme ihanet edenlerin sana yapmanı söyledikleri gibi, senin kardeşlerin olan diğer ülke işçilerine ateş etmek için değil, kendi ülkenin burjuvazisine karşı mücadele etmek için; sömürüye, sefalete ve savaşa, dualarla değil, burjuvaziyi yenerek ve onu silahsızlandırarak son vermek için ihtiyacı var.”

Eğer bu tür bir propagandadan, bugünkü savaşa ilişkin tam da böylesi bir propagandadan sakınmak istiyorsak, o zaman uluslararası devrimci sosyal demokrasi, sosyalist devrim ve savaşa karşı savaşa ilişkin süslü sözler kullanmaya son vermeliyiz.

III

Silahsızlanma savunucuları programdaki “halkın silahlanması” maddesine de karşı çıkıyorlar, çünkü onların iddiasına göre bu talep, oportünizme ödün verilmesini kolaylaştırırmış. Konunun esasını, yani silahsızlanma ile sınıf mücadelesi ve toplumsal devrim arasındaki ilişkiyi yukarıda inceledik. Şimdi de silahsızlanma talebi ile oportünizm arasındaki ilişkiyi ele alacağız. Silahsızlanma talebinin kabul edilemez oluşunun ana nedenlerinden biri şudur: Bu talep sadece boş hayaller yaratmakla kalmıyor, oportünizme karşı mücadelemizi de kaçınılmaz olarak zayıflatıyor ve güçten düşürüyor.

Şüphesiz bu mücadele, şimdi Enternasyonal’in önünde duran en temel ve en acil sorundur. Oportünizme karşı mücadeleye sıkı sıkıya bağlanmayan antiemperyalist bir mücadele boş laftan öteye gidemez ya da olsa olsa göstermeliktir. Zimmerwald ve Kienthal’in temel hatalarından biri –ki Üçüncü Enternasyonal’in tohumlarının muhtemelen bir fiyasko ile sonuçlanacak oluşunun esas nedenlerinden biri de budur– oportünizmle mücadelenin gereği olarak oportünistlerle ilişkileri kesmek bir yana, bu ihtiyacı açıkça dile bile getirmemiş olmalarıdır. Oportünizm, Avrupa işçi hareketi içinde –geçici olarak– zafer kazandı. Bu rengin iki ana tonunu büyük ülkelerin tümünde görmek mümkün: İlki ve açıkca dile getirileni ve bu yüzden de daha az tehlikeli olan Plehanov, Scheidemann, Legien, Albert Thomas, Sembat, Vandervelde, Hyndman, Henderson, vd.’nin sosyal emperyalizmi. İkincisi ve örtülü olanı ise Kautsky’ci oportünizm: Almanya’da Kautsky-Haase ve “Sosyal Demokrat İşçi Grubu”; Fransa’da Longuet, Pressemane, Mayéras vd.; İngiltere’de Ramsay MacDonald ve Bağımsız İşçi Partisi’nin diğer liderleri; Rusya’da Martov, Çheidze, vd.; İtalya’da Treves ve sözde sol reformistler.

Açık oportünizm, devrime ve henüz başlamakta olan devrimci hareketlere ve patlamalara açıktan ve doğrudan karşıdır. Hükümetlerle doğrudan, biçimi, bakanlık düzeyindeki görevleri kabul etmekten, savaş sanayisi komitelerine katılmaya kadar değişen bir ittifak içindedirler. Maskeli oportünistler, yani Kautsky’ciler ise, işçi hareketi için çok daha zararlı ve tehlikelidir. Çünkü bunlar, açık oportünizm ile ittifakı savunuyorlar ama bunu görünüşte makul, sözde “Marksist” söylemlerin ve barışçıl sloganların arkasına gizliyorlar. Hakim oportünizmin her iki türüne karşı mücadele, proleter politikanın tüm alanlarında yürütülmelidir: Parlamentoda, sendikalarda, grevlerde, ordu içinde vb.

Hakim oportünizmin bu her iki türünün asıl ayırt edici özelliği nedir?

Mevcut savaşla devrim arasındaki ilişkiye dair somut sorunun ve devrime ilişkin diğer somut sorunların örtbas edilmesi, gizlenmesi ya da polisiye yasakların göz önünde bulundurularak ele alınmasıdır. Hem de savaştan önce, yaklaşan bu savaşla proleter devrim arasındaki ilişki, hem gayrı resmi hem de Basel Manifestosu’nda resmi olarak, sayısız kez vurgulanmış olmasına rağmen.

Silahsızlanma talebinin asıl kusuru, devrimin somut sorunlarının tümünden kaçmasıdır. Yoksa silahsızlanma savunucuları, büsbütün yeni türde bir devrim, silahsız bir devrim mi öneriyorlar?

IV

Devam edelim. Reformlar için mücadele etmeye asla karşı değiliz. Kitlelerdeki hoşnutsuzluğun ve huzursuzluğun yol açtığı sayısız patlamaya ve bizim çabalarımıza rağmen bu savaş henüz devrime yol açmazsa –ve her şey daha da kötüye giderse– insanlığın ikinci bir emperyalist savaş yaşaması gibi çok kötü bir ihtimali de göz ardı etmek istemiyoruz. Biz, aynı zamanda oportünistleri de hedef alan bir reform programından yanayız. Reformlar için mücadele etmeyi bütünüyle onlara bırakırsak ve belirsiz bir “silahsızlanma” fantezisine sığınarak acı gerçeklerden kaçmaya çalışırsak, bu sadece oportünistleri mutlu eder. Çünkü “silahsızlanma”, can sıkıcı gerçeklerle savaşmak yerine, ondan kaçmak demektir.

Yeri gelmişken; bazı solcuların, sorunları ortaya koymadaki temel eksikliklerinden biri, örneğin anayurdun savunulmasında olduğu gibi, verdikleri yanıtın yeterince somut olmamasıdır. Bugünkü emperyalist savaşta anayurdu savunmanın burjuva-gerici bir aldatmaca olduğunu söylemek, anayurdun “her” koşulda savunulmasına karşı “genel” bir tavır almaktan, teorik olarak çok daha doğrudur ve pratik olarak da çok daha büyük bir önem taşır. İkinci tutum hem yanlıştır, hem de işçi partilerindeki işçilerin doğrudan düşmanı olan oportünistlere “darbe” indirmez.

Milis sorununa somut ve pratik bir çözüm bulmaya çalışırken şunu söylemek zorundayız: Biz burjuva bir milisten yana değiliz, sadece proleter bir milisten yanayız. Bu nedenle, Birleşik Devletler ya da İsviçre, Norveç, vb. ülkelerde bile olsa, sadece daimi ordular için değil, bir burjuva milis için “ne tek kuruş, ne de tek bir adam” veririz. En özgür cumhuriyetçi ülkelerde (örneğin İsviçre’de) bile milisin, grevcilere karşı kullanıldığını, gitgide Prusyalılaştırıldığını görüyoruz. Biz subayların halk tarafından seçilmesini, bütün askeri yasaların yürürlükten kaldırılmasını ve yerli ve yabancı işçilerin eşit haklara sahip olmasını (bu nokta, giderek daha çok sayıda yabancı işçiyi daha pervasız bir biçimde ve bütün haklarını yok sayarak sömüren İsviçre gibi emperyalist devletler için özellikle önemlidir) talep edebiliriz. Dahası, belirli bir ülkede yaşayan her yüz kişi için, gönüllü askeri eğitim birlikleri oluşturma hakkı ve maaşları devlet tarafından ödenmek üzere eğitmenlerinin özgürce seçilebilmesini vb. talep edebiliriz. Proletarya, ancak bu koşullarda, köle sahipleri için değil kendisi için askeri eğitim alabilir ve proletaryanın çıkarları böyle bir eğitimi zorunlu kılıyor. Rus devrimi bize gösterdi ki, devrimci hareketin her başarısı, belirli bir kentin veya bir sanayi bölgesinin ele geçirilmesi, ya da ordunun belli bir bölümünün devrim saflarına kazanılması gibi kısmi bir başarı bile, muzaffer proletaryanın kaçınılmaz olarak tam da bu programı uygulamasını gerektiriyor.

Son olarak, oportünizmin sadece programlarla değil ancak eylemlerle yenilgiye uğratılabileceğini vurgulamak gerek. İflas etmiş ve ilkesiz süslü devrimci sözler sarf etmeyi alışkanlık haline getirmiş İkinci Enternasyonal’in en büyük ve ölümcül hatası, sözleriyle eylemleri arasındaki karşıtlıktı (Kautsky ve diğerlerinin Basel Manifestosu’na ilişkin tutumlarına dikkat edin). Silahsızlanma talebine bu açıdan yaklaşırken, her şeyden önce onun nesnel önemini sorgulamamız gerek. Toplumsal bir düşünce olarak silahsızlanma –yani belirli toplumsal koşullardan doğan ve belirli bir çevreyi etkileyebilen, ama tek bir kişinin ya da çevrenin kaçıklığı olarak kalmayan bir düşünce– açıkça, oldukça uzun bir süredir dünyanın kanlı savaş rotasından ayrı kalmış ve böyle kalmayı uman bazı küçük devletlerde hüküm süren özel ve bir istisna oluşturan “huzurlu” koşullardan doğmuştur. Buna inanmak için, örneğin Norveçli silahsızlanma savunucularının öne sürdüğü argümanları dikkate almamız yeterlidir. “Biz küçük bir ülkeyiz” diyorlar. “Ordumuz küçük; büyük güçlere karşı yapabileceğimiz hiçbir şey yok” (ve bu nedenle, büyük güç gruplarının biri ya da diğeriyle emperyalist bir ittifaka zorlandığımızda, buna karşı direnebilmek için yapabileceğimiz bir şey yok). “Barış içindeki basit yaşamlarımızla baş başa bırakılmayı, basit politikalarımızı, silahsızlanma talebimizi, bağlayıcı hakemliğimizi ve istikrarlı tarafsızlığımızı vb. sürdürmek istiyoruz.” (Şüphesiz, Belçika usulü bir “istikrar”.)

Küçük devletlere özgü kenarda durma isteği, dünyadaki büyük mücadelelerden küçük burjuvaca uzak kalma çabası, kendi göreceli tekelci konumundan dar görüşlü pasif bir tutum doğrultusunda yararlanma – bütün bunlar, silahsızlanma fikrinin bazı küçük devletlerdeki başarısını ve popülaritesini belli bir dereceye kadar garanti edebilecek nesnel toplumsal koşullardır. Hiç kuşkusuz bu çaba gericidir ve bütünüyle hayallere dayanmaktadır; çünkü emperyalizm, küçük devletleri şu ya da bu yoldan dünya ekonomisinin ve politikasının girdabına sürüklemektedir.

İsviçre’nin durumunu anımsayalım. Buradaki emperyalist koşullar işçi hareketine nesnel olarak iki yol dayatıyor. Burjuvazi ile ittifak halinde olan oportünistler, ülkeyi, emperyalist burjuva turistlerden sağlanan kârla zenginleşecek cumhuriyetçi-demokratik tekelci bir federasyona çevirmeye ve bu “sakin” tekelci konumu mümkün olduğunca kârlı ve huzurlu kılmaya çalışıyorlar. Aslında bu, ayrıcalıklı küçük bir ülkenin işçilerinin ayrıcalıklı küçük bir katmanı ile bu ülkenin burjuvazisinin proletaryaya karşı ittifak politikasıdır. İsviçreli gerçek sosyal demokratlar ise, İsviçre’nin göreli özgürlüğü ve “uluslararası” konumundan (en kültürlü ülkelere yakınlığı; İsviçre’nin, allahtan “kendi ayrı dilini” değil, tersine üç dünya dili kullanıyor olması), Avrupa’nın tamamında proletaryanın devrimci unsurları arasındaki devrimci ittifakı genişletmek, pekiştirmek ve güçlendirmek için yararlanmaya çalışıyorlar. Büyüleyici Alpler’deki o pek huzurlu ticaret tekelini olabildiğince sürdürebilmesi için kendi burjuvazimize yardım edelim; belki bizim payımıza da bir iki kuruş düşer; İsviçreli oportünistlerin politikalarının nesnel özü budur. Burjvaziyi yıkmak için Fransa, Almanya ve İtalya devrimci proletaryasının ittifakını destekleyelim; bu da İsviçreli devrimci sosyal demokratların politikalarının nesnel özüdür. Ne yazık ki bu politika, İsviçre “solu” tarafından hâlâ yeterince uygulanmıyor ve 1915’te Aarau⁹¹ Parti Kongresi’nin mükemmel kararı (devrimci kitle mücadelesinin kabulü) büyük oranda hâlâ ölü bir karardır. Ancak şu an tartıştığımız konu bu değil.

Bizi şimdi ilgilendiren soru şu: Silahsızlanma talebi, İsviçreli sosyal demokratlar arasındaki bu devrimci eğilimle örtüşüyor mu? Kesinlikle hayır. Silahsızlanma “talebi” nesnel olarak, işçi hareketindeki oportünist, dar ulusal çizgiye; küçük bir devletin sınırlı bakış açısına denk düşer. Nesnel olarak “silahsızlanma”, özellikle küçük devletlerin kendine özgü aşırı ulusal programıdır; asla uluslararası devrimci sosyal demokrasinin uluslararası programı değil.

NOT: Oportünist “Bağımsız İşçi Partisi”nin yayın organı olan İngiliz “Sosyalist Eleştiri” (“The Socialist Review”)⁵⁴ dergisinin son sayısında (Eylül 1916), 287. sayfada, bu partinin Newcastle Konferans Kararları’nda şunu görüyoruz: “Sözde” bir “savunma” savaşı olsa bile, herhangi bir hükümet tarafından yürütülen herhangi bir savaşı desteklemeyi reddetmek. Ve aynı sayının 205. sayfasındaki bir yazıda aşağıdaki deklarasyonu okuyoruz: “Sinn-Fein ayaklanmasını (1916’daki İrlanda Ayaklanması) asla onaylamıyoruz. Silahlı ayaklanmayı, militarizmin ve savaşın diğer biçimlerinden asla daha uygun bulmuyoruz.

Bu “antimilitaristlerin”, bu tür silahsızlanma savunucularının, küçük değil, tersine büyük bir ülkede, en tehlikeli oportünistler olduğunu kanıtlamaya hâlâ gerek var mı? Ve teorik olarak, ayaklanmayı militarizmin ve savaşın bir “biçimi” olarak görmekte tamamen haklılar.

Ekim 1916’da yazıldı.
Aralık 1916’da
“Sbornik Sosyal-Demokrata”
sayı 2’de yayınlandı.
İmza: N. Lenin

EMPERYALİZM VE
SOSYALİZMDEKİ BÖLÜNME

Oportünizmin (sosyal şovenizm biçiminde) Avrupa işçi hareketi üzerinde kazandığı iğrenç ve korkunç zafer ile emperyalizm arasında bir bağ var mıdır?

Bu soru, günümüz sosyalizminin temel sorusudur. Bu temel sorunu analiz edebilmek için öncelikle parti literatürümüze, ilk olarak çağımızın ve şu andaki savaşın emperyalist karakterini, ikinci olarak da sosyal şovenizm ile oportünizm arasındaki kopmaz tarihi bağları ve de politik ideolojilerinin aynı kaynaktan beslendiğini tam olarak yerleştirmeliyiz.

İşe, emperyalizmin olabildiğince tam ve kesin bir tanımını yaparak başlamalıyız. Emperyalizm, kapitalizmin özel bir tarihsel aşamasıdır. Onun kendine has karakterinin üç yanı vardır; emperyalizm tekelci kapitalizmdir, asalak veya çürüyen kapitalizmdir, can çekişmekte olan kapitalizmdir. Serbest rekabetin ayağını kaydıran tekel, emperyalizmin temel ekonomik özelliğidir; onun özüdür. Tekel, kendini beş ana biçimde gösterir; 1. karteller, işveren birlikleri ve tröstler; üretimin yoğunlaşması kapitalistlerin bu tekelci birliklerini yaratacak bir düzeye erişmiştir; 2. büyük bankaların tekelci konumları; üç, dört veya beş büyük banka Amerika, Fransa ve Almanya’nın tüm ekonomik yaşamını çekip çevirmektedir; 3. hammadde kaynaklarının tröstler ve mali oligarşi tarafından gasp edilmesi (mali sermaye, banka sermayesiyle tekelci sanayi sermayesinin iç içe geçmiş halidir); 4. dünyanın uluslararası karteller tarafından (ekonomik) paylaşımı başlamıştır. Bunun gibi, tüm dünya pazarına hükmeden ve savaş yeniden paylaştırana kadar onu aralarında “kardeşçe” paylaşan yüzün üzerinde uluslararası kartel vardır. Tekelci olmayan kapitalizmdeki meta ihracına karşılık, son derece karakteristik bir olgu olarak sermaye ihracı, dünyanın ekonomik ve politik-topraksal paylaşımıyla yakından ilgilidir; 5. dünyanın (sömürgelerin) bölgesel paylaşımı tamamlanmıştır.

Kapitalizmin Amerika ve Avrupa’da ve daha sonra Asya’daki en yüksek aşaması olarak emperyalizm, 1898-1914 arası dönemde son şeklini almıştır. İspanyol-Amerikan savaşı (1898), İngiliz-Boer savaşı (1899-1902), Rus-Japon savaşı (1904-1905) ve 1900’de Avrupa’daki ekonomik kriz; dünya tarihinin bu yeni çağındaki tarihsel kilometre taşlarıdır.

Emperyalizmin asalak veya çürüyen kapitalizm olduğu gerçeği kendini öncelikle, üretim araçlarının özel mülkiyetine dayalı bu sistem içindeki her tekelin karakteristik özelliği olan çürüme eğiliminde göstermektedir. Demokratik cumhuriyetçilerle gerici-monarşist emperyalist burjuvazi arasındaki fark ortadan kalkmaktadır, çünkü her ikisi de çürümektedir (ki bu durum kapitalizmin, tek bir zaman diliminde, tek bir ülkede, tek bir endüstri dalındaki olağanüstü hızlı bir gelişimini dışlamaz). İkinci olarak, kapitalizmin çürümesi kendini, geniş bir rantiyeciler, “kupon keserek” yaşayan kapitalistler tabakası yaratarak göstermektedir. Başı çeken dört emperyalist ülkenin her birinde –İngiltere, Almanya, Fransa ve ABD’de– hisse senetlerindeki sermaye miktarı 100 veya 150 milyar frankı bulmaktadır, ki bu, ülke başına 5 ile 8 milyardan az olmayan bir yıllık gelir demektir. Üçüncü olarak, sermaye ihracı, asalaklığın katmerleşmiş halidir. Dördüncü olarak, “mali sermaye özgürlük değil, egemenlik peşindedir”. Politik gericilik öteden beri emperyalizmin karakteristik bir özelliğidir. Yozlaşma, büyük miktarlara varan rüşvet ve her türden sahtekârlık. Beşinci olarak, ayrılmaz bir biçimde ilhaklarla bağlantılı olan baskı altındaki ulusların sömürülmesi, özellikle sömürgelerin bir avuç “büyük” güç tarafından sömürülmesi, “uygar dünya”yı giderek artan bir hızla, uygar olmayan uluslardan milyonların bedeninde yaşayan bir asalağa dönüştürmektedir. Romalı, proleter toplumun sırtından yaşadı. Modern toplum ise modern proletaryanın sırtından yaşıyor. Marx, Sismondi’nin şu derin gözlemine özellikle vurgu yapmıştır. Emperyalizm, durumu biraz değiştiriyor. Emperyalist ülkelerdeki proletaryanın ayrıcalıklı üst tabakası kısmen, uygar olmayan ulusların milyonlarının sırtından yaşar.

Emperyalizmin niçin çürüyen kapitalizm, sosyalizme geçmekte olan kapitalizm olduğu gayet açıktır: Kapitalizmin ürünü olan tekel, zaten ölmekte olan kapitalizmdir, sosyalizme geçişinin başlangıcıdır. Emeğin emperyalizm tarafından muazzam biçimde toplumsallaştırılması da aynı sonucu doğurmaktadır (savunucuları, burjuva ekonomistler, buna “iç içe geçme” diyorlar.)

Emperyalizmin bu tanımını geliştirmek bizi, emperyalizmi “kapitalizmin bir aşaması” olarak görmeyi reddeden ve onu mali sermayenin “tercih ettiği” bir politika, “sanayileşmiş” ülkelerin “tarım ülkelerini” ilhak etme eğilimi olarak tanımlayan Kautsky ile tamamen karşı karşıya getirir.⁹² Kautsky’nin tanımı teorik açıdan baştan sona yanlıştır. Emperyalizmin özelliği, sanayi sermayesinin değil, özel olarak yalnızca tarım ülkelerini değil, her çeşit ülkeyi ilhak etmek isteyen mali sermayenin düzeni olmasıdır. Kautsky, “silahsızlanma”, “ultra emperyalizm” ve benzer saçmalıklar gibi kendi kaba burjuva reformizmine hazırlık yapmak için, emperyalist politikayı emperyalist ekonomiden, politikadaki tekelciliği de ekonomideki tekelcilikten ayırıyor. Bu teorik yanlışın bütün amacı ve anlamı, emperyalizmin en temel çelişkilerini örtmek ve böylece katıksız sosyal-şovenistler, oportünistler ve emperyalizmin savunucuları ile “birlik” teorisini haklı çıkarmaktır.

Kautsky’nin Marksizme bu noktadan yaptığı tahrifatı, “Sosyal-Demokrat” ve “Komünist”te⁵⁵ yeteri kadar incelemiştik. Akselrod ve Spektator’un başını çektiği, Martov’un ve bir dereceye kadar Troçki’nin bile dahil olduğu bizim Rus Kautsky’cilerimiz, Örgütlenme Komitesi’nin (ÖK) destekçileri, Akselrod ve Spektator’un başını çektiği ÖK’cılar, Martov’un ve önemli oranda Troçki’nin de dahil olduğu Rus Kautsky’cilerimiz, Kautsky’ciliğin bir eğilim olarak ele alınması konusunda ihtiyatlı bir şekilde suskun kalmayı tercih ettiler. Kautsky’nin savaş zamanı yazılarını savunmaya cesaret etmediler, kendilerini ya Kautsky’ye övgüler dizmekle (Akselrod’un Örgütlenme Komitesi’nin Rusça yayınlama sözünü verdiği Almanca broşüründe yaptığı gibi) veya Kautsky’nin, muhalefete dahil olduğunu söylediği ve şovenist açıklamalarını düzenbazca yok saymaya çalıştığı özel mektuplarından alıntılar yapmakla (Spektator gibi) sınırladılar.

Şuna işaret etmek gerekir ki, Kautsky’nin allanıp pullanmış emperyalizmden başka bir şey olmayan emperyalizm “anlayışı”, sadece Hilferding’in Mali Sermaye’si ile kıyaslandığında değil (Hilferding’in şimdi Kautsky’yi ve sosyal şovenistlerle birliği nasıl gayretle savunduğu hiç önemli değil), fakat sosyal liberal J. A. Hobson ile kıyaslandığında bile daha geridir. Marksist olduğunu hiçbir şekilde iddia etmeyen bu İngiliz ekonomist, 1902’de yayınlanan kitabında⁹³ emperyalizmin çok daha derinlikli bir tanımını yapıyor ve çelişkilerini çok daha ayrıntılı olarak ortaya koyuyor. Hobson’un, (ki onda, Kautsky’nin neredeyse bütün pasifist ve “uzlaştırıcı” bayağılıklarına rastlanabiliyor) emperyalizmin asalak karakteri gibi son derece önemli bir konuda yazdıklarına bakalım.

Hobson’un düşüncesine göre, iki şey, eski imparatorlukların gücünü zayıflatmıştır: “ekonomik asalaklık” ve bağımlı halklardan kurulan ordular. Birinci durum, ekonomik asalaklığın adetidir ve, egemen devletin, eyaletlerini, sömürgelerini ve kendisine bağımlı ülkeleri, hakim sınıfını zenginleştirmek ve alt sınıflarını da rüşvet vererek uysallaştırmak için kullanmasından oluşur.” İkinci durumla ilgili olarak Hobson şöyle yazar:

“Emperyalizmin körlüğünün en garip belirtilerinden biri” (bu emperyalistlerin “körlüğü” nağmesi, “Marksist” Kautsky’den ziyade sosyal-liberal Hobson tarafından türetilmiştir) “Büyük Britanya, Fransa ve diğer emperyalist ulusların bu yola başvurmada ortaya koydukları tasasızlıktır. Büyük Britanya daha da ileri gitmiştir. Bizim Hindistan İmparatorluğu’nu kazanmamızı sağlayan savaşların pek çoğu yerliler tarafından yapılmıştır. Hindistan’da, son dönemde de Mısır’da, büyük sürekli ordular İngilizlerin komutasına verilmiş; bizim Afrika sömürgelerimizdeki hemen hemen bütün savaşlar, güney bölgesindekiler hariç, bizim adımıza yerliler tarafından yapılmıştır.

Çin’in paylaşılma olasılığı Hobson’un aşağıdaki ekonomik değerlendirmeyi yapmasına neden olmuştur: “Batı Avrupa’nın büyük bir bölümü o zaman, Güney İngiltere, Riviera ve de İtalya ve İsviçre’nin turistlerce en çok tercih edilen ve zenginlerin oturduğu bölgelerinin bugünden sahip olduğu görünüm ve niteliklere bürünebilir. Kâr payları ve maaşlarını Uzakdoğu’dan alan bir avuç zengin aristokrat, biraz daha büyük bir memur ve tüccar grubu ve bunlardan daha fazla sayıdaki hizmetli ve nakliyat işleriyle dayanıksız mal üretiminin son aşamalarında çalışan işçi; en önemli sanayi kolları yok olmuştur, temel besin maddeleri ve sanayi ürünleri, haraç olarak Asya ve Afrika’dan gelmektedir.”

“Dünya uygarlığı davasını ilerletmek şöyle dursun, büyük bir batı asalaklığı tehlikesini getirebilecek olan batılı ülkelerin daha da kapsamlı bir birliğini, büyük güçlerin Avrupa Federasyonu olasılığını ima ettik: Sanayisi gelişmiş bir grup ulus. Ki bunların üst sınıfları Asya ve Afrika’dan olağanüstü haraçlar alır ve bu haraçlar yardımıyla, yeni bir mali aristokrasinin denetiminde, atık tarım ve sanayi ürünleri değil, özel hizmet alanlarında veya ikinci derecede sanayi işlerinde çalışan, uysal personellerden oluşan geniş yığınlar besler. Böyle bir teoriyi (aslında anlayış demeli) dikkate değmez diye küçümseyip reddedenler, Güney İngiltere’nin, daha şimdiden bu duruma gelmiş bölgelerindeki ekonomik ve toplumsal koşulları bir incelesinler ve dünyanın bilinen en büyük potansiyel kâr kaynağı olan Çin’in içinin boşaltılıp Avrupa’da tüketilmesi amacıyla bu ülkenin, finansçı, yatırımcı, devlet memuru ve ekonomideki memurlardan oluşan benzer bir grubun ekonomik egemenliği altına girmesi durumunda bu türden bir sistemin ulaşacağı olağanüstü boyutlar üzerine kafa yorsunlar. Durum öyle karmaşık ve dünya güçleri arasındaki oyun öylesine kestirilemezdir ki geleceğe dair bu ya da başka bir kehanetin kesinlikle gerçekleşeceği söylenemez. Fakat, günümüzde Batı Avrupa emperyalizmine egemen olan etkenler, bu yönelimdedir; ve bunlara karşı direnç gösterilmez veya bunlar başka bir yöne kaydırılmazlarsa, tam da bu sonuca varacaklardır.”

Sosyal liberal Hobson, bu “direnişi” sadece devrimci proletaryanın gösterebileceğini ve bunun sadece toplumsal bir devrim biçiminde olabileceğini görememiştir. Fakat o zaten bu yüzden bir sosyal-liberal! Bununla beraber, 1902 gibi oldukça erken bir tarihte “Avrupa Birleşik Devletleri”nin önemi ve anlamı konusunda mükemmel bir kavrayışa sahipti (Kautsky’ci Troçki’nin dikkatine!) ve, değişik ülkelerin ikiyüzlü Kautsky’cilerinin üstünü örtmeye çalıştıkları her şey konusunda da öyle; yani, oportünistler (sosyal şovenistler) emperyalist burjuvazi ile el ele vermiş tam da Asya ve Afrika’nın sırtından emperyalist bir Avrupa yaratmaya çalışıyorlar, yani, oportünistler objektif olarak, küçük burjuvazinin ve emperyalist kârlardan rüşvet alan işçi sınıfının belli bir tabakasına tekabül eder, kapitalizmin bekçi köpeğine dönüşmüştür ve işçi hareketini çürütür.

Partimizin hem kararlarında hem de makalelerde, emperyalist burjuvazi ile işçi hareketi içinde zafer kazanmış (uzun ömürlü mü?) oportünizm arasındaki bu ekonomik ilişkiye, bu en derin bağa defalarca işaret ettik. Ve bundan bu arada, sosyal şovenistler ile bir bölünmenin kaçınılmaz olduğu sonucuna vardık. Kautsky’cilerimiz ise bu sorundan kaçmayı tercih ettiler! Örneğin Martov konferanslarında, Örgütlenme Komitesi, Yurtdışı Sekreterliği Bülteni’nde⁵⁶ (sayı 4, 10 Nisan 1916) şu şekilde ifade edilen safsatalar ortaya sürdü:

“... Eğer zihinsel gelişim açısından ‘aydınlar”a giderek daha çok yaklaşan, en gelişkin işçi grupları, talihsiz bir şekilde oportünizme doğru sürüklenecek olursa, devrimci sosyal demokrasi davası hazin, aslında umutsuz ve kötü bir duruma düşecek demektir...”

“Talihsiz” gibi aptalca bir sözcüğün yardımıyla ve el çabukluğuyla, belli bir işçi grubunun oportünizme ve emperyalist burjuvaziye doğru çoktan geçmiş bulunduğu gerçeğinden kaçılıyor! Ve aslında gerçek şu ki, Örgütlenme Komitesi’nin safsatacıları kaçmak istiyor! Kendilerini Kautsky’ci Hilferding ve diğer pek çoğunun kibirlendiği “resmi bir iyimserlik”e hapsediyorlar: Objektif koşullar proletaryanın birliğini ve devrimci hareketin zaferini garanti ediyor. Biz, proletarya konusunda gerçekten “iyimseriz”!

Fakat gerçekte hepsi, bütün bu Kautsky’ciler, Hilferding, Örgütlenme Komitesi destekçileri, Martov ve ortakları; iyimserdirler... ama oportünizm konusunda. İşte bütün mesele bu!

Proletarya kapitalizmin –sadece Avrupa kapitalizminin değil, sadece emperyalist kapitalizmin değil, dünya kapitalizminin– çocuğudur. Dünya ölçeğinde –elli yıl önce ya da elli yıl sonra, dünya ölçeğinde ele alındığında bu küçük bir ayrıntıdır–, “proletarya” kuşkusuz birlik “olacaktır” ve devrimci sosyal demokrasi “kaçınılmaz” olarak zafer kazanacaktır. Fakat konu bu değil sayın Kautsky’ciler. Bugünün konusu şudur: Sizler bugün, Avrupa’nın emperyalist ülkelerinde, bir sınıf olarak proletaryaya yabancı olan, burjuvazinin uşağı ve ajanı olan, onun etkisine aracılık eden ve işçi sınıfının, eğer burjuva bir işçi hareketi olarak kalmak istemiyorsa kendini ellerinden kurtarmak zorunda olduğu oportünistlere yaltaklık ediyorsunuz. Sizler, oportünistlerle, Legien ve David ile, Plehanov, Çhenkeli ve Potresov’larla “birliği” savunmakla, objektif olarak, işçi hareketi içindeki en iyi ajanlarının yardımlarıyla emperyalist burjuvazinin işçileri köleleştirmesini savunuyorsunuz. Devrimci sosyal demokrasinin dünya ölçeğindeki zaferi kesin olarak kaçınılmazdır, size karşı yürüyor ve yürüyecek, ilerliyor ve ilerleyecek ve bu size karşı kazanılan bir zafer olacak.

Bütün dünyada 1914-16’da açık bir biçimde yollarını ayıran günümüz işçi hareketindeki bu iki eğilim, iki parti de denilebilir, Marx ve Engels tarafından İngiltere’de, onlarca yıl boyunca, kabaca 1858’den 1892’ye kadar, ayrıntılı olarak takip edildi.

Ne Marx ne de Engels, 1898-1900’den sonra başlayan kapitalizmin emperyalist çağını görecek kadar yaşamıştır. Fakat İngiltere’nin, on dokuzuncu yüzyıl ortalarında bile emperyalizmin iki önemli ayırt edici özelliğine sahip olduğu görülür: 1. Sayısız sömürge ve 2. Tekel kârları (dünya pazarlarındaki tekel konumuna bağlı olarak). Her iki açıdan da İngiltere o zamanlar, kapitalist ülkeler arasında bir istisnaydı ve Marx ve Engels bu istisnayı incelerken bu durumun, oportünizmin İngiliz işçi hareketi içinde kazandığı (geçici) zaferle olan ilişkisini açık ve kesin bir şekilde ortaya koymuştu.

Engels, 7 Ekim 1858 tarihli mektubunda Marx’a, “... İngiliz proletaryası fiili olarak gitgide burjuvalaştı” diye yazmaktadır. “Öyle görünüyor ki, bütün ulusların bu en burjuva olanı, sonuçta, burjuvazinin yanı sıra, kendine burjuva bir aristokrasi ve burjuva bir proletarya edinmeye çalışıyor. Gerçi bütün dünyayı sömüren bir ulus açısından bu, bir bakıma mantıklıdır.” 21 Eylül 1872 tarihli Sorge’a mektubunda ise Engels, Hales’in Enternasyonal’in Federal Konseyi’nde büyük bir kavgayı kışkırttığını ve “İngiliz işçi hareketinin liderleri kendilerini satmıştır” dediği için “oylanarak Marx’ın kınanmasına neden olduğunu” bildirmektedir. Marx, 4 Ağustos 1874 tarihinde Sorge’a şöyle demektedir: “Buradaki” (İngiltere’deki) “kentli işçilere gelince, ne yazık ki liderlerin hepsi parlamentoya giremedi. Bu, hepsinden kurtulmanın en emin yolu olacaktı.” Engels, Marx’a yazdığı 11 Ağustos 1881 tarihli mektubunda, “kendilerini burjuvaziye satan veya burjuvaziden rüşvet alan adamlar tarafından yönetilmeye razı olan” o “en berbat İngiliz sendikaları”ndan söz etmektedir. Kautsky’ye gönderdiği, 12 Eylül 1882 tarihli mektubunda ise Engels şöyle söylemektedir: “Bana İngiliz işçilerinin, sömürge politikası hakkında ne düşündüklerini soruyorsunuz. Genel olarak politika hakkında düşündüklerinin aynısını. Burada bir işçi partisi yok, yalnızca bir muhafazakârlar ve bir de liberal radikal parti var ve işçiler, İngiltere’nin dünya pazarı ve sömürge tekelinden beslenmesine yaman bir biçimde katılıyorlar.”

7 Aralık 1889’da Engels, Sorge’a şöyle yazmaktadır: “Buradaki” (İngiltere’de) “en iğrenç şey, işçilerin iliklerine kadar işlemiş olan burjuva ‘respectability’ (saygınlığı)... Pek çoğunun en iyisi olarak gördüğüm Tom Mann bile, Lord Mayor⁹⁴ ile öğle yemeği yiyeceğini belirtmekten hoşlanmaktadır. Eğer bu Fransa ile karşılaştırılırsa bir devrimin her şeye karşın neye yaradığı anlaşılabilir.” 19 Nisan 1890 tarihli bir mektubunda şöyle demektedir Engels: “... hareket” (İngiltere’deki işçi sınıfının) “tabanda devam ediyor, giderek daha geniş kesimlerini ve özellikle, şimdiye kadar durgun olan en alt katmanlarını daha çok kucaklıyor.” (vurgular Engels’e ait) “Bu kitlenin birdenbire kendine geleceği gün çok uzakta değil, bu kitlede şafak attığı zaman hareketin en büyük kitlesi olacaktır.” 4 Mart 1891’de: “Çökmüş Liman İşçileri Sendikası’nın başarısızlığı; ‘eski’ muhafazakâr sendikalar, zengin ve bu nedenle korkak olanlar, yapayalnız ortada kaldı...” 14 Eylül 1891’de: Newcastle Sendika Kongresi’nde eski birlikçiler, sekiz saatlik iş gününün karşıtları, yenilgiye uğradı “ve burjuva gazeteleri burjuva İşçi Partisi’nin bu yenilgisine tanıklık etmektedir.” (Bütün vurgular Engels’e ait.)

Birkaç on yıl boyunca Engels tarafından tekrarlanan ve onun tarafından basında kamuoyuna açıklanan bu düşünceler, İngiltere’de İşçi Sınıfının Durumu’nun 1892’deki ikinci baskısına yazdığı önsözde somut olarak anlatılmaktadır. Engels burada, işçilerin “büyük kitlesine” karşılık “işçi sınıfı içindeki bir aristokrasiden”, “işçilerin ayrıcalıklı bir azınlığından” söz etmektedir. “Küçük, ayrıcalıklı ve korunan bir azınlık” 1848-68 arasındaki İngiltere’nin ayrıcalıklı konumu sayesinde “devamlı bir kazanç” edinirken, “bu kitlenin büyük bir bölümünün kazancı ise geçici bir iyileştirme oldu”... “Bu tekelin (İngiltere’nin sanayi tekelinin) çöküşü ile birlikte İngiliz işçi sınıfı bu ayrıcalıklı konumunu kaybedecek...” “Yeni” sendikaların üyeleri, vasıfsız işçilerin örgütleri, “şu büyük avantaja sahip: Kafaları bakir bir toprak gibi, daha iyi mevkideki ‘eski birlikçiler’in beyinlerini sakatlayan ‘saygıdeğer’ burjuva önyargılardan tamamen uzak durumda ... İngiltere’deki ‘sözde işçi’ temsilcileri, ‘işçi sınıfının birer üyesi olmaları affedilen’ insanlardır, çünkü onlar, işçi özelliklerini kendi liberalizm okyanusunda bizzat boğmak isterler...”

Marx ve Engels’in kendi açıklamalarından bilerek oldukça uzun bir alıntı yaptık ki okur bunları bütünlükleri içerisinde inceleyebilsin. Bunlar incelenmelidir, çünkü üzerinde ciddi bir şekilde kafa yormaya değer. Çünkü, işçi hareketi içindeki, emperyalist çağın nesnel koşullarının dayattığı taktiğin can alıcı noktası burada yatar.

Kautsky burada da “konuyu bulandırmayı” ve Marksizmin yerine, oportünistlerle yaltakçı bir uzlaşmacılığı koymayı denemiştir. İngiltere’nin tekelini yıkmanın bir yolu olarak Almanya’nın savaşa katılmasını mazur gösteren aleni ve saf sosyal emperyalistlerle (Lensch gibi adamlar) yapılan tartışmalarda, Kautsky bu açık yalanı aynı açıklıkta başka bir yalanla “düzeltmektedir”. Alaycı bir yalan yerine yaltakçı bir yalan kullanıyor! İngiltere’nin sanayi tekeli diyor, uzun bir süre önce parçalandı, uzun bir süre önce yıkıldı ve geriye yıkılacak bir şey kalmadı.

Bu argüman niçin yanlıştır?

Çünkü, ilk olarak, İngiltere’nin sömürge tekelini gözden kaçırmaktadır. Engels, daha önce gördüğümüz gibi, bu duruma 1882’de yani otuz dört yıl önce açıkça işaret etmişti. İngiltere’nin sanayi tekeli yıkılmış olsa da, onun sömürge tekeli sadece ayakta durmakla kalmadı, tersine olağanüstü güçlendi; çünkü yeryüzünün tamamı şimdiden paylaşılmış bulunuyor! Bu tatlı yalanları sayesinde Kautsky, “uğrunda savaşılacak hiçbir şey yok” şeklindeki burjuva-pasifist ve kaba-oportünist fikrini, dikkatlerden kaçırıyor. Tersine, kapitalistlerin uğruna savaşacakları şeyler olduğu gibi, ayrıca kapitalizmi korumak istiyorlarsa savaşmaktan başka çareleri de yok. Çünkü yeni emperyalist ülkeler, sömürgelerin yeniden paylaşımı için güç kullanmaksızın, eski (ve daha güçsüz) emperyalist güçlerin elindeki ayrıcalıkları elde edemezler.

İkinci olarak, İngiltere’nin tekel konumu neden, İngiltere’deki oportünizmin (geçici) zaferini açıklar? Çünkü tekel ekstra kâr üretir; yani, bütün dünyada geleneksel ve normal kapitalist kârların üzerinde bir fazla kâr üretir. Kapitalistler bu ekstra kârın bir bölümünü (üstelik hiç de azımsanmayacak bir bölümünü!), kendi işçilerini rüşvetle kandırmak, söz konusu ulusun işçilerinin kendi kapitalistleriyle diğer ülkelere karşı bir tür ittifakını (Webbler’in tanımladıkları, İngiliz sendikalarının patronlarıyla girdikleri o meşhur “ittifakları” anımsayalım) yaratmak için ayırabilir. İngiltere’nin sanayi tekeli, on dokuzuncu yüzyılın sonunda zaten yıkılmıştı. Bu su götürmez bir gerçek. Fakat bu yıkım nasıl gerçekleşti? Bütün tekeller ortadan kalktı mı?

Eğer öyle olsaydı, Kautsky’nin uzlaşmacı (oportünistlere karşı uzlaşmacı) “teorisi” bir dereceye kadar mazur görülebilirdi. Fakat öyle değil ve işte sorun da bu. Emperyalizm tekelci kapitalizmdir. Her kartel, her tröst, her işveren birliği, her büyük banka birer tekeldir. Ekstra kâr kaybolmamış, kalmıştır. Bütün diğer ülkelerin, ayrıcalıklı, mali olarak zengin bir ülke tarafından sömürülmesi hâlâ devam ediyor ve daha da yoğunlaşıyor. Bir avuç zengin ülke –eğer bağımsız, gerçekten büyük, “modern” anlamda zengin olanlarını kastediyorsak, bunlardan sadece dört tane var: İngiltere, Fransa, Birleşik Devletler ve Almanya– olağanüstü boyutlara sahip tekeller geliştirmiştir; yüzlerce milyona, hatta milyarlara varan ekstra kârlar elde etmekte, yüzlerce ve yüzlerce milyon nüfusa sahip diğer ülkeleri acımasızca sömürmekte ve özellikle zengin, özellikle kazançlı ve özellikle kolay ganimetin paylaşılması uğruna birbirine girmektedir.

Aslında, emperyalizmin politik ve ekonomik özü budur, Kautsky’nin teşhir etmek yerine gizlemeye çalıştığı derin çelişki budur. Emperyalist bir “büyük” gücün burjuvazisi ekonomik olarak, “kendi” işçilerinin üst tabakasına yılda yüzlerce milyon franklık rüşvet verebilecek durumdadır, çünkü onun ekstra kârı yaklaşık milyarı bulur. Ve bu küçük sus payının, işçi bakanları, “işçi temsilcileri” (Engels’in bu terime ilişkin o mükemmel analizini hatırlayın), Savaş Sanayi Komiteleri’nin işçi üyeleri, işçi bürokratlar, dar meslek sendikalarına üye işçiler, büro çalışanları vs. arasında nasıl paylaştırıldığı ise ikincil bir sorundur.

1848-1868 arasında ve sonrasında da kısmen, sadece İngiltere’nin tekeli vardı; bunun için oportünizm orada onlarca yıl boyunca üstünlük sağlayabildi. Çok zengin sömürgelere ya da bir sanayi tekeline sahip başka ülkeler yoktu.

On dokuzuncu yüzyılın son çeyreği, yeni, emperyalist çağa geçişe tanık oldu. Tekelden yararlanan, tek bir ülkenin değil, çok az sayıdaki birkaç büyük gücün mali sermayesidir. (Japonya ve Rusya’da askeri güç tekeli, geniş topraklar veya azınlık milliyetleri ve Çin vb.lerini soymaya yarayan özel imkanlar, günümüz modern mali sermaye tekelini kısmen tamamladı, kısmen de onun yerini aldı.) Bu fark, İngiltere tekelinin pozisyonunun onlarca yıl boyunca neden rakipsiz kalabildiğini açıklamaktadır. Modern mali sermayenin tekel konumu şiddetli bir tartışmanın konusudur; emperyalist savaşlar çağı başlamıştır. Geçmişte bir ülkedeki işçi sınıfını, rüşvet vererek onlarca yıl boyunca yozlaştırmak mümkündü. Bugün bu pek olası değildir ve aslında neredeyse imkânsızdır. Ancak öte yandan, her emperyalist “büyük” güç, “işçi aristokrasisi”nin küçük (1848-1868 İngiltere’dekinden küçük) bir tabakasına rüşvet verebilir ve de vermektedir. Eskiden, Engels’in o son derece isabetli ifadesini kullanmak gerekirse, “burjuva işçi partisi”, yalnızca tek bir ülkede ortaya çıkabilirdi; çünkü yalnızca tek bir ülke tekel konumuna sahipti, fakat öte taraftan, uzun süreliğine var olabilirdi. Şimdi bir “burjuva işçi partisi” bütün emperyalist ülkeler için tipik ve kaçınılmazdır. Fakat ganimetlerin paylaşılması için yürüttükleri amansız mücadele göz önüne alındığında, böyle bir partinin bir dizi ülkede uzun süre hüküm sürebilmesi olası değildir. Çünkü tröstler, mali oligarşi, pahalılık vb. bir yandan üst tabakadaki bir avuç insana rüşvet vermeyi olanaklı kılarken, öte yandan da proleter ve yarı-proleter kitleleri giderek daha çok baskı altına almakta, ezmekte, perişan etmektedir.

Bir yanda burjuvazi ile oportünistler, bir avuç en zengin ve en ayrıcalıklı ulusu, insanlığın geri kalanının kanını emen “ebedi” parazitlere dönüştürme; siyahların ve Hintlilerin vb. sömürüsünün “kazancıyla yan gelip yatma” ve bu halkları, kusursuz bir yok etme tekniğiyle donatılmış modern militarizm aracılığıyla emrinde tutma eğilimindedir. Öte yanda, her zamankinden daha fazla ezilen ve emperyalist savaşların tüm yükünü çeken kitleler, bu boyunduruğu parçalama ve burjuvaziyi devirme eğilimindedir. İşçi hareketinin tarihi, şimdi kaçınılmaz olarak, bu iki eğilim arasındaki mücadelede gelişecektir. Birinci eğilim tesadüfi değildir; ekonomik olarak “doğrulanmıştır”. Burjuvazi, bütün ülkelerde, sosyal şovenistlerin “burjuva işçi partileri”ne hayat vermiş, beslemiş ve kendi hizmetine sokmuştur. Örneğin İtalya’da Bissolati’nin partisi gibi tam gelişmiş bir parti, kesin olarak sosyal emperyalist bir parti ile diyelim ki Potresovlar, Gvozdyovlar, Bulkinler, Çheidzeler, Skobelevler ve ortaklarının yarı gelişmiş, yarı kurulmuş partisi, arasındaki farklar, önemsiz farklardır. Burada önemli olan şudur; işçi aristokrasisi tabakasının ayrışma ve burjuvaziye geçiş süreci ekonomik olarak olgunlaşmış ve gerçekleşmiş bulunmaktadır; ve bu ekonomik gerçek, sınıf ilişkilerindeki bu değişim, özel bir “zorlukla” karşılaşmaksızın, şu ya da bu şekilde, politik biçimini de bulacaktır.

Yukarıda söz edilen ekonomik temelde, modern kapitalizmin politik kurumları –basın, parlamento, birlikler, kongreler vs.–, saygılı, uysal, reformcu ve yurtsever memur ve işçiler için, ekonomik ayrıcalık ve sus paylarına denk düşen politik ayrıcalık ve sus paylarını yaratmıştır. Hükümette ya da savaş sanayi komitelerinde, parlamentoda ve değişik komitelerde, yasal olarak yayınlanan “saygıdeğer” gazetelerin yayın kurullarında ya da daha az saygıdeğer olmayan ve “burjuva yasalara saygılı” sendikaların yönetim kurullarında kazançlı ve rahat işler; işte emperyalist burjuvazinin, “burjuva işçi partileri”nin destekçileri ve temsilcilerine verdiği ödüller ve onları cezbetmek için kullandığı yemler.

Politik demokrasinin mekanizması da aynı yönde çalışır. Çağımızda, seçimler olmadan hiçbir şey yapılamaz; kitleler olmadan hiçbir şey yapılamaz. Ne var ki bu basın yayın ve parlamentarizm çağında, popüler sloganlarla hokkabazlık yapan, işçilere –yeter ki burjuvaziyi devirmek için devrimci mücadeleden vazgeçsinler– her türlü vaatte bulunan, her reformu ve her iyiliği söz veren, son derece yaygın, sistemli bir biçimde uygulanan, sağlam bir dalkavukluk, yalan, sahtekârlık sistemi olmaksızın, kitleleri yönetmek mümkün değildir. “Burjuva işçi partisi”nin klasik ülkesinde bu sistemin en becerikli ve en önde gelen temsilcilerinden biri olan İngiliz bakan Lloyd George’a dayanarak, bu sistemi Lloyd George’çuluk olarak adlandıracağım. Birinci sınıf bir burjuva manipülatör, akıllı bir politikacı, işçiler karşısında en devrimci konuşmaları bile yapabilecek popüler bir hatip, dok işçileri için sosyal reform şeklinde (sigorta vs.) oldukça büyük bir sus pay elde edebilecek bir adam olarak Lloyd George, burjuvaziye kusursuz bir şekilde hizmet etmektedir⁹⁵ ve ona tam da işçiler arasında hizmet etmekte, burjuvazinin etkisini tam da proletaryaya, burjuvazinin en çok nerede ihtiyacı varsa, kitleleri manevi olarak teslim almak nerede güç ise oraya taşımaktadır.

Peki Lloyd George ile Scheidemann’lar, Legien’ler, Henderson’lar ve Hyndman’lar, Plehanov’lar, Renaudel’ler ve ortakları arasında büyük bir fark var mı? Son sayılanlardan bazıları Marx’ın devrimci sosyalizmine geri dönecektir, gerekçesiyle bize karşı çıkanlar olacaktır. Bu mümkündür, fakat eğer sorun politik olarak, yani kitlesel açıdan ele alınırsa, bu önemsiz bir farktır. Halihazırdaki sosyal şovenist liderler arasından bazıları proletaryaya dönebilirler. Fakat sosyal şovenist veya (aynı şey demek olan) oportünist akım ne yok olacak ne de devrimci proletaryaya “dönecektir”. Marksizmin işçiler arasında popüler olduğu her yerde, bu politik akım, bu “burjuva işçi partisi”, Marx’ın adına and içecektir. Bunu yapmaları yasaklanamaz; tıpkı ticari bir firmanın herhangi özel bir etiket, imza veya reklamı kullanmasının yasaklanamayacağı gibi. Ezilen sınıflar arasında popüler olan devrimci bir liderin ölümünden sonra, onların düşmanları ezilen kitleleri aldatmak için bu liderlerin adlarını kendilerine mal etmeye çalışmışlardır, tarihte bunun pek çok örneği vardır.

Durum şu ki, politik bir olgu olarak “burjuva işçi partileri”, belli başlı bütün kapitalist ülkelerde kurulmuştur ve bu tespit edilmeksizin ve bu partilere –grup, akım vb. de olabilir– karşı her cephede amansız bir mücadele verilmeksizin, emperyalizme karşı mücadele veya Marksizm veya sosyalist işçi hareketi diye bir mesele olamaz. Çheidze grubu⁵⁸, Rusya’da “Naşe Delo”⁵⁹ ve “Golos Truda”⁶⁰ ve yurtdışındaki Örgütlenme Komitesi taraftarları, böyle bir partinin değişik türevlerinden başka bir şey değildir. Bu partilerin, toplumsal devrimden önce ortadan kalkacağını düşünmemiz için en ufak bir neden bile yoktur. Tam tersine, devrim yaklaştıkça, daha güçlü parladıkça, ani ve şiddetli bir geçiş ve sıçramalı bir ilerleme gösterdikçe, devrimci kitle mücadelesinin çok büyük bir parçasını, işçi hareketi içinde rol oynayacak olan oportünist küçük burjuva akıma karşı verilen mücadele oluşturacak. Kautsky’cilik bağımsız bir akım değildir; çünkü ne kitleler içinde ne de burjuvaziye teslim olan ayrıcalıklı tabaka içinde kökleri vardır. Fakat Kautsky’ciliğin tehlikesi şu olguda yatar; geçmişin ideolojisini kullanarak proletaryayı “burjuva işçi partisi”yle uzlaştırmaya, proletaryanın onunla birliğini sağlamaya, dolayısıyla “burjuva işçi partisi”nin otoritesini güçlendirmeye çalışır. Kitleler artık ipliği pazara çıkmış sosyal şovenistlerin peşinden gitmiyor: Lloyd George İngiltere’deki işçi mitinginde yuhalandı, Hyndman partiyi terk etti, Renaudel, Scheidemann, Potresov ve Gvosdev’leri ise polis koruyor. En büyük tehlike, Kautsky’cilerin maskelenmiş sosyal şovenizm savunusudur.

Kautsky’ciliğin en yaygın safsatalarından biri, “kitlelere” gönderme yapmasıdır. Kitlelerden ve kitle örgütlerinden kopmak istemiyoruz! Fakat, Engels’in sorunu nasıl koyduğunu bir düşünün. On dokuzuncu yüzyılda İngiliz sendikalarının “kitle örgütleri” burjuva işçi partisinin tarafındaydı. Marx ve Engels bu durumla uzlaşmadı; bu durumu teşhir etti. İlk olarak, sendikal örgütlerin proletaryanın yalnızca küçük bir azınlığını doğrudan kucakladığını unutmadılar. O zamanlar İngiltere’de, tıpkı şimdi Almanya’da olduğu gibi, proletaryanın ancak beşte biri örgütlüydü. Ciddi olarak hiç kimse, kapitalizm koşullarında proletaryanın çoğunluğunu örgütlemenin mümkün olduğunu düşünemez. İkinci olarak –ve temel olan da budur– bir örgütün büyüklüğü o kadar da önemli değildir, asıl olan, onun politikasının gerçek, objektif önemidir: Bu politika kitleleri mi temsil ediyor, onlara mı hizmet ediyor, yani, onların kapitalizmden kurtuluşuna mı hizmet ediyor yoksa bir azınlığın çıkarlarını mı, onun kapitalizmle uzlaşmasını mı gözetiyor? On dokuzuncu yüzyılda İngiltere için, son söylenenler doğru idi ve şimdi bu durum Almanya vb. için geçerlidir.

Engels, eski sendikaların “burjuva işçi partisi”, yani ayrıcalıklı azınlık ile “en alttaki kitle”, yani gerçek çoğunluk arasına kesin bir çizgi çeker ve “burjuva saygınlığın” bulaşmış olmadığı bu ikinci gruba çağrı yapar. Marksist taktiğin özü budur!

Ne biz ne de bir başkası, proletaryanın ne kadarlık bir bölümünün sosyal şovenistleri ve oportünistleri izlediğini ve izleyeceğini kesin olarak hesaplayabilir. Bu, sadece ve sadece mücadele ile ortaya çıkacak; bunu kesin olarak belirleyecek olan sosyalist devrimdir. Fakat bir şeyi kesinlikle biliyoruz ki emperyalist savaştaki “anayurt savunucuları” yalnızca küçük bir azınlığı temsil etmektedir. Ve bu nedenle, eğer sosyalist olarak kalmayı istiyorsak, daha derinlere, en aşağılara, gerçek kitlelere inmek bizim görevimizdir; oportünizme karşı mücadelenin bütün anlamı ve içeriği de budur. Sosyal şovenistlerin ve oportünistlerin aslında kitlelerin çıkarlarını sattıklarını ve onlara ihanet ettiklerini, işçilerin küçük bir azınlığının geçici ayrıcalıklarını savunduklarını, burjuva fikir ve etkilerinin aracı olduklarını, gerçekte burjuvazinin ajanı ve müttefiki olduklarını teşhir ederek, kitlelere kendi gerçek politik çıkarlarını gösteriyor, emperyalist savaşlar ve emperyalist ateşkeslerin bütün o uzun ve acılı nöbetleşmeleri boyunca sosyalizm ve devrim için savaşmayı öğretiyoruz.

Dünya işçi hareketindeki tek Marksist çizgi, kitlelere oportünizmle ipleri koparmanın kaçınılmazlığını ve gerekliliğini açıklamak; oportünizme karşı amansız bir mücadele yürüterek onları devrim için eğitmek; savaşın tecrübelerinden, milliyetçi-liberal işçi politikalarının mutlak alçaklığını gizlemek için değil, teşhir etmek için yararlanmaktır.

Gelecek makalede, bu çizgiyi Kautsky’cilikten ayıran temel özelliklerin bir özetini yapmaya çalışacağız.

Ekim 1916’da yazıldı.
Aralık 1916’da
“Sbornik Sosyal-Demokrata”nın
2. sayısında yayınlandı.
İmza: N. Lenin

“Sbornik Sosyal-Demokrata”nın metni esas alınmıştır.

SAVAŞA KARŞI MÜCADELEYİ VE
KENDİ HÜKÜMETLERİNİN
SAFINA GEÇMİŞ SOSYALİSTLERE KARŞI MÜCADELEYİ
DESTEKLEYEN İŞÇİLERE

Uluslararası durum giderek netleşiyor ve giderek daha tehditkâr bir hal alıyor. Son zamanlarda savaşan her iki koalisyon da, savaşın emperyalist karakterini çok çarpıcı bir biçimde ortaya koydu. Kapitalist hükümetler, burjuvazi ve sosyal pasifistler, içi boş ve yalan dolu pasifist söylemlerini –demokratik bir barış, ilhaksız bir barış vb. üzerine yaptıkları tartışmaları– yaymak için ne kadar gayret gösterirlerse, o kadar büyük bir hızla teşhir olmaktadırlar. Elde ettiği ganimetten vazgeçmemeye kararlı olan Almanya, pek çok küçük ulusu demir ökçesiyle ezmektedir. Bu kararlılığını yalnızca, ganimetinin bir kısmını çok sayıda sömürgeyle değiş tokuş yapmak için bozmaktadır. Ayrıca acilen gerçekleştirilecek emperyalist bir barışa duyduğu arzuyu saklamak için, ikiyüzlü pasifist söylemlere başvurmaktadır.

İngiltere ve müttefikleri, bir yandan Almanya’dan ele geçirilen sömürgelere ve Türkiye’nin bir kısmına vb. sıkıca tutunurken, bir yandan da İstanbul’u ele geçirmek için, Galiçya’nın boğazlanması için, Avusturya’nın parçalanması ve Almanya’yı harap etmek için yürüttükleri katliamı uzattıkça uzatmalarını, “adil” bir barış uğruna mücadele olarak adlandırıyorlar.

Savaşın başlarında yalnızca az sayıda kişinin teorik olarak ikna olduğu bu gerçek, şimdi giderek daha çok sayıda sınıf bilinçli işçi tarafından da görülmektedir. Diğer bir deyişle, her bir ülkede, proletaryanın önderliğindeki kitlelerin kendi hükümetine karşı devrimci mücadelesi olmadan, burjuva düzen alaşağı edilmeden ve sosyalist bir devrim gerçekleştirilmeden, savaşa karşı ciddi bir mücadeleden, yani savaşları ortadan kaldırmak ve kalıcı bir barış tesis etmek için verilecek bir mücadeleden söz etmek mümkün değildir. Halkların üzerinde eşi benzeri görülmedik bir baskı kuran bu savaş, insanlığı bu kördüğümün yegâne çıkış yoluna sevk etmektedir: Devlet kapitalizmine doğru dev adımlar atmaya zorlamaktadır. Böylelikle de planlı bir ekonominin –devrimci proletarya önderliğinde, kapitalistlerin çıkarları doğrultusunda değil, tersine kapitalistlerin mülksüzleştirilmesiyle, bugün savaşın yol açtığı açlık ve diğer felaketlerden kırılan kitlelerin çıkarları doğrultusunda– nasıl yürütülebileceğini ve yürütülmesi gerektiğini pratikte göstermektedir.

Bu gerçek berraklaştıkça, daha önce, Zimmerwald Solu adıyla bağımsız olarak davrandığımız Zimmerwald’da ve Zimmerwald’ın hemen ardından bu sol kanat adına tüm sosyalist partilere ve bütün sınıf bilinçli işçilere yönelik yayınladığımız manifestoda işaret ettiğimiz bu iki uzlaşmaz eğilim, iki politik çizgi ve iki sosyalist eylem tarzı arasındaki uçurum giderek derinleşmektedir. Bu uçurum, resmi sosyalizmin gün gibi açık olan iflasını, onun temsilcilerinin burjuvaziye ve onun hükümetlerine teslimiyetlerini ve aynı zamanda sosyalizme ihanetlerini kitlelerden gizleme çabası ile, bu iflası tüm boyutlarıyla açığa çıkarmak, proletaryayı burjuvazinin kucağına iten “sosyal yurtseverler”in burjuva politikasını teşhir edip onların kitleler üzerindeki etkisini kırmak ve savaşa karşı verilecek gerçek bir mücadelenin olanaklarını ve örgütsel temelini yaratmak için harcanan çaba arasındaki uçurumdur.

Zimmerwald’da çoğunluğu elinde bulunduran Zimmerwald Sağı, sosyal yurtseverlerle ilişkilerin kesilmesi ve Üçüncü Enternasyonal’in kurulması fikrine karşı kıyasıya mücadele etti. Ondan sonra İngiltere’deki ayrışma gündeme geldi; Almanya’da 7 Ocak 1917’de toplanan “Muhalefet”in son konferansı, gözlerini kasten gerçeklere kapatmayanlara, bu ülkede de birbirine düşman iki uzlaşmaz parti olduğunu gösterdi. Bu partilerden biri, büyük oranda yeraltında faaliyet yürüten ve Karl Liebknecht’in liderlerinden biri olduğu sosyalist bir partidir. Diğeri ise, işçileri savaşa razı etmeye ve hükümetle uzlaştırmaya çalışan tepeden tırnağa burjuva ve sosyal yurtsever bir parti. Aynı bölünme, dünyanın her ülkesinde gözlemlenebilir.

Kienthal’de Zimmerwald Sağı, politikasını sürdürmesine olanak veren böyle bir çoğunluğa sahip değildi artık. Bu sağ kanat, sosyal yurtsever Uluslararası Sosyalist Büro’ya karşı hazırlanan ve büroyu son derece sert bir dille mahkûm eden kararın lehine oy kullandığı gibi, işçileri, sosyalist bir görünüm için ne kadar süslenmiş olurlarsa olsun, pasifist söylemlere karşı uyaran sosyal pasifizme karşı kararın da lehine oy kullandı. Burjuvaziyi alaşağı etmeden ve sosyalizmi örgütlemeden barış umudunun bir aldanmadan başka bir şey olmadığını işçilere açıklamaktan kaçınan sosyalist pasifizm, burjuva pasifizmin yalnızca bir kopyasıdır. Onlar, işçilerin kaderini burjuvazinin ellerine teslim etmekte, emperyalist hükümetleri ve bu ülkelerin kendi aralarında yaptıkları pazarlıkları iyi bir şeymiş gibi sunmakta ve kitlelerin dikkatini bugünkü gelişmelerin önümüze koyduğu sosyalist devrimi olgunlaştırma görevinden başka yöne çekmektedir.

Sonra ne mi oldu? Kienthal Konferansı’nın ardından Zimmerwald Sağı, İtalya, Almanya, Fransa gibi önemli ülkelerde, tam da Kienthal’ın kınadığı ve reddettiği sosyal pasifizm batağına saplandı! İtalya’da Sosyalist Parti, parlamento grubunun resmi sözcüsü Turati’nin pasifist söylemlerini sessiz sedasız kabullendi. Üstelik tam da şimdi, tamı tamına aynı söylemlerin, Almanya tarafından, Antant tarafından ve burjuvazinin savaştan elde ettiği kârları katladığı, katlamaya devam ettiği bir dizi tarafsız ülkenin burjuva hükümetleri tarafından da kullanılmasına rağmen; tam da bu pasifist söylemlerin yalancılığının tüm boyutlarıyla herkesin gözü önünde açığa çıktığı bir sırada. Pasifist söylemlerin gerçekte, emperyalist çapulcuların paylaşım savaşında yeni bir döneme girdiğini gizlemek için kullanılan bir kılıf olduğu kanıtlanmış oldu.

Almanya’da Zimmerwald Sağı’nın lideri Kautsky de benzer bir pasifist manifesto yayınladı; gerçekte işçilerin umutlarını burjuvaziye, kaderlerini de hayallere havale eden anlamsız ve tavırsız bir manifesto. Karl Liebknecht’in taktiklerini hayata geçiren gerçek sosyalistler, Almanya’daki gerçek enternasyonalistler, “Enternasyonal” grubu ve “Almanya’nın Enternasyonal Sosyalistleri” grubu ise kendilerini bu manifestodan resmen ayrı tutmayı ödev bildiler.

Fransa’da, daha önce Zimmerwald Konferansı’na katılan Merrheim ve Bourderon ile Kienthal Konferansı’na katılan Raffin-Dugens, bugünkü gelişmelerin seyri göz önüne alındığında kesinlikle emperyalist burjuvazinin çıkarlarına hizmet eden ve objektif olarak da tepeden tırnağa yanlış olan anlamsız pasifist önergelerin lehine oy kullandı. Zimmerwald ve Kienthal deklarasyonlarında sosyalizme ihanet ettikleri ilan edilen Jouhaux ve Renaudel da bu önergelerin lehine oy kullanmıştı!

Bu oylamada Merrheim’in Jouhaux ve Bourderon ile; Raffin-Dugens’in de Renaudel ile birlikte hareket etmesi ne bir tesadüf ne de kendi başına ele alınacak tekil bir olaydır. Bu, her yerdeki sosyal yurtseverler ile sosyal pasifistlerin, enternasyonal sosyalistlere karşı kısa süre içinde birleşmelerinin çarpıcı bir sembolüdür.

Emperyalist hükümetlerin uzun bir liste halinde notlarında sıralanan pasifist söylemler; Kautsky, Turati, Bourderon ve Merrheim tarafından dillendirilen benzer pasifist söylemleri; Renaudel’in elini hem birine hem de ötekine dostça uzatması – bu, pasifizmin gerçek politikada teşhir olmasıdır. Pasifizmin, halkı uyuşturmanın, emperyalist katliamın sonraki seyrinde kitlelerin uysallığını güvence altına almayı hükümetler için kolaylaştırmanın aracı olarak teşhir olmasıdır.

Zimmerwald Sağı’nın bu topyekün iflası, Zimmerwald’çıların özgürce toplanabildikleri ve üs olarak kullanabildikleri tek Avrupa ülkesi olan İsviçre’de daha da çarpıcı bir şekilde ortaya çıkmıştır. Savaş sırasında hükümetin hiçbir müdahalesi olmaksızın kongrelerini yapabilen ve Alman, Fransız ve İtalyan işçilerinin savaşa karşı enternasyonal dayanışmasını güçlendirmek için diğer partilere oranla çok daha fazla olanağa sahip olan İsviçre Sosyalist Partisi, Zimmerwald’a resmi olarak katılmıştı.

Ancak şimdi, bu partinin liderlerinden biri, Zimmerwald ve Kienthal konferanslarının başkanlığını yapmış, aynı zamanda Bern Uluslararası Sosyalist Komisyonu’nun ileri gelen üyelerinden ve temsilcilerinden, Ulusal Meclis Üyesi R. Grimm, proletarya partisi için belirleyici bir sorun üzerinden, ülkesindeki sosyal yurtseverlerin tarafına geçmiştir. Grimm, İsviçre Sosyalist Partisi’nin 7 Ocak 1917’de yaptığı yürütme kurulu toplantısında, özel olarak anayurdun savunulması ve partinin sosyal pasifizmi kınayan Kienthal Konferansı kararları karşısındaki tutumunu ele almak üzere toplanacak olan parti kongresini süresiz erteleme kararının kabul edilmesini sağlamıştır!

Uluslararası Sosyalist Komisyonu’nun imzasını taşıyan Aralık 1916 tarihli manifestoda Grimm, hükümetlerin pasifist söylemlerini ikiyüzlülük olarak tanımlamakta ancak, Merrheim ile Jouhaux’ı, Raffin-Dugens ile Renaudel’i birleştiren sosyalist pasifizm hakkında tek bir kelime etmemektedir. Grimm, bu manifestoda sosyalist çevrelere, hükümetlere ve onların sosyal yurtsever uşaklarına karşı mücadele etmelerini salık veriyor. Ancak bir yandan da, İsviçre partisinin içindeki “sosyal yurtsever uşaklarla” birlikte, parti kongresini güme getirmek için çaba sarf ediyor. Bu nedenle de tüm sınıf bilinçli ve samimi enternasyonalist İsviçreli işçilerin haklı öfkesini topluyor.

Hiçbir mazeret, 7 Ocak 1917 tarihli parti yürütme kurulu kararının, İsviçreli sosyal yurtseverlerin İsviçreli sosyalist işçilere karşı, İsviçreli Zimmerwald karşıtlarının Zimmerwald’a karşı kazanmış olduğu kesin zaferin üzerini örtemez.

İşçi hareketi içinde burjuvazinin sadık ve aleni uşaklığını yapan bir yayın organı olan “Grütlianer”⁶¹, herkes tarafından bilinen gerçekleri açıklayarak, Greulich ve Pflüger tipi sosyal yurtseverlerin –ki bunlara Seidel, Huber, Lang, Schneeberger, Dürr vb. de eklenebilir ve eklemek gerek–, kongrenin toplanmasını ve işçilerin anayurt savunması konusunda karar vermelerini engellemek istediğini ve eğer kongre toplanır ve Zimmerwald ruhuna uygun bir karar alırsa istifa edecekleri tehdidinde bulunduğunu yazdı.

Grimm, başka çaresi kalmayınca Parteivorstand’daki (yürütme kurulu toplantısındaki) iğrenç ve kabul edilemez hatasını savunarak, gazetesi Berner Tagwacht’ın⁶² 8 Ocak 1917 tarihli sayısında, kongrenin işçiler hazır olmadığı için ertelendiği, hayat pahalılığına karşı mücadele etmek gerektiği, ‘Sol’un kendisinin de erteleme kararından yana olduğu gibi iddialarda bulundu.

Gerçekte, –bir yandan kötünün iyisini seçmek için, diğer yandansa sosyal yurtseverler ile yeni dostları Grimm’in gerçek amaçlarını gün yüzüne çıkarmak için– Kongre’nin Mart’a kadar ertelenmesini teklif eden ve Mayıs’a kadar ertelenmesi lehinde oy kullanan ve Kanton komitelerinin toplantılarının Temmuz’dan önce gerçekleştirilmesini öneren Sol’du, yani gerçek Zimmerwald’çılardı. Ancak tüm bu öneriler, Zimmerwald ve Kienthal konferanslarının başkanlığını yapmış Robert Grimm’in liderliğindeki “anayurt savunucuları”nın topu tarafından reddedildi!!

Aslında sorulması gereken soru şuydu: Bern Uluslararası Sosyalist Komite ve Grimm’in gazetesi, bir yandan yabancı sosyal yurtseverlere hiddetle sövüp sayarken, başlangıçta sessiz kalarak daha sonra da Grimm’in kaçışıyla İsviçreli sosyal yurtseverlere sunduğu desteğe yani kalkan görevine devam mı edecek; yoksa öncelikle ülkedeki sosyal yurtseverlere karşı mücadeleyi esas alan dürüst bir enternasyonalist politika mı izleyecek?

Aslında sorulması gereken soru şuydu: İsviçre partisindeki sosyal yurtseverlerin ve reformistlerin egemenliği, devrimci söylemlerin ardına mı gizlenecek; yoksa hayat pahalılığı ve savaşla mücadelede onların karşısına devrimci bir programla ve taktikle çıkarak sosyalist devrim için mücadeleyi mi gündeme getireceğiz?

Aslında sorulması gereken soru şuydu: İkinci Enternasyonal’in haysiyetsizce iflasından arta kalan en kötü gelenekler, Zimmerwald’da devam mı ettirilecek; Parteivorstand’da parti liderlerinin söyledikleri ve yaptıkları işçilerden gizlenecek; iğrençliklerini gizleyebilmek için sosyal yurtseverliğin ve reformizmin devrimci söylemleri kullanmasına müsaade mi edilecek; yoksa enternasyonalistler olarak bizler, eyleme geçecek miyiz?

Aslında sorulması gereken soru şuydu: Bizler, Zimmerwald grubunun tamamı nezdinde çok önem verilen bir partiye sahip İsviçre’de de, sosyal yurtseverlerle enternasyonalistler arasında; burjuva reformistlerle devrimciler arasında; sosyalist devrimi ören proletaryanın önderleriyle reformlar ve reform vaadleriyle işçileri devrimden saptırmak isteyen burjuva ajanları ve “uşakları” arasında, Grütlian’cılar ile Sosyalist Parti arasında açık, ilkeli ve politik olarak dürüst bir ayrışmanın gerçekleşmesi için mi ısrar edilecek; yoksa Sosyalist Parti içinde “Grütlian’cı”ların yani sosyalist parti saflarındaki sosyal yurtseverlerin politikalarını izleyerek, işçilerin zihnini mi bulandıracağız?

Bırakın İsviçreli sosyal yurtseverler, kendi ulusal burjuvazilerinin politikalarını yürütmek isteyen bu “Grütlian’cılar”, yabancılara sövsünler, bırakın İsviçre partisinin diğer partilerin eleştirileri karşısında “dokunulmazlığı” olduğunu savunsunlar, bırakın Almanya’daki partiyi ve diğer partileri 4 Ağustos 1914’te çöküşe götüren eski, burjuva-reformist politikayı savunsunlar; Zimmerwald’a yalnızca lafta değil eylemleriyle de bağlı olan bizlerin enternasyonalizmden anladığı başka bir şeydir.

Bizler, artık tamamen su yüzüne çıkmış, Zimmerwald ve Kienthal konferanslarının başkanı tarafından da bizzat onaylanan, çürümüş Avrupa sosyalizminde her şeyi olduğu gibi bırakma ve K. Liebknecht ile ikiyüzlü dayanışma ilanlarıyla, uluslararası işçilerin bu önderinin gerçek sloganı, eski partileri “tepeden tırnağa yenilemek” çağrısının gücünü ve etkisini kırma çabası karşısında susmak niyetinde değiliz. Bizler, Karl Liebknecht’i ve onun taktiklerini coşkuyla selamlayan bütün ülkelerin sınıf bilinçli işçilerinin bizim safımızda olduğuna inanıyoruz.

Bizler, burjuva-reformist pasifizmin saflarına geçen Zimmerwald Sağı’nı açıkça teşhir ediyoruz.

Bizler, Grimm’in Zimmerwald’a ihanetini açıkça teşhir ediyor ve onun Uluslararası Sosyalist Komisyonu’ndaki görevinden alınması için bir konferans toplanmasını talep ediyoruz.

Zimmerwald, devrimci mücadelenin ve enternasyonal sosyalizmin sloganıdır. Bu slogan, sosyal yurtseverliğin ve burjuva reformizminin gizlenmesine hizmet etmemelidir.

Her şeyden önce kendi ülkesindeki sosyal yurtseverlere karşı mücadeleyi talep eden gerçek bir enternasyonalizm için! Sosyalist ve devrimci işçilere karşı sosyal yurtseverlerle uzlaşmaları reddeden gerçekten devrimci bir taktik için!

1916 Aralık sonunda yazıldı (eski takvim).
İlk kez 1924’te
“Proletarskaya Revolusiya”
sayı 5 (28)’de yayınlandı.

El yazmaları esas alınmıştır.

DÜNYA POLİTİKASINDA BİR
DÖNÜM NOKTASI⁹⁶

Pasifist kampta sanki bayram var. Tarafsız ülkelerin erdemli burjuvaları sevinç içindeler: “Savaş kârlarından ve fahiş fiyatlardan yükümüzü tuttuk; artık durma zamanı gelmedi mi? Nasıl olsa daha fazla kâr edemeyiz. Üstelik halk sonsuza kadar sabredecek değil ya...”

Geçtiğimiz günlerde, Kienthal’da resmi olarak aldığı bir kararla sosyal pasifizmin büsbütün sessizliğe gömülmesine neden olan İtalya Sosyalist Partisi’nin pasifist deklarasyonun Wilson tarafından bile dillendirildiği böyle bir dönemde neden sevinmesinler ki?

Turati’nin “Avanti!”de⁶³, Wilson’un, kendilerinin yani İtalyanların “sahte-sosyalist” pasifist söylemlerini kullanmasıyla böbürlenmesinde şaşırtıcı bir şey mi var? Ya da “Le Populaire”de⁶⁴ Fransız sosyal pasifistlerinin ve Kautsky’cilerin, Turati ve saçma sapan, küçük ve hoş bir demokratik barışı öne çıkaran görüşlerin “dile getirildiği” beş adet pasifist makaleyi Alman sosyal demokrat basınında yayınlayan Kautsky ile büyük bir aşkla “birleşmeleri” çok mu şaşırtıcı?

Bugünkü tartışma, önceki tartışmalardan kesinlikle farklıdır. Çünkü bugün, böyle bir tartışma için objektif bir zemin var. Dünya politikasında bir dönemece gelinmiştir ve işte bu dönemeç, söz konusu tartışmanın zeminini oluşturmaktadır. Gelişmelerin yönü, halka korkunç acılar çektiren ve Plehanov, Albert Thomas, Legien ve Scheidemann gibi bayların sosyalizme büyük ihanetiyle sonuçlanan emperyalist savaştan emperyalist bir barışa doğru çevrilmiştir ve bu barış, dini söylemler, yarı reformlar ve yarı tavizlerle halkı büyük bir aldanışa sürüklemektedir. Bu yola girilmiştir.

Şu anda hiç kimse –hatta emperyalist politikaları yönetenler, finans kralları ve taç giymiş haydutlar bile bunu kesin olarak belirleyebilecek durumda değiller– bu emperyalist barışın ne zaman gerçekleşeceğini, savaştan sonra neler olacağını ve bu barışın ayrıntılarını bugünden bilmesi mümkün değil. Ayrıca bu önemli de değil. Olayların akışı barışa doğru dönmüştür ve önemli olan budur; önemli olan bu barışın temel karakteridir ve yaşanan gelişmeler, her iki olguyu da yeterince berraklaştırmıştır.

Yirmi dokuz ay süren savaş, her iki emperyalist koalisyonun kaynaklarının büyüklüğünü yeterince ortaya çıkardı. En yakın “komşular” arasından, ciddiye alınacak öneme sahip oldukları ölçüde hesaba katılan bütün ya da hemen hemen bütün müttefikler bu katliamın içine çekildi; orduların ve donanmaların gücü bir kez daha test edildi ve ölçüldü. Mali sermaye milyarlar kazandı: Dağ gibi birikmiş savaş borçları, emperyalist ganimetin bölüşümü uğruna yapılan savaşta, proletarya ve mülksüz kitlelerin, milyonlarca sınıf kardeşini, kendisi gibi ücretli köleyi öldürmesine izin verdiği için, bundan böyle uluslararası burjuvaziye yıllarca ödemek “zorunda” kalacakları haracın büyüklüğünü göstermektedir.

Bugünkü savaşta, ücretli emek iliklerine kadar sömürülmüştür ve daha fazlası artık neredeyse imkansızdır– ve bu, dünya politikalarında gözlemlediğimiz bugünkü yön değişiminin başlıca ekonomik nedenlerinden biridir. İmkansızdır, çünkü genel anlamda bütün kaynaklar kurumaya başlamıştır. Amerikan multimilyonerleri ve onların Hollanda, İsviçre, Danimarka ve diğer tarafsız ülkelerdeki çömezleri, altın madeninin artık tükendiğini fark ettiler. Tarafsızlar arasında pasifizmin büyüme nedeni, saf, pek zavallı ve maskara Turati, Kautsky ve ortaklarının sandığı gibi yüce insancıl duygular değil, işte tam da budur.

Buna, kitleler içinde giderek büyüyen hoşnutsuzluk ve öfkeyi de eklemek gerek. Önceki sayılarda Guçkov ve Helfferich’in devrimden nasıl da ödlerinin patladığını gösteren açıklamalarını yayınlamıştık.⁶⁵ Artık bu birinci emperyalist katliamı durdurmanın zamanı gelmemiş miymiş?

Demek ki savaşın durdurulmasını zorunlu kılan objektif koşullar, aşırı kâr etmiş burjuvazinin sınıf güdüleri ve sınıf çıkarlarının etkisiyle ortaya çıkmıştır.

Ekonomik dönüşümün üzerinde yükselen bu politik dönüşüm, iki ana hattan ilerliyor: Muzaffer Almanya, baş düşmanı İngiltere ile müttefiklerinin arasını bozmaya çalışıyor. Almanya bunu başarabilir. Çünkü en ağır darbelere İngiltere değil, onun müttefikleri maruz kalmıştır (hâlâ da maruz kalabilir). Ayrıca yüklü miktarda savaş ganimeti elde eden Alman emperyalizmi, İngiltere’nin müttefiklerine küçük tavizler verebilecek bir konumdadır.

Almanya ile Rusya arasında yine de özel bir barışın yapılmış olması muhtemeldir. Değişecek olan, bu iki haydut arasındaki politik anlaşmanın yalnızca biçimidir. Çar belki de Wilhelm’e şöyle demiştir: “Eğer seninle açıktan özel bir barış anlaşması imzalarsam, aziz dostum, yarından tezi yok, bir Milyukov ve Guçkov, hatta bir Milyukov ve Kerenski hükümeti ile uğraşmak zorunda kalabilirsin. Devrim büyüyor ve ben, generalleri Guçkov’la irtibat halinde ve subayları da dünkü lise öğrencileri olan bir ordunun istenileni yapacağından emin olamam. Benim saltanatımı, senin de iyi bir ortağını tehlikeye atmanın bir anlamı var mı?”

Eğer Wilhelm’e dolaylı ya da doğrudan böyle bir öneri yapılmışsa; “Elbette hayır” diye yanıtlamış olmalı. “Gerçekten, neden aleni bir barış ya da yazılı bir barış anlaşması yapalım ki? Aynı sonuca daha kurnaz yollardan ulaşamaz mıyız? Ben, tüm insanlığa açık bir çağrı yaparak, barışın nimetlerini onlara bağışlayacağımı söyleyeceğim. Aynı zamanda Fransızlara, Afrika’daki sömürgelerini adilce paylaşmak şartıyla, Fransa ve Belçika’nın tümünü ya da hemen hemen tümünü geri vermeye hazır olduğumu çıtlatacağım. İtalyanlara da Avusturya’daki İtalyan topraklarından arta kalan ‘kırıntılar’ konusunda kendilerini hesaba katabileceklerini bildireceğim, hatta Balkanlar’daki kırıntılar konusunda bile. Sonra bu plan ve teklifleri halka sunabilirim. Tüm bunlardan sonra İngilizler Batı Avrupalı müttefiklerini kendi saflarında tutabilecekler mi dersin? Artık sen ve ben, Romanya, Galiçya ve Ermenistan’ı bölüşebiliriz. Konstantinopol’e gelince benim aziz dostum, onu görebilme şansın ancak kendi kulaklarını görebilme olasılığın kadar! Polonya için de öyle, benim aziz dostum; onu da görebilme ihtimalin kendi kulaklarını görebilme ihtimalinden daha fazla değil!”

Gerçekte böyle bir konuşma oldu mu, bilmek imkansız. Zaten bu önemli de değil. Önemli olan, olayların kesin olarak bu yöne dönmüş olmasıdır. Alman diplomatların savları Çar’ı ikna edememişse bile, Romanya’da bulunan Mackensen ordusunun “savları” onu ikna etmiş olmalı.

Romanya’yı Dörtlü İttifak (Almanya’nın müttefikleri, Avusturya ve Bulgaristan) ve Rusya arasında bölme planı, Alman emperyalist basınında şimdiden açık açık tartışılıyor! Geveze Hervé bunu bir süre önce ağzından kaçırdı: Belçika’yı ve Fransa’yı hemen geri alabileceğimizi öğrenirlerse, halkı daha fazla savaşmaya zorlamak imkansızlaşacaktır. Tarafsız burjuvazinin pasifist ahmakları bunu çoktan yaptı bile: Wilhelm boş boğazlık etti! Ve pasifistler … sosyalistler içindeki ukalalar, İtalya’da Turati, Almanya’da Kautsky vd., yaklaşan emperyalist barışı süslemek için var güçleriyle çabalıyor ve tüm hayırseverliklerini, insan sevgilerini, yüce erdemlerini (ve parlak zekalarını) devreye sokuyorlar!

Genelde, mümkün olan bu en iyi dünyada, her şey ne de güzel ayarlanıyor! Biz, finans kralları ve taç giymiş haydutlar, emperyalist yağma politikaları için başımızı derde soktuk, savaşmak zorunda kaldık. Olsun, ne çıkar? Bizler savaş zamanında barış zamanındaki kadar iyi kazandık; hatta daha da fazlasını! Bizim savaşımızın bir “kurtuluş” savaşı olduğunu ilan edecek Plehanov’lar, Albert Thomas’lar, Legien’ler, Scheidemann’lar ve ortakları türünden, sürüyle dalkavuğumuz var! Emperyalist bir barışın gerçekleşeceği an yaklaşıyor. Diyelim ki öyle oldu? Ortada savaş borçları var. Bu sorumluluk, halklardan yüz kat daha fazla haraç tahsil etmek gibi kutsal bir hakkımızı garanti altına almayacak mı? Duygusal konuşmalarla halkı aptal yerine koyacak, emperyalist barışı yüceltecek budalalar yok mu? Bunlardan sürüyle var: Turati, Kautsky ve dünya sosyalizminin diğer “liderleri”.

Turati ve Kautsky’nin konuşma ve makalelerindeki trajikomik yan da bu ya; bu adamlar, oynadıkları gerçek, nesnel politik rolün ayırdında değiller. Onların oynadığı rol, halkı devrim için harekete geçirmek yerine, onları avutan papazın rolüdür. Onların oynadığı rol, ülkeleri parçalayan, ulusları pazarlık konusu yapan emperyalist bir barışın iğrenç çıplaklığını örtbas etmek, allayıp pullamak, gizlemek ve anlaşılmaz hale sokmak için genelde güzel şeylerden söz ederek özelde de demokratik barış hakkında parlak laflar sarf ederek burjuvazinin avukatlığını üstlenmektir.

Sosyal şovenistler (Plehanov’lar ve Scheidemann’lar) ile sosyal pasifistleri (Turati’ler ve Kautsky’ler) prensipte birleştiren şey, nesnel olarak her ikisinin de emperyalizmin uşaklığını yapmalarıdır. Sosyal şovenistler, emperyalist savaşı “anayurt savunması” olarak açıklayıp yücelterek emperyalizme hizmet eder. Sosyal pasifistlerin aynı emperyalizme sunduğu hizmetse, hazırlanan ve olgunlaştırılan emperyalist barışın demokratik bir barış olduğunu dillendirip yüceltmektir.

Emperyalist burjuvazinin iki farklı türde uşağa ihtiyacı var: “Kahrolsun işgalciler” diye bağırarak katliamın sürmesini teşvik etmek için Plehanov’lara; tatlı barış şarkılarıyla öfkeli halkı avutup, yatıştırmak için de Kautsky’lere.

Bundan dolayı, tüm ülkelerdeki sosyal şovenistlerin sosyal pasifistlerle genel olarak birleşmeleri –Bern Uluslararası Sosyalist Komisyonu’nun bir genelgesinde bahsedilen “sosyalizme karşı” genel bir “pakt”⁶⁶ ve bizim de pek çok kez değindiğimiz “genel af”– bir tesadüf olmayacaktır. Aksine bu durum, sahte “sosyalizm” dünyasının bu iki yöneliminin ilkesel olarak birliğinin bir ifadesidir. Plehanov’un bir yandan Scheidemann’cıların ihanetine çılgınca söverken, bir yandan da zamanı geldiğinde bu beylerle barışılacağı ve birleşileceğini çıtlatması tesadüf değildir.

Okuyucu şunları sorabilir; emperyalist barışın “her halükârda” emperyalist savaştan “daha iyi” olduğunu göz ardı edebilir miyiz? Tam olarak değilse bile, en azından “kısmi” bir demokratik barış programının gerçekleştirilmesi mümkün olamaz mı? Bağımsız bir Polonya, Rus Polonyasından daha iyi değil midir? Avusturya’nın elindeki İtalyan topraklarının İtalya’yla birleştirilmesi ileri bir adım sayılmaz mı?

Bu tür argümanların arkasına Turati ve Kautsky savunucuları da devrimci Marksistlerden sıradan burjuva reformistlerine dönüştüklerinin farkına varmadan saklanmaktadırlar.

Bismarck Almanyasının ve onun sosyal yasalarının 1848 öncesindeki Almanya’dan ya da Stolipin reformlarının 1905 öncesindeki Rusya’dan “daha iyi” olduğunu, hiçbir sağduyu sahibi reddedebilir mi? Fakat Alman sosyal demokratları (o zamanlar henüz sosyal demokrattılar) bunun üzerine Bismarck reformlarının lehine mi oy kullandı? Stolipin’in reformları Rus sosyal demokratları tarafından hiçbir zaman yüceltildi ya da desteklendi mi? Tabii, bir zamanlar onların partilerinin üyesi olan Martov’un bile nefret duyarak ayrıldığı Potressov, Maslov ve ortakları hariç.

Tarih, karşıdevrim zamanlarında da yerinde durmaz. Geçmiş yıllardaki emperyalist politikaların bir devamı olan 1914-1916 yıllarındaki emperyalist katliam sırasında da tarih ilerlemeye devam etmiştir. Geçtiğimiz yüzyılın 60’lı 70’li yıllarında serbest rekabetin ileri ve üretken bir gücü olan, yirminci yüzyılın başında tekelci kapitalizme, diğer bir deyişle emperyalizme dönüşen dünya kapitalizmi, savaş sırasında ileriye doğru büyük bir adım attı. Bu yalnızca mali sermayenin daha fazla yoğunlaşmasına doğru değil, aynı zamanda devlet kapitalizmine doğru da atılan bir adımdı. Ulusal birlik gücü, ulusal duygudaşlıklar bu savaşta ortaya çıktı. Emperyalist bir koalisyon içindeki İrlanda’yla, diğer bir emperyalist koalisyon içinde yer alan Çeklerin tutumları gibi. Emperyalizmin akıllı liderleri kendilerine şöyle diyorlar: Elbette küçük ulusları köleleştirmeden amaçlarımıza ulaşamayız; ancak bunu yapmanın iki yolu var. Bazen daha güvenli ve kârlı yol, politik olarak bağımsız devletler yaratıp emperyalist bir savaşta “anayurt savunmasının” içten ve titiz savunucularının sunacağı hizmetlerden yararlanmaktır; “biz”, elbette onların mali bağımlılıklarını göz ardı etmeyeceğiz. Bağımsız bir Bulgaristan’ın (emperyalist güçler büyük bir savaşa giriştiğinde) müttefiki olmak, bağımlı bir İrlanda’nın efendisi olmaktan daha kârlıdır! Ulusal reformlar alanında yarım bırakılmış ne kalmışsa tamamlamak, emperyalist koalisyonu içten güçlendirebilir. Örneğin, özelde Scheidemann ve Kautsky ile birliğin, genelde de sosyal demokrat partilerde “birliğin” sadık savunuculuğunu yapan, Alman emperyalizminin sadık uşaklarından Karl Renner bunu son derece isabetle göz önünde tutmaktadır.

Olayların nesnel akışının kendine göre bedelleri vardır ve nasıl 1848 ve 1905 devrimlerini boğanlar, belli anlamda, bunların taleplerini yerine getirmeye mecbur olmuşlarsa, emperyalist katliamın ele başları da, bazı devlet kapitalistçi, bazı ulusal reformlar yapmak zorundadırlar. Dahası, savaş ve hayat pahalılığı yüzünden öfkeyle dolmuş kitleleri, biraz sus payı vererek yatıştırmak gerek: Neden “silahlanmanın sınırlandırılması” sözü verilmesin (ve kısmen uygulanmasın? –bu hiçbir yükümlülük getirmez ki!)? Her şeyden öte, savaş da ormancılık gibi “bir sanayi dalıdır”: Ağaçların kesime hazır hale gelebilmesi için –başka bir deyişle, savaşta “koyun sürüsü” gibi ölüme gönderilecek yeteri kadar yetişkinin temin edilmesi için– onlarca yıl gerekir. Bu yıllar boyunca ümit ederiz ki, “birleşik” uluslararası sosyal demokrasinin bağrında yeni Plehanov’lar, yeni Scheidemann’lar, Kautsky gibi yeni duygusal uzlaştırıcılar, filizlenip büyür.

Genellikle, burjuva reformistleri ve barışseverleri, kapitalist iktidarı yamayarak güçlendirmelerinin ve kitleleri uyuşturarak devrimci mücadeleden saptırmalarının karşılığını şu ya da bu biçimde alırlar. Turati ve Kautsky gibi sosyalist “liderlerin”, –ister doğrudan açıklamalarla (örneğin Turati’nin talihsizliğiyle ünlü 17 Aralık 1916 konuşmasında “yumurtladığı” gibi), isterse de, gerçeklerin sessizlikle geçiştirilmesiyle (bu konuda Kautsky ustadır)– kitlelere, bugünkü emperyalist savaşın, burjuva hükümetler devrilmeksizin ve emperyalist ilişkiler ağının tamamına karşı devrimci bir ayaklanma olmaksızın demokratik bir barışa yol açabileceğini salık vermeleri karşısında bizim görevimiz, böylesi bir propagandanın halkın aldatılması olduğunu, sosyalizmle hiçbir ortak yanının bulunmadığını ve yalnızca emperyalist barışı allayıp pullamayı amaçladığını ilan etmektir.

Bizler demokratik bir barıştan yanayız; ve tam da bu nedenle, Turati ve Kautsky’nin –şüphesiz en iyi niyetlerle ve en erdemli amaçlar uğruna!– yaptığı gibi halka yalan söylemiyoruz. Biz doğruyu söyleyeceğiz, yani İngiltere, Fransa, Almanya ve Rusya’nın devrimci proletaryası, burjuva iktidarları alaşağı etmedikçe demokratik bir barışın imkansız olacağını söyleyeceğiz. Bizce, “anayasa reformu” da dahil olmak üzere, genel anlamda reformlar uğruna mücadeleyi yadsımak, devrimci sosyal demokratlar için delilik olurdu. Fakat şu anda Avrupa, reformların devrimci sınıf mücadelesiyle kazanıldığını asla akıldan çıkarmaması gereken bir süreçten geçiyor. Bugünün görevi –biz istiyoruz diye ya da birileri böyle planlıyor diye değil, olayların nesnel gidişatı böyle olduğu için– büyük tarihsel sorunları, can çekişen ve çürüyen eskinin temelleri üzerinde yapılacak anlaşmalarla değil, yeni temeller yaratacak olan doğrudan kitlelerin şiddeti yoluyla çözmektir.

İktidarda bulunan burjuvazi, tam da şimdi, milyonlarca proleteri barışçı yollardan silahsızlandırmaya ve onları tehlikesizce –allanıp pullanmış bir ideoloji kisvesi altında ve mutlaka bal damlayan pasifist söylemlerle bezenmiş olarak!– öldürmekle görevli oldukları o pis, havasız, kokuşmuş siperlerden çıkarıp kölece çalıştırılmak üzere fabrikalara göndermeye ve yüz milyarlarca devlet borcunu onlara “dürüst bir şekilde çalışmalarıyla ödetmeye” hazırlandığı bir sırada; tam da bu sırada, partimizin, savaşın başladığı 1914 sonbaharında halka yaptığı “sosyalizm için emperyalist savaşı iç savaşa dönüştürelim!”⁹⁷ çağrısı, daha büyük bir önem kazanmıştır. Şu anda hapis cezasına çarptırılmış olan Karl Liebknecht bu sloganı, Reichstag kürsüsünden şöyle uyarlamıştı: Silahlarınızı ülkelerinizdeki sınıf düşmanlarına çevirin! Modern toplumun sosyalizme geçiş için ne kadar olgunlaşmış olduğunu tam da, halkın tüm gücünü ortaya koymasını gerektiren ve elli milyondan fazla insanın tüm ekonomik yaşamının tek bir merkezden düzenlenmesine geçmeye zorlayan bu savaş göstermiştir. Bu, bir avuç Junker aristokratın önderliğinde, bir avuç finans kodamanının çıkarı için mümkün olabilmişse, aynı şey sınıf bilinçli işçilerin önderliğinde, nüfusun savaştan ve açlıktan tükenmiş onda dokuzunun çıkarları için neden mümkün olmasın? Bu, kesinlikle mümkündür.

Ancak sınıf bilinçli işçiler, kitlelere önderlik edebilmek için Turati, Kautsky ve ortakları gibi sosyalist liderlerin tam bir çürüme içinde olduğunu anlamak zorundadır. Bu beyler, kendilerini devrimci sosyal demokrat zannediyorlar ve kendilerine, yerlerinin Bissolati, Scheidemann, Legien ve ortakları gibi bayların partisi olduğu söylendiğinde son derece öfkeleniyorlar. Ne var ki sıra bugünkü büyük sorunların ancak kitlelerin eseri olacak bir devrimle çözülebileceğini anlamaya gelince, Turati ve Kautsky sınıfta kalıyor. Devrime zerre kadar inanmıyor, kitlelerin zihninde ve duygularında özellikle savaşla bağlantılı olarak olgunlaşan bu fikre en ufacık bir ilgi bile duymuyorlar. Onların yegâne ilgi alanı reformlar ve egemen sınıfların değişik grupları arasında varılacak antlaşmalardır. Bunlara seslenmekte, bunları “ikna etmeye” çalışmaktalar, işçi hareketini de bunlara uydurmak arzusundalar.

Oysa şimdi yapılması gereken, proletaryanın sınıf bilinçli öncülerinin düşüncelerini kendi hükümetlerini devirecek devrimci bir mücadelede yoğunlaştırmak ve bunun için tüm güçlerini bir araya toplamaktır. Turati ve Kautsky’nin kabul etmeye “hazır” olduğu devrimler, diğer bir deyişle günü ve başarı şansı önceden kestirilebilen devrimler, asla gerçekleşmeyecek. Avrupa’daki devrimci durum gerçektir. Kitlelerdeki büyük hoşnutsuzluk, mayalanma ve öfke gerçektir. Devrimci sosyal demokratlar tüm güçlerini, bu dalganın kuvvetlendirilmesi üzerinde yoğunlaştırmalıdır. Sınırlı bir başarı durumunda, “söz verilen” reformların ne kadarının gerçekten hayata geçirileceği ve bu reformların işçi sınıfının bundan sonraki mücadelesine ne tür faydalar sağlayacağı, devrimci hareketin gücüne bağlı olacaktır. Tam bir başarı durumunda, sosyalizmin Avrupa’daki zaferi ve Almanya’nın Rusya ile İngiltere’ye karşı mücadelesini sonuçlandıran ama Rusya ile Almanya’nın İngiltere’ye karşı bir savaşımı ya da Birleşik Devletler’in Almanya ile İngiltere’ye karşı bir savaşını vb. hazırlayacak olan bir emperyalist barışın değil, gerçekten kalıcı ve gerçekten demokratik bir barışın sağlanması devrimci hareketin gücüne bağlı olacaktır.

“Sosyal-Demokrat”, sayı 58,
31 Ocak 1917

“Sosyal-Demokrat”ın metni esas alınmıştır.

UZAKTAN MEKTUPLAR⁹⁸

4. Mektup
Barış Nasıl Sağlanır?

“Neue Zürcher Zeitung”da (24 Mart, No. 517), Berlin’den telgrafla gelen haberi henüz (12 [25] Mart) okudum:

“İsveç’ten bildirildiğine göre Maksim Gorki, hem hükümete, hem de Yürütme Komitesi’ne coşkulu bir selamlama mesajı yolladı. Gorki mesajında, gericiliğin efendilerine karşı zafer kazanan halkı kutluyor ve Rusya’nın tüm evlatlarını yeni Rus devletinin ayağa kalkması için yardıma çağırıyor. Gorki aynı zamanda hükümeti de bu kurtuluşu bir barışla taçlandırmaya çağırıyor: ‘Bu, her ne pahasına olursa olsun yapılacak bir barış olmamalıdır. Bu barış, Rusya’nın dünyanın diğer ulusları arasında onurla yaşamasını mümkün kılmalıdır. İnsanlık, çok kan döktü; yeni hükümet, eğer barışı bir an önce sağlamayı başarırsa, yalnızca Rusya’ya değil, tüm insanlığa en büyük hizmeti sunmuş olacaktır.’”

Maksim Gorki’nin mektubu bu şekilde verilmiş.

İnsan, tamamen darkafalı önyargılarla dolu bu mektubu okuyunca derin bir hayal kırıklığı yaşıyor. Bu satırların yazarının, Capri’deki görüşmelerde pek çok kez, Maksim Gorki’nin politik hatalarını yüzüne vurma ve onu uyarma fırsatı oldu. Gorki, bu eleştirileri, o eşsiz ve çekici gülümsemesi ve şu samimi sözleriyle savuşturdu: “Kötü bir Marksist olduğumu biliyorum. Ayrıca, biz bütün sanatçılar, bir parça sorumsuzuzdur.” Buna kolay kolay karşı çıkılamaz.

Gorki’nin, dünya proleter hareketine büyük katkılar sunan ve de sunacak olan olağanüstü bir sanat dehası olduğuna şüphe yok.

Fakat Gorki, neden politikaya burnunu sokmaktadır?

Kanaatime göre Gorki’nin mektubu, yalnızca küçük burjuvazi arasında değil, onların etkisi altındaki işçiler arasında da son derece yaygın olan bazı önyargıları dile getiriyor. Partimizin tüm enerjisi, sınıf bilinçli işçilerin bütün çabası, bu önyargılara karşı sürekli, dirençli ve yaygın bir mücadelede yoğunlaşmalıdır.

Çarlık hükümeti bugünkü savaşa, güçsüz ulusları boğmak ve soymak için bir yağma savaşı, emperyalist bir savaş olarak girişti ve devam ediyor. Toprak sahiplerinin ve kapitalistlerin hükümeti olan Guçkov’ların ve Milyukov’ların hükümeti, aynı türden bir savaşı sürdürmeye zorlanıyor ve de sürdürmek istiyor. Bu hükümeti demokratik bir barışa zorlamak, tıpkı kerhanecilere erdem vaaz etmeye benziyor.

Bunun ne anlama geldiğini açıklamama izin verin.

Emperyalizm nedir?

Devrimden bir süre önce Parus Yayıncılık’a gönderilen ve kabul görerek “Letopis”⁶⁷ dergisinde duyurulan Kapitalizmin En Yüksek Aşaması, Emperyalizm adlı kitabımda, bu soruyu şöyle yanıtlıyorum:

“Emperyalizm; tekellerin ve mali sermaye egemenliğinin belirginleştiği, sermaye ihracının olağanüstü bir önem kazandığı, dünyanın uluslararası tröstlerce paylaşılmasının başladığı ve yeryüzü topraklarının en büyük kapitalist ülkeler arasında paylaşılmasının tamamlandığı bir gelişim aşamasındaki kapitalizmdir.” (Sansürün devam ettiği koşullarda, “Letopis”de, V. İlyin imzasıyla “Modern Kapitalizm” başlığıyla yayınlanan, yukarıda adı geçen kitabın 7. Bölümü.)⁹⁹

Asıl mesele, sermayenin olağanüstü boyutlara ulaşmasında düğümleniyor. En büyük kapitalistlerin az sayıdaki birlikleri (karteller, işveren birlikleri, tröstler) milyarlara hükmediyor ve tüm dünyayı aralarında bölüşüyorlar. Dünya tamamen bölüşülmüş durumda. Savaş, dünyanın yeniden paylaşılmasını isteyen en güçlü iki milyarderler grubunun, İngiliz-Fransız ve Alman grubunun çatışmasıyla ortaya çıkmıştır.

Kapitalistlerin İngiliz-Fransız grubu öncelikle, sömürgelerini elinden alarak (şu anda hemen hepsi elinden alınmış bulunuyor) Almanya’yı soymak, sonra da Türkiye’yi yağmalamak istiyor.

Kapitalistlerin Alman grubu ise Türkiye’yi kendisi için ele geçirmek ve kaybettiği sömürgeleri telafi etmek üzere de komşusu olan küçük devletleri (Belçika, Sırbistan, Romanya) ilhak etmek istiyor.

Asıl gerçek budur. Bu gerçek, burjuvazinin “kurtuluş” savaşı, “ulusal” savaş, “hak ve adalet savaşı” benzeri her türden yalanla ve kapitalistlerin halkı oyalamak için kullandığı benzer masallarla gizlenmeye çalışılıyor.

Rusya bu savaşı, kendi parasıyla yürütmüyor. Rus sermayesi, İngiliz-Fransız sermayesinin ortağıdır. Rusya bu savaşı, Ermenistan’ı, Türkiye’yi, Galiçya’yı yağmalamak için sürdürüyor.

Bugünkü bakanlarımız, Guçkov, Lvov ve Milyukov, bakanlık koltuğuna şans eseri oturmadı. Onlar, toprak sahiplerinin ve kapitalist sınıfın tamamının temsilcisi ve lideridirler. Sermayenin çıkarlarına bağımlıdırlar. Bir insanın saçlarından tutup kendisini kendi çabasıyla yukarı kaldırması ne kadar mümkünse, kapitalistlerin çıkarlarından vazgeçmesi o kadar mümkündür.

İkinci olarak, Guçkov-Milyukov ve ortakları, İngiliz-Fransız sermayesine bağımlıdır. Savaşı dışardan gelen parayla yürüttüler ve yürütüyorlar. Yüzlerce milyonu her yıl faiz olarak geri ödemek ve bu haracı Rus işçi ve köylülerinin sırtına yıkmak üzere milyarlarca borçlanıyorlar.

Üçüncü olarak, Guçkov-Milyukov ve ortakları, İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya ve kapitalist soyguncuların diğer gruplarına, bu savaşın yağmacı amaçlarıyla ilgili dolaysız anlaşmalarla göbekten bağımlıdır. Bu anlaşmalar Çar II. Nikola tarafından yapıldı. İktidarı ele geçirmek için işçilerin çarlık monarşisine karşı verdiği mücadeleden yararlanan Guçkov-Milyukov ve ortakları da bu anlaşmaları onayladı.

Guçkov-Milyukov Hükümeti bunu, 7 (20) Mart’ta “Petersburg Telgraf Ajansı” tarafından yurtdışına gönderilen bir bildiriyle duyurdu: “Hükümet,” (Guçkov ve Milyukov Hükümeti), “bizi diğer güçlere bağlayan tüm anlaşmalara sadık kalacaktır” deniliyordu bildiride. Yeni Dışişleri Bakanı Milyukov, 5 (18) Mart 1917 tarihli telgrafında yurtdışındaki bütün Rusya temsilcilerine aynı şeyi bildirdi.

Bütün bunlar gizli anlaşmalardır ve Milyukov ve ortakları, bu anlaşmaların halka duyurulmasını iki nedenden ötürü istememektedirler: 1. Bu yağmacı savaşa karşı çıkan halktan korkuyorlar; 2. Anlaşmaların gizli kalmasında ısrar eden İngiliz-Fransız sermayesine bağımlılar. Fakat gazete okuyan ve gelişmeleri takip eden herkes, bu anlaşmaların, Japonya’nın Çin’i; Rusya’nın İran, Ermenistan, Türkiye (özellikle de Konstantinopol) ve Galiçya’yı; İtalya’nın Arnavutluk’u, Fransa ve İngiltere’nin de Almanya’nın sömürgelerini ve Türkiye’yi soyması üzerine planlandığını biliyor.

Olaylar bu şekilde işliyor.

Öyleyse, Guçkov-Milyukov Hükümeti’ni hızla, dürüst, demokratik ve iyi komşuluk ilişkilerini esas alan bir barışa davet etmek, iyi niyetli köy papazının, toprak sahiplerini ve tüccarları, “Tanrı’nın yolunda yürümeye”, komşularını sevmeye ve kendilerine tokat atana öteki yanağını çevirmeye çağırması gibi bir şey olur. Toprak sahipleri ve tüccarlar bir yandan bu vaazları dinliyor, öte yandan da halkı ezmeye ve soymaya devam ediyor. Üstelik papazın “mujikleri” avutup sakinleştirmedeki becerisine de bayılıyorlar.

Bilinçli veya bilinçsiz, devam eden emperyalist savaş sırasında burjuva hükümetlere din adına barış çağrılarında bulunanlar da kesinlikle aynı rolü üstleniyor. Burjuva hükümetler ya bu çağrıları dinlemeyi bile reddediyor, hatta yasaklıyor; ya da bu çağrıların yapılmasına izin veriyor ve bol keseden vaatlerde bulunarak savaşı yalnızca en hızlı şekilde ve en adil barışı sağlamak için yürüttüklerini, sürmesinin tek suçlusunun düşman olduğunu ilan ediyorlar. Burjuva hükümetlerine barış konuşmalarıyla seslenmek, gerçekte halkı aldatmaktır.

Ülkeleri, pazarları ve imtiyazları bölüşmek uğruna tüm yeryüzünü kana bulayan kapitalist gruplar, asla “onurlu” bir barışa imza atamazlar. Onlar, sadece ve sadece “utanç verici” bir barışa imza atabilirler, yani ganimetlerin bölüşülmesine, Türkiye’nin ve sömürgelerin paylaşılmasına dayanan bir barışa...

Ayrıca, Guçkov-Milyukov Hükümeti şu sıralarda genel olarak barış yapmaya niyetli değil, çünkü şimdi elde edebileceği “tek” “ganimet”, Ermenistan ve Galiçya’nın bir bölümüdür; oysa bu hükümet, Konstantinopol’u almak, yanı sıra çarlığın insanlık dışı bir tutumla utanmazca baskı altında tuttuğu Almanya Polonyasını geri almak istiyor. Dahası, Guçkov-Milyukov Hükümeti aslında yalnızca, Almanya’dan zorla aldığı sömürgeleri kaybetmek istemeyen, hatta daha da ileri giderek, Almanya’yı, Belçika’yı ve Fransa’nın işgal ettiği kısmını geri vermeye zorlamak isteyen İngiliz-Fransız sermayesinin uşağıdır. İngiliz-Fransız sermayesi, Almanya’yı “mağlup etmesine” yardımcı olabileceğinden hareketle, Guçkov ve Milyukov’un II. Nikola’yı devirmesine yardım etmiştir.

Peki öyleyse ne yapılmalı?

Barışı sağlamak için (dahası gerçekten demokratik ve gerçekten onurlu bir barış için), politik iktidarın, toprak sahipleri ve kapitalistlerin değil, işçilerin ve yoksul köylülerin elinde olması gerekiyor. Toprak sahipleri ve kapitalistler, nüfusun küçük bir azınlığıdır ve kapitalistler, herkesin bildiği üzere, savaştan olağanüstü kârlar elde etmektedir.

İşçiler ve yoksul köylüler ise nüfusun ezici çoğunluğunu oluşturuyor. Onlar savaştan kâr sağlamıyor, tersine açlık ve sefaletten kırılıyorlar. Onlar ne sermayeye ne de yağmacı kapitalistlerin yağmacı grupları arasındaki anlaşmalara bağımlılar; savaşı bir tek onlar bitirebilir ve bunu içtenlikle isteyen yine bir tek onlardır.

Eğer Rusya’da politik iktidar, İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri’nin eline geçseydi, bu Sovyetler ve bunların seçtiği Tüm Rusya Sovyeti, partimizin (Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin) daha 13 Ekim 1915’te (o dönemde çarlık sansürü nedeniyle) Cenevre’de çıkan merkez yayın organı “Sosyal-Demokrat”ın 47. sayısında⁶⁸ taslağını çerçevesini çizdiği barış programını uygulayabilirdi ve kesinlikle uygulayacaktı.

Bu barış programı, muhtemelen şöyle olacaktı:

1. Tüm Rusya İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti (ya da geçici olarak bunun adına hareket eden St. Petersburg Sovyeti) derhal, ne çarlık monarşisi ne de burjuva hükümetler tarafından yapılan, hiçbir anlaşmaya bağlı kalmayacağını ilan edecekti.

2. Tüm Rusya Sovyeti, çarlık monarşisinin ve istisnasız tüm burjuva hükümetlerin yağmacı amaçlarını halk nezdinde teşhir etmek için tüm anlaşmaları derhal yayınlayacaktı.

3. Tüm Rusya Sovyeti derhal, savaşan tüm güçlere acil bir ateşkes çağrısı yapacaktı.

4. Tüm Rusya Sovyeti derhal, işçi ve köylülerin barış şartlarını kamuoyunun bilgisine sunacaktı:

Tüm sömürgelere özgürlük;

Tüm bağımlı, ezilen ve eşit olmayan uluslara özgürlük.

5. Tüm Rusya Sovyeti, burjuva hükümetlerden hiçbir beklentisi olmadığını, dahası bütün ülkelerin işçilerini, burjuva hükümetleri devirmeye ve politik iktidarı tamamen İşçi Vekilleri Sovyetleri’ne devretmeye çağırdığını ilan edecekti.

6. Tüm Rusya Sovyeti, burjuva hükümetler tarafından bu canice ve yağmacı savaşı sürdürmek için alınan milyarlık borçların bizzat kapitalist sınıf tarafından ödeneceğini ve işçi ve köylülerin bu borçları tanımadığını ilan edecekti. Bu borçların faizlerini ödemek, ganimetleri aralarında paylaşabilsinler diye yıllarca işçilerin birbirini öldürmesine izin veren kapitalistlere haraç vermek anlamına geleceğini açıklayacaktı.

İşçiler ve köylüler! –diyecekti İşçi Vekilleri Sovyeti– Afrika’daki sömürgelerin, Türkiye’nin vb. paylaşmak uğruna sürdürülen bu savaş karşılığında, kapitalist efendilere yıllar yılı yüzlerce milyon Ruble ödemeye razı mısınız?

Benim kanaatime göre, İşçi Vekilleri Sovyeti, yukardaki barış şartları için herhangi bir burjuva hükümete ve tüm burjuva hükümetlere savaş açacaktı, çünkü bu gerçekten haklı bir savaş olacaktı, çünkü tüm ülkelerdeki tüm işçi ve emekçiler bu savaşın başarısı için çalışacaktı.

Alman işçisi şimdi Rusya’daki savaşçı monarşinin yerini savaşçı bir cumhuriyetin almakta olduğunu ve bu cumhuriyetin, emperyalist savaşı sürdürmek isteyen ve çarlık monarşisinin yağmacı anlaşmalarını kabul eden kapitalistlerin cumhuriyeti olduğunu görüyor.

Şimdi elinizi vicdanınıza koyup söyleyin, Alman işçisi böyle bir cumhuriyete güvenebilir mi?

Şimdi elinizi vicdanınıza koyup söyleyin, eğer büyük 1905 Devrimi’nin hatıralarını belleğinde hâlâ dipdiri muhafaza eden Rusya halkı, tam özgürlüğünü elde eder ve tüm politik iktidarı İşçi ve Köylü Vekilleri Sovyetlerine devrederse, savaş devam edebilir mi, kapitalistlerin yeryüzündeki egemenliği devam edebilir mi?

Zürih, 12 (25) Mart 1917
N. Lenin

İlk kez “Kommunistiçeski İnternasiyonal”
dergisi, sayı 3-4’de yayınlandı.

El yazması metin esas alınmıştır.

SAVAŞ ÜZERİNE
BİR KARAR TASLAĞI¹⁰⁰

I

Bugün devam eden savaş, savaşan her iki grup açısından da emperyalist bir savaştır; yani kapitalistler arasında, dünyaya hakim olmak, ele geçirdikleri ganimetleri paylaşmak, banka sermayesine ve mali sermayeye daha kârlı pazarlar bulabilmek ve güçsüz ulusları egemenlik altına almak için süren bir savaştır.

Rusya’da devlet iktidarının, II. Nikola’dan toprak sahipleri ve kapitalistlerin temsilcisi olan Guçkov, Lvov ve diğerlerinin hükümetine geçmesi, savaşın sınıfsal niteliğini ve anlamını, Rusya açısından, değiştirmedi ve değiştiremezdi de.

Yeni hükümetin aynı emperyalist savaşı, yani bu saldırgan fetih savaşını sürdürdüğü, eski Çar II. Nikola ile İngiliz, Fransız vb. kapitalist hükümetler arasında yapılan gizli anlaşmaları açıklamayıp hatta, resmi olarak onaylamasıyla, açıkça ortaya çıkmıştır. Bunu, halkın iradesine başvurmadan ve açıkça halkı kandırmak için yaptılar. Çünkü devrik çar tarafından yapılan bu gizli anlaşmaların, Rus kapitalistlerine Çin, İran, Türkiye ve Avusturya gibi ülkeleri talan etme fırsatı veren insafsız birer yağma anlaşması olduğu gayet iyi biliniyordu.

Bu nedenle, enternasyonalizmden, yani sermaye boyunduruğuna karşı mücadelelerinde bütün ülkelerin işçilerinin kardeşçe dayanışmasından kopmak istemeyen hiçbir proleter parti, hangi parlak sözlerle açıklanırsa açıklansın, sürmekte olan bu savaşı, şu anki hükümeti veya onun borçlarını savunamaz.

Mevcut hükümetin ilhakları, yani başka ülkelerin ele geçirilmesini veya herhangi bir ulusun Rusya sınırları içinde kalmaya zorlanmasını reddedeceği yönündeki açıklamasına da güvenmek mümkün değil. Çünkü birincisi, Rus ve İngiliz-Fransız banka sermayesine göbekten bağlı ve sermayenin çıkarlarını korumaya yeminli kapitalistler, kapitalist olmaktan vazgeçmeksizin ve borçlara, imtiyazlara ve savaş sanayisine yatırdıkları milyarlardan vazgeçmeksizin, ilhakı reddedemezler. İkincisi, yeni hükümet, halkı kandırmak için ilhakı reddettiğini ilan ettikten sonra, Milyukov’un ağzından, 9 Nisan 1917 günü Moskova’da, ilhaklardan kesinlikle vazgeçmek niyetinde olmadığını açıkladı. Ve 18 Nisan tarihli notası ve 22 Nisan tarihli açıklamasıyla politikasının yayılmacı karakterini açıklıyordu. Başbakan Kerenski’nin de katkılarını sunduğu bir gazete olan “Delo Naroda”nın⁶⁹ ortaya çıkardığı gibi, ilhaklardan vazgeçtiği açıklamasını yurtdışına bile iletmemiştir.

Bu nedenle Konferansımız, halkı, kapitalistlerin boş vaatlerine karşı uyarırken, ilhakı sözde reddetmekle fiili olarak reddetmek –yani yağmacı gizli anlaşmaların ve dış politikada gerçekleştirilen tüm eylemlerin bütün dış politika belgelerinin derhal açıklanması ve baskı altında tutulan, Rusya’ya zorla bağlanmış veya devrik çar II. Nikola’nın ulusumuz için utanç kaynağı olan politikalarını sürdüren kapitalist sınıf tarafından bağımlı hale getirilmiş tüm halkların tamamen özgürleşmesi için gereken tüm adımların derhal atılması– arasındaki farkı çok net olarak koymak gerektiğini ifade eder.

II

Rusya’da, şu an tüm Narodnik partilerin (Halkçı Sosyalistler, Sosyal Devrimciler), Menşevik sosyal demokratların oportünist partisi (Örgütleme Komitesi, Çheidze, Çereteli⁷⁰ vb.) ve partisiz devrimcilerin çoğunluğuna nüfuz eden sözde “devrimci anayurt savunması” akımı, sınıfsal açıdan, küçük burjuvazinin, küçük mülk sahiplerinin ve kapitalistler gibi güçsüz halkları ezerek kâr eden zengin köylülerin çıkarlarını ve bakış açısını yansıtır. Aynı zamanda bu, kitlelerin, gizli anlaşmaları yayınlamak yerine boş sözler ve süslü konuşmalarla yetinen kapitalistler tarafından aldatılmasının da bir sonucudur.

Kabul etmek gerekir ki, “devrimci anayurt savunucuları”nın büyük çoğunluğu dürüsttür, yani ilhaklara, başka bir ülkenin topraklarının zorla ele geçirilmesine, güçsüz halkların baskı altında tutulmasına gerçekten karşıdırlar; ve gerçekten, savaşan bütün ülkeler arasında zora dayanan bir barışı değil, demokratik bir barışı amaçlamaktadırlar. Bunu kabul etmek gerekir, çünkü, kentin ve kırın proleter ve yarı proleterleri (yani emek güçlerini tamamen veya kısmen kapitalistlere satarak hayatını kazanan insanlar) sınıfsal konumları gereği, kapitalistlerin kârlarıyla ilgilenmezler.

Konferans, bu yüzden “devrimci anayurt savunması”na herhangi bir şekilde taviz verilmesinin kabul edilemez olduğunu ve bunun gerçekte enternasyonalizmden ve sosyalizmden tamamen kopmak anlamına geldiğini saptarken, aynı zamanda şunu ilan eder: Rus kapitalistleri ve onların geçici hükümeti, halka uyguladığı şiddeti sadece tehditle sınırladığı (örneğin Guçkov’un, komutanlarını kendi iradeleriyle görevden alan askerleri cezalandırmakla tehdit eden o uğursuz kararnamesi) ve kapitalistler, özgürce örgütlenen, her türlü ve bütün resmi mercileri özgürce seçen ve görevden alan İşçi, Asker, Köylü, Tarım Emekçileri vb. Vekilleri Sovyetlerine karşı şiddet uygulamadığı sürece, partimiz, şiddetten genel olarak uzak durmayı telkin edecektir. Partimiz, “devrimci anayurt savunucuları”nın o ağır, uğursuz hatalarına karşı yalnızca arkadaşça ikna yöntemlerini kullanarak mücadele edecektir. Bunu partimiz, kitlelerin barışın ve sosyalizmin en büyük düşmanı olan kapitalist hükümete duyduğu mantıksız güvenin, günümüz Rusya’sında, savaşın hızlı bir şekilde sona erdirilmesinin önündeki en büyük engel olduğu gerçeğini ortaya koyarak yapacaktır.

III

Bugün en önemli sorunumuz, savaşın, yani insanlığı açlık, sefalet ve yıkımın eşiğine getiren bu yağmacı kapitalist savaşın, gerçekten demokratik ve zora dayanmayan bir barışla olabildiğince hızlı bir şekilde nasıl sona erdirileceğidir ve Konferansımız bu nedenle, aşağıdaki hususları kabul ve ilan etmektedir:

Bu savaşın, savaşan ülkelerden herhangi birindeki askerlerin tek yanlı olarak savaşmayı reddetmesiyle, askeri operasyonların tek yanlı olarak durdurulmasıyla veya salt “süngüyü toprağa saplamakla” sona erdirilebileceğini sanmak, son derece saçmadır.

Partimiz, savaşların iktidarlar tarafından sürdürüldüğünü, belirli sınıfların politikalarına ayrılmaz bir biçimde bağlı olduğunu ve bu yüzden, taç giymiş eşkıyalar –yani II. Nikola gibi krallar– ve taçsız eşkıyalar –yani kapitalistler– tarafından başlatılan savaşların ancak ve ancak, tüm devlet iktidarı, kapitalist kârlara bekçilik yapmakta hiçbir çıkarı bulunmayan bir sınıfa, yani sermayenin baskıcı iktidarına gerçekten son verebilecek olan proleterler ve yarı proleterler sınıfına geçtiğinde, gerçekten demokratik ve zora dayanmayan bir barışla sona erdirilebileceğini, sabırla ama inatla halka açıklayacaktır.

Bu sınıf, ilhakları gerçekten reddetme, mali ve banka sermayesinin çarkını kırma ve belli koşullar altında, bu yağma savaşını sadece sözde değil fiili olarak bir devrimci proleter savaşa çevirme yeteneğine sahip tek sınıftır ve bu proleter savaş, güçsüz halkları ezmeyi değil, tüm dünya işçi ve köylülerini sermaye boyunduruğundan kurtarmayı hedefleyecektir.

Konferansımız, partimizin Almanya ile özel bir barış yapmaktan yana olduğuna dair kapitalistler tarafından yayılan iftirayı, protesto ettiğini bir kez daha tekrarlar. Alman kapitalistlerini, tıpkı Rus, İngiliz, Fransız ve diğer kapitalistler gibi eşkıyalar olarak, Kaiser Wilhelm’i de, tıpkı II. Nikola gibi, İngiltere, İtalya, Romanya ve diğer ülkelerin monarkları gibi taç giymiş bir eşkıya olarak değerlendiriyoruz. Partimizin bu görüşlerini, sadece Rusçada değil, Zinovyev ve Lenin’in çevirisiyle “Sosyalizm ve Savaş” broşürünün Almanca baskısında da açıkladık.

Ayrıca, yukarıda adları anılan yoldaşlar, Partinin merkezi yayın organının editörleri olarak, Cenevre’de çıkan “Sosyal-Demokrat”ın 13 Ekim 1915 tarihli 47. sayısında, partimiz adına, devrimin partimizi, henüz savaş devam ederken iktidara getirmesi durumunda, Almanya’ya ve diğer tüm uluslara derhal, zora dayanmayan, yani demokratik bir barış önereceğimizi ve Alman, İngiliz, Fransız ve diğer kapitalistler böyle bir barışa eğilim göstermezlerse kendi başımıza devrimci bir savaş başlatacağımızı ve tüm ülkelerin proleterlerini bize katılmaya çağıracağımızı ilan etmişlerdi.

Konferansımız, yukarıdaki ifadeyi kelimesi kelimesine onaylamaktadır.

Konferansımız, savaşan diğer ülkelerin hiçbirinde, günümüz Rusyasındaki kadar geniş özgürlüklerin olmadığını ya da İşçi, Asker, Köylü vb. Vekilleri Sovyetleri gibi devrimci kitle örgütlenmeleri bulunmadığını;

Bu nedenle dünyanın hiçbir yerinde tüm devlet iktidarının halkın gerçek çoğunluğuna yani işçilere ve yoksul köylülere geçişinin bu kadar kolayca ve barışçı bir şekilde başarılamayacağını dikkate almaktadır.

Konferansımız, askerlerin geçimi için gerekli paranın, kapitalistleri daha da zenginleştiren borçlanmalarla değil, kapitalistlerden alınacak özellikle yüksek bir gelir ve mülk vergisiyle karşılanması gerektiğini ilan eder.

Konferansımız, halkın büyük çoğunluğu, bu savaşın kapitalist çıkarlarla olan yakın ilişkisini –tam bir ajitasyon ve propaganda özgürlüğü koşulları altında– henüz fark etmediği sürece, halklar katliamının durdurulmasını hızlandıracak tek bir yöntem olduğunu bildirir.

Bu yöntem, cephedeki kardeşleşmedir.

Konferansımız, kapitalist çıkarların hizmetkâr sözcüsü “Novoye Vremya”nın⁷¹ bile 12 Nisan’da Kiev’den gelen bir telgraf haberinde, cephede başlayan kardeşleşmeyi kabul ettiği olgusuna dikkat çeker. Asker delegelerin, Petrograd’daki İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti’ne sunduğu sayısız rapor da bunu teyit etmektedir.

Kardeşleşmeyi başlatan Rus ve Alman askerleri, yani her iki ülkenin asker üniformaları içindeki proleterleri ve köylüleri, tüm dünyaya, kapitalistler tarafından ezilen sınıfların, halklara yönelik bu katliamı durdurmanın en doğru yolunu sezgisel olarak bulduğunu kanıtlamıştır.

Bizim kardeşleşmeden anladığımız, öncelikle cephede dağıtılmak üzere, Rus ve Alman dillerinde bildiriler yayınlanmasıdır; ikinci olarak, cephede çevirmenlerin yardımıyla Rus ve Alman askerlerinin katılacağı mitingler düzenlenmesidir. Bu toplantılar öyle ayarlanmalıdır ki, kapitalistler ve çoğu kapitalist sınıftan yana olan her iki ülkenin komutan ve subayları bu mitinglere karışamasınlar, hatta askerlerin doğrudan ve özel izni olmadan katılamasınlar.

Böyle mitingler ve bildirilerde, savaş ve barış üzerine yukarıda tarif edilen görüşler açık bir şekilde anlatılmalı ve şu ortaya konmalıdır: Eğer her iki ülkede, Almanya’da ve Rusya’da, devlet iktidarı tamamen ve yalnızca İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri’nin eline geçerse, tüm insanlık hemen rahat bir soluk alacaktır. Çünkü o zaman savaşın en hızlı bir biçimde sonuçlandırılması, bütün halklar arasındaki en kalıcı, gerçekten demokratik barış ve dolayısıyla da bütün ülkelerin sosyalizme geçişleri güvence altına alınmış olacaktır.

15-22 Nisan (28 Nisan-5 Mayıs) 1917
tarihleri arasında yazıldı.

İlk kez 1927’de V. İ. Lenin Eserler,
c. 20, 2.-3. baskılarında yayınlanmıştır.

V. İ. Lenin’in düzeltmelerinin bulunduğu
daktilo metni esas alınmıştır.

SAVAŞAN BÜTÜN ÜLKELERİN
ASKERLERİNE ÇAĞRI

Asker Kardeşler!

Milyonlarca insanın yaşamına mal olan ve milyonlarcasını da sakat bırakan; insanlığı tarifsiz bir sefalet, açlık ve yıkımla yüz yüze getiren bu korkunç savaştan hepimiz yorgun düştük.

Giderek daha çok insan şunu sorar oldu: Bu savaş neden başladı? Ne uğruna sürdürülüyor?

Bizler; savaşın asıl yükünü omuzlayan işçiler ve emekçiler, bu savaşı kimlerin, ne uğruna başlattığını ve sürdürdüğünü artık daha net görüyoruz: Kendi çıkarları uğruna, dünya egemenliği uğruna, fabrikatörlere ve bankacılara yeni pazarlar bulmak ve güçsüz ulusları yağmalamak isteyen bütün ülkelerin kapitalistleri. Kapitalistler, sömürgeleri paylaşıyor, Balkanlar ve Türkiye’deki toprakları ele geçiriyorlar. İşte tam da bu nedenle Avrupa halkları perişan durumda, tam da bu nedenle bizler ölmek, ailelerimizin ölümüne, açlığına ve yıkımına tanıklık etmek zorunda bırakılıyoruz.

Bütün ülkelerde kapitalist sınıf, hükümetlerden aldıkları siparişlerden, ordulara mal sevkiyatından, ilhak ettiği ülkelerdeki imtiyazlardan ve fiyat artışlarından, insanı hayrete düşürecek kadar fahiş kârlar elde ediyor. Kapitalist sınıf, bütün halkları, savaş için aldığı milyarlık borçların yüksek faizlerini karşılamak üzere onlarca yıllığına haraca bağlamıştır. Biz işçilerin ve köylülerin payına düşense ölmek, sefalet ve açlık çekmek ve bunlara sabırla katlanmak. Bizden, bizi ezenleri, yani kapitalistleri desteklememiz isteniyor; üstelik, farklı uluslardan işçilerin birbirlerini boğazlaması ve birbirlerinden nefret etmesi suretiyle.

Peki bu esarete uysalca boyun mu eğeceğiz, kapitalist sınıflar arasındaki bu savaşa göz mü yumacağız? Ulusal hükümetlerimizin, kendi burjuvalarımızın ve kapitalistlerimizin safında yer alarak bu savaşın daha da uzamasına ve böylece bütün ülkelerin işçilerinin uluslararası birliğinin yok edilmesine izin mi vereceğiz?

Hayır, asker kardeşler, artık gözlerimizi açma zamanıdır, kaderimizi kendi ellerimize alma zamanıdır. İnsanları savaşa sürükleyen kapitalist sınıfa karşı bütün ülkelerde halkın öfkesi büyüyor, yayılıyor ve güç kazanıyor. Yalnızca Almanya’da değil, savaştan önce en özgür ülkelerden biri olarak anılan İngiltere’de bile savaşa ve kapitalistlere karşı açık yüreklilikle gerçeği dile getiren işçi sınıfının yüzlerce gerçek dostu ve temsilcisi hapislerde çürüyor. Rusya’daki (Şubat) devrim, ilk devrimin yalnızca ilk adımı; onu diğerleri izlemeli ve izleyecek.

Tıpkı II. Wilhem gibi taç giymiş bir eşkıya olan II. Nikola’yı tahtından indiren Rusya’daki yeni hükümet, kapitalistlerin hükümetidir. Bu hükümet de Almanya, İngiltere ve diğer ülkelerin kapitalistleri kadar yağmacı ve emperyalist bir savaş sürdürüyor. II. Nikola’nın İngiltere, Fransa ve diğer ülkelerin kapitalistleriyle yaptığı gizli yağma anlaşmalarını onayladı ve bu anlaşmaları kamuoyuna açıklamıyor; tıpkı Almanya hükümetinin Avusturya, Bulgaristan ve diğerleriyle yaptığı benzer gizli yağma anlaşmalarını açıklamadığı gibi.

20 Nisan’da Rusya’daki Geçici Hükümet, çarın kabul ettiği eski yağma anlaşmalarını yeniden onaylayan ve savaşı zaferle sonuçlandırmaya hazır olduğunu duyuran bir nota yayınladı. Bu notayla, bugüne kadar kendisine inanmış ve desteklemiş olanlarda bile öfke uyandırdı.

Ne var ki Rus devrimi, kapitalist hükümetin dışında, işçilerin ve köylülerin ezici çoğunluğunu temsil eden bağımsız devrimci örgütler yarattı: Petrograd ve diğer Rus kentlerinin birçoğundaki İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri. Henüz Rusya’daki askerlerin çoğunluğu ve işçilerin bir kısmı –Almanya’daki pek çok işçi ve asker gibi– kapitalistlerin hükümetine ve onların ilhaksız bir barış ve savunma savaşı benzeri içi boş sözlerine ve yalanlarına vb. bilinçsiz bir güven duyuyor.

Fakat, kapitalistlerin aksine, işçilerin ve yoksul köylülerin ne ilhak, ne de kapitalistlerin kârlarını korumak gibi bir kaygıları var. İşte bu nedenle, kapitalist hükümet tarafından atılan her adım, hem Rusya hem de Almanya’da, kapitalistlerin yalanlarını ortaya çıkaracak; kapitalist kurallar hüküm sürdüğü müddetçe, tüm ilhaklardan tamamen vazgeçen, yani istisnasız bütün sömürgelerin, bütün ezilen, zorla ilhak edilmiş ya da tam bir hak eşitliğine sahip olmayan tüm ulusların kurtuluşunu esas alan, zora dayanmayan gerçekten demokratik bir barışın mümkün olmayacağı ve savaşın büyük olasılıkla daha da şiddetleneceği ve uzayacağı gerçeğini gözler önüne serecektir.

Bir tek, şimdi birbirine düşman olan ülkelerde, örneğin hem Rusya hem de Almanya’da, devlet iktidarı tamamen, kapitalistlerin çıkar çarkını parçalamaya muktedir yegâne güç olan devrimci İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri’nin eline geçerse, işte ancak o zaman, savaşan bütün ülkelerin işçileri birbirine güven duyacak ve bu savaşı, tüm ulusları ve milliyetleri kurtaracak gerçek demokratik bir barış temelinde süratle sona erdirebilecektir.

Asker kardeşler!

Haydi hedefimize ulaşmak ve bu süreci hızlandırmak için ne gerekiyorsa yapalım. Kurban vermekten korkmayalım: İşçilerin devrimi için verilecek her kurban, savaşa kurban vermekten daha az acı verecektir. Devrim için atılan her muzaffer adım, yüz binlerce, milyonlarca insanı ölümden, sefalet ve açlıktan kurtaracaktır.

Kulübelere barış, saraylara savaş! Tüm ülkelerin işçilerine barış! Yaşasın bütün ülkelerin devrimci işçilerinin kardeşçe birliği! Yaşasın sosyalizm!

RSDİP Merkez Komitesi
RSDİP Petrograd Komitesi
Pravda Yazı Kurulu

“Pravda” sayı 37, 4 Mayıs (21 Nisan) 1917

Pravda”nın metni esas alınmıştır.

BARIŞ ÜZERİNE KONUŞMA¹⁰¹

26 EKİM (8 KASIM)

Barış sorunu, bugünün en yakıcı ve en acı veren sorunudur. Bu sorun üstüne çok fazla şey söylendi ve yazıldı; ve şüphesiz hepiniz bunu epeyce tartıştınız. Bu yüzden, izninizle, sizin seçtiğiniz hükümet tarafından yayınlanması gereken bir deklarasyonu okuyarak devam etmek istiyorum.

Barış Üzerine Kararname

24-25 Ekim Devrimi’nce kurulan ve İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri’ne dayalı işçilerin ve köylülerin hükümeti, tüm savaşan halkları ve hükümetlerini, adil ve demokratik bir barış için derhal görüşmeleri başlatmaya çağırır.

Bu hükümetin adil ya da demokratik bir barıştan kastı, acilen tazminatsız ve ilhaksız (yani yabancı toprakları zaptetmeden, yabancı ulusları birleşmeye zorlamaksızın) bir barıştır. Savaştan çok acılar çekmiş, mahvolmuş ve yorgun düşmüş savaşan bütün ülkelerin işçi sınıfının ve diğer emekçi sınıfların ezici çoğunluğu böyle bir barışın hasretini çekmekte ve Çarlık monarşisinin yıkılmasından bu yana Rus işçi ve köylüleri, kesinlikle ve ısrarla böyle bir barış talep etmektedir.

Rusya Hükümeti, savaşan bütün uluslara, bir an önce böyle bir barış üzerinde anlaşmaya varmalarını önerir ve böyle bir barışın tüm şartları bütün ülkelerin ve ulusların halk temsilcilerinin yetkili meclisleri tarafından kesin olarak onaylanıncaya kadar, atılması gereken her türlü adımı derhal, hiç zaman kaybetmeden atmaya hazır olduğunu bildirir.

Hükümetimiz, genel olarak demokratların, özel olarak da emekçi sınıfların adalet anlayışına uygun olarak, herhangi küçük ya da güçsüz bir ulusun, tam olarak, açıkça ve gönül rızası olmaksızın büyük ya da güçlü bir devlete dahil edilmesini, yabancı toprakların ilhakı ya da zaptı olarak kabul eder. Ne böylesi zora dayalı bir birleşmenin ne zaman yapıldığının, ne söz konusu devlete zorla katılan ya da onun sınırları içinde zorla tutulan ulusun gelişmişliğinin ya da geri kalmışlığının derecesinin, nihayetinde ne de bu ulusun Avrupa’da mı yoksa uzakta, denizaşırı bir yerde mi bulunduğunun önemi vardır.

Eğer herhangi bir ulus, bir devletin sınırları içinde zorla tutuluyorsa ve eğer talebini açıklamasına rağmen –talep her nerede, basında, halk mitinglerinde, parti kararlarında ya da protestolarda ve ulusal baskıya karşı gösteri ve ayaklanmalarda dile getirilmiş olursa olsun, fark etmez– işgalcilerin ya da genel olarak güçlü ulusun askerlerinin tamamiyle çekilmesinden sonra, en ufak bir baskı olmaksızın, devlet olarak varlığını nasıl sürdüreceğine serbest bir seçimle karar verme hakkı tanınmıyorsa, böyle bir birleşme ilhaktır yani zapt etmek ve tecavüz demektir.

Hükümetimiz, zengin ve güçlü ulusların ilhak ettikleri güçsüz ulusların topraklarını kendi aralarında nasıl bölüşeceklerini belirlemek üzere girişilen bu savaşı sürdürmenin, insanlığa karşı işlenmiş en büyük suç olarak görmektedir ve bu savaşa yukarıda belirtilen, istisnasız tüm uluslar için eşit derecede adil olan koşullar altında bir son vermek amacıyla, hemen bir barış anlaşması imzalama konusundaki kararlılığını resmen ilan eder.

Aynı zamanda Hükümetimiz, yukarıda sözü edilen barış şartlarının bir ültimatom gibi değerlendirilmemesi gerektiğini açıklar; başka bir ifadeyle, başka barış önerilerini de dikkate almaya hazırdır ve yalnızca, bu şartların savaşan ülkelerden herhangi biri tarafından bir an evvel önerilmesinde ve önerilerin kesinlikle açık, her türlü gizlilikten uzak olmasında ısrar etmektedir.

Hükümet, gizli diplomasiye son vermiştir ve kendi hesabına, tüm görüşmeleri tamamen halka açık yürütme konusundaki kararlığını ilan eder. 1917 Şubat’ından 25 Ekim’e kadar toprak sahipleri ve kapitalistlerin hükümeti tarafından onaylanan veya kabul edilen gizli antlaşmaların hepsi derhal yayımlanmaya başlanacaktır. Hükümetimiz, bu gizli anlaşmalarda bulunan her şeyi kayıtsız şartsız derhal feshettiğini bildirir, çünkü bunların amacı Rus toprak sahipleri ve kapitalistlerine sağlanan ayrıcalık ve avantajları, Büyük Ruslar tarafından yapılan ilhakların devamını ve genişlemesini güvenceye almaktır.

Hükümetimiz, bütün ülkelerin hükümetlerine ve halklarına barış için bir an evvel açık görüşmelere başlamalarını önerirken, kendi adına, bu görüşmeleri, yazışmalarla, telgrafla ve çeşitli ülkelerin temsilcileri arasında yapılacak yüz yüze görüşmelerle ya da bu temsilcilerin katılacağı konferanslarla yürütmeye hazır olduğunu bildirir. Bu gibi görüşmeleri kolaylaştırmak için, hükümetimiz, tarafsız ülkelere tam yetkili temsilciler atamaktadır.

Hükümetimiz, savaşan tüm ülkelerin hükümet ve halklarına acil bir ateşkes önermektedir. Bize göre, bu ateşkes üç aydan daha kısa olmamalıdır. Çünkü bu süre, barış görüşmelerinin, savaşa katılmış ya da savaşa girmek zorunda bırakılmış olan istisnasız tüm halkların ve ulusların katılımıyla yapılması ve barış koşullarının tüm halkların temsilcilerinin yetkili meclislerinde onaylanması için yeterlidir.

Geçici Rusya İşçi ve Köylü Hükümeti, savaşan bütün ülkelerin hükümetlerine ve halklarına bu barış teklifini götürürken, özellikle de, insanlığın en ileri üç ulusunun yani halihazırdaki savaşa katılan en büyük devletlerin, Büyük Britanya, Fransa ve Almanya’nın sınıf bilinçli işçilerine çağrı yapmaktadır, seslenmektedir. Bu ülkelerin işçileri, ilerlemeye ve sosyalizm davasına en büyük katkıları yaptılar ve pek çok büyük örnek ortaya koydular; İngiltere’de Çartist hareket⁷², Fransız proletaryasının gerçekleştirdiği tarihsel önemi büyük bir dizi devrim ve son olarak, Almanya’da Sosyalistler Yasası’na⁷³ karşı verilen kahramanca mücadele ve yine bu ülkede, proletaryanın kitlesel örgütlerini yaratmada gösterilen ve tüm dünya işçilerine örnek olan uzun süreli, ısrarlı ve disiplinli çalışma. Proleter kahramanlığın ve tarihsel yaratıcı çalışmanın tüm bu örnekleri, bu ülkelerin işçilerinin, insanlığı savaşın dehşetinden ve sonuçlarından korumak sorumluluğuyla karşı karşıya olduklarını anlayacaklarının birer teminatıdır. Bu işçiler, yaygın, kararlı ve hummalı çabalarıyla, barışın başarıyla gerçekleştirilmesinde ve aynı zamanda nüfusumuzun emekçi ve sömürülen yığınlarını kölelik ve sömürünün tüm biçimlerinden kurtarma konusunda bize yardım edeceklerdir.

24-25 Ekim Devrimi’nce kurulan ve İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyetleri’ne dayalı işçilerin ve köylülerin hükümeti, barış görüşmelerini derhal başlatmalıdır. Çağrımız hem hükümetlere hem de halklara yapılmalıdır. Hükümetleri göz ardı edemeyiz, çünkü bu barışın gecikmesine neden olabilir ve bir halk hükümeti böyle bir şeye izin veremez. Fakat aynı zamanda halklara çağrıda bulunmamak gibi bir hakkımız da olamaz. Hükümetler ile halklar arasında her yerde anlaşmazlıklar vardır ve işte bu nedenle savaş ve barış sorununa müdahale etmede halklara yardım etmek zorundayız. İlhaksız ve tazminatsız bir barış öngören programımızın tamamında elbette ısrarcı olacağız. Buradan geri adım atmayacağız; ancak düşmanlarımıza, koşullarının bizimkinden farklı olduğunu ileri sürerek bizimle görüşmelere başlamanın yararsız olduğunu söyleme fırsatı da vermemeliyiz. Hayır, bu kozu onlara vermemeli ve barış koşullarımızı bir ültimatom gibi sunmamalıyız. Bu nedenle, bütün barış koşullarını ve bütün önerileri dikkate almaya hazır olduğumuzu belirten maddeyi de programa dahil ettik. Bütün önerileri dikkate alacağız ama bu, ille de onları kabul edeceğiz anlamına gelmiyor. Bunları, ne gibi ödünlerin verilebileceği, nelerin ise verilemeyeceği konusunda karar vermeye yetkili Kurucu Meclis’in takdirine sunacağız. Barış ve adalet sözcüklerini dillerinden düşürmeyen, gerçekte ise ilhakçı ve yağmacı bir savaş yürüten iktidarların aldatmacalarıyla mücadele ediyoruz. Hiçbir hükümet düşündüğü her şeyi söylemez. Ancak biz, gizli diplomasiye karşıyız ve tüm halkın gözü önünde gizlisiz saklısız hareket edeceğiz. Zorlukları görmezden gelmiyoruz, hiçbir zaman da gelmedik. Savaş, onu reddederek ya da tek taraflı iradeyle sona erdirilemez. Üç aylık bir ateşkes öneriyoruz fakat daha kısa bir süreyi de reddedecek değiliz. Bu şekilde, sadece kısa bir süre için bile olsa, yorgun düşmüş ordu rahat bir nefes alabilir. Ayrıca tüm uygar ülkelerde, şartları görüşmek üzere halk temsilcilikleri toplanmalıdır.

Acil bir ateşkes önerisiyle aynı zamanda proletarya hareketinin gelişmesine büyük katkıları olan ülkelerin sınıf bilinçli işçilerine sesleniyoruz. Çartist hareketi yaratan Britanya işçilerine, pek çok ayaklanmada sınıf bilincinin gücünü gösteren Fransız işçilerine ve Sosyalistler Yasası’na karşı mücadele eden ve güçlü örgütlenmeler yaratan Alman işçi sınıfına sesleniyoruz.

14 Mart manifestosunda, bankerlerin devrilmesi için çağrıda bulunduk, fakat kendi bankerlerimizi devirmek bir yana onlarla ittifak yaptık. Şimdi ise, bankerlerin hükümetini devirmiş bulunuyoruz.

Hükümetler ve burjuvazi, güçlerini birleştirmek ve işçilerin ve köylülerin devrimini kanla boğmak için elinden geleni ardına koymayacaktır. Ancak üç yıllık savaş, kitleler için büyük bir ders oldu. Diğer ülkelerde bir Sovyet hareketinin varlığını görüyoruz; cellat Wilhelm’in ajanları tarafından bastırılan Alman donanmasında çıkan ayaklanmayı görüyoruz. Son olarak da unutmayalım ki, Afrika’nın ücra bir köşesinde değil, haberlerin çabucak yayıldığı Avrupa’da yaşıyoruz.

İşçi hareketi galip gelecek ve barış ve sosyalizme giden yolun taşlarını bir bir döşeyecektir. (Uzun süreli alkışlar)

“İzvestiya ZİK” sayı 208,
27 Ekim 1917
“Pravda” sayı 171,
10 Kasım (28 Ekim) 1917

Konuşma için “Pravda”nın metni esas alınmıştır.

Karar için “İzvestiya ZİK”nın metni esas alınmıştır.

GÜNÜMÜZÜN BAŞLICA GÖREVİ¹⁰²

Bereketli ama sefil

Güçlü ama acizsin

-Rusya Ana!¹⁰³

İnsanlık tarihi bugünlerde ciddi ve çok zor bir dönüşümün eşiğinde ve hiç abartmaksızın bu dönüşümün, dünyanın kurtuluşu için çok önemli olduğu söylenebilir. Bu, savaştan barışa geçiştir. Bu, yağmalanan ganimetin en güçlülerce bölüşülmesini yeniden düzenlemek uğruna, milyonlarca emekçiyi ve sömürüleni mezbahaya gönderir gibi savaş alanlarına gönderen yağmacılar arasındaki bir savaşın, ezilenlerin kapitalizmin boyunduruğundan kurtulmak için ezenlere karşı açtığı bir savaşa dönüşmesidir. Bu yönünü, acının dipsiz çukurundan, ıstırap, açlık ve aşağılanmadan, komünist toplumun aydınlık geleceğine, evrensel refah ve kalıcı barışa çeviren bir dönüşümdür. Bu keskin dönüşümün en zorlu anlarında, eski düzen her yerde çökerken ve korkunç bir çatırtıyla yıkılırken ve yeni düzen, tarifsiz acıların ortasında doğmakta iken, şaşkınlıktan başları dönenler, umutsuzluğa kapılanlar, acı gerçeklerden kurtuluşu kulağa hoş gelen, çekici sözlerde arayanlar olmasına şaşmamak gerek.

Tarihin çarkı emperyalizmden komünist devrime doğru dönerken, bu dönemecin en keskin virajını en sert ve en acı biçimiyle yaşamak Rusya’nın yazgısıymış. Birkaç gün içinde, en eski, en güçlü, en barbar ve en acımasız monarşilerden birini yıktık. Başka ülkelerin onlarca yılda yapabileceği bir şeyi, birkaç aylık bir zamanda başardık ve burjuvaziyle işbirliği ve küçük burjuvazinin hayallerinden silkinmesi gibi bir dizi aşamayı geride bıraktık. Birkaç hafta zarfında, burjuvaziyi devirerek, iç savaştaki açık direnişini ezdik. Bolşevizmi, muzaffer yürüyüşüyle uçsuz bucaksız ülkenin her yanına taşıdık. Çarlık ve burjuvazi tarafından ezilen, emekçilerin en alt toplumsal tabakasını özgür ve bağımsız bir hayata kavuşturduk. En iyi burjuva parlamenter cumhuriyetlerden bile kat be kat üstün ve daha demokratik, yeni tipte bir devlet, Sovyet Cumhuriyeti’ni kurduk ve sağlamlaştırdık. Yoksul köylülük tarafından desteklenen proletarya diktatörlüğünü kurduk ve geniş çaplı bir sosyalist reformlar hareketi başlattık. Tüm ülkelerin milyonlarca ve milyonlarca işçisinin kendi gücüne güvenmesini sağladık ve içlerindeki heyecan ateşini tutuşturduk. Her yerde işçilerin uluslararası devrimi için çağrılar yayınladık. Tüm ülkelerin emperyalist yağmacılarına meydan okuduk.

Sonraki birkaç gün içinde ise, savunmasızların üzerine çullanan emperyalist bir yağmacı tarafından yere çalındık. Çok kısa bir süre için bile olsa emperyalist savaşın demir pençelerinden kendimizi koparmaya cüret etmiştik ve bunun diyeti olarak, akıl almaz derecede ağır ve aşağılayıcı bir barışa zorlandık. Yağmacı, kendi ülkesinde de bir işçi devriminin uğursuz hayaletinin gezindiğini gördükçe, Rusya’yı ezme, boğma ve un ufak etme hırsı da bir o kadar artıyordu.

Bir “Tilsit” barışı imzalamak zorunda bırakıldık. Kendimizi kandırmayalım. Bu çıplak ve acı gerçeğe, cesaretle bakmak zorundayız. İçine düştüğümüz yenilgi, parçalanma, kölelik ve aşağılanma çukurunun derinliğini bilmek zorundayız. Bunu ne kadar iyi anlarsak, kurtuluşa olan inancımız, kölelikten bağımsızlığa ulaşma tutkumuz ve ne pahasına olursa olsun, zavallı ve acz içindeki Rusya’nın bir gün mutlaka güçlü ve bereketli bir ülke olacağına dair boyun eğmez kararlılığımız o kadar çelikleşecektir.

Evet, Rusya güçlü ve bereketli bir ülke olabilir. Çünkü, henüz bolluk içinde olmasa bile, herkesi yaşatmaya yetecek kadar toprağımız ve hepimize yetecek kadar doğal zenginliklerimiz var hâlâ. Doğal zenginliğimiz, insan gücümüz ve büyük devrimin halkın yaratıcı gücünde açığa çıkardığı mükemmel enerji, gerçekten güçlü ve bereketli bir Rusya inşa etmek için yeterli malzemelerdir.

Rusya güçlü ve bereketli bir ülke olacaktır, yeter ki karamsarlığı ve lafazanlığı bir yana bıraksın, yeter ki canını dişine takarak bütün güçlerini bir araya toplasın ve tüm gayretini ortaya koysun; yeter ki kurtuluşun sadece ve sadece, yola çıktığımız sosyalist dünya devriminde olduğunu kavrasın. Yenilgiler karşısında cesaretini yitirmeden bu yolda ilerleyerek sosyalist toplumun temel taşlarını sabırla bir bir dizmek; disiplin ve özdisiplin için var gücümüzle çalışmak; örgütü, düzeni, verimliliği ve halkın tüm güçleriyle uyumlu bir işbirliğini her yerde pekiştirmek; üretim ve dağıtım konusunda etraflı bir değerlendirme ve denetim ortaya koymak. Askeri ve sosyalist bir güç yapılandırmanın yolu, işte budur.

Ağır bir yenilgiye uğradığında, yaygara koparmak ya da umutsuzluğa kapılmak gerçek bir sosyaliste yakışmaz. Durumumuzun umutsuz olduğu; bu insafsız barışta olduğu gibi “onursuz” (bir Szlahtiçe¹⁰⁴ göre onursuz) bir ölümle, umutsuz bir savaşta “kahramanca” ölmek arasında seçim yapmaktan başka bir çaremiz olmadığı doğru değil. Bir “Tilsit” barışı imzalayarak ideallerimize ve dostlarımıza ihanet ettiğimiz de doğru değil. Hiçbir şeye ve hiç kimseye ihanet etmiş değiliz. Herhangi bir yalanı kutsamış ya da örtbas etmiş değiliz. Zor durumdaki bir tek dostumuza ya da yoldaşımıza elimizden gelen yardımı esirgemiş de değiliz. Yenilgiye uğramış ya da panik içinde kaçışan ordusundan geriye kalanı, ülkenin içlerine doğru çeken ve en olmaz noktada bu çekilmeyi insafsız ve aşağılayıcı bir barış ile koruyan bir general, ordusunun düşman tarafından kuşatılan kısmının yardımına yetişemediği için, ihanetle suçlanamaz. Böyle bir general, önünde duran tek yolu, yani mümkün olanı kurtarma yolunu seçerek görevini yerine getirmiştir; pervasızca kumar oynamamış, acı gerçeği allayıp pullayarak halka sunmamış; “zaman kazanmak için” teslim olmayı göze almış; tüm güçlerini toparlamak ve morali bozulan, dağılan ordusunun dinlenmesi ve toparlanması için her türlü moladan, en küçük bir andan bile yararlanmıştır.

Bir “Tilsit” barışı imzaladık. I. Napoléon, 1807’de Prusya’yı Tilsit Barışı’nı imzalamak zorunda bıraktığında, galip gelen taraf olarak, Almanların ordusunu bütünüyle parçaladı, başkentini ve tüm büyük kentlerini işgal etti, buralara kendi polis örgütünü yerleştirdi. Galip taraf olarak, yenilen ülkeyi yeni yağma savaşları için takviye askeri birlikler vermeye zorladı ve Alman devletlerinden bazılarıyla diğerlerine karşı ittifak yaparak Almanya’yı parçaladı. Ama yine de böyle bir barışa rağmen Alman halkı yaşamaya devam etti, özgürlük ve bağımsızlık hakkını kazanmak ve ayağa kalkmak için güçlerini toparlayabileceğini kanıtladı.

Tilsit Barışı örneği, (ki bu, o dönemde Almanlara dayatılan pek çok insafsız ve aşağılayıcı anlaşmadan yalnızca bir tanesidir) düşünebilen ve düşünmek isteyen herkese, insafsız bir barışın her koşul altında sonsuz bir yıkım anlamına geldiği, savaşın ise mertlik ve kurtuluşa giden tek yol olduğu düşüncesinin, nasıl çocukça bir saflık olduğunu açıkça gösteriyor. Savaş dönemleri bize, barışın sık sık tarihte mola hizmeti gördüğünü ve yeni çarpışmalar için güç toplama anlamına geldiğini öğretiyor. Tilsit Barışı, Almanya için büyük bir utanç kaynağıydı, fakat aynı zamanda ulusal dirilişe doğru büyük bir dönüşüme de işaretti. O zamanlarda tarihsel koşullar, bu dirilişi ancak bir burjuva devletin mecrasına akıtabilirdi. O zamanlar, yani yüz yıldan fazla bir süre önce, işçi ve köylü kitleleri henüz uykularından uyanmamışken, tarihi, bir avuç soylu ve tek tük burjuva aydın yapıyordu. Dolayısıyla tarih o zamanlar, emekler gibi dehşet bir yavaşlıkta ilerlemekteydi.

Fakat şimdi kapitalizm genel olarak kültürü, özel olarak da emekçilerin kültürünü çok, çok daha yüksek bir düzeye çıkardı. Savaş kitleleri sarstı, tarifsiz dehşeti ve acısıyla onları uyandırdı. Savaşın hız kazandırdığı tarih, şimdi lokomotif hızıyla ilerliyor. Şimdi tarihi yapan halktır, milyonlardır ve artık kapitalizm, sosyalizm için olgunlaşmıştır.

Sonuç olarak, eğer Rusya şimdi bir “Tilsit” barışından ulusal dirilişe, büyük bir yurtseverlik savaşına doğru ilerliyorsa –ki bundan kuşku duyulamaz– bu yolun kapısı, burjuva bir devlete değil, sosyalist dünya devrimine açılacaktır. 25 Ekim 1917’den bu yana, anayurt savunmacısıyız. Bizler “anayurdun savunulması”ndan yanayız; ama şimdi giriştiğimiz bu yurtsever savaş, sosyalist bir anayurt için, anayurdumuz olan sosyalizm için, sosyalizmin dünya ordusunun bir bölüğü olan Sovyet Cumhuriyeti içindir.

“Almanlardan nefret edin, Almanları öldürün” – Bunlar, burjuva yurtseverliğin ortak sloganlarıydı ve bugün de hâlâ öyledir. Fakat biz, “Emperyalist yağmacılardan nefret edin, kapitalizmden nefret edin, kahrolsun kapitalizm” diyoruz ve aynı zamanda ekliyoruz: “Almanlardan öğrenin! Alman işçileriyle kardeşçe birliğe sadık kalın. Onlar, bize yardıma gelmekte geciktiler ancak biz zaman kazanacağız, onların geldiğini görmek için yaşayacağız ve onlar mutlaka yardımımıza gelecekler.”

Evet, Almanlardan öğrenin! Tarih zikzaklı ve dolambaçlı yollardan ilerliyor. Şimdi öyle oldu ki, Almanlar yalnızca vahşi emperyalizmi değil, aynı zamanda disiplin, örgüt, modern makine sanayisine dayalı uyumlu işbirliği ve titiz bir muhasebe ve denetim ilkesini de temsil etmektedir.

Ve işte bizim eksiğimiz tam da budur. Bunu öğrenmek zorundayız. Bu tam da, muzaffer bir başlangıcın ardından çetin sınavlardan geçerek muzaffer bir hedefe varmak üzere büyük devrimimizin ihtiyaç duyduğu şeydir. Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne, sefil ve güçsüz olmaktan kurtulup, her zaman güçlü ve bereketli bir ülke olması için gereken şey tam da budur.

11 Mart, 1918

“İzvestiya ZİK” sayı 46,
12 Mart 1918
İmza: N. Lenin

N. Lenin, “Günümüzün Başlıca Görevi”,
Moskova 1918, boşürünün metni esas alınmıştır

KEHANET SÖZLERİ

Bugünlerde çok şükür kimsenin mucizelere inancı yok. Mucizevi kehanetler bir peri masalından ibaret. Ancak bilimsel kehanetse bir gerçek. Çevremizdeki utanç verici umutsuzluk, hatta çaresizlikle sık sık yüz yüze geldiğimiz şu günlerde, gerçekleşen bilimsel bir kehaneti hatırlatmakta yarar var.

Friedrich Engels, 1887 yılında Sigismund Borkheim tarafından kaleme alınan “1806-1807 Alman Baş-Yurtseverlerinin Anısına” (Zur Erinnerung für die deutcshen Mordspatrioten 1806-1807) adlı broşüre yazdığı önsözde, yaklaşmakta olan bir dünya savaşından söz etmişti. (Söz konusu broşür, Sosyal Demokrat Kitaplığın 1888’de Hottingen-Zürich’te basılan XXIV. sayısıdır.)

Friedrich Engels, otuz yılı aşkın bir süre önce gelecekteki dünya savaşıyla ilgili şunları söylemişti:

“... Artık Prusya-Almanya için bir dünya savaşından, hatta daha önceleri akla hayale gelmeyen ölçüde yaygın ve şiddetli bir dünya savaşından başka bir seçenek kalmadı. Sekiz ila on milyon asker birbirlerini katledecek, böylece hiçbir çekirge sürüsünün yapamadığını yapacaklar ve Avrupa’yı tamtakır bırakana dek yiyip bitirecekler. Otuz Yıl Savaşları’nın üç dört yıla sığdırılan bir yıkımı yaşanacak: Açlık, salgın hastalık, bitmek bilmez sıkıntıların gerek ordularda, gerekse halkta yol açtığı yaygın umutsuzluk; ticaret, sanayi ve borçlanma alanlarındaki yapay düzeneğimizin tümden iflas etmesinin yol açtığı içinden çıkılmaz karışıklık; eski devletlerin, geleneksel devlet anlayışının, düzinelerce taç kaldırımda yuvarlanırken kimsenin eğilip de içlerinden birini bile almayacağı ölçüde çöküşü; bütün bunların nasıl sonuçlanacağı, bu savaştan kimin zaferle çıkacağına ilişkin bir öngörüde bulunmanın mutlak imkansızlığı... Ancak mutlak olarak kesinleşen tek bir sonuç var: Topyekün bir tükenmişlik ve işçi sınıfının nihai zaferi için gerekli koşulların ortaya çıkması.

Karşılıklı silahlanma yarışına dayalı sistemin, en uç noktasında, en azından kaçınılmaz sonuçları ortaya çıktığında, manzara böyle olacaktır. İşte, sayın lordlarım, prenslerim, devlet adamlarım bilgeliğinizle yaşlı Avrupa’yı götürdüğünüz yer budur. Size son büyük savaş dansını başlatmaktan başka yapacak bir şey kalmamışsa, bizim için hava hoş. Savaş belki bizi geçici bir süre geriletebilir, kazandığımız birçok mevziyi elimizden söküp alabilir. Ama kuvvetlerinizi bir kez serbest bırakınca bir daha asla denetleyemezsiniz, her şey olacağına varır: Bu trajedinin sonunda mahvolan taraf siz olacaksınız, proletaryanın zaferi ise kazanılmış ya da kaçınılmaz olacaktır.

Londra, 15 Aralık 1887

Friedrich Engels”

Ne kadar dahiyane bir öngörü! Bu kesin, açık, kısa ve bilimsel analizin her bir cümlesindeki düşünce nasıl da sonsuz bir zenginlikle yüklü! Şimdi utanç içinde inançsızlık, umutsuzluk ve çaresizliğe yenik düşenler bundan ne çok şey öğrenebilirdi eğer ... evet, eğer burjuvazinin karşısında el pençe divan durmaya alışmış ya da kendilerini korkutmasına izin veren insanlar, durup bir düşünseydi, düşünebilseydi!

Engels’in öngörülerinden bazıları farklı çıkmıştır; dünyanın ve kapitalizmin, otuz yıllık dehşetengiz emperyalist gelişimi boyunca değişmeden kalmasını kimse bekleyemez. Ama asıl şaşırtıcı olan ise Engels’in pek çok öngörüsünün “harfi harfine” gerçekleşmesidir. Çünkü Engels, kusursuz kesinlikte bir sınıf analizi sunmuş, sınıflar ve aralarındaki ilişkiler değişmeden kalmıştır.

“... Savaş, belki bizi geçici bir süre geriletebilir...” Gelişmeler tam da bu doğrultuda yaşandı, hatta daha ileri, daha da kötüye gitti: “Geriletilen” sosyal şovenistlerden bazıları ve onların omurgasız “yarı muhalifleri”, Kautsky’ciler, gerici hareketlerini methetmeye başladılar ve sosyalizme doğrudan ihanet ederek, alçaklaştılar.

“... Savaş, ... kazandığımız birçok mevziyi elimizden söküp alabilir…” Bir dizi “yasal” mevzi, işçi sınıfının elinden koparılıp alındı. Ama öte yandan sınıf da bu tecrübelerle bilendi ve bunlardan, illegal örgütlenme, illegal mücadele ve güçlerini devrimci bir saldırıya hazırlama konularında zorlu ama faydalı dersler çıkardı.

“… Düzinelerce taç ... yuvarlanırken…” Sayısız taç çoktan yere düştü ve içlerinden biri düzinelerce taca bedel: Tüm Rusya’nın diktatörü Nikola Romanov’un tacı.

“… Bütün bunların nasıl sonuçlanacağına .... ilişkin bir öngörüde bulunmanın mutlak imkansızlığı…” Dört yıl süren savaşın ardından, bu mutlak imkansızlık, deyim yerindeyse, daha da mutlak hale geldi.

“… Ticaret, sanayi ve borçlanma alanlarındaki yapay düzeneğimizin içinden çıkılmaz karışıklığı …” Bu öngörü, savaşın dördüncü yılının sonunda, kapitalistlerce savaşın içine çekilen devletlerin en büyük ve en gerilerinden biri olan Rusya’da tamamen doğrulandı. Peki Almanya ve Avusturya’da tırmanan açlık, giyecek ve hammadde sıkıntısı, üretim araçlarının eskimesi, benzer bir durumun öbür ülkeleri de kıskacına aldığını göstermiyor mu?

Engels, sadece “dış” savaşın getirdiği sonuçları betimlemiş; içerdeki savaşı, yani tarihteki büyük devrimlerin hiçbirinin onsuz vücut bulmadığı, hiçbir ciddi Marksistin kapitalizmden sosyalizme geçişi onsuz düşünemeyeceği içsavaşı ele almamıştı. Dış savaş belli bir süre daha, kapitalizmin “yapay düzeneğinde” “içinden çıkılamaz bir karışıklık” yaratmadan sürüp gitse de, bu sonuca yol açmayan bir içsavaş, kesinlikle düşünülemez.

Bizim şu “Novaya Şisn”⁷⁴ grubunun, Menşevikler, Sağ Sosyalist Devrimciler ve benzerlerinin bir yandan kendilerine “sosyalist” derken, öte yandan da art niyetle bu “içinden çıkılamaz karışıklığın” tezahürlerine gönderme yaparak ve her şeyin suçunu devrimci proletaryaya, Sovyet iktidarına, sosyalizme geçiş “ütopyasına” yükleyerek sergiledikleri –burjuvazinin paralı uşakları olduğunu söylemeye gerek bile yok– ne büyük bir ahmaklık, nasıl bir omurgasızlıktır! “Karışıklık” ya da yerinde bir tabir olan Rusça sözcüğü kullanmak gerekirse razrukha¹⁰⁵ savaşın ortaya çıkardığı bir durumdur. Çetin savaşlar, karmaşasız olmaz. Sosyalist devrimin kaçınılmaz koşulu ve ayrılmaz parçası olan içsavaşlar, karmaşasız olmaz. Karmaşa “manzarası karşısında” devrim ve sosyalizmden vazgeçmek, ilkesizlik ve pratik olarak burjuvazinin saflarına geçmekten başka bir anlama gelmez.

“… Açlık, salgın hastalık, bitmek bilmez sıkıntıların gerek ordularda, gerekse halkta yol açtığı yaygın umutsuzluk…”

Engels, uzun yıllar süren çetin ve yıpratıcı bir savaşın nesnel sonuçları üzerine düşünme yetisi olan herkesin açıkça görebileceği bu tartışma götürmez sonucu, nasıl da basit ve anlaşılır bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu son derece basit fikri anlamayan ve anlamayacak olan o sayısız “sosyal demokrat” ve sahte sosyalistin aptallığı, insanı nasıl da hayrete düşürmektedir!

Savaşın gerek orduların gerekse insanların yaşama umudu tükenmeden yıllar boyu sürüp gidebileceği akla sığar mı? Tabii ki hayır… Uzun savaşların bu gibi sonuçlarının bütün bir nesle değilse bile, uzun yıllara yayılan bir dönemi kapsaması kesinlikle kaçınılmazdır. “Yakası kürklü beylerimiz”, kendilerine “sosyal demokrat” ve “sosyalist” diyen sümsük burjuva aydınları ise yaşama umudunun tükenmesinin yol açtığı gösterilerden ya da özellikle aşırı umutsuzluk vakalarına karşı savaşmak için alınan tedbirlerin kaçınılmaz sertliğinden devrimi suçlu bularak burjuvaziyle aynı telden çalmaktadır. Ancak, bu umutsuzluğun emperyalist savaşın bir sonucu olduğu, hiçbir devrimin uzun bir mücadele ve bir dizi sıkı tedbir veya baskı olmadan savaşın böylesi sonuçlarından kurtulamayacağı gün gibi ortadadır.

“Novaya Şisn”, “Vperyod” ya da “Delo Naroda”daki ikiyüzlü yazar müsveddelerimiz, proletaryanın ve diğer ezilen sınıfların devrimini “teorik olarak” onaylamaya hazırlar ama bir şartla; bu devrim, dört yıl boyunca milyonlarca ve milyonlarca insanı elden ayaktan kesen, cefa çektirten ve yaşama ümidini çalan emperyalist kasaplar tarafından akıtılan halkların kanıyla sulanan bir toprakta büyüyüp yeşermek yerine gökten zembille inmeli.

Bunlar, devrimin, bir çocuğun doğumuna benzetildiğini duymuş ve bunu “teoride” kabul etmişlerdi. Ama bir gerçeklik halini alınca, utanç verici bir korkuya kapıldılar ve ödlekçe sızlanmaları, burjuvazinin, proletaryanın ayaklanması karşısındaki canhıraş feryatlarına eşlik ediyor. Edebiyatta yazarların, örneğin Emile Zola’nın “La joie de vivre”inde (Yaşama Sevinci) ya da Veresayev’in “Bir Doktorun Notları”nda olduğu gibi, doğumun şiddetine, acısına ve dehşetine dair gerçekçi bir tablo çizmek amacıyla yaptıkları doğum tasvirlerini düşünün. Bir çocuk doğurmak, kadını neredeyse cansız, kana bulanmış, hırpalanmış, eziyet içinde, acıdan deliye dönmüş bir et yığınına dönüştürür. Peki aşkta ve sonrasında ya da bir kadının anneye dönüşmesinde yalnızca bunu gören bir “birey”, insan olarak addedilebilir mi? Bu nedenle aşktan ve çocuk sahibi olmaktan vazgeçen biri?

Kolay doğumlar olduğu kadar zorlu doğumlar da vardır. Bilimsel sosyalizmin kurucuları Marx ve Engels her zaman, kapitalizmden sosyalizme geçişin kaçınılmaz olarak uzun süreli doğum sancıları eşliğinde gerçekleşeceğini söylemiştir. Bir dünya savaşının sonuçlarını analiz eden Engels, tartışma götürmez biçimde şu açık gerçeğin altını basitçe ve net olarak çizmektedir: Savaşın ardından gelen ve onunla bağlantılı olan bir devrim (kendi payımıza daha fazlasını ekleyelim: Savaş esnasında patlak veren, savaşın içinde gelişmek ve varlığını sürdürmek zorunda olan bir devrim), bir çocuğun dünyaya gelişinin daha özel ve daha şiddetli halidir.

Bunu net olarak fark eden Engels, bir dünya savaşının yok etmekte olduğu kapitalist toplumun dünyaya getireceği sosyalizmden büyük bir ihtiyatla söz etmektedir. “(Bir dünya savaşının) bir tek sonucu” der, “mutlak olarak kesindir: Topyekün bir tükenmişlik ve işçi sınıfının nihai zaferi için gerekli koşulların ortaya çıkması”.

Bu düşünce, incelediğimiz önsözün sonunda daha da açık bir biçimde dile getirilmektedir:

“Bu trajedinin sonunda mahvolan taraf siz (kapitalistler ve toprak sahipleri, krallar ve burjuvazinin devlet adamları) olacaksınız, proletaryanın zaferi ise kazanılmış ya da kaçınılmaz olacaktır.

Zorlu doğumlar, ağır bir hastalık ya da ölüm tehlikesini büyük ölçüde artırır. Ama bireyler doğum esnasında ölebilecekken, eski düzenin doğurduğu yeni düzen ölemez; olsa olsa doğum daha acılı ve daha uzun, büyüme ve gelişme de daha yavaş olabilir.

Savaş henüz sona ermedi. Ama topyekün tükenmişlik çoktan baş gösterdi bile. Savaşın Engels tarafından koşullara bağlı olarak öngörülen iki doğrudan sonucuna (tüm zorluklara karşın, ya işçi sınıfının zaferinin kazanılmış olması ya da onu kaçınılmaz kılacak koşulların ortaya çıkması), bu iki koşula bakacak olursak, artık, 1918’in ortasında her ikisinin de kanıtlarını görebiliyoruz.

Kapitalist ülkelerin birinde, en az gelişmiş olanında, işçi sınıfının zaferi gerçekleşmiştir. Ötekilerde ise, eşine rastlanmayan acılar ve çabalarla, bu zaferi “kaçınılmaz” kılacak koşullar hazırlanmaktadır.

Varsın sümsük ‘sosyalistler’ ulusunlar, burjuvazi öfkeden kudurarak burnundan solusun; yalnızca görmemek için gözlerini kapatan, duymamak için kulaklarını tıkayanlar, dünyanın her yanında, sosyalizme gebe eski toplumun yani kapitalist toplumun doğum sancılarının başladığının farkına varamaz. Gelişen olayların geçici olarak sosyalist devrimin yükünü omzuna yüklediği ülkemiz, doğumun ilk evresinin özellikle şiddetli sancılarıyla kıvranıyor. Geleceğe tam bir güven ve kesin bir inançla bakmak için pek çok nedenimiz var; çünkü gelecek bize, daha gelişmiş olan bir dizi ülkede sosyalist devrimin yeni zaferlerini ve yeni müttefiklerimizi hazırlıyor. Kapitalizmi, yeryüzünü kana bulayan, insanlığa sadece açlık ve umutsuzluğu reva gören, ölüm karşısındaki dehşeti ne kadar yırtıcı ve canavarca olursa olsun kısa bir zaman içinde yok olmaya mahkûm o vahşi yaratığı, dünyanın bir bölgesinde ilk kez yere çalmak bizim payımıza düştüğü için gurur duyuyor ve kendimizi şanslı addediyoruz.

29 Haziran 1918

“Pravda” sayı 133,
2 Temmuz 1918
İmza: N. Lenin

“Pravda”nın metni esas alınmıştır.

AÇIKLAMALAR

1- Sosyal-Demokrat – Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin merkez organı Sosyal-Demokrat, 1908 Şubat’ından 1917 Ocak’ına kadar bir yeraltı gazetesi olarak yayınlandı. Toplam 58 sayıdan ilki Rusya’da geri kalanı ise Paris’te ve daha sonra da Cenevre’de çıkarıldı. Sosyal-Demokrat’ta, Aralık 1911’de editörü olan Lenin’in 80 makalesi yayınlandı. Ayrıca burada Stalin’in de pek çok makalesi yer aldı. [11]

2- Bern Konferansı – Yurtdışındaki RSDİP Seksiyonlarının Konferansı yani Bern Konferansı, 27 Şubat-4 Mart 1915 tarihleri arasında İsviçre’nin Bern kentinde toplandı. Lenin’in inisiyatifiyle çağrısı yapılan konferans, genel Bolşevik konferansın bir devamıydı, çünkü savaş koşullarında bir tüm Rusya konferansı gerçekleştirmek mümkün değildi. Konferansta hazır bulunan delegeler, Paris, Zürih, Cenevre, Bern ve Lozan’daki Bolşevik seksiyonları ve “Baugy” grubunu temsil ediyordu. Merkez Komiteyi ve Merkez organ Sosyal-Demokrat’ı temsil eden Lenin, konferansı yönetti ve gündemdeki ana madde üzerine “Savaş ve Partinin Görevleri” konulu bir rapor sundu. Konferans, Lenin’in hazırladığı savaş üzerine karar tasarılarını kabul etti. [11]

3- Zimmerwald Konferansı – 5-8 Eylül 1915 tarihlerinde İsviçre’nin Zimmerwald kentinde toplanan Enternasyonalist Sosyalistlerin ilk konferansı. Bu konferansta, Kautsky’ci çoğunluk ve Lenin’in önderliğindeki devrimci enternasyonalistler arasında bir mücadele patlak verdi ve Lenin, savaşa karşı tek doğru ve tutarlı tavrı alan Bolşevikleri Zimmerwald Solu olarak örgütledi.

Bu konferans, dünya savaşının emperyalist niteliğini teşhir eden bir bildiriyi kabul etti ve savaş harcamalarına oy veren, burjuva hükümetlerine katılan “sosyalistleri” mahkûm etti. Avrupa ülkelerinin işçilerini savaşa karşı mücadeleye ve toprak ilhaksız ya da tazminatsız bir barış için çaba göstermeye çağırdı.

Konferans, ayrıca savaş kurbanlarıyla dayanışmalarını ifade eden bir karar kabul ederek, Uluslararası Sosyalist Komiteyi seçti. Bu konferansa ilişkin daha fazla bilgi için bakınız Lenin’in “İlk Adım” ve “5-8 Eylül 1915’te Uluslararası Sosyalist Konferans’ta Devrimci Marksistler” adlı makaleleri. [12]

4- Bakınız Karl von Clausewitz, Vom Kriege (Savaş Üzerine), Berlin, 1957, cilt. I, sf. 34. [18]

5- Clausewitz, Karl von (1780-1831) – Prusyalı general ve askeri teorisyen. [18]

6- Basel Manifestosu – İkinci Enternasyonal’in 24-25 Kasım 1912’de İsviçre’nin Basel kentinde düzenlediği özel kongrede oybirliği ile kabul edildi. Bildiri emperyalistlerin hazırlamakta oldukları savaşın yağmacı amaçlarını açıklıyor ve işçileri savaş tehlikesine karşı mücadeleye çağırıyordu. Emperyalist bir savaş çıkması halinde sosyalistlerin, sosyalist bir devrimin çabuklaştırılması için ekonomik ve politik krizden yararlanmalarını öneriyordu. Basel Kongresi’nde Kautsky ile Vandervelde ve II. Enternasyonal’in öteki liderleri bu manifesto lehinde oy kullandılarsa da, 1914’te savaş çıkar çıkmaz bundan çark ettiler ve kendi emperyalist hükümetlerinin safına geçtiler. [21]

7- Stuttgart Uluslararası Sosyalist Kongresi – 18-24 Ağustos 1907’de toplandı. Bu kongrede RSDİP 37 delege ile temsil edildi. Lenin, Lunaçarski, Litvinov ve diğerleri Bolşevikleri temsil ettiler. Komisyonlar halinde çalışan kongrede Lenin “Militarizm ve Uluslararası Anlaşmazlıklar” hakkındaki kararı hazırlayan komisyonun üyesiydi. Rosa Luxemburg ile birlikte Lenin, Bebel’in hazırladığı kararda büyük ve tarihi bir değişiklik yaptı ve kapitalizmi devirmek amacıyla yığınları ayaklandırmada savaşın yarattığı krizlerden yararlanmanın sosyalistlerin görevi olduğunu ilan etti. Kongre bu değişikliği kabul etti. [24]

8- 4 Ağustos Oylaması – Alman Reichtag’ındaki sosyal demokrat grup, 4 Ağustos 1914’te II. Wilhelm hükümetine savaş harcamaları yetkisi verilmesi için oy verdi ve emperyalist savaşı destekledi. Alman sosyal demokrat liderler, işçi sınıfına ihanet ederek sosyal şovenizmi benimsediler ve kendi emperyalist burjuvazilerini savundular. [25]

9- Struve’cilik (Legal Marksizm) – Rusya’da 19. yy’ın 90’lı yıllarında burjuva liberal aydınlar arasında doğan bir akım. “Legal Marksizm”in önderleri arasında P. B. Struve, M. İ. Tugan-Baranovski, S. N. Bulgakov vb. bulunuyordu. “Legal Marksistler” legal yayın organlarında, Rusya’daki kapitalist gelişmenin kaçınılmazlığını reddeden Narodnikleri eleştirirken, kapitalist koşulların propagandasını yapıyorlardı. “Legal Marksistler”, Marx’ın öğretisinden feodal sosyal ekonomik formasyonun yerine kapitalist düzenin geçmesinin kaçnılmazlığına ilişkin teoriyi alıyor, ama bu sırada kapitalizmin kaçınılmaz olarak yok olacağına, sosyalist devrime ve sosyalizme geçişe dair öğretileriyle Marksizmin “devrimci ruhunu” çarpıtıyorlardı. Bu sorunlarda Struve ve ortakları Marx’ı eleştiriyorlardı. Sonraları “Legal Marksistler” burjuva Kadet (meşrutiyetçi demokratlar) partisinin yöneticileri oldular. [25]

10- Brentano’culuk – Münih Üniversitesi’nde politik ekonomi profesörü olan Lujo Brentano’ya (1844-1931) dayanan burjuva reformist bir akım. Brentano, Marx’ın devrimci teorisine karşı çıkıyor ve kapitalist toplumun çelişkilerinin, reformlar ve fabrika yasaları yoluyla ortadan kaldırılmasının olanaklı olduğunu öne sürüyordu. “Sosyal Barış” ve burjuvaziyle proletaryanın “barışması”nı propaganda ediyordu. [25]

11- Naşa Zarya (Kızıl Şafağımız) – Menşevik tasfiyecilerin aylık dergisi. 1910-1914’te Petersburg’da yayınlandı. Rusya’daki tasfiyecilerin çekirdeği “Naşa Zarya” etrafında toplanmıştı. Ocak 1915’ten itibaren yasaklanan “Naşa Zarya” yerine, “Naşe Delo” (Davamız) dergisi yayınlandı. [26]

12- Kara Yüzler – Çarlık polisi tarafından devrimci harekete karşı kurulan, monarşist çetelerden oluşan Kazak bölüğü. Bu örgütle gerici toprak sahipleri, tüccarlar, papazlar ve kısmen suç işleyen unsurlar büyük rol oynuyordu. Kara Yüzler devrimcileri öldürüyor, ilerici aydınlara saldırıyor ve Yahudi kıyımları gerçekleştiriyorlardı. [32]

13- Trudovikler – Duma’da köylüler ile Narodnizm çizgisindeki aydınlardan oluşan küçük burjuva demokratlarının grubu. Trudovikler fraksiyonu Nisan 1906’da I. Duma’da yer alan köylü milletvekilleri tarafından oluşturuldu. Duma’da Kadetler ile Sosyal Demokratlar arasında yalpalıyorlardı. 1. Dünya Savaşı sırasında bu gruptaki çoğunluk sosyal şovenizm tutumunu benimsedi. Burjuva demokrat Şubat devriminden sonra, burjuva geçici hükümeti desteklediler. [32]

14- Narodnikler (Halkçı Sosyalistler) – 1906’da Sosyal Devrimcilerin sağ kanadından doğan ve Kadetlerle bir blok oluşturulmasını savunan Rusya’daki küçük burjuva Halkçı Sosyalist İşçi Partisi’nin üyeleri. 1. Dünya Savaşı sırasında sosyal şovenist bir tutum aldılar. Burjuva demokrat Şubat devriminden sonra Halkçı Sosyalistlerin partisi Trudoviklerle birleşti. Burjuva geçici hükümeti, bu hükümete temsilcilerini yollayarak aktif olarak desteklediler. [32]

15- Sosyalist Devrimciler – Rusya’da küçük burjuvaların partisi. 1901’in sonu ile 1902’nin başlarında çeşitli Narodnik grupların ve çevrelerin birleşmesi sonucu doğdu. Görüşleri, Narodnizm ile revizyonizm görüşlerinden derlenmiş bir karışımdan oluşuyordu. Lenin’in bir tarifi kullanılacak olursa, “Narodnizm ideolojisinin kötü yerlerini... Marksizmin oportünist “eleştirisi”nin moda olmuş parçalarıyla yamamaya” çalışıyorlardı. Birinci Dünya Savaşı sırasında sosyal devrimcilerin çoğu, sosyal şovenist bir tutum aldı. 1917 Şubat devriminden sonra, Menşeviklerle birlikte burjuvazi ve toprak sahiplerinin oluşturduğu karşıdevrimci geçici hükümetin temel destekçileri oldular ve önderleri (Kerenski, Avksentiyev, Çernov) bu hükümette yer aldı. 1917 Kasım sonlarında bunların sol kanadı, sol sosyal devrimcilerin bağımsız partisini kurdular. Köylü kitleleri arasındaki etkilerini sürdürmek çabası içerisindeyken Sovyet hükümetini biçimsel olarak tanıdılar. Ancak kısa bir süre sonra sovyet iktidarına karşı mücadele etmeye başladılar. [32]

16- Novosti (Haberler) – Paris’te Ağustos 1914 ile Mayıs 1915 arasında yayınlanan günlük devrimci sosyalist parti gazetesi. [32]

17- Proletarski Golos (Proleterin Sesi) – Şubat 1915 ile Aralık 1916 arasında gizli olarak basılan RSDİP St. Petersburg Komitesi’nin yayın organı. Dört sayı çıktı. İlk sayısında, Merkez Komitesi’nin, “Savaş ve Rus Sosyal Demokrasisi” başlıklı bildirisi yayınlandı. [34]

18- Çheidze, N. S. (1864-1926) – Menşevik önderlerden biri, III. ve VI. Çarlık Dumasında milletvekili. 1. Dünya Savaşı sırasında merkezci. [34]

19- İsviçre’nin Lugano kentinde 27 Eylül 1914’te İtalyan ve İsviçreli sosyalistler arasında yapılan konferansa atıfta bulunuluyor. [39]

20- Kopenhag Konferansı – İkinci Enternasyonali yeniden kurmak amacıyla 17-18 Ocak 1915’te İsveç, Norveç, Danimarka ve Hollanda gibi tarafsız ülkelerin sosyalistlerinin düzenledikleri konferans. Konferans, tarafsız ülkelerin sosyalist partilerinin parlamento temsilcilerinin, düşman ülkelerin arasında arabuluculuk yapmak ve savaşı sona erdirmek amacıyla kendi hükümetlerine başvurmaları kararını aldı. [39]

21- Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı – 26-28 Mart 1915’te Bern’de savaşa karşı takınılacak tutumu görüşmek üzere toplandı. Konferans, uluslararası kadın hareketinin lideri Clara Zetkin’in ve RSDİP Merkez Komitesi’ne bağlı kadın örgütlerinin girişimiyle toplandı. İngiltere, Almanya, Fransa, Hollanda, İsviçre, İtalya, Rusya ve Polonya’yı temsilen 25 delegenin katıldığı konferansta, Rus delegeleri arasında N. K. Krupskaya ve İnessa Armand da bulunuyordu.

Konferans hakkında geniş bir rapor, 1 Haziran 1915 tarihli Sosyal-Demokrat gazetesinin 42. sayısının eki olarak yayınlandı. [39]

22- Uluslararası Sosyalist Gençlik Konferansı – 4-6 Nisan 1915’te İsviçre’nin Bern kentinde, savaşa karşı izlenecek yolu belirlemek için toplanmıştır. Rusya, Norveç, Hollanda, İsviçre, Bulgaristan, Almanya, Polonya, İtalya, Danimarka ve İsveç’in gençlik örgütlerinin temsilcilerinin hazır bulunduğu konferans, her yıl Uluslararası Gençlik Günü’nün kutlanmasına karar verdi ve Sosyalist Gençliğin Uluslararası Bürosu’nu seçti. Bu büro, Lenin ve Karl Liebknecht’in de yazılarının yayınlandığı Jugend-Internationale (Enternasyonal Gençlik) adlı bir dergi çıkarmaya başladı. [40]

23- Bağımsız İşçi Partisi – 1893’te James Keir Hardie ve Ramsay MacDonald gibi liderlerin öncülüğünde kuruldu. Burjuva partilerinden bağımsız olduğunu iddia ediyordu, ama Lenin’in deyişiyle “Sosyalizmden bağımsız, liberalizme bağımlıydı”. (1914-18) Emperyalist Dünya Savaşı’nın başında 13 Ağustos 1914’te savaşa karşı bir manifesto yayınladıysa da sonra, Şubat 1915’te Londra’da yapılan Antant Sosyalistleri Konferansı’nda, parti temsilcileri, sosyal şovenist kararı desteklediler. Bu tarihten sonra da parti liderleri, pasifist söylemler altında sosyal şovenist bir tutum benimsediler. 1919’da Komünist Enternasyonal’in kurulmasıyla, parti liderleri tabandan gelen baskıya boyun eğerek sola kaymak zorunda kaldılar ve İkinci Enternasyonal’den çekildiler. 1921’de parti, İkibuçukuncu Enternasyonal’e girdi ve bunun yıkılmasından sonra yeniden İkinci Enternasyonal’e katıldı. [42]

24- Tesniyaki (Dar Sosyalistler) – Sosyal Demokrat Parti’den koparak 1903’te kurulan Bulgaristan Devrimci Sosyal Demokrat İşçi Partisi. Kurucusu ve lideri Dimitri Blagoyev’i, Georgi Dimitrov ve Vasil Kolarov izlediler. 1914-18’de Tesniyaki, emperyalist savaşa karşı çıktı. 1919’da Komünist Enternasyonal’e katıldı ve Bulgaristan Komünist Partisi adını aldı. [42]

25- İngiliz Sosyalist Partisi – 1911’de kuruldu. Marksist propaganda ve ajitasyon yapıyordu. Lenin bu partiyi, “oportünist değil” ve “gerçekten Liberallerden bağımsız” olarak değerlendirmişti. Üye sayısının azlığı ve yığınlardan kopukluğu, partiye bir parça sekter bir karakter veriyordu. 1914-18 emperyalist dünya savaşı sırasında partide iki eğilim ortaya çıktı: Birisi Henry Hyndman’ın öncülük ettiği açık sosyal şovenist eğilim, diğeri ise Albert İnkpin’in öncülüğündeki enternasyonalist eğilim. Nisan 1916’da bir bölünme yaşandı. Hyndman ve yandaşları azınlıkta kalarak partiden ayrıldılar. Bundan sonra Enternasyonalistler partinin liderliğini ele geçirdiler ve 1920’de Büyük Britanya Komünist Partisi’ni kurdular. [42]

26- Tribünistler – 1907’de De Tribune adlı bir gazete yayınlayan Hollanda Sosyal-Demokrat İşçi Partisi’ndeki sol bir grup. Tribünistler 1909’da partiden atıldılar ve bağımsı bir parti (Hollanda Sosyal-Demokrat Partisi’ni) kurdular. Bu parti, tutarlı devrimci bir parti olmamakla birlikte, Hollanda’daki işçi hareketinin sol kanadını temsil ediyordu.

Tribünistler, 1918’de Hollanda Komünist Partisi’ni kurdular. 1909’dan 1918’e değin De Tribune Hollanda Sosyal-Demokrat Partisi’nin organı oldu. 1918’den sonra ise Komünist Partisi’nin organıydı. 1930’lu yılların başından 1940’a kadar ise Folksdagblad (Halkın Günlüğü) adıyla yayınlandı. [43]

27- Örgütlenme Komitesi – Ağustos 1912’de Menşevik tasfiyecilerin, parti düşmanı bütün grup ve akımlarla birlikte düzenledikleri konferansta kurulan Menşeviklerin merkezi yönetimi. 1. Emperyalist Dünya Savaşı sırasında sosyal şovenist bir tutum aldı. [45]

28- İskra (Kıvılcım) – 1900’de Lenin tarafından kuruldu ve tüm Rusya çapında yayınlanan ilk Marksist yeraltı gazetesiydi. RSDİP’in İkinci Kongresi’nden sonra, partinin merkez organı oldu. Lenin, eski İskra derken, 51. sayıya kadar olan dönemi kastediyor; 52. sayıdan sonra gazete Menşeviklerin eline geçti. [46]

29- RSDİP’in Ocak Konferansı, 1912 – Bu konferans, RSDİP’in 5-17 Ocak 1912 tarihlerinde Prag’ta topladığı 6. Tüm Rusya Konferansı’dır. Bu konferansta alınan kararla Menşevikler partiden ihraç edildi ve Bolşeviklerin ve Menşeviklerin parti içindeki resmi birliğini tamamen sona erdirdi. Prag Konferansı, yeni tipte bir partiyi, Bolşevik Parti’yi resmen kurdu. [48]

30- Pravda (Gerçek) – Nisan 1912’de Petersburg işçilerinin inisiyatifi üzerine kurulan ve Petersburg’da yayınlanan legal Bolşevik günlük gazete. Lenin tarafından yurtdışından yönetilen “Pravda”, Çarlık Rusyasında işçi kitlelerine yönelik ilk günlük gazeteydi. Petersburg’da işçilerin topladığı paralarla yayınlanıyordu. Gazete çevresinde işçi muhabirleri ve işçi yazarlardan geniş bir ağ oluştu. Sadece bir yıllık yayını boyunca “Pravda”da on bir bini aşkın işçi muhabirleri kaynaklı haberler ve yazılar çıktı. Ortalama 40 bin olan “Pravda”nın günlük tirajı bazı dönemlerde 60 bine ulaşıyordu. “Pravda”, polisin sürekli baskı ve kovuşturmalarına uğruyordu. 2 yıl 3 aylık bir yayın hayatından sonra “Pravda” Çarlık hükümeti tarafından yasaklandı ama başka isimler altında hep yeniden yayın faaliyetini sürdürdü. Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasından hemen önce 21 Temmuz 1914’te gazete tamamen yasaklandı. “Pravda” ancak, burjuva-demokrat şubat devriminden sonra, 18 Mart 1917’den itibaren RSDİP’in merkezi yayın organı olarak yeniden yayınlanmaya başladı. 18 Temmuz 1917’de gazetenin merkezi bürosu Junkerlerin ve Kazakların saldırısına uğradı. 1917’nin Temmuz ile Ekim ayları arasında “Pravda” karşıdevrimci geçici hükümetin baskıları nedeniyle birçok kez ismini değiştirmek zorunda kaldı ve “Gerçeğin Gazetesi”, “Proleter”, “İşçi”, “İşçi Yolu” gibi isimler altında yayınını sürdürdü. 1917 Ekim Devrimi’nden sonra gazete yeniden eski ismi altında çıkmaya başladı. [48]

31- Luç (Işın) – St. Petersburg’da Eylül 1912’den Temmuz 1913’e dek yayınlanan legal tasfiyeci Menşeviklerin günlük gazetesi. “Bu gazete, burjuvalar arasındaki zengin dostların parasıyla ayakta duruyordu.” (Lenin) [48]

32- Marksizm ve Tasfiyecilik – Bugünkü İşçi Sınıfı Hareketinin Temel Sorunları Üzerine Toplu Makaleler, Kısım II, Temmuz 1914’te parti yayınevince yayınlanmıştır. Tasfiyecilere karşı Lenin’in yazdığı makaleleri içermektedir. Bu kitaba ilişkin olarak, Lenin’in “İşçi Sınıfı ve İşçi Basını” ve “Devlet Duması’nda Rusya Sosyal-Demokrat İşçi Grubu Kurulmasına İşçilerin Cevabı” başlıklı makaleleri hatırlanabilir. [49]

33- Leipziger Volkszeitung (Leipzig Halk Gazetesi) – Alman Sosyal Demokrat Partisi Sol kanadının yayın organı. 1894’ten 1933’e kadar günlük olarak yayınlandı. Franz Mehring ve Rosa Luxemburg uzun süre yazı kurulunun üyeleriydi. Leipziger Volkszeitung, 1917-1922 arasında Alman “Bağımsızlar”ın, 1922’den sonra da Sağ Kanat Sosyal Demokratlar’ın yayın organı haline geldi. [49]

34- An – N. N. Jordania, Kafkas Menşeviklerinin lideri. [52]

35- Bund (Birlik) – 1897’de kurulan ve asıl olarak Rusya’nın batı bölgelerindeki Yahudi zanaatkârları bir araya getiren “Litvanya, Polonya ve Rusya’daki Yahudi İşçileri Genel Birliği” için kullanılan kısaltma. Birlik, oportünizm ve menşevizm görüşleriyle hareket ediyordu. Milliyetçi Yahudi burjuvazisinden güçlü bir biçimde etkilenen Birlikçiler, Yahudi işçilerinin Çarlık Rusyasındaki diğer milliyetlerden işçilerden yalıtılması politikasını izliyordu. Ekim Devrimi’nden sonra Birlik’in liderleri karşıdevrimci büyük toprak sahiplerinin ve burjuvazinin saflarında yer alarak Sovyet iktidarına karşı mücadele ettiler. Birlik 1921’de kendiliğinden dağıldı. [52]

36- Golos (Ses) – Menşevik-Troçkist günlük gazete. Eylül 1914-Ocak 1915 tarihleri arasında Paris’te çıkan gazete, Merkezci bakış açısını temsil ediyordu. Emperyalist Dünya Savaşı’nın (1914-1918) ilk günlerinde “Golos”, Martov’un sosyal şovenistlere karşı yazdığı makalelerini yayınlıyordu. Martov’un sağa savrulmasından sonra gazete, giderek daha çok sosyal şovenistleri savunmaya başladı. Ocak 1915’ten sonra “Golos” yerine “Naşe Slovo” gazetesi çıktı. [52]

37- Internationale Korrespondenz – Uluslararası politika ve işçi sınıfı hareketi sorunlarıyla ilgilenen Alman Sosyal Şovenistlerinin haftalık gazetesi. 1914-1917 yılları arasında Berlin’de yayınlandı. [52]

38- Sovremenni Mir (Çağdaş Dünya) – St. Petersburg’da 1906-1918 arasında yayınlanan aylık edebiyat, bilim ve politika dergisi. Dergide sık sık, G. V. Plehanov da dahil Menşevikler yazıyordu. 1914 yılı başlarında ve parti yanlısı Menşeviklerin Plehanov grubu ile bir blok oluşturulduğu sıralarda, Bolşevikler de bu dergiye yazılar yazdılar.

Mart 1914’te dergi, Lenin’in “Bir Kez Daha Yok Edilen Sosyalizm” adlı makalesini yayınladı. 1914-18 emperyalist dünya savaşı sırasında dergi, sosyal şovenistlerin organı haline geldi. [52]

39- Sozialistische Monatshefte (Sosyalist Aylık Dergi) – Alman sosyal demokrasisindeki oportünistlerin en önemli organı ve uluslararası oportünizmin en önemli organlarından biri. Birinci emperyalist dünya savaşı sırasında dergi, sosyal şovenist bir tutum aldı. Dergi Berlin’de 1897-1931 yılları arasında yayınlandı. [58]

40- Dörtlü İttifak (Dörtlü Antant) – İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasındaki emperyalist ittifak. Dörtlü İttifak 1915’te İtalya’nın Üçlü İttifak’tan (Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya) ayrılıp diğer emperyalist birlik olan ve 1907’de kurulan Üçlü İttifak’a (Üçlü Antant) katılmasıyla meydana geldi. [75]

41- Fabianlar – 1884’te İngiltere’de bir grup burjuva entelektüeli tarafından kurulan reformist, aşırı oportünist bir örgüt olan “Fabianlar Topluluğu”nun üyeleri. Topluluk, adını beklemeci taktiği ve belirleyici çarpışmalardan kaçınmasıyla ünlenen Romalı general Fabius Cunctator’dan (“Kararsız”) esinlenerek almıştır. Lenin, Fabianlar Topluluğunu “oportünizmin ve liberal bir işçi politikasının tamamlanmış ifadesi” olarak niteliyordu. Fabianlar, proletaryayı sınıf mücadelesinden saptırıyor ve kapitalizmden sosyalizme reformlar aracılığıyla barışçıl geçişin olanaklı olduğunu vaaz ediyordu. 1914-1918 Emperyalist Dünya savaşında Fabianlar sosyal şovenist tutum aldılar. [79]

42- Labour Party (İşçi Partisi) – İngiltere’de 1900 yılında parlamentoda bir işçi temsili yaratmak amacıyla kurulan işçi örgütlerinin (sendikalar, sosyalist partiler ve gruplar) birliği. Birliğin adı ilk zamanlarda “İşçi Temsili için Komite” idi ve 1906’da Labour Party’ye dönüştürüldü. Labour Party, ideolojik ve taktiksel açıdan oportünist bir örgüttür ve izlediği politika, burjuvaziyle sınıf işbirliği politikasıdır. Birinci Emperyalist Dünya Savaşı sırasında Labour Party önderleri sosyal şovenist bir tutum aldılar. [79]

43- “Preußische Jahrbücher” (Prusya Yıllıkları) – 1858-1935 yılları arasında Berlin’de yayınlanan muhafazakâr aylık dergi. Gerici ve emperyalist tarihçilerin yayını. [80]

44- Die Neue Zeit (Yeni Zaman) – 1883-1923’te Stuttgart’ta yayınlanan Alman sosyal demokrasisinin dergisi. 1885-1895 yıllarında dergi, Friedrich Engels’in bazı makalelerini yayınladı. Engels, derginin yazı kuruluna sık sık önerilerde bulunuyor ve Marksizmden sapmalarından dolayı ağır eleştiriler yöneltiyordu. Doksanlı yılların ikinci yarısında, Friedrich Engels’in ölümünden sonra, dergi sistemli olarak revizyonistlerin makalelerini yayınlar oldu. 1914-1918 Emperyalist dünya savaşı sırasında merkezci, Kautsky’ci bir tutum alarak sosyal şovenistleri destekledi. [81]

45- Webb’ler; Beatrice (1858-1943) ve Sidney (1859-1947) Webb – İngiliz kişilikler. Fabian Topluluğu’nun kurucuları; İngiliz işçi hareketinin tarihine ve teorisine ilişkin bir dizi kitap yazdılar. [83]

46- Labour Leader (İşçi Önderi) – 1890’dan itibaren yayınlanan haftalık gazete. Daha sonraları gazete, İngiltere Bağımsız İşçi Partisi’nin yayın organı oldu. 1922’den itibaren gazete “New Leader” ve 1946’dan sonra ise “Socialist Leader” adıyla yayınlandı. [86]

47- Zimmerwald’çıların ikinci uluslararası konferansı – 24-30 Nisan 1916’da Kienthal’de (İsviçre) toplandı. Konferansın gündeminde şu sorunlar bulunuyordu: Savaşı durdurma mücadelesi; proletaryanın barışa, parlamenter çalışmaya ve kitle mücadelesine yaklaşımı; Uluslararası Sosyalist Büro’nun toplanması için çağrı vb. Bu konferansta sol kanat, Zimmerwald Konferansı’na göre daha güçlüydü. Lenin, sosyal pasifizmin ve Uluslararası Sosyalist Büro’nun faaliyetinin eleştirildiği bir kararın kabul edilmesini sağladı. Kienthal Konferansı –ileride 1919’da Lenin’in ve Bolşeviklerin inisiyatifi üzerine III. Komünist Enternasyonal’i kuracak olan– enternasyonalist unsurların çıkışına ve birleşmesine hizmet etti. Ne var ki Konferans, Bolşevik politikanın en önemli şiarlarını –emperyalist savaşın iç savaşa dönüştürülmesi, kendi emperyalist hükümetin savaşta yenilmesi, III. Enternasyonal’in kurulması– kabul etmedi. [88]

48- Arbeiter-Zeitung (İşçi Gazetesi) – Avusturya Sosyal Demokrat Partisi’nin organı olan bu günlük gazete 1889 tarihinden itibaren Viyana’da yayınlandı. 1914-1918 emperyalist dünya savaşı sırasında sosyal şovenist bir tutum aldı. [88]

49- Naş Golos (Sesimiz) – Menşevik gazete; 1915 ve 1916’da Samara’da yayınlandı. Sosyal şovenist bir tutuma sahipti. [93]

50- Jugend-Internationale (Enternasyonal Gençlik) – Zimmerwald soluyla birleşen sosyalist gençlik örgütlerinin uluslararası birliğinin yayın organı. Dergi Eylül 1915’ten Mayıs 1918’ye kadar Zürih’de yayınlandı. [96]

51- Neues Leben (Yeni Hayat) – Aylık dergi, İsviçre Sosyal Demokrat Partisi yayın organı. Ocak 1915’ten Aralık 1917’ye kadar Bern’de yayınlandı. Dergi, sağ Zimmerwald’çıların görüşlerini temsil ediyordu. 1917 başlarında sosyal şovenist bir tutum aldı. [96]

52- Vorbote (Haberci) – Zimmerwald solunun teorik yayın organı. Dergi, 1916’da Bern’de Almanca olarak yayınlandı. İki sayı yayınlandı: 1. sayı 1 Ocak’ta ve 2. sayı Nisan’da. Dergide Lenin’in “Oportünizm ve II. Enternasyonal’in Çöküşü” ile “Sosyalist Devrim ve Ulusların Kendi Kaderlerini Tayin Hakkı (Tezler)” adlı yazıları yayınlandı. [96]

53- “Sbornik Sosyal-Demokrata”, sayı 2, Aralık 1916’da yayınlanan K. Kilbom’un “İsveç Sosyal Demokrasisi ve Dünya Savaşı” ve A. Hansen’in “Norveç’teki modern işçi hareketinin bazı etmenleri” adlı makaleleri kastediliyor. [96]

54- The Socialist Review (Sosyalist Eleştiri) – Aylık dergi, İngiltere Bağımsız İşçi Partisi’nin yayın organı; Londra’da 1908-1934 tarihleri arasında yayınlandı. [106]

55- Komünist – Lenin’in teşvikiyle 1915’te Cenevre’de yayınlanan “Sosyal-Demokrat” gazetesinin yazı kurulu tarafından çıkarılan dergi. Lenin’in üç makalesinin bulunduğu “II. Enternasyonal’in Çöküşü”, “Bir Fransız Sosyalistinin Dürüst Sesi” ve “İtalya’da Emperyalizm ve Sosyalizm” tek bir sayı (çift sayı) çıktı.

Lenin, derginin yazı kurulunda Buharin-Plehanov grubu ile tartıştı ve onların Bolşevik karşıtı görüşleri ile dergiyi grupçu amaçlarla kullanma girişimlerini teşhir etti. Bu grubun parti düşmanı tavrı üzerine Lenin, onunla ilişkileri koparmayı ve derginin ortak çıkarılmasına son vermeyi önerdi. Ekim 1916’dan sonra “Sosyal Demokrat” yazı kurulu “Sbornik Sosyal-Demokrata”yı çıkardı. [109]

56- Örgütlenme Komitesi Yurtdışı Sekreterliği Bülteni (“İzvestiya Zagraniçnovo Sekretariyata OK) – Şubat 1915-Mart 1917’de İsviçre’de çıkarılan Menşevik gazete. Toplam on sayı yayınlandı. [112]

57- Tory – İngiltere’de büyük ve orta toprak sahiplerinin partisi. Stuart’ların restorasyon döneminde (1660) kuruldu. 1880’den sonra Muhafazakâr Parti adını aldı. [119]

58- Çheidze Grubu – IV. Devlet Dumasında Menşevik grup. [120]

59- Naşe Delo (Davamız) – Menşevik aylık dergi; Rusya’daki sosyal şovenist tasfiyecilerin, Ekim 1914’te yasaklanan “Naşa Zarya” (Kızıl Şafağımız) dergisinin yerine 1915’te Petrograd’da çıkardığı ana yayın organı. [120]

60- Golos Truda (Emeğin Sesi) – 1916’da Samara’da çıkarılan yasal Menşevik gazete. [120]

61- Grütlianer – İsviçre’de 1838’de kurulan, 1901’de örgütsel bağımsızlığını koruyarak sosyal demokrat partiye katılan ve 1916’da sosyal şovenist tutumu nedeniyle partiden ihraç edilen burjuva reformist Grütli Derneği’nin yayın organı. Gazete 1851’de Zürih’te kuruldu ve 1914-1918 emperyalist dünya savaşında sosyal şovenizmin kampında yer aldı. [127]

62- Berner Tagwacht (Bern Gündüz Nöbeti) – İsviçre Sosyal Demokrat Parti’nin 1893’te Bern’de kurulan organı. Emperyalist dünya savaşının (1914-1918) başlarında bu gazetede Karl Liebknecht’in, Franz Mehring’in ve başka sol sosyal demokratların makaleleri yayınlandı. Gazete 1917’de sosyal şovenistlere açık destek vermeye başladı. [127]

63- Avanti! (İleri!) – Günlük gazete. İtalya Sosyalist Partisi’nin merkezi organı; Aralık 1896’da Roma’da kuruldu. Birinci Dünya savaşı sırasında tutarsız bir enternasyonalist tutum aldı; reformistlerle bağı koparmadı. 1926’da faşist hükümet tarafından yasaklandı ancak yayınını yurtdışında sürdürdü. 1943’ten sonra yeniden İtalya’da yayınlandı. [130]

64- Le Populaire (Halk Gazetesi) – Fransız Merkezci sosyalistleri tarafından çıkarılıyordu. 1916’da Limoges’te çıkmaya başladı, Temmuz 1917’den sonra ise Paris’te. 1921’de bu gazete, Fransa Sosyalist Partisi’nin organı oldu. [130]

65- Kastedilen, “Sosyal-Demokrat”ın 57. sayısında yayınlanan Guçkov’un, Genel Kurmay Başkanı General Alekseyev’e yazdığı 15 (28) Ağustos 1916 tarihli mektubundan ve Alman İçişleri Bakanı Helfferich’in, Reichstag’ta, muhalefetin çok sayıda sosyal demokratın tutuklanmasına ilişkin verdiği soru önergesi üzerine yaptığı açıklamadan alıntılardır. Guçkov’un mektubu, Rus burjuvazisinin yaklaşmakta olan devrimden duyduğu kaygıyı ve devrimin patlak vermesini durdurmaya gücü yetmediği anlaşılan hükümetten duyduğu memnuniyetsizliği ifade ediyordu. Helfferich’in açıklamasının içeriği, bir devrimin patlak vermesinin, onun önderlerinin tutuklanmasıyla engellenmek zorunda olduğu yönündeydi. [132]

66- Pakt – Uluslararası Sosyalist Komisyon’un Şubat 1916’da kabul edilen “Bütün üye parti ve gruplara” başlıklı genelgedir. Bu genelge, sosyal şovenistleri ve Uluslararası Sosyalist Büro’nun sosyal şovenist tutumunu sert bir dille eleştiriyor. USB liderlerinin, sosyalistlerin “karşılıklı af ilanıyla” II. Enternasyonal’i yeniden kurma girişimleri genelgede, “sosyalizme karşı bir pakt” olarak tanımlanıyor. USK, genelgesinde sosyalistlerden savaş harcamaları lehinde oy vermemelerini istiyor ve onlara, grevler, gösteriler, siperlerde kardeşleşme olayları ve emperyalist savaşa karşı başka devrimci mücadele biçimleri örgütlemeye çağırıyor. USK’nın genelgesi, Uluslararası Sosyalist Komisyon’un “Bülteni”nin 3. sayısında Bern’de 29 Şubat 1916’da ve ayrıca 25 Mart 1916 tarihli “Sosyal-Demokrat”ta yayınlandı. [134]

67- Letopis (Tarihsel Olaylar) – Maksim Gorki tarafından Petrograd’da kurulan aylık edebiyat, bilim ve politika dergisi. Aralık 1915-Ağustos 1917 tarihleri arasında yayınlandı. [140]

68- Kastedilen, Lenin’in kaleme aldığı “Yazı kurulunun sunduğu ‘Bazı Tezler’” adlı makaledir. [143]

69- Delo Naroda (Halkın Davası) – Sosyal Devrimciler’in gazetesi. Mart 1917-Haziran 1918 tarihleri arasında Petrograd’da çeşitli isimler altında yayınlandı. Gazete 1918 Ekimi’nde Samara’da (üç sayı) ve Mart 1919’da Moskova’da (10 sayı) yeniden çıkarıldı. Ardından gazete karşıdevrimci faaliyetleri nedeniyle yasaklandı. [147]

70- Çereteli, İrakli Georgiyeviç (1882-1959) – Menşeviklerin bir önderi. 1905-1907 devriminin yenilgisinden sonra Tasfiyeci. 1. Dünya Savaşı sırasında merkezci. Mayıs 1917’den sonra burjuva geçici hükümetin üyesi. [147]

71- Novoye Vremya (Yeni Zaman) – Soyluların ve memur bürokratların gerici kesimlerinin, 1868 yılından beri Petersburg’da yayınlanan günlük gazetesi. 1905’ten itibaren Kara Yüzler’in organı haline geldi. Şubat devriminden sonra gazete, burjuva geçici hükümetin karşı devrimci politikasına kayıtsız şartsız destek verdi ve Bolşevikler aleyhinde bir karalama kampanyası yürüttü. Gazete 26 Ekim (8 Kasım) 1917’de Petrograd Sovyeti Devrimci Ordu Komitesi tarafından yasaklandı. [150]

72- Çartist Hareket – İngiltere’de, halkın haklarını belirleyen bir anayasa (Charta) talep eden proleter devrimci bir kitle hareketi (1834-1848). [157]

73- Sosyalistlere Karşı Olağanüstü Yasa – Kısaca “Sosyalistler Yasası” olarak anılır; 1878’de Almanya’da Bismarck hükümeti tarafından yürürlüğe konmuştur. Bu yasayla sosyal demokrat partinin tüm örgütleri, işçilerin tüm kitle örgütleri ve işçi basını yasaklandı. Binlerce sosyal demokrat cezaevine konuldu ya da sınırdışı edildi. Alman sosyal demokratlarının en iyi bölümü A. Bebel, W. Liebknecht önderliğinde kapsamlı bir illegal faaliyete başladı ve partinin işçi kitleleri üzerindeki etkisi azalmak bir yana arttı. 1890 Reichstag seçimlerinde sosyal demokratlar yaklaşık 1.5 milyon oy kazandılar. İşçilerin kitlesel protesto gösterilerinin etkisiyle bu yasa aynı yıl yürürlükten kaldırıldı. [158]

74- Novaya Şisn (Yeni Yaşam) – Nisan 1917- Temmuz 1918 arasında Petrograd’da yayınlanan, solcu Menşeviklerle, bazı tek tek aydınları yarı Menşevik görüşlerle birleştiren, “Enternasyonalcılar” olarak adlandırılan sosyal demokrat bir grubun gazetesi. Ekim 1917’ye kadar gazete, burjuva geçici hükümete karşı tutarsız bir muhalefet izliyordu. Kâh hükümete karşı çıkıyor, kâh bolşeviklere karşı çıkıyordu. Ekim devriminden sonra gazete sovyet düşmanı bir tutum aldı. [167]

75- Preussische Jahrbücher– Prusya Yıllıkları –ç.n.

76- “Sovremenni Mir”, 1915, sayı 5, sf. 148. Troçki kısa bir süre önce, Çheidze grubunun otoritesini yükseltmeyi görev bildiğini açıkladı. Kuşkusuz Çhenkeli de kendi açısından Troçki’nin Enternasyonal’deki otoritesini artırmak için enerjik bir çaba içinde olacaktır.

77- Eylül 1914’te yazılan bu yazı, RSDİP MK’sının savaşı değerlendiren ve savaşa karşı tutumunu ilan eden manifestosudur.

78- RSDİP Yurtdışı Seksiyonları Konferansı 27 Şubat-4 Mart 1915’te Berlin’de gerçekleştirildi. Konferans Lenin’in çağrısı üzerine toplanmıştı ve savaş koşullarında bir tüm Rusya konferansı toplamak olanaklı olmadığından, bu konferansı Bolşeviklerin genel parti konferansı saymak mümkündü. Konferans’ta Paris, Zürih, Cenevre, Bern ve Lozan Bolşevik seksiyonları ve (İsviçre’de bulundukları yerden aldıkları isimle) Baugy grubu temsil ediliyordu.

Lenin, Konferans’a Merkez Komitesi’nin ve merkez yayın organının (“Sosyal Demokrat”) temsilcisi olarak katıldı. Konferansı yönetti ve gündemin ana maddesi “Savaş ve partinin görevleri” sunumunu gerçekleştirdi. Konferans, Lenin’in kaleme aldığı savaşa ilişkin kararları kabul etti.

79- Bak– Elinizdeki kitap, “Savaş ve Rus Sosyal Demokrasisi” makalesi sf. 54@

80- Bak– Elinizdeki kitap, “Savaş ve Rus Sosyal Demokrasisi” makalesi, sf. 60

81- Lenin bu sözcüğün Fransızca ve Almancasını kullanmıştır. –Kaynak metnin çevirmeninin notu.

82- Bu makale Lenin tarafından Almanca olarak yazılmış ve Ocak 1916’da Zimmerwald Sol’un teorik yayın organı olan “Vorbote” dergisinin ilk sayısında yayınlanmıştır. Daha önce Lenin, aynı başlığı taşıyan bir makaleyi Rusça olarak yazmıştır. Bu makale, ilk kez 1924’te “Proletarskaya Revolusiya” (Proleter Devrim) dergisinde yayınlandı. Bu makale ile “Vorbote”de yayınlanan makale arasında ifade farklılıkları bulunuyor.

83- Manifesto’nun Türkçe tam metni için bkz. V. İ. Lenin, Kapitalizmin En Yüksek Aşaması Emperyalizm, Evrensel Basım Yayın, Ağustos 2001, Ek, sf. 165.

84- Söz konusu olan Kautsky’nin Almanya’daki kişisel taraftarları değil, aksine oportünizm ile radikalizm arasında yalpalayan ve oportünizm için bir incir yaprağı işlevi gören uluslararası tipteki sözde Marksistlerdir.

85- Yazgılar isteklilere öncülük eder, gönülsüzleri ise sürükler –ç.n.

86- Ferisî– Musevîlerde dini bir tarikata mensup olan kişilere verilen isim olup aslında kendini beğenmiş, ikiyüzlü kimse anlamında kullanılır –ç.n.

87- Bak– Elinizdeki kitap, “Savaş ve Rus Sosyal Demokrasisi” makalesi, sf. 60 - 61

88- Bern’de Mart 1915’te gerçekleştirilen Uluslararası Kadın Konferansı’nda partimiz Merkez Komitesi temsilcileri, illegal örgütlerin kurulmasının mutlaka zorunlu olduğuna işaret ettiler. Bu reddedildi. İngiliz delegeler, İngiliz “özgürlüğüne” övgüler dizerek, bu öneriyi alaya aldılar. Oysa, birkaç ay sonra, “Labour Leader”⁴⁶ gibi İngiliz gazeteleri boş sütunlarla çıktı ve ardından polis teşkilatının düzenlediği ev baskınları ve aramalarına, broşürlere el konulmalara, barıştan –yalnızca barıştan– söz eden İngiltere’deki yoldaşların tutuklanmasından ve ağır cezalara mahkûm edilmelerine ilişkin haberleri geldi.

89- Yuduşka– Saltikov-Şçedrin’in Golovliyov Beyler romanının ana kahramanı –ç.n.

“Sosyal-Demokrat”taki metin esas alınmıştır.

90- Lenin’in Eylül 1916’da yazdığı ve ilk kez Almanya’da Eylül 1917 ve Ekim 1917 tarihli Jugend-Internationale’nin 9. ve 10. sayısında yayınlanan “Proletarya Devriminin Askeri Programı” adlı makalesinin, Ekim 1916’da gözden geçirdiği halidir.

91- Aarau– İsviçre’nin Aargau Kantonu’nun başkenti. –ç.n.

“Sbornik Sosyal-Demokrata”nın metni esas alınmıştır.

92- “Emperyalizm, çok gelişmiş sanayi kapitalizminin bir ürünüdür. Her sanayi kapitalisti ulusun, giderek daha büyük bir toprak bölgesini boyunduruğu altına alma ve ilhak etme güdüsünden oluşmaktadır.” (Kautsky, “Neue Zeit”, 11. IX.1914)

93- J. A. Hobson, Emperyalizm, Londra, 1902.

94- Belediye Başkanı –ç.n.

95- Kısa bir süre önce bir İngiliz dergisinde bir Tory⁵⁷ olan Lloyd George’nun politik hasımlarından birinin makalesine rastladım: “Bir Tory’nin Gözüyle Lloyd George.” Savaş, Lloyd George’nun ne mükemmel bir burjuva uşağı olduğu konusunda bu hasmının gözünü açmış bulunuyor! Tory’ler onunla barışmışlar!n

96- Lenin’in New York’ta Rus sosyalist mültecileri tarafından çıkarılan “Novi Mir” (Yeni Dünya) gazetesi için 1 Ocak 1917’de kaleme aldığı ancak bu gazetede yayımlanmayan “Burjuva Pasifizmi ve Sosyalist Pasifizm” adlı makalesini değiştirerek 31 Ocak 1917’de Sosyal-Demokrat sayı 58’de yayınladığı halidir.

97- Bak– Elinizdeki kitap, “Savaş ve Rus Sosyal Demokrasisi” makalesi sf. 54-61.

98- Lenin, Rusya’ya dönmeden kısa bir süre önce, Mart 1917’de, Zürih’ten “Uzaktan Mektuplar” adı altında Pravda’da yayınlanmak üzere 5 adet mektup yollamıştır. 1. mektup çok kısaltılarak yayınlanmış, geriye kalan dördü ise ancak 1924’te yayınlanabilmiştir.

99- V. İ. Lenin, Kapitalizmin En Yüksek Aşaması Emperyalizm, sf. 119

100- Savaşa ilişkin bu karar taslağı, 14-22 Nisan (27 Nisan-5 Mayıs) 1917 tarihlerinde gerçekleştirilen RSDİP (B) Petrograd Kenti Konferansı’na sunulmuştur.

101- İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetleri Tüm Rusya İkinci Kongresi’nin ve Büyük Ekim Devrimi’nin ikinci gününde Lenin’in barış üzerine yaptığı konuşmada sunduğu ve Kongre tarafından oybirliği ile kabul edilen kararnamedir.

102- “Günümüzün Başlıca Görevi” makalesi ve Lenin’in “‘Sol’ çocukluk ve küçük burjuvazi üzerine” başlıklı yazısı Mayıs 1918’de “Günümüzün Başlıca Görevi” adı altında aşağıdaki önsözle birlikte bir broşür olarak bir arada basılmıştır:

“Elinizdeki broşürde 12 Mart 1918 tarihli ‘İzvestiya ZİK’de ve ‘9-11 Mayıs 1918 tarihleri arasında Pravda’da yayınlanan iki makaleyi bulacaksınız. İki makale de aynı, broşürün başlığında belirtilen konuya iki farklı yönden yaklaşmaktadır. Moskova, 17 Mayıs 1918, Yazar.”

103- Bu dizeleri Lenin, N. A. Nekrassov’un “Rusya’da mutluluk içinde yaşayan kim?” adlı şiirinden almıştır.

104- Szlahtiçe– Polonyalı soylu –ç.n.

105- Razrukha– Yerinden oynatılmış, çivisi çıkmış hal.