Yılmaz Onay

YAZILAR FİLMATİK

Roman

Evrensel Basım Yayın-194

YAZILAR FİLMATİK

Yılmaz Onay

© Evrensel Basım Yayın, 2002

Birinci Basım Mart 2002

İkinci Basım Eylül 2007

Kapak Resmi: İsmail Yıldırım

Genel Kapak Tasarım: Savaş Çekiç

Kapak Uygulama: Bahar Eroğlu, Fırat Çaralan

Epub Tasarım: Papersense Tasarım Stüdyosu

Doğa Basın Yayın

Dağıtım Ticaret Limited Şirketi Eskişehir Mah. Dolapdere Cad.

Karabatak Sok. No: 31 Şişli / İstanbul

Tel: 0212 247 65 17 (pbx) Faks: 0212 247 24 61

web: www.evrenselbasim.com

e.posta: bilgi@evrenselbasim.com

YAZILAR FİLMATİK

Yoğun bir yeşil. Ama nedense yeşilin çeşitleri fazla yok. Kamera, inişsiz yokuşsuz, dağsız tepesiz, dümdüz, düzenli yollardan geçerek bir binaya yaklaşıyor. Girip çıkanlardan belli ki, bir okul bu. Yalnız, yollar öyle masallardaki gibi tertemiz değil. Kaldırımlara atılmış, biraz da tepki olsun diye atılmışa benzer, yiyecek ambalajları, renkli plastikler, hatta buruşuk sigara paketi, izmarit, ne kadar ayıp! evet öyle şeyler var. Gerçi kamera bunların pek farkında değil galiba, ama isteyen, bu ülkenin değişik renklerinin varlığını sezebilir. Her neyse. İçerdeyiz.

Koridordan geçerken, sınıfların birinden mi, yoksa bir salondan mı, Türk folklorunun ezgilerini andıran saz sesleri gelir gibi olmuştu. “İnter-kültürel” niyetler miydi acaba diye düşenecek zaman yok, zaten şu şamatacı öğrenci grubunun havasına bakılırsa öyle şeylerle ilgilenmek biraz saflık olabilir, kapı açıldı. Odada iki kişi vardı.

Mentor, orta öğrenimini başarıyla bitirmiş Türk gencine rehberlik yapmaya çalışıyordu. Odysseia’daki kılavuzun adı bu ülkede rehber öğretmen anlamına geliyor demek, ne güzel! Ama gencin durumu, efsaneyi berbat edecek kadar karışıktı. Örneğin, annesi Türkiye’de, babası buradaydı. Üstelik öyle, karısını köyde bırakıp gelmiş “vasıfsız” işçilerden değildi baba. Hele anne, Hollanda gibi bir ülkeye gelme şansına kavuşmuşken, bir süre kaldıktan sonra kendi isteğiyle geri dönmüştü. Nereye? Ankara’ya.. Zaten Ankara’dan gelmişler, yani başkentten! Tuhaf..

Geldiklerinde, ilkokul çağına yeni girmiş bir çocukmuş. Hatırladığına göre, altı-yedi yaşlarındaymış. Ötesini, ya hatırlamıyor, ya hatırlamak istemiyor, ya da hiç bilmiyordu sanki. Bu karışıklığın ardında yatan nedenleri Mentor’un öğrenmesine olanak yoktu..

Pencereden dışarısı puslu, gölgeli..

Dokuz on yıl öncenin yeşilleriyse, daha güneşli..

Baba, Ankara’da, uluslararası firmanın Türkiye’deki yatırımında çalışan bir tekniker. Evet teknikerdi. Çünkü Teknik Üniversiteyi bitirip mühendis olamamıştı, çünkü aileden ayrı, çalışmaksızın, başka kentteki bir üniversitede okumak için paralı olmak gerekti, çünkü parasız hiçbir şey olmuyordu, çünkü hem çalışıp hem okumak rezalet bir hayattı ve ancak tekniker diploması veriyordu, çünkü aile diye de bir tek annesi vardı.. Yani, mühendis olamamıştı. Türkiye’de hiçbir şey olunamıyordu zaten!

Ve işte Türkiye’deki yatırım sona ermek üzereyken şirket Hollanda’da bir iş teklif etmişti. Bir hesaba göre Türkiye’deki mühendislerin bile hayal edemeyecekleri olanaklara kavuşmak demekti bu. Tam bir kurtuluş fırsatı, kendisi için de, çocuk için de, anne için de.. Hayır, anne’ye gelince işler çatallaşmıştır işte. Hayret..

Yedi yıldır evliydiler. Ne güzel başlamıştı her şey? Daha doğrusu, ne güzel görünüyordu her şey? Ya da, ne güzel başlamış görünüyordu her şey? Nikâh şekerinin kâğıdını sararlarken belki pek çok kimse imreniyordu onlara. Genç, güzel, mutlu, şirin bir çift olacaklardı. Oldular da. Hem, yalnız çift de değil, evliliğin daha ilk yılında üç kişilik ideal bir aile oldular. Neden bu kadar erken? Birbirlerine böylesine sığınırcasına sarılmaları, ikisinin de biraz kimsesizlik duygusu içinde yetişmelerinden miydi?

Anne, üniversitede okuyabilmek için teyze yanında kalmanın ezikliğine katlanmıştı. Sonunda bitirmişti. En kolay denilen fakültenin Sanat Tarihi bölümünü. Gerçi baba’nın deyişiyle “neye yarıyor”du, ama olsun. Seçme şansı var mıydı ki zaten? Gene de üniversite mezunu olmak bir güvenceydi. Neye karşı? İllâ bir şeye karşı mı olması gerekir? Güvence işte. Nitekim, hiç iş alanı yok sanılırken, yarım zamanlı da olsa bir iş bulabilmişti, parası azdı ama artacaktı. Aslında, güvence falan da bahaneydi galiba. O işi seviyordu anne. Ya da, bir şeyleri seviyordu işte. Kocası ve doğacak çocuğu da buna dahil. Bir gün, işten dönüyorlardı. Birlikte tabii. İkisi de yorgun. Ama anne, biraz daha yorgun besbelli.

— Çok yoruluyorsun, demişti baba. Anne, gizlemeye çalışır gibiydi:

— Yoo.. Biraz fazla kendimi veriyorum belki.

— Ondan mı?

İki sevgili gibi utangaç bakıştılar. Anne’nin yanakları kızardı, ya da baba’ya öyle geldi. Birbirlerine sokuldular.

Baba:

— Bana bak, oğlan olmazsa boşarım seni haa!

Şaka yapmıştı baba. İçinden, binlerce tür sevgiyle, koruma, kucaklama isteğiyle, neler neler söylemek gelmişti de böyle deyivermişti. Anne’deki o küçücük irkilmeyi fark etmemişti bile. Çünkü anne:

— Ssst! O ne biçim söz! diyerek baba’ya yumuşacık bir şaplak vurup işi şakaya getirmişti. Ama.. “boşarım”?.. Çok mu gerekliydi bu ilkelliği yapmak? Neyse..

— Sahi, biraz sonra iyice belli olacak. Çok çirkin olur muyum, ha?

Baba, sanki tam da bunu söylemesini bekler gibi:

— O zaman zaten işten çıkıp evde oturman daha doğru, dedi. Yani doğal bir şey söylüyordu kendince. Anne’nin:

— Nee? Hayır. Niçin? sözlerini duymadı bile belki. Anne hiçbir şey anlayamamış, üsteliyordu:

— Hayır. Konuştum ben. Uzun bir doğum izni alabileceğim. Ondan sonra da eve iş verecekler. Ayrılmadan idare ederim. Yoksa sonra bu işi de bulamam!

— Ne önemi var?

Ne önemi var, ha? Ne önemi var.. Beklenmedik sorunlar uç vermeye başlamıştı demek. Ama, hemen kaygılara kapılmamalı. Otobüs durağındaki kuyruğun uzunluğu, aceleyle tuttukları evin musluklarının sürekli arıza yapması, kısacası hemen her şey, baba’yı bunaltmak için özellikle art arda geliyordu sanki. Hele tekniker baba, çok önem verdiği şeye asla kavuşamayacak olmasını bir türlü hazmedemiyordu: Küçüğünden de olsa bir araba! Mühendislerin vardı.

— Ben çalışmaktan şikâyet etmiyorum ki!

Anne söylemişti bunu.

— Ben ediyorum!

Baba’nın şikâyeti, çalışmaktan değil, başka bir şeydendi besbelli. Sanki giderek tüm sıkıntılarının Türkiye’den kaynaklandığına inanmaya başlıyordu. Garip bir Batı hayranlığı denebilirdi buna. Ama öte yandan, anne’nin çalışmasını istemeyecek kadar da “alaturka”ydı. Kıskanıyor muydu? Neyi? Anne’nin sevdiği şeyleri mi?

Hamilelik, ikisini birbirine öylesine yaklaştırmıştı ki, aralarında oluşan belli belirsiz çıban başlarını kendilerinin bile sezmesi olanaksızdı. Sağlıklı ve genç anne’de doğum sorun olmadı. Aslında başka koşullarda da olsa anne zaten hiçbir şeyi sorun yapmıyordu. Bu yüzden baba iki kat dikkatli olmak zorundaydı. Ama işte baba da bunu büyük bir zevkle, mutluluk duyarak yerine getirdi. Gerçekten de doğumda anne’nin başına bir şey gelmiş olsa, baba’ya neler olurdu, hâlâ bilinmiyor. Neyse. Üstelik de oğlan doğmuştu, ne güzel. Eş dosttan kimine göre çenesi tıpkı anne, kimine göre kaşlarını çatışı aynen baba’ydı. Kimilerine bakılırsa, tenini baba’dan, göz rengini anne’den almıştı. Doğrudur. Ama, şimdi on altı yaşında şu geldiği anlaşılmaz durumu hangisinden almıştı peki?

Kamera, bir Mentor’un çaresizliğine, bir delikanlı’nın aldırmazlığına yaklaşıyor. İz yakalamak çok zor.

Anne, doğumdan sonra da işiyle ilintisini kesmemeyi başarmıştı. Dahası, o sayede çeşitli dergileri, açık oturumları izleme, çevre edinme olanağı da bulmuştu. Ama neler pahasına? Kimi zaman eve aldığı işleri parasız yapmayı kabul etmesi, kimi zaman da iş arkadaşlarının çocukla ilgilenmeyi kabul etmeleri gerekmişti. Yorucu, üzücü sayılırdı bu geçirdiği yıllar. Para durumları çok iyi değildi. Ne var ki, çok kötü de denemezdi. Yani baba’nın sürekli yakındığı gibi bir maddi sıkıntı içinde değillerdi. Daha doğrusu, herkesten iyiyiz demeleri saflık olurdu kuşkusuz, ama herkesten kötüler miydi? Asla! Hele çocuğun gelişmesi, akranlarından iyiydi bile. Herkes ölçü olamazmış! Zaten bu herkesin, bu memleketin.. Ne oldu gene?

Bir süredir konuşmaları hep böyle bir şeylerle tıkanır olmuştu. Oğlanın zayıf görünmesinden bile tartışma çıkabiliyordu. Evet, boynunun inceliği, hele biraz kuvvetsiz, biraz mahzun gibi duruşu, anne’nin de içini eritiyordu, bir köşeye çekilip hüngür hüngür ağlayası geliyordu bazan, ama.. Bir hastalığı, bir rahatsızlığı yoktu çocuğun, doktor da öyle söylüyordu, yapısı narinmiş, o kadar. Üstelik zihinsel gelişmesi.. Yok, o konuya girmemeli, çünkü baba’nın tuhaf alınganlıkları çıkıyor ortaya. Neyse.. Oğlan okula bir başlasa çok daha kolaylaşacak, güzelleşecekti her şey. İki ay kalmıştı işte. Ondan sonra anne tam zamanlı çalışmaya geçecek ve kazançları artacaktı. Ama, bu bile pek konuşulamıyordu nedense. “Bir kez olsun, söyleşilerden bir tekine, fakültedeki tek bir konferansa, derneğin haftalık çay sohbetlerine hiç değilse bir saatliğine gelsen, birlikte olsak, bak nasıl hoşlanacaksın, herkesi ilgilendiren konular, iç açıcı, ufuk açıcı”, demek geliyordu anne’nin içinden, ama söyleyemiyordu. Nedenini kendi bile bilemiyor, ama söyleyemiyordu işte. Baba’nın, teknikerlik sorununu iyiden iyiye kompleks haline getirdiğini seziyordu. Düzelir, geçer diye ummuştu –açıkça itiraf etmek gerekirse, bunu biraz da kendi şefkati ve sevgisiyle sağlayacağına güvenmişti, öyle mi, değil mi?– Oysa tam tersi olmuştu galiba: Kendisinin üniversite mezunu olması, baba’nın kompleksini daha da keskinleştirmekle kalmamış, bir de üstelik eve, evin içine, her attıkları adımın ortasına gelip saplanmıştı. Anne’nin düşünmekten bile korktuğu gerçek, buydu. Yoksa, gösteriş peşinde olamayacağını, bilgiçlik taslamayı istese de beceremiyeceğini bilmez miydi baba?

— Yaratıcı bir kişiliği olacak, üzülme, öyle heyecanlı, meraklı, atılgan bir çocuk ki, arkadaşların çoğundan ilerde bir defa!..

Böyle söylemişti anne, çok iyi niyetle, inanarak. Ama hiç beklemediği bir soruyla karşılaşmıştı:

— Ne demek istiyorsun, yaratıcı, diyerek?

— Nasıl yani?

— Hiç öyle işte!

— Anlamadım..

— Ben, anladım ama. Seninkilerin dili bu. Erişilmez, anlaşılmaz sanıyorsunuz kendinizi, değil mi?

— Nerden çıktı bu şimdi? Ben, şu sıkışıklığımız içinde hiç değilse kimsenin gerisinde bırakmadık oğlanı, sevinecek bir şeyimiz var, demek istedim. Kendi dilimle üstelik. Yani apaçık. Asıl sen üstü kapalı konuşur oldun. Kimmiş benimkiler? O zaman seninkiler kim?

— Benimkiler filan yok işte. Benim için bu ülkede kimse yok. Anamı saymazsak, kimsem de olmadı zaten, onu da kimseden sayan yok ya, olmaz olsun!

— Benim var mı?

— Bilmem. Var herhalde. Konuşmandaki havalara bakılırsa..

Evet, anne’nin, kocası ve oğlu ile birlikte sevdiği, bağlandığı başka şeyler, gerçekten de vardı. Hiç üstünde durup düşünmemişti, ama vardı. Bunun sorun olacağı da hiç aklına gelmezdi. Çünkü, normaldi bu herhalde, yani herkes için.. Bir memleketin içindesin işte, sevmek sevmemek ayrı konu diyelim, ama iyisiyle, kötüsüyle, güzeliyle, çirkiniyle, içindesin onun, o seninle, memleket bu, senden başkası değil ki! Tabii bunların da hiçbirini söyleyememişti anne. Hem, düşünüp söylememek değil. Tahlil edecek, görecek hali bile yoktu. Oğlan yataktan çıkıp gelmişti. Gözleri kaygıyla açılmış. Anne, ağlamamak zorundaydı, kesinlikle. Baba, suskun, kahırlı, en çok da kendi kendine kızmış, saat geçmekte, sabahın köründe kalkması gerek, yani yatması gerek, yatmak denirse buna.. Üstelik, kabahat da hep kendesinde kalıyordu galiba..

— Allah benim belamı versin!

Böyle bitmişti o akşam, daha doğrusu gece. Sabah, ne de olsa sabahtır. Anne, hiçbir şey olmamış gibi davranmaya çalıştı. Doğrusu, baba da gayret etti. Çocuk, sabah sevincinden neredeyse şımaracaktı. Gülme seslerini komşular bile duydu. Ve bu ideal aileye bir kez daha imrendiler belki. Bir de okul başlasa..

Anne’nin özlediği gibi olabilecek miydi gerçekten? Başladı nitekim. Yani, çocuk okula, anne tam zamanlı çalışmaya. Yalnız, bu başlayışta küçük bir aksilik oldu yazık ki: Baba, “tören”de hazır bulunamadı. Birkaç gün önce güney şantiyesindeki “kesin kabul”e gönderilmişti. Yani bir tek onun için hiç değişiklik olmamıştı, ne bir şey bitiyor, ne de bir şey başlıyordu. Yoksa ah, o da bulunmalıydı ki, bu başlayış, dünyaya şan olurdu gerçekten. Tabii, anne’nin bildiği bu kadardı. Çünkü baba, “kesin kabul” denen şeyin iş bitimi anlamına geldiğini söylememişti. Ardından merkez bürodaki işler de bitecekti elbet. Sonra? Baba’nın asıl sıkıntısı bu muydu acaba? Mühendis için merkezde her zaman iş bulunur. Ama tekniker için; ya sürekli şantiye, sürekli dağ başı olursa? Hiç belli etmemişti, pes doğrusu. Öyle ki, yolculuk öncesi gece, ilk evlilik gecelerini de unutturacak bir açlık sevişmesiyle geçmişti. Baba sanki askerlikten, savaştan bir günlük izinle dönmüş de aylar sonra yeniden karısına, kadına, yatağa kavuşmuş gibi doyumsuz bir hasret içindeydi. Hayır, öyle de değil. Sevgilisini ilk kez çıplak görebilmiş toy bir delikanlı gibi yepyeni şaşkın bakışlarla sarılıyordu, her an kaybedecekmiş korkusu vardı sanki, bırakmamacasına birleşiyordu.. Anne, uzun süredir kendini zorla alıştırdığı uzaklıktan kurtulmakta bir an zorluk çekmiş, ama ister istemez içini kaplayan umut ve mutluluk sıcağı ile açılmıştı. Bu değişik duygulardan olacak, ikisi de biribirlerinin vücudunda daha önce hiç farkına varmadıkları noktaları keşfediyorlardı, yeniden.. Sesleri çocuk duyar mı, uyanır mı, duydu mu, uyandı mı, duymasa, uyanmasa, duysun, uyanmasın, duymasın..

Türkiye’deki okulu, baba’nın dönüşünü, o son günlerin tartışmalarını hayal meyal anımsar gibi oluyor delikanlı. Belleğini çok çok zorlaması gerek. Oysa istemiyor işte! Peki ne istiyor? Onun bir şey istediği yok ki. Mentor görüşmek istemiş asıl. Bu kemara ne arıyor orada? Geçmişi seyretmek isteyen kim?

Baba döndüğünde, anne ve oğul, okulda ve işte başlayan yeni yaşamın getirdiği değişiklikleri, sırtlarında, ellerinde, içlerinde taşıyarak eve gelmişlerdi. Ankara’nın sonbaharı da insanın yüreğini kıpır kıpır ettiren duygulu kokusuyla bir şeyler eklemek istiyordu bu beklentiye sanki. Baba’nın gereksiz sıkıntılarına yer yoktu artık, katılmalıydı o da. Katılacaktı zaten. Anne’nin hiç kuşkusu yoktu. Bekliyordu. Ama beklediğinden de değişik bir yüzle karşılaşınca hem iki kat sevinmişti anne, hem de kaygılı bir merak saplanmıştı içine. Baba’nın gözlerinin içi gülüyordu. Evin iyimser havasına öyle bir “katılmıştı” ki, bayram yerine çevirmişti sanki. Bu kadar değişikliğin de bir nedeni olmalı. Daha doğrusu, baba için de değişen bir şeyler mi olmuştu acaba? Olsun, ne güzel! Ama neden söylemiyor hâlâ? Daha önemlisi de, anne neden hâlâ sormaya cesaret edemiyor? Bir süre önce baba, vergi yönünden mi, görevini kötüye kullanma sayılabileceğinden miydi neydi, bir yanlarıyla çok tehlikeli görülen sözde büyük paralı bir proje, ya da “istihkak” numarasından söz etmişti, anne de aman sakın öyle işlere bulaşma, hiç ihtiyacımız yok, aklından sil n’olur, diye yalvarmıştı ona. Şimdi, öyle bir oyuna soktular da, göz boyayıcı para bolluğuna seviniyor olmasındı baba? Saf da bir yanı vardı yazık, yapar mıydı yapardı. Ama olamaz, çünkü o dediği numarayı anlatırken aslında kendisi de reddetmeye niyetliydi, destek arayan bir hali vardı. Anne de o desteği fazlasıyla vermişti. Peki ne olabilirdi öyleyse?

Baba, yeni haberin herkes için büyük müjde olacağından öylesine emindi ki, demlemenin keyfini çıkarıyordu galiba. Ama daha fazla bekleyemedi, pat diye söyleyiverdi: Türkiye’deki iş bitince, Hollanda’ya gidiliyordu. İhtimal filan değil resmen teklif yapılmıştı; kesindi artık! Gün meselesiydi. Korkuları, kaygıları uçup gitmişti işte. Bundan güzelini, düşünse bulamazdı doğrusu. Hem, duyduğuna göre mühendislerden bile önce kendisini düşünmüşlerdi, yani onlara henüz teklif gitmemişti, söylemiyordu ama için için en çok bunun tadını çıkarıyodu. Yaa, hep sıkıntılı bir insan olacak değildi elbet, işte günü gelmişti, coştukça coşuyordu, haydi oraların hayalini kuralım..

Neden sonra fark edilmişti anne’nin durgunluğu. Durgunlaştığı.

Hani hiçbir şeyi sorun yapmazdı o? Hani her koşula uyar, yumuşak, yapıcı, sessiz.. Hem bir dakika, sorun denilen ne? Herkesin can attığı, peşinde koştuğu, bulunmaz bir fırsatın ayaklarına gelmesi mi?

— Kesin, demek. İyice kesin. Biraz zaman tanıyamazlar mı, biraz düşünseydik..

Böyle diyor başka bir şey demiyordu anne. Yüzü kararmış, tasarlayamıyor, algılayamıyor gibiydi, kafası uyuşmuştu, ya da omuzu, topukları.. Hayır, herkes can atmıyor işte. Arada, bursla, davetle yurt dışına gitmeyi istemez miydi anne? Hem nasıl isterdi. Olacaktı da ilerde. Ama böylesi? Her şeyi bırakarak, belki dönüşsüz, tümüyle bir yabancı ülkeye gitmek, bunu havsalası almıyordu bir türlü. Nerden çıkmıştı bu – bela, diyecekti neredeyse, kendini tutmaya çalışıyordu, ama fırsat, şans, nimet demeye de hiç dili varmıyordu. Nasıl peşinden koşarlar böyle bir şeyin, anlayamıyordu anne.

— Temelli mi gidiyoruz?

— Hayır, çalışmaya gidiyoruz, temelli değil.

— Yani?

— İstediğimiz zaman döneriz. Ama, niye isteyelim ki?

— Niye mi?

— …

— Peki, ya çocuk? Daha yeni okula başladı?

— İyi ya!.. Mahsus mu yapıyorsun sen Allahaşkına?

Çıldıracak gibi oluyordu baba? Neydi bu anne’nin yaptığı? İllâ herkesten farklı olmak mı? Daha önceleri, kendine hakim olamaksızın ona çattığı, onu sürekli suçlayarak tatsızlıklar çıkardığı için sonradan üzülürdü; kızcağızın, bitirdiği fakülteyi, yaptığı işi, iş çevresini öyle başka ukalâlar gibi göklere çıkardığı, kibirlilik tasladığı da yoktu, haksızlık ediyordu ona, bütün bunlar kendi kuruntusuydu.. İşte böyle düşünerek kızardı kendine daha önceleri.. Hıh. Kendi kendine kız sen daha. Ya şimdi, önüne Hollanda şansı çıkınca olanlar ne? Bu da mı senin kuruntun yani? Düpedüz engel olmaya çalışıyor işte! Yalnız kendini düşünüyor, yalnız kendini, kendi işini, kendi.. İşi de iş olsa bari!

Baba, iş sözleşmesini imzalamış, yol hazırlıklarına başlamıştı bile. Gerçi sözleşmede “konstrüktör” yazılıydı, yani gene bir çeşit teknikerlik –galiba o bile değildi ya, neyse– bunu düşünecek durum yoktu şimdi. Alınacak para, gidilecek ülke, her sorunu çözmeye yeter de artardı. Değil mi ki şu bela yerden kurtulunuyordu..

Bela yer, öyle mi? Anne durgundu. Anne, daha önce nefret ettiği, küfrettiği sesleri bile duymak istiyordu şimdi. Ne kadar bilinmez bağlarla bağlıymış meğer bu “bela yer”in her noktasına? Pencereyi tekrar tekrar açıp kapamak istiyor, çocuğa birkaç yeri daha son bir kez göstermek için koşuşturuyor –çocuk bahane belki de– sonra yol kenarındaki taşa oturup öylece kalıyor, bakıyor, bakıyordu. Hiç düşünmemişti demek ki, hiç mi hiç: Baba şimdi rahatlıkla, hatta keyifle burayı terk edebildiğine göre, bugüne dek hiçbir nesneye hakkıyla dokunmaksızın yaşıyormuş, yani yaşamaya çalışıyormuş yalnızca, çok zor! İyi ama bu kez kendisi o duruma düşecek. Hele çocuk? Üstelik, baba da sırf bir iki şeyden sıkıntı duymasının etkisiyle tam bir aldanma içinde olmasın? Anne durgundu, durgundu, boşuna değildi durgunluğu, taşın üstünden kalktı, tozlu kaldırımda yürümeye başladı, tozluydu evet ve yağmur yağınca da fena çamur olurdu Allah kahretsin ama o taşın başka bir güzelliği vardı –ki ilk kez üstüne oturup dinlenmişti– ve o taşa bu kaldırımdan gidiliyordu, az ötede yayınevi vardı, yakınında da..

Çocuk, ilk kez uçağa binmenin büyük heyecanını yaşamıştı, Türkiye–Hollanda yolculuğunda. Ülkesinden pek çok insanın hiç uçağa binemeden ölüp gittiğini bilmeli ve daha bu ilk nimetin bile değerini takdir etmeliydi. İşte babaanne de ömrünün son günerinde olsun bu olanağa kavuşmuş bulunuyordu, kaldı ki, o hasta haliyle zaten uzun bir tren ya da otobüs yolculuğuna dayanamazdı, yani Türkiye’de kalması gerekirdi, oysa şimdi onlarla birlikteydi. Anne bütün bunlara sevinmeyecek miydi hâlâ? Gülümsemeye, memnun görünmeye çalışması yetmezdi. Baba’nın hiç gözünden kaçmıyordu o zorlanma. Hayır, içten, “can-u gönülden” sevinçli olmalıydı, tek kaygı, tek huzursuzluk da ortadan kalkmış olacaktı o zaman. Haydi, geldik işte, yeter, bundan sonra hayat burada!

Evet, öyle. Yazık ki öyle. Nasıl olsa önlenemez biçimde buraya kadar gelinmişti artık, bu koşullar içinde de bir şeyler yapmak gerekiyordu. Duygusallığa hiç izin yoktu besbelli, bu acımasız boşlukta kaybolup gidiverirdi insan. Bir yandan çocuğun durumu. Sudan çıkmış balığın çırpınması seziliyordu onda, ama hareketsiz, neredeyse tepkisiz, içten içe, elin uzanamadığı, erişilemez bir kavga, bir savaş, kandaki yuvarların gözle görülmez mücadelesi gibi bir şeydi bu ve ölçülemiyordu, ancak çok ender olarak bakışlarda kendini ele veriyordu. Kim yakalayacaktı bunu? Baba ve anne mi? Hayır. Yalnız anne. Yalnızca annenin gözünden kaçmıyordu çocuğun burada öteki okul “arkadaş”larının arasında boynunun gerçekten daha da ince görünüşü. Ama bunu fark etmek için çocuğun gözlerine bakabilmek gerekiyordu. Baba ise üstten, ya da uzaktan gözlüyordu sanki. Öyle bakınca da, çocukların hepsi birbirinin aynı gibi oluyor ve sorun kalmıyordu. Dil farkı bile uzaktan görünmez olmuştu kuşkusuz. Giysiler ve çanta orada yeni alınmış ve uyum sağlanıvermişti. Oysa anne o giysilerin içindeki ince kemikleri görüyordu hep, görmez olsun, zayıflık da değildi gördüğü, çaresizlikti, kendi çaresizliği. İlk kez, kendisi de bir çocuk gibi çaresiz hissediyordu kendini ve aynen çocuk gibi belli etmemeye, gizlemeye çalışıyordu. Daha kötüsü.. Bunu nasıl söylemeli.. Baba’nın hali de hiç ilk günlerdeki gibi değildi. Eğer gerçekten doğruysa bu, kim kimi kurtaracaktı o noktadan sonra?

Baba’ya burada gerçekten “konstrüktör–ressam” konumu verilmişti. Mühendisler, görüşülemeyecek kadar uzaktalardı burada. Onlardan yalnızca statik hesap sonuçları alınıyor, çizimler bitirilip onlara teslim ediliyor, yanlış denirse –ki en moral bozucu dakikalar yaşanıyordu o zaman– çoğu kez düzeltme bile kabul edilmiyor, yeniden çizim isteniyordu. Aslında baba, daha sözleşmeyi gördüğünde umudunun önemli bir parçasını yırtıp atmayı göze almıştı: “Türkiye’de mühendis olmaktansa Avrupa’da herhangi bir beyaz gömlekli ol, daha iyi!” Ama, beyaz gömlekli! Yani, köyden gelme işçilerle bir tutulmaya dayanamazdı kuşkusuz. Evini boşuna mı o işçi evlerinin yoğun olduğu semtten özellikle uzakta tutmuş ve daha yüksek kira ödemeye razı olmuştu? Oğlanın gittiği okulda da Türk öğrenci yoktu pek, daha iyi, hızlı gelişirdi çocuk.. Anne, biraz sıkılacaktı başlangıçta, ama çare yok, alışmanın yolunu bulacaktı elbet. Gelene kadardı sorun. Şimdi artık.. hem, ikisinin de yeteneklerine güveniyordu baba! Haksız da sayılmazdı. İşte çocuk yırtıcı olmayı öğrenmeye başlamıştı bile. İlk zorunlu adımdı bu ve bakışlar hafif bir donuklukla perdeleniyordu yavaş yavaş. Baba, kendi çocukluğundan tanıyordu bu gelişmeyi. Oysa anne’ye çok yabancıydı, dehşete kapılıyordu anne. Dahası, kendine bir yol bulamamıştı ki, çocuğa da yardımcı olabilsin. İngilizce’sini geliştirmeye fırsat bulamadan apar topar gelmişlerdi. Burada geliştirmenin yollarına bakmalıydı. O zaman belki öğrenimini burada da bir şekilde değerlendirme olanağı çıkar, sonra da Türkiye’de ayrılıp geldiği işyeriyle bir kontak sağlayıp.. aa, fena da olmaz, yeter ki burada bir çevre yaratabilsin, ama nasıl, nereden başlayarak ve o zamana kadar çocuk yardımsız ne duruma gelir, gibi sorular; sorular yığıldıkça zaman geçecek, geçmeye başladı bile, ikisi birden, hatta üçü birden, elbette üçü birden, kişiliksiz, kimliksiz yaratıklar olarak eriyip gidecekler.. mi? Olabilir mi? Ne yapmalıydı?

Anne’nin tüm kaygıları en olumsuz ağırlığıyla bastırıyordu işte. Şu kısacık süre içinde, işsiz, işlevsiz, yapayalnız, eve kapanmaya başladığını hissediyor, bir çıkış göremedikçe boğulacak gibi oluyordu. Belki panik duygusuyla biraz abartmıştı, doğru; fazla acele etmişti besbelli ve dayanamayıp baba’ya açılmakla –başka çaresi mi vardı ki?– en büyük hatayı yapmıştı. Baba’nın hayal kırıklığının bu kadar çabuk ve bu boyutta ortaya çıkabileceğini hesaplamamıştı. Hesap, hesap, iyi ama herkes her şeyi hesapla mı yapıyordu, ne yani baba her türlü çocukluğu yapacak, hep anne hesaplı olacak, anne sabırlı olacak, anne akıllı olacak, hatta bekleyip birtakım işleri baba’dan habersiz yapmayı göze alacak, yoo bu kadarı fazla, hem o yaşta, o durumda kolay mıydı öyle soğukkanlı olmak? Hele, diyelim baba’nın umduğunu bulamamakla o kadar çabuk yıkılıvermesi anlaşılır bir durumdu, ya peki bunu bir de tam ters bir tepkiye dönüştürüp öylesine inatlaşacağı, bağnazlaşacağı, anne üzerinde o akıl almaz manevi baskıyı kurmaya kalkacağı kimin aklına gelirdi?

Ama, olan olmuştu işte. Baba, tüm umutlarını bağladığı bu ülkede nasıl olup da Türkiye’dekinden bile kat kat daha ezik bir konuma düştüğünü anlayamıyor, yabancı bir toplumda seçkinlik düzeyini yakalayabilmesi için gerekli hiçbir birikiminin bulunmadığını –belki acı acı seziyor ama– kabul etmeye hiç yanaşmıyordu. Hele bunun için herhangi bir adım atmayı asla yediremezdi kendine. Çünkü belli olurdu hemen. O zaman, büyük mutluluk havalarının ardında dişlerinin nasıl sıkıldıkça sıkıldığı da belli oluverirdi, suçluluk duygusu da açığa çıkardı, hayır en ufak bir olumsuzluk belirtisi göstermek bile, hele anne’ye karşı, kesinlikle düşünülemezdi, kesinlikle! Bu, böyle gidecekti artık, çare yok. Gidecekti ama, işte o anne, işte burada da, tam bu sıkışıklık anında gene kendini ortaya koymuştu. Gidişi değiştirecek illâ. Hep onun dediği olacak. Burada da öne çıkacak. Hem öyle böyle değil, buradakiler zaten gösterişe meraklı, eğer gerçekten aklına geleni yapmaya kalkarsa işin nereye varacağı bilinemez, Türkiye’de “beş para etmeyen” şeyler, burada bulunmaz Hint kumaşı olup çıkıverirdi. Hele buradaki bu serbestlik içinde, hanımefendi yüksek kültürlü güzel bayan olarak el üstünde tutulacak –nasıl tutacakları malum; tövbe tövbe, buralı kadınların çoğundan da daha çekici kafir, son günlerde garip bir kıskançlıkla her dakika, her yerde arzu eder olmuştu onu, neyse– kendisi de sanki onun pezevengi gibi itilip kakılacak, Allah kahretsin neler getiriyor insanın aklına, üstelik paraysa para da yeterince var artık, kendisi kazanıyor, araba bile alınacak hemen, gerçi araba anne’nin değil kendisinin sorunuydu ama olsun, yani parasal bir sorun da yok artık, öyleyse anne’nin “bunalım edebiyatı”na ödün vermeye hiç gelmez, daha baştan evde oturmaya alışması gerek burada..

Baba, bunların hiçbirini söylememişti kuşkusuz, belki aynen böyle de düşünmemişti, ilk günlerin dalgalanması içinde, o da kendi açısından haklı olabilirdi, bir süre sonra değişmeler, durulmalar olacaktı belki, ama nereden belli? Öyle şeyler oluyor ki açıklanması olanaksız. Araba pek aceleyle alınmıştı örneğin, ama eve telefon bağlanamıyordu bir türlü. Hollandalılarla ilişkiye önayak olmak bir yana, anne kendi çabasıyla bir girişim yapmaya kalksa evde felaket yaşanıyordu. Peki Türkler yok muydu? Yani, baba’nın başlangıçta özellikle uzak durduğu, o kendi içine kapanık yaşayan işçilerden başka, diyelim kent kökenli, öğretmen, doktor, mühendis.. pardon, pardon, bilerek söylenmedi bu, dile öyle geliverdi işte. Ama hayır, baba o kişilerle hiç ilgilenmiyordu zaten, üstelik sırf inat için yapıyormuşçasına ve bu yüzden de zorakiliği apaçık sırıtarak, o getto tutumunu besleyen kahvelere, hatta hatta inanılmaz biçimde, din derneğine uğrar olmuştu. Anne’nin: “Türkiye’den, kaçar gibi gelirken tutumun neydi, şimdi buradaki bu özentin ne?” demesini bekliyordu sanki. O da anne’ye “özenti” diyecek, “sahte” diyecek, “gösterişçi” diyecekti, sonu yoktu sonu yoktu..

Sonu vardı. Anne, ya burada kalıp diretecekti.. yani, burada boşanmak zorunda kalacaklardı –çocuk? Hem, ne uğruna? Düşünemiyordu bile anne. Ya da, evet ya da.. bu seçenek, anne’nin içini ısıtıveriyordu birden: Türkiye’ye dönmek! Baba hemen ikna olmazdı kuşkusuz. Ama onun da hayal kırıklığına uğradığı kesin olduğuna göre –anne, tüm iyi niyetini bu kesinlik üstüne kurmuştu– oğulla birlikte anne Türkiye’ye dönerse bir süre sonra baba da mutlaka dönecek, hem artık o uğursuz komplekslerinden de arınmış olarak, zevkle, sevgiyle, umutla dönecekti. Anne biraz da acele etmişti belki; itiraf edebilir bunu gerekirse, ama mecburdu, ayrıldığı işine yeniden girebileceği bir süre içinde dönmezse, ötesi tam bir belirsizlik olurdu. Daha doğrusu, işi kesin olmadan, çocuğu yanına alamazdı ki! Öyleyse ne yapıp edip..

Filmden elimizde, anne’nin, işini mi, çocuğunu mu, evliliğini mi, –kocasını her şeye karşın yitirmek istemediğini biliyoruz çünkü, ama çocuğu kurtarmaktan başka bir kaygısını kimseyle konuşmamıştı– yoksa Türkiye’ye olan hâlâ açıklanmamış bir çeşit bağlılığını mı öne çıkardığına ilişkin yeterli kalıntı yok. Yalnız küçük ve dağınık parçalar var. Daha doğrusu birbiriyle ilintili gibi görünen birkaç çekim:

Anne, yalvarma ile şefkat karışık, bir şeyler söylüyor baba’ya. Baba, ya anlayamıyor, ya da karşı çıkıyor, evet evet karşı çıkıyor daha çok..

Baba, şirketin avukatıyla evde –niyeyse?–; anne, soluk soluğa, gözleri kan çanağı; kapı aralığında okuldan yeni dönmüş hiçbir şeyin farkında olmayan çocuk.. Biraz Hollywood kokuyor..

Anne yalnız. Elinde bir mektup, hayır bir resmî yazı, yazılar büyüyor: Anne’nin eski işine dönmesi olanaksız, yerine başkası alınmış..

Uzunca bir parça. Bu kez baba, anne’ye, yalvarma ile şefkat karışık bir şeyler söylüyor. Yalnız bir farkla: Baba, iki elinde iki nesne gizlemekte. Biri, anne’nin imzasına açılmış bir yazı, çocuk üstünde hiçbir hak iddia etmeyeceğine dair. Bu iyice cıvık bir “pembe dizi” etkisi yapıyor, demeye kalmadan baba’nın öteki elinde gizlediği başörtüsü görünüyor. Yani, anne’ye, ya biri, ya öteki, denmiş olmalı. Ama çekim çok şematik, hiçbir işe yaramaz.

Son bir parça var. Bu, sanki kazara çekilmiş belgesel gibi. Anne, istasyonda biraz da fazlaca bir eşya ile yalnız başına trene binmeye uğraşmakta. Tek bir uğurlayıcı yok. Çocuk? Hayır yok. O da yok. O bile yok. Anne yalnız. Ve o yumuşak, o şefkatli, o iyimser, o uyumlu anne’nin, hem çocuk gibi aciz, hem bir psikopat gibi kaskatı inatçı, hem bir dişi gibi yardım özleyen güçsüz, hem pek çok erkekten daha dirençli, insanı şaşkınlıkla ürperten çabası.. Ah, şu filmin tamamı gerçekleşse, çok ilginç bir sonuç çıkarmış, dedirtiyor.

Ama baba, tüm bu bölümlerin yok edilmesini istemişti, yani Hollanda’dan kendi isteği ile dönüş yapan bir Türk kadınının, hele bir annenin, filmden de çıkarılmasını talep etmiş ve bu talep ilgili makamlarca kabul edilmişti. Anlaşıldığına göre, kamera da bu andan itibaren anne’yi izlemeyi bırakmıştı. Yani anne, nasıl bir antik suç işlemiş sayılıyorsa, varlığı, yokluğu, yaşayıp yaşamadığı bile çocuk tarafından bilinmeyen, hiç ilgilenilmeyen biri olmaya mahkum edilmiş, dosdoğru “Hades”e yollanmıştı. Bundan hiç haberi yoktu oysa. Türkiye’de iş bulur bulmaz çocuk kendisine gönderilecek diye biliyordu, böyle söz verilmişti, bu söze güvenerek dönmüştü. Hıh! Öyle sansın’dı o, eğer anne ise anneliğini bilip evinde kalmalı’ydı, ev de burada’ydı işte, o kadar’dı! Bırakıp gidebildiğine göre, bir daha oğlunun yüzünü asla göremeyecek’ti!

Hayrettir, baba bu niyetini başarıyla gerçekleştirmiş olmalı ki, şimdi on altı yaşındaki sabırsız genç, annesinin yüzünü gözünün önüne getirmeye bile pek istekli görünmüyor. Evet, yani herhalde, yıllar önce burada okula başlatıldığı günlerde, evde kendisi üstüne de sert tartışmalar çıktığını fark etmişti ister istemez, üzülmüştü de. Korkmuştu hatta. Anne ile baba ayrı yatar olmuşlardı ve daha önceleri onlar yattığında eğer henüz uyanıksa kulağına gelen o ilginç sesler, –üstelik bazan o seslerle uyanırdı ve tuhaf bir heyecan ve merakla dinlerdi–, epeydir ürküntüden uyuyamadığı halde hiç duyulmaz olmuştu. Neyse. Şimdi ergenlik çağında o seslerin ne demek olduğunu –evet kendisi henüz ilk sevişmesini yaşamış değil, nasıl bir şey olacak acaba, ama baba’nın ara ara Hollanda’lı bir balıkla yattığı bitişik odadan pis pis duyuluyor işte– onların ne demek olduğunu çok iyi biliyor ve uykusu kaçmıyor yalnızca, öfke duyuyor, tiksinti duyuyor nedense, pardon, soru neydi? Ha, evet, ama o günlerden yalnızca annesine “gitme!” diye yalvardığı kalmıştı aklında, annesi “korkma, ağlama, çok kısa zamanda sen de geleceksin, baban da gelecek”, filan gibi bir şeyler söylemişti galiba, ya da hayır, yalnızca evden birisi uzaklaşıyordu ve kendisi de “n’olur gitme!” diye yalvarmıştı, kesin! Yalnız, o uzaklaşan anne neden kendisinin “gitme!” yalvarışlarına o kadar üzülmüştü de baba tuhaf bir kurnazlıkla sevinmişti, bunu hâlâ anlayamıyordu. Ama zaten sonradan bütün bunları düşünmek, hatırlamak bile istememiş, bir daha ulaşamadığı, göremediği kişileri, yerleri, kafasından da kovmuştu hep, zorla kovmuştu! Ne yapsındı başka? Ne yapabilirdi? Senaryoyu yazanlar da bilmiyordu bunu herhalde.

Anne’den de koparılıp boşluğa atılışının ilk günlerinde, ayağının değdiği bir noktaya basarak, kendine yer bulmaya çabalamıştı çocuk. Bütün gücüyle, boşluğun özgürlüğüne sarılmış, o inanılmaz çocuk gücüyle, okulda, çevresinde, kendini korumayı öğrenmişti önce. Baba’yı da suçlamıyordu. Suçlama kavramıyla ilgilenemezdi zaten. Evet, baba ona pek işe yarar bir bilgi donanımı sağlayamamış, yönlendirme yapmayı başaramamıştı, ama isteyen kimdi ki öyle şeyleri, eksik olsun! Gerçi arada, “ana dil”, “milliyet”, “anavatan”, gibi lâflar da etmemiş değildi baba, ama neyse ki dayatmamıştı, zorlamaya kalkmamıştı, önemli olan buydu işte; ne gülünç şeylerdi onlar, dinlememişti bile, bir kulağından girip, ötekinden çıkmıştı hepsi, önemli mi, baba onu serbest bırakmıştı ya, bu yeterdi işte! Artık alışmıştı, kendince bir uyum sağlamıştı, hani en zoru uyum sağlamaktır denmiyor muydu, tamamdı o ve.. ve Hollandalı gençler arasında yerini bulmuştu sonunda, daha ne isteniyor? Baba şiddetle karşı çıkıyor, vızıldanıp duruyordu, ama kim aldırırdı yani, hayır, bu yeri de onun elinden almayı kimse başaramayacaktı! Ne geri dönüş, ne yorum, ne de herhangi bir senaryo hatta, danışma, rehberlik, hayır!

Mentor anlayamıyordu. Nasıl bir yerdeydi bu genç? Örneğin Türk öğrencilerin hemen hepsi, temel eğitimi bile zorla bitirip ondan sonra da haydi haydi meslek eğitimini seçerek bir an önce iş bulmaya çalışırlarken, bu niçin orta eğitimi seçmişti? Buradan sonraki amacı ne olabilirdi? Söylediğine göre, babası illâ mühendis olacaksın diye tutturmuş. Ama bu yolla mühendis olunamayacağını, herhangi bir üniversite öğrenimi için bile gerekli olan lise eğitimini ise başarmasının zaten mümkün olmadığını, genç gayet iyi biliyordu, peki baba nasıl bilmiyordu? “Görüşmeye gelmez!” diyordu, genç, babası için. Annesini sorduğunda ise: “Annem.. yok herhalde Mentor, yani anlatması zor, daha doğrusu ben de bilmiyorum; ayrıca hiç ilgilendirmiyor beni”, gibi yanıtlar veriyordu. Kaldı ki, hemen her şeye karşı, “bilmem, bana ne, ilgilenmiyorum” havalarındaydı bu Türk delikanlısı. Belliydi, sürekli birlikte olduğu ilginç bir Hollandalı genç grubu vardı, onlardan etkilenmişti, ama bula bula arkadaş olarak onları bulması nereden geliyordu? Felaket! “Haydi onlar eninde sonunda sorunlarını biraz daha kolay halledebilirler, diyelim, ne de olsa Hollandalı onlar, ya sen..”, demeye kalmıyor, çok sert bir tepki gösteriyordu genç. Nasıl kurtarılabilirdi bu gruptan, hangi çevreye yönlendirilebilirdi? Türk arkadaşı da hiç yoktu ki? Türk’lerle, Türkiye ile zerrece ilgilenmiyordu. İp de bu yüzden koptu zaten:

Mentor, son çare olarak Sosyal Akademiye gitmesini önerdi gence, “Bak”, dedi “böylece buradaki Türk’lerin sorunları ile ilgili iş yerlerinde, semt evlerinde filan senin iş bulma şansın çok daha fazla olur, Hollandalılar bile iş bulamıy..”

Sürekli, sıkılmış gibi fıkır fıkır yerinde duramayan bu çok değişik, dalgalı kara saçlı, yaşam dolu, esmer, ince delikanlı, parlak koyu renk gözlerinde çocuksu bir şaşkın bakışla ve heyecanla dikildi:

— Siz neler söylüyorsunuz, Mentor, ben.. ben.. Hollandalıyım! Bunu söyledikten sonra, fırlayıp çıkmıştı çocuk. Mentor, dayanamayıp kapıya koşmuş ve bildiği kalıpların hiçbirine uymayan bu genç varlığın, üstelik de neşe içinde böyle koşup gidişini, soru, şaşkınlık, acıma dolu bakışıyla, koridorun sonuna dek izlemekten kendini alamamıştı. Nereden gelip nereye gidiyordu bu, sarı değil, siyah değil, beyaz yüzlü, kara kafalı “uçan Hollandalı”?

Haritaya göre deniz kıyısı bir ülke burası, hatta tarihi boyunca okyanus ötesi ilişkilerini, dünya şirketlerini, kolonilerini, deniz yoluyla kurmuş, denizciliğiyle ünlenmiş bir ülke. Ama, denizi yaşamıyor. Kentler, denize yüzlerini kapamışlar sanki, evet evet kapamışlar. Kara ile deniz arasında düpedüz setler var. Çünkü, bıraksalar deniz karaya yüksekten bakacak!

Bırakmamışlar. Deniz de bir yandan kuzeye, batıya açılırken, kentlere yüzünü çevirmiş, ama öte yandan daralıp, incelip kirli su parçaları, dar su sokakları olarak kentlerin içine girmiş, onların kılcal damarları olmuş inadına. Bu inatlaşma hâlâ sürüyor herhalde ki, limanıyla, tayfalarıyla şarkılara adını yazdırmış bir kentte, deniz yaşanamıyor. Kuzeyde, setlerin üstüne çıkıp o “yüksekten bakan” denizi görenler, acımışlar ona. Hele çekildiğinde, açığa çıkan çıplak çamur bedeniyle iyice evcilleşmiş bir ihtiyar köleye benziyormuş. Nerede Akdeniz’in azgın ak köpükleri, diyorlar. Kente gelince, liman zaten eskiden limanmış. Şimdi, göl kenarı bile değil. Ya tayfalar? Kuzeyde kaldılar besbelli, Frisland’da, biraz da “göl kenarı”nda pinekleyen eski antrepoların silinmemiş yazılarında. Oralardan kente girince şaşılacak kadar tenha caddelerden geçiliyor. Geceleri isteyen korkabilir de hatta. Ama uzun sürmüyor, daracık şirin sokaklardasınız şimdi, sıcak yağmurdan kaçıp en yakın ahşap sandalyeye oturun, hayır hiçbir şey ısmarlamanıza gerek yok, içmek zorunda değilsiniz, oturun yalnızca, oturun. Evet? Eğer hâlâ tüm gerginliğinizi atıp gevşemediyseniz, biletinizi iade edip paranızı geri isteyebilirsiniz. İstasyon alanında enfes bir caz konseri var, açık dinleti, gönlünüzden kopanı kenardaki kutuya atın. Çeşit çeşit renklerde cıvıl cıvıl insanlar. Kamera nedense bu kez ortalığa atılmış birtakım şeyleri –kağıt, şişe filan üstelik– özellikle görüntülüyor.

Oysa insanlar –yani, şu gördüklerimiz insan çünkü, birtakım kabız yaratıklar değil– ellerindeki fazlayı atıveriyorlar, aldırmıyorlar, o kadar.. Gevşemek de bu belki. Daha önce yoğun tekdüze yeşilin içinden okula doğru giden yolun kenarlarında gördüğümüz döküntülerin hikmeti de şimdi anlaşılıyor. Aslında oraya kentin merkezinden, café’lerin, clup’lerin, “genel vitrin”lerin arasından, eğlene eğlene geçerek gitmeliymişiz, ters olmuş. Köşeden fırtına gibi çıktılar, geliyorlar.. Öğrenci oldukları belli.

Keyiften bir şeyleri koparıp devirebilir bunlar. Çocuk da değiller ki artık. Ne yapacakları belli olmaz. İnsanların o gevşemişliği, o aldırmazlığı, o renkliliği zararsızdır, ama bunlarınki, biraz ötesi, biraz ürkütücü de olabilir; yani, hafif kenara çekilmeli gene de. Hele şu en önlerinde koşan, belli ki yabancı. Grubun içinde sırıtıyor, ille de, tüm hoşgörüleri, tüm tolerans meraklılarını, tüm ayrımcılık karşıtlarını mahcup etmek istercesine aşırılıklar yapıyor. Arap, değil pek. Surinamlı hiç değil. Türk, olabilir. Gerçi Türkler biraz tutuk, biraz sinmiş, çekingen tavırlarıyla dikkat çekerlermiş, ama bu gencin de neredeyse saldırgan dedirtecek ataklarının ardında, parlak bakışlarının epey derininde, acı bir ürkekliğin kendini gizlemeye çalıştığı söylenemez mi? Grup, toplu şamatası, gürültüsü ve sarkıntılarıyla birlikte atari salonunun kapısından içeri daldı. Hemen de emildi gitti. Şaşılacak bir şey. Demek ki girişinde oyun makineleri görünen o café, bu grubun takıldığı bir “gençlik” salonuymuş, bir “müzik–café”. Yalnız, esmer delikanlının biraz durgunlaştığı, kararsızlaştığı, gözden kaçmamıştı. Nitekim hızla fırlayıp çıktı tekrar, tedirgindi galiba, durağa koştu, kalabalık onu örttü.

Soğuk suratlı bir binanın soğuk işleyişli asansörü çıkmaya başladı. Her şey sessiz. Asansörün katta duruşu, kapısının açılışı ve gencin koridora dönüp yürüyüşü de sessiz. Girdiği oda epey büyük. Çizim masaları sıra sıra. Genç, hangi masaya gideceğini kestirdi, dosdoğru ona yöneldi. Kendi kendini yüreklendirmek için özellikle sessizliği yırtmak istercesine garip bir yüksek sesle ve özellikle Hollandaca:

— Baba, okul bitti! dedi. Tüm masalardakiler dönüp baktılar. Baba’ya, hepsi çok ters bakıyorlar gibi gelmişti; sempatiyle bakanlar bile vardı oysa. Ama baba bu ayrımları yapacak durumda değildi, sıkıldı, gerildi, ne diyeceğini bilemedi. Genç, bu kez sesini hafif alçaltarak sürdürdü, onun da gerildiği belli oluyordu:

— Arkadaşlarla birlikteyiz. Birden paramın kalmadığını fark ettim. Rezil oluyordum..

Baba, oğluna hiç dönüp bakamadı, dişlerinin arasından mırıldanır gibi bir şeyler söyledi, ama parayı da verdi. Delikanlı parayı almamayı da düşünmüş müydü bir an? Çünkü yüzü gölgelenmişti. Çaresiz, almak zorundaydı ama. Bu kez de o, herkesin kendisini gözlediği duygusuna kapılmıştı. Parayı aldı. Sonra sesini gene yapay bir biçimde yükselterek:

— Para bahaneydi, dedi. Salona yöneldi:

— Okulun bittiğini müjdelemek istemiştim. Tebriklerinizi kabul edebilirim!

Esprisine kendisi zorla güldü, başka kimin ne yaptığına bakmadı bile, fırladı çıktı! Bütün bunları “Hollandaca” yapmıştı!

Baba istese birçok dil kursu olanaklarından yararlanıp çok iyi Hollandaca öğrenebilirdi, ama istememişti, içi itmişti nedense. İş için, bildiği kadarı bol bol yetiyordu zaten. Dışarıda ise yalnız çok zorlandığı durumlarda Hollandaca konuşuyordu: Bir de hanım ahbabıyla tabii. Gerçi, o konuşmalara Hollandaca denemezdi, oğlanın gülüp alay ettiği kadar vardı, doğru, biraz tarzanca oluyordu hep, ama olsun, anlaşabiliyordu ya, yeter işte, bu yaştan sonra bir de lisan öğrenciliği hiç çekilmezdi doğrusu. Hem sanki oğlanın Türkçesi baba’nın Hollandaca’sından daha mı iyiydi yani? Baba’yla neden Türkçe konuşamıyor? Hollandalılara gösteriş gibi.. Anadilini unutmak çok daha kötü. Ama aldırdığı yoktu ki herifin. Arkadaşlarla birlikte’ymiş! Hepsi Hollandalı, soysuz, şımarık, çarpık çurpuk tipler, bilmiyor muydu baba, erkeği erkeğe benzemez, kızı kıza benzemez, suratsız yılışık zengin veletleri! Bunları düşündükçe öfkesi kabarıyordu. Para vermek bir şey değildi, feda olsun denirdi icabında, ama neye, nereye gidiyordu? Esrar, eroin, hırsızlık, cinayet, uğursuzluk, her şey çıkardı o tiplerden. Biraz ucunu koyvermekle nasıl olmuş da oğlu gidip bu hırpanîlere yamanmıştı? Hırpanîlikleri de sırf moda içindi, yoksa harcadıkları paranın haddi hesabı yoktu haylazların. Bu yüzden hırsızlık yapıyorlarmış zaten, kendi televizyonları bile açıkça itiraf ediyor; tüm batıda, gençler uyuşturucuya, lükse para yetiremediler mi, ana babaya yükleniyorlarmış, onlar yeterince vermezse, çalma, soygun, ne olursa..

Bir an sırtından aşağıya ter boşandı baba’nın. Çünkü kendisi de artık boşuna para vermemeye niyetleniyordu. Ver ver ver, sonu gelmeyecekti bunun. Okul bitmiş’miş! Pöh! Biten neydi sanki? Mühendis filan olabileceği yoktu bu serserinin. Zekiydi, çok zekiydi hergele, istese her şeyi başarırdı –anne’nin hakkı varmış galiba, ayrıca gerçekten daha küçüklükten bayağı önemli bir şeyler kazandırmış ki ona, böyle öteki çocuklardan farklı ve ileri olabildi hınzır– zaten buna güvenerek biraz serbest bırakmıştı baba da. Ne bilirdi Hollandalı olup çıkacağını oğlanın? Hem de ne Hollandalı! Şuna bak.. Hiçbir Hollandalı, babasının işyerine gelip para ister mi, aptal! Okul bitince motosiklet alınacakmış, hayır hayır hayır! Hem kazalı, hem tehlikeli, hem de serseriliğin dik alası! O güruha katılıp iyice elden çıkacak..

Karısı terk edip gitmiş, bir tek anacığını Hollanda’da gömmek zorunda kalmıştı. Şimdi de bir tek oğlunu yitirirse, ne kalacaktı elinde? Hem o zaman o “üniversite mezunu”nun dilinden nasıl kurtulurdu? Yalnız dilinden de değil, mektubunu bir türlü kesmediğine göre hanımefendi, en ufak bir açık yakaladığında çocuğu alma hakkı doğabilir ve bu kez hiç acımasızca hakkını kullanabilirdi. Yapar mıydı yapardı. Kendisinin ona yaptıkları geldi aklına. Hâlâ da sürdürüyordu üstelik, çare yok, bir kez ok yaydan çıkmıştı, mecburdu artık, sonuna dek bu kumarı böyle oynamaktan başka seçeneği yoktu. Anne’nin mektuplarını hâlâ yok ediyor, oğlanın görmesini engelliyordu. Kolay mıydı bu? Bir de adres değiştirmek zorunda kalmıştı. Artık vazgeçer diye ummuştu hep, ama nerdee? Anne inadı böyle oluyor demek ki, işte son adrese de gene mektup geliyor. Türkiye’ye döndüğünde, iş bulup ev tutar tutmaz, “gelin” diye yazmaya başlamıştı. “Çocuğu gönder” de değil, “gelin”, iyi mi? Oysa çocuğa çoktan anlatılmıştı her şey: Yani, anne’nin onları yüzüstü bırakıp başka birileriyle gittiği –üstelik çocuğun “gitme, gitme” diye yalvarmalarına nasıl hiç aldırmadığı– evden ayrılır ayrılmaz da izini kaybettirdiği, kim bilir nerelerde kimlerle nasıl bir sefil hayatın içinde olduğu, hiçbir ipucu bulunmadığı için ulaşmanın ve kurtarmanın da mümkün olmadığı, çok acı, çok yazık, ama ne yapılabilir, unutmak gerek..tiği ve daha neler neler!.. Anne’ye de gereken yanıt verilmişti kuşkusuz: Çocuk burada mutlu, kendi keyfi için ailesini terk edebilmiş bir anneyi istemiyor asla, nefret ediyor ondan, zaten anneye ihtiyacı da yok artık, ona hem annelik hem babalık yapan babası var, tüm olanaklar önünde, bu huzuru bir kez daha bozmaya kimsenin hakkı yok, eğer çocuğun önünde rezil olmak istemiyorsa.. Sahi, o zamandan bu yana, “bana engel olamazsın” diye mektuplar yazmakta ısrar eden anne, niye bir kez olsun çıkıp buraya gelmeye kalkmadı ki? Yüzyüze gelseler ne olurdu acaba? Hayır, aman, kendisiyle değil, oğlanla! Niçin kendisiyle değil? İçinden acı sıcak bir suyun ince ince aktığını hissetti baba. Hazır değildi, hazır değildi o karşılaşmaya. Evet, oğlanla yüzyüze gelse anne, neler olurdu, soru buydu: Hiç belli değil. Anne’yi nasıl karşılayacağı da belli olmazdı çocuğun. Çünkü aslında bugüne kadar biraz üstelemiş olsa, biraz peşine düşse, birazcık öğrenmek istese, ne mektuplar böylesine gizlenebilirdi, ne de anne’yle ilgili yalan bu kadar uzun süre geçerli olabilirdi, kesinlikle olamazdı. Bir şey var bu oğlanda. İyi ki var öyleyse? Mi? Bok var. Ne olduğu ortada işte. Şu saçlarını karı gibi uzatma bari desen onu bile dinlemez, daha da uzatır tersine. Zıpır oldu çıktı. Elalemin yüzüne bakamaz olmuştu baba onun yüzünden. Şimdi bir de kalkıp dolu dizgin işyerine gelmek.. Eğlenmeye gidecek besbelli. Kimlerle, nasıl? İnsan o güruhu gördüğü zaman yüzünü çevirir, bu girmiş onların içine. Okul da bitti. Ne olacak? Her gün serserilik, her gün para, her gün her gün.. Düşünemez olmuştu ötesini. Hele onlarla eve de gelmeye kalkarsa? Birden kafasına oğlunun bir süre önce kendisine söyledikleri saplandı..

Kapı aralığında rastlamıştı ona. Öyle gariban gibi orada durması dokunmuştu:

— Ne o, kendi evinin önünde utangaç utangaç ne duruyorsun? Gelen geçen ne der? Gir içeri.

— Kendi evim?

— Kendi evin tabii. Ne demek?

— Kız arkadaşımla giremiyorum ama, bırakmıyorsun. Benim olan hiçbir şey yok!

Mahsus yapıyormuş meğer, iyice cin oldu bu..

— Yoo, o kadarı fazla elbette. Daha yaşın ne, başın ne? Kız arkadaşınla geleceksin de ben.. şey mi olacağım kendi evimde?

— Ya ben?

Tam ergenlik çağındaki bir genç, babasının bitişik odada bir kadınla yatışını duyarak, kendi yatağında neler yaşar, bunu hiç düşünmemişti. Düşünse de, “büyüyünce geçer” demekten başka çaresi yoktu ki zaten. Kendi gençliği nasıl geçmişti yani?

— Sen daha çocuksun! Bizim ahlâkımız müsaade etmez öyle şeylere. Çalış, kazanca geç, ilerde kendi evin olsun, o zaman kiminle istersen..

— Burası kendi evim değil yani!

— Hayır, değil öyleyse, benim evim! Oldu mu? Bana şaşırtmaca yapacak aklınca. Haydi, ya gir, ya çık, kafamı kızdırma!

Herhangi bir filmde, delikanlı bu söz üzerine kesinlikle çıkar giderdi. Oysa bunda, yani bu delikanlı, bu durumda, soluya soluya eve girmişti. Girmeyip de ne yapacaktı ki? Yalnız, dosdoğru odasına gitmiş ve kulaklığını kafasına geçirip susmuştu. Sürekli dinlediği o garip bağırtılı disco müziğini öylesine yüksek açmıştı ki, kulaklıktan bile duyuyordu baba. Yani, aralarında konuşacakları, sohbet edecekleri, şakalaşacakları, hatta tartışacakları bir şey kalmamıştı. Aslında tam tersine, yığınla, yığınla duruyordu konuşulması gereken şeyler. Ne var ki, baba ile oğul, epey bir süredir, konuşamıyorlardı.

Konuşmak.. Konuşmanın bu kadar önemli bir ihtiyaç haline gelebileceğini hiç düşünmemişti doğrusu. Hem, yalnız oğluyla mı? Yoo.. Kimseyle pek öyle uzun boylu konuştuğu yoktu. Tuhaf değil mi? Bunu ilk kez fark ediyordu. Sohbet edebileceği, dertleşebileceği kim vardı? Düşündü düşündü bulamadı. Ya kalmamıştı, ya da belki hiç olmamıştı. İşe bak. Örneğin şu koca katta hemen herkesle selamlaşıyordu, ama tek bir dostu, tek bir dert ortağı yoktu. Bunun için kafasını kaldırıp salona bir göz atması da gereksizdi. Ama ister istemez gözü kaydı. Şunlarla mı? Hem de Hollandaca? Allah yazdıysa bozsun! Peki Türklerle? Düşündü. Sıcak, güvenilir bir çevresi neden olmamıştı? Belki de burada zaten olamazdı, yani kimsenin yoktur herhalde. Bir an gözünün önünden elçilikteki görevliler geçti nedense, hem gülmesini tutamıyor, hem de gözünün önünden o tipleri atamıyordu, fazla boyalı şişman sekreter, yeni atanan kıl herif, pasaport bankosunun ardındaki polis suratlı.. Hay Allah, ne ilgisi vardı şimdi? Hele o mıy mıy konuşan danışman kız kurusuyla, pencere önünde oturmuş, kahve içip sohbet ediyorsun meselâ; o, sıkıntılarını anlatıyor, sen kaşını kaldırmış kafa sallıyorsun.. Ses bile çıktı galiba gülmesinden. Rezalet. İyice masaya kapandı. İşçi derneğindeki konferansı hatırladığını kimse anlayamazdı kuşkusuz. Söyleşi’ymiş güya, kime yutturuyorlar? Adam düpedüz konferans vermişti işte, konferans denirdi buna, bilmiş ukalâlar, yeni yeni deyimler uydurup koyacaklar, onlar biliyor sen bilmiyor olacaksın! Gazeteden de severdi üstelik adamı, Türkiye’den gelmiş, fena da konuşmamıştı, ama buradaki avene? Onlarla mı dertleşip sohbet edecekti yani, nasıl pozcu, nasıl çekilmez yapmacık yaratıklardı hepsi, saçma sapan sorular sorup kendilerini göstereceklerdi illâ, hele o uzun boylu esmer kız, Türkçe yayınlarda da zırt vırt çıkarıyorlardı onu, bir havalar, bir havalar, gıcık! Tüyleri diken diken olmuştu. Çevre ha? Anne burada kalsaydı, demek eninde sonunda bunların içine düşecekti..

Yoo. O bunlar gibi olmazdı gene de. Bir defa, güzeldi o, bunların hepsinden güzel.. Ahh, Türkiye’ye dönelim diye tutturmasaydı! Yoksa? Dönseler miydi yoksa? Onu dinleyip, çocuğu da alıp, taa en başta dönseler daha mı iyi olurdu acaba? Böyle paramparça olmazlar, birarada, mazbut.. Onun bir zamanlar kendi karısı olduğunu, yan yana, el ele, kucak kucağa, iç içe olduklarını, hem unutamıyor, hem de elle tutulur gibi canlandıramıyordu artık. Çok mu zaman geçmişti? Neden onun yerini, hatta yerinin küçücük bir parçasını bile kimse tutamıyordu? Ve neden özellikle Hollandalı sakin, suskun ahbabı ile geçirdiği gecelerin sabahında tepiyordu bu duygu? O mum gibi temiz beyaz kızcağızın ne kabahatı vardı? Onu aramayı düşündü. Evet, çıkmadan onu da arayacaktı, bu akşam için ve tabii.. Oğlan gene bozulur muydu acaba? Aaa, müstakil odayı bulmuş da.. Girsin uyusun efendim, yeter be! Annesiyle olsaydık yani.. Yoo, onu unutmak gerek, unutmak! Enikonu her şey onun başının altından çıkmadı mı? Burada kalsa bir bela, kendileri Türkiye’ye dönseler bir başka bela olacaktı, kesin! Onun, o özlediği kadının kibiri.. Hah, hastalığın tam adı buydu işte, kibir, evet onun kibiri değil miydi hayatlarını zehir eden? O kibir geçer miydi hiç? Asla geçmezdi. lyi olmuştu da dönüp gitmişti öyleyse, kurtulunmuştu ondan!

Olmayacak yalanlar söylenmişti bunun için. “Sen iş ve ev bulursan o zaman ben de çocuğu gönderirim,” demişti örneğin baba; doğru, inkâr etmiyor, “gerekirse ben de dönerim,” demiş miydi, hayır hayır bunu hatırlamıyor; geçelim, ama öte yandan, “sen Türkiye’de iş bulamazsın, yalnız kadına da ev vermezler, sefil olacaksın, her şey buradan daha kötü olacak, dinle beni, aklını başına topla, kes şu inadı,” diye daha önce anne’ye yalvarmamış mıydı; bu niye unutuluyor? Tamam, anne iş de buldu ev de, ama neden sonra? Oysa, tüm çabalar onun gitmemesi içindi. Dinlemedi. Üstelik oğlanı da yanında götürmeye kalktı, onu da perişan edecek yani. İşte asıl bu felaketi önlemek için söylenmişti o yalan. lyi de olmuş belli ki. Yoksa anne buradayken diretseymiş çocuğu alabilirmiş –avukat söylemişti– ama nesine güvenecekti? Zaten kendisinin de bütün hesabı, anne Türkiye’de işsizliğe, evsizliğe, çocuk da gönderilmeyince yalnızlığa dayanamayıp Hollanda’ya dönmeye mecbur olsun’du. Tutmadı işte. Peki, mektupları hâlâ kızlık soyadıyla geldiğine göre, başka biri de yokmuş işin içinde –hâlâ mı yok acaba?– göğsünde bir şey burkulur gibi oldu gene, ya var da belli etmiyorsa? Yok yok, hâlâ evlenmediği açık. Niye açtı öyleyse taa o zaman o boşanma davasını? Çocuğu zorla almak için, ha? Böylece tam tersine, baba mecbur olup dönecek, pahh! İyice aklını kaçırmıştı kızcağız o sıralar, belli, şaşkınlık, parasızlık içinde doğru dürüst avukat bile tutamadığı anlaşılıyormuş –dosyaya bakanlar öyle demişlerdi– kendisinin maddî durum avantajı baskın çıkmış, bunu da hesaplamıştı zaten, ama nasıl yapabilmişti bütün bu insafsızlıkları? Hele, pişman olup dönsün diye bile olsa, gâvurun istasyonunda kendi karısını yalnız bırakma alçaklığını bir türlü affedemiyordu, nasıl kıymıştı ölesiye sevdalandığı o güzel insana?

— Hayvanım ben!

Çok hafif sesle söylenmişti bu, öbür masalardan kimse duymadı kuşkusuz. Ama baba, şu bir saattir yaptığı çizimin ne kadar saçma hatalarla dolu olduğunu ancak yeni fark etmişti. Paftayı çıkardı, yırtıp attı. Yeni bir kâğıt gerdi. Acaba buradan, “imdaaat!” diye bağırsa gene mi kimse bakmayacaktı? Böylesi iyi mi, kötü mü, artık kıyaslamaya bile gücü kalmamıştı. Bu gâvurlar bazan çok sıcak insanlardı, bazan da odun gibi oluyorlardı, ya da şu an herkes öyle soğuk geliyordu kendisine. Ayrıca şu “gâvur” deyimi de nereden takılmıştı diline? Dernektekilerden herhalde. Gerçi o kahve, derneğin merkezi falan değildi besbelli, ama işte “Milli.., diye başlayan –tam adı da amma uzundu sahi, hiç akılda kalmıyor, her neyse– o din derneğinin buluşma yeri kahveymiş zaten. Üye olmaya yanaşmamıştı kuşkusuz, hiçbir şeye tam angaje olmayacaksın! Ama bağış yapacağına söz vermişti, mecburen.. Kaç ay önceydi? Sonra da biraz sinirini bozdukları için uğramamıştı. Neymiş, annesinin mezarını Türkiye’ye taşımayacak mıymış? Ora silindi, ora yok, düşünmek bile istemiyor, hiç tatile gitti mi, nasıl anlatsın bunları? Onların kafası almaz! Oğlunu çok başıboş bırakıyormuş, Türk demeye bin şahit istermiş, o ne kılıkmış öyle, gören utanıyormuş.. Haklılar da mı ne? Ben Türküm demeye tenezzül etmiyor ki zaten saçaklı oğlan, bunu nasıl anlatsın ya? Kendisi bile anlayamıyor, tek dayanağı olan, tüm varlığını verdiği oğluyla, gele gele iki zıt uç haline gelmişlerdi böyle? Okul da bitmişti işte. Şimdi ucunu tutmazsa bir daha hiç dizginlenemezdi. Yalnız bu hacı hoca takımı kendisinin Hollandalı kadınla beraber olmasına bile müdahele edeceklerdi neredeyse, seni artık rabıtalı bir Müslüman hanımla başgöz etmenin zamanı geldi, gibisinden sözde şakalar yapıp duruyorlardı. Yoo, işte bunu hazmedemezdi. Onun da kulağına neler geliyordu ama karışmıyordu kimsenin işine. Ama ne yapacaksın, bunlar da böyle, yani efendim, bizim millet bu. Uzak dursan duramazsın, aralarına karışsan karışamazsın. Tuh, kader işte. Öyle bir anne ile böyle bir oğul yüzünden sonunda o takıma teslim olacaktı galiba, Allah kahretsin! Oğlana da hep söylemişti söylemesine, küçüklükten beri milliyetçilik aşılamaya uğraşmıştı, “softa olman gerekmez, ama dinini de tanı, dinsiz de olma”, demişti sürekli, sanki tam tersini söylemiş. Ama kabahat yalnız kendisinde mi? O dernekçilerin de biraz kendi cahilliklerine, bağnazlıklarına, geriliklerine bakmaları gerekmez mi canım? Baba oğul gidip onlar gibi de olamazlardı herhalde. Gerçi oğluna pek yol gösterebilmiş de değildi, bir kitap filan önerememişti örneğin, ama ne önerseydi? Doğru, okumaya pek vakit bulamamıştı nedense, kendi okumadığı kitabı oğluna nasıl önersin, ayrıca bu kitap merakı ona hep sahte, hep bir gösteriş gibi gelmişti –gene anne’nin yüzünden mi acaba, onun elinden kitap düşmezdi çünkü, en sıkışık zamanda bile– ama, ister istemez itiraf etmek zorunda ki, daha önce de çok şey okuduğu söylenemez. İşin kötüsü, velet küçükten bir tuhaf yetiştiği için olacak, odası garip kitaplarla dolu, okuyor da kerata, ama hep Hollandaca –hatta İngilizce, Almanca da öğretmişler okulda galiba, buyrun bakalım– hayır hayır, tek oğlunu Hollandalı olup çıkmaya terk edemez, üstelik de nasıl bir Hollandalı? Aklına geldikçe tüyleri diken diken oluyor. Okul bitti, çalışması gerek, başka çıkar yol yok, masrafını çıkarsın hiç değilse, evet böyle demeli.. Ya o zaman, ötekiler gibi, kötü yollara saparsa? Al işte, gel de teslim olma: Bu oğlan, dosdoğru o kahveye, yani kahvenin bitişiğindeki bakkalda çalışmaya götürülecek, onların gözünün önünde olacak, onlara uyacak, Hollandalı güruhuna da bir daha kesinlikle gidemeyecek, yasak! İşte bu kadar. Hep serbest bırakmaktan oldu!

Bu kez de, yeni gerdiği kağıda hiçbir şey çizmemiş olduğunu fark etti. Dahası, salon boşalmıştı. Son ayrılan yaşlı kırmızı suratlı adamcağız, biraz da gülümsemeyle sesini bayağı yükselterek hoşça kal demek zorunda kalmıştı. Baba da başıyla selâmladı, kalktı. Önce mum benizli kadın ahbabına mı telefon etsin, yoksa Türk bakkalına mı gitsin? Göreceğiz herhalde. Arabasına kuruldu. Bunu bir şeyden hınç alırcasına yapıyor galiba, bir güven duygusu kazanır gibi.. Ve, yumuşak bir kalkış. Ön camın buğusu çözülmeden, puslu.. Yaşamasını bilen için nasıl da güzel şu şehir! Hele akşamları..

... hele akşamları! Delikanlı, babasının yanındaki kâbustan kurtulup soluk soluğa café’ye yetiştiği andan itibaren, geçirdiği o sıkıntılı dakikaları zamandan silmek istercesine bir taşkınlıkla arkadaş grubunu bile çileden çıkarıyordu. Ama kimse engel olmayı da düşünmüyordu, çünkü çok sempatikti bu akıl almaz tip, ondaki o kaynayıp fışkıran şeyde sanki yaratıcı bir yan vardı ve kimilerini içten yakalıyordu, sinirlenen de vardı kuşkusuz ama ses etmiyorlardı. Kaldı ki onun Türk olduğunu bilen de bir iki kişiydi, yabancı olduğu hemen anlaşılıyordu ama ne olduğu kimsenin umurunda değildi, herkes kendi havasında takılıyordu işte! Ve akşam oldu. Çıldırdı sanki dar sokaklar, çıldırdı!

Grup, o çılgınlığın herhangi bir parçası olamazdı, en önünde olabilirdi ancak, oldu da. Şamatayla dışarı fırladı hepsi, bu kez de akşamın sokağı onları yuttu, emdi.. Haa, yalnız dikkat çeken bir durum vardı: Dışarı fırlayan “hepsi”nden bir fire verilmiş, bir kızcağız somurtuk bir yüzle geride kalmış, sandalyesinden kımıldamamıştı. Gencin gözünden kaçar mıydı bu?

Bu kız pek gruptan da değildi, café’de az görünürdü, bugün gruba katılmış da bir terslikle mi karşılaşmıştı, her neyse, bir tatsızlık olmalıydı. Zaten biraz çekingen bir hali vardı, gerçi saçlarını punk usulü kesmiş gibiydi, ama pek öyle de değildi, gruptan birine veya bambaşka bir şeye öfkelenmiş olabilirdi. Ama, izin verilemezdi böyle bir şeye. Bu kızın da gülmesi şarttı, güldürülecekti! Genç, fren yaparak kendini geri çekti, şaklabanlıklarının en âlâlarını sanki sona saklamış gibi neler neler sundu bu keçi inatlı kız çocuğuna, hayır direniyordu hâlâ, şuna bak, ama işte daha önce gençlerin haşarılığından bunalmış görünen yaşlı garson “tante” bile, o Hollandalı yumuşaklığıyla şirin şirin gülmeye başlayınca, kız da daha fazla tutamadı kendini ve.. İşte bu gülmeyle başladı her şey!

Şimdi kanallar anlam kazandı, deniz gene deniz değildi ama onun parlak karanlık uzantıları kadar hiçbir şey, kent içinde gencecik iki hayaletin, ayakları yere değmeksizin köprülerin üstünden geçişini, böylesine heyecanla nemlendirerek yansıtamazdı. Kanallar, genişliyor, daralıyor, kıvrılıyorlardı, “zoom” yapılırcasına yaklaştıkları oluyor, sonra kararıp kendilerini unutturuyorlar, derken bir anda pırıl pırıl öne çıkıyorlardı. Genç, suda kendi yüzünü gördü, bakışları kızın yüzüne kaydı, ilk kez bakıyordu sanki, kız da öyle, koştular..

Başlangıçta hemen birbirlerine aşık oldukları gelmişti akla, öyle mi, değil mi? Oysa hiç ilgisi yok işte. Bunun üstünde kim düşünür? Ötekiler mutlaka şu anda mobiletlere atlamışlar –hangileri çift, hangileri tek binmiştir, tahmin edebiliyordu genç– gürültüyle tur atıyorlardır, atsınlar, genç şu sırada onlarla karşılaşmaktan hoşlanır mıydı ki? Kendi başına olmak, daha ilginçti galiba. Hatta, aslında yalnız da değildi, hem yalnız değil, hem kendi başına, işte güzellik buradaydı, durdular. Yani kız duruvermişti birden. Yüzü, sudakinden biraz farklıydı, daha doğrusu, giderek durgunlaşmıştı. Artık hiçbir yere kımıldamak istemiyordu, hiçbir şey yapmak istemiyordu, iki gün sonra, bir turla Almanya gezisine gidecekti, şeytan alsın! –Kızın hiç istemediği belliydi, Almanya’nın neresi uzakmış ki? Bu uzaklık meselesini pek anlayamadı genç, ama kızın gitmekten çok, “gönderildiği” seziliyordu, daha ötesi bilinemeyecekti, çünkü ayrıntıya girmek söz konusu olamazdı. Zaten, nasıl olsa dünyanın sonu gelmişti, ya da gelmekteydi, gelmeliydi en azından, bir son, bir son, haklı değil miydi kız, bir son olmalıydı, sonra, kaos! Ah, hiçbir yerden değildi o; hiçbir ülkeye, hiçbir topluma bağlı olmamalıydı, çok uzaklara, Kanada’ya!

Gencin durumu ne oluyordu buna göre? Yoo, Hollandalı olmak yetiyordu ona, bu inatçı kız, Hollandalılığı bulmuş da daha ne istiyordu yani? Şımarık mıydı biraz ne? Ama, şımarmaya hakkı olduktan sonra, herkes şımarırdı elbet. Ya kendisi?

Kız, birden karar verdi: “Haydi gidelim!” Genç şaşırdı: “Kanada’ya mı?” “Hayır.” Genç: “Ya nereye?” Kız: “Hiçbir yere!” Gencin öfkelenmeye başladığını sezince ekledi: “Büyük annemi ziyarete.” Genç iyice şaşırmıştı, sordu: “Orası, hiçbir yer mi?” Kız: “Evet, büyükannem huzurevinde!”

Gitmediler tabii. Birbirlerine bir şey de sormadılar. Sustular bir süre. Delikanlı her şeye karşın bu arkadaşlıkta değişik bir tat bulmuştu. Sürmesini istiyordu açıkçası. Ne kadar olursa. Kız da öyle mi? Belli etmiyor ki. Susuyor. İlginç bir rastlantı, gene bir kanal üstündeler, dayandıkları taş korkulukların arasından, altta sessizce süzülen yük teknesi fark ediliyor. Şu anda tek hareket de bu.

— İstersen sen de gel..

Suskunluğa kendini fena kaptırmıştı genç. Şaşırdı birden, anlayamadı. Nereye? Şu Almanya gezisine. Haaa.. Yalnız, hemen yanıt gerekiyordu ki kız en geç yarın onu da yazdırabilsin. Genç düşündü, düşünmek zorundaydı, baba hayatta bırakmazdı çünkü, biliyordu bunu, ama şimdi “babama sorayım, o izin verirse” denir miydi yani, hele bu “serbest ve bağımsız” olduğunu söyleyen, “her istediğini yapar” “kimse karışamaz” olan bir kızın karşısında? “Tabii gelirim”i dedi ve hemen ekledi: “Arkadaşlarla bir konuşayım.”

Baba bırakmazsa, kızı bir daha görememek tehlikesi vardı. Gencin eli cebine gitti. Baba bugünkü sıkışıklıkta parayı pek de saymadan vermişti, aman ne güzel, epey bir miktar denk gelmişe benziyordu, içi ferahladı biraz, yani gerekirse o da “istediğini yapabilir” di..

— Peki, bu gece diskoteğe ne dersin?

Haydi bakalım, “gece çıkamam” desin de görelim, diye geçiriyordu içinden genç. Ama kız, afacan afacan baktı, gencin gözlerinin içine girdi adeta:

— İyi! Sonra da sabaha kadar dolaşırız!

Fırladı gitti. Amma da inada binmişti iş birden. Baba çileden çıkacaktı. Ya bu, arkadan iyice ufak tefek görünen, yani kısa sayılmaz da, koşarcasına yürüyünce tavşan gibi kalçaları daha da bir narinleşen kızcağız, gece sabaha kadar nasıl dışarılarda olabiliyordu? Demek ki ona uyamazsa kendisinin de Hollandalılığından hiç söz edilemezdi. Gencin bunları aynen böyle düşündüğü pek belli değil kuşkusuz. Ama, eve gitmek üzere tramvaya yürürken, oldukça kararlıydı. Ne pahasına olursa olsun, kızın gerisinde kalmayacaktı!

Kız’ı evde eroinman bir anne ile sakat bir baba beklemekte. İkisi arasında hiçbir bağ kalmamış. Kızı bekledikleri de yok zaten. Sözün gelişiydi o. Anne, tutkusunu gizleyebildiğini sanıyor. Ama baba, çocuğun her şeyi bildiğinin, farkında. Genç kız oldu artık. Acı çektiğini görüyor. Yapabileceği hiçbir şey yok. Kızına ayıracak zamanı olamadı hiç. Çok çalışıyor baba. Büyük bir aşk evliliği yapmışlardı. Ama ardından trafik kazası sonucu bu sakatlık gelince.. Yoo. Belki de yalnızca bir iş evliliğiydi. Kadının uyuşturucu tutkusu zaten ta baştan.. Saçma. Yanlış yanlış. Böyle değildi besbelli.

Kız, küçükken babasını kaybetmişti örneğin. Olamaz mı? Yani, ölmesi şart değil, tam tersine, bir anda yok olmuştu işte. Çok seviyordu o babayı, çok. Ah, o kadar içmeseydi! Annesiyle babasının anlaşamayıp ayrılmaları da bu yüzdendi. Neydi babasının o kadar içmesinin gizli nedeni? Küçücük kızın anlaması mümkün müydü? Sanki dünyaya, dünyasına karşı içiyordu baba, içince güzel de olmuyordu üstelik.. Ve, bu yüzden babasına doyasıya sarılamamıştı kız belki. Ya annesi? Ne kadar farklıydı? Baba’nın yanında sanki kaskatı, kupkuru bir insan gibi duruyordu. Onu da seviyordu aslında, ama babasını bir başka. Anne fark etmiş miydi bunu acaba? Kıza, o küçücük çocuğa, hep büyümüşlük, hep bağımsızlık, hep sorumluluk öğütlemesi, onunla ilgilenmekten, ona zaman ayırmaktan kaçınmanın bir maskesi olamaz mıydı? Arkadaş gibi de değillerdi çünkü anneyle. Hele şimdi.. O sevgili insan, o gerçek arkadaş, o tuhaf bir biçimde denizi hatırlatan baba, yok olduktan sonra –nerelerdedir kim bilir– annesinin pek güzel anlaştığı yeni beyefendiyle biraz daha soğuyan evde?

Belki de eve gitmedi bile kız? Yani, evi yok!

Daha neler.. Hayır, tam tersine, son derece normal, son derece sıradan, eşitlerin ortalaması gibi bir “aile yuvası” olsa, bu kız o ortalamaya giremez miydi? Gencin, tramvayda bir de bunları düşünecek hali yoktu kuşkusuz. Kendi sorunları yetiyordu ona. Ama kızın gene de söylediğinden çok farklı sıkıntıları olduğu gözden kaçırılamazdı. Bu konularda ikisi de birbirine hiç soru sormayacaktı, bu kesin. Gencin durumuna çok uygundu böylesi. Sorulsa ne cevap verebilirdi ki zaten? Peki kız, niye anne ya da baba sözcüklerini ağzına almaktan böylesine kaçınıyordu? Onun o “her şeyi tek başına yenme” kararlılığının altında, açık kalmış ve sürekli üşüyen bir göğüs ucu gibi, en çocukça özlemler mi gizliydi? Bu soğuk, bu dümdüz, bu kupkuru ve bomboş kaos’tan –kaos sözcüğüne o kadar meraklanınca bazan böyle yersiz de kullanıyordu tabii– kaçacaktı uzaklara, bir şekilde uzaklara, ne okul, ne amaç, ne.. Hiç! Kızın bu yinelemelerine genç pek de kulak vermemişti, oralarda değildi sanki, konuşmayla, yakınmayla kendini anlatamazdı kimse, vazgeç, bırak, öylece gitsin!.. Nasıl olsa bir gülmeyle başlamamış mıydı her şey?

Kızı daha yakından tanıma olanağı bulunamadı. Çünkü, prodüksiyonun Hollanda kanadı, senaryoya bir de Hollandalı figürün girmesine, “ne gereği var,” “konu dağılıyor,” “öykünün yalınlığı bozuluyor”, gibi eleştirilerle karşı çıkmıştı. Türk tarafınınsa bir fikri yoktu zaten. Resmen zararlı sayılan noktalar bulunmasın da, ne olursa olsundu. Böylece, eleştirilere hemen hak verilip, kızın senaryodan uzaklaştırılması kabul edilmişti. Oysa işin aslı başkaydı; finansman, bir Türk göçmen dramı için sağlanmıştı. Trajik olabilirse daha da iyiydi. Yani ne kadar acıklı ve acındırıcı olursa o kadar iyi iş yapardı film. Ama başından beri hikâye hiç de o yönde gelişmediği gibi, üstelik Türk göçmenlerini de aşıp Avrupalı figürleri kapsamaya başlıyordu. Yani neredeyse normal bir sanat filmi olma iddiasıydı bu –ya bir de gerçekten iyi olursa?– yoo, kimse kabul etmezdi, sübvansiyon alamaz, Batıda iş yapmaz, kısacası çok sakıncalıydı. Neyse ki bunu açıkça söylemeye gerek kalmadan kızın film dışına çıkarılması kararlaştırılmıştı. Onlar farkında değildi. Genç, niçin olduğunu anlamaksızın birden yalnız olacak, kız da bir kez daha, kendisine çizilmiş bir sınırın dışına itilecekti. Ama işte o küçücük kızcağız, bir tek o, bu tezgâhın ardında kendisine o kaos’u da hazırlamış olan çok disiplinli bay ve bayanların siluetini sezmiş olmalı ki, daha da inatla girdi filme, diretti. Çıkaramadılar. Aksi halde bir açıklama gerekecekti çünkü. Gerçi bu kavgada Türk tarafı da, kızın değil, prodüksiyon ortağının yanını tutardı ama sorun başkaydı. Türkler, ya da herhangi bir ulus, uluslar, kendi ülkesi, Avrupa, insanlar, hiçbir şey umurunda değildi kızın, ilgilenmiyordu bile, bunların hepsi yok olacaktı zaten, ama hayatta kaldığı sürece bu yetişkinler diktasının bir dayatmasına daha boyun eğmemeye kararlıydı. Hatta hiç tanımadığı yabancı gençle hemen arkadaş oluvermesinin de altında, o kravatlı ve ütülü orta yaş düzenine karşı tepkisini en kesin yolla gösterme içgüdüsü yatıyordu. Sabahlara kadar..

Genç bunları duymadı tabii. Özellikle de kendisine “yabancı” denen son cümleyi iyi ki duymadı. Yoksa işler zorlaşabilirdi. Tramvaydan indi. Kafası Almanya gezisinin iznini koparma kaygısıyla doluydu. Geceyi belki izin almadan sıyırabilirdi. Hafta sonuna giriliyor, baba geceyi gene o balık’la geçirse.. Arabaya bakındı. Evet, kapıya en yakın park yerini yakalamayı başarmıştı baba. Bravo! İsteksiz isteksiz çıktı merdivenleri. Kapıdan girdiğinde gene yan duvarda asılı duran, tozlanmış, ucuz çerçeveli o “Bismillâh” tabelâsı ilişti gözüne ve gene “inanmadığı şeyleri ne diye asar ki şuralara babam” diye geçirdi içinden, ama aynı anda baba’nın telefonda konuştuğunu duydu: Dernek, Türk bakkalı, çıraklık, Türk’lerin kahvesine alıştırmak, filan.. Kafasındaki her şey uçmuştu, kapıyı nasıl çarparak kapadığını fark etmedi, donup kaldı.

Baba, kapı sesine geldi, oğlunu görünce nedense şaşırdı, elinde kendi yırttığı mektup vardı ondan belki, aceleyle ne yapacağını bilemedi nitekim, parçaları kapı yanındaki radyatörün üstüne bırakıp oğlunun koluna girdi. Telefonda söylediklerinin duyulduğunu anlamıştı. İlk şoku yumuşatmaya çalışır bir havada konuşmaya başladı. Ama delikanlının yumuşamaya hiç niyeti yoktu. Olacak iş değildi babasının düşündüğü. Tartışma sertleşirken birden aklına “Sosyal Akademi” geldi, hiç istemediği halde, son bir çare olarak Mentor’un o önerisine sarılıvermişti. İpler koptu. Zaman da yoktu. Baba, önce telefonda sözleştiği bakkala yetişecekti, sonra da.. Orasını söylemenin hiç yeri ve zamanı değildi şimdi. Zaten bu durumda geceyi kadınla geçirmeyi düşünemezdi artık, yalnızca akşam.. Oğluyla ilgili sorunları ondan bile gizlemek zorundaydı, çünkü olgun kadındı, çünkü iyi yürekliydi ve hemen o mum beyazı teni kızarıverir, oğlanı kırmamak için evde hiç buluşmayalım da diyebilirdi yazık. Nankör velette böyle insanlıkları takdir edecek ruh kalmamış ki! Girsin şimdi odasına, yatsın erkenden –aslında böylece, eve geldiklerinde uyumuş olmasını hesaplıyordu– bağırdı, evet çok sertti şimdi ve fena bağırdı:

— Artık benim dediğim olacak, itiraz istemiyorum, o kadar!

Kapıyı çarptığı gibi merdivenleri indi.

Genç, arabanın kalkış sesini duydu. Onun da ne diskotekten, ne Almanya’dan söz etmesi, elbette düşünülemezdi. Öylece kalakalmıştı. Sersem gibiydi. “İçeri,” “ev,” “oda” gibi kavramlar kaybolmuştu. Yalnızca “dışarı”nın bir anlamı olabilirdi şu anda. Çıkışa yöneldi. Baba’nın radyatör üzerinde unuttuğu mektup parçaları gözüne çarptı. Aldı. Sözcükleri birleştiremedi. Zarf kalıntısının üzerinde Türkiye damgası, pulu seçiliyordu. Daha önce de buna benzer mektuplara rastlamıştı, üstelik kendisinden gizlenmeye çalışıldığını pekâlâ fark etmişti ama işte her seferinde bir gerekçe bulup hiç bakmaksızın aynen geri koymayı “başarmıştı.” Şimdi de.. Mektubun kimden geldiğini sezmiyor değildi. Arada bir sorduğu sorulara aldığı yanıtların tutarsızlığını anlamayacak kadar aptal mıydı yani? Hayır. Sağdan soldan kulağına gelenler de vardı ayrıca. Yani, açıkçası, istese olan biteni öğrenebilirdi herhalde. Niçin peki? İyi de, bu niçin’i açıklasa inanacaklar mıydı acaba? Diyelim ki kimse inanmaz, ne değişir ki, durum bu, ne yapsın yani? Ne yapabilirdi? Üstüne gidecek gücü bulamıyordu kendinde. Daha doğrusu, o bir şeyleri öğrendi diyelim, sonrası ne olacaktı? Ya sonrası çok daha zor, daha daha karmaşık, çapraşık olursa. Geri adım atacak hali yoktu. Cesareti de yoktu, tamam, ne denirse densin! Ya da, belki, gerçekten ilgi duymuyordu. Kendi kendini suçlaması gerekir miydi bu yüzden? İyi ama, suçlayacak gücü kim verecekti ona? Yoo yoo. Bu kadarı fazla.. Mektup parçalarını öylece bıraktı, bu arada babasının telaşına, şaşkınlığına gülümsemekten de kendini alamadı. Çıktı. Belki şu andan itibaren, baba da beyaz perdedeki şansını yitirmeye başlıyordu..

Baba’nın otomobili Türk bakkalının önünde durdu. Dernekte değil dükkânda sözleşmişlerdi çünkü. Öteki Türk bakkallarından pek farklı bir özelliği yoktu buranın. Tabelâsında da bakkal yazmıyordu kuşkusuz. Yalnız, “Hoca”nın işi başarıyla büyüttüğü, dükkânın gelişkinliğinden ve malların çeşitliliğinden belli oluyordu. Vızır vızır da müşteri kaynıyordu, hem Türk, hem Hollandalı. Hafta sonu ve akşamüstü oluşunun da etkisi vardı kuşkusuz. Baba hızla içeri daldı.

— Selâmünaleyküm hocam! Merhaba çocuklar!

Kasada duran kırlaşmış çember sakallı, bereli yaşlı adama, herhalde dernek yetkilisi olduğu için, ya da hacı olduğu için “hocam” demişti, yoksa cami hocası olmadığını biliyordu.

— Va aleykümselâm muhterem, hoşgeldin! Geç, geç otur hele..

Hoca’nın uysal tavırlı, hafif topluca iki oğlu ile, küp gibi olmuş, başı örtülü karısı, tezgâhta ve sebzelerin başında müşteriye yetişmeye çalışıyorlardı.

— Hoşgeldin mühendis bey!

— Ah, sağ ol yenge, kusura bakma telaştan seni göremedim..

— Estağfurullah. Hadi bizim telaşımız belli. Ya senin telaşın niye ki? Hayrola..

Baba, kendisine mühendis denmesinden her şeye karşın hoşlanıyor ama belli etmiyordu. Kasanın yakınındaki sandalyeye yerleşirken, bilmesine biliyor mutlaka da bilmezden geliyor hınzır, diye geçirdi içinden. Hoca telefon konuşmasını gizli tutmuş olamazdı, çünkü birinin derdi ötekine sevinç oluyordu düpedüz, rezil dünya, neydiler, ne oldular, şunlara bak, tövbe tövbe.. Ayak ayak üstüne attı. Söze başlayacaktı, Hoca önce davrandı:

— Niye olacak, epeydir söylediğimiz çıktı sonunda. Böyle olacağı belliydi. Oğlunu bıraktı, bize de el uzatmadı muhterem.

— Haklı, ne diyeyim, hocam sitem etmekte haklı. Ama işte başını kaşıyacak vakit bulamıyor ki insan..

— Öyleyse, hazır gelmişken.. Evlâdım şu makbuzu getir de yüklü bir bağış koparalım!

— Dur hocam dur, ona da sıra gelir. Hem sorma, bizimki cebimde para bırakmadı bugün. Alacağım ufak tefeği ödeyebilirsem şükredeceğim. Telefonda söyledim ya, okul bitti diye doludizgin işyerine geldi, neymiş, eğleneceklermiş, para!

— Eee, verdin mi sen de kuzu kuzu?

— Vermeyip ne yapacaksın hocam, o durumda sıkıntıdan elime ne geldiyse vermişim, saymayı bile akıl edemedim ki kalan nedir bakayım. Pırlanta gibi çocuktu hocam. Ne oldu, nasıl oldu anlayamadım, Hollandalı zıpırlar makasa aldılar bunu, o da onlara uydu, ne yaptığını bilmiyor..

Hoca’nın kasası bir yandan şıkır şıkır işliyor; kâğıt onluklar, yirmilikler, hatta ellilik Florin’ler içerde kalıyor, bozuklar üste veriliyordu, öbür yandan kırık dökük Hollandaca ile köy Türkçesinin bile bozulup parçalanmışı, kasanın üstünden karşılıklı gidip geliyordu. Hoca, lütfen zaman ayırıyor havasında ve çok filozofça:

— Bilmez tabii, söylemesi bana düşmüyor ama, çalışmadan para verdin mi, çocuğun da ne yapacağı belli olmaz! dedi ve daha da önemli bir iyilik yaparcasına eğilip hafif sesle sürdürdü:

— Türkiye değil ki burası. Tekme tokat dizginleyemezsin sonra!.

Baba, yavaş yavaş huzursuzlanmaya başlamıştı:

— Olmuyor hocam, olmuyor! Tek çocuk. Para versen bir sorun, vermesen bir sorun. Dizgin ne söz, ellerinden bile tutamıyoruz, avucumuzdan kayıp gidiyor yavrular, gidiyor, aciz kalıyoruz yabanın memleketinde..

Hoca hiç anlamamıştı.

— Estağfurullah muhterem, bizim çocuklara da bühtan ediyorsun böyle demekle. Bak bizimkiler çizgiden çıkıyor mu hiç?

Bu kez de baba sesini hafifletti ve eğilerek konuştu:

— Hocam, kırıyorsun beni, bak seninkiler temel okulu bile bitiremediler, oysa benimki orta öğrenimi başardı da şimdi..

— İyi ya! Hollanda okulunu bitirdi mi Hollandalıyım diye tutturuverir işte! Benimkiler okul bitirmediler ama, dini bütün, milliyetine, maneviyatına sahip, elimin altında gül gibi çalışıyorlar!

Dükkânda müşterilerin fark etmediği bir gerginlik esiyordu şimdi. Kimse birbirinin gözüne bakmaya cesaret edemiyordu sanki. Baba, biraz öfkelendiğini hissettirirken biraz da kararsız, sandalyeden kalktı, tezgâhta bir şeyler ısmarlamaya başladı, salam, hatta jambon –inadına mı yapıyordu ne, domuz mu değil mi diye de sormaksızın, ama Hoca da dükkânında domuz eti satıyorsa yani– ve, içki, evet evet şarap da istedi işte. Üstelik bununla da kalmayıp, uzaktan sesini Hoca’ya duyuracak biçimde yükselterek kinayeyle sordu:

— Elimin altında, diyorsun ama hocam, duyduğuma göre senin büyük oğlan da iyi okuyormuş, ha?

Birden elektriklenmişti ortalık. Baba gerçekten onikiden vurmuş olmalı ki Hoca, o tepeden bakan sükûnetini epey yitirmiş bir gerginlikle, hemen bastırmak gereğini duydu:

— Yook, bak, onun adını ağzına almayacaktın, yıktın beni muhterem, senden beklemezdim bunu, o yok benim için biliyorsun, öyle bir evlâdım yok benim! Gâvur okulunda okumak için, üstelik ben Hac’dayken evden kaçan evlât, benim için yoktur artık!

Duygusuz gibi görünen küp gibi kadının, tezgâhın ardından unutulmaz bir bakışı vardı. Çünkü oğullar gözlerini kaldıramıyorlardı. Öteki iki horoz ise, yan yana dizilmiş “Pick Wick” sallama çay ve “Bozkurt” helva paketleri arasından birbirlerini kollamakla meşguldüler. Baba, hamlesini yaptı:

— Benimki de mi kaçsın peki, benimki de mi yok olsun? Hem benimki tek evlât biliyorsun; anasız büyütmüşüm ben onu, anam da öleli bir başıma.. Neyse, kusura bakma hocam, sen halden anlarsın, şimdi şu bizim oğlana dükkânda bir iş ver, ötesini unutalım gitsin, sıkıntıdan ne söylediğimi kulağım duymuyor benim, bir kusurum olduysa bağışla..

Alışveriş tıkırtıları yanında uzayan sessizlik daha da sinir bozucu oluyordu. Hoca, özellikle bir ödemenin arasına sıkıştırarak:

— Şimdilik verecek işimiz yok, görüyorsun, ama hele bir iki gelsin gitsin, alışsın, bakalım..

Hıh! Bilmiyordu sanki. Öyle bir oğlana, şu dükkânda, şu insanların içinde, hemen yarın sabah işin hazır, yüksek ücretle çalışmaya başla, desen, ikna etmek zaten başlıbaşına bir sorun olacakken, bir de “hadi evlâdım, hele sen biraz git gel de baksınlar”, ha?

— Öyle mi? Hiç çare yok mu? Borcumu ödeyeyim de kaçayım ben..

Paketler kasaya gelmişti. Baba cüzdanını çıkardı. Toplam rakam, yazar kasada göründü. Baba, güçlükle çıkışıyor gibi bütünlerle bozukları yanyana getirip verdi.

— Eyvallah hocam! dedi ve çıkışa yöneldi.

— Bereket versin! Gücenmedin değil mi muhterem, bizim iş güvenmek ister, anlarsın. Yoksa senin için canım feda..

— Sağ ol!

Dükkândan çıktı, o sinirle arabasına girip oturdu, hemen marşa bastı:

— Hay senin gibi milliyetçi maneviyatçıya ben.. Bir çıraklık için kaç saat dil döktürdü, ondan sonra da.. Derdiniz canınız para sizin be! Kasa dolsun da ne olursa olsun! Hac günahtır size!

Gaza bastı. Arabanın kalkışı dükkândan da duyuldu.

— Hollandalı karılarla yiyecek, aldığı jambonun domuz olduğunu gözü görür mü? Karı domuz ister çünkü! Ondan sonra da oğul niye böyle oldu? Hay ben böyle okumuşlara.. derken, Sosyal’de okuyan büyük oğlu geldi aklına Hoca’nın, gözlerini karısının gözlerinden kaçırdı. Öteki iki oğul dışarıda sebze sandıklarını topluyorlardı. Kentin “ahlâk bozucu” akşamı çoktan başlamıştı bile..

Diskotek için henüz erkendi. Genç, şu anda hem yalnız kalmaktan korkuyor, hem de doğruca gidip arkadaş grubu bulma alışkanlığına karşı –belki de ilk kez– tuhaf bir direnç duyuyordu içinde. Aslında fena olmazdı, iyi vakit geçerdi şimdi, çünkü en azından üçünün –ki onlar da en sevdikleri sayılırdı– hangi evde olacağını kesin biliyordu, yani ev değil de işte ev gibi kullandıkları o sahipsiz odalarda.. Çok şirin yerlerdi oralar, belediyenin miymiş neymiş, işgal eden kullanıyormuş, eğlenceli çatışmalar çıkıyor ara sıra, ne biçim gırgır oluyor.. da, şimdi içmeye başlamıştır onlar, o kadar içiyorlar nasıl bir şey olmuyor hayret. Bir iki yaş daha büyük olmakla bu kadar fark olur mu? Kendisi de bir iki yıl sonra onlar gibi içki kaldırabilir duruma gelecek mi, yoksa bünyesi mi zayıf gerçekten? Bu, zayıfsın, zayıfsın, lâfı nereden çıkmıştı sahi? Ama ne olursa olsun, polisle girişilen o eğlenceli çatışmalardan da uzak duruyor, sonra tütünle karışık içilen nesnelerden bile ürküyor doğrusu, kendi gruplarında iğne yapan olduğunu hiç sanmıyor, o kadarı olamaz, hayır, şu içkiyi de onlar gibi içebilse! Her seferinde midesi bir tuhaf oluyor, kötü oluyor yani, tütünden bile bulanacak neredeyse, ne sinir bir bünyesi var, Allah kahretsin, çocukluktan hâlâ kurtulamadı mı yoksa! Tam da şu anda, kanal kenarına beyaz kanatlarıyla konmuş gibi duran o ciddi havalı turistik cafénin önüne denk gelmesi niyeydi peki? Raslantı mı? Nasıl oluyorsa oluyor, belli sıklıkta, mutlaka bu noktanın çekimine kapılıp, ayaklarıyla kendini buraya gelmiş buluyordu. Ama önce, asıl kendisini çeken yana hiç bakmadan yürüdü. Boş ve temiz –bu café’de tam deyimiyle tertemiz ve bembeyaz– bir masaya oturdu. Kahvesini istedi, sütsüz ve şekersiz! Böyle olunca kahvenin güzelim tadı berbat ve acı oluyordu, ama şimdi bundan şikâyet eden mi olmuştu yani, hayır, kahve dediğin sütsüz ve şekersiz içilirdi, o kadar.. Pardon, bir de sigara kuşkusuz, sarma sigara.. Şak! Sorun ne kahve, ne sigara, ne beyazlık. Hatta bu cafenin kendisi bile değildi sorun.. Yüreği küt küt atmaya, yüzü ateşten hafif allanmaya başlamıştı gene. Garson kızın servisi getirmesini bekleyemeden kalktı. O kız da güzeldi pekâlâ, ama hiç mi hiç umurunda değildi şimdi, yürüyordu, bacaklarının arasındaki kıpırdanmanın pantolonun üstünden fark edilmesi korkusu sarmıştı içini, işte masalar kadar tertemiz tuvaletin girişine geldi, girerken dönüp bakamadığı çekim merkezine.. ya o orada değilse? Ya onun nöbeti değilse? Biri erkekler, öteki bayanlar kapısı. Önünde küçücük ortak mekân. Beyaz örtülü masanın ucu, masada her çeşit tuvalet malzemesi, para atılan şık kutu ve.. evet o!

Orta yaşlı, hatta belki ortayı bile biraz geçkin, yumuşak güzel yüzlü, görevini yaparken sürekli gülümseyen, tatlı bir hanımcağızdı bu. Ama genç onu tüm bedeninde hissediyordu şu anda, başka zaman aklına geldiğinde de böyle olurdu hep, parayı kutuya atarken bir kez daha baktı, gözlerine kadar yükselemedi bakışı, dudakları da çok önemli değildi, gözleriyle kadını soyduğu söylenemez, çıplak düşünmüyordu ki onu, masanın yanından geçip açık iki erkek tuvaletinden birine girerken kalçasını ve bacaklarını da görmüş oluyordu, ama gerçekten önemli değil, anlatması zor, kapıyı kapattı. Akşamın bu saatlerinde başka yerler kalabalıklaştıkça burası tenhalaşırdı, az sonra da kapanacaktı zaten. Şimdi tüm tuvalette yalnız o kadınla ikisi vardı. Her şeyi düşünebilirdi. Her şeyi yapabilirdi onunla. Yapıyordu. Sonuna kadar. Her şe.. her.. solumaları duyulmasın.. soluma.. sesi.. yok.. sonuna.. orada.. O.. oh.. O..

Solumaları duyulmadı. Vücudundan, alev alev yanan, koskoca bir parçayı oraya dökmüştü sanki. Sarardı. Ya da aynada kendine öyle geldi. Tiksinmemeye çalıştı. Bulaşan kirleri giysisine değdirmeden kuruladı. Kapadı. Kemerini sıktı. Olanları unutturmuştu kendine. Peki niye böyle kahroluyordu? Keşke burası da bir sürü öteki yerler gibi normal olsaydı, o zaman tuvaletinin girişinde de bu kadının bulunması gerekmezdi. Ve bu temizlik gösterişçisi soğuk suratlı café’nin kapısından içeri adım atmaya değecek en ufak bir özelliği de kalmazdı o zaman. Çok “normal” havalarda çıktı. Aynada saçını düzeltti. Hayır, birden aklına geldi, tam tersine iyice bozdu dağıttı saçlarını. Keşke evden çıkarken de en saçma sapan şeyleri giyinseydi, her şeyi darmadağın etseydi. O’na bakmadı. Bakamadı. Bir kâğıt mendille bir damla parfüm aldı geçti, hızla masasına yürüdü. Kahveyi çok “sert” içti bitirdi. Hesap. İşte genç garson kız hemen yanında masaya eğilmişti ne güzel. Hatta daha da yaklaşabileceği genç kızlar olmuştu belki, yani onlar henüz çocuk da sayılabilirdi kuşkusuz ama olsun, arkadaşlarının anlattıklarına göre onlarla da neler neler yapılıyormuş.. Peki o anlatılanların çoğundan niye hafif tiksinti duyar gibi olmuştu hep? Şimdi şu garson, bayağı olgun bir genç kız, yani kadın besbelli, ama hiç etkilemiyor bir yerlerini. Varsa yoksa o, oradaki, o unutulmaz, yumuşacık, dolgun, kucak.. Hesabı ödedi. Bir tek kahvenin hesap denecek yanı yoktu zaten. Kalktı. İçindeki korkuyu atmaya çalışıyordu. Çocukluktan bir türlü kurtulamama korkusu. Herkesin yaptığını yapamama, o anlatılanları yaşayamama korkusu. Tüm hıncıyla diskoteğin kapısına dayandı. Erken de olsa zorla girecekti. Ama, hiç gerek kalmadı. Çünkü, farkında olmadan gecikmişti bile..

Bir anda kendini kulak yırtarcasına yüksek açılmış müziğin ortasında buldu. Telaşla bakındı. Kız gelmiş ve hemen de kendini piste atmıştı. Herkes kendi başına dans ediyordu zaten. Ya da öyle görünüyordu. Yani içlerinde çift olarak dans etmek isteyen veya öyle birlikte dans ettiklerini düşünen varsa bile bunu ayırdetmek olanaksızdı. Genç ile kızın dansı da buna benziyordu. Her biri ayrı ayrı bir şeylerden hınç alırcasına sertleşen hareketler yapıyorlardı. Kendileri bu sertliğin bilincinde değillerdi elbet. Toplu çekimde dansın genel karakteri o atak, savruk, hatta saldırgan denebilecek figürlerden oluşuyor gibi bir görünüm çıkmıştı, ama kamera özellikle seçerek gence ve kıza yaklaştığında, onların belki dans bile denemeyecek abartılı sınırlarda dolaştıkları gözden kaçmıyordu. Kesintisiz, karartmasız, geçişsiz, bir uzak bir yakın planlar halinde sürüp gidiyordu olay. Değişen ne? Evet, giderek içki dozu artmış ve sarhoşlamış görünüyordu herkes, ama içki hiç gösterilmemişti ki. Bu fecî müzik, tek başına sarhoş etmeye yetiyormuş. Belki amaç bu. Derken çok şaşırtıcı bir şey oldu: Pistte bir başına sallanan kalabalık, tuhaf bir bindirmeli geçişle bir anda aynı biçimde ama bir başka boşlukta öyle sallanan sıkma başlı, gözleri bakışsız kadınlar ile düşük omuzlu, ille de bıyıklı ve yüzü traş isteyen erkeklere dönüştü. Neyin benzerliği anlatılmak istenmişti? Baba, gence söylenip dururdu: Erkek ol, erkek adam ol, erkek adam senin gibi mi giyinir, bu ne biçim saçlar, kadın gibi uzatmışsın! Erkek adam’lar şu sallananlar mı? Baba’nın kendisi mi? Genç, hiç erkek olamayacak mı? Bu mu söylenmek isteniyor? Ya bu sıkma başlı kadınlar nereden çıktı? Onların ne ilgisi var? Değişiyor, değişiyor. Diskotek görüntüsünü bulduk gene. İlgisi yokmuş. Bir yanlışlıktı belki. Genç öyle kâbuslar gördü desek, hayır, genç aynı dansı sürdürmekte, yalnız daha yorgun, biraz daha boş bakışlarla, saldırganlık gibi görünen atakların altındaki o çocuksuluğun gene ağırlık kazandığı bir tuval gibi. İşte şimde kız da onun gibi. Ötekiler de. Tüm pisttekiler birbirinin simetriği sanki. Peki resmin kendisi nerede? Müziğin yüksekliğinden duyulmuyor ki!

Baba, erkek adamdı. Bu, bir kez daha kanıtlanmıştı işte. Mum benizli sevgilisiyle evden çıktılar, sarmaş dolaş, hatta kadına Hollandaca lûgat parçalamayı bile ihmal etmiyor, arabaya, arabasına doğru yürüyorlar. Buraya gelmese, arabası olamazdı, arabası olmasa, bunları yaşayamazdı. Üstelik bu kez oğlunun hassas durumuna karşı daha saygılı davranarak, özellikle sevişirken çok sessiz olmaya çalışmıştı, şimdi de gece evde kalmayarak çıkıyorlardı. Dönünce oğlunu uykudan uyandırıp, onunla şöyle tatlı tatlı, erkek erkeğe bir sohbet etmeyi aklına koymuştu baba. Ahbabıyla geldiklerinde evi bıraktığı gibi bulunca yüreği sızlamıştı çünkü. Bir gencin, öylesine sıkıntılı bir durumda gene de hiçbir şeye dokunmaksızın baba sözü dinleyerek girip odasına yatması, az şey değildi. Halt etmişti o Hoca diye saygı gösterdiği para budalası bakkal! Gelsin de böyle oğul yetiştirsin’di bakalım! Yoo, dönünce delikanlıyla dostça bir sohbete girecekti. Bu memleket başkaydı. Çocuk denen şeye çocuk gibi değil de anlamaya çalışarak yaklaşmak gerekiyordu besbelli. Ah, anne bırakıp gitmiş olmasaydı, tam bu işlerin ustası oydu, ama o zaman da ikisi bir olup kendisini adam yerine koymayacaklardı belki. Mektupta ne vardı acaba gene? Yeni bir şey olabilir miydi? Her mektup gelişinde en büyük merakı, anne’nin biriyle olup olmadığını anlamak oluyordu. Hani neredeyse sırf bu yüzden mektubun arkası hiç kesilmesin istiyordu. Hâlâ mı kıskançlık, yani itiraf etmek gerekirse, hâlâ mı.. Mum benizli yumuşacık kadına sıkıca sarıldı, biraz sıkılarak da olsa, inadına, Hollandalılar gibi sokak kapısı önünde onu dudaklarından epey de uzunca öptü. Ayrıldılar. Oğlunu uyandırmadan önce mektubu sakin kafayla bir okuyacaktı, tabii ki gene yırtıp yok etmek üzere.. Aaa, hayır, mektup zaten yırtılıp öylece ortada kalmamış mıydı? Ya oğlan gördüyse? Gece yarısını epey geçmiş saatlerde caddeler oldukça boştu, gaza basılabiliyordu rahatça. Gene de içkili kafayla dikkat etmek gerek! Örneğin, bir kısım Hollandalılar bile durmasa da, o, kırmızı ışıkta durmayı bilmeliydi, her saatte. Çünkü, kendisi Hollandalı değildi! Aptal oğlan!..

..Sokaklardaydı. Aynen, “sokaklarda”lardı. Sırf bir inadı sürdürmek için, ya da Hollandalı’lıktan ödün vermemiş olmak için de değil, diskotekten çıkınca, ikisi için de başka bir seçenek düşünülemezdi de ondan. Yalnız şu “sabaha kadar” lafı hangisinin ağzından çıkmıştı? Kız söylemişti galiba, genç de olmaz diyecek değildi ya.. İyi ama, sabaha kadar ne yapılırdı acaba?

— Eve mi gitsek?

Peki bunu hangisi söyledi ki şimdi? Kız, değil. İstese, kızın evine gidebilirler kuşkusuz, ona kimse karışamaz, demiyor muydu hep, ama istemiyor herhalde, yani, her neyse, söyleyen o değil işte. Genç mi? O hiç söylemiş olamazdı, çünkü.. Söyleyemezdi, biliyoruz. Ama, gencin söylediği anlaşıldı sonunda. Gösteriş miydi yaptığı, yoksa kızın evine gitmeyi mi kastetmişti, ya da sırf sözün gelişi ağzından mı kaçmıştı öyle? Kız: “Olur, istersek gideriz bir gün. Ama şimdi, hayır,” dediyse, genç de susmuştur herhalde ve yürümeye devam etmişlerdir. Peki ya aralarındaki o küçük ilk tartışma havası nereden? Kız: “İyi, gidelim. Sabaha kadar sokaklar fikrinden vazgeçtim. Sıkıcı olacak. Haydi” mi dedi acaba? Genç nasıl dönüş yapabilirdi?

— Hayır, şimdi gidemeyiz, yani, bize gidemeyiz..

— Niçin?

— Babam evde olabilir. Unutmuşum, şimdi aklıma geldi.

— Olsun. Gürültü etmeyiz. Ne sakıncası var? Tuhaf..

— Olmaz. Çünkü, onlar gürültü ediyorlardır!

— Haa, anladım, bir de anne olunca evde..

— Anne deme!

— Bağırma be! Tersi de olabilirdi. Espriden anlamaz mısın sen? Bize de gidemeyebiliriz belki, ne biliyorsun? Siz yabancılar hep böyle çabuk mu öfkelenirsiniz?

— Yabancı değilim ben!

— Tamam, peki, siz Hollandalılar hep böyle çabuk mu öfkelenirsiniz? Oysa biz Hollandalıların çeşitli anneleri veya babaları olabilir evde, ama biz hiç kızmayız.. biz hiç..

— Kızmıyorum ben!

— Güzel. O halde, hiç kızma Hollandalım, hafifle!

— Dur. Ne dedin? Harika!

— Harika olan ne?

— Şişkonun mobiletini alıyoruz!

— Şişko kim?

— Önemli değil, bizden! Az ilerideki avluda durur mobileti!

— Bravo! Sen bir dâhîsin!

Aslında neler konuştuklarını kestirmek zor. Çünkü çok uzaktan, gece ışıkları altında yalnızca ikisinin silueti görünüyordu. Ama herhalde benzeri bir şeyler konuştular ki daha sonra kent dışında güneye uzanan otoyol üzerinde küçücük bir mobiletin kendi çapında son hızla “uçtuğu” görüldü. Üstünde iki kişi. Genç ve kız. Üstelik yakın çekim. Öyle ki, mobiletin gürültüsüne karşın kızın şu sözleri bile duyuldu:

— Dümdüz bir yol. Ne iğrenç, değil mi?

Baba, çok sessiz girmişti eve. Dosdoğru kapı yanındaki radyatöre yöneldi. Mektubun parçaları yerli yerinde duruyordu. İçi ferahladı önce. Parçaları topladı, hemen çöp kutusuna atacaktı ama içkinin verdiği gevşeklikle zarfa yeniden bir göz attı, emin olmak hoşuna gidiyordu ne de olsa, evet işte zarfın üstünde anne’nin kızlık soyadı vardı, hâlâ, güzel, yazdıklarına bakmak gerekmezdi, hep aynı şeylerdi nasıl olsa.. “Sana artık nasıl hitap edeceğimi bilemi..” Yırtığa denk gelmiş. Başlangıçlar da birbirini tutmuyor. “zacak hiçbir şey olmadığını da san”.. “ğuna inanmıyorum artık. Doğru olsa yıllarca izini kaybettirm”.. “yorsa, beni unutmuşsa, tanımak istemiyorsa bile, bunu kendi elyazısıyla, kend”.. “terse kendimi unuttururum. Ama değilse”.. “rbirimizi küçük düşürecek şeyler yapmak zorunda bırakma beni lü”.. Evet gene aynı şeyler. Aa, ne raslantı, şu iki parça birbirinin devamı olmalı “pabilirim ama, ikimiz de saygımızı yitiririz onun gö..”, “zünde. En büyük zararı da ona dokunur. Son kez rica ediyorum senden, lütfen!” Son kez, ha? Ciddi olabilir miydi bu? Neyse. Yapacak bir şey yok. Çöp kutusuna. Çok da kolay olmuyordu böyle kabalık etmesi, ama çaresizdi. Döndü. Oğlunun odasına girerken ne kadar müşfik ve aynı zamanda ne kadar da talihsiz ve dertli bir bir baba olduğu, adımını atışından belli oluyordu. Ama..

Boştu. Yani, yatak. Hiç yatılmamış gibi, değil de, sabahları zaten düzeltmezdi oğlan, baba düzeltecek değildi ya, ama işte sabah nasıl bırakılmışsa aynen öyle duruyordu. Yoktu. Kimse yoktu! İlk anda delikanlının odasında ne varsa kırıp döküp dağıtmak geldi içinden ama yatağa yığıldı kaldı. Çok sinir bozucu şeylerdi bu nesneler, baba büyük bir sabırla kendini tutmuş, ses çıkarmamıştı şimdiye dek. Zırh gibi saçma sapan metal takılar kuşanmış şarkıcı bozuntuları, yok külhanbeyi suratlı eğri büğrü film yıldızları, esrarengiz uzay bilmem ne resimleri, plaklar, kasetler, kitaplar, hepsi de ya İngilizce, ya Hollandaca, filan, yani bir tek doğru dürüst şey, bir tek kelime Türkçe yok odada. Zaten çaldığı zaman da müzik değil hayvan gibi gürültüler çıkıyordu güzelim pahalı aletlerden. Hayır, parasında değildi, yanlış anlaşılmasın, ama neydi bütün bunlar, böyle sürüp gidebilir miydi? Güzel şeyler olsa neyse. Peki güzel ne? Memleketten diye kendi aldığı video kasetlerindeki o berbat filmler mi? Doğruldu. Ortalıkta bıraktığı bir iki meze tabağı, bardaklar ilişti gözüne. Kendi bardağında hâlâ biraz şarap vardı. Onu yudumlarken ister istemez pencereye kayıyordu ayakları. Bu masa, bu kanepe neydi peki? Hollanda’da ucuzundan aceleyle alınmıştı. Ya salondaki şu tek kitap? Gazetenin dağıttığı kitap, “Şifalı Otlar”, o bile çeviri. “Burada eczanesi var be,” demez mi oğlan şimdi? Pencere önünde duran pırıl pırıl basılmış broşürleri gördü birden. Kapıya gelen birileri vermişti, o da ilk bakışta anlamadığı için teşekkür ederek almıştı. Neden sonra anlamıştı bunların “Yehova Şahitleri”nin propaganda nesneleri olduğunu, ama iş işten geçmişti. Ne duruyordu bu rezil şeyler hâlâ burada? Fırlattı attı. Hıncını almıştı. Oturdu. Gazeteyi eline aldı. Türk gazetesi demeye bin şahit ister, diye düşündü, her yanı Hollanda’daki firmaların reklamlarıyla dolu, bir iki de Türk pizzacısı.. Çevirdi.. Spor sayfası. Sayfaları, daha doğrusu. Rezalet! Hayır, sayfalar değil, durum rezalet. Hoca’ya kinaye olsun diye söylediği nasıl da aynen başına gelmişti şimdi? Oğlu Sosyal Akademiye gideceğim, diyor, kendisi de, olmaz, işe başlayacaksın, deyince oğlan kaçıyor. Bir fark var, kendisi Hac’da değil, oğlan da bir mektup bırakmamış. Bırakmamış mı sahi? Hızla ortalığı yokladı baba. Yok. Yani, Allah vermesin, bir kaza filan mı acaba? Hemen hastahane acil servislerini araması gerekirdi. Ne feci? Hem, “evet burada”, denmesinden ödü kopuyordu, hem de tersinden. Bu duruma mı düşecekti? Gene de koştu telefona. İlk numara. Nasıl da düzenlice hemen açıyorlar? “Öyle bir kimse yok!” Elinde telefon, pencereye doğru yürüdü. Camı açtı. Boş ve sessiz sokaklara bakarak ikinci numarayı çevirdi. Hayır, bu kez hemen açamadılar işte, demek ki her yerde iş sıkışık oldu mu.. Evet. Bu akşam saat yedi’lerden bu yana? Yok mu?.. Burada çocuğun kaçması demek, polis bulunca getirip ailesine teslim eder demek değil asla. Ailem zor kullanıyor, dedi mi, Hollanda makamları, iyilik yapıyor pozlarda oğlanı elinden alıverecekler, nerede olduğunu bile söylemeyecekler. Hele bir de anne’nin kulağına giderse, söyleyecek bir tek sözü kalmıyordu artık! Bir telefon daha çevirdi. Gerçi kazalarda o hastahane pek akla gelmezdi, ama her ihtimale karşı.. Şimdi, hacı bakkal yanında olacaktı ki, yakasına da değil dosdoğru gırtlağına sarılıp, oldu işte, benimki de kaçtı, sevin de kıçına kına yak.. Adamın umurunda mıydı? Evlâtlıktan reddedivermişti, işte bu kadar. Öbür çocukları kuzu gibi yanındaydı ya! Asıl önemlisi de, adamın karısı ağzını açıp gık diyecek kadın değildi, uslu uslu tezgâhta çalışıyordu. Ya kendisininki? Burnu bir karış havada, taa Türkiye’lerden kibirli mektuplar yazıyordu hâlâ. Bunu nasıl anlatacaktı buradaki cahil heriflere? Böylece, acil servisler bitmişti, bir de polise.. Yoo, ona cesareti yoktu işte. Başka zaman şu eski taşları korunmuş yol ne kadar güzel olurdu gece ışığında, hele geçen yıl, hayır hayır daha bu kış, kar yumuşak yumuşak inerken..

Baba, gazetenin spor sayfasını açtı. Ne de olsa Galatasaray’lıydı. Niçin Ankaragücü’nü değil, hatta Beşiktaş’ı, Fenerbahçe’yi de değil, illâ Galatasaray’ı tutmuştu, anlamak zor. Dahası, oğlan Galatasaray’la alay ediyordu, aslında tüm Türk takımlarıyla alay ediyordu ve baba gık diyemiyordu, çünkü futbolun da âlâsı buradaydı, Allah kahretsin, Türk takımları Avrupa kupalarında çeyrek finale bile zar zor yaklaşıyorlar, sonra yenilip düşüyorlardı.¹

En çok bu kanına dokunuyordu baba’nın. Ne olurdu şöyle canavar gibi bir Galatasaray çıksa, final oynasa ve PSV-Eindhoven denen namussuz takımı –çok da iyi oynuyordu herifler, illet herifler– onları 2-1 yenerek, yok 2-0 hatta, evet evet, oldu mu 2-0 olmalıydı, şampiyon Galatasaray.. Uyuyakaldı. Gazete elinden yana, kanepeye düştü.

Mobilet, avluda alındığı yere, alındığı biçimde bırakılmıştı. Genç ve kız, uyumamak için kendilerini zor tutarak boş kaldırımda yürüyorlardı. Az ilerde kenarda bir girinti vardı, eski bir heykeldi herhalde, o heykelin kaidesine serilip yatan kurşuni bir topluluk görünüyordu. Uyuyorlar mı, sızmışlar mı, belli değildi. Bu garip yaratıklara yaklaştıklarında.. Hayır, biz yaklaşıyoruz besbelli, çünkü kız ile genç, çoktan o külçenin bir parçası olmuş, basamak yanına kıvrılarak baygın gibi uykuya dalmışlar bile..

Baba, uyandı. Nasıl uyuyabilmişti? Oğlunun odasına koştu. Yatak hâlâ boş! Başı çatlayacak gibi ağrıyor. Böyle pis bir felaketli Cumartesi sabahı.. Hiçbir şey düşünemiyor. Yalnızca öfke, boşluk ve ezici bir ağrı..

Heykelin kaidesi de aydınlanmaya başlamıştı. Uyuyan, sızan, hatta “uyumuş” tipler bu kentin değişik renklerindendi kuşkusuz, ama her şeye karşın kentin gün ışığındaki görüntüsünü düzeltmek, polisin sabah görevleri içinde yer alıyordu. İki üniformalı yaklaştı. Hepsini bir bir kaldırmaya başladı. Homurtular yükseliyordu. Genç, tam da uyku sersemi, önünde hiç beklemediği ve alışmadığı polis ceketini ve kasketini görünce fena ürktü doğrusu. Üstelik de sarı bıyıklı heyulâ, kimseye değil de ona hüviyet sormaz mı? Genç, “Ben Hollandalıyım!” diyebildi ancak, ama kızın: “Hayır, değil işte!” diye haykırmasının nedenini anlayamadı. Zaten kaldırılanlar da tepkiyle espriler yağdırıyorlardı:

— Ben kaybolmuştum ne güzel, ne diye gelip buldun beni!

— Münasebetsiz lâcivert!

— Madem geldin, ey resmi Tanrı, bir Gulden ver, kahvaltı..

— Olamaz, o tanrıysa ben de İsa’yım, çarmıha gerin beni!..

Polis üstelemedi. Çünkü herkes kalkmıştı. Görev, yerine getirilmişti. Kurşunî kalabalık, biri koyu esmer, öteki açık sarı, iki taze rengi de koltuğuna almış, sabahın sisi içinde uzaklaşıp kayboluyordu.

Baba’nın arabası, bakkalın önünden geçerken biraz yavaşladı, tahmin ettiği gibi kasada “Hoca” değil, oğullardan biri vardı, demek ki hacı bakkal, dernek işlerini de kaydırdığı kahvehanesindeydi. Araba, durmaksızın az ötedeki bayraklı kapının hizasına kadar şöyle bir zıpladı, denebilir. Baba telaşla inip kahveye koş–madı, hayır, önce açık mı değil mi diye uzaktan baktı, sonra ağır ağır yürüdü, camekândan içeriyi bir kez daha yokladı ve avını yakalamış gibi kararlıca içeri girdi. Tenhaydı. Bir masada çökmüş bir ihtiyar ile herhalde genç olan biri oturuyordu. Bir başka masada üç genç kağıt oynuyorlardı. Bir iki masa daha doluydu galiba. Bira içen pek görünmüyordu. Kahve otomatının önü de tertemizdi. Demek ki Hollandalı hiçbir müşteri gelmemişti henüz. Hoca bu kez doğrudan kasada değil, kasaya yakın masalardan birinde oturuyordu. Önünde büyükçe bir Karar Defteri veya birkaç makbuz koçanı bulunması beklenirken, çok göz alıcı bir otomobil tanıtma broşürü duruyordu. Baba doğruca ona yöneldi. Boğuk bir sesle oğlunun evden kaçtığını söyleyebildi ancak ve sandalyeye yığıldı. Hoca’nın gırtlağına sarılamamıştı, ama “aynen seninki gibi”yi demişti işte? Ne var ki, Hoca hiç de büyük tepkiler göstermedi, eliyle otomobil broşürünün sayfasını çevirirken, “evden kaçanı unut, muhterem!” dedi, büyük rahatlıkla, “söylemiştim sana, o kadar serbest bırakmasaydın cesaret edemezdi, ama olmuş bir kere, unut gitsin. Hollandalı’nın okulunda okuyacağım diye evden kaçanı, unut!”

Baba’ın beklediği buydu zaten, öfkeyle dikildi, ağzını doldurdu, tam öfkesini boşaltacaktı ki, ilk baktığı masada ihtiyarla birlikte oturan –herhalde gençti– bir gölge, doğruldu, konuşulanları duymuştu besbelli, taa uzaktan seslendi:

— Okumanı kabul ediyorum oğlum, diye haber iletin, döner, üzülmeyin!

Baba, bu sözün önemini Hoca’nın tepkisinin şiddetinden anlayabildi. Çünkü Hoca, beklenmedik biçimde gerilmiş, mosmor olmuş, bir şey söyleyemiyordu. Öteki masalar şaşkındı. Gölge, sürdürdü.

— Ne bakıyorsunuz öyle? Ne verdiniz de bana, alamadınız, ha? Şu yaşta morukladım, neyim, kimim ben, söylesenize!

Kimsenin yanıtını beklemeksizin çıkışa yürüdü. Hoca’nın: “Bu herif bir daha giremez bu kahveye!” dediğini duymuş, hiç oralı olmamıştı. Ama masasındaki ihtiyarın: “Sen ne cüretle..”, diye bir şeyler haykırmaya çalıştığını fark edince son bir kez döndü:

— Baba, senin derdin zaten başından aşkın. Sen öfkelenme n’olur, sana değil bu söylediklerim, sana değil, babam benim!

İhtiyar, ona sarılmaya çalışarak, “Ya kime evladım, ya kime?” diyordu sürekli. Ama, kime olduğunu da pekâlâ biliyordu ki, artık kendisinin de bir daha giremeyeceğini apaçık anladığı kahveden, hiçbir yana bakamaksızın, aksayan ayağını sürüyerek, gölge’nin ardından çıkıyordu, babasıydı onun. İhtiyar, bakışlarını işçi oğluna yöneltmişti. Oğul ise, Türk’lerin oturduğu evlerden birinin perdesi kapalı penceresine.. Çünkü o pencereden hep bir “genç” kızın dışarıyı, kendisinin dönüşünü gözlediğini biliyordu. Karısı olan o “kız” da kendisi gibi ihtiyarlamış bir genç miydi? Konya’da, sırf okuması yarıda kesildiği için bir banka şubesinde çalışmak zorunda kalmış, ama her gün berberde yapılı saçlarla işe gitmek zorunluluğuna da alışmış, bu her şeye karşın gene de lise mezunu düzeyindeki şık banka memuresi bayan, büyük umutlarla evlenip Avrupa’ya geldiğinde, o aynı saçları örtüyle örterek bu pencereye mi yapışacaktı? Suçlusu kimdi bütün bunların?

Genç, uykusunu yenmeye çalışarak eve varmayı başarmıştı. Dış kapıdan girmeden refleksle babasının arabasına bakındı. Ortalıkta yoktu. İçeri girdi. Merdivenleri sürünür gibi çıktı. Kendi kapılarını rahatlıkla tanıdı, anahtarını bile her zaman koyduğu cebinde buldu. Kapıyı açtı. İçeri girer girmez de gözü yan radyatöre kaydı. Niçin? Bilinmiyor. Anlaşılamadı. Radyatörün üstünde, daha önce hiç ilgilenmediği şeyi bu kez göremeyince ilgisi mi artmıştı? Yoksa senaristin bir zorlamısı mıydı? Genç, radyatörün üstünü boş görünce birden ayılmış gibi çöp kutusuna koştu nitekim. Ve az önce atılmış mektup parçalarını buldu elbette. Ama bundan sonrasını senarist ne kadar zorladıysa da, o parçaları gencin yan yana getirip mektubu okumasını sağlayamadı, çünkü bu kez yazı parçaları delikanlıyı iyice baygın gibi uyutmuştu.

Baba, oğlundan daha da şaşkın bir yaratık olarak girdi evine. Bakacağı hiçbir yan kalmamıştı. Bakmadı da. Tam bir tükenmişlikle kapıyı kapatıp amaçsızca salona yürüdü. Birkaç adım.. Oğlanın kapısını kendisi mi kapalı bırakmıştı? Yok canım.. Bir umutla kapıyı araladı. Evet evet, orada, kucağında kağıt parçalarıyla uyuyakalmış işte, oğlu, oğlu! İnanamadı bir an. Kendini, düşte değil elbette, saçma, ama bir televizyon dizisinde sandı gerçekten. Bir an. Sonra ayıldı kuşkusuz. Hemen telefona koşmak istedi, Hoca’dan hıncını almak için, ama kendini topladı, delikanlının kucağındaki mektup parçalarını tedirginlikle aldı, iyice ufaladı ve çöp kutusunun diplerine attı. Bir bu eksikti doğrusu. Her neyse. Telefona gitti. Ama şimdi de vazgeçmişti birdenbire. Değmez! Döndü, oğlunu en yumuşak seslenişlerle uyandırdı, yanağından öptü hatta, sarıldı, neredeyse çocuk gibi kucaklayacaktı. Bir yandan da tüm dikkatiyle ilk cümlenin ne olacağını bekliyordu. Ama delikanlıda hiçbir gerginlik izi yoktu sanki. Mektup konusunda tek bir sözcük çıkmadı ağzından. Şaşılacak şey. Baba da unutmaya karar verdi. Hiç konuşmadan evden çıktılar. Dosdoğru arabaya..

Marş. Motor sesi. Hatta teyp bile açıldı. Müzik gibi bir şeyler çalıyordu. “Nereye?” Araba kalkarken çocuk nihayet birazcık uyanabilmiş ve o sormuştu bunu galiba. Ama yanıtlanmasına hiç gerek yoktu. İşte kentin az çok dışında sayılabilecek bloklara gelinmişti. Yabancılar çoktu burada besbelli, ama Türk’lerin yoğun olduğunu gösteren bir belirtiye rastlanmıyordu. Delikanlı bu semti hiç görmemişti herhalde. Babasının ardına takılmış küçük çocuk gibi birkaç adım geriden izliyordu. Geldikleri ev sevecen bakışlı bir yaşlı işçinin eviydi. İşçi mi? Peki baba ona niçin iş olanağı soruyor? Bu yaşlı adamın kendisi mi iş sahibi yoksa? Yani onun da kahvehanesi, bakkal dükkanı, atelyesi falan.. Ama hiç öyle görünmüyor. Bu ev de dindar, belli, ama dernektekilerin kalıplarına hiç benzemiyor. Salonun, odaların, kilimlerle ve gencin daha önce görmediği ilginç eşyalarla süslü oluşu bir yana, anne ile yetişkin iki kız, erkek konuklar gelmiş olmasına karşın kaç-göç’e hiç gerek duymaksızın, sade giysileri ve örtüsüz başları ile gelip hoşgeldin dedikten sonra işlerine devam ediyorlar işte. Çok değişik bir durum bu.

Konuşma ilerleyince adamın işçi emeklisi olduğu anlaşıldı. Dahası, aile ötekilerin mescidine, camisine pek uğramayan farklı bir kültürdenmiş, dernekle de bağlantısı yokmuş. Böyle şeyler hiç mi hiç ilgilendirmiyordu genci. Oysa baba, tam, tersine, olsa olsa bu çevre ile doğru dürüst bir yakınlık sağlayabileceğini düşünerek, evin büyük oğlunun çalıştığı yerde iş soruyordu. Şimdi vardiyadaymış o. Demek tatil günü de çalışılıyor. Olsun. Belki daha bile iyi..

Ne demek oluyor bu? Kahveyi içtikçe uyanmaya başlamıştı genç. Bu konuşma nereye gidiyordu? Kendisi hakkında konuşuluyordu besbelli. Eee? Sen ne dersin diye soran niye yok? Şimdi bir dakika, nasıl gelmişlerdi buraya? Girerken, “Ayakkabını çıkar, bak terlik veriyorlar, böyledir bizde adet,” diye uyarmıştı baba. Genç de ona uymuştu. Gerçi başı yazmalı yaşlı anne –haa, onun başı açık değil, küçük, renkli bir yazma var sahi– yakınlık göstermiş, “Ne azarlıyorsun çocuğu canım, bırak ayakkabıyla girsin istiyorsa,” demişti, ama baba diretmişti: “Olmaz yenge olmaz, çıkaracak, öğrensin!” Peki. Sonra, kahve meselesi. Küçük kız hemen kahve yapmaya gönderilmişti. Arada da önemli konuşmalar geçmişti, şimdi hatırlıyor genç. Konuya girmek için baba, okuldan söz etmişti.

— Bizim oğlan okulu bitirdi de..

— Bitirdi mi, maşallah, Allah bağışlasın.

Küçük kız mutfaktan koşarak gelmişti heyecanla:

— Bitirdi mi? Ne mutlu. Ben hâlâ uğraşıyorum!..

— Hadi sen kahvene? Ne sallanıyorsun?

— Şekeri nasıl olsun, diye soracaktım..

— Baştan niye sormadın ki?

Baba, gülerek yanıtlamıştı:

— Orta şekerli olsun kızım.

— İkisi de mi?

O içmez, diye kesip atacaktı baba, ama genç ilk kez konuşmuştu:

— Siz getirin ben kendimce atarım şekerini.

Burada şekersiz içerek kendini zorlamaya hiç gerek duymamıştı, ama sorun çok başkaymış meğer. Nitekim önce tatsız bir bakışma olmuş, sonra babası durumu kurtarmak için söze girmişti:

— Şuna bak! Türk kahvesinin şekeri önden konur oğlum, cahillik etme.

Zaten Türkçesinin kötü olduğunu fark ettiği için konuştuğuna pişman olan genç, konuyu kapatmak için:

— Ben o kahveden içmem, deyince ortalık gerginleşmişti biraz. Baba, sıkıntıyla:

— Getirme kızım, ona kahve getirme, zıkkım içsin rezil! demek gereğini duymuş, şirin yüzlü yaşlı adam imdadına yetişmişti:

— Hadi kızım, sen oğlumuza Neskafe yapacaksın demek ki, koş!

Kız fırlayıp çıkarken de, yaşlı adam baba’ya dönmüş:

— Niçin kırıyorsun genç insanı, gözüm, öyle istiyorsa öyle içsin, demişti. İlginç insanlardı bunlar. Okulun bittiğini duyunca yaşlı kadın nasıl içtenlikle sevinmişti:

— Maşallah. Hayırlı olsun. Bak bizim oğlanı bitirmeden işe verdik, şimdi usta kursuna almıyorlar, gece gündüz mesaide, ötekiler mesai yapmadan alıyorlar aynı parayı..

— Babayiğit vardiyada mı şimdi?

— Vardiyada ya, içim yanıyor, ama ne yaparsın, mecburiyet..

— Ben de kahveye çıktı sanmıştım. Gerçi..

— Yook, öyle adeti yoktur, evde bile yapacak iş bulur o..

— Sahi, onu diyecektim, sizler pek uğramıyorsunuz diye kahvede pek iyi konuşmuyorlardı..

Bunu yaşlı adama söylemişti baba. Büyük kız elini kurulayarak içeri girerken, genç onun gözlerinde bir tepki, hatta bir öfkenin varlığını sezmişti. Yaşlı adam çok ağır ve sakindi oysa:

— Konuşmazlar, iyi konuşmazlar, biliyorum, ama benim itikadım onların hepsinden daha kuvvetlidir elhamdülillah, oğlanın da, hepimizin de; bunu çok iyi bilirler, ama kötü konuşurlar işte, ne yaparsın.

— E seninle ne alıp veremedikleri var usta?

Yaşlı adam inşaat işçisi filandı herhalde ki baba “usta” demişti, kendi firmasının bir şantiyesinden mi tanıyordu onu acaba? Büyük kız, dayanamayıp söze girmişti burada:

— Onların ne çevirdikleri belli değil. Bu yüzden de işi zorbalığa döküyorlar. Bizim inanışımız, Allah’la kul arasına girilmesine razı değildir. Böyle öğrenmişiz biz. Doğrusu da budur. Yoksa insanı insana düşman edecek onlar..

Yaşlı adam ve kadın telaşlanmışlardı:

— Neyse kızım, neyse..

— Arkalarından konuşmak da doğru değil..

Ama kızın içi doluydu herhalde:

— Niye konuşmayacakmışız? Onlar benim senin arkandan konuşmayı biliyorlar ama. İşleri güçleri çamur atmak. Ama bizim dikiş kursuna gelen kızları var ya, hani oğlan kardeşi almak için kapıda dikilip bekliyor, öylesine sofular sözüm ona, haspanın başı sıkı sıkı bağlı, bana sataşıp durur, başım niye açıkmış diye, ondan sonra da kursta ne kasetler koyup dinliyor biliyor musun, tövbe tövbe, söylerken yüzü kızarıyor insanın, “bir metres alacağım,” bilmem ne..

Bu kadarına baba da şaşırmıştı:

— Sahi mi?

Bu arada küçük kız kahveleri yapmış getirmişti, ama sürekli kulak misafiri olduğu seziliyordu, şimdi de kahveleri dağıtırken dayanamayıp:

— Desene, bizim gelin benden kaçar, başını örter.. şeyini.. açar misali, diyerek bir de kıs kıs gülüyordu hınzır. Yaşlılar onu şşşt’lerle uyarırken, genç, kahvesine süt bile koymuştu. Yavaş yavaş kendine geliyordu. Baba, dönüp dolaşıp konuyu gene iş bulma sorununa getirmişti:

— Sorma ustam, onları ben de geç anladım. Oğlanın okulu bitti diye ilk onlara başvurdum, dükkânlarında bir tezgâhtarlık verseler razıydım hani, ee bağış diyorlar veriyoruz, her vecibemizi yerine getiriyoruz, kırk yılda bir de bizim bir ricamız oluyor, ama burunları bir karış havada, yok önce bir gelsin gitsin alışsınmış da, yok bir kendine çekidüzen versinmiş de..

Genç, dili tutulmuş gibi dinliyordu.

— ..Şimdi ustam, bizimkini görüyorsun, onların istediğini yapacak göz var mı bunda, anlıyorsun, hemen bir iş, çare yok, vardiyalı, geceli gündüzlü, nasıl olursa olsun, Hollandalı ahbaplarını hiç göremez olsun daha bile iyi, yoksa..

Böyle gelinmişti demek buraya. Olacak iş değildi.

— Yoksa, ne? diyebildi genç ancak. Dudakları titriyordu. Baba, yumuşak olmaya çalışarak:

— Yoksa.. Sosyal’e gideceğim diye tutturuyorsun, yalan mı?

Gencin derdi başkaydı. Bunu unutmuştu bile. Şaşırdı. Baba, yaşlı adama dönerek sürdürdü:

— Mesele bu işte ustam, şunun haline baksana, bir de kafasına takmış, Sosyal Akademiye gidecekmiş, kışkırtan da Hollandalı öğretmen!

Beklenmedik bir şey oldu. Boşalan fincanları almak için elinde tepsiyle hazır bekleyen küçük kız birden heyecanla haykırdı:

— Nee? Başarabilecek demek ki, ne güzel! Ben daha temel okulu bile bitiremiyorum!

Baba’nın boşalmış fincanını uzatan eli havada kalmıştı. Yaşlı adam kararlıca küçük kıza yöneldi:

— Sen sus kızım, babayla oğulun arasındaki işe ne karışıyorsun sen, önce şu fincanları al adam gibi!

Kız utancından kızarıp “kusura bakmayın” diyerek fincanı alırken bu kez ablası söze girdi:

— Niye susacakmış baba? Benim de okumamı istemiyor muydun? Ama kararsızlık yüzünden olmadı. Şimdi dikiş kursu, lisan kursu, koşturuyorum, okumanın yerini tutmuyor, sen de üzülmüyor musun? O zaman bir uyaran olsaydı.. Doğruyu söylemekte ne zarar var?

Yaşlı kadın, gerginliğin daha fazla artmasından kaygılı, küçük kıza seslenmek gereğini duydu:

— Tepsiyi götür! Bekleme!

Kız hem isteksizce mutfağa doğru gidiyor, hem de hafif sesle söyleniyordu.

— Ama anne, ben de ablam gibi, Türkiye’de kalsam iyi olmaz mıydı? Bak o orada ne güzel okuyor, doktor çıkacak inşallah!

Baba’nın bir anda nevri dönmüştü. Göz ucuyla oğlunu kollayarak soruyordu:

— Kim? Hangi abla?

Sözler, gencin önünde hızla uçuşmaya başlamıştı. Büyük kız, baba’yı yanıtlıyordu. “Benim küçüğüm, Türkiye’de, dayımın yanında İzmir’deki dayımın. Liseyi bitirdi, üniversiteyi kazandı, gelmek istemiyor, ben burada kalıp doktor olacağım diyor, bitirir gelirim gerekirse, diyor, haklı.” Küçük kız mutfaktan yetişiyor: “Ne güzel ama, değil mi?” Yaşlı adam bu kez sertçe: “Siz susun kızlar. İşinize bakın!” Baba: “Sen de kızı Türkiye’de kendi isteğine bırakıyorsun ha ustam, orada, kendi kafasınca..” Yaşlı adam, alınmıştı biraz. “Hiçbir şey zorla olmaz gözüm, iyi okuyor, okumak da istiyor, dayısı sahip çıkıyor, zorla buraya getirip onun da istikbaline mani mi olalım?” Baba: “Ben de tam yerine gelmişim yani çare aramak için!” Yüzü allak bullak olmuş, gitmeye hazırlanıyordu. Yaşlılar, baba’nın böylesine büyük tepki göstermesinin nedenini yavaş yavaş sezdiler galiba, ama iş işten geçmişti, anlamazlıktan geliyorlardı. Yaşlı kadın: “Niye, bir kusur mu ettik? Çocuktur, konuşurlar, onlara kırılma sen.” Baba, anlaşılmadı zannederek üsteliyor: “Gelmiyor ha? Türkiye’de kalacağım diyor, okumuş olacak ille, erkeklerden üstün olacak ille. Yook, yook! Bunun sonu aynen..” Birden irkilip gence baktı. O, şaşkınlıkla izlemekte. Babasına bir şeyler olmuştu, ama ne? Yaşlı adam soruyordu: “Ne oldu gözüm, neyin sonu?” Yaşlı kadın: “Bizim kızın Türkiye’de kalıp okumasından ne oldu ki?” Baba: “Hiç!”

Genç, kahveyi bitirip fincanı sehpaya koyarken gene kafasının bir köşesine “ben istediğimi yaparım” iddialarıyla vermiş olduğu söz gelip saplanmasaydı belki babasının bu ezik, şaşkın, öfkeli telaşının nedenini anlardı, özellikle de mektup parçaları yüzünden.. Ama hiç oralarda değildi. Gene sürüklenmeye başlamıştı. Yaşlı kadın, “bir kahve daha..” derken baba ayaklanmıştı bile: “Bize müsaade!” Yaşlı adam, alındığını belli etmemeye çalışıyordu: “Müsaade senin, gözüm. Lâkin böyle kalkış olmadı doğrusu. Hayırlısı olsun!” Genç geride kalmıştı. Adamla kadının ödü kopuyordu, bir şeyler soracak diye. Baba da aynı nedenle ürkerek dönüp arandı: “Nerede kaldın? Yürü! Düş önüme!” Çıktılar.

— Güle güle gözüm, güle güle. Hayırlısı olsun..

Arabada ikisinin de ağzını bıçak açmıyordu önce. Baba, atlattığı iki büyük badireden sonra artık oğlunun Sosyal Akademiye gitmesini kabul etmekten başka çere kalmadığı sonucuna varmış, susuyordu. Oğul ise, şu anda tek düşündüğü şeyi, hafta başındaki geziyle ilgili izin davasını neresinden açacağını bilemiyor, susuyordu. Şu Sosyal’e gitme hikâyesi ne münasebetle çıkıvermişti ağzından? Nasıl sıyıracaktı şimdi, ya iş, ya.. Babasının kolu uzandı, şefkatle tuttu omuzunu, sıktı, direksiyona doğru çekti biraz. Eyvah, ne diyecekti şimdi?

— Peki! dedi baba. Sessizlik sürüyordu.

— Peki. Madem o kadar istiyorsun, git o okula. Yalnız, bugüne kadarki gibi..

Oğul hiç de sevinmiş görünmüyordu. Bu ne demekti yani? Bu kadar olay ne içindi? Sonunda o birkaç sözcüğü söyleyebilmenin bir baba için ne kadar zor olduğunu ve ne büyük bir fedakârlık anlamına geldiğini görmüyor muydu bu herif? Hayır. Önüne bakıp susuyordu.

— Ne sustun gene lan?!

Oğulun, söyleyeceğini artık hiç söyleyemez hale geldiğini nereden bilsin baba? Susuyor işte, çıldırtıcı biçimde hâlâ susuyor..

— Ne sustun be? Yetti artık! Ne istiyorsun sen?!

Çare yok. Genç, son bir cesaretle, istediğini kısaca söyleyiverdi:

— Öbürgün Almanya gezisine çıkmak istiyorum, arkadaşlarla. Okumak istediğim filan yok..

Baba, öfkesinden kaza yapıyordu az kaldı, köpürdü: “Arkadaşlarla, ha? Hangi arkadaşlarla? Hollan..” Ama birden sustu, sakinleşti. Genç hiç anlayamamıştı. Baba, zihninde bir şimşek çakmış gibi kurnazca soruyordu: “Ne zaman dedin?” Genç: “Öbürgün. Bir turla”, diye korka korka yanıtladı.

Baba, işlerin böyle kendiliğinden çözülüvereceğini kırk yıl düşünse aklına getiremezdi: Bu kendini Hollandalı sanan enayi, diye düşünmüştü hemen, daha vize² gerektiğini bile bilmiyor, çünkü dünyayı bilmiyor, kendisinin ne olduğunu bilmiyor, karşısındakilerin ne olduğunu bilmiyor, dostunu düşmanını tanımıyor, yazık, çocuk daha, düşe kalka öğrenecek, gitsin o geziye, sınırda burnu sürtülsün, ne olduğunu anlasın, o zaman okumaktan bile vazgeçer, Hollandalı’sına da, Alman’ına da düşman olur, çaresizlik içinde kendi ayağıyla kuzu kuzu yola gelir. Oğluna bakarken bu aklına gelenlerden içi sızladı. Ama başka türlü de anlatılamıyordu. “Öbürgün ha, Pazartesi yani, daha sonra değil, ha?” diye bir kez daha pekiştirdi. Genç, bu değişmeyi hâlâ yorumlayamamıştı kuşkusuz, ama ne olursa olsun, sevinçle yanıtladı: “Evet, daha sonraya kalamaz!” Baba: “Tabii oğlum, git, gideceksin tabii,” dedi, “Almanya’ya da, okula da, nereye istersen! Bak, burada olmanın nimetleri bunlar. Ben senin için her türlü fedakârlığı yapıyorum. Türkiye’de kalsaydık..” Son kelimeleri hemen yuttu, kendi aptallığıyla oğlana yeniden hatırlatmış olmaktan fena korkmuştu, çevirdi: “Paran yetecek mi?” Delikanlı ise yalnızca sevinç şaşkınlığı içindeydi: “Yeter.” Ama baba elini cebine atmıştı bile, ilk gelen elliliği uzattı oğluna: “Al şunu. Ne olur ne olmaz!” Biribirlerine yanaştılar iyice. Bu kez de keyiften kaza yapacaklardı, az kaldı.

Tur otobüsünde yan yana oturmuşlardı. Kız için hiçbir özelliği yoktu bu gezinin. Almanya neydi ki? Uzaklığından söz edilemeyeceği gibi, üstelik de ezbere biliniyordu. Bu yüzden, yalnız gitmek zorunda kalsa, düpedüz çekilmez olacaktı, hele bu kadar yaşlı turistin arasında! Arkadaşı da gençti ve yalnız genç oluşlarıyla değil, arkadaşının dikkat çekici koyu renkleriyle de “aptal turistler”den ayrılıyorlardı. Oh, pek güzel işte! Belki de asıl bunu istemişti. Genç, henüz sarhoş gibiydi. Geziyi filan düşündüğü yoktu. Yaşam, şu Almanya sınırına doğru yol alan otobüsten çok daha hızla değişmeye başlamıştı onun için. İkisi de tuhaf bir neşe içindeydiler. Kız, Kanada’yı anlatıyordu sürekli, görmüş gibi. Genç de ondan geri kalmıyor, ateşli ateşli Akdeniz’i anlatıyordu, biliyormuş gibi. Sınıra gelindi. Şu sıralar evinden çıkmış işine gitmekte olan baba’dan başka kimse için sınırın bir önemi yoktu. Hollanda sınırı geçilmişti zaten. Almanya’ya giriliyordu. Turist otobüsüne de buyur geç denecekti, ama.. Alman görevlinin, kara saçlı genci özellikle fark ettiği ve özellikle pasaport soracağı belli oluyordu. Yani, kızın istediği farkı asıl gören, pasaport polisiydi, ama Akdeniz ve Kanada heyecanları içinde ikisi de hiç oralı değillerdi. Pasaport soruldu, pasaport verildi. Ne var yani? İyi de.. Bir şey olmalı ki, otobüs yan yola çekildi, öteki arabalara tıkır tıkır yol verildi. Hiçbir şey anlamadı genç. Görevlilerin sayısı ikiye çıktı. Heykel kaidesinde uykudan uyandıran üniformalı ile hiç kıyas kabul etmeyecek kadar sert yüzlüydü bunlar. Pasaportu incelediler. Otobüse yaklaştılar, girip gencin yanına kadar geldiler ve sordular: Vize? Ne vizesi? Genç şaşırmıştı, hiçbir Hollandalı’ya sorulmayan şey kendisine niçin soruluyordu? Ama, “ben Hollandalıyım” diye ünleyemedi, çünkü pasaportundaki TC amblemine boş boş bakarak kalakalmıştı. Kız, “hayır, değil işte” diye hiç bağıramadı. Çünkü genç, ite kaka otobüsten indirilmekteydi. Küçücük sırt çantasını almasına yardım bile edememişti kız. Bir şeylere karşı bir kez daha yenilmiş, bir kez daha güçsüz, yalnız ve küçük, küçücük bırakılmış olmanın öfkesiyle o da fırlayıp aşağıya indi. “Benim pasaportumu niçin sormadınız?” Almanya’ya, Hollanda’ya, tüm ülkelere karşı nefretini avazı çıktığı kadar haykırıyordu. Ama, akıl almaz bir durum. Onun tüm yaptıklarına aldırmıyorlar, yalnızca “otobüse buyrun” işareti yapıyorlardı çok kibar jestlerle, oysa hiçbir şey yapmamış olan gencin önünde öyle bir “duvar” oluşmuştu ki, sürekli uzaklaşan o varlığa artık ulaşamıyordu kız. Otobüse binmesi “rica”larını yerine getirmekten başka çaresi kalmamıştı. Çünkü genç, kramp halinde geri dönmüş hızla gidiyor, hiç bakmıyordu bile! Kız, bu ilk görünüşte kimsenin adam yerine koymayacağı küçük şeytan, bu film setinden okyanusa atıldığı halde tırnaklarıyla saçağa tutunup çatıya tırmanmış fantastik isyancı –o gerzek türükleri TV yönetmenlerinden daha iyi biliyordu çünkü–, ya da hiçbiri olmasa bile en azından daralmış insan boyutlarını “çok uzaklar”a genişletme özlemiyle çırpınan bu aykırı başrol, bir an kendini gerçekten uluslardışı, evet, uluslararası değil, uluslardışı bölgede kalmış hissetti ve belki ilk kez, inadından ağladı. Gerçekten de onu, bebekliğinden bu yana ağlarken gören olmamıştı. En tiksindiği şey, ağlamak, en sahte bulduğu söz de “vaktim yok”tu. Buyrun! Ağlıyordu işte! Vakti de, bol bol vardı: Turistik Almanya gezisine bütün aptallarla birlikte devam edecek kadar..

Genç, gene sokaklardaydı, kentin pazar gününün sokaklarında.. Babasının “ne olur ne olmaz” diyerek verdiği kağıt ellilik, trenle dönüş parasını haydi haydi karşılamıştı. Ne var ki, kent artık aynı kent değildi. İstasyonda inince, çok yakınından geçtiği halde o “beyaz kanatlarıyla kanal kenarına konmuş” gibi duran café’nin yürek yakıcı kapı aralığına dönüp bakmadı bile; yürüyordu. Duracak bir yeri kalmadığı için olacak, sürekli yürüyordu. Tanıdık köşelerden özellikle kaçarak, ara sokaklara giriyor, sonra o darlıkta birilerine enselenecekmiş gibi bir ürküntüyle yeniden bulvara çıkıyordu. Hiçbir sesi dinlemiyor, hiçbir eşyayı görmüyor, boşlukta kaskatı ilerliyordu. Bu kent artık onun için, ama yalnızca o delikanlı için, gerçekten “hiçbir yer” olmuştu.

Güvercinli alandaydı şimdi. Niçin oradaydı? Hiç işte. Belki iyice boş göründüğü için. Alanın bir köşesinde bazı insanlar halka olmuş yürüyerek dönmekteydiler. Aksilik, tam da gencin bulunduğu köşede. Neydi bu? Pankartlara bakılırsa Nazi’lere karşı direnişin bir yıldönümü olsa gerek. Ama “barış” gibi sözcükler de var. Her neyse. Niye yapar ki insanlar böyle şeyleri, diye düşünecek hali bile kalmamıştı. Yakındaki bir taşın üstüne çöktü, başını ellerinin arasına aldı, küçük kara bir nokta gibi kapandı, koskoca alanda öylece kaldı, güvercinler biraz daha kapatsa tümden görünmez olacaktı.

Kamera yaklaştı. Daha yaklaştı. Gencin başına dokundu. Hayır, bu bir el. Damarları çıkmış, derisi buruşmuş, kemikleri incelmiş titrek bir el. Çok önemli bir işle meşgul afacan çocuk gözleriyle bakan, ufalmış ihtiyar bir kadının eli. Kadın, Almanca bir şeyler söylüyordu. Genç, şaşkınlıktan o anda “niçin Hollandaca değil” diye düşünmek yerine, okuldaki Almancam yetecek mi acaba, diye düşünebildi ancak. Ama rahatça anlamıştı işte.

— Evladım, bana yardım eder misin, şu halkanın içinde yürümek istiyorum, diyordu kadın. Nasıl yani? Şimdi, nereden çıktı bu? Daha doğrusu, niçin tam da kendisine denk gelmişti? Hayır, hiçbir şey sormadı genç. Zihni tümüyle durmuş gibiydi. Hatta duyuları bile çalışmıyordu. Doğruldu. Hemen uzanıveren incecik bir kola girdi. Daha ilk adımda ihtiyarın bir ayağının sakat olduğunu fark etti. Etkilenecek durumda değildi. Aksaya aksaya yürüdüler. Halkanın içine girdiklerinde öteki incecik kolun, aceleyle bir çubuğa geçirilmiş üstü yazılı bir kağıt parçasını güçlükle yükseltmeye çalıştığı görüldü. Yazının titrekliğinden bu “pankart”ı şirin ihtiyarın kendi elleriyle yaptığı anlaşılıyordu. Ama böyle başka pankartlar da vardı. Genç, kendi taşıdıkları yazıyı okumak için kafasını uzatmaya utandı. Oysa, koluna hiçbir yük getirmese de o yaştaki bir ihtiyarın bu iki “önemli iş”i birden yardımsız başarması mümkün olamayacaktı gerçekten. Utanacak ne var yine? Hele ki onun gibi ne haylazlıklara girip çıkmış, zaman zaman azar işitip aldırmamış bir delikanlının.. Ama nedense bir türlü kafasını kaldırıp bakamıyor. Sessiz ve ağır, yürüyorlar..

Sessiz olmakla, çıt çıkmıyor demek değil kuşkusuz. Slogan filan yok, gösteriş yok, engelleyen de yok, gürültüsüz patırtısız yani, ama hayatın normal sesi aynen sürüyor. Ek olarak da gencin kolundaki sarısı ağarmış yumuşacık yüz, sürekli bir şeyler konuşuyor:

— Bir tek evvelki yıl çok hastalanmıştım, gelemedim, yoksa her yıl hiç kaçırmam katılırım bu yürüyüşe. İyi gelişti ama, geçen yıldan daha kapsamlı olmuş, öyle değil mi?

Genç, “bilmiyorum” anlamında başını sallayabildi yalnızca.

— Haa, neyse. Genişlemiş yani, belli oluyor, çok iyi değil mi ama? Geçen yıla kadar biraz tek yönlüydü biliyorsun, geçmiş, geçmiş, yalnızca geçmiş, ya bugün? Efendim?

Genç, ter içinde susuyordu.

— Burada şimdi niçin yürüdüğümüzü biliyorsun ya canım..

“Bilmiyorum” dercesine omuzları kalkıp indi gencin. İhtiyar ha azarladı, ha azarlayacak, ya da her şeye karşın kolundan çıkıp onu ortalıkta rezil edecek, diye de tuhaf bir korku kapladı içini. O zaman gidip aynı taşa oturamazdı artık. Yürüyemezdi de.. Ama, yoo, kulağının dibindeki ses daha bile tatlılaşmıştı sanki:

— Bak, senin gibiydi benim oğlum da, sana benzemesi şart değil illâ, senden biraz da büyüktü belki, ama konsantrasyon kampından geri dönmedi.. Naziler, savaşı başlatmadan önce, Yahudilerden de önce, o cinayetlerini işleyebilmek için yani, benim oğlumu öldürdüler, biliyorum; dünyanın da bilmesi gerek bunu.. Sen.. Hollandalı mısın?

Genç, eski alışkanlıkla “evet” deyiverecekti ki birden yüzü karardı:

— Hayır, ben..

Neydi şimdi sahi? Bir tek sözcük bulabildi kendine uygun:

— Ben, yabancıyım!

Kadının yürüme temposu bile değişmemişti; şaşılacak bir şey. Acaba yüzü de hep aynı mıydı? Bir dönüp bakabilse:

— Nesin yani? Ne demek, yabancı? Bak, ben de Hollandalı değilim. Ama yabancı da değilim. Ben Alman’ım.

Genç, bir an nefretle ürperdiğini hissetti. Peki, deminden beri konuşulan dil nasıl dikkatini çekmemişti? Fazla değil, henüz yarım gün bile geçmemişti üstünden, o sınırda.. Dehşetle dönüp bu kolundaki Alman’a baktı sonunda. İhtiyar kadının yalnızca gözlerini gördü. Yalnızca iki gözdü o. Yalnızca bakıyordu. Kendisinden daha mı yaşlı, yoksa kendisinden daha mı çocuk, ayırdedilemezdi. Ve o gözler bir de üstelik şöyle diyordu şimdi:

— Burada pek çok kimse Alman’lardan nefret eder, biliyorum, ama gene de Alman olduğumu söylemekten çekinmiyorum işte!

Genç iyice şaşırmıştı. Çünkü nedense ilk kez bu sözler üzerine orada başkalarıyla birlikte yürüyerek dönmekte olduklarını fark ediyordu..

— Neden çekinecekmişim? Naziler gibi işgale gelmedim ki ben buraya. Yabancı olan onlardı, çünkü işgale, esir etmeye, öldürmeye gelmişlerdi. Ama benim oğlumu da öldürdüler onlar. Şu halimle yürüyüşlere katılıyorum, kaç kişi katılıyor, hani? Kaç kişi düşünüyor, kaç kişi dinliyor? Kaç kişi oğlum kadar direndi? Ben yabancı değilim, hayır, sen de, niçin yabancı olacakmışsın? Sen.. öğrencisin herhalde, okuyorsun..

Gencin yüzünün gerildiğini fark edip değiştirdi.

— Ya da, çalışıyorsun, okumak da çalışmaktır ayrıca, çalışan insan yabancı olur mu? Nesin sen?

Ahh, üstelemese n’olur! Ama üsteliyor işte.

— Niçin çekiniyorsun, söylesene! İtalyan, Yunan, Türk..

Genç, farkında olmaksızın başını sallamıştı. Evet evet, kesinlikle öyle bir şey yapmış olmalıydı ki ihtiyar kadın güçsüz koluyla genci iyice kendine çekmeye çalışarak sevinç ünlemleri çıkarıyordu:

— Ne? Türk’sün hem de! Ve söylemiyorsun, söylemek istemiyorsun, çekiniyorsun, nasıl olur? Biliyor musun, bilirsin elbet, saçmalıyorum işte, kusura bakma, sizin hükümetiniz, yani sizler işte, hepiniz, birçok Alman’ın Nazi’lerden kaçıp ülkenize sığınmasını sağlamıştınız, Atatürk kadar barışçı lider kaç tanedir –bir tek bu adı duymuşluğu vardı gencin, ama neci olduğunu bilemezdi tabii– kimler kimler kaçıp kurtulmadı ki o zaman.. diyerek dünyaca ünlü olduklarını belirttiği birçok Alman ismini saymaya başlamıştı kadın. Oysa genç, bunların bir tekini bile bilmiyordu, hele bu olayı hiç mi hiç duymamıştı.

— Benim oğlum onlar kadar ünlü değildi belki, ama kaçabilseydi, Türkiye’ye kaçabilseydi, o da kurtulurdu, siz onlara yabancı demediniz, biliyorsun değil mi bunları?

Genç, boğuk bir sesle “bilmiyorum” diyebildi ancak. Gene başını önüne eğmiş, kapanıp kalmıştı.

— Bilmiyor musun? Ah, niçin öğretmiyorlar bunları, niçin?

Bulvardan ilgisizce gelip geçen yığınla insanı gösteriyordu böyle diyerek:

— Bak, şu kadar insan da birçok şeyi bilmiyor, Almanya’da birçok Alman da benim oğlumun niçin öldüğünü bilmiyor.. İnsanların çoğu hiçbir şey bilmeksizin dolaşıp duruyor işte böyle, öğretmiyorlar onlara, yazık. Ama sen, sen onlardan farklısın..

— Ben de bilmiyorum ama onları!?

Nihayet bir cümle söyleyebilmişti genç. Ne var ki, pek duyulmadı bile.

— Hayır hayır, öğrenirsin, senin öğrenmen gerek, sen nasıl yabancı olursun? Sen, çalışan, okuyan bir Türk delikanlısı, benim gibi bir Alman anneye nasıl yabancı olurmuşsun? İkimiz de burada yabancı değiliz, çünkü insanlarla birlikte kolkola yürüyoruz işte. Çünkü senin baban da çalışıyordur burada, zulmetmeye değil çalışmaya gelmiş, vakit bulsa şimdi burada bizimle yürüyor olurdu..

Genç, utancından tıkanır gibi oldu, bir şey söyleyecekken sustu. Hiçbir şeyin delemeyeceği bir susuştu bu artık. Sanki yürüyüş bittiğinde dünya da duracaktı. Ama ihtiyar, kesintisiz sürdürüyordu:

— Hele annen, annen de tabii, az kaldı unutuyordum, bunadım galiba, asıl annen olanak bulsa..

Dayandığı kolun kendisinden ayrıldığını ancak bir an sonra fark edebilmiş, dengesini toplamaya çalışıyordu kadıncağız. “Annem!” diye de hafif bir ses duymuş gibiydi. Genç, hemen özür dileyerek ihtiyarın elini tuttu, ama bu kez koluna girmedi. Halkanın dışındaydılar. İkisinde de şaşkınlık vardı. Yalnız genç daha çok kendine şaşmıştı besbelli, ateş içindeydi, üzüntüyle artık bırakmak zorunda olduğu tanıdık ele bakıyordu:

— Annem mi dediniz? Ne olur, bana izin verir misiniz, kusura bakmayın, sonra gelir gene size yardım ederim, kızmayın n’olur..

Fırlayıp koşmaya başladı; birçok güvercin havalandı. Delikanlı son bir kez kendi “pankart”larına kadının ne yazmış olabileceğini düşündü. Ama artık baksa da göremezdi. Çünkü ihtiyarcık, kendine başka bir yardımcı için bakınırken eli yanına inmiş, kağıt görünmez olmuştu. Kaldı ki, görünse de yazıları okunamayacak kadar uzaktaydı. Her şey uzaklaşıyordu, alan, alanın çapraz köşesi, kurşuni zemin üzerinde halka olmuş dönen renkli insan kümesi, son kaldırım taşları, bulvar bitimindeki park yasağı tabelası, her şey..

Tramvaya sabrı yoktu. Hiç yapmadığı şeyi yaptı: Taksi. Arkadaşları görse nasıl gırgır geçerlerdi kim bilir. Ama umurunda değildi. Babasının, bile bile –evet evet, kesinlikle bilerek yapmıştı, hiç kuşku yok– Almanya sınırına vizesiz gönderirken bir de üstüne üstlük cömertçe paralar vermesini bir türlü yediremiyordu kendine. Daha doğrusu, bu kadar cahil duruma düşmesini.. Şimdi o Florinleri inadına harcayıp tüketmek istiyordu. Evdeydi. Hemen çöp kutusuna! Mektup parçalarının çöpe atıldığını hayal meyal anımsıyordu en son. Ama, boş. Çöp kutusu boşaltılmış. Ortalığa bakındı. Babası, tüm evi derleyip toplamıştı. Ancak çok keyifli olduğu zamanlar yapardı bunu. Elbette! Bugün sabahın köründe kendisini uyandırmak için odasına geldiğinde –dün, ben saati kurar kendim kalkarım dediği halde babası nasıl ısrarla daha önce kalkıp güzel bir kahvaltı hazırlayacağım sana, diye tutturmuştu– ıslık çalışından anlamalıydı her şeyi. Ama çok geç. Ama çok geç. Olan olmuştu artık. Olan olmuştu. –Gerçi, olanlar baba’nın hesabını da on kez aşıp geçmişti ama genç şu anda yalnız kafasındakilerin peşindeydi– çevresine bakındı. Teselli ararcasına bakındı. Hayır, yok, yok, hiç mi hiçbir şey yok. Ne mektupları, ne annesiyle ilgili herhangi bir nesneyi anımsatacak hiçbir şey. Dahası, o ihtiyar Alman anne’nin, yani işte neyse o kadıncağızın sorduğu şeylerle ilgili bir iz de yok, hani neredeyse Türkiye’ye ilişkin hiçbir şey yok, diyesi geliyor gencin. Belki saçma sapan bir iki nesne var, ama bunlar yanıt değil. İyi de, birdenbire Türkiye’yi araması, ya da Türkiye ile ilgili yanıtlar araması, ne oluyordu yani şimdi? Yoo saçma! Değişen ne var ki? Ev aynı ev, az sonra aynı baba işten dönecek, Hollanda aynı Hollanda, bir küçük farkla: Kendisi artık Hollandalı değil, yabancı, yabancı, yabancı.. Gelir gene yardım ederim, diye söz vermişti ihtiyara, orada mıdır acaba, hâlâ güvercinli alanda dönüyorlar mıdır, koşup gitse o kadının koluna girse mi şimdi hemen? Adım atacak cesareti kalmamıştı. Kendi odasına girmek için bile! Ne diye dönmüştü ki eve? Üç kat ezilmiş hissediyordu kendini bugün. Önce babası aptalca deneyimsizliğini kullanmıştı güzelce –bu da bir çeşit çocuk yerine konmak değil miydi? Sonra pasaportunu tanımayan bir manyak, bir geri zekâlı durumuna düşmüştü o hayvan heriflerin önünde –kız arkadaşının önünde, demek istiyordu belki de asıl– şimdi nerelerdedir ki acaba o elindekilerin değerini bilmeyen bebek? Kendini birden yaşlanmış mı hissediyordu ne? Kıza şımarık demeye de dili varmamıştı ama. Her neyse. Asıl üçüncüsü. Asıl üçüncü ezilme. Rezil olma. Yerin dibine girme. Bilgisiz, cahil bir mankafa olarak orada, bir baston, bir merdiven korkuluğundan ibaret kalmadı mı? Hele hele, tabii ya az kaldı unutuyordu, en son sersemlik: Bir “anne” dendi diye fırlayıp üç yaşında bebeler gibi eve koşmak! Asıl buna kahroluyordu galiba. Yoktu ki öyle bir şey. Kendi eliyle yok etmemiş miydi hatta? Aptal mı sanıyorlar, mentor, baba, ötekiler? Ah, bir iz, bir küçücük iz bulabilseydi şu evde! Anne’ye ilişkin mi? Hayır hayır, o bitti. Öteki sorulara ilişkin. Hani, biliyorsundur, denilenler vardı ya, işte onlarla ilgili. Bunu da gidip Hollandalılardan istemeyi yediremiyor kendine. Herhangi bir bilinç’le ilgisi yok bunun, sağlıklı bir duygu bile denemez, olsa olsa bir “yabancı” sezgisi herhalde, ama öyle işte, istemiyor, kendisi bulacak, yoksa da, yok demek ki, yani o da yok, hiçbir şey yok! Yok!!

Kapı hafifçe kapandı. Baba, zaten beklediği için daha dışarıdan fark etmişti oğlunun döndüğünü, evde olduğunu, salonda olduğunu. Girince de kalan ayrıntıyı gördü. Delikanlı salonda “geziniyor”du. “Güzel”di. “Hem pek güzel”di. Çünkü baba biraz da içkiliydi. Salona girip en sıcak sesiyle, “Hoşgeldin kafadar!” deyiverdi. Şu anda bir kucaklaşma olsa gözü de yaşarmaya hazırdı hani. Çok keyifle akacaktı sıcacık yaşlar, yılların boğuntusunu yıkayıp götürecekti. Ama, hiçbir hareket olmadı. Daha doğrusu, oğulun gezinmesi durdu. Öylece durdu. Hâlâ duruyor. Baba? O da duruyor şimdi yazık, ne yapsın? Her şey onun hayallerine karşı çalışıyor sanki. Hiçbir kımıldanma yok. Bu uzun bekleyiş baba’yı bir anda öylesine eskitmişti ki, görüntüsü silikleşiyor gibi geldi izleyenlere. Oysa kopye çok eskiydi ve film, baba’nın olduğu köşeden silikleşmeye başlamıştı!

Kesinti. Artık kopuk kopuk sesler duyuluyor. Hızlı çekim gibi bir şeyler görünmekte. Oğul’un “Ben yabancıyım!” sesi çınlıyor. Baba hâlâ olduğu yerde galiba. “Yabancıyız, n’olmuş, burada yabancıyız elbet, çünkü Türk’üz” dediği seçiliyor.

— Emin misin?

— Neden?

— Türk olduğumuzdan?

— Ağzını topla, ne biçimi soru bu?

— Lütfen baba, nereden belli?

— Ne?

— Türk olduğumuz, lütfen!

— Nereden mi? Her şeyimizden!

Oğul odasına geçmiş görünüyor. Baba’nın sesi uzaktan geliyor çünkü. “Damardaki kan”, filan gibi sözler onun olmalı. Delikanlının haykırışı çok net duyuldu şimdi:

— N’olur sus baba! Sen de bilmiyorsun işte, sus bari! Senin böyle demen yüzünden ben yabancıyım işte. Bir Alman kadının, benim hakkımda bildiklerini ben bilmiyorum!

Baba’nın boğulur gibi öfkeyle odaya girdiği belli. Ama genç, soru yağmuruyla karşılıyor onu.

Ne demek oluyordu böyle sorular. Hem ne hakla, Alman kadın kim oluyor? “Seni sınırdan kovanlar da Alman değil mi ulan?!” Genç, beklenmedik biçimde dikildi ve odasında kendi astığı posterleri yırtmaya, oraya buraya yayılmış kasetleri, kitapları fırlatmaya başladı. Buna hiç hazır değildi baba. Bu kadarını hiçbir şey uğruna taşıyamazdı. Kaba kuvvetle oğlunu kıskıvrak yakalayıp köşeye sıkıştırdı. Pis bir melodrama gidiyor iş. Sesler birbirine çarpıp parçalanmakta.

— Kes be! Böyle saçmalayacaksan gönderirim seni geriye! Siktir git, ne halin varsa gör!

— Nereye? (Bu ses hırıltılı ve ağlamaklı)

— Türkiye’ye! Ananın yanına dön de gör rezillik neymiş! Yabancılık neymiş gör!

Bir raslantı mı, yoksa özellikle uygulanan bir teknik miydi, belli değil, ama görüntü tam burada birden netleşiverdi. Ses pırıl pırıl. Meğer pekâlâ çok da kaliteli bir çekimmiş. Ritm, tonlar, her şey yerli yerinde. Delikanlı:

— Annem mi dedin? O, var mıydı?

Kız, döner dönmez onu aramıştı. O’nu! Kimdi? Birbirlerine özel soru sormama numarasına, adlarını bile öğrenmemişlerdi, ev adresi, telefon, hiç düşünülemezdi elbet. O’ndan yalnızca, sınırda itilip kakılmasını, sonra da korkunç bir biçimde yeniden koğuşuna dönen bir mahkum gibi uzaklaşıp gidişini önleyememesi mi kalmıştı elinde. Yoo, bir şey daha: Giderken bir kez olsun başını çevirip kendisine bakmamış olması da vardı: Baksaydı, otobüse binmez, birlikte mi dönerlerdi? Nereye? Özel soru sormak yok. Böyle bir karar alınmış da değildi üstelik, ama sormamışlardı, demek ki bir gerek olmamıştı yani. Ama..

Kız, döner dönmez aramıştı. Hâlâ arıyor muydu, niçin? Biraz da kendini suçlu hissediyor olamaz mıydı? Sürekli suçlanmaktan gelen bir korunma içgüdüsüyle belki, suçluluk duygusu diye bir şey tanımıyordu artık. Ama bu başka. Bu kez, kendi kendini suçlama gibi bir eziklikle ilk kez tanışıyordu sanki. Okula mı sormalıydı en son? Hayır, oraya, o okul denen yere bir türlü ayağı gitmemişti işte. Neyse ki gerek de kalmadı. Hiç gerek kalmadı. Kalmadı! Üstelik, kırık, yıkık, dökük olacağını sandığı yaratık, beyaz dişleriyle gülüyordu bir de. Alçak!

Birbirlerine sarılmaları, bir kız bir erkek, ya da iki kız arkadaş gibi de değil, iki erkek arkadaş gibi oldu: Karna yumruk, kıça şaplak.. Kimse şaşırmadı. İstasyon önündeki alanda olağandı böyle şeyler. Yalnız genç, kanal kenarına beyaz kanatlarıyla konmuş gibi duran o ciddi havalı turistik café’ye davet edemezdi kızı. Hatta kendisinin oradan çıkmış olduğu bile hiç sezilmemeliydi. Hiçbir neden bulup açıklayamazdı, oraya gittiğini –gerçek nedeni her zaman kendinden bile gizlemişken! Kız içinse zaten bir soru yoktu. Sorular bitmişti bir anda! Başlıbaşına güzel, en güzel şeydi bu. Yürüdüler.

Açık alanda caz konseri veren grubun yanında durdular. Kenara konmuş kutuya para atmak akıllarından geçmezdi kuşkusuz. Enayilerin işiydi o. Çalınan müziği de dinledikleri yoktu ki zaten. Çünkü susuyorlardı. Söz de bitmişti. Bu pek de o kadar güzel bir şey olmasa gerek.

— Benimle gel! (Gelir misin, bile değil)

— Nereye?

— Çok.. uzaklara..

Nasıl aklına gelmişti gencin birdenbire böyle bir öneri yapmak? Türkiye’ye gidişin belirsizliklerini yalnız başına göğüsleyememe tedirginliği içinde, bir dayanak, hatta bir gösteriş arayışı mı vardı bilinç altında? Ya da daha altta tam tersine, kıza karşı son olayla ilgili bir hesaplaşma, “öyle olmaz böyle olur” dercesine bir karşılık fırsatını kullanma içgüdüsü mü ağır basmıştı? Nitekim hemen ardından davete dönüşmüştü iş, hem de hiç gerek yokken. Yabancı’lık kompleksleri kendini göstermeye başlıyordu demek ki. Göstersin, n’olurmuş? Yalnız, babasına sormadan, ötesini düşünmeden, sırf o anın heyecanıyla. Ah, bu da yabancı’lara özgü bir “erdem” olmalı, fena mı? Zaten, ötesi de hemen oracıkta düşünüldü. Baba’nın vereceği uçak parası ikiye bölünüp en ucuz yolla, trenle gidilecek..

Bütün bunlar fırtına gibi olup bitmişti kızın önünde. Oysa o, daha ilk öneride “olur” demişti zaten. Kendisi için para sorunu yoktu galiba. Demek ki para veriyorlardı ona. Kimler? Kim? Soru yok. Belki de parayı özellikle veriyorlardı, öyle bir yakınması olamasın diye.. İyi ama nereye kadar? Ya da asıl önemlisi, neler pahasına? Soru yok. Kız için önemli olan, işte şimdi gerçekten çok uzaklara gidiliyor olmasıydı. Türkiye, Kanada’dan bile uzak görünüyordu –çünkü coğrafya önemli mi?– kitaplarda adı çok geçen Ege, Akdeniz bir yana, düpedüz başka bir dünya söz konusuydu belki. Öylesine uzak!. İnsanlar mı? Hayır hayır, hemen yanlış anlaşılıyor işte, insanlar onu hiç ilgilendirmiyor ki! Yakın olsun, uzak olsun, insanlar onu hiç mi hiç ilgilendirmiyor. Tam tersine. Keşke gidilen yerde hiç insan olmasa. Hele buradakilere benzeyenler, asla, asla! Ha, bir de asıl önemlisi, trenle gitme fikri. Bu buluş, özellikle çok ilgi çekici bir değişiklik olarak kızın büyük tezahüratıyla karşılanmıştı. Buna ne demeli? Yani, baba bunu duysa ne derdi acaba?

Baba’nın gene içinden hem gülüp hem kızarak, “trenin uçaktan çok ucuz olduğunu sanıyor bu aptal!” dediği, hiç öğrenilemeyecekti kuşkusuz, çünkü adamcağız, ses etmeden iki tren bileti parasını verdi oğluna: Trenle gitsin de görsün, anası kılıklı! Eski günlerin acısını hatırlamak bile istemiyordu baba. Acı ne söz, zihni donmuş gibiydi düpedüz. Oğlunun cebine bolca para bile koydu: “Sefil olma oralarda!”

Anne ile mektuplaşıldı. Nasıl mı? Baba’nın, tüm mektupları yok ederken hep en son zarftaki adres parçasını sakladığı ortaya çıktı. Bunu neden yaptığını söylemedi kuşkusuz. Genç de sormamıştı zaten. Bir mektup alınıyorsa yazanın adresini saklamak doğaldı besbelli. Oysa hiç de öğle değil. Baba, gerçekte anne’nin, adresini değil kızlık soyadını saklıyordu. Yani, o soyadı değiştiği anda, adres filan da “cehennemin dibine!” giderdi çoktan. Ama bunu söyleyebilir miydi oğluna?

Genç, bu çok erken yorulmuş, bu hiçbir kuşağa girmediği halde en bitik kuşaktan daha ihtiyar oluvermiş, ama şefkat bekleyen yetim çocuk bakışıyla, ateşli ve genç görünen babasını yeni fark ediyor gibi sevmeye başlamıştı. Ya da hayır, aslında onu sevdiğini fark etmeye başlamıştı. Belki de “yabancı” olduktan sonra daha derinde duymuştu bunu. Her neyse. Üstünde durmuyordu. Dönünce hallolurdu her şey. Şimdi gidişe bakmalı. Kafasına takılan bir sorun vardı çünkü. Evet, anne’ye mektup yazılmıştı. Elbette ki babası değil kendisi yazmıştı, bunda anlaşılmayacak bir şey yok. Daha en başta: “Yani annemi görebilirim, öyle mi?” diye sorduğunda baba: “Bir an olsun peşini bıraktı mı ki? Git, gör, buyur git. Ama mesuliyet kabul etmem bir daha!” dememiş miydi? Olsun. Ne çıkar? Kendisi yazmıştı işte anne’ye ilk mektubu –ya da artık, annesine! Dilinin ne kadar bozuk ve kötü olduğunu tahmin edebiliyordu, çünkü bunu kontrol edecek yakınlığı bile kalmamıştı Türkçe ile. Utanılacak bir şey miydi bu? Çok sıkılmıştı, ama babasından yardım istemeyi de kendine yediremezdi. Hem, yardım eder miydi acaba? Etmezdi, kesin!

Sonra; müthiş bir merakla yanıtı beklemişti. Ama nedense –anne’ye bıraktığı sürenin onu nasıl telaşa soktuğunu nereden bilsin?– mektup değil telgraf gelmişti, buz gibi soğuk telgraf kağıdı üstünde, kısacık: “Çok sevindim. Trenle gelmeniz harika. İstanbul’da garda karşılayacağım. Arkadaşına da sevgiler. Özlemle bekliyoruz. Annen”.. Her şey bir yana, garda nasıl tanıyacaklardı birbirlerini? İşte buna kafası takılıp duruyordu. Ya buluşamazlar da gene tersyüzü geri dönmek zorunda kalırsa? Bu tehlike aklına geldikçe dehşete düşüyordu. Yanıtta neler neler beklemişti. Belki fotoğraflar hatta. “Bir an olsun peşini bırakmamış” olan o anne şu en önemli beklentiyi neden anlayamamıştı acaba? Boşuna mı telaşlanıyordu kendisi –baba zaten hiç oralı değil gibi– ya da annesi başka bir şeyler mi demek istiyordu? Soğuk olsa bu kadar kısa bir telgraf metnine trenle ilgili sözleri niçin soksun, çok da ilginç ayrıca.. Hele, arkadaş’ı unutmaması? Değişik biri olmalıydı bu anne, dur bakalım.

— Baba..

— Ne var?

— Ayrılırken çok küçüktüm. Annemin yüzünü hatırlamaya çalışıyorum, tam çıkaramıyorum –hiç çıkaramıyordu oysa–, sende fotoğrafı filan yok mu?

Baba’nın yüzü neden böylesine gerildi? Çok saçma değildi sorduğu..

— İstasyonda nasıl tanıyacağım onu, söylesene. O beni tanıyamaz herhalde, yani, ya buluşamazsak..

Ama sürdüremedi, çünkü baba’nın yüzü gerçekten unutulur gibi değildi, genç kendi dehşetini unuttu o an. İlk kez babasına sarılıp ağlamak isteyebilirdi, ama yapmadı tabii. Zaten baba da hiçbir şey anlayamazdı herhalde. Onun kafası bambaşka bir noktaya çakılmıştı, hele şu istasyonda karşılama tablosu söz konusu olunca.. Telgrafta oğlunun hiç dikkat etmediği son sözcük, “bekliyoruz?” Soyadı zaten yok. Yalnızca “annen.” Ama, çoğul bir bitiş? O en korktuğu şey, o da olmuştu demek, sonunda.. Genç bu dayanılmaz anı yumuşatmak için sözü değiştirecekti ki baba’nın zorlamalı bir sesle aynı şeyi yapmaya çabaladığı sezildi:

— Garda karşılayacak, değil mi? (Oğlunun yanıtını beklemedi) Çok kolay. Perondakilerin içinde en gururlu, en kibirli, en havalı duran hatun hangisiyse, bil ki o annen hazretleridir. (Genç, ferahlamış gibi gülümseyecekti ama fırsat kalmadı) Kaldı ki, o da seni hemen tanır zaten. Gelen yolcular içinde en ukalâ veledi arasın yeter, öyle istemiyor muydu? (İşte buna gerçekten gülünür, oysa baba hiç espri yapıyor gibi değil, hatta artık kendi babası değil de bir başkası sanki, hemen ekliyor) Yalnız, yanındakileri bilemem!

Ne kadar, ne kadar yumuşak söyledi bunu? Hiç onun sesi değil. Ne demek oluyor? Bir bildiği mi var? Başka biri.. Boğazına yapışan düğümden dili tutulmuştu gencin. Karşısındaki insan, o koskoca adam, eriyor, silikleşiyor gibiydi, küçülüp uzaklaşan bir görüntüydü sanki, iki boyutlu, siyah beyaz..

— Anlamadım, baba!.

Duymadı bile. Yanıt yoktu. Genç, onun filmden çıkıp gittiğini bilmiyordu. Sonradan öğrenildiğine göre, engel olan da çıkmamıştı..

İyi güzel de bu kadar uzun duruşlar ne oluyor? Sınırmış. Önce çıkış diye, sonra giriş diye uzun uzun bekleniyor. Üniformalı üniformasız adamlar –çok az yerde kadın görevli görünmüştü– dolanıp duruyorlar aşağıda. Diller değişiyor. Pasaportlar çıkarılıyor, gene kapatılıp konuyor. İlk sınır geçişinde ikisi de heyecanlanmış ama belli etmemişlerdi doğrusu. Kız elbette kendisi için değil, ama bir çeşit şartlanma yüzünden ürkmüştü. Bir süre sonra, yani bir yerlerden sonra, punk benzeri saç traşı ya da “kız gibi” uzamış erkek saçları dikkat çekmeye başlamıştı galiba, ya da onlara öyle geliyordu– aslında pasaporttaki fotoğraflarından çok farklı göründükeri için görevliler birkaç kez bakmak zorunda kalıyorlardı, ama kendileri işin bu yanının farkında değillerdi pek.

Sınırlar değiştikçe kız da “yabancı” oluvermeye başladı. Delikanlının hoşuna gidiyor bu, belli, hatta kendi yabancılığının sıkıntısı değişmiş, hava atmaya hazırlanır olmuştu sanki. Türkiye sınırındalardı ama hiç Türkçe konuşmuyordu hâlâ, konuşmayacaktı da, kararlıydı, “o dili” çok kötü konuşmaktansa..

Yorgunluk pes ettirmişti ikisini de. “Harika”lık neresinde bu yolculuğun, diyordu içinden delikanlı. Bitsin artık. Kız içinse ilginç olmaya başlar gibiydi, evet, ama ilginin üstüne bile uyku bastırmasa! Zaten önce Almanya, Avusturya geçişleri çok aptal ve anlamsızdı. Yalnızca yorgunluk ve sıkıntı! Yugoslavya, biraz idare ederdi belki ama çok çok uzamıştı. Bulgaristan? Orayı geçtiler mi sahi? Geçmiş olmaları gerek. Evet, evet, çok az, bir iki kare, gerisi kapkaranlıktı. Gece geçmişlerdi çünkü. Ve şimdi, Türkiye’ye giriliyordu.. Ama hayır, bir türlü girilemiyordu işte! Gencin, o paketi özenle kontrol edip yerleştirdiğini görünce, istasyondaki uğurlanmayı anımsadı kız. Ne kendisinin, ne de gencin hiçbir yakını –yani anne baba gibisinden– yoktu ortada. Beklenmiyordu da besbelli. Ama beklenmedik bir yaşlı adam koşarak gelmiş, genci bulmuş ve bir paket vermişti. Kendileri için de çeşitli yiyecekler getirmişti. “Yolluk” denirmiş Türkçe’de. Değeri ancak yol uzayınca anlaşılacaktı kuşkusuz. Pakete gelince, o bir emanetmiş, adamın İzmir’de okuyan kızı için. Ricalar etti adamcağız, sonra da teşekkürler etti. Kızı Tıp Fakültesinde okuyormuş. Uzun uzun, heyecanla anlatmıştı genç ayrıntısını, sorulmadığı halde. Tuhaf! İstanbul’a yedi saat varmış daha. Uyusa yorgunluk, uyumasa yorgunluk. Keşke bir Türkiye haritası edinselerdi. Hoppalaa, bu ilgi nereden çıktı şimdi? Gerekirse arkadaşına sorar.. O pek biliyor da sanki. Ne biçim bir oğlan bu? Uyuyor. Ya kendisi? Tren nihayet kımıldadı. Tak.. tak tak.. çok takırdıyor buralarda.. çok.. takır.. tak..

Tünel herhalde. Kız gözünü yeniden kapatacaktı ki kompartmana güneş doldu birden. Tünelden çıkar çıkmaz güneşle birlikte bir yanda sarp kayalıklar, öbür yanda derin bir vadi görünmüştü. Hollanda’nın, yani Nederland’ın, yani deniz düzeyinden bile daha aşağıda, alabildiğine düzlükler ülkesinin bıkkınlığından gelen bu şirin, bu sarışın, bu deniz gözlü durgun kızcağız, işte ancak bu anda uzak bir yerlere geldiğini ta içinde hissedivermişti. Sarp kayaların ardında tren yolunun kıvrımı uzanırken, ötede dünya, çok az parça yeşillerle ama renk renk derinleştikçe derinleşiyordu. Anlaşılmaz bir derinlik? Kız bir bu pencereye yapıştı heyecanla, bir öteki pencereye koştu. Sevinç çığlıkları atıyordu..

Aynı kompartmandaki kesin dönüş yapan işçi ailesi, kızın sevincini saçma bulmuştu. Hatta biraz da numara mı yapıyordu ne? Tipi de –o saç traşıyla hele– numaracı görünüyordu. Ne vardı yani güzelim yeşil düzlüklerden gelip de bu çıplak kayalara sevinecek? Dağ denen şeyin icabında nasıl dağ gibi belalar demek olduğunu ne bilirdi bu Avrupalı taifesi? Şu kadar yıl onlara çalışmıştı, onların içinde –tam içinde değil tövbe, ama kıyıcığında– yaşamıştı bu aile, gene de bir türlü anlayamamıştı onları. Anlaşılmazlardı zaten, mümkünsüz. Alaman değildi bu kız hem, ya da biraz değişiğiydi. Hem kız neyse ne, ama yanındaki şu kara oğlana ne oluyordu? –Şimdi genç de görüntüye girdi. Bir şey yaptığı da yok yazık, uyku sersemi şaşkın şaşkın kızı izliyor–. İstediği kadar uzatsın saçını gâvur bebeleri gibi, istediği kadar onların dilinden konuşsun –güzel konuşuyordu herhalde ya, olsun– bilenin gözünden hiç kaçmazdı Türk olduğu. Neresinden bilinmez ama bir yerinden hemen belli olurdu niyeyse? Aman iyi ki kesin dönüşe karar vermişler, küçük oğullarını da zorla memlekete döndürüyorlardı –büyüğünü düşünmemeye çalıştılar tabii–, yahu bu veledin Türkçesi gerçekten mi kıt, yoksa hava mı yapıyor namussuz? Gerçi kendi konuşmaları da biraz şeymiş, kabaymış, öyle demişti ukalânın biri, gâvurca da karışıyormuş farkında olmadan.. Ne yani? Memleketteki vatandaşların hali tavrı pek mi kibar, hele kendilerine karşı?!..

Birbirini anlayamayanlarla dolu küçük kompartmanlardan oluşan katar, raylar üzerinde bir bilinmezliğe sürüklenir gibi kayıp gidiyor..

Genç, uyanmıştı, iyice uyanmıştı. Çünkü içini kemiren kurt da uyanmıştı. Yaklaşılıyordu işte. Hayır, tanıyıp tanıyamamak değil. O kaygı artık yerini yavaş yavaş bir heyecana bırakıyordu ne güzel! Çünkü biraz zorlanınca anne’yi, o çok eskilerde kalmış anne’yi gene de şöyle veya böyle gözünün önünde canlandırabileceğini fark etmişti ya.. Sorun o değildi, o değildi. Ah, baba’nın son dakikada ettiği lâflar da olmasaydı. Ama, bir bildiği olmasa söyler miydi onları. “Bilemem”. Neyi, kimi?

Yolcular ufak ufak kımıldanmaya başladılar. Oh, ne kadar tasasız onlar? Alıştıkları yol, bildikleri insanlar, her şey ezberlerindeydi sanki.. Kimi eşyalar indiriliyor, taşıma için son düzenlemeler yapılıyordu: Telaş, sevinç, dinginlik, iç içe! Onların yerinde olmayı ne kadar isterdi şimdi genç? İster miydi gerçekten? Yoo. Kimsenin, kimsenin yerinde olmayı isteyemiyor, istemiyor, belki de istememeye çalışıyordu. Peki, bu uzak uzak belirmeye başlayan yüksek bloklar, yonca yaprağı kavşaklar, bir yabancı’nın gururunu nasıl olup da derinden derine okşuyordu acaba? Sırf kendi konuğu olan yanındaki kızdan dolayı olmasın? Pek eşyaları yoktu. İkisinin de. Kız, uykuların en derininde yitip gitmiş görünüyordu zaten. Hiç oralarda değildi. Örneğin şu tam da tren yolunun kenarına yapışmaları şartmış gibi derme çatma kondurulmuş –çok eskiydiler oysa– ev gibi nesneleri, asılı çamaşırları, evet işte bir daha, bunları görmemişti neyse. Kimsenin baktığı da yoktu. İyi. Aa, tenis kortu, kullanılıyor da, üstelik kısacık şortlu iki kız.. değil de kadın besbelli, yani işte bacakları biraz küt ve kalın gibi, oyunu iyi oynayabilirler mi? Olsun..

Gereksiz istasyonlar durmaksızın geçiliyor. İyi. Hâlâ geçiliyor. Bütün bunlar İstanbul mu? Olamaz. İstanbul’a henüz girilmedi herhalde. Büyük müyük ama, bu kadar da büyük olamaz bir kent, bilinenlerin dışında.. Deniz! Evet evet, deniz! Hem çoktan beri deniz varmış öbür yanda. Tüh! Niye hep bu pencereye saplanıp kaldı ki! Tüh! İlk görünüşünü, ilk çıkışını kaçırmıştı işte! Çünkü, çünkü bu, gerçekten denizdi galiba, rengi, üstündekiler, yanındakiler, başka bir şey, ilk görünüşte nasıl çarpıcı olurdu kim bilir? “Deniz!” diye haykırmak geldi içinden, az kaldı çınlatıyordu ortalığı, gene şaşıracaktı herkes, tuttu dilini, sımsıkı tuttu, ta ki Türkçesini hatırlayana kadar, ama uzun sürdü ve deniz’in Türkçesini hatırladığında bina yığınlarının arasına girmişlerdi çoktan. Dişlerini sıkıp sessizce küfretti kendine, küfürler de Türkçe olamadı.. Yerine yığılıp kaldı. Yorulmuş, ya da yıkılmış, fena sıkılmıştı birden. Hâlâ istasyonlar geçiliyordu. Ya hızla gara girilir de.. göremezse? Kendini, toplayıp dikildi, bir daha gözlerini pencereden ayırmadı, sabır, sabır, çünkü artık hiçbir ilginç görüntü de geçmiyordu. Tren durdu. Duruverdi. Bu ne? Herhangi bir istasyon değil. Kimsenin bir şey yaptığı yok zaten. Bekleniyor. Kalktı neyse. Ağır ağır, bir tören açılışına girer gibi süzülmeye başladı. Ve gene ağır ağır, gözden kaybetmeye başladık nedense. Uzaklaştık. Treni üstten görüyoruz şimdi. Ve tren gara giriyor. Birinci peron olduğu belli, çünkü hemen sağ yanda binalar yükseliyor, garın yan binaları olmalı, çatıları yani, eee aşağısı? Çok tatsız türükler bunlar, hiç hoş değil. Belki de hoş, tam tersine. Yüzlerce gereksiz ayrıntıdan kurtulduk. Zaman geçiyor. Peronu içten görebiliyoruz sonunda, kuşbakışı gene, ama içten. Ne de çabuk boşalmış o kalabalık? Akıp gidiyor dışarı doğru. Ne oldu peki? O kalabalığın da içi, nerede? Duvara yakın iki, biri daha yaklaşıyor, üç kişi. İlk ikisi, önce mesafeli, hatta bir an duraklama, sonra sarılıyorlar, daha doğrusu biri, kadın, ötekine, yani saçlarından esmer olduğu belli olan ve herhalde giysisinden erkek olduğu anlaşılan ince yapılı ikinciye sarılıyor. Uzunca sürüyor bu sarılma. Üçüncü, üstten saçı sarı ama tuhaf traşlı görünen daha ufak tefek olanı, duruyor, izliyor kuşkusuz, yalnız ilgiyle izlediği üstten bile açıkça belli. Eğer bildiğimiz kız ise bu, çok dikkate değer bir ilgi. İlk sarılma bitti. Ayrıldılar. Kadın esmer değil. Çok sarışın da değil. Bir işaret.. Tanıştırma gibi. Öbür ikisi el sıkışacak.. mı? Yoo, kadın ona da sarılıyor, ama kısa ve yalnızca yanaklarından öpüyor. Duvardan açılmışlardı. Peronda kimse kalmamış. Yürüdüler. Yürüyorlar. Çıkıyorlar. Bir türlü yakından göremedik.

Dışarısı tam bir hengame. Hele burada kimsenin kimseyi görecek hali yok. Ama hayır, terslik bu ya, şimdi bizim üçlüyü çok yakından görüyoruz, başka türlü de hiç göremezdik zaten. Gene yürüyorlar. Yürüdüler. Biraz güçlükle tabii. Yüzlerini de görebiliyoruz artık. Ama hemen başka yüzlerle örtülüyor. O kadar çok yüz var ki. Her şey, her yer kalabalıkla kaplı. Bu kesintisiz ve hızlı akış içinde, örneğin en çok merak ettiğimiz şeyi, yani gencin en çok merak ettiği şeyin bıraktığı izleri yakalayamıyoruz. Anne istasyonda tek başınaydı işte. Başka bir kimse görünmedi. Hâlâ da ortada yok. Olsa şimdiye kadar bir yerden çıkardı, değil mi? Yoksa, arabada mı bekliyor? Öyle ya, normal dizilerde, pardon, konulu filmlerde, sanat filmlerinde de hatta, bu yürüyüş çoktan bir arabada son bulmalıydı. Oysa sonu yok, yürüyorlar, daha doğrusu yürümeye çalışıyorlar. Şimdi tam da bir yanı otobüs duraklarıyla trafik yığını ve öbür yanı kasetçiler, kokoreççiler –o ne sahi?–, arkasından zar zor deniz parçası görünen parmaklıklar, kuyruklarla çevrili tıkanıklığın göbeğindeler. Konuşmaları, eğer konuşuyorlarsa, hiç duyulmuyor, gürültüden. Rezalet! Genç fena sıkılıyor olmalı. Ya da seviniyordur bir yandan, çünkü bu gidişle arabaya filan varılamaz, öyleyse o başkası? Haa, elbette araba olmayacak, anne karşılamaya Ankara’dan gelmemiş miydi, demek ki araba Ankara’da bırakıldı, tamam, ama böyle durumlarda hiç değilse bir taksiye binilir, anne hiç oralı görünmüyor, hâlâ yayalıkta ısrarlılar, ne var ki önemli olan, hâlâ üç kişiler! Mi? Hayır, bir anda yalnız iki kişiler.. Kız nerede kaldı? Nerede? Çıldırmak işten değil! Başlangıçta uyku sersemliğiyle ilgisizce tıpış tıpış gelen kız çocuğu, şimdi daldırmış, hem de gözlerini açmış keyifle sağı solu, o kalabalığı, o sesleri, o bunaltıcı yığını izlemekte. Genç belki de ona karşı mahcup olmayı düşünüyordu, oysa şimdi bir de durup çaresiz onu beklemek zorunda kalıyorlar. “Çaresiz” mi? Evet genç için bu söylenebilir, çünkü kıpırdanışlarından az çok belli. Ama anne? İlk kez bu anda anne’nin yüzünü iyice yakından görebildik: Gencin gerginliği yok onda. Sanki o dalgalanmanın hem içinde hem dışında gibi; derinliğini her şeye karşın koruyan bir bakışla izliyor, ikisini de –delikanlıyı ve kızı aynı bakışın içinde nasıl tutuyor, hatta daha başka şeyleri? Bu bakışı, bu yüzü daha önce görmüş müydük, niçin yakından bakmadık, buraya kadar neler geçti? Hiç de gereksiz değilmiş o ayrıntılar, ama öğrenemiyoruz. Belki daha sonra. Anne, güzel mi, değil mi, hem güzel, hem pek de değil galiba, zaten orta yaş, göstermez artık, istese gösterir, isteyen yani, niçin istememiş, istemiyor mu, bir şey kesin ki Hollanda’dakilerden çok farklı, çok farklı evet, üstelik Hollandalılardan da farklı olarak.. Ama her şey farklı zaten, yani benzer olan yanların bile benzerliği şaşırtıcı..

Daha fazla sabredemedi, şimdi bu kadar çok şeye bakacak hali yoktu gencin. Birilerinin arasında kalmıştı sanki. Fırladı. Kızı tutup çekti, iki küçük çocuk gibi lafla itiştikleri seziliyor. Anne gülümsedi. Yürüyorlar. Daha rahat yürüyebiliyorlar artık, çünkü köprünün üstündeler. Kızın ayakları hiç gitmek istemiyor gene. Ortada, köprünün en yüksek yerinde, “ne olursa olsun” dercesine ayrıldı ve aşağıyı seyre daldı. Aşağısı yalnız deniz değil ki! Deniz gibi kaynaşan “uzak” bir yer. Üstten izlenince o birkaç metre yükseklik bile ayrı keyif veriyor. Ötekiler ilerlemiş biraz. İster istemez ayrıldı, arkalarından koştu, köprü de bitmişti zaten.

Turnikelerden geçtiler. Çok mu gerekliydi? Bir kez daha şu kalabalığı yaşamak için mi? Hem bu kez tıkılmış duruyorlar. Sıkıştıkça sıkışıyorlar. Genç iyice bunalmıştı. Haykıracaktı neredeyse. “Çıkalım buradan! Çıkalım buradan!” demek geliyordu içinden. Annesine döndü. “Anne!” Ama karşılaştığı bakışın etkisiyle sözün ardını getiremedi. Öylece kaldı.

Belli ki, ilk karşılaşmadan bu yana ancak şimdi “anne” sözcüğünü duyabilmişti kadın. Neden bu kadar uzun sürmüştü, arkada kalan yıllar kadar sanki.. Çok ama çok uğraştıran, inat, dayanıklılık isteyen yıllar. Ve korku. İşte sonunda şu bir tek sözcük, binlerce soru işaretiyle birlikte de gelse, duyulacakmış demek ki. Duyuldu. Genci etkileyen, anne’nin yalnızca bakışı değildi aslında. Kadın, hemen en güzel yanıt olan “Evet oğlum?”u diyemediğinden, delikanlının elini bulmuş, onu sıkıyordu. Kimse görmedi. Gencin kendisi belki. Rahatça bir “oğlum” diyecek kadar bile soğukkanlı olamamıştı işte, olamamıştı. Taşkınlık yapmaktan mı ürküyordu anne? Neydi peki bu sürekli bir şeylerden ürkmek? Hem, eğer böyle ise, kendi eliyle önüne yığdığı bundan sonraki sınavlarda daha neler olacaktı? Kötü yapmıştı galiba, çok kötü! Herkesin en normal karşılayabileceği şeyleri kendisi nasıl da böyle dar, böyle zor geçitler haline getirebiliyordu? Kızla göz göze geldi. Vapur yanaşıyor.

Genç de aynı anda fark etmişti kalabalığın nedenini, yani neyi beklediklerini.. Ve sevinçle elini çektiği anda da, annesinin elini fark etmişti. Ama vapura binecek olmanın heyecanından dönüp bakmaya vakit bulamadı. Türkiye’deyken Ankara dışını hiç görmemiş olmalıydı, yoksa böyle çocukça hoplar mıydı yüreği? Ama kıza ne oluyor? Onun gözleri daha az parlamadı. Vapur, hele şu Şehir Hatları vapuru, onun için de mi yeni bir şeydi? Ya da, bir başkalık, bir uzaklık mı vardı gene? Asıl kızın kendisi belki ilk bakışta buranın çok uzağında görünebilirdi. Ama hiçbir şey onun umurunda değildi. Fotoğraf makinesi filan da yoktu elinde, kendi gözlerini kullanıyordu, hemen vapurun ön ucuna koşmuşlardı, koşmuşlardı evet, ikisi birlikte, yarışırcasına. Vapur kalkıyordu.

Anne, koyu kahveringi ahşap kanepelerin birinde yer bulup oturmuştu. Yorgundu. Onları izliyordu. Öteki yolculardan da çoğunun dikkatini çekmişti bu iki genç. Ama, sarışınlık, punk saçı, ya da uzun kara saçlar nedeniyle değil, öyle şeylerle ilgilenmezdi vapur yolcusu. Ellerini birbirinin omuzuna atmış, “içlerinden” öpüşerek oturmakta olan, veya kolunda plastik çizim çantasıyla işinden dönen, çeşit çeşit tipte, çeşit çeşit giysili genç kız ve erkek doluydu bu saatte, ama böylesine heyecanlı ve hareketli olanı, değişik bir şeydi. Durdukları hiçbir yerle yetinmiyorlar, iskeleden sancağa, yeniden iskele tarafına, daha ileriye, koşuşup duruyorlardı.

Anne’nin içi ferahlamıştı biraz. Biraz yani. En azından şu geçişte “kader”, hep düşüş değil bir de yükseliş gösteriyordu işte. Hep yanlış yapmak şart değildi ya, olmamalıydı. Aman uçakla gelsinler, hemen onları sahilde en güzel bir tatil yerine uçurayım, o ortamda konuşalım her şeyi, demek kolaydı, o da bilirdi böyle demesini elbet, borç harç ne yapar eder böylesine kritik ilk buluşma için, sorun paraysa, o parayı bulurdu. O kadar da yalnız değildi –bunu düşündüğü anda kafasından kovdu hemen, hele şu gece geçsin, bir geçsin– evet, konuşmayla ne halledilirdi ki? Yalnızca söz, neyi açıklayabilirdi? Arkasında, önünde, kafasında yığılan başka başka boyutlu ve iç içe geçmiş o kadar çok şey vardı ki, işte hâlâ en sıradan herhangi bir sözü bile doğru dürüst becerememişti. Gene kendi kendine kızma faslı başlıyor galiba. Bu kötü. Bu olmamalı. Kontrol. Kontrol. Tüm yaşamı boyunca kendini kontrolda tutmuş da ne geçmişti eline? Ama olsun.

Çok yanlış değildi yaptığı. Belki çok riskli, ama asla yanlış denemez henüz, evet henüz denemez. Hem öteki “kolay” sanılan yolda, oğlunu daha kazanmamışken tümüyle yitirmesi kesin gibi görünmüyor muydu? Herkese açık olan o yolu kendisi kendi eliyle.. hayır, o kadar değil, ama bir şekilde kapalı, kapatılmış, çıkmaz! Aldatıcı bir tatil birlikteliğinde, içi boş bir sürü gevezelik, günah çıkarmalar, belki yalvarmalar, tiksinti verici, sulu gözlü, aşağılanmalar –en korkuncu– evet ya, niçin döndün, hayır bunu soran delikanlı değil henüz, o hiçbir şey soramadı, kendisi de, ama soru bu! Peki nereye döndün? O tatil yerine mi? Döndüğün yer o muydu? Tatil mi yaşıyorsun hep? Bu tatile Hollanda’dan da gelinebilirdi, aynen böyle ve üstelik daha rahat olanaklarla, örneğin borçla değil, kendisi gibilere hava atarak! Gerçekten de kendisi gibi birinin, ailesini dağıtmak, oğlunu belirsizliğe, boşluğa terk etmek pahasına, dönelim diye diretmesi, döneceğim diye diretmesi, sonra da dönmesi, kolay anlatılabilecek bir şey değildi. Ünlü filan biri olsa, mutlaka ülkemde olmak istiyorum demesine kimse karşı çıkmazdı belki, hatta iki kat erdem sayılıverirdi. Oysa kendisi, tüm yaşamını toplasan, yüzbinlerce benzeri kadar bile bir şey başaramamış, son derece sıradan bir genç kadın.. Yapabilirdi oysa, suç hep kendinde değildi ki.. Hem, orada kalsa ne olacaktı yani? Demek, yalnızca kendini düşünmüş oluyordu. Hayır, hayır, hayır, diye bin kez bağırsa, aldatıldığını kime anlatabilirdi? Hele oğlunu, hatta kocasını bile kendisinden de fazla düşünmüş olduğunu, hangi sözlerle anlatabilirdi artık? Anadilini bile bu kadar unutmuş bir çocuğa? Ne fırtınalar yaşadı o, ne hallere geldi kim bilir, şimdi hemen –elini birazcık tutuvermek ne söz– kolundan, omuzundan, belinden kucaklayıp sorular yağdırmamak için kendini nasıl tutuyor, daha ne kadar tutabilecek?

İşte, işte şurada.. değil, oradalardı, ne oldular, zaten bu ana kadar da, anne’yi bile değil, hep köpükleri, vapurun denizi yarışını, martıların yem üstüne pike yapışlarını, duran gemileri, belki de gidiyorlar ama çok ağır, uzak sırtları, binaları, sonra gene denizi filan görmüştük, nedense. Peki nereye kayboldular? Telaşa gerek yok, çıkarlar bir yerden. Ama kameranın yaptığı da tedbirsizlik, hatta sorumsuzluk, turistik saçmalık düpedüz. Onları gözden kaçırmamalıydı. Kalkıp bir baksa mı? Döndü, önce belli etmeksizin arkasına bakındı. Evet, neyse ki ilkel bir telaşla yerinden fırlamamış. İşte, yan arka köşedeler, üstelik tahlisiye sandalına giriyor keratalar, yasak, yasak ama boşver, hiç değilse o arada bir yasak şey de yapabilsin işte şu kara gözlerinden hayat fışkıran çelimsiz oğlan –Allah kahretsin, saç rengini, gözlerini babasından aldığı iyice belli şimdi, o da aynen böyle saf, böyle çocuksu, böyle sırf heyecan dolu bakardı, içini sarardı insanın, nasıl öyle bağnaz bir kabadayı olup çıkmıştı o adamcağız, nasıl, sırf Hollanda yüzünden olamaz, peki ne, nasıl?– Evet şu mutluluktan uçar gibi ince bacaklarını sandal kenarından uzatan yabancı oğlan..!

Kesinti oldu. Anne farkında bile değil. Neyse ki genç çok uzaktaydı. O “yabancı” sözcüğü hiçbir yere geçmedi. Çok sonra, çok sonra öğrenecek anne ve öğrendiği zaman..

Şimdi anne görüntüde. Yorgunluğu artmış, göz kapaklarından belli. Uykulu gibi. Bir tuzak, bir tuzak mı örmüştü önlerine, ikisi aşabilecekler miydi o tuzağı, el birliğiyle, ikisi.. sabah, birden sabah gelivermişti aklına, kovdu gene.. ne oluyor, bu kadar kuruntu ne?. Oğlunun bu ülkeye, bu ülkede annesinin yaşadığı hayata, daha doğrusu bu ülkede yaşanan tüm hayata, bu anlaşılmaz kördüğümün içine, adım adım yaklaşarak, yaşayıp yaklaşarak girmesini istemişti. Bundan daha basit ne olabilir? Gözlerini açık tutmaya çalışıyor.. Bir an nedenini anlayamadığı bir sevinç duydu. İyi ki böyle bir kız arkadaşıyla gelmişti oğlu. Tuhaf bir teselli. Kızı tanıyor muydu ki? Uykusunu bastırarak kızı daha dikkatle izlemeye çalıştı. “Yazık. Şimdi şu kızcağız benim ona tepki duyacağımı düşünüyor belki. Oysa onun şu saç traşı umurumda bile değil benim. Kim bilir neye, kime, kimlere karşı. Olsun. Beni protesto etmiyor ki. Ama bilmediği bir şey var. Ben onun o pervasız bakışına güveniyorum. Bir şeylere güvenmek istiyorum.. artık.. bu kadarcık.. bile..” İyice ağırlaşan göz kapaklarını daha fazla taşıyamadı. Yanına gelip oturanlardan uyanana kadar.. –daha önce çaycının, kalem, suluboya satıcısının sesinden de uyanır gibi olmuştu ama hemen dalmıştı gene–.

Martılardan birinin aklına esti, ayrıldı gitti, uçmasını kararlıca sürdürüyor, kuzeye doğru. İzlendiğinden haberi var mı? Kızın aklına Frisland kıyıları gelmiştir. Belki orada, belki bir zamanlar, gemiye benzeyen gemilerde, tayfaya benzeyen tayfalar, kaptana benzeyen gemiciler, belki onların içinde de özelllikle biri ve buradaki gibi denize benzeyen bir deniz.. “Frisland”, dedi kız, fısıltı gibi. Genç, Hollanda’nın başka dil konuşan o en kuzeyini görmemişti, duymuştu, derslerde mi, başka birilerinden mi? Oradaki binaların buradan farklı olacağını düşündü. Söyledi de. Oysa kız tam tersine, buradaki binaların oradakilerden farklı olduğunu savunuyordu, ısrarla, kavga edercesine savunuyordu. İyi ki de farklıydı. Şu vapur bile.. aa, gene bir seyyar satıcı.. Gözü, anne’ye takıldı.

Metroda, otobüste, uyuyan insanlar ona hep işçi olarak görünürdü. Bu anne, neydi, Hollanda’da mı, burada mı, neydi, ne yapıyordu? Dayanamadı, soruverdi birden.

— Annen, Hollanda’da çalışıyor muydu?

— Hayır.

— Burada?

— Evet.

Genç, bilmiyordu aslında, ama sıkıldığı için “evet” demişti.

— Ne iş yapıyor peki?

Bu kez sustu genç. Sıkılmaktan çok utanç duymuştu, öylesi bir sıkıntı yani. Gene bilmiyordu işte, kendi annesi hakkında daha bilmediği neler neler vardı üstelik. O susunca kız da sustu çaresiz. Ve o anda kafasına dank etti. Ne biçim sorular sormaya başlamıştı sahi? Hiç olmazdı bu. Nereden çıkmıştı birdenbire? Ya kendisine de sorulursa? Neyse ki genç hiç oralı değildi. Daha önce hiç görmemiş gibi, ilk kez karşılaşıyor gibi, uyuyan kadın’ı seyrediyordu, bu onun annesiydi, renkleri, tonları pek tutmuyordu ama annesi buydu onun, işte orada, az ilerideki kanepede, yalnızca göz rengi görülemiyor, çünkü gözleri kapalı, kirpikleri görünüyor ama, görünüyor, onlar da açık renk.. Kıza döndü, o da suskun, aynı noktaya bakıyor, daha bile dikkatle bakıyor sanki, ama biraz değişik bir bakışı var..

Kız, onu bir filmde görmüş olmalıydı, filmlerde.. Hayır, hayır, şimdi anlaşıldı, daha da garip, ürkütücü bir şey, öyle bir kadın yok çünkü, o kendisi bir film orada, tabii tabii, baştan beri, ilk andan beri de böyleydi, kız ona hep bir film izler gibi bakabilmişti. O soruların rahatlıkla dilinden dökülüvermesi de bu gariplik yüzündendi herhalde. Demek ki.. bundan sonra da sorabilirdi! Sormaktan kendini alamayacağını hissettiği için bahane buluyordu kendine belki de.. Ya bir de, anne’nin yıllar önce setten atıldığını bilseydi? Nereden bilecek? Anne’nin kendisi bile hâlâ bilmiyor ki bunu. Üstelik bu kızın da daha en başta istenmediğini, listeden silindiği halde sırf bir inat yüzünden “mecburen” kabul edildiğini de bilmiyor, bilemeyecek. Kız ise, unutmuş çoktan, umurunda değil, onlar kim oluyormuş!..

Sessizce gelip anne’nin birer yanına iliştiler. Öteki yolcular nasıl hemen anlayıp da sıkışarak yer açmışlardı? Amma komik memleket burası. Anne uyandı. Beklemiyordu sanki. Şaşkın, gizli kameraya yakalanmış gibi. Yanına oturanlar, aralarında başka bir dil konuşuyorlar, Hollandaca olmalı, gırtlak seslerinden belli, ama anlayamıyor, öğrenmeden unutmuştu zaten, gülümsemeye çalıştı.

— Ne iş yapıyorsun sen?

Sessizlik.

— O sordu da..

Anne, yumruk yemiş gibi oldu. Sorudan değil. Oğlunun yaptığı eklentiden. Buna gerek duymasından. Ne kadar uzaklar birbirlerine? Niçin kendisi doğrudan soramıyor, sormuyor da, kız arkadaşının sorusunu iletiyor ve bunu özellikle belirtmek gereğini duyuyor? Oğlu kim peki, nerelerde? Demek ki daha önce çılgınlıkla Hollanda’ya gidip onu arasa –bulurdu kuşkusuz, sorun o değildi– ve pat diye karşısına çıksa, gel filan demeye kalksa, hatta, mektuplarımı baban sana vermiyor, değil mi, peki sen niye soruşturup tek satır bile yazmadın, ne düşünüyorsun, işte buradayım, yüzüme söyle, diye yalvarmak istese, başına neler gelecekmiş, nasıl aşağılanacakmış, nasıl her şey o anda kesinlikle bitip tükenecekmiş, belli olmuyor mu? Sırtından aşağı soğuk bir ter boşandı. Çok zordu, başkalarına anlatamayacağı kadar zordu beklemek, suçlanmadı da değil, açık kapalı suçlamalar seziliyordu pekâlâ, ya da, unut, aldırma, diyenler, ama işte, beklemenin sonucunu almıştı, şimdi bir şans, büyük bir şans söz konusuydu. O da elden gidiyor muydu yoksa?

— Bir yayınevinde düzeltmenlik yapıyorum, dedi. Der demez de yaptığı gafı anladı. Çocuğun yüzü kararmıştı çünkü. Düzeltmen.. Türkçe bir sözcük bu, yani öztürkçe denen türden, olmaz olsun. Karşısındaki genç biliyor mu bunu, Türkçe diye ne biliyor peki, ne kalmış? Bir an önce çekip bir kenara, her şeyi, her şeyi anlatsa, her şeyi, her şeyi sorsa, diye geçiyordu aklından zaman zaman, kendini zor tutuyordu, ama nasıl konuşulacaktı, yalan mı?! Genç az sonra kıza döndü:

— Yayınevinde çalışıyormuş, dedi.

Yalnızca “düzeltmen” sözcüğünü anlamadığına sıkılmış demek ki, neyse... Anne bu kez iyice merakla, anlayamadan, izliyor. Altyazı, yok, çeviri yok, karmaşık bir akış. Ve kız, hiç tereddütsüz:

— Temizlikçi olarak mı? diye soruverdi. Kendiliğinden, bir anda düşünmeksizin. Başka türlü sorulamazdı, yani, başka türlüsü olamaz..dı! Sormuş bulundu. Üstelik de genç, bu kez hiç beklemeksizin anne’ye dönüp soruyu iletmişti bile:

— Anne, şey diyor, yani.. Temizlikçilik mi yapıyor orada, dedi, o söyledi. Senin dediğin de o mu?

Bir an daha gecikmiş olsa, kız sorusundan vazgeçecekti, bu kesin, ne diye sorup duruyordu ki zaten, ama geçmiş olsun. Anne’nin gülümsemesini gördü. Gördü. Korkunç bir film bu. Bir cinayet gülümsemesi. Üstelik kendisinin de içinde olduğu bir film ve kendisine bakan bir gülümseme. Ölüm gibi, sapsarı. Ama gerçek. Ve çekim kesintisiz sürüyor. Sürüyor. Başını önüne eğip öylece kaldı. Şu halini görseler nasıl gülerlerdi ona. Kimler? İyi ki “uzak”ta artık.

Anne, kafasına ağrı gibi yapışan düşüncelerin ağırlığından tıkanıvermişti işte gene. Hollanda’da kalsa ne ağır şeyleri göğüslemek zorunda kalacakmış, bir yana, şimdi şu güzel ve kendince tepki dolu kız çocuğuna neresinden nasıl anlatılabilir ki, Türkiye’de kitapları Hollanda’daki gibi hep Hollandalılar çıkarıp Türkler yalnızca temizlikçiliğini yapmaz, kitapları da Türkler, neyse işte Türkiyeliler, yani onlar çıkarır bu.. bilinmesi zor ülkede? Kızın haline baktı. Üstelemedi. Oğlunun yay gibi gerilmiş yüzü daha fazla etkilemişti onu. Döndü, uykululuğun, yorgunluğun zerresi kalmamıştı, ama birkaç yıl birden yaşlanmıştı sanki: “Söyle bana, Hollandaca, ‘suç gençlerde değil’, nasıl deniyor?” dedi oğluna. Oğluna evet. Bu söyledikleri oğlunaydı daha çok. Ve ilk atışı isabet kaydetmişti, kuşku yok. Dahası, delikanlı parlayan gözleriyle o tümcenin Hollandaca’sını kıza değil anne’sine söyledi ve anne, şaşırtıcı bir telâffuzla kıza yineledi. Oğlunun yüzüne bir de gururun eklendiğini bakmadan hissedebiliyordu. Ama asıl, kız hakkında yanılmadığını fark etmişti anne, yakalamıştı onu, kafasını kaldırdığında! Bu kız çocuğunun da sorunları var, diye geçirdi içinden, tuhaf bir teselli gibi, onu kim çözebilir, geçelim, dünyada insanlar yaşıyor, hâlâ yaşıyor, her şeye karşın, vs. Vapur Haydarpaşa’ya yanaşıyor.

Anne, planındaki aşırılığı kabul etti –içinden tabii–, çünkü Anadolu Ekspresi ile yapılacak şu gece yolculuğunun hiçbir artısı kalmamıştı, eksisi olmazsa! Gene de, örtülü kuşet numarası ve.. aman çok şükür, başka yolcunun gelmeyeceği de belli olunca.. bir soluk alınabilir, sabaha kadar. Sabah?

Bu koskoca gece yolculuğundan geriye hemen hiçbir şey kalmamış. Belki yalnızca bir söz... Şöyle bir şey demiş anne, kendisi de hatırlayamayacak kadar yorgunken, tepesi atıp, yani “kontrolunu yitirip” demiş galiba, genç de aynen çevirmiş: “Göreceksiniz, her yanını görüp yaşayacaksınız işte, eğer istiyorsanız tabii!” Ve kız, ne ilginçtir ki yalnızca da kız, bu sözü tekrar tekrar hatırladı sonra. Hollanda’ya döndükten sonra bile.. Bazan bir şeyleri yitirmek de iyi demek ki. Tren sabaha karşı tehirsiz Ankara Garı’na yaklaşırken anne’yi çoktan kalkmış, üstünü başını düzeltmiş, bozkırı izlerken gördüğünde yarı uyku yarı uyanık bu söz yer etmişti kızın kafasında. Haa, yalnız o değil. Bir de, garda anne’yi karşılamaya gelen o adam! İnsanları tanımak için nasıl da ilk kez müthiş bir istek, bir duygu uyanmıştı içinde?..

Genç de uyandırıldı. Çocukluğunu geçirdiği Ankara olması gerekiyor bu kentin. Ama ne kalmış ki? Hayır, o zamanın Ankara’sından geriye neyin kaldığı değil sorun. Gencin kafasında kalan ne? Belki de hiçbir şey. Göreceğiz. Zaten şu sırada o en tatlı uykunun kesilmemesi için yolculuğun, evet artık sıkıntıdan başka bir yanı kalmamış olan bu yolculuğun bile, birazcık daha sürmesini isteyebilirdi doğrusu. Uykudan başka hiçbir şey düşünecek durumda değildi. Aptal aptal bakıyordu ortalığa. Kız ne çabuk toparlanıp kendisini bile uyandırabilmişti? Buna şaşmalıydı, ama vazgeçti. Anne nerede? Bir yanın kuşetlerini kim kapatmış? Açılırken çevik maymunlar gibi, hem de esprilerle kompartmanın tüm noktalarına zıplayan delikanlıdan eser kalmamıştı sanki. Ama, anne nerede? Ha, orada işte. Kıpır kıpır, gergin, bir o kadar sıcak ve ilgili olmaya çalışan, bambaşka bir hayata girmiş gibi aşırı hareketli bir kadın, içeride de oturamamış, koridor penceresinin önünde ayakta duruyor ve.. sigara içiyor. Daha önce içmemiş miydi hiç? İçmiş olabilir. Önemli bulunmadığı için o kareler montajda kesilmiş herhalde. Veya ilk anlarda kendini tutmak gereğini duydu anne. Kontrol! Oğlunun nasıl karşılayacağı belli mi? Her neyse, işte şimdi üstelik de bir iki tane üst üste yaktığı halde oralı değil. Anne’yi gördü ve rahatladı. Rahatladı mı? Rahat mı? Anne’nin gözü belli belirsiz sürekli onun üstünde. Bunu gizlemek için mi dışarı çıkmıştı acaba? Kızın dikkatini de galiba anne’nin sigara içişi değil, bu “film gibi” bakışları çekmişti asıl.

Eşyalar toplanıyor. Genç, hepsinin eşyalarına yardım ediyor, özellikle anne’ye hiç iş bırakmıyor. İçi gidiyor anne’nin. Müthiş bir şey bu, yepyeni bir şey! Ama çocukta aynı heyecan yok, hiç yok, görünmüyor, gösteremiyor belki. Hâlâ uyanamadı mı? Yoksa konuk olarak getirdiği kız arkadaşının memnun olup olmayacağı kaygısı mı ağır basmaya başladı? Tuhaf bir oğlan bu. Keşke yalnız gelseydi! O kızın gözlerini üstünde hissetti anne ve nedense kızardı. Saçma. Tren durdu.

Üçü için de tren nihayet durmuştu.

Kız, uzaklık duygusunu birden yitirmiş gibi ilgisizleşti gene. Ama saygısından, hemen fırlamadı. Bekliyor. Genç de öyle. Eşyaların kalanını yüklenmiş, anne’yi bekliyor. Onun el çantasını da almak gerekmez elbet. Fonda bir pencere indirme sesi. Başlarını çevirdiler. Anne’nin sırtı dönük. Pencereden perona bakıyor. Kim olabilir aşağıda? Hiç kimse! Anne’nin eli heyecanla –belki de yalnızca telaşla– kalktı, el sallıyor. Genç, olduğu yerde kaldı. Kımıldayamadı. Oysa kız pencereye koşmuştu bile. Dış çekim, kamera perondan kuşetli vagonu hemen yakalamış, yakınlaşıyor, tam da o pencereye. Ve iki kadın yüzü. Biri tanıdık. Öteki, biraz geride, sarışın, genç, tuhaf, pek tanıdık olamayacak bir yüz. Önemli değil. Peki, asıl beklenen nerede? Hemen her şeyin ona bağlandığı, onun nasıl karşılayacağı bilinmeden en önemli kararların verilemediği “çok önemli delikanlı”, neden perona bakan ve el sallayan bu çerçeve içinde bile yok? Siz hiç kameranın şaşırmasını fark etmiş miydiniz bugüne dek?

Perondan uzanan el, eşyaların pencereden indirilmesini bekliyor. Anne, elindeki çantayı uzattı, çanta alındı. Anne geriye döndü. Genç, eşyaları öylece yere bırakıvermiş, bakmıyor, duruyor. “Yolculuk” orada bitmişti. Kimler için? Kız, hiçbir şey anlayamamış, gülümseyerek kendi eşyalarını uzatmaya kalktı önce. Ama hemen ardından anne’nin geriye, yere bırakılmış valizine yöneldiğini fark etti. Koştu, onu aldı. Anne engel olmadı. Özellikle engel olmamıştı galiba. Kız valizi aşağıya uzattı. Yavaş yavaş kendini gene “çok uzaklar”da hissetmeye başlamış gibiydi. Nedeni çok karmaşık. Anne’nin son kez pencereye gelişine takıldı gözleri. Takılınmayacak gibi değildi. Ama üstelemedi, gencin kendi eşyası kalmıştı geride, onları almaya gitti. Garip. Genç, bırakmıyor. Birini elinde, birini sırtına almış koridordan yürüyor. Kız, öfkelenmeyi bile düşünemeden pencereye yöneldi. Kendi çantasını aşağıya uzatmak için olmalı, ama onu çeken başka bir şey daha var dedirtiyor insana. Pencereye kadar gidemedi. Çünkü anne her şeyi aşağıya iletmiş dönüyordu. Kız kompartıman kapısında ona yol verdi. Koridorda yürüyorlar. Vagon boşalmış. Kapıda duran inatçı velet dışında tabii. Babası “velet” derdi sık sık, babacan tavrıyla. En son da “ukalâ velet” dememiş miydi? Ama annesi için bir şey daha söylemişti: “yanındakileri bilemem”.. Duymaz olsaydı bunu..

Ne güzel İstanbul’da unutup gitmişti her şeyi. Evet her şeyi, her şeyi! Böyle istiyordu. Olgunlaşmış bir insan olarak kendini yepyeni günlere hazırlamıştı. Hiç soru sormamıştı bu yüzden –kızın sorusunu geç!– anne de iyi ki fazla üstüne gelmemişti, yolculuk sıkıntısı bitsin, gün gün açılırdı sisler nasıl olsa, tadınca, keyfince.. Yorgundu çünkü, yorgun. Oysa şimdi birdenbire.. Hayır efendim, hayır, başka birinin olması değildi sorun, asıl buna sinirleniyor işte, o kadar geri kafalı bağnaz mı sanıyorlar onu? Ama neden daha önce söylenmedi, yazılmadı kendisine, niçin gizlediler? Yoo, baba’nın gizlediği söylenemez doğrusu, ama bilmesi de mümkün değil, öyleyse ne demek istemişti o son sözle ve anne ne hakla şu ana kadar bekleyip böyle aptal bir duruma düşürmüştü “oğlunu”? Gene çocuk yerine kondu işte, çocuk, çocuk, çocuk!

Ne inebiliyor, ne geri dönebiliyor, nereye, hattan çekilecek vagona mı? Anne geldi. Kız da arkasında. Bakmadı ama görüyor. Hele kız, ona ne oluyor sahi, o ne karışıyor? Aslında karıştığı filan yok kızcağızın belki, ama ona karşı da rezil oldu işte! Bekliyorlar. İnemeyecek. Çekilip yol verdi.. Aldırmayıp inecekler mi yoksa? Evet, indiler, indiler.. Hiçbir yana bakamıyor, kımıldayamıyor. Oysa, basamağın hemen altında kendisine bakan biri var. Nasıl da farkına varamadı bunun? Bir el kendisine uzanana kadar..

— Üç basamağı birden atlamak mı istiyorsun?

Annesinden elini geri çekecek kadar kabalık edemezdi kuşkusuz. Ayrıca hoşuna da gitmedi değil. Bir kapandan kurtarılmıştı sanki. Yalnız, “çocuk” gibi el ele, yani elinden tutulup götürülür gibi yürümesi de olmazdı. Hele eşyanın birini annesinin alması hiç olamazdı. Böylece bir iki adımda durumu düzeltti. Ama, elinde aynı sıcaklığı tekrar, yani üçüncü kez, nerede, ne zaman duyabilecekti acaba? Bu da bir türlü kurtulamadığı, hatta gerekirse birazcığının kalmasını bile isteyebileceği o çocukluğun güzel yanıydı galiba. Şimdi yalnız olsalardı ne kadar rahat olacaktı, arkadaşını yanına takıp getirmesi şart mıydı yani? Bir fısıltı duydu kulağının dibinde:

— Hiçbir şey olmadı, hiçbir şey de kalmayacak, üzülme, lütfen..

Annesi niye söylemişti şimdi bunu, ne demek istiyordu, hep anlaşılmaz bir şeyler söyleniyor, anlamaya zaman kalmadan, olan oluyor.. Şu kız nereye kayboldu? Dönüp annesinin yüzüne bakabilse, ah bir bakabilse, neler düşünüyor acaba, kendisi için, olanlar için, bu peronlara da her ülkede aynı betonu mu döküyorlar ne? Kafasını kaldırdı, çünkü kızın ayaklarını görmüştü. Ama önünde, kız değil, anne de değil, bir eline anne’nin valizini almış olan, uzun boylu, kendisinden epey uzun, babasından da epey uzun, başka durumlarda pekâlâ sempatik bulabileceği bir adam duruyor. Bakıştılar. İlk bakacağı kişi o mu olmalıydı yani?

Anne, tanıştırma gibi bir formaliteye hiç girişmedi. Gerek de kalmadı zaten: Adam, gerginliği dağıtmak için olsa gerek, delikanlının elini sıkarken, valizi bırakıp öteki eliyle de bir elense çekmez mi? Olacak iş değildi bu. Gencin nevri dönmüştü, belli. Adamın anne’ye bakışındaki üzüntüyü gördü kız, gördü, bir de sonra dönüp, “ben böyleyim işte, ne yapayım” dercesine iki kolunu yana kaldırıp hepsine gülümseyişini! Hele bu hareketi olmasa belki adamı gene de unutabilirdi kız, ama adam jestiyle özdeşti sanki, hiçbir sözün eklenmesine gerek kalmıyordu, geri sarma mümkün olsaydı şu anda, kaç kez, kaç kez yeniden izlenmeye değerdi. Bu arada anne gene sürekli görüntü dışı bırakıldı, ya da kendisi öyle istemişti. Yürüdüler. Herkes kendi eşyasını, adam anne’nin valizini taşıyor. Ses kuşağında garın gürültüsü var. Yalnız, bir ara, geride, kızla birlikte yürüyen gencin mırıltı gibi: “Domuz!” dediği de duyuldu. Kız irkildi, ama genç anlaşılmamasını garantiye almak için “çok zekice” bir önseziyle İngilizce söylemişti bunu ve altyazıya da geçmedi zaten. İyi de, önde yürüyen anne ile adam niçin bir an durakladılar? Bu anlaşılamadı. Gene yürüyorlar. Sırt çekim. Gardan çıkıldı. Alan. Genel.

Uzaklardan Ankara Kalesi bile gösteriliyor, niyeyse? Turist bir kız geldi diye mi? Onun öyle şeylerle ilgilendiği yok ki! Ama gösterecekler illâ. Ne kadar da uzun çekmişler, dahası, montaja da aynen girmiş, bir folklor ekibi eksik, kılıç kalkan meselâ! Ama hayır, yanılmışız, başka bir numara varmış meğer: Gencin uzun süredir umut kestiği, beklenmedik bir duruma kaydırma oldu. Bir arabanın yanına gelindi, duruldu. Hatta anahtar çıktı. Gerçi bir Volkswagen bu, oldukça da eski görünüyor, ama olsun. Ne var ki, anne’nin değil “arkadaş”ının arabası. Ön bagaj kapağı açılıp eşyalar kondu, hepsi sığmadı, kapılar açıldı, kolayca yerleşti herkes, marş! Adam marşa bastı. Motor almadı..

Garın arkasındaki park alanında her çeşit markadan en son modeller dahil pek çok araba dizi dizi duruyordu. Ama kendileri bu çalışmayan arabaya binmişlerdi. Bir daha, bir daha.. hayır, motor almamakta inat ediyor. Peki arabada yüzü ekşiyen, bu duruma bozulan kimse var mı? Yoo. Bu ilginç işte. Adam dahil, kimsenin aldırdığı yok. Anne önde, gençler arkada, bir kez daha marş.. Sonuç yok. Adam, meraklı bakışlar arasında –anne hariç tabii, o alışkındı galiba– kapıyı açıp dışarı çıktı, gene kollarını açarak aynı jesti yaptı ve minik Volkswagen’i itmeye başladı. Kız hemen anladı espriyi, genci de itiştirerek dışarı fırladı:

— Hurraaa!

Artık hiç kuşku yok, bir “Tati” filminde yaşıyordu kız, uzakların da uzağında, düşünemeyeceği kadar! Hurraa!

Genç, biraz geç anladığına bozuldu kuşkusuz, ama katılmakta gecekmedi. Birlikte itmeye başladılar. Adam içeri atladı, debriyaj, vites, debriyajı bıraktı, araba çalışıverdi. Bu kez iki genç birden:

— Hurraa!

Anne de inmişti, zorunlu olarak elbet, ama aslında izlemeyi de istemişti herhalde, halinden belli, çünkü ilk kez gülümsedi; bu, o sarı, filtreli cinayet filmi gülümsemesi değildi şimdi, gerçekten gülümsemeydi, bıraksalar gülecekti de hatta, çünkü gençler gülüyordu, coşkuyla! Arkaya, onların arasına geçmeyi bile düşündü, ama o kadarına cesaret edemedi, gene en son, öne oturdu ve araba hareket etti. Birden arabanın içindeki sıcaklık, hissedilir oranda artmıştı. Peki bir film sıcaklık artışını nasıl verir? Veremez kuşkusuz. Ama biz cildimizde, gömleğimizin üstünde, yüzümüzde bunu duyabiliyoruz. Nasıl mı? Kamera hızla üst çekime geçtiğinde, eski püskü “vosvos”un son model arabalar arasından gırgırla sıyrılışını, sonra ilginç bir simitçi yanında örneğin ağırlaşıp onunla sohbet ettiğini, neredeyse ardından hızlanarak bir BMW’yi sollayışını ve kahkahalar atışını –oysa hiç ses yok– duyuyoruz, yalansız! Bravo doğrusu. İlk kez, ya da biz öyle sanıyoruz, bir film, romanda anlatılamayacak bir ayrıntıyı, bir sıcaklık yükselişini bize aktarıyor. Enfes! Durdu.

Aynı keyifle duruverdi araba. Ve aynı keyifle iniverdi insanlar? Sanki oraya kadar arabada sürekli şarkı söylemişlerdi. Dar bir asfalt sokağın kaldırımındaydılar. Sıra sıra dört beş katlı, binalar. Aralardan arka bahçelerin kavak ağaçları görülüyor. Adam, vedalaşırken bu kez gence elense çekmeye cesaret edemedi. Hâlâ hiçbir şey konuşulmuyor. Anne, arabanın arkasından belli belirsiz bir el salladı. Ötekiler de katıldı. Arabanın korna sesi. Hatta adam’ın el salladığı görüldü. O kadar. Anne’nin durgunlaşması hepsini etkilemişti herhalde. Adamın gidişi de.. Daha doğrusu, anne’yi durgunlaştıran o gidişti, evet, bir el sıkışamadan. Bir şeyler devriliyordu sanki ve ayrılık öncesinin son “tatlıya bağlama” neşesi de yaşanıp geçmişti. Sokak yeni yeni uyanıyordu. Anne, sıvası birkaç yerinden dökülmüş, yeşil badanası kurşunîleşmiş –önceden kurşunî yapsalarmış ya– binanın girişine yöneldi. Nedense valizini illâ kendisi taşımak istemişti. Gencin üzüldüğü belliydi, ama ısrar etmekten çekindi, çünkü kimse konuşmuyor hâlâ.. Dönüp kıza baktı, o anda ayağı kaldırımdaki bir çukura girdi, sendeledi, Hollanda’da kaldırımda çukur var mıydı diye düşünecek oldu, sinirinden hızla yürüyüp en öne geçti ve merdivenleri çıkmaya başladı. Oysa arkasından gelen yoktu. Anne, biraz da mahcup olmuş bir duraklamayla girişten sonraki merdivenleri “inmeye” başlamıştı. Ev, bodrum kattaydı.

Genç, ilk kez sessizliği bozdu ve bir küfür savurdu, küfür Hollandacaydı, kendi sersemliklerine, üst üste yaptığı sersemliklere küfrediyordu. İkinci ses kızın gülme sesi oldu. Üçüncüsü, anahtar. İçeri girdiler. Loşça bir holden kapısı açık salon ve salonun demirli penceresinden de arka bahçenin şaşırtıcı yeşili görünüyordu. Birden herkese bir ferahlık gelmişti. Gencin ilk dikkatini çeken şey, salonun ortasındaki sehpa üstünde açık duran kitap oldu. Hemen bakmak için fırlayacaktı, ama aklına geldi, Türk evlerine ayakkabıyla girilmezdi. Ayakkabısını çıkarmak için eğildi. Kız da ona uydu. Ama arkadan kapıyı kapatıp dönen annenin sesi duyuldu –nihayet!

— Çıkarmayın, çıkarmayın, geçin!

Kendisi de ayakkabısıyla mutfağa yürümüştü. Genç hem şaşırdı, hem sevindi, dosdoğu sehpaya koştu, ama açık duran kitaba daha varmadan çevre rafların kitapla dolu olduğunu fark etti. Durdu. Öylece durdu. Epey bir süre. İçeriden anne’nin sesi gelene kadar:

— Haydi, yüzünüzü yıkayın, hemen kahvaltıya. Ben işe yetişeceğim çünkü, kusura bakmayın, gündüz ne isterseniz yapın, akşam gelişinizi kutlarız, olmaz mı? Haydin!

Gencin içi burkuldu bir an. O yorgunlukla bir de işe gidecek, öyle mi? İçinden tuhaf bir koruma duygusu geçti. Annesi değil de başka bir kadın olsa, gene aynı şeyi duyar mıydı? Ama elinde olmaksızın bambaşka bir şey söyledi. Sanki metinde öyle yazıyor da mecburen söylüyor gibi:

— Biz bir duş yapsak, hiç uzun sürmez, iki dakikada!

— Duşu öğleden sonra yaparsınız. Su kesik çünkü.

Su kesik. Ne demek bu? Kaldırımdaki çukur gibi bir şey mi? İşin kötüsü, kıza nasıl anlatacak bunu? Pencereye dönüp –kız hemen eşyasını bırakmış, arka bahçenin seyrine dalmıştı çünkü– ona seslendi:

— Gel, önce kahvaltıya, duşu sonra..

Ama kız orada yok, nereye.. Aaa, holdeki gaz lâmbasını görmüş, başından ayrılamıyor! Gaz lâmbası? Kendisi nereden biliyor ki onu? Biliyor. Hem de adi bir alet olarak. Karanlıklarda hemen bulunup yakılır, pis pis gaz kokar ve beklenir, ne beklenir? Başka yerler zifiri karanlıktır. Tuvalete de onunla götürürler çocukları..

— Hatırladım! diye bağırdı birden. Çok yüksek bağırmıştı, ama Hollandaca tabii, çünkü kızaydı bu seslenişi, biraz da kendine, birilerine, bir şeylere, sıkıntı hatta kızgınlıkla:

— Hatırladım!

— Neyi?

— O pek meraklandığın lâmba da süs için durmuyor orada, biliyor musun?

Ve kızın sormasına bırakmadan ekledi:

— Elektrikler de kesilir burada ve onu yakarlar, anladın mı?

Oysa kızın kesilme mesilme umurunda değildi. Heyecanla zıpladı:

— Harika! Yanıyor da ha? Harika! Bu gece elektiriği söndürüp bunu yakalım, n’olur, bir tane alıp götürelim bundan! Bulabilir miyiz?

Genç, gene bir küfür savuracaktı, tuttu kendini, yalnızca içinden söylenmekle yetindi:

— İyi, duş için de suyun gelmesini beklersin öyleyse, tasla su döküp yüzünü yıka da aklın başına gelsin..

Bu kadar da değildi kuşkusuz, musluklu bidon vardı, vs. Genç, –anne’nin bir ara kaygılandığı gibi– gerçekten esas geliş nedenini bile yitirecek kadar aşırılıkla hep kıza karşı bir çeşit sorumluluk baskısı yaratıyordu kendi kendine. Oysa kız hiç de o havalarda değildi, farkına bile varmıyordu, anlamıyordu ki böyle şeyleri. Dahası, beklenmedik şeyler de yapıyordu zaman zaman..

— Kahvaltı hazır!

Mutfakta küçük masanın çevresine oturdular. Ama iki kişi. Kız gene yok. Anne’nin işe yetişmesi gerektiğini genç ona iletmemişti, unutmuştu diyelim. Tam bu kez biraz öfkeyle kesin tutup getirmek için yerinden fırlıyordu ki kız elinde bir İngilizce kitapla mutfağa girdi. İki üç tanecik olsa ilgilenmeyecekti belki kız, ama birkaç raf dolusu İngilizce kitabı görünce aralarından bunu –“Gordion Kazıları” üstüneydi galiba– çekip getirmişti. Artık doğrudan anne ile konuşabilirdi demek, İngilizce:

— Bu kitabı okumuşsunuz herhalde, içinde notlar var, sizin mi?

Birden buz gibi oldu ortalık. Anne’nin olsa olsa –eğer unutmadıysa üstelik– Hollandaca bilmesi akla gelebilirdi, ama İngilizce? Bunu hiç düşünemezdi genç. Eğer doğruysa, kendisinin yaptığı, “domuz”luk da değil, aptallık, eşeklik, evet düpedüz eşeklik oluyordu. Kafasını önüne eğdi, hafiften dudağını ısırarak anne’nin vereceği yanıtı bekledi. Bekledi. Kız üsteliyor.

— İngilizce biliyorsunuz, değil mi?

Anne’den nihayet ses çıktı, ama Türkçe: “Okuduğumu anlıyorum, ama konuşamıyorum. Bunu çevirir misin lütfen?”

Genç, kafasını kaldırmadan, mırıldanır gibi ve özellikle İngilizce sordu: “Yalnız, okuduğunu mu?” Anne bu kez, her ikisine de yanıt olacağı için biraz rahatlayarak İngilizce “konuşmaya çalıştı”: “Evet,” dedi ve kıza dönüp ekledi: “Biraz”. Bu kaçamakları kimse yutmamıştı. Kız usluca yerine oturdu: “Olsun,” dedi, “biz yardımcı oluruz.” Sonra sustu. Kasıtla mı yapmıştı bunu? Niçin yapsın, ona ne oluyordu ki? Ama hayır, kim ne derse desin, o “adam”, kaos’un dışında tutulmalıydı, yok olup gitmemeliydi örneğin, hele iki kolu yanda kırık, asla bırakılamazdı, inkâr etmiyor işte! Peki neden? Kimdi o, ne ilgisi var? Kuzeyin bir gemicisine mi benziyordu, yani daha yakın birine, örneğin içkiden ölen, ya da terk edilen, konuşturulmayan birine..

Anne, gencin çayını doldururken kulağına eğildi: “Aldırma,” dedi, “bitti zaten, sonra anlatırım.” Genç iyice şaşırmıştı, doğruldu: “Ne bitti?” Anne, aceleyle geçiştirdi: “Hiç. Karar vermek için seni bekliyordum”. Çaylar içiliyor. Çok uzun, gereğinden çok çok uzun geliyor ilk yudumlar bile. Şu sırada bir “flash back” öylesine zorunlu ki, hem bir değil birkaç yönden ve yalnız izleyici için de değil, onlar için, evet, o üçünün –kız dahil elbette– öylesine ihtiyacı var ki “geri dönüş”lere! Ama haincesine bir kurgu hiç zaman bırakmıyor. Çaylar içiliyor, hâlâ. Akışın içinde bir an boşluk yok. İşte telefon çaldı.

Anne açmaya koştu. O’ydu muhakkak. Duraksayarak açtı. Ya o değilse? İçi titredi bir an. Ama gerçekten o’ydu. Fakültedeki panel bu akşama alınmış. Ne olacak şimdi? Her şey bir yana, o paneli mutlaka izlemek istiyordu anne, yani illâ onunla birlikte olma arzusu değil, ama işte.. En iyisi, konuklarını bahane etmek.. Böylece gene oğlunu, hep oğlunu bahane etmiş oluyor, rezilce bir oyun, hele o’na karşı.. çare yok:

— ..akşam, işten çıkar çıkmaz doğruca eve gelmem gerek, çocuklarla yemeğe..

Ama gencin sesi mutfaktan telefona yetişti, hem de mutlaka duyurmak, etkilemek telaşı içinde:

— Anne, bize bakma sen, bizim ne yapacağımız belli olmaz!

Ne demekti bu? Delikanlı anlamıştı da mahsus mu böyle diyordu, yoksa gerçekten ne yapacağı “belli olmaz” mı olmuştu? Düşünecek zaman yoktu işte. Hep böyle.. Bir kerecik de küçük kızlar gibi yapıversin, içinin isteğine uysun, ne olacaksa olsun, dese.. Dedi bile!

— Peki, sağ ol, ama bitince ben sizlerle kalamam, dönerim, yemeği hazırlayayım hiç değilse, olur mu?

Olur tabii, niye olmasın? Ama işte gene akıntıya salıvermişti kendini. Üstelik her şeyi karmakarışık eden de kendisi. Sarhoş gibiydi. Eli ayağı boşandı. Ve yorgunluk. Ve saat geçiyor. Telefonda gene de çocuk gibi heyecanlanmıştı. Oğlan anlamasa..

İş yerinin telefon numarasını bırakmayı unutmadı. “İsterseniz oraya gelip ne yaptığımı yerinde görün. Ama şart değil, nasıl isterseniz. Kahvaltı sofrasını kaldırmasanız da olur, ev sizin, ne isterseniz yapabilirsiniz”. Yalnız bir tek şey hariç’ti, bunu biraz da şaka yollu söyledi, evet o bir tek şeyde dikkatli olmaları gerekiyordu, burası Hollanda değildi. Genç o anda ister istemez Hollanda’daki baba evini anımsadı, “burası Hollanda değil”miş, hıh, –gülümsemesini gizledi, tam tersine “erkek” yerine konmasının keyfini çıkarmayı seçti, ilk kez, ilk kez oluyor, şaka mı? “Merak etme anne, burada özellikle dikkatli oluruz!” Aynen böyle dedi. Anne aslında saçmaladığının farkındaydı, diline öyle gelivermişti işte, kökleşmiş bir alışkanlık gibi, kendine uyguladığı baskı gibi, her neyse, asıl önemlisi: “Akşama geç de gelseniz sorun değil, mutlaka kutlayacağız, belki, belki bir müjdem de olabilir!”

Hay Allah, ne anlamlara gitmez ki bu şimdi? Ama toparlayacak zaman yok. Belki hemen sabah tatile çıkma şansı vardı, ayarlamaya çalışıyordu, müjde’den kastı yalnızca buydu, ama nasıl açıklasın, ya olmazsa? Çocukların ayrı gitmelerini sağlamak her zaman mümkün, ama ne anlamı kalacak o zaman? Şu sıkışıklıkta konuşulacak şeyler değil bunlar, hele öteki konuya girmek.. Söyleyeceğini söylemişti işte, kararı karardı, yetmiyor mu? Mutfağa özellikle hiç bakmaksızın banyoya geçip aynada hızla kendine çekidüzen verme çabasına girdi. Her zaman yapmazdı oysa. Kulağı mutfakta. Hollandaca bir şeyler konuşuyorlar. Sözü bittiğinde de oğlu hemen çevirmişti herhalde, kızın neşeli ünlemi ne üstüneydi acaba, müjde’den o ne anlamıştı? Çıkması gerek. Mutfağa yöneldi. Kız, bu kez de ortası ince çay bardağını ilginç bulmuş onunla oynuyor, evet düpedüz oynuyor denebilir. Vedalaşırken kızın yanağından, hatta daha güzeli, kafasının traşlı kısmından öpüvermek istediğini düşündü. Ama o zaman önce oğlunu öpmesi gerekir, oysa onu yalnızca yanağından öpmekle yetinebilir mi, sarılmak sarılmak, hayır, kıçını pataklamak geliyor içinden, şunun kıza, yani elindeki bardakla oynayışına bakışındaki muziplik –yoo, gene de gelişmiş bu çocuk, ah bir de kendisi yetiştirebilseymiş!– Mutfağa girdi.

Şu oğlana en iyisi bir elense... İçi cızz etti:

— Hoşça kalın afacanlar!

— Dur! Senin işyerine bu kıyafetle gelebilir miymişiz? Ben de soruyorum yani..

— Elbette! İsterseniz mayoyla gelin.

Bu kez gençten kahkahalı bir ünlem yükseldi. Kız, elindeki bardağı “şerefe!” der gibi kaldırdı. Anne, ona da İngilizce hoşça kal demek gereğini duydu. O kadar da “konuşamıyor” değildi elbet. Büyük tezahürat içinde fırladı çıktı. Açık hava! Ama asıl, daha daha içteki, daha daha derindeki o tatlı kıpırtı. Akşam o’nu, tüm “karar”lara karşın, gene de görecek, görebilecek olması! Korku, korku, korku.. Korku dağları beklermiş. Kentler dağ değil ki. Ama bir de bodrum katları bekler korku! Çok bekledi, yetsin artık!

Evde yalnız kalmışlardı evet. İstedikleri her şeyi yapabilirlerdi. Gerçi delikanlı annesine “söz” vermişti ama anne’nin uyarısı da hikâyeydi besbelli, kim nereden bilecekti? Annesi bunu düşünemeyecek kadar saf mıydı, değildi elbet. Bu evde kim bilir neler yaşanmış olmalıydı. Başka türlüsünü akıl almazdı zaten. Gerçi elimizde kalan film şeritlerinde hiçbir erotik sahnenin izine rastlanmıyor ama pek inandırıcı değil. Hem gencin onları izleme şansı olmadı ki? Üstelik daha yıllarca herkese kapalı kalacak gibi görünüyordu o şeritler. Şu anda kız mutfakta uslu uslu oturmakta –hiç sesi gelmiyor çünkü– genç de salon penceresinin camına yapışmış duruyor. Peki anne, onaltı yaşına gelmiş oğlunun pek çok kızla hatta belki kadınlarla –öyle oluyormuş!– yatıp kalktığını gerçekten düşünüp, gerçekten inanarak mı yapmıştı o uyarıyı? Ah, öyle olsa keşke, bu kadarı yeterdi delikanlı için. Anne’nin gidişini izlemek ihtiyacıyla salona koşmuştu, pencereye. Ama arka daire olduğunu, camın ardındaki yeşile çarpınca hatırlamak zorunda kaldı. Bir süre öylece durgun, suskun, bahçeye baktı, baktı. Henüz öpüşmeyi bile yaşamamıştı. Hep hayalle, hep.. Aklından kovdu. Bu evde neler yaşanmıştır diye kurması bile o hayal alışkanlığından olmasın gene? Kız arkadaşıyla aralarında “öyle” hiçbir şeyin geçmediğini, akıllarına bile gelmediğini bilen var mıydı? Kim inanırdı? Döndü, pek de görmeksizin salona bakındı, ama bu dinginlik içinde olunca, istemese de o İngilizce kitaplar bölümü gözüne takıldı işte. Salona en başta o girdiği halde nasıl da fark etmemişti? Yaklaştı. Ne var ki bu sırada asıl dikkatini yandaki Türkçe kitapların başlıkları çekmişti. Bir kısmının ne demek olduğunu bile anlayamıyordu. Türkçe’yi iyice unutmuş olduğu için mi, yoksa.. yoksa bunları, Hollandaca da olsalar anlayamayacak mıydı? Kafası bulandı. Nasıl biriydi bu anne? Ve o, hiç konuşmayan adam? Hâlâ kızıyor muydu ona, daha doğrusu, gerçekten kızdığı için mi, yani ona kızdığı için mi yapmıştı bir sürü geri zekâlılığı? Kıskanmak.. Yoo, niye ki? Hiç öyle bir duygu bulamıyor içinde. Peki ne oluyor? Kendini toparlayamayacak mı, bu fırsatı da kaçırmış olarak mı dönecek? Nereye? Bir anda, trenden düşmüş de bozkırda kalacakmış duygusuna kapıldı. Kızla bu kadar uzun süre ilgilenmemesi de çok ayıp olmuştu doğrusu. Mutfağa koştu.

Uyuyor. Başını kahvaltı masasına koymuş, uyuyor. İstediklerini yapabilirler artık! Sessizce salona döndü. İş olsun diye, biraz da kendi kendine numara çeker gibi, sehpada açık duran kitabı aldı eline, kanepeye uzandı.. Kitabın elinden düşme sesini bile duyamamıştı..

“Dış. Sokak. Gündüz.

Sabahın erken saatinde, yani herkesin aceleyle işe veya okula koşturduğu bu saatlerde, sokaklar, caddeler, servisler, nasıl da erkeklerden çok daha fazla sayıda genç kızlarla, kendisi gibi orta yaşlı kadınlarla, hatta iyice yaşlı kadınlarla dolu, diye düşünüyor kadın. Hızlanması gerek, daha hızlanması. Adımlarını sıklaştırdı. Erkek çoğunluğu iş saatinden sonra çıkıyor demek ki ‘piyasaya’, bunu niye yazmıyor kimse, ‘erkek toplumu’ deyip geçmek kolay, peki kadınları illâ kadın yazarların mı yazması gerek, hem şu görünen yalnızca kadınlar meselesi değil ki, gerçek, gerçeği kim yazacak? Bunları da düşündü kadın. Ah, kendisi bir yazabilseydi! Geç kaldı geç. İşe yani. İyi ki yayınevine yakın ev bulabilmiş, ya bir de vasıta derdi olanlar? Karşıya geçmek zorunda. Şuraya bir trafik lâmbası konmadı hâlâ. Şu kornayı zartlatmasan olmaz mı, kör müsün geçiyoruz işte! Neyse şimdi sinirlenmenin zamanı değil. Oğlunun geleceğini iyi ki pek yaymamıştı ortalığa. Bir o kooperatif evini boş olduğu zamanlar kendilerine tatil için veren ahbabın hanımına söylemişti mecburen, bir de izin için müessese müdürüne.. ‘Kendilerine’ mi dedi? Pardon. Kendisine veriyorlardı evi tabii, yani haberleri yoktu, gerçi olsa da lâf edecek insanlar değildi ama olsun, bir mimar arkadaşıyla, onun VW’siyle gittiklerini söylemesi hiç de şart değildi, söylese bir yığın ilgi –en iyi niyetle kuşkusuz– kimdir, nedir, nasıl gidiyor, haydin artık, aman Allah! Tamam, ‘kendilerine’ sözü ağzından kaçmıştı, geri aldı, zaten onunla evde birlikte kalmıyorlardı ki, o yukarı köyde kalıyordu. Birlikte olalım, deyiverse ne diyebilirdi peki? Evlenme meselesinde sarıldığı gerekçe gibi bir alaturkalık da orada mı çıkardı? Gerçi gerekçe, çok uydurma bir ‘bahane’ sayılmamalıydı, yıllardır inatla peşine düştüğü oğlunu bu konuda hiç hesaba katmamazlık edemezdi elbet, ama biçimini becerememişti gene; daha doğrusu, yaşam denen şeyin tümünü becerememişti galiba ve şimdi başka türlü zaten çözülemeyecek bir giriftliğin içinde sürükleniyordu, kendi çıkmazına hem oğlunu, hem –az kaldı bir daha göremeyecekti– arkadaşını, arkadaştan çok öte yakınlık duyduğu o ince ruhlu adamı çekiyor, karşı karşıya getiriyordu üstelik.. Kaldırımda böylesine ritimsiz yürüyebilen insanların, müziğinde de ritm aranmaz elbet. Ya hızlan, ya yol ver be adam! Her neyse, arkadaşı yukarı köyü sevdiği için orada kaldığını söylemişti zaten. Ayrıca, birlikte kalmayı isteyecek olsa, yalnız tatilde değil, burada da.. Kendisi onun evine hiç yalnız gitmedi. Şimdi ise çocuklar var. Arkadaş, ister istemez yukarı köyde.. Sahi, gelecek mi ki bakalım? Gelir mi? Gelse mi? Belki de boşu boşuna birbirlerini üzüyorlar. Kimin yüzünden? Suç kendisinde kalıyor. Çünkü adam’ın hiçbir yanlışını bulamıyor. O asistan yazar –kitabının tashihlerini yaptığı araştırmacı– tanıştırdığından bu yana, tek bir kırıcı davranışını anımsamıyor arkadaş olarak. Ve düşünüyor da, o basit tanışmanın, evlenmeyi düşündürecek kadar hızla alevlenmesinde gene ona bir suç yükleyemiyor. Kendisi duygularını kontrol edememiş, açığa vurmuştu herhalde. Bak, gene kontrol işte! Sonra o yüzden olmadı mı, iş ciddileşiyor paniğiyle, numaracı ilkel hatunlar gibi, ‘bir oğlum var, yurt dışında, o kabul etmezse olmaz’ dercesine saçmalaması? Aynen böyle dememişti, tamam, o kadar da küçülemezdi, ama dolambaçlı yoldan da olsa bu noktaya getirip tıkamıştı ya durumu! Oysa mimar bey çok kontrolluydu, örneğin hiç bu tür çiğlikler yapmazdı. İyi, yapmazsa yapmasın be! Tabii, onun işi kolay, mesleğini bir türlü sevememiş de niye o sevimsiz devlet dairesinin mimarlık bürosunda ömür tüketiyor öyleyse? Asıl yapmak istediği ne peki, özlemleri yok mu, niçin yapamıyor, niçin yapamıyor, o niçin yapamıyor? Anlaşılmaz bir insan! Konuşmuyor ki! Niçin konuşmadığını biliyor aslında ve öfkelenmekle ne kadar haksızlık ettiğini düşündü, bir an onu daha şimdiden özlediğini fark etti, ancak içince açılıyormuş –bunu ondan duymadı tabii, söyler mi hiç, öyleymiş– ama o zaman da susmak bilmiyormuş ve çok çok içiyormuş, gene bir şey anlaşılmıyormuş, sonra kendisi de çok üzülüyormuş. Bu yüzden hiç içmiyor işte, en azından kendisinin yanında bir yudum bile koymuyor ağzına. Ve susuyor! Binaya girdi. Asansörün kapısı.. Yetişemedi, sinir alet! Beş kat da yürüyerek tırmanılmaz ki! Az önce düşündüğü yazıyı, evet evet sahi, o’na söylese, o’nu yazmaya zorlasa! İçi ısındı, gevşer gibi oldu. Ne kadar güzel yazabilir o, hiç kuşkusu yok, ama yazmıyor işte, zorlamakla belki, yalnızca belki tabii.. O yazacak olsa ne büyük zevkle yardımcı olurdu! Ya da, kendisi yazmaya girişmiş, o yardımcı oluyor meselâ, hayaller.. Yoo, kendini fazla ihtiraslı buldu doğrusu. Asansörü katta tutan şu gerzekleri dövmek lazım, asansör kapısını tekmelemek! İniyor neyse. Oğlunu önüne alıp şöyle uzun uzun konuşabilse.. Asansör geldi. Hayır, önce bakalım o, yani bu kez oğlu, merak edip işyerine gelecek mi, gelecekler mi, bütün anahtar bu, ama kızı da razı etmesi gerek, yazık. Demin kendisini beklemeden kapanan kapı, şimdi ta dışardan koşan müstahdem için açık tutuluyor. Şans işte. O’nu, bu kez mimar arkadaşı yani, bir anlayabilse, tam anlayabilse! İyi ki akşam görecek. Ama anlamaya çalışmaktan bile korkuyor galiba, çünkü, sonunda anlamış anlamamış bir yana.. yanlış basmasaydın be evladım, tamam haydi çık da bir kat merdiven iniver, bir de genç olacak, şişko matmazel! Ama asıl tanımaya çalışmak, anlamaya çalışmak denen sürükleyici macera içinde –hele o’nun gibi birisini– işte asıl o zaman, kendini bir daha kurtaramayacak şiddette, feci surette aşık olmaktan korkuyor! Tanıştıran asistana da rezil olacak. Bütün korkusu bu! Asansör durdu. Kadın’ın artık düşünmeye zamanı yok.”

Böyle kesintisiz garip bir metin parçası dip çekmecede tesadüfen bulunmuş. Tek kare çekilmemiş. Çekim senaryosu haline getirmeyi kimsenin gözü yememiş anlaşılan.

Evin zili çaldı. Genç, önce uyku sersemi fırlayıp açtı. Bir yoğurtçu, elinde yoğurt yumurta. Şaşkın, “hayır” dedi ve kapadı. Ama ardından heyecanla dışan fırladı, aynı hızla geri geldi, kızı uyandırdı, birlikte koştular. Pencelerden seslenen kadınlar, sokak satıcıları, çocuklar, meyveler, cıvıl cıvıl bir sokak oluşmuştu dışarda. Birbirlerine baktılar. Aynı anda baktılar. Aynı şeyi düşündüklerini nasıl anlamışlardı? Döndüler, hızla hazırlanmaya başladılar. Dışarı çıkmak! Bir an önce dışarılara çıkmak! Nereye? Elbette önce anne’nin işyerine. Öyle sanılıyor. Nitekim genç:

— Anneme telefon ediyorum, dedi. Ama o kadarla bırakmadı, sürdürdü:

— Çocukken oturduğumuz evin, ilkokula başladığım binanın adresini soracağım, ne yapar eder buluruz, bahçesini, önlüklü çocukları görelim, ne dersin?

Siyah önlük nasıl da zihninde yer etmiş, kendisi farkında değil, hatta “beyaz yakalı” da diyecekti ama kız normal gömlek yakası filan anlardı, gözüyle görsün daha iyi.. Meğer yalnızca kızın aklında öncelikle anne’nin işyeri varmış, bu yüzden ilkin şaşırdı kız, ama aldırmadı.

Zil çaldı gene. Açtılar. Elinde terazi dolusu kiraz ile bir satıcı. “İstemez” anlamında omuzlarını sallayıp kapıyı kapadılar. Dönmelerine kalmadı, bir zil daha. Bu kez sucu. “Ne güzel! Burada yalnızlık içinde ölen bir ihtiyarın altı gün sonra cesedinin kokması gerekmez. Belki ölmesine bile izin vermezler. Tuhaf.” Kız o dehşet verici şeyi yaşamış gibi konuşuyordu. Altı gün, koku.. Olabilir miydi bu kadarı? Genç espriye vurmayı düşündü: “Yabancı da kalamaz insan böyle yerde.” Ama vazgeçti ve yalnızca, yapmadığı espriye gülmekle yetindi. Kız, söylediği şeye gülünmesini anlayamadı. Hazırlık bitmişti. Genç telefona gidecekken bir kez daha zil sesi duyunca sinirlendi, açmayacaktı, ama kız dayanamayıp açtı. Kapıdan “Larus” filan gibi sesler geliyordu. Dahası önce kız niçin ilgilendiyse, İngilizce sormaya başlamış, sonra başka bir kız sesi Fransızca konuşur olmuştu. Genç de merakla koştu. Kendilerinden biraz daha büyük bir genç kız ile bir delikanlı, ellerinde ciltler, ansiklopedi pazarlıyorlar. “Larousse”un Türkçe yayını da var ciltler arasında. Genç dayanamadı sordu: “Siz yayıncı mısınız?” Karşısındakiler şaşırmıştı. “Yani, bunları siz mi yayınlıyorsunuz?”.. “Ah, nerdee,” diye yanıtladı kız satıcı gülerek, “biz yalnızca pazarlıyoruz, görmüyor musunuz? Satabilirsek yüzde alıyoruz. Hemen teslim on ay taksit de yapabiliriz.” Kız, onları, kapıda tuttuğuna üzülerek gencin sorularını noktalamak istedi:

— Öğrenciler herhalde. Öğrencilerin çoğu böyle yan işler yaparlar ya. Meşgul etmesek onları..

Kız gene İngilizce’ye dönmüştü. Kendi okul Fransızca’sıyla hiç konuşamıyordu herhalde. Kız satıcı, anlamadan erkek arkadaşına baktı –belki yalnızca iş arkadaşıydılar–, birkaç cümlelik yabancı dil pratiği bile hoşlarına gitmişti, sürdürmek istiyorlardı. Erkek satıcı İngilizce’siyle atıldı:

— Hayır biz bitirdik, ben felsefe bölümünü, bir yıl oldu, o da Fransız filolojisini. Ama şimdilik ancak bu işi bulabildik..

Ev sahiplerinin –pek de buralı gibi görünmüyorlardı zaten– şaşkın bakışları arasında kız satıcının gözü, açık kapıdan salona ilişmişti. Bu ev bir garipti, hiç kapıdan ansiklopedi alacak bir eve benzemiyordu. Uzatmanın anlamı kalmamıştı:

— Rahatsız ettik, özür dileriz.

Ve gülüşerek öteki kapılara yöneldiler. Kapı kapandığında gencin içinden onları –dikiz deliğinden olsun– biraz daha izlemek geldi, ama yapmadı. Kız da etkilenmiş gibiydi nedense. Açıkçası, keyifleri kaçmıştı biraz. Genç, telefona gitti. Ama annesinden yalnızca işyerinin tarifini aldı. Çıktılar.

Bundan sonrası biraz sessiz film döneminden kalma gibi geçiyor. Sanki montaja girmesi düşünülmemiş de yapımcılar ham filme kıyıp gırgırlarını geçmek istemişler. Gerçi başlangıçta ciddi olmak isteyen şöyle birkaç parça yok değil: Asansörde ikisinin, meraklarını belli edercesine birbirlerine bakmaları örneğin. Sonra, anne’nin masası başındalar. Anne, “düzeltmenlik”in ne olduğunu anlatmak için, kendi düzelttiği dizgi kopyasını oğluna gösteriyor, nerelerini niçin düzelttiğini filan.. Çok sıkıcı. İş sıkıcı çünkü. Genç, birkaç satırı sesli okuyor, kekeliyor. Anne, okuyamadığını sanarak üzülüyor galiba. Oysa gencin takıldığı başka şey. Çünkü o satırlarda, üniversiteye giriş sınavlarına değişik yıllarda katılan gençlerin sayıları var, beşyüzbinleri aşıp sekizyüzbinlere varan sayılar ve ardından, girebilenlerin sayıları –çok az deniyor üstelik ama ikiyüzbinin üstünde. Gencin şaşırmasını anne fark ediyor mu, belli değil, ama artık düzeltmelerle ilgilenmediğini sezerek anne şaşırıyor. Kız ise zaten oralarda değil. Bir ara anne’nin sanat tarihi mezunu olduğunu öğrenmiş, onu gözünde büyütmek istemiş, bu mekânın dışında bir yerlere koymaya çalışmış ama yerleştirememiş ve hep ardında, ardında o adam, sabahki. Ön planla ikinci plan birbirine karışıyor. Bir mucize olmazsa buradan kurtulayamayacağız, çünkü her şey sıkıcı. Ciddi bölümler bu kadar.

Ama, “temizlikçi kadın” giriyor. Girdi. İşini yapmak için. Başına buyruk, apayrı ve özgün bir “kısa metraj” başladı işte. Hatta, çok kısa metraj.

Çalışma temposu hızlanır gibi oldu. Ya da temizlikçi’nin gözünde öyle. İşe engel olmayacak biçimde uygun yerlerin temizliğini yapıyor, ufak ufak önceden yapıyor ki mesai saati bitiminden sonra kendi işi de fazla sarkmasın, kocası ile birikte aynı otobüsle dönebilsinler, evde daha çok iş var, kocası da o binanın çaycısı. Dünyanın her yerinde böyle “lâübalilik” olabilir mi? Önemli değil. Burada böyle, ya da bu filmde böyle. Musahhih’in –temizlikçi kadın epey eski, dolayısıyla “düzeltmen”in eski deyimini biliyor, değiştirmez– masasının yanında yeni yaratıklar var. Birini tahmin etti hemen, kara kaş kara göz de olsa bu oğlan anasının oğlu, belli, ama o Merihli gibi kız nereden düştü? Temizliği o masaya kaydırıp usulüyle soruyor, sözcük, ses, altyazı ya da ara yazı yok, gereksiz. Yanıtını almış olmalı ki anne’yi kutluyor, yani boynuna sarılıyor. Kızın ilk şaşırması. Sonra oğlunun üçüncü kez girdiği üniversite imtihanını –o öyle diyor– kazanması için gizli gizli dua ettiğini söylüyor anne’ye. Bunu da gencin ilk şaşırmasından anlıyoruz. Sonra ara yazılar. Temizlikçi kadın gence dönüp sırtına vuruyor:

— Ah senin bu anan, hoppalık etmiş de Almanya’dan dönmüş, bok mu var Türkiye’de, ah benim imkânım olacaktı ki!

Ona göre her yer Almanya. Gencin ağzı bir açılıp kapandı:

— Hollanda. Orada oğlunuzun üniversiteye..

— Amaan, şu sefaletten kurtulaydık, Allah kerim..

Dahası, temizlikçi kadın “Merih’ten düşen kız”a dönüp ricalarda bulunuyor:

— Kızım, seni Allah gönderdi, bize Almanya’da bir iş..

Kız iyice şaşırmış. Genç ona söyleneni çevirirken içeriye gözlüklü bir çalışan girdi, yazım kılavuzunu arıyordu, temizlikçi kadına sataştı:

— Gâvuristanlara gidip erkeklerle kırıştıracaksın değil mi?

Kadın, gözlüklüyü elindeki bezle kovalamaya başladı. Düşme kalkma. Çaycı, elinde dolu tepsiyle girdi. Kadın, kovalamayı bırakıp hemen gene kıza koştu, ama yüzü gence dönük:

— Hah, işte buncağıza bir iş bulsun, söyle, kocam diye şişirmiyorum, elinden her bir ustalık gelir, oraya bir kapağı atalım..

Kızın ağzı ilk kez kımıldıyor:

— Temizlikçilerin başörtüleri yok mu burada?

Genç de gevşemiş, rahatlıkla kadına yaklaşıyor:

— Teyze bak, senin niye başörtün yok, diye soruyor!

— Ah, Almanya’da iş bulsun bana, istiyorsa on tane kara çaput örterim! Burada şu profesörden mi kaçacağım?

Gözlüklü hiç oralı değil. Gelen çaylardan duble olanını kaçırmama çabasında. Çünkü öteki odalardan, hatta koridordan içeriye dalan kadınlar, erkekler, yani yayınevinden çalışan veya görüşmeye gelen sanatçılar, öğretim görevlileri, çaycının başına yığılıyorlar. Bardaklar elden ele kaçırılıyor, bir beyaz gömlekli, çaycıyla bilek tutuşmada, sol kolu kitap paketiyle yüklü bir esmer kız temizlikçinin zulaya ayırdığı çaylardan birini yürütüyor. Tam bir cümbüş. Piyanoyla müzik eşliği eksik belki. Kızın faltaşı gibi açılmış gözlerini görüyoruz sürekli. Anne unutuldu. Her şey unutuldu. Temizlikçi kadın, tüm hüneriyle kenara ayırmayı başardığı iki çaydan birini –öteki, acemi oğlan içindi herhalde– kızın eline ulaştırıyor:

— Bu çay kızıma, çekilin, kimseye vermem!

Renkli tabak üstünde, ortası ince cam bardak. Son kare renkli: Koyu demli çay ve iki beyaz küp şeker. Haa, bir de alüminyum kaşık. Evde, tabak camdı, kaşık ise gümüş gibi ince süslüydü.

Binadan epey uzaklaştıklarında, kendilerini açıkta rüzgârdan epey sallanmış küçük bir tekneyle sahile zar zor yaklaşabilmiş gibi hissediyorlardı. Her birinin kafasında bambaşka şeyler uçuşuyor olmalıydı. Ama henüz iş bitimi bile olmadığı halde bulvardaki bu kalabalık neydi? Bu kalabalık, kafada da hiçbir şey bırakmıyordu. Geçebilmek, gidebilmekten başka.. Nereye? Bir kararları yoktu. Dışarı çıkmışlardı, o kadar. Aslında, biraz da kızın zoruyla, akşamüstü “panel”in olduğu yerin adresini ve tarifini anne’den almışlardı. Genç, anne’nin bu yüzden biraz gecikeceğini, hem akşam istediklerini yapıp eve daha bile geç dönebileceklerini sabah kıza nerede nasıl ilettiğini hatırlamıyordu, ama demek bir şekilde söylemiş olmalıydı ki kız, “belki gideriz, sen sor, öğren” diye tutturmuştu. Evet, evet, kızda beliren bu ilgiler yalnız gence değil, kızın kendisine de garip görünüyordu ama o “kaos”lar, “bana ne”ler başka bir coğrafyaya özgüydü sanki, artık –kısa süre– değişik şeyler görme isteği öne çıkabilirdi, ya da ister istemez çıkmıştı işte, neden olmasın? Ama gencin ayağının bir türlü oraya yönelmemesi nasıl açıklanabilirdi? Genç kendisi de buna bir neden bulamıyor, aramıyordu da. Hele anne’nin, tarifi yaparken bile onların gelmesine pek istekli olmayışına ne demeli? Pekâlâ hissediliyordu bu isteksizlik: “Söz! Canınızın çektiğini yapın, sonra geç de olsa evde bekliyorum sizi!” Başkaca hiçbir ipucu yok. Sabah sözü geçen “müjde”den bile iz yok. Acaba, o adam, gerçekten bitti mi? Bulvarda amaçsız yürüyorlar. Ama kızın isteği seziliyor. Çünkü akla gelen çeşitli önerileri itiyor. Diskotek için zaten erken. Müzik-café burada nerede vardır ki, hem kim bilir ne biçimdir, aman boşver. Park gezmek, ormana gitmek, yaşlıların fantazisi olabilir ancak, kaldı ki öyle şeyler bu kentin neresine sığar acaba, İstanbul’da akıllarına bile gelemezdi, herhalde çok dışarılara çıkmak gerek, gülünç! Hele müze, sergi filan tam bir turistik sıkıntı! Eee?

Yan sokaklara girdiler. Her şey birbirinin aynı. Kız zorlamak istemiyor ama belli ki aklı orada. İşin kötüsü, genç de daha fazla istenecek bir buluş getiremiyor, kendisi için de! Ne kadar çok korna sesi var? Daha ilk günden sıkılmaya mı başladılar ne? Anne’nin, görün, yaşayın, tanıyın, dediği bu mu? İşte bitti belli. Genç için, buranın da bitmesi korkunç bir şey, bir boğuntu! Eve gidip anne dönene kadar yatmak var. Zaman da geçiyor, bomboş geçiyor, geçti. Oysa kız, bir başka şeye gecikmenin telaşına girmeye başlıyor. Bir süredir konuşma da kesildi aralarında. Gene bulvardalar. İş bitimi çoktan geçtiği halde kalabalık azalmamış artmış. Tiplerinin –belki de özellikle kızın tipinin– değişikliği yüzünden delici bakışlar da az değil. Genç artık alışacak neredeyse, ama boş dolaşınca daha çok dikkatini çekiyor, daha rahatsız edici oluyor. Sanki o delici bakışları hak ediyorlarmış gibi bir duygu. Amma çok erkek var ortalıkta, hemen hemen yalnızca erkekler yaşıyor denebilir. İllet!

— Olur peki, gidelim.

Genç bunu isteyerek söyledi şimdi. Kız biraz da sinirlenmişti, çünkü epey geç kalmışlardı başlayış saatine. Hızlandılar? Neyse ki zaten bulvardan gidiliyordu ve fakülte çok uzakta değildi.

Almanya konuları işin içine girince yerli yapımcıların aklına hemen Alman kurumlarından da sübvansiyon sağlamak gelmiş. Ah, baştan konu tümüyle Alamancı’nın oğlu üstüne olmalıymış! Şimdi, böyle bir anne, bir de gereksiz kız yetmiyormuş gibi, hiç ilginç olmayan o adam’ın da senaryoya sokulması, işin şansını çok düşürüyormuş. Genci “kesin dönüş”çü yapıp onun sorunlarına yoğunlaşılsa, gene de kurtarırmış belki. Hele şu Ankara’yı, bulvarda yürümeyi filan hemen kesmeliymiş, hiç değilse büyüleyici fotoğraflarla bolca sahil, deniz, ören yerleri, Türkiye’de neler yokmuş ki! Bir köy düğünü örneğin, genci bir ağa kızıyla nişanlamak, haa o zaman Doğu da olabilirmiş, Güneydoğu hele, müthiş patlarmış film, konuşturulmayan bir dil, kendi zavallılıklarını görmeyen Türk’lerin iki kat zavallı Kürt’leri ezmesi, bir iki Kürtçe şarkı, –hani kesin dönüş’tü?– haa, zaten Güneydoğu’yu soktun mu bu kez de Türkiye kanadı, televizyon filan tıkanırmış, zaten böyle bir anne mi zorlayacakmış genci o nişana, tabii baştan hesapsız girilmiş, her neyse, bir an önce sahile ve gencin sorunlarına kaydırın da senaryoyu şimdilik, bakalım, denmiş. İkisi, bütün bunlardan habersiz, fakülte kapısından girdiler.

Cama eğreti yapıştırılmış kartondan bir ok: “Panel Dizisi: Çağdaş Akımlar ve Halkbilimin Yeri, Büyük Salonda.” Kız gence baktı, genç bir şey anlamamıştı, belli etmedi, kapıdaki görevliye büyük salonu sordu, yürüdüler. Salona girip de arkalarda pek çok kız erkek öğrenciler gibi ayakta durmak zorunda kalınca şaşırdılar. Kız, küçük bir dershane veya kitaplıkta bir grup soğuk suratlı akademisyen göreceğini sanmıştı herhalde, öyle ya, fakülte denince akla ne gelirdi, ama anne’yi, hele o adam ‘ı o konuma hiç oturtamazdı, merakı bu yüzden olmalıydı. Genci ise en çok aralarına girip dikildikleri öğrenci çevresinin ilgisi şaşırtmıştı. Panel dedikleri herhalde tek kişinin konferansı değil de o uzun masanın ardında oturan altı kişinin hepsinin konuşmasıydı, şu anda sakallı –biraz da ukalâ görünümlü– biri konuşmaktaydı, ama gençler nedense sık sık alkışlarla kesiyorlardı konuşmayı. Gerçi hafif sesle lâf atanlar, kendi aralarında tartışanlar da duyuluyordu ama genelde pek karşı çıkılmıyordu. Annesi oturanlar arasında mıydı acaba? Sorulur mu? Kendileri gibi gecikmiş olmayacağına göre, elbette oturanlar arasındadır, ama sıra sıra koltukların üstünde kalan baş ve omuzlar içinde üstelik de sırttan tanımak, bu loş salonda çok zordu, birçok da “benzer” kadın görünüyordu.. Derken, adam’ı tanıdı, evet önce onu ve hem de arkadan! Solunda, hayır, solundaki gene bir erkek, üstelik dazlak. Sağındaki, iri bir tipin önüne geliyor, pek seçilmiyor. Kız da sürekli sıkıştırıyordu: “Ne diyor, ne diyor?” Konuşmacının ne söylediğini pek anlayamıyordu ki genç. “Duyulmuyor”, diyerek geçiştirmek istedi. Oysa mikrofon hiç de zayıf değildi. Kız yutmadı. “İnsan kendi dilini anlamaz mı canım!” diyecek oldu. Vazgeçti. Fazla ileri gittiğini düşünmüştü, dahası, komik bulmaya başlamıştı kendini, her şeye burnunu sokan nineler, dedeler gibi.. Oysa aynı anda genç: “Nece konuşuyor bu sakallı?” demekten kendini alamadı, ikisi birlikte güldüler. Kız, asıl merak ettiğini hiç soramazdı bu durumda artık, çünkü kendisinin de gözleri vardı ama bu dolu salonda ne anne’yi, ne de o hayal gibi görünüp kaybolmuş arkadaşını, önlerde, sağ sol yanlarda, arkalarda, hiçbir yerde yakalayamamıştı. Gencin bir yöne doğru baktığını, orada bir yere takıldığını fark etti. Aynı yöne baktı. Anne’ye benzetti birini. Ama iki yanında hiç ilginç tipler göremedi. Zaten o kadın da anne’yi uzaktan andırıyordu, sırtı, omuzları, saçları, eh belki. Eğer oysa ve yalnızsa, demek ki.. “domuz” bir daha görünmeyecekti. Birden, hem öfke, hem boşluk, hem can sıkıntısı sayılabilecek tatsız bir duygu içinde buldu kendini. Değişiklik bitmişti. Sorun kalmadı. Anlamsızlığın delindiği bir adacık bile yoktu demek dünyada. Kanada’da bile. Hiçbir yeri istemiyor ve özlemiyor artık. Ama burada, tepki duyacak bir şey de kalmıyor o zaman. İşte bu daha sıkıcı!

— Gidelim mi?

Genç söylemişti bunu.. Kızın canına minnet. Sessizce çıktılar. Akşam karanlığı. İkisinde de tuhaf bir hüzün. Kız gencin gördüğünü görseydi, ya da genç, hiçbir şey göremeseydi bu hüzün gene gelip çöker miydi içlerine? Bilinmez. İlk ahbap oldukları günün ve kanalların, dar parke sokakların, ayna gibi yansıtan kara pis suyun, köprü korkuluklarının üstünden yirmi yıl geçmiş de arada evlenmişler, üç çocukları olmuş gibi ağır, oturaklı, birbirlerinin elini tuttular, tenhalaşmış bulvar kaldırımında uzaklaşıp, küçülüp kayboldular, pastel orta çağ renkleriyle, kuru, niteliksiz bir kent geometrisi birbirine karışıyordu. Korna ve fren gürültüleri bu karmaşıklığı hiç de bütünlemiyordu üstelik.

Ne kadar sürdü bu, onlar da bilmiyorlar. Gördükleri, rastladıkları hiçbir şey çekmemişti onları, alışkanlık da bitince dünya bitiyordu sanki.. “Şimdi, şu saatte, Hollanda’da olsaydık,..” diye bir ses çıktı. Kız, önce bu sesin nereden geldiğini anlayamamış, Hollandaca olmasına bile şaşırmıştı, ama gencin söylediğini fark edince, çığlık denebilecek kadar yüksek bir tonda hemen kesti:

— Hayııır! Hayııır!

— Dur, ne bağırıyorsun, sözümü bitirmedim ki!

— Neymiş?

— Şimdi şu saatte Hollanda’da olsaydık, nereye giderdik acaba, diyecektim.

— Bilmem.. Cehenneme..

Sustular. Gene sustular. Genç kendi berbat durumunu az çok kabulleniyordu diyelim, bir türlü çözemese de ister istemez kabullenmek zorundaydı, ama bu kızın derdi neydi yani, hem orada, hem burada illâ terslik yapması için ne gibi bahaneleri olabilirdi? Yürüyorlar çaresiz. Tanıdıkları köşeye kadar geldiler. Gencin, adını iyice aklında tuttuğu kahvehaneydi bu ve yanında, çukurda bir atari salonu vardı. Dopdoluydu ikisi de, hele ikincisinde sırf “veletler” aletlerin başına yığılmışlardı. Genç birden bir kahkaha patlattı:

— Hatırladım!.

— Neyi?

— Hollanda’da olsak nereye giderdik..

— Hâlâ mı oradasın? Nereye gidermişiz?

— “Hiç-bir-yer”e! Hah haa..

Kız, beklenmedik biçimde sinirlenmişti nedense. Sinirinden ağlamaklı olacak kadar! Delikanlı apışıp kaldı önce. Ama kız onu yumruklamaya başladığında anlar gibi oldu, daha doğrusu, yaptığı esprinin sonrasını da hatırlamıştı o anda, “büyükanne,” “huzurevi”.. Aslında kendini bıraksa iyice koyverebilirdi makaraları, ama bu şirin küçük yumruklara karşı şakacıktan kendini savunur gibi yapmakla yetindi, hoşuna da gitmişti doğrusu, yalnız bu kez de kendisinin biraz fazla ileri gittiğini fark ettiği için sustu. Zaten bütün bu kargaşalık gereksizmiş. Çünkü ayakları onları gündüz çıktıkları sokağa getirmişti. Bakıştılar ve “en güzel fikir” olarak eve yöneldiler. Epey geç olmuştu. Kız zaten evde yalnız anne olacak sanıyordu. Genç ise, belki bir kişi daha, diye geçiriyordu içinden, hatta o bir kişinin olmasını istiyor gibiydi artık, ama ürkmüyor da değildi. Ne konuşacağını, nasıl konuşacağını bile tasarlayamıyordu. Adam sabah en son bir el sıkışamadan ayrılmak durumunda kalmıştı. Kendisinin yüzünden mi? Eh, biraz öyle. Ama her şey de kendisinden beklenmemeli, bu kadar yüklenilmemeliydi. Gündüzün koşturmacası bittiğine göre anne halletsin artık, ne yapalım. Ya yattılarsa? Sabahki kaldırım çukurunun bu kez epey uzağından geçerek binaya girdiler. Daha merdiven başına gelmeden aşağıda gürültülü, şenlikli konuşma, kalabalık kahkaha sesleri ulaştı kulaklarına. Başka bir daireden olamazdı bu. İkisinin de gözleri parladı. Kapıyı sessizce araladılar. Geldikleri fark edilmemişti. İçeridekilere görünmeden salon kapısında bir an durakladılar.

Anne, mutlaka eve gitmem gerek, diye tutturunca arkadaş çevresi “oğlunun gelişini biz niye kutlamıyoruz?” diyerek alışverişi kendileri yapıp birlikte eve gelmişlerdi. Salondaki masa, çok seyrek de olsa böyle rakı sofralarına alışkındı. Hemen iki ucu açılıp uzamış ve gelenleri çevresinde toplamaya yetmişti, üstelik iki boş sandalyeye de yer bırakarak. Konuklar arasında konuşmacılardan biri de vardı, ama o sakallı değil, ufak tefek, ince yapılı, biraz ihtiraslı yüz hatları erken derinleşmiş, anne’nin geçmişteki en yakın okul arkadaşı, yağcılık yapmadığı için asistanlıktan öteye geçmesi hep engellenmiş ama yine de inatla kendini akademik kariyere adamış, hiç evlenmemiş. Yalnız, onun konuşmacılardan olduğunu anlamak olanaksız, çünkü paneldeki tartışmayı salondan sonra yolda ve şimdi evde içki masasında bile hâlâ bağıra bağıra sürdüren o değil, şişmanca bir tiyatro oyuncusu ile çok uzun boyundan dolayı hafif kamburlaşmış iddialı gazeteci. Arada doçent hanıma da sataşıyorlar ama o kışkırtmaya gelmiyor, çünkü bunlarla başa çıkılmaz. Bir türlü susturulamamışlar, sonunda adam’ın yanındaki sandalyede oturan avukat hanım, kafalarından aşağı salata suyunu boşaltmaya karar vermiş –büyük gülüşmeler oymuş– ama neyse ki sakin sakin içmesini sürdüren yaşlıca muhasebeci, avukat hanımın elini tutarak önlemiş, yayınevinin muhasebecisi.

Ama hemen ardından anne: “İlk konuşma nasıldı sahi?” diye soruvermez mi? Ona da asistan arkadaş sigara paketini fırlatıyordu neredeyse, ya da tartışmacıların ağzını peçeteyle bağlayacaktı, çünkü daha sorunun sorulduğu doçent hanım ağzını açamadan öteki ikisi hemen bu konuda kapışmaya başlamışlardı bile, “ilk konuşma mı, tam bir entellektüel masturbasyon!” “Yok yahu, herif biraz sekter diye tüm bilgisini küçümsemeye kalkıyorsunuz işte, hazmedemiyorsun, hazmedemiyorsun!”.. Anne, yazık, mutfakla salon arasında getirgötür’e kendini kaptırdığı için, salata suyu enstantanesinden habersizdi. Panelin başına yetişemeyişi de, mesai bitimi hemen tatil evinin sahibi tanıdık aileden anahtarı alabilmek için onlara koşturmasından olmuştu. Anahtarı almıştı ama bir sürü de lafa tutulmuş gecikmişti. Bu arada adam, konferans salonunda yanındaki koltuğu onun için boş tutmaya çalışırken sağa sola epey mahcup olmuştu. Gerçi asistan arkadaş bu sayede anne’nin de geleceğini öğrenip çok sevinmişti, panelin sonuna zaten kalamayacaktı, bitişte fakülte kapısında buluşacaklardı, ikisini tanıştırdıktan sonra anne’yi pek görememişti bir daha, vb. Ama yalnız o değil ki, pek çok kimse o boş yere oturmak istemiş, adam’a da biraz kızmışlardı doğrusu. “Kusura bakma n’olur, müdür son dakikada geldi, iznimi zar zor kesinleştirebildim. Neyse, anahtar cebimde. Evet, çocuklar isterlerse yarın sabah bile gidebilecek durumdayız nihayet. Bu yeri nasıl tutabildin sahi?”

Ve bir süre ikisi de ilk konuşmacının –o da zaten çok uzatmıştı doğrusu– son cümlelerine, “toparlıyorum efendim, kısaca demek istiyorum ki yani, başta da belirttiğim gibi,” pek kulak verememişlerdi. Öyle ya, gerçi “gidebiliriz”le bitmişti anne’nin sözü, ama “çocuklar isterlerse,” yani yalnız çocuklarla da demek olabilirdi bu. Uzunca bir süre sonra adam, “gidebiliriz tabii,” demeyi ihmal etmemişti, “eğer isterlerse!” Ve çocuklar, hâlâ gelmemişlerdi. İşyerine bile gelmişler de akşam hâlâ dönmemişlerdi. Ya panele? Adres de aldılar. Eve geldiklerinden beri anne ile adam niye bir kelime bile konuşmamışlardı? Hatta birbirlerinden gözlerini kaçırıyor gibiydiler. Bu ne iş? Asistan arkadaş ufak ufak bozulacaktı haa! Fakülte çıkışında onları bulmuş, grubu da görünce hep birlikte eve gelme önerisini o yapmıştı. İyi ki de akıl etmişti, yoksa şimdi hepsi ayrı bir yerlerde “efkârlanacaklardı”. Ama “bu ne iş?” Kendisi çok coşkulu ve keyifliydi bu akşam. Oysa adam, masada oturmuş, sus pus, içki servisi yapmakta; kendisi “bir yudum bile almıyor”. Gerçi onun içki sorununu asistan arkadaş da bilmiyor değildi ama, şimdi şu akşamda yani..

Aralıkta duranlar, dış kapıyı gene sessizce örttüler. Salona önce genç girdi, kız da arkasından. Pek farkına varılmayacak sanmışlardı, ama masadan “basıldık!” ünlemleri yükseldi, hatta ünlem dalgası tüm masaya yayıldı, tabii iki ateşli tartışmacı dışında, onlar acele birer gülümseme ve selâmla geçiştirmişlerdi. Asistan hemen kadehini kaldırdı!

— Kralımız ve kraliçemiz gelmiş bulunuyorlar! Yanılmıyorsam!..

Anne’yeydi son sözcük. Sonra adam’a takılmadan edemedi:

— Söylesene sahi, Hollandalılar kraliçelerini hangi müzikle karşılarlar? Müzik müzik!

“Aman sen söyleme de sakın!” sataşmaları arasında asistan bu kez çocuklara döndü:

— Hollanda’dan gelmiştiniz değil mi, pot kırmayalım, evet, bakın bu adam var ya, kimsenin bilmediğini bilir, ama içki içmeyi bilmez! Bu yüzden de şimdi kraliçemizi müzikle karşılayamıyoruz, kral hazretleri, yazık!

“İçmeyi bilmez” denmesinden anne’nin içi eridi, uyaracak, belli olur diye ödü kopuyor, ama adam hiç renk vermedi, inadına asistanın kadehine ilave içki koymakla yetindi. Asistan yırtınıyor: “Yapma be! Bardağım bitmeden üstüne konmasına sinir olurum, bilmiyor musun?” Demek adam, eski arkadaşının huyunu bilerek özellikle yapmış. Neyse, gizli gerilim biraz yumuşadı, kaç kişi farkındaydı ki zaten? Boş duran iki sandalye arada biraz gerilere kaymıştı, masaya çekildi ve çocuklar buyur edildi. Neye uğradıklarını şaşırmışlardı. “Kimsenin bilmediğini bilir” sözü gencin dikkatini çekmişti, olabildiğince çabuk her şeyi kıza tercüme etmeye de uğraşıyordu bu arada, ama gerek kalmadı, küçük masadakiler, biraz da içkili kafalarla, kendi bildikleri yabancı dilden –çoğunluk İngilizce– konuşmaya geçmişlerdi, gencin çok işine geldi bu, Türkçe’sinin bozukluğu hemen açığa çıkmayacaktı hiç değilse. Giderek masanın genel gürültüsü, tartışmacıları bastırmıştı. Kız, rakıyı hiç tanımadığı için birayı yeğledi. Ama asistan:

— Krallar rakı içer bittabii! diyerek delikanlının önüne hemen dolu rakı bardağını koyuvermişti. Anne, “aman, o da bira içer belki”, diyecek oldu, oysa genç:

— Evet, içerim! demişti bile. Ve içmeye de başladı gerçekten. İlk yudumu aldığında yüzünün buruşmasını nasıl gizlemeye çalıştığını anne sezdi. Eyvah. Gözü onda. Allahtan hızlı gitmeye kalkmıyor genç. Ama asistanın havasına kendini öyle kaptırmış ki, ne anne’yi, ne de adam’ı gördüğü yok. Anne ile adam arasında küçük bakışmalar başladı. Kız, evet bir tek de kız fark etmişti bunu. Bir an, düpedüz rastlantısal olarak, adam’la göz göze geldiler. Kız nedense hemen gözünü kaçırdı. Kendi kendini ayıpladı. Ama tuhaf, kaçınılmaz bir etkilenmeydi bu, adamınki tanıdık bir bakış mıydı, nereden, nasıl? Anne’yi ilk gördüğünde olduğu gibi gene o büyülü film ortamına mı giriyordu kız, hayır, tam tersi. Bu kez, adam masanın içinde kıza dıştan, uzaktan, çok çok uzaktan bakıyor gibi gelmişti. Kimse anlamadı. Zaten şu anda iki tartışmacının konuştukları konu tüm masaya sirayet etmiş, biraz da sarhoş muhabbeti gibi herkes birbiriyle tartışıyordu neredeyse. Kız bunu fırsat bilip genci sıkıştırmağa başladı:

— Ne diyorlar, çevirsene, çevirsene..

Genç, içkinin de biraz etkisiyle, her birinden kaptığı birkaç sözü çevirmeye geçti. Aslında iyice anlaşılmaz sözler dizisi oluyordu bu, ama en azından her ikisi de böylece bu grubun panelden buraya “aynen intikal” etmiş olduğunu anlamışlardı, ayrıca kız, böyle bir içki sofrasında bu kadar hararetle konuşulan konulara şaşırmadı değil. Şaşkınlığını gence de söyledi. O, ilk anda sarhoş erkek edasıyla, “elbette, buralarda böyledir işte” gibisinden hava atmak isterdi ama yapmadı, çünkü onun da ilgisini çekmişti. Aynı anda anne ile göz göze geldi, kadehini kaldırdı. Adam’ın elinde içki olsa onunla da kadeh tokuşturmaya hazırdı.

— Panele de geldik biz bugün, biliyor musun? Ama o sakallı adamın söylediklerini anlayamadık, yani ben anlayamadım, kavga ettik ikimiz, çıktık!

Anne buna hem çok sevinmiş, hem biraz üzülmüş, ne diyeceğini bilemez olmuştu. Genç ekledi:

— Seni de göremedik zaten. Yalnızca.. dedi, kesti. Dönüp adam’a bakamamıştı o an. Neyse ki anne bir şey anlamadı. Yaklaştı, oğlunun kara saçlarını karıştırıp tepesinden öptü, aynı anda önündeki bardağı almak istiyordu gizlice, ama asistan nereden fark etmişti?

— Hoop, krala müdahele yok, seni valide sultan senii! Çaresiz, bıraktı. Kızı da öpmeyi düşünmüştü. Ama onun sandalyesini boş gördü. Yerine döndü.

Kızın muzipçe kalkıp antreye çıktığını görmüştü oysa. Sonra elinde gaz lambasıyla döndüğünü de gördü. Kimse farkında değildi. Adam ilk kez masadan kalktı, sessizce kalktı, vücuduyla kapatarak lambayı kimseye belli etmeden yaktı, kıza verdi, lambanın yandığını bilmiyor zannederek kıza sürpriz yapmak istemişti belki de, oysa kızın niyeti başkaydı, elektrik düğmesine bakınıyordu, o zaman fark etti adam, kendisi gidip düğmeyi çeviriverdi. Bir an herkes, elektrik kesildi diye topluca homurdandı. Ama hazır yanmış lambayı, hem de kızın elinde görünce numarayı anladılar. Gürültü, tartışma dinmişti. Kız lambayı masanın ortasına koydu ve hayran hayran uzaklaşarak izlemeğe başladı. Müthiş bir şeydi bu. Adam’la bir anda doğan espri ortaklığı filan da değil. Adam masaya dönüp yerine oturmuştu ve onu masadan ayırmıyordu artık kız. Orada şimdi tek sesli yumuşak bir şarkıya geçilmiş olması bile –güzeldi, hoştu, hatta kafasında nasıl yer ettiğini çok sonra anımsayacaktı, ama olsun– ikinci planda kalıyordu. Bir batık gemiye varmıştı kız, hiç aramadan, hiçbir maceraya girmeden, hiçbir şey özlemeden.. O gemiyi bir görmüşlüğü vardı sanki. Parçalarını. Ya da anlatmışlardı. Batışını bile.. “Düzlük”, “son”, “yok olmak”, “kaos”, gibi esas dilini kullanamıyordu artık, “çok uzaklar” meğer denizin de değil, taş yığınlarının, yerin altındaymış örneğin, derinlerdeymiş!

Gizli kamera.

Ama, masada şarkı söyleyenlerden değil, böyle “sahne”leri gereksiz bulan yapımcılardan gizli. Aslında sahne de denmez buna. İnsanlar oturmuş orada şarkı söylüyorlar, çekim için değil. Hep söylenen şarkılardı bunlar, “söylenmiş” daha doğrusu. Şimdi unutanlar çok. Unutturanlar da. Korkulan şarkılardı belki bir zamanlar. Şimdi küçümsenen.. Çünkü “oriental” değil, “turistik” hiç değil, kızın da dikkatini çeken buydu, “yaşanmış şarkılar” mı denmeliydi, yoo öyle diyen yok, yaşıyorlar yalnızca. En ilginç söyleyen de o yaşlı muhasebeci. Anne’nin gözü onda. Ama ister istemez adam’a kayıyor. Adam’ın artık hiçbir yere değil, olsa olsa yalnızca kendi içine saplanıp kalan bakışını, uzun uzun ve rahatça izleyebilir, şarkıya katılırken. Anlıyor galiba. Oğlu da anlayabilse. Bu sözleri, bu yığın yığın yüklenen daha karmaşık pek çok şeyi. Ve kendisini anlayabilse. Bardağı yarım. Biraz şaşırmış gibi. Neye? Nelere? Annesinin şarkıya katılmasına mı? Pek etkilenmiş değil sanki. Pek mutlu da değil. Niçin? Bir şarkıya geçildi, o şarkıya. Anne’nin yüreği hopladı. Hemen muhasebeciye baktı. O katılmıyor. Hiç belli etmek de istemiyor ama. Birileri hatırladı, hemen kestiler şarkıyı. Masa, susuyor şimdi. Anne yalnızca asistanın kımıldadığını fark etti. Duyulmayacak sesle gence bir şey söylüyor. Belli. Muhasebecinin faşist kurşunlarıyla öldürülen oğlunu, bu şarkıyla ilgisini de belki. Suskunlukta daha fazlasını anlatamaz. Genç annesine baktığına göre, “niçin öldürüldü?”, “faşistler kim?” diye sormaya utanmıştır. Başı hafif sallanarak yana döndü. Asistanın söylediklerini kıza çevirmek istiyor herhalde. Ama sandalye boş.

Asistan, yüksek sesle kadeh kaldırdı: “Kraliçemize!”. Gencin omuzuna kolunu attı: “Ve, sarhoşların şahına!”. O da kadehini kaldırdı mecburen. Üstelik bir yudum daha içti. Ne kadar zorlandığını bir tek anne hissediyordu. Kız koşarak masaya gelmişti, çünkü kadeh kaldırma ile birlikte birisi de “sihirli lamba”nın sihrini bozmuş, elektriği açıvermişti. Avukat hanımdı galiba, saate bakarak izin istiyordu. Topluca kalkıldı. Hayret, masa tertemizdi, son birkaç bardak hariç. Hanımlar, kimse anlamadan ara ara toparlayıp mutfakta kapları yıkamışlardı bile. Yani bu işin geleneği bile oluşmuş. Yeraltı gelenekleri. Kız bilse denizaltı geleneği derdi belki. “Batık” gelenekleri, demek istiyor ama.

Sokaktaki uzun vedalaşmayı da kız gözleri açılmış izliyordu. Neden hep kızı görür olduk? Genç nerelerde? Her neyse. Bitmek bilmeyen el sıkışmalar, sallanan vücutlarla ille de son sözleri bitirme uğraşları ve geç saatte böyle yüksek sesler! Hem de “yalnız” bir kadının evinden çıkışta. Kız işin bu yanını da düşünmüş müydü bilmiyoruz, ama gürültü, gürültüydü. Pencereler açılıp sert uyarılar gelecek diye kendisi telaşlanıyordu neredeyse, gence baktı, nihayet onu da gördük böylece, ama gençte bir hareket yok. Sokakta da bir kıpırtı olmadı. Artık hiçbir şeye şaşırmayacak kız. Son olarak adam kaldı, asistanla. Anne’ye baktı. Anne, kararını vermişti. Bu kadar da inisiyatifsizlik, ilkellik olmaz, bir şey söylemek zorundaydı. Ne olacaksa olsun..

— Evet, yarın sabah, mümkünse..

Asistan iyice sarhoş, ayrıntı izleyecek, dinleyecek durumda değil, olsa da zaten o tür kurcalama huyu yok besbelli; öyle adam’ın böyle arkadaşı. Adam, gülümseyerek kollarını gene iki yana açtı, bunu hiç kaçırmıyordu kız. Anne hemen ekledi:

— Biliyorum, çok erken çıkarız. Ben onları hazır ederim.

Adam’ın tüm sorularının yanıtıydı bu, “çocuklar”a bakamadan sorduğu tüm soruların –kuşkusuz hep ertelenen “esas” soru ya da sorular hariç– yanıtıydı bu. Kız gene çeviri bekliyor muydu? Yoo, güzel güzel bakıyor, eğleniyordu sanki. Önemli olan delikanlıydı. Onda ise hiçbir tepki yok. Söylenenleri anladığı halde. VW, küçük bir el sallamayla uzaklaşıp gitti.

İçeri girerlerken anne:

— Müjdeyi verebiliyorum nihayet, dedi. Oğluna söylüyordu elbet.

— Yarın sabah tatile çıkabiliyoruz. Akşam denizdesiniz!

Genç, biraz aceleyle önden yürüyordu hep. Girdiler. Anne kapıyı kapatırken bu kez gence doğrudan yönelmek cesaretini gösterdi:

— Kız arkadaşına da tercüme ediver. Sabah çok erken kalkacağız. Yolda, arabanın arkasında uyursunuz..

Hâlâ tam anlaşılmamıştı galiba. Bir an durakladıktan sonra:

— Eşyamız az, Volkswagen’in arkası rahat olur, dedi, açık açık. Gencin yüzü bir anda fena buruştu. Anne bu kadar beklemiyordu doğrusu. Bu kadarı haksızlıktı artık, isyan edesi geliyordu, ama kime? Geri dönüş de kalmamıştı artık. Gene neyi yanlış yapıyordu? Ama hayır, hayır, ışığa gelince çıktı meydana, sararmış da bu oğlan, rakı!

— Miden nasıl?

Yanıt yok. Ağzını açmaya çekiniyor çocuk. Hemen odaya götürüp yatırdı. Allah kahretsin, o herkese içirme meraklısı keratayı boğacak anne dönüşte, kafasını rakı kovasına sokup boğacak! Az kaldı ötekine de.. Biraz ferahlamış mıydı anne her şeye karşın? Ama belli işte, hep bu musibetmiş demek ki, nasıl anlayamamış da içi içini yemişti bu kadar zaman? Asıl kendisi mi haksızlık etmiş oluyordu oğluna? Gerçi bu yüzden gene de tam ne düşündüğü anlaşılmış değildi, ama..

Kız salonda kanepeye uzanmaya hazırlanıyordu, anne bu kez koşup ona yetişti. İngilizcesini biraz zorlayınca –demek ki zorlanınca pekâlâ oluyormuş– kıza sabahı gayet iyi anlattı. Onun sevineceği belliydi zaten. Ama anne’nin bir de kendi odasını vermekte ısrar edişini garipsedi, zaten bu durumda adam’ın niye bu gece olsun anne’nin yanında kalmadığını anlayamamıştı asıl, bunu hiçbir zaman anlayamayacaktı, yalnızca teşekkür edebildi. Uslu uslu kendisine gösterilen yatağa uzandı, iki kişilik değildi anne’nin yatağı..

Salonun penceresi açıldı. Tütün, anason ve yemek kokuları, bahçenin kara görünen yeşiline doğru gelmeye başladı. Son olarak anne’nin sigarasının dumanı da gelmekte. Kendisi görünmüyor. Şimdi göründü. Sigarasını söndürüyor. Salondan çıktı.

Tüm kaygısı –şu anda– oğlunun, fenalaşıp çıkarmasıydı. Dip odada ışığı söndürmemişti. Baktı, uyuyor. Yatınca sararması da düzelmiş gibi. Neyse.. Oğlu bu, şakası yok! Uyuyor ve kendi yanında. Ne kadar sürer, sorusunu, uzun uzun çocuğa bakmakla yanıtlıyor. Sızmış değil, çok az içmişti. Demek rakıya, hiç alışkanlığı olmadığından. Önce, arada bir baba ile içmiştir belki, diye düşünmüştü. İçmemiş. Öyleyse, baba içkisini değiştirmiş. Tuhaf bir duygu çöktü içine. O ne yapıyor acaba şimdi? Evet, şu anda yalnız olan, o! Ya da değil. Ama gene de yalnız sayılır, iki kat yalnız, hem nasıl! Acıyordu galiba, acımak bile değil, bir dostu için, dost kalmak istediği bir insan için, kendine üzülür gibi üzülmekti bu.. Neler pahasına kazanılmış şu küçücük sevinç heyecanının altına sinsi bir dinamit lokumu gibi çöreklenen o üzüntü, kötülük yapıyor olma duygusu –mutlaka acısı çıkar çünkü, aldırmayana bir şey olmaz ama kendisine insafsızca ödetilir– işte o balçık gibi pis duygu, en güzel umutlar karşısında eli ayağı titreyen aciz ihtiyarların çocuksu yürek çarpıntılarına mahkum ediverirdi hep. Pencereleri kapattı, kendi kendine konuştuğunu fark edip ürktü, sağlıksız bir derin nefes aldı, kanepeye uzandı. Hemen, bir an önce uyuması şarttı, çünkü, şu anda en çok istediği şeyi yapmaktan, hayal kurmaktan korkuyordu. Işığı söndürdü.

Tanıdık ailenin tatil evi Batı kıyısındaydı. Oldukça uzun bir karayolu. İlginç pek çok kesit olmalı. Ama elde yalnızca bir paragraflık bir senaryo taslağı var. O da sonra işlenmemiş. Bir önceki bölümden zaten hiç söz edilmediğine göre, delikanlının –kıza hemen hiç değinilmiyor– Ankara’daki eve girişinden kısa bir bindirme ile tatil evine girişe atlamak düşünülmüş herhalde. Çok ucuz bir teknik. Oysa en azından, buraya kadar bir türlü hakkıyla yer verilmeyen “geri dönüş”ler için bu yolculuk daha bile ucuz bir fırsat olabilirdi. Öyle ya, git git bitmeyen bir yol, hele “vosvos”la! Ama bu da yapılmamış. Bilinmeyen o kadar çok şey var ki. Hele adam hakkında..

“Bir süre, önde giden TlR’ın dikiz aynasında, arkadan gelen VW görünür. Sonra VW’de iç çekim. Yandan TlR’ı solladığı gösterilir. Geçince adam dikiz aynasından TlR’ı kontrol ederek sağa yanaşır. Aynı anda aynadan arkada oturan kız görünür. Uyumuştur. Genç, suskun, pencereden dışarıyı izliyor. Bunu, hem anne’nin bir ara geriye bakışından hem de adam’ın dikiz aynasından art arda izleriz. Anne ile adam bakışırlar. Genç hâlâ camdan dışarıyı gözlemekte. Bir süre çeşitli açılardan yol gösterilir. Sonra gene VW, iç. Araba ortaya yakın gidiyor. Arkadan bir selektör dikiz aynasında parlar. Adam bakar, sağ şeride kayarken, gencin de uyuduğu, aynada görünür. Adam, anne’ye döner, küçük bir gülümseme. Anne geriye bakar, çocukların ikisi de uyumuş. Bir sigara yakar, camı hafif aralar. Yolculuk hep böyle geçecekmiş gibi uzatılacaktır bu çekim. Ama son olarak, güzel yerlerden geçilirken anne’yi de uyumuş görürüz. Adam, aralık kalan kendi camını kapatır.”

Bu kadar. Molalar filan hep geçilmiş. Hiç mola olmadı mı acaba? Belki de yolculuk gerçekten bundan ibaretti, haksızlık etmeyelim. Veya, bu kadarıyla bir şey söylenmek isteniyordu. Aslında ayrı bir sayfada şöyle tek bir satır daha bulunmuş:

“Akşamüstü. Güneşin batışı. Adam, bir başına, düşünceli, önüne bakarak, arabayı kullanmakta..”

Böyle kalıyor. Onun düşüncelerine mi geçilecekti, anılarına, düşlerine mi? Bilinmiyor. Kullanılmayınca orada kesilmiş. Bitmiş.

Ama yol nasıl geçmiş olursa olsun, ertesi sabah o tatil evinin kapısı gerçekten açıldı ve terasta bir kadın görüldü. En önce anne kalkmış, hemen de kahvaltı hazırlığına geçmişti. Yalnız, hazırlık temposunda bir tuhaflık vardı, bunu çevreden bakanlar fark edemezdi kuşkusuz, ama vardı. Anne, bir iki nesneyi getirip koyuyor, sonra ya masa başında, açıkta duran bir sandalyede, ya da kapı aralığında sırtını bir an dayayıp bir süre öyle duruyor, ancak ardından kendini zorlarcasına yine hazırlığa geçebiliyordu. Çevre evler bir site sıkışıklığında değildi, epey seyrek serpiştirilmişti. Komşuluk yapanlar olabilirdi ama anne’nin tanıdığı kimse yoktu, tanışmaya istekli de olmamıştı. Ne de olsa evin sahibi değildi. Sahipleri geldiğinde nasıl isterlerse öyle yaparlardı. Anne’nin nezaket selamlaşmaları dışında pek ilişki kurma zorunluluğu çıkmamıştı neyse ki. Masaya üç tabak koydu. Ellerini masaya dayadı, denize bakıyor. Bakmıyor da aslında..

Gelirken pek akşama kalmış değillerdi. Yukarı köye girdiklerinde köylülerin adam’a gösterdikleri ilgi gene çok sıcak olmuştu. Kendisine de tabii. Ama adam’a gösterilen ilgi daha da önemliydi. Çünkü o, yukarı köyde kalmayı bu yüzden çok sevdiğini özellikle tekrarlıyordu hep. Anne’yi rahatlatmak için mi acaba, yoksa gerçekten öyle mi? Şimdi gene yukarıda, köyde. Hele bu gelişlerinde başka türlüsü zaten düşünülemezdi. Yol boyunca gencin tavrı düpedüz karanlıktı. Anne bu sabah adam gelene kadar oğluyla, kızdan da uzakta, bir oturup konuşsa mı? Nedir gerçekten, nedir, ne oluyor? Konuşmuyor da? İki konuşmayanla ne yapılabilir ki? Genç, dün sabah uyandırıldığından beri, yani işte yol boyu ve gece yatana kadar, toplam iki cümleden fazla etti mi? Onların biri de kızı terslemek için. Ya kendisini de tersleyiverirse? Neler olmuş bu çocuğa? Ya da, tüm olanlar Ankara garından mı başladı? İnanası gelmiyor. Çatal kaşık..

Mutfağa girerken odalardan ses duydu. Hangisiydi kalkan? Kız, mayosunu bile giymiş, mutfak kapısının önünden geçti. Anne’yi fark etmedi. Doğruca denize gidecekti herhalde, ama terasta kahvaltı hazırlığını görünce durakladı. Anne anlamıştı, pencereden seslendi. Aceleye gerek yoktu, yardıma da. Rahatlıkla denize girip gelebilirdi.

— Memnun musun?

— Hem nasıl!

Fırladı gitti kız. Aslında, sabahla birlikte odasına dolan, onu ısıtan güneş ve şu deniz olmasa. Pek memnun da değildi doğrusu, ama söyleyemezdi. Buraya gelişin ilk “değişiklik”leri, ilk heyecanları çok kısa sürmüş ve dün sabahtan bu yana hemen tümüyle bitivermişti. Birlikte geldiği oğlan, bambaşka, çekilmez biri olup çıkmıştı. Anlaşılmaz bir kadın –annesi! Bu sözcük diline geldiğinde, “böyle anlaşılmaz olanı mı daha iyi, yoksa anlaşılmaya değer hiçbir yanı kalmayanı mı,” diye düşünmekten de kendini alamamıştı, ama hayır, orayı da anımsamamaya kararlıydı, hiç değilse şuradaki günler boyunca! Onun da bu düşünceleri anlaşılamıyordu kuşkusuz, her neyse– ve, daha da bilmece gibi bir adam. Bir ucundan ötekini görmesi olanaksız, beş dakika öncesi ile sonrası bağlantısız, konuk olarak bile uyması çok zor bir insanlar ve olaylar fırtınası. Dünkü yolculuğun boğucu havasında hemen geri dönmeyi bile düşünmüştü. “Geri dönmek?” Neresi o? Hiçbir yer. İyi ki susup uyumuş. İşte güneş ve deniz. O kimseye karışmazsa kimse de ona karışmıyor. İnsanlardan ona ne? Öyle demez miydi hep? İşte buradakiler de bir tuhaf –“Az gelişmiş” demeye dili varmamıştı– şu denizin şu saatini değerlendirmeyi bile bilmiyorlar. Aynen, adam’la kadın’ın aynı evde yatmayı bile bilmedikleri gibi. Yok yok, sakatlık var burada. Çok başka bir sakatlık, hiç yakınlaşılamaz. Bomboş görünen kumsalda hızla suya daldı. Bir iki kulaç sonra, bir an ürktü, kafasını çıkardı. Karşısında şnorkel ile deniz dibini gözleyen ufak bir velet belirmişti. Ağlasın mı gülsün mü –kendine de elbet–, birkaç kulaç daha atıp çıktı. Gene de su iyi gelmişti. Tabii, saçlarının traşlısı, uzunu birbirine karışarak. Aldırmayıp eve doğru yürüdü. Nesini aldıracak burada?

Genç, uyanmıştı aslında. Kızın gittiğini duydu. Hatta daha önce annesinin terasta bir şeyler yaptığını da duymuştu. Ama bir türlü kendini toplayamıyordu. Deniz filan umurunda değildi. Bir önceki gecenin şoku altüst etmişti onu. Tam biraz umutlanacakken, bir çıkış yolu görmüş gibiyken! Almanya sınırından çevrilir gibi buradan da atılmıştı işte. Üstelik hiç zor kullanılmaksızın. Kendi eliyle! Kıza da yapmadığını bırakmamıştı, kıskanmış gibi. Kıskandı da biraz, niye saklasın? İşte burada da gene kendisi yabancı kaldı, kız öne çıktı. Annesi bile, yalan mı? Tabii, o Hollandalı, kendisi ise ya-ban-cı, her yerde! Hollandalı’yken böyle miydi? Sempati kazanır, sempati dağıtırdı ortalıkta. Ama değilmiş demek. Bir köpeği sever gibi mi seviyorlardı yoksa? Ne yapsın, Hollandaca’dan başka dil bilmiyor, ne yapsın? “Yabancı” dilleri geç! Türkçe’yi onlar kadar da bilmiyor ya, rezalet. Hatta yalnız konuşma dilini değil, anlama, ilişki, davranma, her çeşit dilin zerresini bilmiyor sanki. Sonunda da bu açıklarını kapatacağını sanıp o pis anasonu içince, tam geri zekâlı bir bok’a –bu küfürleri bile Hollandaca düşünmüştü–, rezil bir yeteneksize, yani “yabancı”nın da en çocuk kalmışına, en az gelişmişine benzememiş miydi? Bir de kusmuş muydu yoksa? Soramıyor ki utancından. En başta da kıza karşı bu duruma düşmekten nefret etti galiba. Yoo, herkese karşı. Ve yabancıların durumunun tam tersi, kendisi herkese düşman konumuna sokuldu. Düşman değil oysa. Asıl buna çıldırıyor. Kendisinin yanında adam’a bir şey anlatıldığını duymadı gerçi. Ama dün bu kâbus kafasında dönüp durdukça bütün tersliği ona karşıymış gibi anlaşılıyordu, o zaman iyice batıyordu içine, nasıl anlatsın? İyi ki burada değil adam, köyde kaldı. Şimdi bunu da söylese, onu istemiyor sanılacak, oysa hayır, hayır hiç değilse rezil olduğu insanlardan biri eksik, demek istiyor. Ve annesi, en merak ettiği kişi, anlamıyor, anlamaya çalışmıyor. Adam’la daha çok ilgileniyor da ondan, kızla bile! Terasta yalnızken fırlayıp bütün bunları açık açık ona söylese mi? Nasıl? Daha başlangıçta bu diliyle toparlayamazsa gülünç duruma düşmez mi? Ama ne olursa olsun, ne kadarını anlarsa anlasın! Çünkü bu anne hiç yalnız da kalmıyor, bir daha böyle tek başına yakalayamaz belki. Kalktı yataktan. Yüzünü bile yıkamadan çıktı. Tam kapıya geldi, kızın sesi. Ne çabuk döndü bu? Tekrar yatağa gidecekti, anne gördü. Yüzü allak bullak oldu yazık. Ama söylenecek hiçbir şey yok, çünkü “şeytan”, havlusuyla kurulanarak terasa çıkmıştı bile. Anne, “günaydın” diyebildi, soru bile soramadı, ama aldığı yanıt:

— Hiç!

Yatağına dönemedi tabii. Kahvaltıya da oturmadı. Mayosuna davrandı. Kız hiçbir şey anlamamış, gülümsemeğe çalışırken, genç onların yanından geçip kıyıya doğru uzaklaştı.

O gün anne, normalden epey fazla ilaç almak zorunda kalmış, sonradan öğreniyoruz, kız, hayatta yapmadığı kadar uzun süre oturup kitap okumuş –gene de öyle bir alışkanlık var işte, ne demeli, ama okuduğu kitap neymiş, o ayrı soru–, genç inadına denize hiç girmemiş, kumsal yakınındaki yamacı dolaşıp durmuş. Yalnız bilinen bir şey var, adam öğleye doğru gelirim demişti ama o gün köyden hiç inmedi. Anne’nin köye gelmesini bekledi mi, ya da anne öğlen geçince onun yoluna baktı mı, öğrenmek zor.

Elimizde bolca deniz görüntüsü, akşam güneşin denizde batışından enfes renkli kareler, hatta o gün televizyondaki eğlence programından pasajlar bile var.

Ertesi sabah terasta uzun süre kimse görünmedi. Anne kalkmamıştı. Kalkamamıştı. Tepki gibi anlaşılıp havanın daha da gerginleşmesinden korkarak tüm gücünü toplamaya çalışmış, ama başaramamıştı. Başına saplanan ağrıya artık ilaç kâr etmiyordu. Yerinden kımıldasa bir de midesine vuracak. Nihayet kapısının yakınında fısıltılı konuşmalar duyabildi. İyiye işaret saydı bunu. Hiç değilse o ikisi yeniden konuşabilir olmuşlardı. Bekledi. Az sonra kapının aralandığını hissetti. Gözünün birini yarım açabildi ancak. Karşısında korkulu bir yüz. Oğlu!

Genç, erkenden gözlerini açmış, bir daha da kapayamamıştı. Yatakta bir iki kıvrandıktan sonra ayağa dikilmiş, artık kendini toparlama kararlılığıyla –çaresiz!– dışarı çıkmıştı. Terasa geçerken mutfağa göz attığında kimse yoktu. Ses de gelmiyordu hiçbir yerden. Üstelik mutfakta en son kendisinin ortada bıraktığı tabak ve çatal, hatta ekmek parçası, öylece duruyordu. Oysa anne’nin dün kalktığı saatten gene de epey sonraydı. İçine bir kuşku düştü. Bu kadar sessizlik.. Gitti, evin gelini gibi, kalan bulaşığı yıkamaya başladı. Yalnızca kendi bulaşığı kalmıştı. Dün hiç birlikte yemek yenmemişti zaten. Yenememişti. Kendisi yüzünden, demeye dili varmadı. Adam niye gelmemişti? Her biri arada ufak tefek atıştırıp geçmişti. Ama yalnız kendi bulaşığı kalmış gene de. Olmaz böyle. Kendisi için her şey bitmiş de görünse, başkalarına diken olmaya dayanamazdı daha fazla. Bitirdi. Terasa döndü. Boş terasa. Onu bırakıp gitmişlerdi. Besbelli. Oturdu kaldı. Bir gün önce bedeninin her yanında karın ağrısı gibi dolanıp durmuş olan katı öfkeler, suçlayıcı kahırlar, yerini yorgun ve umutsuz bir kedere bırakmıştı şimdi. Gözkapaklarının kalkışı bile ağırlaşmıştı. Ama bir an hızla kalktı o kapaklar. Ve gözlerinde kaygı, kaygı da değil, korku! Bırakıp gitmiş olsalar, annesi onun bulaşığını öyle bırakmazdı, asla, böyle bir şeyi bile ters yorumlamasından endişe duyardı, ilginç, annesini bu kadar olsun tanımaya başlamıştı demek. Evet, bu durumda, gitmediler. Yaptığı gürültü bile duyulmadı üstelik. Kim bilir anne ne halde? Aldığı ilaçların etkisi mi? Çokça aldığı dikkatini çekmişti. Birden iyice paniğe kapıldı. Köye koşup adam’ı aramaktan başka çare gelmedi aklına. Fırladı. Basamakları inerken bir şeyi devirmiş olacak ki kız uyandı. Anne’nin de zonklayan başıyla yarım yamalak duyabildiği ilk ses bu olmuş. Daha öncekileri nasıl duymadığına şaşmış sonra. Kız, uyku sersemi terasa çıktığında genç aynı panikle geri dönüyordu. Zaman yitirmeye gelmez belki, diye düşünebilmişti o telaşta. Kızı gördü. Bir teselli gibi. Bir dert ortağı, bir..

Genci o durumda görünce kız ayılmıştı hemen. Anne’nin duyduğu fısıltılar onların konuşmasının son cümleleriydi, sözcükleri anlayamasa da kendisiyle ilgili konuştuklarını sezmişti. Eyvah, ya fazla büyütürlerse? Kız, kapıyı hafifçe bir vur bakalım, demiş, genç bir ürpertiyle, ya ses gelmezse, diye sürdürmüş ve kız, ama odasına izinsiz girmek çok ayıp, deyince böyle bir durumda o kuralların düşünülmesi çok tuhafına gittiği için genç bu kez kapıyı vurmayı da unutarak içeri dalmıştı.

Kız, çok fena sorun çıkacak diye uzaklaşmayı düşünüyordu, ama anne’nin yumuşak sesini duydu, orada kaldı. Anne, bir gözünü ancak yarım açabilmişti:

— Kusura bakma n’olur, kalkamıyorum, kalkamadım, mutfağı biliyorsun artık, kahvaltıyı sen hazırlar mısın?

Genç, mutfağı tanıma sözünün kinaye mi yoksa kap yıkamasıyla ilgili mi olduğunu düşünecek durumda değildi:

— Tabii, dedi hemen, ama kapıdan ayrılamıyordu. Soramıyordu da. Neyse ki anne imdadına yetişti:

— Merak edecek bir şey yok, biraz dinleneyim geçer, başım ağrıyınca böyle kötü ağrır benim..

Ohhhh. Ama anne bu ünlemi çocuğun yüzünden okuyamadı. Hiçbir şey okuyamadı. Tek söz söylemeksizin hızla çıkımıştı genç. Anne, şu halinde gene merak ve kaygı ile aklı dışarıda öylece kaldı. Yalnız bu kez kulağına ulaşan, neşeli olduğu belli sesler, hatta gülüşler var.. Ne oluyor?

Kız da anlayamamıştı. Genç içeriden çıktığında gözleri pırıl pırıl, eskisi gibi. Anne’nin “biraz rahatsız” olduğunu söylemedi değil, ama hemen ardından mutfağa koştu, kahvaltı hazırlanıyor, dans edercesine. Hatta genç, hazırlığa illâ kızı da çekiyor ve dans figürleri veriyor ona sanki. Anne’nin hastalığına bu kadar sevinmek, nasıl bir şey? Hazırlık bitince bir tepsi düzenlendi. Kahvaltı terasa tepsiyle götürülmüyordu oysa. Ardından, kafalara, boyunlara bir şeyler buluşturulup geçirildi. Kız da mecbur edildi buna. Sonra..

Haa.. O zaman anladı kız ve zevkle katıldı tabii. Espri bu oğlanın ruhunda vardı galiba. Hiçbir şeyin normalini beceremiyor, ama aşırısına gelince üstüne yok doğrusu. Bu da “espri”den mi geliyor acaba? Ya dünkü terslikler? Oysa şimdi hafiflemiş uçuyor sanki. Kız yanılmıyordu. Şu anda, daha önce kafasına yığılanlar da uçup gitmişti gencin. Tören, tam sürpriz olmalıydı. Otel garsonları gibi, tepsiyi anne’nin odasına, evet evet yatağına, götürdüler. Müzik eşliği ve reveranslar da eksik değildi. İşte anne ancak o zaman fark etti, beni anlasın, onu anlasın diye yükler yüklediği bu çocuğu, hayır, bu insanı, her neyse, kendi oğlunu, asıl kendisinin tanıyabilmesi için, önünde nasıl zorlu günlerin bulunduğunu. Dün’ler, önceki gün’ler, yıllar.. Hiçbir şey bilmiyormuş herhalde. Bir lokma alacak durumda olmadığı halde, yatakta zorla doğrularak gene de “rolünü” fena oynamadı. Ama çocuklar daha da şamatayla çıktıklarında, başının çatlamasından neredeyse kan fışkıracak gözleriyle tepsiye baktı, kaldı. Ya adam gelirse bugün? İyi ki dün gelmedi. Hele onun, hiçbir şeyden haberi yok.. Ama hayret. Anne uyuyor. Tepsi kucağında, başı duvara dayalı, içi geçmiş ve uykuya dalmıştı. Bu alçak ağrı böyleydi işte, ne oluyorsa bazan birden de geçiverebiliyordu.

Terasa çıktılar. Ekmek arasına bir şeyler koymuş atıştırıyorlar. Tüm hazırlıklar odayaymış. Kendileri için külfete gerek yok.. Hınzırca birbirlerine bakıyorlar. Daha doğrusu kız, muzip delikanlının oyununa gelmiş de şimdi revanş için açık arıyor gibi. Öteki de gardını alıyor. Kız, kahvesinden bir yudum içti –sahi, anne’ye tepsi hazırlanırken genç, kendilerine de, özellikle kıza bir jest olarak herhalde, başka hiçbir şey değil ama çay yerine kahve yapmıştı, küçük bir lüks, Hollanda anımsatması– sonra kız, ekmek arası tereyağlı kaşarından büyük bir lokma ısırmak üzere ağzını açtığında bir an öylece kaldı, aşağıya bakıyordu, genç bundan nasıl bir numara çıkacak diye beklerken kurnaz bakışlarla döndü kız, bulmuştu, bulmuştu ama ah o mu değil mi, emin olabilse! Belli etmeden göz ucuyla aynı yönün devamını kolladı. Evet, o araba, Volkswagen, rengi de aynı. Ama buradakilerin hepsinin gittiği kumsal yönüne değil, biraz ötedeki kayalık kıyıya doğru gidiyor. Gitti. Genç de görebilirdi ve kızın bütün numarası yatardı, ama neyse ki enayi o yöne değil hâlâ kıza bakıyor, ondan bir ağız, yüz, beden atağı bekliyor. Beklesin. Kız bir an durakladı. Adam gelmiş olsa önce buraya uğramalıydı. Ya arabası benzeyen bambaşka biriyse? Ama, değil mi ki burada herkes sürekli onun anlayamayacağı şeyler yapıyor, huyları bu, niçin adam da beklenmeyeni yapmasın, yapar mı yapar!

— Koş!

Nereye, ne oldu, diyemeden kızın ardısıra koşmak, zorunlu. Arabayı kaçırmamak için taşlık, dikenlik yamaçtan koşuyordu kız. Hâlâ da koşuyor. Genç, sütre arkasına girmiş –nasıl, girebilmiş oraya?– bir Volkswagen gördü. Aynı renk. Üstelik, yolculuk sırasında kendi oturduğu pencere yanından pis pis dışarıyı seyrederken habire gözüne takılmış olan vuruğu da belli oluyor. Bu, o!

— Dur!

Kız oralı değil. Koşuyor.

— Bak, orada kim var, bak!

O zaman durdu kız. Baktı. Arabayı gencin göstermesiyle görmüş oluyordu, bütün numarası yattı, deli oldu, bozuk bakışlarla döndü, genci yumruklamaya başladı gene. Hoppalaa! Kızın adam’a bu tepkisi ne demek oluyor? Bu Hollandalılar da bir başka çeşit manyakmış herhalde, nerede ne yapacakları belli olmuyor, kendisi Hollandalı’yken nasıl anlayamamış? Vur bakalım, vur.

Gerçekten, adam da suya uzanmış bir kayanın altında açıkça görülüyordu şimdi. Kız o telaş içinde daha öteye baktığı için atlamıştı. Engebeliklere alışkın değildi, ne yapsın? Düz bakıyordu hep. Sorunlu bir kara kafalıya yenildi. Aşağıda sorunlu bir adam var. Yukarıda, evde sorunlu bir kadın, sorunlu bir biçimde yatağına getirilmiş kahvaltısını –bitirmiş olabilir– ve sorunlu olup olmadığının bilinmesi sponsorlarca sanat, özgürlük, insan hakları, iletişim demokrasisi, serbest piyasa falan filan adına yasaklanmış olan bu saçının traşlılığı bile yok olmaya başlamış, tepkisi bile burada yalnızca bir turist garipliği gibi anlaşılabilecek olan –yerli taklitçileri henüz çok azdı çünkü–, aşağılık televizyon dizilerine razı olunsa çok gelişkin batılı izleyicileri de hüngür hüngür ağlatabilecek güzellikteki Hollandalı genç kız, giriştiği oyunda barbar delikanlı arkadaşına yenilmiş oluyordu. Oysa o bir Desdemona olabilirdi olsa olsa ve, okulda öğretildiğine göre Desdemona değildi yenilen, Othello idi, her zaman, yani Desdemona’yı boğarken bile, ikisi birlikte hep Iago’lara yenilirlerdi, iyi de, Iago hiç ortada yok şimdi, dizilerde bile! Üstelik bu aşağılık film prodüksiyonunda hep gence iltifat ediyorlar, kızı ve ötekileri itip kakıyorlar! Kız elbette böyle üst düzey karşılaştırmalar düşünerek değil, yalnızca gözü kayalık kıyıdaki adam’a takılarak küçücük yumruklarını yanına çekmişti. Desdemona-Othello hikayelerini senarist mi araya sokuşturmuş, bilinmiyor. Zaten onların, yani senaristlerin yüzünden film rota değiştirmiş, deniyor. Baba da daha önce bu yüzden filmden çıkıp gitmiş –hayır çıkarılmamış, kendisi çıkmış, sanki herkes de bunu bekliyor gibi kimse engel olmamış, en çok da buna üzülmüş, her neyse, o yok şimdi– ama, anne’yi bilinçli bir feminist yapalım, gereğinde kendi kadınsal özlemleri uğruna oğlunu bile feda edebilen ve kocasıymış, evlilik kurumuymuş, hiç önemsemeyen ve, ah işte bu yanı çok çarpıcı olabilir, bu uğurda Batı’yı bile çiğneyip geçmiş, tüm erkekleri kendi yörüngesine sokma savaşımında, –adam homoseksüel olsa meselâ!– yazım işaretleri de birbirine karıştı, kimi sübvansiyonlar kesildi, başka şanslar doğar gibi oldu, ama başka koşullar ileri sürülüyor, gülünç, düpedüz artık gülünç olmaya başlayanı da, iki çocuğun bütün bunlardan hiç haberleri yok. Anne’nin var mı? Hele adam’ın? Adam, arabayı keçi yolundan yürüyen merkepler gibi bir aralığa çekmiş, kaya altında bir şeylere bakıyor. Oraya mayosuz gidilmez. İki genç –kız ya da erkek, artık önemli değil– birbirlerine bakmak gereğini bile duymaksızın eve koştular.

Genç, eve geldiğinde anımsayabildi ancak, annesinin durumuna arada bir bakmak istediği halde unutuvermişti, mayosundan önce odaya koştu, kız da fark etti ama “ayıp olur” diye kapı önünde durdu.

Anne’yi o durumda gören genç, önce çığlık atmak istemişti. Atamadı, sustu. Dinledi. Anne soluk alıyordu. Renginde de bir terslik görülmüyordu, düzelme bile vardı hatta. Eğildi, uyandırmamak için tepsiyi özenle aldı, hiç dokunulmamış olduğunu o an fark etmişti, üzülmemeye çalıştı, esprisi tümüyle boşa gitmiş de sayılmazdı, herhalde, pencerenin perdesini sessizce kapatarak anne’nin yüzüne düşen güneş parçasını sıyırıp aldı, onu seyretme isteği dolmuştu içine, uzun uzun..

Elinde tepsiyle çıkınca kızın ürktüğünü anladı, parmağını dudağına götürdü:

— Ssss. Uyumuş.

İkisinin de acelesi vardı aslında. Tepsiyi öylece mutfağa bırakıp son hızla mayolarını giydiler, dışarı!

Uzunca bir süre eve dönmediler. Kaç saat geçmişti. Hem, neyin üstünden kaç saat? Anne uyandığında zaman öğle sıcağına kaymıştı çünkü. O ağrı nereye uçmuş olabilir, ya çocuklar? Düş gibi bir şeyler anımsıyor sanki. Ama seçemiyor. Oğlunun yüzü vardı. Başka? Evet başka? Fırlayıp kalktı. Ortalıkta hiç ses yok. Hemen oğlunun odasına koştu. Giysisi ayağından indiği gibi öylece ortada duruyor. Güzel. O da denizde demek ki! Kız için ayrıca bakmak gereğini bile duymaksızın kendisi de –oldukça keyiflenerek– mayosunu giydi. Geçerken mutfağa bir göz attı. Tüm kapların yıkanmış olması dikkatini çekti önce. Anımsamaya çalıştı. En son.. en son.. Genç hiçbir şey yemeden mi yatmıştı yoksa? Ama kendisinin çok seyrek kullandığı kayık tabakla plastik kaşık çatal da yıkanmışlar arasındaydı. Kim kullandı, kim yıkadı, derken hemen kapı yanına konmuş tepsiyi gördü. Adam mı gelmişti acaba? Tepsiyi alıp öylece buz dolabına kaldırırken de pencereden teras masasında kalmış kahve fincanlarını fark etti. İki tane. Üçüncü yok. Dolabı ağır ağır kapadı. Başka? Başka? Bir de bu tepsi, evet, oğlunun yüzü ile birlikte bir de bu tepsi vardı sabah. Ne diye aklına ilk gelen, “adam mı uğradı acaba?” oluyordu ve delikanlının yarattığı o sabah “mucizesini” nasıl olup da ancak şimdi hatırlayabilmişti? Herkes duymuş gibi inkâr etmeye çalışıyor bu suçunu. Yoo, yoo, bir anormallik var kendisinde, ya da daha doğrusu asıl anormal olan kendisi. Dolu bir kahvaltı tepsisini, hemencecik adam’a bağlayabildiğine göre, korktuğu başına geliyor demek ki. Felaket! Ya bugün de köyde kalır, aşağı inmezse? Yarın da. Yapar mı? Yapsa da haklı. Ama düşünmeye bile dayanamıyor işte. Neyse ki oğlu ilk bunalımını atlattı galiba. Atlattı da, ne pahasına? Yolculukta surat asarak adam’ın dün de sözleşildiği halde gelmemesini –belki hiç gelmemesini, hiç görünmemesini– sağlamıştı, bravo! Bu kadar insafsız olabilir mi bu çocuk? Ne istiyor o insandan? Bunu düşünürken asıl kendisinin samimiyetsizliğini yakalamıştı anne. Sigarasını yere atıp bastırdı. Her şeye karşın dışarıda sigara içmemeye –çok saçma bulduğu bir saygı da olsa, neden erkekler içsin de kadınlar içemesin diye hep aklından geçirse de– dikkat etmiştir hep. Oysa şimdi evden çok uzakta, kumsal yolunda olduğunu yeni anladı.. Kapıyı kitlemiş miydi? Anahtar elinde olduğuna göre, herhalde.. Ocağı? Zaten açmamıştı. Her neyse dönecek halde değildi. “Oğlum istemezse olmaz” dercesine kaba bir çıkmazın içine herkesi birden sokuveren kendisi değil miydi? Oysa şimdi, birinden birini yitirmeye dayanamayacağını anlıyordu galiba. Ama ancak, birini yitirdikten sonra! Beklentilerin hep olumsuzu mu çıkacak önüne böyle? Hiç mi, hiç mi, bir kez de olumluya yakını, zahmetsizce, kaygısızca.. Nerdeee.. Kendini gene, “bir görsem, bir görebilsem, görüşebilsek tekrar, başka hiçbir şey istemeyeceğim, tamam, bitti zaten, hiçbir umuda yer bırakmayacak kesinlikte bitti, ama bu kadar yakınına gelip hiç göremezliğe çıkmak, bu olmaz işte, lütfen olmasın!” zavallılığında buluyordu şimdi. Kime yalvarıyordu sanki? Kumsala geldi.

Yalnızca içinden de olsa, hiçbir muhatabı yok da olsa, bir yalvarma demekti bu. Yalvarmayacak. Hayır. Hem kendi gibileri, yalvararak da bir yere varamaz, ancak rezil olduğuyla kalır. Ne oluyor yani, hiç değilse oğlu var işte, elini uzatsa tutar! Kendini kumsala attı. Bu kadar. Çocuklara bakınıyor, sudalar herhalde, ama yüzen kafaların da hiçbirini benzetemedi. Biraz açıktakiler güneşin pırıltısından seçilmiyor kuşkusuz. Eyvah, o aile! Şimdi hatır gönül konuşması yapacak durumda değil. Uzandı. Göremezler. Şu uzanmayı da nasıl özlemiş! Yüzündeki ölü sarılığından biraz kurtulsun bari –demek ki yalnız kızın gözünde değil, kendi aynasında da öyle görünüyormuş– yüzü ısınıyor, ısınıyor..

Hiçbir şey düşünmesi gerekmeksizin şöyle yatıp kalma hakkı olsa! Çocukların sesi de duyulmuyor. Aile n’oldu? Kafasını hafif doğrultup bakındı. Aile uzaklaşmış gidiyor. Öyle ya, normal insanlar onlar. Sabah denizinden sonra yemek ve öğlen uykusuna gidiyorlar, ailece-k! Sonra ikindi, gene deniz. Ve akşam komşu ziyareti veya kabul. Değişmez bu. Küçümsüyor mu? Hangi hakla? Kendisi kim ki? Eee, açıkta da pek kimse kalmadı. Nerede bu oğlanla kız? Birlikte oldukları artık kesin. Oğlanın keyfi yerine geldiğine göre, sahi sabah tepsiyi elinden alan da o olmalı, kap yıkayan da, kap yıkayan, evet, belki her şeyi kızla birlikte yaptılar bugün ve bu kadar uzun süredir de denizde, yani kıyıda..

Hayır, aklına hemen boğulma, kaybolma gibi kötü şeyler gelecek değil. İğrenç bir pembe dram, ya da pis bir tatil sineması çıkardı bundan. Zaten başını gene kuma bıraktı. Bu uzun süre meselesi, ah bu uzun süre.. kıyıyı gezmeye çıktılarsa örneğin. O zaman, oradan da geçmiş olabilirler.

Adam kumsalı sevmezdi. Anne bu kumsala hayran olduğundan değil elbet, ama iyi yüzme bilmediği için –ne yapsın, kara çocuğu– buradan başka yerden denize girmeye cesareti yoktu. Adam da hiç zorlamamıştı. Hatta, anne’nin o çok acemice dediği yüzmesini kendisinden saklamak isteyebileceğini de mi düşünmüştü acaba? Gitmiş hemen o kayaları keşfetmişti. İkisi arasında böyle sözsüz, sorunsuz iki küçücük uzlaşmaydı bu. Gerçi şimdi, eve hiç uğramadan, hiç haber bile vermeden dosdoğru o kayalara gitmesi, olacak iş değildi, veya, olmalı.. mıydı? Biraz yokuşa razı olup yan tepeciği tırmansa araba hemen görünürdü, eğer oradaysa. Ama yapmayacak. Asla! Bir inatlaşma filan değil, kesinlikle değil, tam tersine, şu anki durumunu kötüye kullanarak kafasının ucundan itiş kakış sokulmaya çalışan o küçük, küçücük umuda yenilmek istemiyor. Hayır. Kaldı ki, oğlu zaten o’nunla olamayacağına göre şimdi sırf çocuklara bakınırken kayalıkları düşünmek n’oluyor? Saçma! Hem, –evet, sürekli kendinden bile gizlemeye çalıştığı gerçeği şimdi açıklıkla itiraf edebilir işte –o’nunla evlenmek, şu açık denize birlikte açılmak gibi bir şey değil miydi, ilk girişte daha boyu geçmeden boğulma tehlikesi atlatmışken üstelik, sudan korkan çocuklar gibi kıyıda çırpınması bundan değil miydi? Tamam, oğlunu öne sürerken pek içten davranmamıştı belki, ama doğru yanı da ortaya çıkmadı mı? Dahası var, dahası var, bir dakika sahi, bir dakika: O’nun evlilik denizinde yüzmeyi çok iyi bildiği, nasıl söylenebilir? Hiç girmediği bir denizde. Evet, evet, kendisinin tanıyamadan batıp çıktığı, o’nunsa hiç tanımadığı sularda, aşkla birbirlerine sarılıp boğulmak, ancak şiirlerde olur belki, ama şiirin bile, güzelinin ölmeye başladığı şu yaşamda, boğulmanın neresi güzel? İşte daha ilk adımda o da söz verip kaçmakla kendini ele vermedi mi? Bu kadar. Suç vardı ise eğer, şimdi suçlar eşit. Kararı o yüklenmiş oldu. Buna sevinmek, ya da öylesi zorsa, çok zorsa, olanaksızsa, peki, memnun olmak gerek.. İşte şimdi, düşünceleri atıp, kuma gömülebilir, hiç değilse bir süre, birazcık.. Kalktı. Suya! Başka çere yok.

Serin su. Ah, biraz kalabalıkken girseydi, daha güvenle suyun dinlendirmesini tadardı. Neyse, gene de birkaç kişi var uzakta. Geçen yıl çok iyi saptamıştı, nereye kadar yüzüp nereden döneceğini kesin bilirdi, ama nasıl anlardı bunu, nelere bakardı, unutmuş gitmiş. Şimdi önce yürüyerek, ölçerek biçerek başlamak zorundaydı gene. Oysa bunları düşünürken epey yüzmüştü bile. O ürküntüyle kafasını hafif çevirdi, sahil uzak, bayağı uzakta kalmış.. göründü! O bir yana, gene düş gibi başka şey de göründü galiba, olamaz. Sırtına doğru bir ses. Bu da mı düş? İyice açılmış herhalde, boy vermeye de cesaret edemiyor, dönse paniğe mi kapılır? Ses şimdi tam sırtında, kahkahalı sesler. Tanıdık. Hele yokuş çıkan o araba sesi, kesin tanıdık. Düş bile olsa, dönüverdi. Gördü. “Marş piyel” mi ne diyorlarsa o yan basamaklarda delikanlı ile kız, bir elleriyle camı açık kapı üstlerine tutunmuş, “vosvos”la ağır ağır eve doğru çıkıyorlar, şenlik şamata! O’nun arabasında, o’nunla, eve doğru, tam bir keyif! İşte şimdi yapayalnız kalmıştı. Sorumluluk, karar, aşk, korku, her neyse, yaklaşıyor ve bunlara karşı bahanelerin hepsi arabada elbirliği etmişçesine “eve doğru” yitip gidiyorlar. Kendisi gerçekten yalnız, üstelik suda ve.. bütün korktuğu buydu. Aptal! Aptal!.

Soluğu kesilmek üzere, iyi ki kimse görmüyor şu halini.. gene de görmeden, bakmadan, yakınında biri olsa, soluğu düzelir, kıyıdan bu kadar uzaklaşmış olamazdı çünkü, nasıl böyle uzadı, bir boğulup rezil olmak eksikti yani, gülme su yutarsın, yutuyor bile, ayy, ayya, ayağına değen nesneler, ödü kopar zaten, değdikçe batıyor, değiyor, yutuyor, tüm bedenine..

Doğrulduğunda su beline bile gelmiyordu. Bu sığlıkta mı boğuluyordu yani, aptal, aptal! Neyse ki kimse görmedi. Şunlar? Şu omuzları ciğer gibi olmuş iki ihtiyarcık? Deminden beri oradalar mıydı? Diz üstüne doğrulmuş, çipil çipil gözlerle bakıyorlar. Onları görmüş olsa yeterdi. Cesareti bu kadar mı tükenmiş? Hak ettin ama. Daha neleri hak edeceksin bu gidişle bakalım. Omuzları fena su toplayacak bu ihtiyarların, yazık.

Adam öyle görüldüğü gibi konuşmamaya “yeminli” biri de değilmiş meğer, üstelik yalnız İngilizce’si değil Almanca’sı da varmış, balıklara, deniz yaratıklarına ilişkin neler neler anlatmış çocuklara, dalmışlar, çıkmışlar, açılmışlar, karşıda silik bir bulut parçası gibi görünen adayı da anlatmış –geceleri o adanın ışıklarını ilgiyle izliyorlardı artık– sonra, Volkswagen’i geçmişte Adolf Hitler’in Alman halkını aldatmak için nasıl göz boyayıcı bir siyasi yatırım olarak ortaya çıkardığını bile anlatmış. Kız bu markanın Almanca’da “halk otomobili” anlamına geldiğine kırk yıl geçse dikkat etmeyecekmiş belki. Hele genç, hiç. Ayrıca, adam’ın bu kadar çok şey bilmesine şaşırmışlar. Ama kız, asıl onun denizle, adayla, yarımadayla, burun, deniz mağarası, çakıl ve kabuklarla böylesine bütünleşmesinin, şaşırmayı da aşan grenli etkisini açığa vurmamaya çalışmış günlerce. Çünkü kayalar, kayalık, işte bu alışılmadık şeyler, kızın uzak denizlerini, balık gözüyle çekilmiş gibi oransızlaşan zihin kalıntılarını, hatta özlemlerini, acımasızca yırtıp açıyormuş ve işte bu en belirleyici ayrıntı hiçbir zaman öğrenilemeyecekmiş, kızın varlığı kabul ettirilememiş ki bir türlü. Zaten onunla ilgilenen, onu anlamak isteyen kim var? Dışta hiç kimse, bu belli, ama ya içte? Adam mı? Mümkün. Ama adam’ın, delikanlıyı bile ta başından beri anlamaya başladığı öğrenilmiş. Öyle diyorlar. Ama çok geç. Anne mi peki? Hayır. Bu çabaya bir yerden sonra zaman ayıramaz olmuş, “oğlu yüzünden!” Belki de “adam yüzünden”, önemi yok, çünkü o ikisi hep iç içe geçiyormuş “bir yerden sonra.” Genç ise, kendini anlatma sıkıntısını hâlâ aşamamış. Ya da kendini anlama. Yani artık anne ile oğul arasında, her ikisinin de zaman zaman tıkanma düzeyinde ihtiyaç duydukları o “şöyle uzun uzun bir konuşma” sahnesi, tüm aramalara karşın bulunamamış. Herkes bunun peşindeymiş, böyle bir sahnenin olmaması mümkün değil, denmiş hep, ama yok işte. Belki gizlice olmuştur da bir yere varamadıkları için o şeritler kaldırılıp atılmış, kesilip çıkarılmıştır, işe yaramaz sayılmıştır, o koşullarda. Çok da karşı çıkılamaz bu savrukluğa doğrusu. Ne bekleniyor yani? Oğul, Hollanda’yı, baba ile geçirdiği yılları, mektupları –ne kadar gizlense de isteyen istediğini bir vesileyle öğrenir er geç, diyelim– en son Almanya’ya geçiş olayını, dönüşü, neden “yabancı” olduğunu, ihtiyar Alman anne’yi hatta ve anî bir kararla kendi annesini tanımak istemesini ve daha buna benzer şeyleri anlatmış olsa, anne gözyaşları içinde dinleyip kendini suçlu hissetse.. Neye yarardı bu? Kaldı ki, gencin Türkçe’si bile henüz bu kadar karmaşık bir metni doğru yazacak düzeye gelmiş değil –her ne kadar anne aksini iddia ediyorsa da!– Ya da diyelim genç susmuştur, anne içini dökmüştür: Oğlunu o durumda bırakıp Türkiye’ye dönmesindeki saflık, iyimserlik, verilen sözlere güvenme, umutlar, aradaki sonsuz çabalar, uğraşıp didinmeler, evet o mektuplar işte –niçin bir kez bile kendi el yazısıyla, peki Hollandaca oluversin, küçücük bir ilişki kurma gereğini duymamış genç? –sonra da, ilginç elbet, neymiş o Alman ihtiyar meselesi sahi?– neyse, eninde sonunda öğrenilir, öncesi zaten bilinmekte, asıl en son, adam’a gösterdiği tepkiler ne oluyor, bütün soru bu.. ve bu gibi şeyler. Evet, neyi değiştirir? Üstelik tepkiler anne’nin söyleyeceği biçimde değil artık. Belki yok bile. Her şey bir yana, delikanlı kendisi filme girmeyi hiç istememiş ki, istemiyor. İnatla, zorla yerlerini korumaya çabalayanları sürekli bir kenara itip, neden hep çocuğun üstüne geliyorlar? O bir “yabancı” ve asla çocuk değil! Bunu soran var mı? Anne istese tam bir başrol oyuncusu yapılabilirmiş, kan ağlayan bir göçmen kadını, ya da tam tersini bile düşünmüşler –tabii böyle savlar hep iş işten geçtikten sonra, insanı iki kat deli etmek için ileri sürülürmüş, üstelik aşk’tan vazgeçmesi şartı varmış– oysa anne gene egoistliğiyle ve kişisel ihtiraslarının belirsiz ağırlığıyla, sözde kararsızlığa sığınmış. Nasıl karar verebilirdi, neye karar verebilirdi, neye güvenebilirdi? Adam, yeniden suskunluğa girmiş ve bu da içki içmemesine bağlanıp geçilmiş. Onunla mı ilgileneceklerdi? Eline verilen metni bile okumuyormuş, niçin diye sorulduğundaysa iki kolunu yana açıp tuhaf bir jest yapıyormuş, o kadar! Hele kızın adı geçince, konu hemen kapatılıyormuş da hiç umurunda değilmiş. İyi ama, kızda da bir şeyler değişmekte, kendisinin fark etmesi elbet beklenemez, ama bütün bunlar kimin umurunda peki? Herhalde kimsenin! İlk günler böyle geçmiş olmalı ki, reji yardımcısının raporunda, “yaz tatili nedeniyle ara verildi”, cümlesinden başka bir not yok. Öyle diyorlar.

Genç kendisine emanet edilmiş paketi hatırladığında çok telaşlandı. Hollanda’da trene binişlerinin üstünden yıllar geçmişti sanki, en azından on gün kesin, belki iki hafta. Üstelik, verilen adresin yakın mı uzak mı olduğunu bile bilmiyordu. Nasıl ulaştıracaktı ayrıca, ne yolla? Posta mı? Hayır, iyi ki böyle bir öneri kimseden gelmedi. Kendisi de hiç aklına getirmemiş gibi davrandı. Çünkü Hollanda’daki işçi ailesinin İzmir’de dayı yanında kalıp Tıp Fakültesinde okumakta ısrar eden kızı nasıl bir şeydir, mutlaka yakından görüp tanımak istemişti. Niçin istemişti, hatırlamıyor, ilginç olanı, şimdi de istiyor işte. Bu kadar zaman nasıl unutabilmiş, aklı almıyor. Doğru, kafasını allak bullak edecek şeyler yaşandı ama yalnızca başlangıçta. Sonra pekâlâ bir “normal”e girmişti hayat. Her şeyi unutturan renksiz bir güneş –tüm renkleri de yutan sürekli, değişmez bir parlaklık– ve o güneşin egemenliğinde değişmezleşen gün başlayışları, gün bitişleri, akşamlar, tatlı yorgunlukların erken uykuları, buna karşın ancak sıcağın basmasıyla açılabilen gözler.. Anne için bu pek geçerli değil kuşkusuz. Onun sabahları daha erken kalktığı bilinmekte –nasıl başarıyorsa?– üstelik geceleri de hep daha sonra yatıyor, elinde illâ o aynı nesne, kumsalda bile, bir kitap. Öyle ki genç bunu sürekli aynı kitapmış gibi görüyor. Karşı çıktığından değil, hayır, onu bıraksın şunu yapsın diyeceği bir şey yok ki! Bir ihtiyacı, bir talebi kalmamış, unutmuş, güzelce unutmuş hepsini. Anne bundan korktuğu için istememiş demek ki oğluyla ilk buluşmanın yalnızca deniz kıyısında turistik havalar içinde geçip gitmesini. Ama gele gele o duruma gelinmiş işte gene ve kimsenin bir şey yapabildiği yok.

Gazete bile okumuyor genç. Sırf Türkçe merakıyla rastgele birkaç yazı seçip ortadan kayboluyor kimi zaman –sesli okumaya çalıştığını herkesten gizliyor– anlayamadığı bir ifadeye takıldı mı da hemen bırakıveriyor ve gazeteyi aynı gizlilikte aldığı yere bırakıyor. Gerçi anne, bunun hiç farkında değilmiş gibi, dilini epey rahatlattığını söylemiş bir ara, ama genç duymazlıktan gelmiş, itiyor böyle şeyleri. Hatta anne’nin gazete denen âdî kâğıdı ciddîye almasını da gerçekten komik buluyor, komik! Hele kızın birkaç kez kitap okumaya çekilmesi, iyice numara gibi görünmüştü ona. Öyle ya, çok meraklıysa neden bir tanecik kitap getirmiş yanında? O da çok inceydi, bitiverdi tabii. Ötekini anne’den aldı ve özellikle en kalınını seçti besbelli. Okumaya kalktığında birkaç sayfa geçmeden uykusu geldiğine göre numara değil de neydi kızınki? Hayır, inadına hiçbir şey okumayacak kendisi. Hiçbir dilden. Unutmak en iyisi. Dilleri, insanları, geçmişleri, kentleri, ülkeleri.. Adam’ı bile, yanlarından ayrılıp köye gider gitmez unutmuyorlar mı? Ertesi gün yeniden gelene kadar.. Örneğin dün, birlikte ahtapot yakalayana kadar unutmuşlardı onu. Ama müthiş güzel bir olaydı, konuşarak, anlatarak, yaparak, yaptırarak.. Sonra gene susmuştu adam. Sonra gene köy yolunda uzaklaşmıştı.

Onlar, yani adam ile anne, tatili böyle geçirmezlermiş aslında, sağa sola giderlermiş, çevrede bir yerleri görmeye, adlarını da söylemişler hatta, Grekçe mi, Latince mi, tuhaf eski adlar, anne söylemiş daha doğrusu, ardından da “gene gideriz”, demiş, “ama istiyorsanız!” İstememişler. Yani, genç istememiş elbette. Kızın gene özentisi tutar diye ona tercüme bile etmemiş. Oysa şimdi kendisi istemek zorunda, gidelim, gidip sahibini bulup emaneti verelim, demek zorunda. Annesini bir kenara çekip mi söylese? Ya da adam’ın gitmesini mi beklese? Hayır, beklemedi. Dahası, o kendine özgü büyük ataklar içinde ve dosdoğru ortalığa söyleyiverdi her şeyi. İlginç. Tıp öğrencisi kızın isim ve adresinin yanında iki tane telefon numarasının bulunması ise, daha da ilginç. Biri dayı’nın ev telefonu, öteki bir kız arkadaş telefonu. Şimdi aklına geliyor gencin: En iyisi, önce arkadaştan arayıp sorup, olmazsa dayı’dan arayın, denmişti. Anne baba da Hollanda’dan öyle arıyorlarmış. Kızları böyle tembihlemiş.

Telefona anne gitmişti. Beklediler. İzmir, oldukça yakınmış, hiç heyecanlandırıcı bulunmadı. Belki bu vesileyle önce kuzeye bir çıkılıp sonra aşağıya, İzmir’e inmek, aynı güne sığdırılabilirmiş. O zaman çocuklar için de iyi olur, demek istiyordu anne. Ama telefondan döndüğünde böyle bir sorunun da kalmadığı anlaşıldı. Kız İzmir’de değilmiş –dayı bilmiyormuş bunu, aman, lütfen o aranmamalıymış, çünkü kız, sınavlara iyi çalışabilmek için bu günlerde kız yurdunda arkadaşlarıyla kalıyormuş, yani dayı’ya da böyle söylenmiş, yalnız şu iki gün için kız kuzeydeki bir ilçe şenliğine görevli gitmiş, derneğin karikatür standında bulunabilirmiş. Derneğin adı verilmemiş anne’ye. Bravo doğrusu, amma başarılı illegal çalışma. Bunları anlatırken anne gülümsüyordu. Başka bir şey sormamış kuşkusuz. Hiç gerek yokmuş ki. Yurt telefonunda tedbirsizce verilen bu kadar ayrıntının dörtte biriyle bile kız o sahil kasabasının Barış Şenliği’nde kolayca bulunabilirmiş. Gencin kafası allak bullak olmuştu. Anlatılanları Hollandaca’ya çevrirken kesti. Anne’nin son derece olağan şeylerden söz eder gibi bütün bunları art arda sıralaması, hele en sonda şenliğin adı? Soruları sormak geldi içinden, ama yapamadı. Kız da merakla ne olup bittiğini anlamaya çalışıyor. Yalnızca beklemek geliyor elinden. Oysa hiç zaman yok. Daha doğrusu, anne tuhaf bir acele içinde..

Emaneti İzmir’de yurda bırakmak da mümkünmüş, öyle diyor, bir tek bunu sormuş ek olarak, “elbette bize bırakabilirsiniz, biz kendisine veririz”, demişler. Genç dayanamadı:

— Hayır, o kasabaya gidelim, biz verelim, diye atıldı. Şimdi yalnız tıp öğrencisini değil, pek çok şeyi birden mutlaka görmek, tanımak isteği belirmişti. Hatta kızı göstererek:

— O da öyle istiyor, demekten sakınmadı. Bundan kuşku duymuyordu nedense. Belki de haklı. Anne hemen kararı verdi, üstelik dönüşte bir iki yere daha uğranabilir, diye de ekledi –eğer istiyorlarsa!–

— Sabah çok erken hareket..

Adam’a hiçbir şey sorulmamıştı. Ama karşı çıkmayacağı belliydi. Önüne bakıyordu. Sürekli önüne bakıyordu. Kimse farkında değildi, anne dışında. Anne’nin bu emanet paket meselesini fırsat bilmişçesine birden hareketlenmesinin nedenini de kimse anlamamıştı, adam dışında. Onlar, yani çocuklar, adam’ın bu gece her zamanki köye dönüş saatini epey geçirip daha uzun kalma eğilimi gösterdiğini sezmemişlerdi bile. Çünkü, çok küçük kımıldanmalarla asıl hareketliliğin onda uç verişini, anne’den başkası göremezdi, görmemişti. Ha konuştu, ha konuşacak’tı adam bir bakıma, ha içti, ha içecek, gibi sanki..

Gencin, ilk günün kahrıyla köşeye fırlatıp üstüne havlular atılınca göremez olduğu çantasında günlerdir unuttuğu paket, yıkamak için havluları alan anne’nin eline gelivermeseydi, bu akşamdan bu geceye bir şeyler olacağı kesindi. Ama olamadı işte. Anne’nin aceleciliği ilk bakışta oğlunun heyecanlı ataklarına uymak gibi görünse de, anlayan için bu tempo, acemice bir telaş olarak kendini ele veriyordu. Ve, anlayan da yok değildi, vardı, önüne bakıyordu, sürekli önüne bakıyordu artık. “Sabah çok erken hareket”, denince, başını kaldırdı. Sonra hiçbir şey söylemeksizin sandalyesini hafifçe geriye itip doğruldu ve iki kolunu yana açarak zorlukla gülümsedi. “Karşı çıkmayacağı belliydi”.

Anne, bir kez daha kurtulmuş’tu. Uğurlamaya bile çıkamadı, olduğu yerde donup kaldı. Parmaklarının arasında zar zor duran sigaranın külü uzayıp uzayıp göğsünün üstüne düştü.

Kız, sağır ihtiyarlar gibi sevimli sevimli bakınıyordu.

Adam’ı, yalnız başına genç uğurlamıştı, ama yüz kişilik bir uğurlama gibi şamata ve heyecanla, hatta araba tamponlarına takılıp giden sokak çocuklarına taş çıkartırcasına şaklabanlıklar yaparak..

Sabah komşular terasta ince çevik bacaklarıyla hiç durmaksızın bir içeri bir dışarı koşuşturan ve elindeki bir paketin üstüne, daha süslü, daha süslü bağlar eklemeye çalışan delikanlıyı görerek meraka düşebilirlerdi, ama göremediler, çünkü güneş henüz tam doğmamıştı, şafak burada hep yukarı köyün ardında kalır, güneş birdenbire doğuverirdi ve çeşitli uyanmalar ondan sonra başlardı ancak. Nitekim bir süre sonra aynı terastan yükselen anlaşılmaz sözleri duyanlar olmuştur. Genç, gece kıza en önemli şeyleri bile çevirmediğini, kızı düpedüz unuttuğunu –hatta bu sabah “çok erken hareket” edileceğini bile bilmiyordur yazık– şimdi düşünebilmişti ancak ve bağırırcasına onun penceresine sesleniyordu. Uzun uzun anlatıyordu. Kız, uyandı mı, yarı uyku yarı uyanık mı, gencin anlattıklarını dinliyor mu, belki ondan hiç geri kalmayan bir şaşkınlıkla mı dinliyor, ya da kafasına takılan noktalar çok daha değişik mi, belli değil. Genç iyice pencerenin dibine yaklaşmış sürdürüyor. Sonunda kızın kafası –traşlı yerler iyice uzayıp kaybolmaya başlamış, umursamıyor– pencereden uzandı ve tek bir şey sordu:

— Ben de geliyor muyum?

— Elbette, sorulur mu, geç bile kaldın!

Bir sevinç çığlığı ve aynı anda, eyvah anne’yi uyandırdık, kaygısı. Oysa anne çoktan yol için kumanya hazırlığına girişmişti. Sessiz sedasız yapıyordu işini. Bugün de onun konuşmayacağı tutmuştu sanki. Evet’leri, hayır’ları bile yalnızca omuz veya yüz hareketlerinden ibaretti. “Günaydın” deyişi tam duyulamadı örneğin. Kız aslında böyle şeylere dikkat edecek biri değildi. Ama ister istemez kafasına bir şeyler takılıyordu, önlenemez biçimde. İşte şimdi de, normal zamanda en azından zorunlu bilgiyi ne yapıp edip o beğenmediği İngilizce’siyle olsun iki taşın arasında kendisine iletmeyi ihmal etmeyen bu anne’in dün gece çok sarsıcı bir depremden geçtiğini düşündü bir an. Neler neler sormak geliyordu içinden. Saçma, çok saçma olduğunu bile bile, sorabileceği kimseyi bulsa, dayanamaz sorardı kesin. Ama yoktu, iyi ki yoktu. Arabanın, arkadan motorlu tipik sesi duyuldu. Yukarıdan doğru yaklaştıkça, uyanmamış evler de duyuyorlar bu sesi. Ve, göründü. Çocuklar hazır bekliyorlardı, koştular. Anne de daha az hazır değildi, ama mutfak penceresine yapışıp kalmış gibi hareketsiz, bir noktaya bakıyordu, iyice yaklaşan bir noktaya. Araba durdu. Kapısı açılmadı, cam açık ve o izlenen nokta, kendisine doğru koşan çocuklara gülümsüyor.. İçmemiş, belli, içmemiş, ohh, neyse, neyse, hayır içmemiş işte, yani yola sarhoş çıkacak filan değil sorun, hayır, nasıl çıkarsa çıksın, ama gece köye döndüğünde içmemiş, aksi halde belli olurdu, olur muydu? Kumanya paketini aldı yürüdü anne.

Kapıyı kilitlerken, bir gülümseme bekliyor, kendisine de, ama yok galiba, bakmıyor bile, baksa gülümseyecek elbet, ama yapmıyor, yapamıyor olmalı, istediği halde yapamıyor olmalı. Anne arabanın önünden yan kapıya dolanırken o beklediği oldu, ama bu kez de kendisi dönüp bakamamıştı. Oturdu, kapıyı kapattı.. ve susmaya başladılar. Araba biraz boşa bırakılıp çalıştı, döndü, yokuşu tırmanıyor. İkisi de susuyorlar. Küskün, kızgın gibi de değil asla, sözsüz film gibi susuyorlar; renkli, hatta üçten fazla boyutlu, ama sözsüz. Vosvos’un o büyük gürültüsü, içinde oturanlara pek gelmez ya, işte öyle. Yukarı köyün içinden geçiliyor şimdi. Çocuklar, ilk geçiştekinin tam tersine bu kez çok uyanık ve keyifliler. PTT, market, eczane, hepsi kapalı bu saatte. Önemli değil. Zaten bunların suratı her yerde üç aşağı beş yukarı aynıdır.

Yalnız kimi eşyalar dışarıda açıkta bırakılmış, kilit altına alınmamış. “Çalınmıyor mu acaba?” diye Hollandaca bir fısıltı duyuldu, o kadar. Çünkü kahvehanenin önünde “durdurulmuşlardı”. Kahveci, makine gibi konuşuyordu:

— Bir göründün bir kayboldun yenge, gel bir çayımı iç bari, dünyada bırakmam! Ooo, bak misafirler de gelmiş, onlar da buyursun, arabayı nereye çekeceğini abim bilir, çayın altına su almıştım, hemen kaynar, yeni dem..

Pek bozulmamış bir eski bina. Sabah serini bahçesinde tahta masalar, iskemleler. “Mor çiçekli kahve” kalacaktı adı. Bir çay molası için çocukların içi gidiyordu. Hele kızın. Genç, ayrıca kahvecinin sözlerine kulak kesilmişti. Ucu kendisine mi dokunuyordu? Kahvecinin bir şeyden haberi yok kuşkusuz, o yalnızca davetini dolaylı dolaysız her yoldan yineleme telaşında:

— Geçen yıl hep gelirdin. Bu yıl bir tek abimizi görüyoruz. Bizleri unuttun mu yoksa yenge? Gücenirim valla, buyrun hadi..

Anne, konuşmak zorunda kaldı sonunda:

— Sağ ol, sağ ol, hiç unutur muyum; ama şimdi acelemiz var, dönüşte, dönüşte, olmaz mı, ya da yarın öbürgün mutlaka. Bu seferlik bize müsaade. Hoşça kal! Başka kimse görmeden kaçalım biz..

Gerçekten de pek gören olmadı. Yolun kenarından kendi başlarına uslu uslu yürüyen iki inek, gelip geçen birkaç araba, sonra tam köyün çıkışında, ihtiyar sahibini sırtında taşıyan bir merkeple, onun ardından hoplaya zıplaya koşan bembeyaz burunlu sıpası. “Kentlerde de böyle olsa dünya ne şirin olurdu kim bilir?” Hangisinin aklından geçti bu? Yalnızca kızın mı? Yoo.. Genç, daha da ilginç şeyler düşünmüş olmalı ki, başını ancak sıpa gözden kaybolunca çevirebildi. Kızdan bile sonra yani. Demek, zaman zaman elektriğin, ya da suyun kesilmesiyle kalmayıp bir de üstelik “araba yolunda başıboş hayvanların dolaştığı” bu ülkeye bozulmak, hatta bu ülkeden utanmak, gibi “yerli”lere özgü saplantılara kapılmayabiliyordu artık. İyice ilgisiz bir yabancı olduğundan mıydı bu, yoksa başka bir şey mi vardı? Saçları daha da uzamıştı ama aldıran kim? Yalnız, şu Türkçe denen dilin güzel konuşulanını uzun uzun dinleme isteği, gizlenemez biçimde içten bastırmaktaydı. Hiçbir dilde böyle bir duygu yaşadığını anımsamıyor genç. Aksi gibi, konuşan yok şimdi de.

Sıkıcılaşmaya başlayan karayolunda tipik turist arabaları da görünüyordu artık. Göz kapakları ağırlaşır gibi oldu. Kıza baktı. Onun gözleri çoktan kapanmış. Eh, belli ki bu yol uyku getiriyor, diyerek gevşedi, daha gevşedi, başını çevirip kendini bırakacaktı. Ama o anda kızın boynunun dimdik duruşu dikkatini çekti. Uyumuyor hınzır! Öyleyse bir şeye öfkelenmiş, belli, gördüğü bir şeye tepesi atmış, yummuş gözlerini, öyle duruyor. Genç, gülmesini tutamadı. Kız bu kez dudaklarını da büzdü. Peki neye kızmıştı bu kadar? Görünürde birkaç Alman plakalı arabadan başka nesne yok. Onların da Türk “Alamancı”ları olup olmadığına, yani farkın plakadan ibaret olup olmadığına böyle uzaktan karar verilemez. Hem, Alamancı’lar değil de doğrudan birtakım Alman turistler olsa kız onlara niçin böyle bir tepki duysun? Kızın görmek istemediği, ne olabilirdi? Bu arada gencin gözü aynaya kaydı. Sonra hemen arkaya baktı. Evet, arkadan sürekli sıkıştıran midibüs, Nederland plakalıydı. Zaten plakasına da gerek olmaksızın, üstündeki yazılardan, hatta sürücüsünün tipinden, içindeki teyzelerin, amcaların, –en öndekiler biraz din adamı gibiydiler– Hollandalı olduklarını ele veriyordu doğrusu. Aslında sıkıştırıyor demek de haksızlık olurdu, çünkü daha çok bu garip trafikte sollamaya cesaret edememekten gelen sürekli tereddüt seziliyordu. Nitekim görüş rahatlayınca midibüs sollayabildi. Şu anda tam yanlarından geçiyor.

— Aaa, bak seninkiler!

Genç yalnızca biraz takılmak istemişti kıza. Tepkisinin gerçekten bu plakaya, bu “kendi yurttaşlarına” olabileceğine pek ihtimal vermiyordu. Belki çok ağır giden kamyonların da aynı yolu kullanmasına, veya sıcağın giderek artmasına... Ama hayır, kız şimdi başını da iyice ters yöne, dışarıya çevirmiş, bakmıyor, bakmıyor. Üstelik dişlerinin arasından mırıldanıyor:

— Lütfen böyle şakalar yapma bana, anlamıyorsun, lütfen, lütfen! “Seninkiler” denmesine miydi bu kadar öfke? Hem, arkadan gelen bir arabayı çok önceden nasıl fark edebildi? Geçti gitti insancıklar, bütün turistler gibi biribirine benzeyen ve pekâlâ şirin de denebilecek birtakım yaşlılar, uzaklaşıyorlar artık, dönüp kayboldular. Kız hâlâ dışarıya bakıyor. Belki de kendi içindeki bambaşka bir şeye sıkılıp kasılmıştı, anlaşılır gibi değil, gelip geçen arabalarla ne ilgisi var? Genç de dışarıya bakıyor şimdi. Yol değişmiş, biraz da daralmış.

Sapaktan dönüleli epey olmuştu. Şenliğin bez afişi göründü. Önde kasabanın belediye otobüsü gidiyor. Birden anne’nin çığlığı duyuldu. Otobüsten inenler bile duydu belki, öylesine patlamıştı bu çığlık, hele bir süredir tam bir suskunluğa bürünmüş olan kapalı arbanın içinde! Volkswagen tehlikeli bir fren yaparak durdu. İçindekiler her şeyi unutmuş, dehşet içinde anne’ye bakıyordu. Oysa anne, o çığlığının ardından mahcup çocuk gözleriyle gülmeye başlamıştı hemen. Utancından gülmesi artıyor, arttıkça da hiç konuşamaz oluyordu. Sonunda, yol boyunca elinde sıkı sıkı tutup ancak kasabaya girilince farkına vardığı kumanya paketini güçlükle gösterebildi. Bu kadar saat herkesi aç bıraktıktan sonra yol bitince neye yarar o paket artık? Gözlerinden yaş gelircesine gülüyor hâlâ. Üstelik ilk anda elinde olmaksızın çıkan o yüksek sesiyle herkesi korkuttuğu için kimsenin yüzüne bakamıyor. Oysa birilerine ilaç gibi gelmişti bu şok.

Genç, geceden başlayan heyecanının pisipisine söndürülmesini bir türlü hazmedeyen ateşliliğiyle pakete saldırdı örneğin, ucundan yırtıverdi. Güzelim sandviçlerin kokusu, arabanın sıcağına yayıldı. Kahkahalar da yayıldı, camlar açıldı. Kızın gerginlikle büzülmüş ağzı çözüldü, o anlaşılmaz sıkıntısı ne idiyse yitip gitmişti. Arabanın freni bile gevşedi, boşaldı. Ama o rahatlamayla neşe içinde gaza basılacağı beklenirken tersi olmuş, arabanın ön tekerleri yol kenarındaki benzinliğin kırına çevrilmişti. O ana kadar adam’ın gülüşlere katılıp katılmadığı bilinmiyordu. Kıra inildi. Gene sessizlik. Adam, kızmış mıydı, bir şeye mi alınmıştı, bunalmış mıydı, ne demek istiyordu, sessizlik soğukluğa dönüşmüştü düpedüz. Araba kendiliğinden durdu. Kapılar açıldı. Tedirgin insanlar ağır ağır dışarı çıktılar. Ellerinde sandviçler, ama iyice depreşmiş açlıklarına karşın ağızlarına götüremiyorlar. En son adam çıktı. Gözler onda. Ve adam, eğilip bir termos çıkardı arabadan. Gençlere baktı. Bu kez anne’nin, çığlık duymuş gibi irkileceğini biliyor gibi. Genç, termosu da aynı heyecanla hemen kaptı ve açtı. Anne sapsarıydı. Ya termostan alkol kokusu çıkacaksa? Hayır, çay! “Mor çiçekli kahve”nin ilk dem çayıydı bu.

Kız kendini tutamayıp adam’ın omuzuna atıldı. Bu sevinçleri müthiş özlemişti herhalde. Anne’den bir şey bekliyordu, bir şey. Geminin güvertesinde geniş eteklerini tutup kaptana koşarak sarılan rehine kadının sevinci mi, babanın uzakdoğudan döndüğünü bilen küçük kızın onu rıhtımda karşılarcasına pencere camı ardında kucaklama sevinci mi, her neyse, ama mutlaka bir şey bekliyordu anne’den. Delikanlıya baktı. Onun da gözü anne’deydi, bu açık! Öyleyse?

Anne, korkunç rahatlamış, korkunç gevşemiş, korkunç mutlulukla parlayan bakışlarını adam’a yöneltti, durdu, evet illâ durdu orada, kımıldamadı, yaklaşamadı, ama:

— Hay Allah, bardak almayı unutmuşum, dedi. Adam, iki elini yana açarak kesinlikle gülümsedi bu kez, yani kahkaha atar gibi gülümsedi. Genç, şaşkın şaşkın termosu tutuyordu. Kız ise yırtınıyordu:

— Ne dedi annen, söylesene, ne dedi?

Şenliğin kapanışından bir gün önceye denk gelmişler. Hafta sonu. Program yoğun. Hemen her şey var. Konserden kahve söyleşisine, kitap imzalarından tartışmalı film gösterimine, panelden tiyatro oyununa, birçok etkinlik son iki güne yığılmış, hatta bugüne. Örneğin amatör tiyatroların birkaçı art arda geliyor, hem gece hem gündüz aynı parkta, açık havada. Antik tiyatroda ise tek bir oyun var, yarın, profesyonel bir tiyatronun. Gazetede hızla programı gözden geçirirken anne’nin sıradan bir şeymiş gibi antik tiyatro sözünü etmesi gençlere biraz abartma olarak görünmüştü. Herhalde gerçek bir antik tiyatro olamazdı, yani böyle herhangi bir sahil kasabasında, nasıl şey, Hollanda’da olsa yer yerinden oynardı. Ama anne, buradakinin pek ilginç olmadığını, kötü restore edildiğini, asıl yol üstünde uğramayı düşündükleri kalıntının her yönüyle çok daha değerli olduğunu, “eğer görmek isterseniz” diye geçiverince, hiçbir şey söylemedi gençler. Demek, adım başı bir tane üstelik ha?.. Köy kilisesi sanki..

Önemli olanı, karikatür sergisi tekti ve anne’nin tahmin ettiği gibi kolayca bulunmuştu. Derneğin gençlik dergisi girişte satılıyordu. Karikatürlere mi dalmalı, dergiyi mi incelemeli, yoksa sergiyi izlemeye gelen ilginç kalabalığa mı göz atmalı? Tüm kasabada beklenmedik bir kalabalık var ve hiç de öteki bunaltıcı kalabalıklara benzemiyor. Genç, neredeyse emanet paketi unutacaktı. Neyse ki anne ilk iş olarak tıp öğrencisi kızı sormuştu. Yürüyüşü izlemeye gitmiş, az sonra gelirmiş. Ne yürüyüşü bu? Programda yok. Bir şeyler oluyor burada. Fazla sormak istemediler. Genç bu tedirginliği anlar gibi olmuştu. Adam’ın hemen bir dergi satın almasına gözü takıldı. Kız bir ucundan karikatürleri izlemeye geçmişti bile. Gürültü ve kaçışma oldu, içi dolu bir Renault, korna filan da çalmaksızın hızla gelip, girişin önünde frenledi. Sivil birileri indi. Genç, herhangi bir arabadan fırlayıveren bu tiplerin polis olduğunu nereden bilsin? Dehşet içinde kalmış, sıkı sıkı elindeki pakete sarılmıştı ve annesinin “eteğinin dibinden” ayrılmıyordu. Gelenler hışımla içeriye koşarken biri de dergi tomarına saldırdı. Saldırdı, evet, çünkü satışı yapan genç kız dergileri kucaklayıp kaçırmayı denemişti. Sivil, kızı da bileğinden yakaladı. Hatta adam’ın elindeki dergiyi bile almaya kalktı. O ana kadar tek kelime konuşmamış olan adam’ın, hecelerin üstüne basa basa:

— Bu, benim para verip aldığım legal bir dergidir! deyişini hiç unutamayacak genç. Çünkü sesindeki o tona bir daha rastlamadı. Sivilin, genç kızı dergilerle birlikte zorla götürürken adam’a dokunmaktan çekinmesine bir anlam verememişti. Adi soygunculara da pek benzetemediği bu adamların polis olduklarını ancak hemen arkada gelip durmuş olan, üstünde “polis” yazılı minübüsü fark edince anlayabildi. Arkadan parlayan güneş, minibüsün içindekileri gölge halinde gösteriyordu. Sergi kapısında patırdı oldu. Gözler o yana çevrildi. Siviller, içeriden de kız erkek birkaç genci almış minibüse götürüyorlardı. Kalabalığın içinde askılı çantasıyla gazeteci olduğu belli olan ufak tefek biri, fotoğraf makinesini bir kez kullandı ve hemen kayboldu.

Anne, minicik çocuğunu korur gibi, kendi boyunu çoktan geçmiş oğlunun koluna yapışmış bırakmıyordu. Bu kol, avucu tam kavrayamadığı halde ona gene eskisi gibi “zayıf” geldi nedense. Ama şimdi bunu yoklayacak durumda değildi. Tam, oğlunu buradan uzaklaştırsa mıydı, diye düşünürken, sivillerin ve götürülen gençlerin ardında, kapıda, korkudan da öte, öfke bile değil, neredeyse aptallaşmış, kocaman olmuş gözleriyle hiçbir şeye bakamayan kızı gördü. O nasıl da iyice aklından çıkmıştı? Hemen atıldı:

— Siz, ikiniz, konsere gidin haydi, çok yakında solda, şurada işte, hemen gidin, emaneti biz veririz, haydi, unutun burayı, unutun!

Geçmişten bugüne dünyanın bu yanını, unutmasından korktuğu, her şeyi görmesini, olduğu gibi tanımasını, olduğu gibi sevmesini istediği oğluna, şimdi birdenbire kendi ağzıyla “unutun” diyordu. Neyi? Yoksa kendisinin, tüm olanlar karşısında seyirci gibi kalmış olmasını mı? Adam’la ikisi bile yüzyüze bakamaz olmuşlardı galiba. “Unutun!”

Hayır, yerlerinden kımıldamadılar, kımıldayamadılar, ne delikanlı, ne de kız. Konserden buraya kadar ulaşan şarkı sesi ve katılan izleyici sesleri güzeldi oysa, çekiciydi. Anne’nin evindeki masanın tınlamaları da vardı içinde. Ama kimsede istek kalmamıştı. Uzaklaşmakta olan şekilsiz sivil araba ile arkasından giden daha şekilsiz resmi minibüs, dört insanı darmadağın etmiş, hatta her birini de kendi içinde parçalara ayırıp bırakmıştı. Adam, elinde buruşuk bir dergiyle, anne, elinde buruşuk bir kolla, genç, elinde buruşuk bir paketle, kız, buruşuk bomboş elleriyle!

Minibüsün üzerindeki Türkçe “polis” sözcüğünü kız da anlamıştı, ama başka hiçbir şeyi, hiçbir şeyi anlayamamıştı ve hiçbir ayrıntı gözünün önünden gitmiyordu artık, daha uzun süre de gidecek gibi değildi. Hele şu anda izledikleri: Kimsenin yüzünde bir “felaket,” bir “yıkım,” bir “cinayet” duygusu okunmuyor. Anne’de, gençte ve adam’da biraz belki, ama ilk ikisini, kıllarını kıpırdatmaksızın bir de üstelik kolkola görünce ürpermişti. Adam’a gelince, evet o, gene de başka görünüyordu, ama sakin sakin cebinden para çıkarıp dergi satıcısına uzatmasındaki soğukkanlılığı affedemiyor kız. Bir saniye önce gözlerinin önünde arkadaşları en vahşi –daha vahşisi yalnız filmlerde olur sanıyordu kız, o da rahatça seyredebilirdi, peki bu neydi, film değil mi, kendisi seyirci mi, oyuncu muydu, kendi kendini sorgulamak da ne oluyordu, her neyse– bir saniye önce arkadaşları en vahşi zorbalıkla alınıp götürüldüğü halde öteki gençlerin yalnızca gizli bir yerden yeni dergi paketleri çıkarıp açmakla uğraşabilmeleri, kızı yeterince tiksindirmişti zaten. Şimdi de adam, hiçbir şey olmamış gibi dergi satıcılığına geçiveren şu sivilceli oğlana –sahi orada daha önce uzun boylu gözlüklü bir kız yok muydu, o da mı götürüldü yoksa?– ve adam, bu o mu, bu o adam olabilir mi, az önce ödeme fırsatı bulamadığı dergi parasını uzatıyor, sivilceli oğlana. Bir şeylerin hıncını alırcasına, ama hepsi o kadar. Üstelik sivilceli oğlan gülümsüyor. Ne gülümsemesi, gülüyor düpedüz. Yanına gelen iki kişiyle konuşup kıkır kıkır gülüyor. Hasta mı bunlar? Biri telefona koşmuştu, evet, ama normal bir iş yapar gibi. Sergi hızla yeniden eski durumuna getirilmiş, hayat, yani “şenlik” kesintisiz sürdürülmeye çalışılıyordu. Ya o götürülenler? Onlar kim bilir ne halde şimdi? Ölüyorlar, öldürülüyorlar belki, niçin onları düşünen yok? Nasıl yaratıklar bunlar? Hem, sahi, televizyon nerede, kameralar, muhabirler, dünya neden birbirine girmiyor, kaldırımlar, pencereler, neden ayağa kalkmıyor? Yoo, böyle “uzaklar”a hayır, batsın böylesi, yerin dibine batsın! Vahşi evet, hatta, söylemeye dili varmıyor ama, ilkel, ilkel işte burası, o kadar! O gaz lambası da, o merkep yavrusu da, her şey, her şey! Tamam, kendi yakınları uzaklara kaçmasına neden olan o yakınlar, onlar da insandan başka bir şey, ya da insan yok zaten, kaos, ama hiç değilse böyle ilkel değil onlar. Bunlar ilkel, bunlar ilkel! Kız, kendi isteğiyle filmden ayrılıp gidebilir artık. İnat için bile olsa istediği son şey de tükendi, çekilmez oldu!

Gerçi sonradan, eleştirmenler bu sahneyi “çok eskimiş, politik bir zorlama, bayat numara, çıkıntı, gerçek değil” gibi daha akıl almaz bir “vahşi” değerlendirmeyle yok saydıklarında kız iyice çileden çıkacak, o çok gelişkin sinema Dr.larının, şuradakilerden bin kat daha hasta, ilkel, korkunç “soğukkanlılık”ları önünde, bildiği her şeyi tepetaklak eden bir isyanla haykırmak isteyecekti:

— Nasıl olur, ben onun içindeydim, oynuyordum o sahnede, gözümle gördüm, dehşete uğradım, onlar, oradakiler, hiç değilse gülüyorlardı, ya siz, ya siz...?!

Ama şimdi, dönüp gitmekten başka bir istediği yok. Nereye? Hiçbir yere! Tatil dolayısıyla çekime ara verilmemiş miydi zaten? Bundan sonrası yok artık, bundan sonrası yok, kaydı yok, izi yok. Belki tek bir gazete fotoğrafı. Ondan da kızın haberi yok.

— Bak, seni arıyorlar! dediler, heyecanla sergi yerine koşup gelen, Hollanda’daki ablasından daha güzelce, kızkardeşindense daha zayıf ve biraz kamburlaşmış tıp öğrencisine.

— Ha? Beni mi? Kimler? Niçin?

Kızcağız, “arama” deyiminden bir an tedirgin olmuştu, ama “Hollanda’dan” denince hemen kendini topladı.

— Aaa, hoş geldiniz efendim..

Telaşı vardı. Zaten, “yürüyüş nasıl oldu?” “katılan çok mu?” “başkan müdahale etti mi?” türünden soru yağmuruna tutulmuştu kız. Belediye başkanı, program dışı izinsiz yürüyüşü istemiyormuş. Polisin daha önceki günler de benzeri girişimlerine karşı bugün örgütleniveren bir yürüyüşmüş bu.

— İyiydi, çok iyi. Hâlâ sürüyor. İhtiyarlar da katılınca kimse karışamadı. Ama ekip otosunun bu tarafa geldiğini görmüşler, dikkatli olu...

Bir kahkaha koptu. Tıp öğrencisi bozuldu, ama renk vermedi:

— Eee, anlatın hele, ne oldu?

— Hiç. Hiçbir şey.

Gene gülüşmeler olunca sivilceli dayanamayıp anlattı:

— Hiç yahu, geldiler, hava attı gittiler, avukatlar iki üç saat sonra getirir bizimkileri gene. Ama yarın burada kalan mahvoldu.

— Niye, niye? Anlatın be, çatlatmayın insanı?

— O şişko sivil çok kötü yuttu numarayı. İçeride en üste koyduğumuz büyük paketi, hazine bulmuş gibi kaptı götürdü, esas alttaki dergilere hiçbiri bakmadı. Şimdi paketi açınca içinden bir sürü gazete kağıdı, ozalit parçası çıkacak, deli olacak kelek, geçmiş spor haberlerini okusun biraz!

Gülmekten kırılıyordu herkes.

— Haa, bir de bizden diye hiç ilgisi olmayan sarışın karikatür meraklısını aldılar, ona çok bozulacaklar şimdi!

— Oğlan ne yaptı peki?

— Hiiç. Karikatür gibi gitti. Çok tatlı herif o yahu. Derneğe alalım onu. Girmez ya..

— Niçin? Öğrenci değil mi o?

Anne sormuştu bu son soruyu. Dernek, öğrenci derneği olduğuna göre..

— Hayır, Tekel’de çalışıyormuş, hem de memurmuş, anlarlarsa kötü..

— Kusura bakmayın, sizi beklettim, kusura bakmayın n’olur, hemen bir çay söyleyeyim size..

Tıp öğrencisi, yakındaki çay ocağına koşturacaktı, anne durdurdu:

— Sağ ol canım, yorulma, sağ ol, biz fazla kalmayalım, şey için uğradık..

Genç bunu fırsat bilip acele paketi uzattı:

— Bu sizinmiş, babanız gönderdi..

— Aaa, siz miydiniz o? Ben postayla gönderirsiniz diye bekliyordum, çok zahmet oldu buraya kadar, ne ikram etsem size, buyrun, buyrun.. Paket, önemsiz bir şey gibi alınmıştı, ama tıp öğrencisi asıl onu getirene nasıl teşekkür edeceğini bilemiyordu şimdi. Anne, oğlunun yüzünü ilk kez yakından görüyor gibi tuhaf bir hayranlıkla izlemeye başladı. Kucaklamak, sarılmak geliyordu içinden, hem nasıl! Acıma da mı vardı biraz? Hayır, asla! Acınacak durumda kalan biri varsa o da kendisiydi belki. Oysa oğlu, şu önündeki, yanındaki delikanlı, kesinlikle buradaki tüm gençlerden daha değişik, daha havalı, daha... evet evet, daha güzel, düpedüz güzel, sanki sırf dışarıda büyüdüğünden, melez güzelliğinde, övünülecek bir Apollon’du –Apollon, antik metinlerde boşuna esmer olarak nitelenmemiş, Anadolu’lu o, Anadolu’lu işte!– Tam, “oğlum,” diye takdim etmeye hazırlanıyordu ki, tıp öğrencisi araya girdi:

— Burada olanlardan babamlara hiç söz etmeyin n’olur, yani bir şey demezler belki, ama üzülürler, merak ederler yazık, oysa ben sadece hoşuma gittiği için biraz yardımcı oluyorum, o kadar, derslerim iyi, söyleyin bunu, bir yılım kaldı, bitecek, hiç kaygılanmasınlar, söyleyin olmaz mı? Kız arkadaşınız, hiç konuşmuyor, Hollandalı herhalde, onunla da hiç ilgilenemedik, kusura bakmasın, siz Türk’sünüz, Hollanda’da da olsanız burada olup bitenleri iyi bilirsiniz, arkadaşınıza anlatın, iyi olur, ama babamlara.. Genç, bir durakladı, şaşırmıştı, daha önceki dehşet ile sonraki kahkahalar, şimdi bu sıska gibi görünen kızcağızın –üstelik bir yıl sonra doktor olacak– mizah gibi yükselen sözleri, kafasını ve yüreğini hem alabildiğine açmış, hem boğulacak gibi daraltmıştı.

— Hayır, dedi... ben...

Tam bir sessizlik oldu o anda. Gencin neye “hayır” dediği anlaşılamamıştı. Özellikle anne, içi titreyerek oğlunun bir Türkçe hatası yapmaması için derinden yalvarıyordu neredeyse. Ama gencin gözleri o sırada asıl adam’ın beklenmedik bakışını yakaladı. Pişman olmuştu. Ama susamazdı artık, cümlesini bitirmek zorundaydı ve konuyu geçiştirecek biçimde başka sözcükler bulmaya da dili yeterli değildi, zorunlu olarak başladığı gibi bitirdi:

— Ben, yabancıyım.

Herkes işinde gücündeydi artık. Beşinci kişi, yani tıp doktoru olacak ortanca kız, Hollanda’daki babasını, kardeşlerini, annesini, hatta buradaki polisleri, profesörleri, belediye başkanını, çok iyi anlıyordu, tanıyordu –ya da öyle sanıyordu– ama bu dört kişiyi kesinlikle anlaşılmaz bulmuş ve susmuştu. Adam, delikanlıya bir elense çekti, ne yapacak olursa olsun çekti bu elenseyi, ötesini hiç aldırmaksızın, ve iki elini yana açarak kıza baktı, hem Hollandalı kızdı bu, hem de tıp öğrencisi kız, ikisi birdi şu anda.

Anne, oğlunun ne söylediğini yandaki birine soracaktı neredeyse. İyi işitememiş miydi? Yalnızca iki sözcük. Daha önce duyan olmuş muydu? Yoksa korktuğu gibi bir Türkçe hatası mı yapmıştı oğlu gene? Öyledir, öyledir mutlaka, başka bir şeyler, uzun karışık bir şeyler anlatmak istedi, bulamayınca.. “Ben, yabancıyım..” Vedalaşmayı anne üstlendi. Zayıf, sempatik, ama biraz dağınık görünen doktor adayının elini sıkarken, dayanamadı, kendi kızı gibi sarıldı ona. Doktor adayı şaşırabilirdi, hayır, tam tersine, kendini sımsıkı ısıtan, terleten yumuşak kollara bırakmanın özlemini çekiyormuş besbelli. Üstelik anne, yolculuk sırasındaki çığlığı kadar, ardından gelen gülme krizi kadar, absürd, o kadar saçma bir ağlama tutturmuştu sarılırken. Doktor adayı buna da şaşırmadı. Çocuklaşmış, yalvarıyordu anne’ye:

— Üzülmeyin n’olur, bize bir şey olmaz, gerçekten olmaz, üzülmeyin, hele bana hiç olmaz, gözdağı veriyorlar sadece, siz bilmezsiniz.. Anne’ye en çok bu sözün dokunacağını nereden bilsin kızcağız? Anne’nin ağlaması arttıkça sürdürüyor:

— Tamam, daha az karışacağım, söz size, bir sıkıntım olursa mutlaka ararım, bulurum, söz..

Oysa anne’nin kafasında bambaşka iki sözcük dolanıyordu. Bu bir sahtekârlık, bir aldatma da sayılamazdı. Çünkü anne’nin sarılması içtendi, yalnız bir küçük terslik vardı, koruyuculuk, evet, herkesi koruma isteği, evet, bu tıp öğrencisine de kanat germe, evet, ama şu anda asıl sığınan kendisiydi, absürd de olsa, saçma da olsa.. eldeki tek şeritten tüm görüntüler bir anda silinmiş, ses kuşağında sürekli yinelenen iki sözcükten ibaret kalmışlardı, kendisi ve hiçbir şeyden habersiz, adam’ın arkasında sırtı dönük duran oğlu.. “Ben yabancıyım..” Ardından, o kocaman mavi gözleri gördü bir an, önleyemediği yaşların filtresinde kırılarak yansıyan kocaman gözler bu sarılmayı izliyordu, sonra o gözlerin tepkiyle boşluğa çevrilişini de gördü anne, utandı, ama elinde değildi, önleyemiyordu. Hollandalı kızın şimdi kendisini iyice küçümsediğini, nefret ettiğini düşünmüştü. Öyle de sanılabilirdi. Çünkü kuzey rengi o gözleri tanıyabilen, onunla ilgilenebilen de yoktu. Bu sarılma, evet bu da ilkel, ama onu izlerken, çok gerilere itilmiş bir tutku, sürekli bastırılmış bir açlık –ilkelse ilkel– çıplak tek vücut olma gibi, ayağı yerden kesilip kucaklanarak hoplatılma gibi, sorumsuz olabilme, zamana boşverebilme gibi, şımarma hakkı gibi, vahşi insan yavrusu güzellikleri taşamaz mı dışarı? Hayır, taşamaz besbelli ki kız yüzünü hemen çevirmişti. Bakmıyordu işte. Anne vedalaşmayı bitirdi. Ayrılırlarken haber de ulaşmıştı gerçekten. Götürülenler bir iki saat sonra salıverilecekmiş, yalnızca kimlik tespiti yapılıyormuş. Ne demek bu yani? Pek çok tanıdığın, izlenmeye değer pek çok programın, birlikte olunacak pek çok insanın bulunduğu kasaba, öylece bırakıldı, emanet paket dahil, hatta delikanlının gözüne kestirdiği yan gruptan kendisine belli belirsiz bakan karaca yavrusu gibi güzel kız bile dahil..

“Vosvos”un da keyfi kaçmış olmalı ki, marşa basınca çalışıverdi. Amaçsızca yol alan arabada herkes aynı anda konuşmaktaydı. Her dilden. Çok fazla konuşulduğu için anlaşılmıyor, duyulmuyordu hatta. Ya sessiz dudak kıpırdatmalarla, nefes alış belirtileriyle, ya içten ve sözsüz, ya da dışa yansımayan seslerle konuşuyordu her biri, duyulmaz elbette, ama sürekli konuşulduğu belli, kesintisiz.. Güneş ışıkları, yalayıp geçen bir açıya inmiş. Renkler ortaya çıkıyor yavaş yavaş.

— Geçiyoruz!

İlk ses anne’den çıktı. Adam anladı. Konuşmalar kesildi bir an. Araba dikkatlice yavaşlayıp durdu. Geri geri gitti biraz, sarı üzerine siyah yazılı tabelayı gençler de okudular. Anne’nin sözünü ettiği antik kalıntıydı bu, “çok daha değerli” olan hani. İşaretten saptılar.

Şimdi oraya da amaçsızca gidiliyordu. Daha önce konuşulmuş olmasının anlamı yoktu artık. Nereye olursa olsun, gidilecekti. Çünkü hiçbiri kendi başına kalma cesaretini bulamıyordu içinde. Eve ya da köye dönülemezdi. Peki nereye? Bilinmiyordu. Gerçi bir ara öfke içinde anne’nin aklından geçmişti: Keşke şu tıp öğrencisi kız o Barış Şenliği’nde değil de, bir öteki ilçenin “Ebegümeci Festivali”nin –sinirinden uyduruyordu anne– kadınlar matinesinde bulunur olsaydı, arabesk gürültüsünde kadın kadına dans edenleri, göbek atanları izler, isterlerse biraz küfreder, isterlerse güler eğlenirlerdi –turistlerin çok eğlendiği iddia edilmiyor muydu?– delikanlıyla adam dışarıda tutulacaklarından bundan da kurtulmuş olurlar, emaneti iletmek “vukuatsız” atlatılırdı. Hatta çok isteniyorsa şimdiden sonra da bir yerde bir kadın matinesine denk gelmek, –deyimini düşünürken bile tiksinmişti anne, ama o tiksintiyle üstüne gidiyordu hâlâ– çok zekice bir buluşmuş gibi her akşam yapıldığı söylenen kent merkezinde örneğin, pekâlâ mümkündü. Arabada, kimsenin ne konuştuğu anlaşılmazken, anne de bunları dile getiriyordu herhalde, dişleri sıkılı. “Haydin, gidelim, kadınlar matinesine gidelim, sevgili dünyamız öyle istiyorsa, peki, öyle olsun, birileri pek memnun olacaklar besbelli,” diyecekti anne belki de, az kaldı diyecekti. Neyse ki, o kavşak imdadına yetişmişti. Bir teselli, bir soluk alma, bir parça oksijen gibi, kaliteli, dinlendirici bir sağnak gibi, özlemle isteyivermişti o eski taşları. “Geçiyoruz!”

Böyle yerlere tam da bu saatlerde, turistlerin gezdirilmesi filan bitip kimse kalmamış olduğunda gitmek isterlerdi hep. Adam’la birlikte. Yani onunla birliktelerken. Ya şimdi? Her neyse. Çocuklar için de böylesi daha güzel olmalı. Hele, eğer yanlış anlamadıysa, kimi nasıl anlaması gerektiğini bilemez olmuştu çünkü, eğer yanlış anlamadıysa, kız, şu arkada oturan ve belki kendisine hâlâ kocaman gözlerle bakan tanıdık kızcağız, özellikle turist kalabalığını istemezdi, öyle görünüyordu, anne ne yapsın? Ama, o kız “tanıdık,” kendi oğlu “yabancı,” öyle mi? Elense çekmek değil, düpedüz tokatlamak geliyor içinden! Anne’yken, çocuğa bir fiske bile vurmamak ilkesiyle davranmıştı hep ve bunu başarmıştı. Ama şimdi tokatlayabilirdi, gücü yeterse tabii, çünkü artık anne değildi galiba. Öyle ya, tam bir iflas, tam bir iflasla sonuçlanmış oluyordu, ne yaptıysa, ne düşündüyse, ne özlediyse, ne hayal ettiyse! Hayalden bu kadar korkması boşuna değilmiş işte..

Bu tur otobüsünün işi ne şimdi? Dönüyor, tamam, ama ya başkaları da varsa? Taşlar göründü, güneşte çok çok uzaktan yansıyan yüzleriyle.. İkibin yıl önce de böyle miydi? Anlatmayacak kimseye, hayır anlatmayacak. Anlatamıyorsun demek ki, anlatma, sus! Hepsi ne anlarsa anlasın! Küçümseyecekler kendisini hep, öyle mi, hep utanacak, hayır! Ne diye ağladı orada aptalca, aptalca ağladı evet, çok aptal bir ağlamaydı o! İyi, peki, kız’lar kadın matinesine, oğul’lar erkek matinesine gitsinler öyleyse, buyursun gitsinler, daha iyi anlarlar belki, küçümsemezler de. Baba’lar gibi. O nerede sahi şimdi? Niçin yok? Korkunç bir şey: O yok, ama zafer onun. Başardı, aferin! Başaran hep onlar, onun gibiler. Ve uygarlığın bilmem hangi yanlarına tepki duyabilen “üstün” bir küçük bayan, öyle baba’ların dünyasını değil, kendisinin bir anlık çöküntüsünü alaya alıyor. Çöker elbet, nasıl çökmesin!

İster istemez gözü, dikiz aynasından oğlunu yakalamaya çalıştı. Benziyor alçak, evet baba’sına daha çok benziyor, benzesin, bu oğlanın benzediği o kişiyi, o insanı seviyordu anne, sevilecek biriydi o zamanlar, oysa şimdi bu delikanlı, babasına benzedikçe sevgiyi unutmuş, hiçbir şeyi sevemez olmuş, annesini nasıl sevsin ki, niçin istesin ki, “yabancı”lık filan palavra, baba’nın derinliksiz şipşak makinesinin objesi olmuş, o kadar..

Aynada göz göze geldiler. Yoo, bu başka, bu çocuk, bu koskoca herif, çocuk aslında, hatta babasına benzeyen yanı da bu, onun gibi kocaman çocuk –iyi ki bu sözler oğulun duyacağı biçimde seslendirilmemişti– ve bu koyu renk gözler, kendi açık renk gözlerine daha çok benziyorlar.. Yoksa, yoksa, kendisi gibi, her şeyi, herkesi, en safça sevmeye hazır olduğu için mi böyle çocuk kalmış ve tüm renkleriyle sevgisizlikten kavrulmanın koyuluğuna dönüşmüş?. Taşlar iyice yaklaştı. Yoksa.. kız da.. Hele o, soğuk iklimlerde gözlerinin rengi bile koyulaşamadığı için, sevgisizlikten, kurumak da değil, donuklaşmış, donmuş düpedüz ve sıcaklık arıyor ama sıcak hemen öldürür, korkuyor, bu yüzden küçümsüyor.. araba yavaşladı. Gencin gözleri aynadan ayrıldı önce. Anne’ninki hâlâ orada. Hayal kurmaya başlamıştı galiba. Yasak, yasak! Araba durdu.

Başka bir tur otobüsü filan görünmüyor. Kız daha önce yolda rastlananın da farkına varmamıştı, dikkat etmemişti. Demek, sabahki tepkisinin nedeni de, gencin düşündüğü gibi değilmiş, bambaşkaymış gerçekten. Ama genç gene de espri yapmaktan sakınmıştı bu kez. Ne olur, ne olmaz. İki kapı açıldı, dört kişi hemen hemen aynı anda indi.

Bekçiden başka kimse yok. Adam’la anne’yi bekçinin böyle tanıyıp karşılamasına kendileri de şaşırdı doğrusu. Çocuklar nasıl şaşırmasın? Bekçi, bu küçücük “merhaba”sı, “hoşgeldiniz”i, “özlettiniz”i ile nasıl bir sıcaklık serumu ulaştırdığının farkında olamazdı. Çünkü kendisinin de ihtiyacı vardı aynı şeye ve belki asıl kendi yalnızlığını gidermek için bu yakınlığı göstermişti. Olsun. Göstermişti ya. Önce gençler etkilendi. İkisi de. Apayrı biçimlerde ama ikisi de etkilendiler, belli. İlk kez sesli konuşmaya başladılar.

Kendi kendine kalmak felaketinden kurtulmanın en bulunmaz mekânına gelmişlerdi sanki. Birbirleriyle konuşuyorlardı, evet şaşılacak şey, birbirleriyle ve sesli konuşuyorlardı. Biyolojik bir ihtiyaç gibi. Çünkü sözleri, mantıksal diyalog düzeninde de değildi. İki saat önce açmış, ya da bir saat önce solmuş güncel kır çiçekleriyle, devrilip yan yatmış bilmem kaç yüzyıllık bir heykel başı, taze kazılıp nemi açığa çıkmış en üst toprak tabakasıyla, o topraklardan özenle temizlenmiş enfes mozaik kalıntıları, yan yana, içiçe, kucak kucağa duruyorken, konuşmalar nasıl birbirini tutsun ki? Ah, bir açıklama, bir ipucu, bir isim, bir tarih, bir bağlantı! Aman, lütfen bıkkın ticari turizm rehberleri gibi değil, şöyle adam gibi, pardon, elbette öncelikle anne gibi, ama o istemiyorsa en azından şu bekçi gibi, yani binlerce yıl öncesinde ve şu anda aynı canlılıkla yaşayan insan gibi bir açıklama: Nedir bunlar, böyle sessiz, böyle dingin, kimseyi tartaklayıp götürmeyen –salıverilmiş olsalar da değeri yok artık– ama aynı zamanda hiç ağlayıp dövünmeyen, güneşi süzerek renklerine, dokusuna sindiren, belki az sonra alacakaranlıkta geçmişin tüm şehvetini –şu yuvarlak içinden çıkan ok onu mu gösteriyor?– tüm küçük alışverişlerini tüm büyük yarışlarıyla soluk soluğa yaşayıp tatlı düşlere yatıracak olan duvarlar, kolon başlıkları, frizler, basamaklar.. Görkeminin, kral yollarının, savaşlarının Allah belasını versin, onlar değil, işte az ileride gerçekten, anne’nin sözünü ettiği açıkhava tiyatrosu! Haklıymış. Hiç öyle çarşıdan yeni satın alınıp kondurulmuş gibi değil. Tam tersine insanın orada, o basamaklarda, orkestra çukurunda, skene’de, yatası, uyuyası, güneşle birlikte dans edip oynayası geliyor. Anne haklıymış. Onu nasıl üzdüklerini biliyorlar, ikisi de! Ama “küçümsediklerinin” hiç mi hiç farkında değiller. Çünkü kendi sıkıntılarının ötesini görecek durumda değiller-di. Şimdi konuşuyorlar. Tarih, antikite, gelenek, sanat, tiyatro filan mı? Asla. Bambaşka şeyler konuşuyorlar. Gaf yapma, cahilliklerini ele verme korkusuyla, ne kadar isteseler de asıl düşündüklerini söyleyemez, asıl merak ettiklerini soramaz durumdalar.

— Hayır, kıyıdan uzaklaşmadık, kıyıya yaklaştık, batıya döndük, güneş önümüzdeydi bir kere!

— Volkswagen sulu soğutmalı değil ki hararet göstergesi olsun, hava soğutmalı, tamam mı?

— Bak bak, bu bir çeşit yosun, ansiklopedide resmini görmüştüm..

— Belin altındaki kaslar böyle mi olur?

— Yengeçlere ben de alıştım artık.

Anne de bekçiden ayrılırken sesli konuşuyor. Üstelik gençlere seslenerek konuşuyor. Döndüler. İlk anda anlayamadılar. Kulak kabarttılar. Anne hiç işe yarar bir şey söylemiyor. “Serinledi”, “sırtınız”, “bagajdaki mavi torbada”, gibi anlamsız şeyler. Olsun. Konuşuyor ya. Peki adam? O da ayrıldı bekçiden. Ama, konuşmuyor. Gene susuyor. Yalnızca o, susuyor. Gezinmelere katılıyor ama hiçbir şey söylemiyor. Kendini en fazla suçlu hisseden o sanki. Tüm beklentiler ona yönelmişti, yapamadı, hiçbir şey yapamadı, diye mi? Özellikle anne’ye karşı kendini ezilmiş, bitmiş hissediyor olabilir. Ya da çocuklara karşı. Bir kâbus gibi geride kalmıştı o şenlik. Oysa şimdi insanlar orada gerçekten şenliği yaşamayı sürdürmekteler. Onlar için hiç de “kâbus” değil. Nasıl oldu peki, kendileri nasıl bir buçuk polisin oyununa geldiler böyle? Tıp öğrencisi haklıydı, gözdağı vermek, insanları bu şenlikten kaçırtmak için ucuz bir tezgâhtı polisinki ama yalnızca dört kişiyi “kaçırtmıştı”. Kendisi dahil. Demek ki acemi denen o genç öğrencilerden bile geride kalmış. Anne de mi? Geçmişten koptukça, giderek her şeyin dışına mı düşmeye başladılar yoksa? Korkunç! Çünkü “dıştakiler”in arasında da yerleri yok. Belki bütün bunları değil de, şu an şu morlaşmaya başlayan eski kenti mekân tutmayı düşünüyordu adam. Kuzey ülkelerinde güneş ufka yaklaştı mı o güzel konumunda saatlerce batmaz, asılı kalır, ışıkları da.. Ege’de de öyle olsa, batmasa, ama sakın Ege kuzey olmasın. Buradaki katların üstüne soğuk bir kuzey örtüsü çekilmesin. Onuncu kat başka türlü olmalı, ya da hiç olmamalı.. Adam bu “kat” sözcüğünün anne’den kendi zihnine sıçradığını geç fark etti.

— Dokuzuncu kat bile tam kazılıp açılmadı daha..

Hiçbir şey anlatmamaya yeminli olduğu halde bu sözler anne’nin ağzından kaçıvermişti. Kendi kendine söylenir gibi çıkmıştı sesler. Genç hemen çevirdi kıza. Şimdi ikisi de şaşkınlıkla bakıyorlar. Anne, tamamlamak zorunda kaldı:

— Bunun altında daha sekiz kültür katı var, her birinin de yapı katları.. bilmeden görülmüyor ki..

Sonu yok. Burada kesmezse, daha neler neler anlatması gerekecek. Anne sustu. Pişman olmuş gibi sustu. Başka bir konuya da geçemedi. Arabaya yürüdü. Yalnız, bu yürüme şaşılacak kadar değişikti. Arkadan görünüşü bile bu değişikliği ele veriyordu: Losyon tanıtan reklam filmlerini andırırcasına hafif, çiçek tozlarının uçuşması gibi eğlenceliydi, kendi kendisiyle alay ediyor diye de düşünülebilirdi. Belki önden bakılsa, gülüyordu da.

Arabaya koşuşarak binildi. Akşam alacasının içine gene amaçsızca ama keyifle dalmıştı araba. Hele anne o gırgır şamata arasında, “kadın matinesi” gibi bir fikrin nasıl aklına geldiğini de anlatmaya başlayınca, arkada çığlıklar koptu. O nasıl şey? Anne iyice sulandırmak için biraz da abartıyordu, öfkesini çıkartıyordu neredeyse. Folklordan da söz etti. O tür “festival”lerdeki folklor ticaretinden, turist kafilelerini karşılamak için zavallı folklorcuların nasıl oynatıldıklarından, filan.. İlkel, ilkelliğin de ötesi, aşağılık bir modern esir pazarı! Eğer o turistler böyle şeylerle gerçekten ilgileniyorlarsa, bunu gerçekten o ülkeyi tanımaya başlamak sanıyorlarsa, onlar daha da ilkel, yuh olsun onlara! Anne sarhoş gibi sürekli konuşur olmuştu. Kızın çok hoşuna gitti. Tüm olanları, kendi yaptıklarını da, unutuvermiş, sorup duruyordu. Genç de kızdan aşağı kalmayacaktı ama birden, Hollanda’daki okulda koridordan geçerken rastladığı çağrı pankartlarını ve alt kat salonlarının birinde gözüne çarpmış olan folklor çalışmasını anımsadı. Hollandalı hocalar ve öğrenciler de vardı orada. Aman iyi ki katılma enayiliğini göstermemişim, diye aklından geçirdi. Mentor mu önermişti gence bunu? Her neyse. Kız zaten dönüp bakmamıştı bile. Peki ama, başka şeyler, yani o kasabadaki programlar gibi –polis bir yana, keşke izleyebilselerdi, hepsini, hepsini– akla gelebilecek her çeşit etkinliğin “interkültürel”i Hollanda’da nasıl yapılabilirdi ki? Aamaaan, Mentor düşünsün, ben yabanc...

O anda gencin içine, biraz da geri alamadığı için kasabada ağzından çıkıvermiş olan o iki sözcük saplandı. Herhalde saçmalamıştı. “Ben yabancıyım!” Nasıl beklenmedik ve tatsız tepkilerle karşılaşmıştı, hayret! Peki değişen neydi?

Gencin suskunlaşması anne’nin dikkatinden kaçmadı. Ne var ki, üstüne gitmeye çekiniyordu. Gelinen sıfır çizgisinden ilk adımı ne yöne atacağını bilemez olmuştu. Bir yandan da kızla konuşmayı kesmek istemiyordu. Çünkü bu tedirginlik içinde bir kez daha fikir değiştirmiş, bu kızın oğlu ile birlikte gelmesine yeniden sevinmeye başlamıştı, İstanbul’da ilk karşılaşma saatlerinde olduğu gibi.. Kız ile anne’nin gürültüsü tüm arabayı doldurmaya bol bol yetiyordu. “Şimdi nereye?” “Hovardalık yapalım!”

Anne ne garip deyimler kullanıyor böyle? “Nereye, nereye?” “Süper turistik bir yere! Orada şenlik filan yok, turizm var, beş yıldızlı!” Gülüşler. Gerçekten o ilçeye gidiliyor galiba. Aman ne ilçe! Nüfusu, hele turizm mevsiminde, doğudaki birkaç kentin toplamını geçmekte. Aslına bakılırsa anne’nin niyeti o ilçede yerleştiğini bildiği hocasına uğramaktı. Adam’ın da o sevimli yaşlı hocayı ziyaretten hoşlanacağını çok iyi biliyordu. Gençler için de bir değişiklik sayılırdı, ne isterlerse yapabilirlerdi. Ne yanından isterlerse o yanından baksınlar bakalım su gibi para içilen ünlü ilçeye, “çok meraklılarsa eğer!” Kinayeyi de elden bırakmıyordu anne. Ama delikanlının bakışlarının sabitleştiğini aynadan fark etti, döndü, o bakışları yakaladı. Genç de bunu bekliyordu sanki.

— Anne, dedi.

Yüreği titredi genç kadının, yaşlı kızın, orta yaşlı “dul”un. Gene bir yanlış mı yapmıştı? Fazla rahatlamış, fazla açılmıştı galiba. Sustu. “Bir an sessizlik” türünden reji açıklamaları yok. Çünkü delikanlı hemen söze girdi. Sabırsızdı. Bekliyordu.

— Sana bir şey soracağım, diyerek yanıt beklemeksizin sürdürdü. Anlatmak zorundaydı. O güvercinli alanda olanları, daha öncekileri, bir “Hollandalı” olarak Almanya sınırından nasıl geri çevrildiğini –bu arada kıza, sen bunları biliyorsun, demek nezaketini göstermişti– sonra o Alman kadını, yani o güvercinli alanda insanların halka olup gün boyu yürüdüğünü, “barış için yürüyorlarmış”, kasabadaki barış şenliğinde bir tek o yoktu işte, sonra sakat kadıncağızın yardım isteyişini, sonra, –o “yabancı” sözcüğünü ister istemez kullanmak zorundaydı, yoksa olayı anlatamazdı– kadının sorusunu ve kendisinin verdiği o iki sözcüklük yanıtı, kadının ısrarla karşı çıktığını, sonra gene halka içinde yürümeye devam ettiklerini, pankartları, bu arada Türk olduğu nasıl anlaşılmıştı peki, hatırlayamıyor, önemli değil, kadının kendi oğlunun kendi ülkesindeki toplama kampında öldüğünü, sonra, kurtulanları, Türkiye’ye sığınarak kurtulmuş olan Alman’ları, çok ünlüymüş onlar, delikanlı Türk’müş öyle mi, nasıl yabancı olabilirmiş, oğlu da Türkiye’ye sığınabilse şimdi kurtulmuş yaşıyor olacakmış, kimler yokmuş ki onlar arasında, genç biliyormuş elbet bunları, değil mi’ymiş, ve.. Ne o ünlüleri, ne de bu olayın zerresini bilemediğini, rezil olduğunu, o hırsla buralara geldiğini, anlatıyor, anlatıyor delikanlı, gözünü annesinden ayırmaksızın..

Anne’de bir yanıt yok. Durgunlaşmış kalmış öyle. Aslında soru da yok henüz. Genç, bir türlü soruya getirip bırakamıyor sözü, korkuyor: Ya anne de bilmiyorsa? Baba’yla ne fark kalacak o zaman, ne uğrunaydı bu kadar anlaşmazlık, bu kadar sıkıntı? Herkes yabancı öyleyse, kızın kaos’una gidiyor iş, ama genci rahatlatacak mı bu? Kız rahat mı ki? Dönüyor, güvercinli alanı anlatıyor genç, Alman annenin dokunuşuna, halka içinde dolaşmaya geliyor gene ve sonunda dayanamayıp sorusunu koyuyor. Anne farkında bile değil. O hep, “ben niçin bu hale geldim, yıllarca sen neredeydin?” gibi altından kalkılamaz bir soruya hazırlıyordu kendini, daha doğrusu ne diyeceğini de bilemiyordu, karşı soruları getirecekti bu, büyük tatsızlık çıkacaktı, hiç yeri değil, hiç zamanı değil, kendisi hiç hazır değildi, gerçi genç haklıydı, zaman da kalmıyordu çünkü, ama..

...Ses kesilmişti birdenbire. Hatta arabanın gidiş temposunda bile değişiklik olmuştu. Adam da kulak kesilmiş, biraz gergindi sanki. Anne, tam bir şaşkınlık içinde başını kaldırdı:

— Tamam, önemli bir olay o, biliyorum, ama..

— Ne? Biliyor musun gerçekten?

— Neyi?

— Bu anlatılanları işte, sığınanları, önemli olay dediğini..

— Elbette biliyorum canım, senin bileceğin ünlüler de var aralarında, doğru söylemiş kadıncağız, besteci Paul Hindemith’in adını duymuşsundur örneğin, o bile var. Ama, mesele bu değildi herhalde. Sen bilmiyorsun diye suç senin olamaz ki. Burada da öğretmiyorlar, öğretmiyorlar, yalnız orada değil, burada da! Oysa polisin uğraştığı o gençler var ya, onlar biliyordur işte, öğretilmediği halde, çünkü dergilerinde yazı olarak çıkmıştı hatırlıyorum, Bella Bartok’la, Macar besteci hani, o da sığınmacılardan, ikisi arasındaki anlaşmazlık, sistem ayrımı filan.. Ben Bartok’u daha çok severim ya neyse. Evet, konu bu değildi herhalde, anlıyorum. Ama istersen hemen buracıkta değil de, gece veya yarın, şöyle uzun uzun..

—Hayır.

— Ne?

— Konu buydu, yalnızca buydu.

— Nasıl yani? Anlamadım.

Genç aslında, ihtiyar ve özürlü Alman anne ile genç ve sağlıklı kendi annesinin birbirinden bu kadar uzakta aynı şeyi söylemelerinden de etkilenmişti, “öğretmiyorlar”, ama ayrıntıya girmedi:

— Benim sorduğum buydu, diyorum, Hitler’den kaçıp bize sığınan Alman’lar..

Nasıl olup da “bize” deyivermişti birden? Üstünde durup düşünecek fırsat olmadı. Çünkü anne, ya hiçbir şey anlayamamış ya da kafasını bir şeylere takmış gibi sıkıştırıyordu:

— İstersen onların tam listesini çıkarıp vereyim, ama kimin işine yarayacak, anlamadım ki..

Genç tüm keyfiyle kısaca yanıtladı:

— Benim!

“Sen biliyorsun” denmesine karşın pek de fazla şey bilmeyen kız, ortalıkta dolaşan tanıdık adları boş bakışlarla dinlemekteydi. Şimdi de, baştan beri konuşmayan adam, önüne bakarak mırıl mırıl, aralarında bazılarını kızın da hiç duymadığı birtakım Alman adları sıralıyordu, genç de ağzını açmış ona bakıyordu. Anne, hem şaşırmış, hem hafiflemişti, hemen pakete sarıldı, bir sigara yaktı. Araba duman doldu. Cam açtılar. “Süper turistik” ilçenin, “süper” gürültüsü doldu bu kez de pencerelerden içeri. Korkunç kalabalığa dalmadan biraz kenar, biraz dış, bir park yeri buldular güçlükle. Ötesi yürünecek, çaresiz. Ama zaten pek bir ani giriş olmuştu onlar için. Burada ne yapacaklarını bile açık seçik konuşmamışlardı.

— Bizim yaşlı bir ahbabı ziyaret etmemize bozulmazsınız, değil mi? İlk açıklamayı yapmak anne’ye düşmüştü gene.

— Siz şimdi bizimle gelip evi görün, sonra istediğiniz zaman gelin. Çok da geç kalmayın tabii. Benim eski hocama gidiyoruz, fakülteden..

Kendi konuşmalarını duyabilmek için bile seslerini gittikçe daha yükseltiyorlardı. Genç dayanamayıp sordu:

— Herkes niye bu kadar bağırtıyor şu müzik aletlerini?

— Birbirleriyle yarış için herhalde. Buraya gelenler öyle istiyorlarmış sözde.

— Olur mu canım?

— Oluyor işte. Kendilerine sorarsan, hatta basına sorarsan, dışarıdan gelen turistler bile buraya gürültüsü, eğlencesi için geliyormuş. Eğlence dediklerini de dolaşıp görürsünüz işte.

— Peki, istemeyen kestiremiyor mu bu gürültüyü, yani sesleri indirtemiyor mu?

— Hayır. Yazık ki, hayır. Hoca da sırf bu yüzden evini satacaktı, bakalım ne yapmış. Çok da güzel ev ama..

Genç bu anlatılanları kıza çevirdi. “Böyle şey olmaz!” diye isyan edeceğini sanıyordu onun. Oysa kız, hiç beklenmedik biçimde kendini şimdiden havaya kaptırmış gibiydi. Soruya karşılık yalnızca bir omuz silkti. Anne görmezlikten geldi. Eve yaklaşmışlardı. Zilde hocanın adı vardı hâlâ. Titrini koymamıştı yaşlı adam. Belki de bu yüzden kız, “ne hocasıymış?” diye sormuştu. Genç de bilmiyordu. Anne, zile basarken yanıtladı: “Edebiyat Tarihi.” Ankara’ya her gelişte yayınevine mutlaka uğrarmış adamcağız. Öksürüğü duyuldu. Genç, sessizce el ederek kızı da alıp uzaklaştı. Geride hoca ile anne ve adam’ın sevinçli kucaklaşmaları, gülüşmeleri duyuluyordu. Tıklım tıkış “cadde”de zar zor yürüdüler. İlk rastladıkları bardan içeri daldılar.

Çıktılar. Yer yokmuş. Daha doğrusu, ne yapıp edip bir köşeye sıkışılabiliyormuş ama gencin pek tadı yok, ya da burayı sevmedi, bahane arıyor. İkinciye dışarıdan göz attılar. Garson hemen “buyrun” diye koştuğuna göre yer var belli ki. Genç burayı da çok alaturka lokanta havasında buldu. Kıza kalsa pek aldırmayacaktı oysa. Yürüdüler. Denize doğru epey uzanan bir iskelenin ucu boş ve sessiz görünüyordu. Genç oraya gidip biraz oturmayı önerdi. “Sen istiyorsan orada otur, ben eğlenceli bir yer bulurum”, dedi kız. İpler yavaş yavaş kopma noktasına geliyordu. İleride kızın istediği türden yerler görünür olmuştu zaten. En “çılgın”ına sahil tarafından yaklaştılar. Sıkış tepiş, sözde dans da var ama kımıldamak olanaksız neredeyse, oturan ile ayakta duran birbirine karışmış ve hepsi de müthiş bir gürültü içinde yüzüyor gibi. Gencin hoşuna giderdi eskiden böyle “uçuk” vaziyetler. Oysa şu anda, biraz da dıştan bakınca belki, çok yapmacık, çok zorlama, çok itici geldi. Hatta, “çok kötü bir Avrupa taklidi” diyecekti, “pis bir özenti!” Ama içeridekilerin çoğunun yerli olmadığını fark etti, gülmesini tutamadı, çünkü az önce neredeyse “ilkel!” diye haykıracaktı.

— Haydi girelim!

Demek ki, ya kendisinin kamera açısına bir şey olmuştu ya da onların objektif ayarına. Sonra birden aklına geldi. Bu kadar şiddetli ve yoğun reklam etkisine kendisi de hiç dayanamazdı eskiden, kızın şu andaki durumu gibiydi aynı, “eskiden” dediyse Hollandalı’yken yani. Sonra neler ne zaman alabora oldu, tam ayıramıyor. Üstelik, içeride ayağı bir havalanıp yerden kesilince, pekâlâ kaptırıp keyiflenebileceğini anladı. İte kaka kendilerine yer açarak hiç değilse bara ulaşmaya çalışıyorlardı. Önce kız başardı bunu. Ardından delikanlı göründü. Bir de tabure yakaladılar hatta. “İstersen kucak kucağa oturalım,” esprileri yapıp kahkahalar atıyorlardı ki dip köşedeki masadan büyük tezahürat yükseldi. Gürültüden herkes bağrışarak konuşmak zorundaydı zaten, ama şu anda bütün bir masa bağırıyordu. Döndü baktılar ister istemez. Tezahürat, kendilerine! Loş ışığa gözleri alışıp daha dikkatle bakınca da, o masadakilerin film ekibi olduğunu anladılar. Israrla masaya çağrılmalar, birkaç dilden. Gerçi dillerin hepsi dolaşıyor, hepsi sarhoş, ama sarhoşlukları bile farklı. Güçlükle masaya kadar gidebildiklerinde, ikisinin birden değil, yalnızca delikanlının çağrıldığı anlaşıldı. Kızla ilgilenmiyordu ekip. Gence bir yer açıldı. Genç gene birlikte tek sandalyeye oturma esprisi yapacaktı ama eğlenceli havanın zerresi kalmamıştı. Kız dondu kaldı. İnadına çekip gitmiyor da. İyi ki gitmiyor. Çünkü hep bir ağızdan konuşan ekibin içinde –ya da şu sıralar yalnızca tatil için getirtilmiş– Hollandalı konuk da var ve özellikle o, kızın varlığından hiç hoşlanmadığını belli etmekte, iyi, kız da özellikle ona inat gitmiyor işte. Anne’yi filan da soran yok. Hayret. Ama delikanlıya herkes bir şey söylüyor, heyecanlar içinde ayaklara kalkılarak, zevkli sallantılarla haykırılarak, zengin tasarılar, müthiş hayaller, dahiyane senaryo taslakları anlatılıyor, sanki şu sırada çalışma masasında toplantı halindelermiş gibi ve şu günler masa başı çalışmasına yoğunlaşmışlar gibi numara yapıyorlar, söylenenlerin hiçbirini anlamıyor genç, hepsi sarhoş muhabbetinden ibaret, belli, ama nasıl kurtulsa? Kız zaten sırf öfkesinden dayanmakta. Ekipten birinin gence şöyle dediği duyuldu, yani bir tek o anlaşılabildi:

— Sen devam et, sen devam et, biz gelip buluruz seni, başarılar!

Genç, bunu fırsat bildi ve “Olur!” deyip fırladı. Kızı da arkasından çekiştirerek çıktı, dışarıya, daha dışarıya, daha dışarıya! Kız karşı koyacak durumda değil artık.

Ağır ağır yürümeye başladılar. Bir yudum bir şey bile içemeksizin geri dönüyorlardı, o eve doğru, hocanın evine. Böylece, genç “devam ediyor”du, ne demekse?

Kapıyı yaşlı hoca açtı. Gelenlerin çocuklar olduğunu düşünebilseler, ya anne, ya da adam koşup açardı, ama hiç bu kadar erken beklenmiyorlardı. Hocanın başka bir konuğu, diye düşünülmüştü. Neyse ki, oğulun ve kız arkadaşının geleceğinden gene de söz edilmişti. Yaşlı adamın öyle akademik pozları yoktu, cana yakın bir ihtiyardı, o kadar.

— Ooo, buyrun, buyrun bakalım..

Çocuklar karşılarında onu görünce şaşırdılar. Ne diyeceklerini bilemediler. Bir an sonra genç, kısık sesle:

— Pardon, rahatsız ettik, yanlış mı acab..

Anne, sesi duyup fırlamıştı:

— Bu kadar erken, nasıl oldu? Hayrola.. Hocadan özür dilerken, anne, bir yandan da bu erken dönüşün nedenini anlamaya çalışıyordu. Gençler biraz suratlıydı, ikisi de, ama garip olanı, eleleydiler, ilk kez.! Gencin, kızı elinden tutup getirdiği anlaşılmamıştı tabii. Önemli değil. Hele bir oturup çaylarını içsinler.

— Açsınız değil mi, annen söyledi inkâr etme, şu börekten alın şimdilik çayın yanında, haydi, haydi çekinmeyin..

Hoca bunları söyledikten sonra kapıya gelirken sehpada açık bıraktığı elyazması eskiyazı kitaba eğildi. Anne de çocuklardan izin ister gibi bir bakışla çabucak yerine geçti ve önündeki kâğıtları aldı. Kalem elinde kalmıştı zaten. Şimdi ihtiyar profesör, kaldığı yerden bir şeyler okuyor, anne de arada kısa notlar alıyor. Dışarının gürültüsünde böyle mırıltı gibi sözleri anne’nin nasıl duyup anlayabildiğine şaşıyor genç. Ya da kendisinin bilmediği bir dil var o eski kitapta, eski Türkçe olsa bu kadar anlaşılmaz olur muydu acaba? Çayları adam getirdi.

Sahi deminden beri ortalıkta görünmüyordu. Demek mutfaktaymış. Çay servisi yapmak nedense ona hiç yakışmıyor. Boyu fazla mı uzun geliyor nedir. Kendisi de farkında gibi hafif rol keserek yapıyor bu işi zaten. Ötekilerin ağdalı ciddiyeti yanında.. Hele bir de camlı dolabı “gizlice” açıp, etiketi bile çok güzel görünen koyu kahverengi bir içki şişesinin ince boynunu oradan uzatınca, delikanlıyla kız ister istemez birbirlerine baktılar. Adam, kendi çayını da alıp sessizce yerine oturdu. Ama dışarının sesi dinmek bilmiyor.

Kızın gözü, hayatında ilk kez rastladığı bu garip yazıya takılmıştı. Kitabın eskiliği de ayrıca büyü gibi bir etki bırakıyordu. Ve habire gözlük değiştiren profesör, heyecan dolu delici gözleriyle güzel mürit’ine geçmişin dilinden satırlar aktarıyor, belki de dizeler, iksir gibi, ak damarlarda izler çizen bir iksir. O korsanların masasından ne güzel kaçtılar, iyi ki onlara rastladılar ve onların tuzağından kaçtılar ve her şeyden kaçtılar ve şimdi buradalar ve şu olağanüstü kareleri izliyorlar. Ama bu, gencin aklından geçenler değil mi? İnanılmaz altıncı his denen şey, gencin bakışını kızınki ile birleştirmiş mi yoksa? Olabilir, bilemeyiz. Şu anda onları görmemiz mümkün değil. Mürit, hep bu kadar güzel miydi? Şu anda korkunç etkileyici güzellikte görünüyor çünkü. İki seyirci de aynı kanıda. Hele, yaramaz tembel bir öğrenci gibi gözleri ara ara onlara kaydığında! Ama yapmasın bunu, büyüyü bozuyor, yapmasın!

Gerçi anne, çocukların uslu uslu oturuşlarından “eyvah sıkılıyorlar galiba, şu iş bir an önce bitse” diye kaygılanarak bakıp duruyordu ama “iki seyirci”nin izleyişi hiç de uslu uslu değildi. Neler geçiyordu akıllarından neler? Hele adam’ın, çayı en keskin rom içer gibi ağzında dolaştırarak içişine bakarken.. Korsanlardan zerrece korkusu olmayan, ama gemisine hoca ile birlikte aldığı sevgilisinin yanında eli, ayağı, dili tutulan büyük kaptan bu işte! Artık dışarının gürültüsü ne kadar artsa da onu duyan yok, yalnızca içerinin sesi var artık, önde, uzakta, sınırsız perdede..

“— Multatuli!

Profesör, müridine bakarak el yazması kitabı kapattı ve böyle haykırdı. Sonra perdeyi delip geçen bakışlarıyla kızı göstererek gence seslendi:

— Felemenk!?

Gencin yüreği ağzına gelmişti. Gerçekten bir korsan filminde olduğuna inanacaktı neredeyse. Önce bir büyü sözcüğü. Sonra neyse ki büyücü, tılsımını çözüp doğrudan seslenmişti, göz kırpmıştı hatta. Yalnız bu kez de bilinmeyen bir ülke adı! Kıza baktı. O iyice kendini kaptırmış izliyor. Hoca bir de ona dönüp, İngilizce:

— Felemenk’liydin, değil mi hanım kızım? deyiverince gözleri faltaşı gibi açıldı ama. Hoca yine müridine dönmüş, sürdürüyor:

— Oradan aklıma geldi. Multatuli’yi çevirelim! Senin yayınevi için sürpriz bir teklif. Çok hoşlanacaklar! Kitabı bu hanım kız bulup gönderebilir bize!

Kız bir soluk almıştı. Heyecanla altyazı bekliyordu. Genç fısıltıyla çevirdi söylenenleri. Aynı anda profesör de kıza yöneldi:

— Bildiniz, değil mi, çok değerli bir klasiğiniz sizin, antikolonialist yazar, onun aforizmaları..

Kızın çok boş bakması üzerine profesör gence döndü:

— Arkadaşın İngilizce biliyordu, değil mi, yanılmıyorsam..

— Evet, evet, diye yanıtladı genç hemen. Çok merak ediyordu, kız o yazarı tanıyacak mı, tanımayacak mı? Kendisi onun adını büyü sözü zannetmişti, kabul ama artık zaten Hollandalı değildi. Kız bilsin bakalım! Kıza dönüp, “İngilizce bilmiyor mu, diye soruyorlar”, dedi. Kız, tüm kurgusunun yıkılmasından zaten fena halde canı sıkılmış omuz silkerek kupkuru yanıtladı:

— İngilizce biliyorum, evet, ama sözünü ettiğiniz yazarı hiç tanımıyorum, ayrıca beni pek ilgilendirmiyor, özür dilerim.”

Tırnak burada kapanıyor. Genç aslında gene de keyiflenmiş, öyle anlaşılıyor, çünkü bu uygar kızcağız, içi rahat olsa, asla böyle kabalaşmazmış. Hem sonra, çayını rom içer gibi ağzında dolaştırarak yutan esprili adam, “sen üzülme, bende birkaç aforizmanın alıntısı var, tesadüfen, teklif için yeter, kitabın yayınevi, yayın tarihi de var, size veririm, biriniz alır postalarsınız”ı dediğinde kız tam tersine çok üzülmüş. Belki üzülmemiştir de şaşkınlığı üzüntü gibi yansımıştır, kesin bilinmiyor. Hoca, nasıl olup da büyücü gibi algılandığına bir türlü akıl erdirememiş örneğin. Çünkü ayrılırlarken kucaklayıp öpmüş çocukları, onlar da çok neşelilermiş, belki birkaç yudum o eski konyaktan içtikleri için, ama olsun, genç yaşta biraz çakırkeyf olmaya her zaman ihtiyacı vardır insanın. Keşke anne ile adam da içselerdi. Hayır, bir yudum bile içmemiş hınzırlar, inatçı keçiler, içmemişler, çok kızmış hoca..

Bütün bu bilgiler de profesörün kayıtlarından çıkarılabilmiş ancak, biraz da tıp öğrencisi kızın ve bilinmeyen bir turistin kayıtlarından. Sinemacıların hiçbir şeyden haberleri olmamış, o akşam o masada hayaller kurup sızmışlar –o kadar değildir kuşkusuz, ama işte rivayet öyle– dahası, anne’nin el yazması kitaptan aldığı notlar bile hiçbir işe yaramamış, çünkü o sırada anne’nin gözü bir yerde, kulağı bir başka yerdeymiş. Yüreğinin nerede olduğu ise kayıtlarda yok. Yalnız o gece, dönüşte köyden geçerken kahveci ile ertesi gün için sözleştikleri ve eve dönüp ölü gibi yattıkları, ne terasta, ne plajda hiç görünmedikleri, biliniyor. Gencin unutmadığı bir şey daha var. Adam onları bırakıp ayrılırken kız bütün içtenliğiyle sormuştu:

— Siz nereden biliyorsunuz sahi o.. neydi adı, mu.. mu,..

— Multatuli..

— Evet, o yazarın okulda, bir ara adının geçtiğini hatırlar gibiyim şimdi, ama siz, siz nereden biliyorsunuz?

Bu sorunun yanıtını genç de duymak istiyordu, ama adam gene yalnızca iki kolunu yana açıp kendi kendisiyle alay eder gibi gülümsemişti, o kadar. Anne neden, “onun bilmediği yoktur ki”, demek için arabanın hareket etmesini beklemişti?

Köye çıkan yokuş, bozuk asfalt. Pek trafik yok bu saatte. Yola düşen gölgeleri uzamış. Üç gölge. Adam, kahvede onları bekliyor olmalı. Güneş bir süre sonra denizde batacak. Hiç acele etmiyorlar. Zaten bütün gün çok yavaş, çok dingin, çok kendi halindeydi üçü de. Her biri, ötekinin ne kadar düşünceli olduğunu fark ediyor, ama espri yapmaya bile ne güç ne de zaman bulamıyordu, çünkü hep kendi kafasındaki pek çok şeyle hesaplaşmak zorundaydı. Hesaplaşmalar bitti mi peki? Ne çabuk? Bu rahatlık ne? Ne olursa olsun, ilk kez köye doğru yürüyüş yapmanın keyfini bozmak istemiyorlar işte..

Kız, biraz yükselip uzaklaşınca güneşin, iyice lâcivertleşen su üzerinde ne kadar çeşitli renklerle yansıdığını görmüş, bunu kaçırmamak için sırtı dönük, arka arka çıkıyordu yokuşu. Herhalde şu anda hiçbir şey düşünmemeye çalışıyordur. Zaten son günlerde, geniş salınımlı bir sarkaç gibi, bir bu uca, bir öteki uca çarpmaktan, sarhoşlamıştı, düzlük arar olmuştu, kimse duymasın! Genç, önüne bakarak yürüyordu. Bekleyeceklerini bilse durup yolda toprağa bir şeyler çizerek düşünecek. Kafası öylesine karışık! Ama bir köşede, kafasının ya da yüreğinin bir köşesinde, sürekli kendini hissettiren bir sevinç var, bu kesin! Düşünüyor, durup düşünüyor, ne olabilir bu, aaa, tuhaf değil mi, artık Türkçe düşündüğünü fark ediyor, annesi haklı galiba, dili bundan rahatlamış demek ki! Hollandaca’yı unutur mu acaba bu yüzden? Peki, niçin unutmak istemiyor ki? Dönecek, oraya dönecek de ondan! Öyleyse o köşedeki sevinç niye? Hayır, yabancı’lığına dönmek istemiyor asla, ona dayanamaz! Dönmeyip burada kalmak? O hiç olmaz.. Peki, burayı sırtlayıp oraya götürmek, mümkün değil mi? Öyle bir çizgi film olsa meselâ. O an anne’nin gölgesiyle kendi gölgesi kesişmişti. Bakışını sırtında hissetti anne’nin ve, evet evet, o bir köşede duran sevinç bu olmalı, bu olmalı, diyerek kafasını kaldırıp annesine baktı. Hayır, anne o sırada ileriye, kızın yürüyüşüne bakıyordu, kız da denize daha çok yaklaşmış olan güneşe.. Olsun. Demin kendi sırtındaydı o bakış, hiç kuşkusu yok! Yürüdü.

Biraz da yanınca ne harika olmuş bu kız! Yaklaştı, kızın yanına gelince döndü ve o da arka arka tırmanmaya başladı yokuşu. Eğlenceli oluyormuş. Yalnız, anne’nin kıza filan değil boşluğa baktığını fark etti. Dalmış, öylesine dalmış ki, uyurgezer gibi geliyor. Genç dayanamadı, onun sabit bakışını keser biçimde elini de sallayarak seslendi:

— Anneee!

Anne’ye ilaç gibi gelmişti bu sesleniş. Bir türlü unutamadığı ihtiyar Alman kadın dönüp duruyordu kafasında ve nedense hep aynı anda oğlunun o “güvercinli” alandaki küçülmüş, küçülmüş, iyice çelimsizleşmiş yapayalnız vücudu geliyordu gözünün önüne, çıldıracak gibi oluyor, yeniden ihtiyar kadının hayranlık verici dünyasına girmeye çalışıyordu. Demek o olmasa, oğlu, düpedüz bir ruh hastası olacaktı belki..

— Gel buraya, gel çabuk, koluma gir!

İşte şimdi her şey konuşulacak, ne olursa olsun, gerekirse köye varmadan dönülecek, dolaşılacak, gecikilecek, ama ne var ne yok her şey açılıp konuşulacak, geç de olsa sonunda bu fırsat yakalanmışken, bu cesaret.. Genç koştu geldi işte, o dünden hazırmış besbelli, dünden istekliymiş ki hem nasıl! Genç, biraz da abartıyla, kızın hoşlanacağını düşündüğü bir gırgır ve şamata havasında, anne’nin koluna kavalye gibi girdi. Keyfine diyecek yoktu. Anne’nin de. Gölgeleri iyice uzamış ve yanyanaydı şimdi. Delikanlınınki beş on santim daha uzun. Profesörün “Viking” diye iltifat ettiği kadar var doğrusu. Hep böyle yanyana olsalar artık, uzaktayken bile, yanyana, kolkola.. Kıza ne oldu birdenbire? Nereye kayboldu? İleride, koşuyor, köye doğru!

Ne yapmışlardı? Bir kabalık mı, bir ilkellik mi, neden alınmıştı kızcağız böyle? Belki de hiç ilgisi yoktu, kızın aklına esmiş keyfinden koşmaya başlamıştı, ama göremediler ki, ya değilse, ya onu kıracak bir şey yapmışlarsa. Böyle bırakılamaz, çok ayıp..

— Koş arkasından!

Anne söylemişti bunu. Çare yok, “konuşma” gene başka zamana kalıyordu. Genç, şaşkın şaşkın fırladı. O koştukça kız daha hızlanıyordu. Ya oyun yapıyor, ya da gerçekten bir sorun olmalı. Ama hiçbir zaman öğrenilemeyecek, çünkü hınzır çocuk en ufak bir ipucu vermeksizin, taşkın bir neşe havasına girmişti artık. Maske mi, mask-makyaj mı, yoksa gerçekten Akdeniz mi bulaşmıştı ona, hiç belli etmeyecek! Koşmaca oynayan iki yaramaz gözden kayboldu. Anne meraklanıyor. Biraz daha hızlanabilse. Ama tam tersine, sigara yaktı. Hem de yokuş yukarı. Olacak iş değil. Ayrıca köylüler rastlarsa, bir şey demezler evet, diyemezler de, ama ayıp olur, onların saygısını kötüye kullanmak olur, diye diye dumanı bir güzel çekiyor anne ve üflüyor. Merak ettiği bir şey daha var çünkü köyde, bekliyor. Hep böyle. Bir sorun çözülemeden öteki eklenecek illâ. Ah, o eğri bacaklı nine kahvede olsa! Ya da özellikle çağırtmalı. Gelir, mutlaka gelir. O da müthiş bir tiryaki. İstediği kadar tüttürür anne de onunla birlikte, nineye ağız açamaz köylüler, dert değil o zaman. Yeter ki şimdi yolda kimse rastlamasın.. İyi ki rastlamadı..

Bir genç kadındı bu, iki küçük çocuk yanında, daha küçük birini elinden tutmuş, en küçüğü de kucağında, tek ineklerini eve döndürüyordu. Köydekileri az çok tanımıştı anne, ama bu kadını hiç anımsayamadı. Kadın uzak uzak geçecekti, anne gene de bir “merhaba” dedi. İster istemez birlikte yürüdüler. Anne, sigarasını pek sonuna gelmeden söndürüp ezmişti, ikinciyi yakmadı. Zaten şu sırada sakinlemiş, bu genç kadını düşünüyordu.

Yarışı kız kazanmıştı. O hızla girdi “mor çiçekli kahve”nin daha da morlaşmış bahçesine. Neyse ki adam gerçekten oradaydı, arka masada oturuyordu –onun masasıymış o– biraz tedirgin, doğruldu, kıza hemen bir sandalye uzattı, kız oturdu, ama yerinde duramıyor. Adam bir şeyler sezinledi, tam anlayamadı, anne’yi bekliyor, daha doğrusu, ikisini de bekliyor. Genç, yetişti kızın ardından. O da bir garipti, ama kızı neşeli havalarda görünce ona uydu. Bir aşırılık var, ne olduğu belli değil. Tabii yalnızca adam bunun farkında. Bir de galiba kahveci, o da adam’ı iyi tanıdığı için ve şu andaki gerginliği sezdiği için. Böyle durumlarda adam’a çok üzülürdü, ama bir türlü iki yudum içmeyi kabul ettirememişti, sıkıntının tek ilacı mübarek aslan sütüydü oysa şu fânî dünyada. Köylülerden bir ikisi, Almanya’daki, Avusturya’daki tanıdıkarını soruyorlardı kızdan ve gençten, Hollanda, Almanya, Avusturya, ne fark ederdi?.. Derken, kahveci gerekli soruyu sordu çocuklara: “Yenge nerede? Onu niye getirmediniz?” Ama hemen ardından, bir sandalyeye değil de kendi evi gibi bahçe duvarının üstüne oturmuş olan ihtiyar nine, ağzının kenarında sigarasının uzamış külü hiç bozulmaksızın soruvermez mi, pat diye, üstelik de gencin yanında:

— Sahi niye almıyorsun onu? Ne zaman evleneceksiniz? Düğününüzü burada yapalım!

Adam da, genç de, şaşkınlıktan ne yapacaklarını bilemez olmuşlardı, kız zaten hiçbir şey anlamadan bakınıyordu, neşe oyununa ara verilmişti, ayrıca genç, annesi istiyor da, bu yavaş yavaş büyük sempati duymaya başladığı adam evlenmekten kaçıyorsa, ona gene “domuz” demekten çekinmeyeceğe benziyordu doğrusu. Tiryaki nine susmadı, üsteledi, sırf onları görmek için kalkıp gelmişti kahveye:

— Gene iki kolunu kaldırıp susma, kıracam o kollarını senin. Böyle dilsiz kızanı ne yapsın o güzel gelin?

Adam susuyordu. Gencin kafası gene karıştı. Kim kimi almıyordu yani? Anne uzaktan göründü. Yanında o çok çocuklu kadın. Tam kahveci, “kızımızın keyfini kaçırdınız, ne güzel şakıyordu”, diyerek kıza ikrama hazırlanırken, önce adam’ın görüp kımıldanmasıyla tüm kahve anne’ye döndü. En büyük coşkuyu kız göstermişti, nedense, adam’la mı ilintili, başka bir şeyle mi, anlaşılmıyor, fırladı koştu anne’ye doğru. Çok çocuklu kadın ürktü, hızla uzaklaşmak istedi. Kız, bu kez o kadının da kahveye gelmesi için çabalamaya başladı, kendisi yüzünden çekindiğini sanıyordu. Anne anladı, kadına: “Gel biraz dinlen sen de, kaçma, biz bizeyiz işte, çekinecek ne var?” diye yüklendi, sonra kahvedekilere döndü: “Siz de söylesenize!” Başka köyden gelin gelmişti kadın, “yabancı”ydı yani, kocası komşu ilde gündelikçi olarak çalışıyordu, izinden izine gelebiliyordu, kadın kahve çevresinde görünmekten bile kaçınıyordu. Çocuklar hep birikte ağlamaya başladılar. Anne’nin gözü kızdaydı. Şimdi ne olacak? Kız bu tedirginlikle iyice oyuna vurmuştu işi. Bambaşka bir kişiliğe bürünmüştü sanki. Çok da güzel buluşlar sergiliyordu, en usta rejisörlerin aklına gelemeyecek türükler yakalıyordu: Örneğin, gitti kucaktaki en küçük bebeyi kaptığı gibi aldı anne’nin kollarına verdi, genç kadına da anne’nin yanında yer gösterdi. Bütün öteki çocuklar ağlarken bu minik, şaşkınlıktan susuvermişti, hayret, kızın kumarı tutuyordu, kadın da utana sıkıla anne’nin yanına oturdu gerçekten. Genç, annesinin görünüşüne bakıp gülmemek için kendini zor tutuyordu. Adam, sakindi ve susmaktaydı. Köylüler işi gücü bırakmış, bu çılgın sarı kızın show’unu izliyorlardı.

Kız, en büyük atraksiyonunu yaptı, genç kadının başındaki örtüyü aldı, anne’nin başına örtüverdi. Genç kadın, açılan saçlarını eliyle kapamaya çalışırken, kız, uzağa çekilip anne’yi süzdü. Turistler gibi elinde fotoğraf makinesi olmadığına ilk kez üzülmüştü galiba. Ama anne:

— Nasıl, benzedim mi? diye soruverince, şaşırdı, hiç beklemiyordu:

— Nereden anladınız?

Anne:

— Seni bir tek kez anlayamadım, o da demin, ama sen beni hiç anlayamayacaksın galiba, diyecekti, kız üzülmesin diye vazgeçti, sorusunu yineledi:

— Evet, benzedim mi Hollanda’daki kardeşlerime?

Kız, “hayır” anlamında başını salladı. Anne güya kıza yardımcı olmak isterken onun işini zorlaştırdığının farkında değildi. Nitekim bu kez çok çocuklu kadını göstererek:

— Peki o benziyor mu? diye sormuştu. Üstelik İngilizce soruyordu. Kime yönelikti o zaman bu sorular? Kız, sınava çekiliyor gibi hissetti kendini. Anne’nin niyeti hiç bu değildi oysa. Kızın oyununu bütünlemek istiyordu, hepsi bu. Kız, başı açılmış olan genç kadına baktı, hayır, o bile çok farklı görünüyordu “göçmen” diye kafasına yerleşmiş imajdan. Anne anladı, başındaki örtüyü genç kadına geri vereceğine, sırf kızı sevindirmek için aldı ona uzattı: “Sana armağan olsun öyleyse, hatıra, tüm köyün armağanı!” Kız, büyük sevinçle elini açtı, gerçekten de bu tehlikeli kumar çok tatlı bağlanıyordu, ama beklenmedik bir şey oldu, genç kadın fırladı, örtüyü kaptı ve hızla başına geçirerek karanlığın içinde kayboldu. Anne, son cümlesini Türkçe söylemişti, yani çok çocuklu kadının bir başörtüsünü Hollandalı misafirden esirgemesi akıl almaz bir terslikti. Kız, tam anlamıyla çökmüştü, ortalıkta ayakta durmaya, hatta gülümsemeye çalışıyordu, ama çökmüş, herkese sırtını dönmüş, bitmişti. Anne, onunla birlikte çökmeliydi, ama inanamıyordu, bekliyordu hâlâ, farklı bir şeyler bekliyordu. Buz gibi olmuştu gece. Köylüler genç kadını affettirmeye çalışıyorlardı, yabancılık çekiyor, ne yapsın biçare, yazık, ne yaptığını biliyor mu ki, gibisinden.. Genç, gergin, dikilmişti, adam karanlığı gözlüyordu. Bir bildiği var gibiydi. Bu genç kadın, küçücük çocuklarını ortalıkta bırakıp kaçmazdı, hiçbir yere, hiçbir şey uğruna! Anne de boşuna beklemiyordu. Gerçekten az sonra genç kadın karanlığın içinde yeniden belirdi, ışıl ışıl bir yüzle: Elinde bir bohça vardı. Anne anladı, tiryaki nineyle işaretleşip bir sigara çıkardılar, yaktılar. Kız, onlardaki bu rahatlamayı gene lanetleyerek çekip gitmeye hazırlanıyordu ki, genç kadını önünde gördü. Önce korkuyla irkildi. Bu korkusunun ve bu irkilmesinin utancını yıllarca unutamayacaktı. Çünkü çok çocuklu genç kadın, elindeki bohçayı açmış, içinden çıkardığı en bulunmaz işlemeli başörtülerini –“yazma” dendiğini sonradan öğrenecekti genç– kızın önce başına sonra yüzüne, omuzuna, sırtına seriverdi, geri çekildi, çocuklarını topladı, kucakladı, sırtladı, tuttu ellerinden, aldı götürdü, karanlığın içinde bir kez daha kayboldu görünmemecesine!

Kızın eli haklı olarak önce cüzdanına gitti. Dünyanın en yüksek fiyatı istense ödeyecekti, mecburdu, çok fena kaybetmişti bu kumarı çünkü. Ama bu kez de eli cüzdanına gittiği için iki kat mahcup olmak durumuna düşmüştü. Kime ödeyecek bu kadar değerli işlemenin bedelini? Cüzdanından çekti elini, ağır ağır yazmaları topladı, kucakladı, kimseye bakamıyordu. Anne ona yaklaşmak üzereydi –ne diyeceğini bilemeksizin–, ihtiyar dudak tiryakisi nine dizlerini tutarak doğruldu, kıza dönüp bağırdı: “Gel kız, şu feneri tut bana!”

Kız öyle bir durumdaydı ki, ihtiyarın söylediği Hotantoca olsa anlamaya mecburdu herhalde, şimdi de onun romatizmadan eğrilmiş bacaklarını görüp anlayıvermiş, yardıma koşmuştu, ihtiyarın koluna girdi, karanlığın içine doğru yürüdüler, biri Türkçe konuşmayı sürdürüyor, öteki hiç aldırmaksızın Hollandaca –ya da Felemenkçe!– yanıtlıyordu, kesintisiz bir diyalog ve kesintisiz bir kolkola yürüyüş, fener ışığında! Genç, yüksek sesle gülerek en yakınındaki kişiye seslendi: “Biri Türkçe, öbürü Hollandaca, nasıl anlaşıyor bunlar yahu?” Adam, iki kolunu yana açınca genç o zaman anladı en yakınındaki kişiyi, yüzü hafif allandı. Kahveci yetişti: “İkisi de şair bunların, ikisi de şairdirler ki, Hazreti Süleyman’ın kuş diliyle bile olsa, senden benden güzel anlaşırlar vesselâm!”

Anne ile adam, nicedir ilk kez göz göze gelmişlerdi. Köylüler ayaklanmış gidiyorlar, kahveci onları uğurluyor, genç, konuşmalarını hâlâ duyduğu ihtiyar nine ile onu karanlığa taşıyan kızın ardından bakmakta, anne ile adam, özgürce istedikleri kadar uzun süre birbirlerini gözle kucaklayabilir, hatta..

Adam, bu akşam, bugün, dün, günlerdir, aylardır belki, ilk kez konuştu: “Ver bir kadeh!”

Kahveciye söylenmişti bu sözler. Ama kahveci hiç hazırlıklı değildi. Duymadı bile. Yol kenarına çıkmıştı zaten, nasıl duysun? Adam da galiba kahveciye söyler gibi yapıp başkalarına mesaj yollamak istemişti. Mesaj alındı. Korku var, ama kesin bir tepki yok. Anne bu kez hiç de o akşamki aptalca paniğe girmiş değil. Bakıyor, sakin, sevgi dolu, cesur, içeceksen iç bakalım, der gibi, gözünü bir saniye kaçırmaksızın bakıyor, oğlu da içsin, bütün dünya içsin bakalım mesele buysa! Kahveci döndü. Adam’ın “ver bir kadeh” demiş olduğunu anladı, anladı evet, ustasıydı bu işin, zaten böylesine önemli bir siparişi atlasaydı intihar edebilirdi, hemen koşturdu, hazır tutuyordu sanki, kendi kadehini de doldurdu, “Hey mübarek!”; kadehler dikildi, iki kadeh. Adam, içmeye başlamıştı!

Genç, annesine döndü, fısıltıyla:

— Bana bakma. Sen de iç istiyorsan. İlk günkü gibi olmaz, korkma, dedi. Kızın ardından bakmayı da bıraktı, gitti bir sandalyeye oturdu. Adam, kadehini yarılamıştı bile. İçince böyle içermiş işte! Anne pişman olmak üzereydi. Kahveciye çok kötü bakıyordu, adam’ın sesini duydu:

— Nasıl? Bu akşam ikimiz de konuşuyoruz delikanlı! Gence söylemişti bunları. Elense filan yoktu artık, iki arkadaş gibi ağırbaşlı, hesaplı, dengeli bir sohbet söz konusuydu.

— Koş, şairi al gel, onu en iyi sen anlarsın! O da en çok seni bekler!

Genç, bir şey söylemedi, ama fener izine doğru, koşmaktan da çekinmedi. Hemen alışmıştı bu köye nasılsa.. Kahveci, ocağa gitti kayboldu. Anne ile adam, uzak masalarda da olsalar baş başa kalmışlardı. Adam, masasından kımıldamaksızın, kadehini yudumlayarak:

— Daha sekiz kat var bunun altında, demiştin, değil mi, gençler de duymuştu, dedi. Anne, gülümsüyordu, hayret, korkmuyordu, gülümsüyordu, ya da adam’a öyle geliyordu. Bravo! İçki insanlığın en güzel buluşudur, korkacak ne var? Adam masasından bir iki adım uzaklaştı, yani, anne’nin sandalyesine bir iki adım yaklaştı ve sürdürdü:

— O da bilineni, dokuz kat, ne güzel! İşte şimdi o dokuz kat kültür, dokuz tane işlemeli yazma oldu burada..

Anne hem gülümsemesini sürdürüyordu, hem de kaygılanmaya başlamıştı. Yaklaştı, hafif sesle: “Eve gidelim” dedi, tüm cesaretini toplayarak. Adam, anlamıştı aslında, içmesinden korkuluyordu, ama söylenen iki sözcük de o kadar güzeldi ki: “Eve gidelim!” Kalktılar. Kahveci yetişip adam’a bir şişe uzatmayı ihmal etmedi. Anne de görmezlikten geldi doğrusu. Tuhaf şeyler oluyordu bu gece. Anne, içmeyi mi düşünüyor yoksa?

Gençle sarışın şeytan, geceyarısı aynı dilden konuşarak ama anlaşıp anlaşamadıkları tam belli olmaksızın, köyün toprak, hayvan gübresi ve hangi bitkiden geldiği anlaşılamayan güzel kokuları arasından elele geldiler kahvenin önüne, eleleydiler evet, üstelik bu kez biri ötekini alıp getiriyor da değildi. Kahveci, pencerelerinden el sallanarak hareket eden Volkswagen’in ardından kadehini büyük bir zevkle boşalttı, yeniden doldurmak için ocağa gitti.

Kumsaldaydılar. VW de az yukarıda ay ışığının varlığını kanıtlamakla görevliymiş gibi şirin şirin duruyordu. Kumsalda ay ışığına, ya da herhangi bir ışığa ihtiyaç yoktu. Ama gene oraya da yansıyordu ışık. Olsun. Zarar etmez. Adam yalınayaktı, sıcaklığını hâlâ koruyan kumları ayaklarının altında hissetmek istiyordu. Bir an konuşmayı kesti. Suyun kenarına kadar yürüdü, içkisi elinde, oturdu.

İzliyorlar, adam’ı izliyorlar, üçü, önce dinliyorlardı, şimdi de öylece durmuş adam’ı seyrediyorlar uzaktan, tuhaf, epey de uzak üstelik, her şeyi unutmuşlar, kendilerinin olan her şeyi unutmuşlar, o’nu izliyorlar gene de, pardon, seyrediyorlar. Ses yok. Kımıldama yok. Yalnızca adam’ın, arada içkiyi ağzına götürdüğü kol hareketi. Anne, yürüdü, adam’a doğru gidiyor. Ama sonuna kadar gidemedi, durdu kaldı. Delikanlı koştu, adam’ın yanına kadar koştu. Gene ses yok. Kız hiç yerinden ayrılmadı. Kız zaten geldi geleli gözlerini adam’dan ayıramamıştı galiba. Başkalarını da, başka şeyleri de, anne’yi, eşyaları, neyi olursa olsun, hep adam’a bakışının içinde izlemişti, kendisini buraya getiren esmer delikanlının –üstelik onu burada artık sırf birilerine tepki olarak değil, gerçekten ilginç, hele şu yanık teniyle gerçekten çekici bulmaya bile başladığı halde– elini, yanyana yürüdüğü o gencin elini gene de adam’ın gizine ulaşmak için tutmuş gibiydi. Şimdi o gizi tam uzaktan seyrediyor. Ve sesini duyuyor, uzaktan da olsa her hece duyuluyor bu sessizlikte:

— Merhaba!

Adam, gelenin kim olduğuna bakmaksızın “merhaba” demişti. Genç, cesaretlendi:

— Size bir şey soracağım..

— Niçin bu kadar çok konuştuğumu soracaksın, değil mi?

Genç kendini tutamayıp güldü:

— Hayır, tam tersine..

— Gülme, gülme, şaka değil, içimden o kadar çok konuşurum ki ben!

— Ben de..

— Sahi mi?

Adam kalktı. İçkiyi gence de uzattı, birlikte yürüyorlar. Anne’nin yanından geçiyorlar. Geçmediler, durdular. Az önceki yanıt anne’ye miydi aslında? Adam, ona da içki uzattı. İçti anne, bir yudum içti. Genç de içmişti. Bir kişi kalıyordu. Adam, ona seslendi:

— Balık ateş pahası! Biliyor muydun bunu?

Kız, hâlâ inatla yerinden kımıldamamaya çalışıyor:

— Efendim?

— Sizde çok ünlü bir deyim bu. Eski ama hiç eskimeyen bir oyununuzdan. Kötü tekneler, denizde yitip giden gençler üstüne. Ne güzel söylenmiş, değil mi? Belki ben İngilizcesini tam bulamadım..

Kız, daha fazla “seyirci” kalamadı, doğruldu:

— Bilmiyorum! Bilmiyorum!

Adam, anne’ye döndü bu kez, ama nedense gene İngilizce sürdürüyor:

—Ben niye biliyorum sanki? Saçma! Böyle saçma bir herifim ben işte! Denizi, oltayı, tekneyi, balığı bilip, ne yapacağını bilemeyen biri işte! Demin o oyunun yazarını hatırlamaya çalıştım uzun süre ve onu bile hatırlayamadım. Neye yarar? Oltanın başına oturmuş, balık beklemeyen, içki içen biri, neye yarar? İçince de çok konuşuyor böyle..

Kız, bu sözlerin birazının da kendisine olduğunu anladı besbelli. Yürüdü, iyice yaklaştı, adam’ı bu kadar yakından görmeyi hep istemişti:

— Konuşmanız güzel. Ama niye hep bizden? Biraz da sizden anlatın!

Genç, o an geçmişte üstünde duramadığı bir ses duyar gibi olmuştu, “bize sığınanlar,” “bize..”, kendi sesiydi bu, Adam şimdi ondan söz edecekti işte, kulak kesildi.

— Ooo, o zaman iki yıl kesintisiz konuşurdum herhalde! dedi adam ve orada bıraktı, başka şeyler söylüyordu şimdi:

— Dönünce babana anlatırsın tatlı tatlı, –kızın yüzünün değiştiğini fark etmemişti– anlatırsın, bir garip memleket gördüm, dersin, orada da garip bir adam tanıdım, bizden bile bir sürü şey biliyordu da, mutluluğu hiç öğrenememişti daha, dersin..

İçkiyi ona da uzattı ve tam kız pekâlâ keyifle birkaç yudum alacakken:

— Dur! dedi adam, hatırladım işte, Mei-Lied de sizin, Mayıs Şarkısı, şairini de hatırladım, Hermann Gorter, yanlış mı? “Yeni bir bahar / Yeni bir ses / Genç dudaklarda /..” gibi bir şey, melodisi nasıl, melodisi, söyle n’olur!

Kız, kumların üstünde tepiniyordu neredeyse, yalınayak, o da yalınayak şimdi:

— Hayır, bizden anlatmayın artık, çünkü o biz’i bilmiyorum ben, bilmek de istemiyorum, lütfen!

Nihayet daha önce uzatılmış içkiyi içme fırsatı bulmuştu kız, susamış gibi sarılıp içti, adam’a bakamıyor artık, anne’ye, gence, boşluğa döndü:

— O söylediklerinizi anlatacağım kimse de yok, biliyor musunuz bunu, yok, sizi, sizleri anlatacağım kimse yok, olmasını da istemiyorum! Bir yudum daha içebilir miyim?

Adam, tümüyle şişeyi uzattı kıza, ona bıraktı, hem şişeyi, hem de farkında olmaksızın çıkardığı gömleğini. Anne sessizce gömleği kumlara düşmesin diye alırken adam acıyla kıza bakıyordu, fazla mı yüklenmişti ona? Nereden geliyordu bu çocuk, bu çocuklar, bu insanlar, kendisi? Kız, bir iki yudum daha alınca gevşemiş, gülümsüyordu işte. Genç de öyle, bir şeylerden rahatlamış gibiydi. Anne’ye döndü. O? Kumda hâlâ ayakkabılı olan bir tek o var, üstelik içmedi de, içer gibi yapıp içmedi, biliyor adam, peki kendisinin bu kadar çok içmesi suç mu, biraz sallanıyor olması ve söyleyemediği her şeyi söylemek istemesi?

— Çok fazla konuştum işte gene! Bana bakmayın siz, beni dinlemeyin, siz de konuşun, susmayın, bir şeyler söyleyin, dünya susuyor ve dünya sağır! Oysa dünyanın tüm güzelliklerini biliyorum ben, suç mu? Niçin üzüldü bu küçük kız?

Oysa kız şu anda ona içki veriyordu –ama şişeyi değil–, ayrıca adam yanılıyordu, çünkü anne de kaçamak yapmıştı epey, genç hepsini izledi, şişenin nasıl bu kadar azaldığını en iyi o biliyor, kendi içtiklerini de. Ve üçü gene adam’ı “seyrediyorlar” şimdi. Adam, boşalmış elleri ile tam bir “tek kişilik oyun” oynuyor ve çok da güzel oynuyor doğrusu: Birçok oyuncudan çok daha ustalıkla tüm mekânı, kum zemini, gökyüzünü, üstü çıplak “kostüm”ünü, ışık reflelerini, kamera açılarını ve aynı zamanda kendisini izleyenlerin en küçük kımıldamalarını, milim milim değerlendiriyor sanki, o sarhoşluğuyla, pes yani!

— Gündüzlerinden nefret ederim bu kumsalın, bir kirlilik yumağıdır, kültür kirliliğinin! Oysa gece, şimdi yani şu güzel gecede, bakın işte, yalnızca biz varız, yalnızca biz varız, yalnızca bizim müziğimiz var!

Müzik yoktu elbette, ama adam’ın müzik dediği bir “ritim” vardı belki, gizli bir titreşim! Adam, iki genci ve daha sonra anne’yi, kendisi gibi coşkuyla uzayı kucaklamaya çağırıyordu:

— Bütün güzellikleri ezbere biliyorum ben,

Kıza baktı, iki kolunu yana açtı:

— Biliyorum diye kızma bana, biliyorum evet, ne yapayım, elimde değil!

Sonra gence döndü:

— O Alman kadını da biliyorum ben, oğlunun ölüm haberiyle inme indi sağ bacağına, biliyorum, çünkü onun oğluyla ölmüştüm ben, ölümü biliyorum, bazı ölümler güzeldir, olmaz olsun, ve şimdi seninle barış için burada, dün birkaç kasaba ötede yürüdüğümüz gibi, hatta dün akşam iki bin yüz yıl öncesinin aşağılık tanrısal savaşını lanetlediğimiz gibi.. Ama onlar, o Alman anne ile oğlu, beni biliyorlar mı? Hayır, bilmiyorlar. Sanki bana düşman, herkes, ırkçılık gibi bir şey bu da, fazla, niçin bilmiyorlar? Çünkü ben.. şiir yazamıyorum, Allah kahretsin! Yazdıklarımı da kimse bilmiyor.

Öfkeyle kıza döndü birden:

— Bak ben, Mei şarkısını biliyorum, ama benim şarkılarımı kimse bilmiyor, neden? Çünkü dilimi kimse bilmiyor, kim var, kim var ha?

Bundan en çok genç etkilenmişti, soracağı şeyler vardı, ama soramadı, çünkü adam heyecanlı hareketi sırasında bir sendelemiş, düşecek olmuştu, anne tutmuştu onu. Anne’nin kendisini “kavrayan” ellerinden hiç ayrılmadı adam ve öylece sürdürdü:

— Yoo, ben düşmem. Dünyayı içime çektim ben, düşmem!

Bunu söylerken yüzü anne’nin yüzüne yaklaşmaktaydı.

— Çünkü, dokuz kat kültürü içime çektim ben, o da bilineni! Ben düşmem, çünkü ellerim omuzlarınızda!

Gençler dayanamayıp koşmuşlardı, daha çok da anne’nin yardımına, zorlandığı belliydi çünkü, tutmaya çalıştığı çıplak kürek kemiği her an kayabilir, uzun boylu oyuncu, düşebilirdi, düşmek? Kız bu fazla sarhoş yüzü bir yerden, bir yerden hatırlayacak, şimdi hatırlayacak işte, elleri kendisine ve gence de değen, yüzüyle, dudaklarıyla kadına daha çok, daha çok yaklaşan.. O hatırlayacağı adamı, o hiç hatırlamak istemediği kadın, “zamanım yok” diyerek ruhsuzca itmiş miydi o eski filmde? Bırak öpsün, bırak öpsün işte anne misin nesin, bırak kendini, korkma!. Hayır, bu anne kimseyi itmez, bu anne başka, başka ama, bu anne de korkmamayı bilmez, illâ korkacak, çekinecek ve utanacak hatta, şu anda özlemle ateş gibi yanan dudakları, tam “insanlığı içime çektim ben, düşmem” diye fısıldayarak yaklaşan dudaklara değecekken, bir an, küçücük bir an, geri çekecek illâ kendini..

Adam, durdu, sustu, ellerini de çekip ayrıldı, yürümeye başladı. Suya doğru değil, karaya doğru. Daha da kötüsü, arabaya doğru. Anne, öylece kalmıştı, elinde sarkan gömlekle.. Genç dayanamadı, bağırdı:

— Anne koş, koşsana, gidiyor!

Garip bir refleksle dönüp kıza baktı anne. Ama hayır, müthiş bir şey, oğlunun sesiydi o duyduğu, niye kıza bakıyor? Oğluydu o bağıran, hiç kuşku yok! Dudakları hâlâ ateş gibi yanıyor anne’nin, ayakları tutulmuş, felç, kımıldayamıyor, kımıldasa yuvarlanacak sanıyor. Çocuk gibi kekeledi:

— Koşayım mı?

Oğluna bakamadan söylemişti bunu. Delikanlı bir kez daha, beş kez daha bağıracak, çünkü gidiyor, gidiyor işte, arabaya yaklaşıyor o giden. Anne o sesi oğlundan duyduğu için mutluluktan ölebilir, ama daha basit bir şeyi, adımını atmayı yapamıyor işte. Belinden bir elin kendisini ürkekçe ittiğini hissetti. Oğlunun, bağırması bile yetmemişti de, bu küçücük dokunması yeterli olmuştu doğrusu. Anne, adam’ın ardından gitmeye başladı, hâlâ ayakkabılıydı, sonra hızlandı, hızlanınca ayakkabıları kumda kaldı ve yalınayak olmak kişiliğini değiştirdi sanki, koşuyor şimdi. Koşması gerektiği için değil, çünkü adam zaten bir şeyleri sezmişti herhalde, durmuştu, dönüp bakmasa da durmuştu. Seyircilere aptalca bir heyecan vermek değildi ki meselesi. Ah, içki şişesini de almış olsa şimdi anne, ve o kutsal suyu çıplak omuzlarından aşağı dökse, kendi diri göğüslerine de dökmüş olsa anne, çıplak olması şart değil, yeter ki kumaş, bugün giydiği o içini gösteren incecik kumaş, bir de güzelim alkolle göğüslerine yapışmış olsun yeter ve, ve göğüsleri adam’ın sırtına değsin yeter, hemen öpüşmek gerekir mi, az önce fazla acele etmişti galiba, fazla konuşmaktan.. Değdi, sırtına değdi işte o gelen.. Ama hayal ettiği göğüs değil, kendi gömleği. Neyse ki gene de içki şansı tümüyle yok olmuş değil. Evde mutlaka vardır, var, görmüştü adam, aynen duruyordur o, kendisini bekliyordur, hiç kuşkusu yok. Elele değil, kolkola da değil, adam anne’yi o içini gösteren ince kumaştan sımsıkı sarıp kucaklamış olarak, tek vücut gibi eve yürüyorlar şimdi. Ve “seyirciler”, yani kumsalda kalan iki genç, yüreklerini ağızlarına getiren korkunç gerilimli izleyişlerinin ödülü olarak, ünlü şişeyi birbirlerine ikram etmekteler.

Aslında şişe kıza verilmişti. Ama kız, nasıl yapabildiğini kendi kendisine de hayat boyu açıklayamayacağı şeyi yapmak için, –gerçekten kimse duymamalı!– anne’yi belinden itekleyebilmek için, şişeyi kuma bırakmıştı. Anne, oğlunun ittiğini sanmıştır zaten. Başka şeylerin çok kolay açıklanabildiği kendi sonsuz düzlük’ünde, hele hele “prensipli” bir anneyi, yeniyetme bir kızın eliyle dokunarak belinden itmeye cüret etmesi, en hafifinden odun yığını üstünde yakılarak cezalandırılırdı herhalde. Yani, elbette böyle cezalar kalmamıştı, ama “olacak iş değil” anlamında ceza buydu. Oysa şu “ilkel” garip ülkede kız, en “insan” kumarlara girebiliyordu, kazansa da, kaybetse de! Bu kez kazanmıştı işte, hem kumarı, hem şişeyi! Şimdi sıra onlarda, çok da zorlu bir sınav verdiler, içmek onların da hakkı. Daha doğrusu, hak edebiyatı bir yana, bu kez de birbirlerine ikram ederek şişenin dibini buldular. Dünyanın en büyük zevki! Genç:

— Bu kumsal çok derin olsa, çok derin, ikimizi kucaklayıp örtecek kadar! dedi. Kız, kahkahalar atarak:

— Dokuz kat, meselâ, diye tamamladı, çakırkeyf denecek kadar içkiliydiler. Yani o anda içlerinden geleni rahatça yapabilecek kadar, keyifliydiler. Önce çıplak ayakları birbirini buldu. İtişerek buldu kuşkusuz. İtişme, vahşi, ya da ilkel demek isteyen varsa peki, ilkel bir sevişme tarzı olmuştu onlar için. Sonra, boş şişeyi atan elleri, yeni bir vücudu tanımanın bayıltıcı hazzını tattırdı ikisine de. Öpüşmeleri çok gecikiyor, hayret. En modern ülkede yetişmiş, en “serbest” iki ergen çocuk, hiçbir baskının, hiçbir engelin kalmadığı bir “sevişme”de, dudaklarını hâlâ kullanamadılar, inanılmaz bir durum. Kendi kendilerini tatmindeki tüm hayallerini şimdi fiîlen birbiri üzerinde yaşayarak tatmak için çılgınca çıkarıp atmışlardı üstlerindeki küçücük çamaşır parçalarını. Ama en çıplak organlarını, dudaklarını, hâlâ –filmlerde görülen biçimde– birbirine yapıştırarak, emerek, öpüşme denen “cinsel olgunluğu” kanıtlama numarasına bir türlü geçemiyorlardı. Kızın ilk sevişmesi miydi, yoksa daha öncekilerden kalma bir “ürküntü” mü söz konusuydu, bilinemez, ama genç, şu sevişmeyi bir başarsa, Hollanda’da garın karşısındaki o kuğu beyazı turistik café’ye sırf tombul tuvalet görevlisi dişiyi düşünerek boşalma tatmini için gitmeyecekti bir daha. Kızın, kaçırmak istediği dudaklarının üstüne ay ışığı düştü bir an. Başka hiçbir şeylerini birbirlerinden kaçırmaya çalışmıyorlardı işin tuhafı.. Genç, bir cesaret, yüzünü kızın yüzüne yapıştırdı. Olan olacak şimdi. Ne yani, güzelse onlar da alırlar tadını, ne eksikleri var? Yalnız, şu, dilin, dişlerin, her şeyin vıcık vıcık birbirine girmesi şart mı yani. Şartsa şart. Sınır mı var? Sonra göğüsler, boyun, karın, yeni yeni çıkmaya başlamış tüyler, her ikisini de, biri ötekiyle yarışacak durumda değil, ve vücutlarının düşünülebilecek her yanını öpmüş olan dudakları, sonunda gene birbirini buldu işte, şimdiki öpüşme, biraz daha “deneyimli”, üstelik şu anda öteki şeyler de birbirini bulmuş durumda.. Olacak, kıl payı, şimdi tam, dilleriyle, dişleriyle, dudaklarıyla her şeyleriyle “öpüşüyorlar”, ama, ahh, daha dışarıdayken, boşalıverdi genç, dışarıya, üstelik kızın üstüne de biraz, ama kesilmedi, sürüyor, kesintisiz sürüyor, kız da öyle, a-aaahhh!

Genç, hüngür hüngür ağlamaya başladı önce. Kız hiç şaşırmadı. Çünkü gözleri kapalıydı ve sesin ağlama sesi olup olmaması hiç önemli değildi. Daha doğrusu, tecrübeli bir “erkek” havasıyla kalkıp pantolonunu ilikleyen bir partnerden tiksinebilirdi. Oysa “bakir” gencin, bir de üstüne üstlük şimdi gülmeye başlaması kızı sonsuz rahatlatmıştı. Genç, “ne oluyor bana” dedikçe, kız “haydi denize girelim” diyordu. Girdiler de. Ama bu kez de kız, denizde kendi kendine, “yoo, aşık olmak saçma, olmaz öyle şey” diye söylenip duruyordu, ne demekse? Aslında, denizde de –bir daha böyle bir fırsat ellerine geçmez kaygısıyla belki– birbirlerine sarıldılar, tuzlu tuzlu öpüştüler, tüyler ve tüylü bölgelerin organları gene birbirine değdi, tükenmek bilmeyen bir arzu ile bu kez de tuzlu suyun içinde denediler, soluk soluğa, kan ter içinde kaldılar, olmadı. Olmayınca olmuyor, ne yapsınlar? Evet aynen böyle, kırk yıllık evliler gibi birbirlerinin çıplaklığını da hemen kanıksadılar ve “bir dahaki sefere” dercesine rahatlık içinde çıktılar sudan. Kurulanmak ihtiyacını bile duymuyorlardı. Havadaki bu aşk sıcağı, ancak sevişmeyi unutanlar için, kurulanma, giyinme, yelpazelenme, gibi ihtiyaçlara izin verirdi. İki “çapkın”, büyük sükunetle kumsalda bırakılan nesneleri –hem kendilerinin, hem de anne’nin ve adam’ın– derleyip topladılar, eve yollandılar. İç çamaşırlarını ıslak bedenlerinin üstüne geçirivermişlerdi, “bu ışıkta mayo gibi görünür zaten, dert mi?” Yalnız, boş şişeyi kumsala bırakmak gibi bir hödüklüğü yapmaları düşünülemezdi. Üstelik iyi ki de almışlar işte, çünkü şişe hiç de boş değilmiş meğer, mucize! O anda da ev akıllarına geldi. Kalan içkiye orada ihtiyaç duyuluyor muydu acaba şimdi?

Evde ışık yok. Daha önce var mıydı? Bakmamışlar ki bilsinler? Şu anda hiç ışık görünmüyor, hiçbir hayat belirtisi de yok başkaca. Yüzleri ekşidi, ama birbirlerine belli etmiyorlar. Kız tutamadı kendini, “Senin bu annenle arkadaşı var ya”, dedi, “yalnızca konuşmayı biliyorlar galiba, bir de konuşmamayı.” Genç de aynı doğallıkla, “galiba”, diye yanıtladı. Kız, bunu söylemesinin hemen ardından, nasıl olup da başkalarının özel yaşamına bu kadar aşırı burnunu sokan bir “geri zekâlı” durumuna geldiğini de düşünmeye çalıştı aslında, ama elinde değildi, önleyemiyordu, tuhaf. Sessiz, yürüyorlar? Onlar da ışık yakmayacaklar ve kimsenin bilmediği bu karmakarışık gece, kendi üstüne kapanarak bitip gidecek.

““Ama kumsalda sesler duyulmuştu, kimine göre “bağrışmalar” da denebilirdi. Kavga zanneden bile olmuştur belki. Tatili bitecek olan gençler son gece kumsalda eğlenti yaparlardı, bu normal, ana-baba’lardan da katılan olurdu hatta, ne var ki, ateş yakılırdı o zaman, hemen anlaşılırdı. Üstelik belli saatte biterdi öyle şeyler. Oysa bu geceki gürültü patırtı çok geç saate kadar sürmüştü, sonra denize bile girdi galiba manyaklar. Ay ışığında gezintiye çıkanlar mı? Oohoo, onlar çoktan evlerine döndükten, herkes yattıktan, uyuduktan, iyice uyuduktan sonra gelmişti sesler. Haa, yabancılar girmeye başladı demek buraya da. Siteler gibi kapı kontrol, bekçi filan da yok ki jandarmaya haber verilsin hemen.. Yabancılar! Alarm! Sabah denizini yapmaya gidenler, ilgisiz bir yerde park etmiş eski püskü “yabancı” VW’yi hemen fark edecekler, eğer orada kalırsa tabii. Şimdi orada mı peki? Evet, orada göz kırpıyor. Eve yaklaşmakta olan iki gençten biri, sarışın olanı, sorgusunda saçmalayacaktır. Yabancı’lık tanımıyormuş, yerli’lik de tanımıyormuş çünkü o, ülke denen şeyi tanımıyormuş, yalnız daha önce çok sevdiği, çok kullandığı bir sözcüğü şu an birden anımsayamaz olmuş, –kaos olmasın?– evet evet öyle bir şey, kafasında yeni yeni soru işaretleri oluşmuş, dahası, “insanlardan bana ne” diyecek hali de kalmamış, çünkü neredeyse “sana ne oluyor?” dedirtecek kadar içli dışlı olmuş bazı insanlarla.. Kim onlar, adlarını ver! Efendim? Adlarını bilmiyor ki! A aa, sahi, adlarını niye hiç sormamış? Ya kendi adı? Saçmalayacak bu, belli, ama pasaportu gereği, dokunulamaz. Asıl öteki, asıl öteki, onun itirafı var, gerçekten yabancı’ymış o, kendi ağzıyla söylüyormuş, inkâr edemez, güya şimdilerde kendisi bunu pek yinelemez olmuş artık, hatta unutmuş, ama pasaportu, pasaportu, göstersin haydi, sorguda “ben yabancıyım” diyecek mi, demeyecek mi? Görürüz bakalım. Ya gittikleri ev? Orada da yabancılar var, evin sahipleri değil, kim oldukları bilinmiyor. Işık da yakmıyorlar. Kuşku verici bir kadınla bir erkek. Salonda sevişiyor gibi yapıyorlar. Ama silahları olabilir dikkat! Konuşmaları kaydedildi. Kadının sesi: “Konuşsana”, diyor. Ne bu, örgüt içi bir hesaplaşma mı, devam, devam. Kadının sesi: “Konuşsana, niye sustun? Ben daha mı cesurum sanki! Bana da güzel şeyler söyle, susma n’olur!.. Yok, sakın, sen çok içtin, korktuğumdan değil, korkmuyorum artık, ama ben de biraz içeyim, korkum iyice geçer. Peki, söz, bir yudum ama, fazla değil, konuşmanı duymak istiyorum, sesini duymak istiyorum, susarsan yok!.. Söz mü? Geliyorum peki..” Ses gitti. Salondan, odaların birine geçtiler galiba.””

Bu, çift tırnak içine alınarak el yazısıyla acele yazılmış bölümü herhalde “yabancı’laştırma” meraklısı biri, muziplik olsun diye üstelik de Alman konuğa verilecek dosyanın içine gizlice sokuşturmuş, deniyor. Hemen çıkarılıp atılmıştır elbette. Tahkikat sürüyordur. Çocukların bu olanlardan haberleri bile yoktu. Üstleri tam kurumamıştı. Ama, terasın merdivenlerini çıkarken giyindiler. Salonun kapısı aralıktı. Evdeler! Işık yakmaları olmazdı, rahatsız ederlerdi onları. Salonun karanlığına gözleri alışınca baktılar orada kimse yok. Odadan, anne’nin odasından gelen sesi ikisi aynı anda, duyup birbirlerine döndüler. Evin içine yansıyan ışık parçalarının hangisi yakındaki yol lambasından, hangisi ufka yaklaşmış aydan geliyordu belli değil. Yeniden terasa çıksalar gürültü olabilirdi. İçeride hapis gibi bir kuytuda, beklemek zorundaydılar. Ah keşke ne olursa olsun çıksalarmış! Odadan gelen sesleri de ister istemez dinlemek durumuna düşmüşlerdi şimdi. Sözcükler zarzor seçiliyor. Çok “intim” şeyler olmalı. Sevişilen yatakta ne konuşulur? Dinlemek çok çirkin, kulaklarını tıkayacaklar neredeyse, ama, ah efendim, buyrun dinleyin: “Elbette güzel olur,” “..boğacaklar, bütün güzellikleri, bütün kimlikleri..”, “..niye bu kadar umut kırıklığı..”, “..sen bir yazmaya başla..”, “..pinpon ihtiyarlar olmak..”, gibi şeyler! Gencin aklına anne’nin mektubunun yırtık parçaları geldi bir an, yalnız burada adam’ın sesi de vardı, nasıl şey? Kız, merakla genci dürtüklüyordu üstelik. Ne desin oğlan, nasıl anlatsın? İki elini adam’ın yaptığı gibi yana açtı ve kısaca: “Dünya meselelerinden konuşuyorlar, ne olacak!” diye fısıldadı. Ama ses kesilmişti. Tıkırtı gibi bir hareket duydular, kaçmak istediler, kaçamadılar. Adam’la anne odadan çıkmışlardı. Bir ışık parçasının reflesinde görünüyorlardı işte. İki “seyirci,” açıkhava sinemasının duvarına dıştan tırmanmış biletsiz kaçaklar gibi soluklarını tutmuş izliyorlar, ister istemez. Ama olay yok. Çünkü “artistler” yatak kıyafetinde filan değiller, hatta adam gömleğini de giymiş –ya da giydirilmiş–. Eyvah, salona doğru geliyorlar, veya mutfağa mı? Hayır, ışık parçasının içinde duruverdi adam, anne’ye bakıyordu. Anne de durdu, duvara yaslandı, öylece durdu. Adam gene yüzünü yaklaştırıyor şimdi. Bari bu kez, hiç değilse iki afacan biletsizin hatırına, kaçırma dudaklarını be şuh kadın! Ooo, ne ilgisi var, az önce saçma sapan konuşanlar bu ikisi miydi, dudaklarını kaçırmak çoktan unutulmuş, öpüşmek, doyumsuz, uzun uzun, birbirlerinin içinde kaybolurcasına öpüşmek hiç yetmiyor, gömlek, bulüz, sütyen sıyrılıyor, anne tüm bedeniyle adam’ın boyuna yetişmeye çalışıyor, bacakları, ışık parçasında bacakları, fildişi titreşimler ve el, iki “sevgili”nin ayak bilekleri iç içe geçiyor, belli ki salonda da bir şeyler olmuş daha önce, ama niçin yatmamışlar, niçin çıplak değiller, böyle “vahşice” sevişmekten özellikle mi zevk alıyorlar, alınır da doğrusu, hem nasıl, sevişmeyi böyle “film”lerden öğrenmek varmış, ama bu kadarla bırakmayacak bu “artist”ler, bırakamazlar, çok uzun, sonsuz, ya şimdi en müstehcen sahneye gelinirse, gelsinler ne güzel, yeter ki kaçaklar görmesin, tek vücut gibi oldular bile, her an son engel olarak duran düğmeler ve giysi parçaları düşebilir, o zaman, onu da seyrediyor olmak, bir anlaşılırsa, rezil, rezil olacaklar, hiç suçları yokken.. Önce kız, çıt çıkarmadan terasa doğru sürünmeye çalıştı, ardından delikanlı, başardılar da, ama sinek teli çerçevesinin yaylı olduğunu unutmuşlardı: Tak! Olan oldu. Terasta sindi kaldılar önce. İçeriden fısıltılar duyuldu. Anne, aceleyle üstünü biraz toparlamış olarak kapı aralığında göründü. Saçı gene de dağınıktı. Bakışları, önde duran genci yakaladı:

— Evlenecektik zaten, ne var yani, edepsizler! Gelin haydi içeri! Ama kapıyı kapayıp yukarıya koştuğu seziliyordu.

İki “edepsiz” birbirine baktı. Hemen giremezlerdi içeri. Ne yapsınlar? Delikanlı, terasta bıraktığı şişeyi aradı hemen. İyi aklına gelmişti. Şişeyi kaptı. Salon kapısını tıklattı. Ses yok. Bir daha tıklattı. Kapı hafif aralandı önce. Genç, kapının tümden açılmasını beklemeksizin elindeki şişeyi içeriye uzattı:

— Güzel günlere!

Gencin eline bir şaplak indi. İyi ki şişe düşmemişti. Çünkü hemen ardından da bir başka el şişeyi alıverdi. Kapı kapandı. Kız köşede kıkır kıkır gülüyordu. Gülebiliyordu. Ama o şişenin içinde kalanla yetinilmeyeceğini hiç düşünmemişlerdi.

Bu bir mutluluk içmesiydi belki. Belki değil muhakkak öyle. Ama işte orada, adam gençlerin –özellikle de delikanlının– unutulmaz büyük jestinin zorunlu gereğini yerine getirerek evdeki şişeye de geçtikten sonra, “film kopmuştu”. Kimse ötesini hatırlamıyor. Neden yalnızca adam değil de, kimse, hiçbiri, ötesini hatırlamıyor, bunu anlamak zor. Gençler, suçluluk duygusuyla unutmaya çalışıyor olabilirler. Anne, bir yandan oğlunun, öbür yandan adam’ın, tam da ellerini o suçlu şişede birbirlerine uzatabilmişken, bunu silecek bir “geri dönüş”ten kaygılandığı için, zamanı orada kendince durdurmuş olamaz mı? Çünkü zaman çok kısa, zaman yok artık. Hem, ilk sevişmenin illâ sonuca ulaşmasını istemişler miydi ki zaten, hayır, gerekirse daha uzun süre, gerekirse hayat boyu öyle giyinik sevişebilirler ve gerekiyorsa o anlık fazla aşk içkisi, adam için en geçerli mazeret sayılabilir –belki bu yüzden sonuna kadar içmesine engel olmamıştı onun, bilen var mıydı– üzülmesin, üzülmesin kimse, lütfen, niçin başlar öne eğik, hele şu kızcağızın köşelere gizlenmeye çalışması niye, böyle bir gecede üstelik, böyle bir gecede!

Sular, boyu geçmiş, açılmışlardı artık, açıktalardı, su onları değil, onlar suyu taşıyorlardı, adam’la birlikte hepsi, anne dahil. Orada film kopmuştu işte. Koparsa kopsun, demişlerdi, ötesini hatırlamıyorlar. Gece, köpük köpük örtmüştü üstlerini.

Sabah, kimse kalkamadı. İlk gözünü açan anne olmuştu gene. Güneşin epey yükseldiğini gördü. Kafası kurşun ağırlığında. Ama o belalı ağrıya benzemiyor bu, aman benzemesin! Ağrıdan çok, başının içiyle dışı ayrılıyor gibi, kafatasında bir şeyler yırtılıyor gibi.. Güçlükle gözlerini kaydırıp yanına baktı, yanı boştu. Boş olduğunu biliyordu, niye baktı? Adam, terasta uzanmıştı, biliyor. O haliyle köye mi döndü çocuk yoksa? Çocuk da nereden geldi diline şimdi, koca adam, parmak uçlarında yükselerek boynunun üstüne ancak yetişebildiği.. boynunun üstü, yanık çıplak omuzlarından boynunun üstü.. Karnında çiziklerin acıdığını hissetti, hemen kapattı, fırladı. Terasa baktı. Güneş vurmuş ter içinde, uyuyor “çocuk”, baygın gibi. Gene de onu yanında hissetti. Yanında. Ne güzeldi bu. Sonra oğluyla birlikte gördü onu. Köyde gördü. Çok çocuklu kadınla çocuklar, çocukları, ihtiyarlar, kadın erkek. Uzak kıtadan yağan bombalar altında kaçışıyorlar, uzaklaşıyor adam, oğlu yok yanında, kendisi el sallıyor, denizden, açıklardan.. Anne elleriyle yüzünü kapattı. Dirsekleri yastığa değdi. Elinde olmaksızın oğlunun odasına koştu. Kapı aralık ve genç mışıl mışıl uyumakta. Elbette öyle olacak. Bir kez daha baktı uyuyan oğluna ve aralık kapıyı sessizce kapatarak ayrıldı oradan. Kapamaz olsaydı. Arkada oğlu, yüzü kanlar içinde yalvarıyor işte. Döndü. Kapıda kurşun delikleri. Kapıyı da açamıyor şimdi. Vahşi bir savaş bu, çelimsiz gençlerin hiç anlayamadıkları bir savaş. Zorladı kapıyı, zorladı, açtı. Oğlunu içeride gözleri bağlı kurşuna dizmişler, yanında kimse yok. Göremiyor. Göremiyor anne, gözlerine bir şey oldu, gerçekten oldu. Şimdi yalnız gözlerini düşünüyor. Duvara dayandı bir an. Geceki duvar serinliği yok, ateşten yanan ıslak çarşaflar gibi yapışıyor duvar. Kızın uyuduğu oda hemen önünde. Bakmaya cesareti yok artık. Ya gözleri bir daha göremeyecekse? Hayır, görüyor neyse, görüyor. Kapı ardına kadar açık. Böyle olmazdı. Kız uyuyor. Hayır, gözleri açık uyuyor. Üstü de açık. Her şeyi açık. Açmışlar. Talan etmişler kızı. Eli satırlı, sakallı bilim-kurgu yaratıkları, ırzına geçmişler kızın, kanlı kesikler, şok yanıkları, topuk izleri.. Birinin gidip kızın ölü mavi gözlerinin kapaklarını kapaması gerek, öyle bırakılamaz.. Duvardan kurtulmaya çalıştı anne, kapıda nöbet bekliyorlar, ıslak yapışkan duvar kendisiyle birlikte geliyor, koridor yapışmış geliyor ardısıra, salon geliyor, terasa! Tüm gücüyle sarıldığı sinek teli çerçevesi kurtuluyor elinden, müthiş bir gürültüyle patlıyor, geceyarısı karanlığı gibi: Tak! Çılgınca bağırmaya başladı anne, boğulurcasına:

— Haydin be, uykucular, son günlerimiz, bu kadar uyunur mu, kahvaltıya! Kahvaltıya çabuk! Kalkın! Gelin!

Uyuyanlar, büyük şaşkınlıkla gözlerini açıp kafalarını uzattılar, odalarının pencerelerinden ve terastaki çekyat’tan. İlk anda kimseyi göremediler. Ama hemen sonra anne mutfaktan gözlerini ovuşturarak çıktı. Ne var yani? Sesini duyurabilmek için biraz yüksek bağırmıştı herhalde. Televizyonda korku filmi mi oynuyor sandılar? “Kahvaltıya,” demiş anne. Yalan mı? Haydin, kahvaltı hep birlikte hazırlanacak!

Adam o geceden sonra gene köyde kalır olmuştu. Bir farkla: Evden ne kadar geç ayrılırsa ayrılsın, anne’de panik filan görülmüyordu. Adam’ın da içkiyi hiç düşünmeyeceği kesindi. Susmuştu gene. Huyu bu demek ki, sorun değil, değişir elbet. Pek çok şey sonraya ertelenmişti zaten, hep erteleniyordu, hep..

Genç bu sabah tutturdu: Saçımı kes! “Nazı annesine geçiyor”, deyimi bu anne-oğul çifti için de geçerlik kazanabilmişti demek; büyük ilerleme. İyi de, şu “naz”, anne’nin birazcık cesaret edebileceği bir iş için yapılamaz mıydı? Anadolu’lu esmer Apollon’unun lüle lüle olmuş güzelim siyah saçlarına ne cüretle makas değdirecekti anne? Ayrıca, nereden çıkmıştı şimdi bu? Bir tepki, bir kaçış, saçını kestirme esprisiyle kapatılan bir sıkıntı yok muydu bunun altında? Çünkü, kötü de kessen önemli değil diyor oğlan. Hatta annesi kesmezse kendisi makası alıp dayayacakmış! Gülünç olmak niye? Oohoo, daha ne saçmalıklar yaparlarmış da Hollanda’da, kimse dönüp bakmazmış bile. Eh, dönüşe de iki gün kalmış zaten, yani tam hesaplanırsa, İzmir’den uçağın kalkışına iki buçuk gün. Delikanlı sandalyeyi ters koyup hazırlamış bile terasa. Boynuna bir de örtü bile atmış, yere bir iki gazete. Anne, “buradakilere benzemek” diye yorumlayabilse –hiç gereği yok ya– gene de bir anlam verecek, ama neredeyse kötü kesilmesini istemek, işte bunun altında mutlaka bir sorun arıyor. Makası oğlunun elinden kaçırıyor, bir itiş kakış, bir gürültü, bir şamata. “Vos vos” göründü.

Terasın önüne kadar geldi adam arabayla. Sürekli korna çalıyordu. Anne şaşırdı, durdu, biraz korkmuştu da. Oysa genç, tam tersine kurnaz bir bakışla bekliyordu. Meğer adam’ın daha önce yaptığı küçük işareti görmüş, makas işaretiymiş bu, adam olayı manzaradan fark etmiş besbelli. Gerçekten de terasın merdivenlerini elini ovuşturarak çıkıyor şimdi. Gelir gelmez de makası büyük gösterişle üstelik de anne’nin elinden aldı, bacaklarını yay gibi gererek ilk makas şık-şık’larına başladı. Saçı şöyle ya da böyle kesmek değil, usta berber oyunu oynamanın keyfiydi önemli olan! Anne ne yapacağını şaşırmış bakıyor, genç de onun “gık” diyememesinin tadını çıkarıyordu. En yüksek kahkahalar da kızın penceresinden geliyordu. Başka evlerden ve yoldan bile bakanlar vardı. Adam önce gelişigüzel birkaç tutam saçı kesip attı. Makas oynatmaktan ve tarağı dans ettirmekten, traşa pek özen gösteremiyordu. Ne önemi vardı, sonunda düzeltirdi nasıl olsa. Anne, bu kadar kısa sürede bu kadar birbirine uyabilen iki “deli”nin üç makas darbesiyle başardıkları felakete daha fazla bakamamış, mutfağa kaçmıştı. Ama sahnenin içten içe sevindirici olabilen bambaşka yanını göz ucuyla izlemekten de kendini alamıyordu.

Evlerin arasındaki yolda, kalın tekerlekli bir açık araba göründü. Törenlerde basına ve televizyon kameralarına ayrılan araçlar gibi, üstünde de birileri gerçekten çekim yapıyordu galiba. Ağır ağır ilerleyen araba eve yaklaşmaya başlamıştı. Berber, onlarla hiç ilgilenmedi. İstiyorlarsa onlar bu önemli olayı görüntülesinler! Evet, aynen öyle oldu nitekim. Çekim arabasının ardından gelen çok şık spor arabadaki top sakallı bir genç adamın “şu evi de kaçırma, terasına kaydırma yap” gibi şeyler dediği duyuldu. Kamera –ya da kameralar– iyice yaklaşmıştı, berber hiç aldırmıyor, genç de öyle, bir tutam saç daha gitti, ama berberin başını yana eğişi harikaydı. Birden top sakallı genç adamın ve onunla birlikte spor arabadaki birkaçının feryatları salonun geniş camını titretti: Stop! Stop! Stop! Grotesk figürler gibiydiler. Terasta zaten başlıbaşına bir oyun. Başka bir filmci de bütün bu tatili özellikle düzenlettirmiş çekiyor muydu ne? Her şey ve herkes durdu. Berber bile.

Spor arabadakiler büyük bir sükûnetle indiler. Çevrede büyük şaşkınlık. Yalnız, en çok şaşıranların genç ile kız olması hiç beklenmiyordu doğrusu. İnenler terasa yaklaştıkça o ikisinin şaşkınlığı iyice arttı. Bu takımı bir yerden gözleri ısırıyordu çünkü. Kız, penceresinden “Felemenkçe” haykırdı:

— Orada, o barda, dip köşedeki masada, hatırladın mı?!

Gelenlerden “kızın renginde olanı” çok ters bakmıştı herhalde ki, kız pencereden ayrıldı, kayboldu. Evet onlardı, ama şimdi sarhoş değillerdi, çünkü iş başındaydılar, çok uluslu projenin finansmanı sağlanmıştı, hayal de kurmuyorlardı artık, bu nedenle hep bir ağızdan konuşmaları gerekmiyordu, rejisör belliydi, dış çekimler yapılıyordu.

Rejisör bir basamak daha çıktı, doğrudan gence yöneldi. Ötekiler alt basamaklarda çok iyi fotoğraf vererek duruyorlardı. Rejisör, piposunu ağzından çıkarmadı, çünkü piposu yoktu, pipo değil sigara içiyordu, hem de Marlboro, olamaz mı yani, üstelik şu sırada ağzında sigara da yoktu, çok ciddiydi, işini biliyordu, modern bir konseptle gence yaklaştı:

—Bak delikanlı. İkimiz de genciz. Ama sen daha bu sanata ilk adımını atmaktasın. Çok dikkatli olman gerek, çok. Sana yardımcı olacağım, yeter ki sen de bize yardımcı ol. Dostlarımız da burada, görüyorsun, sana söylemiştik, güzel şeyler düşünüyoruz. Filmin kaderi dostlarımıza bağlı. Oysa onların da önünde sen, affedilmez hatalar yapıyorsun..

Gence böylesine sahip çıkarak konuşan rejisör –kendisine yönetmen değil rejisör denmesini istiyormuş, ikisi aynı anlama gelmezmiş, belki de haklıymış– evde bulunan öteki insanlara –rejisör, “kişi” değil “insan” denmesinden yanaymış– bir merhaba demek nezaketini bile göstermemişti. Bu yüzden, acaba onlar da bir başka çekimin parçası mıydılar, sorusu önlenemedi. Şimdi tüm “insanlar”, gencin affedilmez hatasının ne olduğunu öğrenme merakıyla soluklarını tutmuş bekliyorlardı. Rejisör, bu kez de olmayan piposundan bir nefes çekmeyerek, aynı ciddiyetle konuya girdi:

— Biz, yepyeni şeyler düşünürken, sen, saçlarını kendi bildiğince kestirmeye kalkıyorsun; hem de kime kimlere, sanatçı mı onlar? Yarın ben, “uzun saç istiyorum,” dersem, ne olacak, hiç düşündün mü? Peruk, asla, asla! Doğal ses, doğal saç, bunu bilmiyorsun işte, nereden bileceksin? Ama öğrenirsin, gayret edersen tabii. Dış çekimler uzun sürmez, ben sürdürmem, benim için içsellik önemli, geleceğiz. Bekle, bir yere ayrılma, kendi başına da bir şey yapma. Geçici ayrılmalarında da bize telefon, adres ve fax bırakmayı ihmal etme sakın. Biz’i biliyorsun artık, ötesini söylemeye gerek yok, başarılar!

Bu kez, “sen devam et”, diyen olmamıştı. Ama rejisör, yanındakilere dönüp:

— Devam! dedi. Devam ettiler. Yani, sanki bilinmeyen bir yere bakıp, “tamam, çok iyiydiniz, bu kadar yeter” işareti almışlar gibi, bir an durup –nereye baktıkları anlaşılamadı– sonra arabalara bindiler ve uzaklaştılar.

Saçlar öylece kalmıştı. Adam, berber rolünü bıraktı. Gencin kararını bekliyor. Beklemek zorundaydı. Suçluluk duyuyordu çünkü. Bu da bir çeşit çok konuşmaydı işte ve sonuç ortadaydı: Gencin saçlarının rastgele bir yerleri kısa kesilmiş, başka yerleri upuzun, hatta lüle lüle, maskara gibi görünüyor. Düzeltme şansı da kendisinde yok, gencin kararına bağlı. İçinden nasıl küfrediyor kendine, bir daha heyecanlanma, hayvan, sırf bunun için içki de içmiyorsun, ne olacak bunun sonu, filan diye..

— Böyle kalsın! Böyle kalsın! Bundan güzel protesto olamaz!

Genç, böyle dedi ve kalktı. Teşekkürler ediyor adam’a. Kız, kaybolmuştu, nerede olduğu kahkahalarından kolayca bulundu ve genç hemen ona dönüp:

— Gel gel, seninkini de böyle keselim istersen! dedi. Ama kız:

— Gerekmez, dedi. Saçlarıyla uğraşmayacak artık demek ki. İlginç. Anne, kendi inisiyatifinden tümüyle çıkan bu “gelişmeler”e hiç karışmayabilmek için, karınca gibi sessiz sedasız kahvaltı masasını hazırlamıştı. Oturuldu. Bir tedirginlik vardı. Ayrılma duygusunun, yol hazırlığı telaşının, konuşulamamış pek çok şeyin, başka belirsizliklerin üstüne bir de bu eklenmişti: “Geleceğiz. Bekle. Kendi başına bir şey yapma!”

Filmin yönetmeni, pardon rejisörü, söylemişti bunları, şaka değil. Dahası, herkes bir filmin içinde olduğunu, ya da en azından bir film gereği burada bulunduğunu çoktan unutmuştu. Hele adam’ın, böyle bir şeyden haberi bile yoktu zaten. Ankara garına, anne’yi ve konuklarını karşılamaya gitmişti, o kadar. Sanatçı da değilmiş üstelik, ne yapsın? Anne, hayal meyal hatırlıyor, galiba film gibi bir şeyler söz konusuydu, kendisi de bir ara içindeydi, ama sonrasını hiç bilmiyor. Kız, çok iyi biliyor, her şeyi, ne var ki eski inadını sürdürsün mü, yoksa lanet olsun deyip bıraksın mı, karar veremiyor şimdi. Genç, kendi “çelimsiz” sorunlarıyla boğuşurken böyle bir kurgunun içinde bulmuştu kendini. Boğuşması bitmedi ki, daha yeni başladı. Bunun ne kadarı rol gereği, ne kadarı kendi sorunu, anlayamıyor bile. Oysa şu anda tüm sorumluluk onun sırtına yüklenmiş oluyor. Peki, başrol oyuncusuna bile ne yapacağı böyle mi söyleniyordu hep, bekle mi deniyordu sürekli, hem de hayatın ortasında yakalanıp esir gibi angaje edilerek? Ayrıca, başrol ne demek? Öteki “roller” olmadan kendisi nasıl karar verebilir? Onayının alınması bir yana, hâlâ hiçbir şey anlatılmış değil, senaryo nerede, tutarlı bir şey mi? Ama, demek ki, “piyasası” böyle işliyor, nereden bilsinler, ilk filmleri olacak, hatta belki de yalnızca gencin “filmi” olacak... Yoo, mümkün değil, bir başına hiçbir şeyi sırtlaması düşünülemez artık, ilk kez “belki” yalnızlıktan ve ..ötesini telaffuz etmeye dili varmadı, “yaban..”, diye başlamıştı içinden, kesti, evet ilk kez “belki” yalnızlıktan kurtulma şansı doğmuşken, –baba’sı vardı kuşkusuz, inkâr edilemez, ama o, tüm çabalamasına karşın hiç “beraber” olamamıştı ki, kimseyle, nitekim sonra gencin gözünün önünde dünyadan çıkıp gitmişti– şimdi bir kez daha ve rol olarak bile tek başına çırpınmaya niyeti, gücü, soluğu yok artık. “Sanata ilk adım,” diye, örneğin bir kez daha Almanya sınırından geri çevrilmek istemiyor. Ya “Türkiye sınırından geri çevrilmek”? O da varmış işte! Buraya gelmese hiç öğrenemeyecekti! Bir de onları tanımak istiyor, “sanat dışı”ymış, ne olursa olsun, tanımak istiyor, bütün sınırları ve çevrilmeleri! Kendi yerini bilmek istiyor, kendi yerini! Kızın yeri “kaos”tu örneğin, ama çok kolay söyleyebiliyordu bunu kız, oysa kendisinin “kaos”u bile kalmamıştı, o bile kimileri için “yer” olabiliyordu, ama “yer”i olanlar için!

Genç, “sanata ilk adım”ı öğrenmeyi rejisörün yardımlarına havale ederek, “hayata ilk adım”ını atmaya karar verdi:

— Siz Hollanda’ya gelsenize sahi!

Genç, bunu söylediğinde kızın bile niçin büyük bir ilgiyle anne’nin ve adam’ın yanıtlarını beklediğini ayrıca merak etti, çünkü kız gözlerini açmış, duymak istiyordu, belli. Daha netleşmesi için üsteledi genç:

— Siz de oraya yerleşin, tatillerde Türkiye’ye gelelim, ha?

Böyleleri çoktu, genç bilmiyor değil, ama onlar gibi olun, onlar gibi olalım demiyor, farklılığı bilerek yapalım, bunu diyor. Hemen açıklayacaktı da zaten, ama anne önünü kesti, çok çekinerek de olsa, gencin korktuğu yanıtı verdi:

— Yoo, öyle gelemeyiz..

Tamam, anne anlamamıştı demek ki, şimdi açıklar genç:

— Niçin gelemeyeceksiniz? Sizin gibilere orada çok kolay iş bulunur. İkinize de! Oradaki Türkler içinde sizler gibisi o kadar az ki!

— Ama burada çok.

— Anlamadım.

Tekrar sessizlik oldu. Genç, “anlamadığı” şeyi kıza çevirmeye çalışıyordu. Onun anlaması hiç mümkün değildi, ama nezaketen çeviriyordu işte. Bu arada anne, söylenmesi gerekenlerin hepsini söyleyemediği için oğlunun nasıl sıkıntıya düştüğünü sezmiş, kıvranmaktaydı. Örneğin: “Temelli yerleşemeyiz, ama sen orada kalacaksan seni yalnız bırakmayız, gene birlikte sayılırız, sık sık gelmenin yollarını ararız, Volkswagen bile getirir bizi oraya, hem ayrıca sürekli ilinti.. yalnızca tatillerde değil, başka fırsatlarda da sen sık sık buraya..” filan gibi daha binlerce söylenecek şey vardı, ama zaman yetmiyordu, birileri araya giriyordu hep.. derken genç, çeviriyi bitirmeden bir an durakladı:

— Hayır, anladım galiba, anladım, deyiverdi.

Şimdi de anne şaşırıp kalmıştı. Durumun bir kez daha “sessizlik”e tahammülü yoktu. Anne, laf olsun diye kıza döndü, sordu:

— Sen ne düşünüyorsun?

Kızın bocalamasına bırakmadan –böyle soru mu olurdu çünkü– tamamladı anne:

— Yani, gelecek için, kendin için, ne yapmayı düşünüyorsun?

Kız, hemencecik:

— Hiçbir şey, diyecekti. Ama burada böyle lafların nasıl içinin boşalıverdiğini anlamak da değil, düpedüz yaşamış olarak, kız, kendi kendisiyle alay etmeyi daha güzel buldu:

— Ben.. felsefe tarihi öğrenimi yapmak istiyorum, uzun uzun konuştuk annemle..

Gencin gözlerinin nasıl fal taşı gibi açıldığını bilmez mi kız, ama hiç aldırmaksızın, üstelik adam’a bakarak sürdürüyor:

— Babamla da tabii, babamla da.. onlar, bilgisayar mühendisi olmamı istiyorlar..

Birden kendine hakim olamaksızın, tepkiyle,” Asla, asla!” dediğini, sanki başka birisi söylüyomuş gibi duydu kız ve hemen toparlanıp, alayın da ötesinde bir derinlikle adam’ın iyice gözlerinin içine baktı:

— Denizci, olmak istesem de, olamam! dedi.

Adam kızdaki bu değişimlerin ardından yetişememişti doğrusu, nezaket filan değil, gerçekten anlamaya çalışıyordu. Oysa kız, adam’ın bu bakışından, en gizli şeyleri son sözüyle ele verdiği sanısına kapıldı, birden sözü değiştirdi, masal mı anlatıyor, kimle alay ediyor, belli olmayan bir oyunla lafı sulandırmaya geçti:

— Karar verecek olan benim tabii; e, tüm olanaklar önümde değil mi? Sorumluluk da bana, yalnızca bana ait olunca, ben de.. müzikoloji..

Durdu. Kendi sözüne takılmıştı. Son söylediği çok hoşuna gitmişti. Yeni bir şey keşfetmişçesine coşkulu bir içtenlikle:

— Sahi, müzikoloji okuyayım ben, hiç aklıma gelmemişti, müzikoloji, dedi. Gence söylemişti bunu. Anne ile adam’ın nasıl karşıladığına bakmamıştı bile. Genç ise, asıl kafasını kurcalayan soruya hâlâ bir yanıt arama çabasındaydı. Kimin ne konuştuğunu dinlemeksizin, pırıldayan gözlerle, ayağa kalktı, büyük bir yükten kurtulmuştu:

— Ben, Sosyal Akademiye gideceğim, kesin! dedi. Hemen ardından zevkle ekledi:

— Ve özellikle de hiçbir rejisörü beklemeden gideceğim. Çok istiyorlarsa hepimizi kendi yerimizde arasın bulsunlar. Sizi burada, bizi orada!.

Anne bir anda kendini oğluyla zekâ yarışına girmiş de kaybetmiş gibi hissetti. Pes doğrusu. Demek daha önce: “Bizim yerimiz burası”, deyiverse, çocuğun “anlamadım”, demesine gerek kalmaksızın her şey rahatça anlaşılacakmış! “Uzun uzun konuşmak”, gibi bahaneler kalkmıştı ortadan. Şu oğlana bak! Anne doğruldu, oğluna heyecanla sarılıp öpmek için doğruldu, ama niyeyse kızı düşündü, alaturka bir nezaketti bu, biliyordu, ama yapamayacaktı işte, belki fırsat olur da oğluyla baş başa kalırsa o zaman, diye teselli etti kendini ve kahveleri tazeleyerek durumunu kurtardı. Oğlunun bu arada kıza bakarak:

— Ayrıca zaten benim öyle birçok seçeneğim yok, önümde her çeşit olanak, ne istersem ona karar verme şansım filan da yok biliyorsun. Çünkü ben.. deyip sonunu getirmemesi çok gerekliydi sanki! Anne bozulmuştu gene. Oysa genç yalnızca Hollanda’da Mentor’la konuşmalarını anımsayıp susmuştu ve kızın “masal”ını yutmadığını bir biçimde sezdirmek için bunları söylemişti. Anne’nin zannettiği gibi bir eziklik içinde değil. Gel de anne’ye anlat! Adam, az kaldı gence gene bir elense çekip her şeyi berbat edecekti. Anne’nin ne hale geldiğini göre göre seyirci kalmayı kendine yediremediği için yapacaktı bunu. Çünkü şu anda anne’nin aklından geçenleri, avucunun içi gibi biliyordu. Yıllar önce “dönelim, dönelim” diye çırpınırken ne kadar haklıymış, insanların, hele çocukların, gençlerin kaderleri, döviz kuru üzerinden çevrilerek nasıl ölçülebilirmiş, belki pek çok şeyden mahrum kalsa da şu duruma düşmeyecekmiş oğlu, daha bile fazla seçeneğe hazır bir düzeyde yetiştirmiş olacakmış onu, oysa şu delikanlının tıkanmasına bak’mış. Anne’nin bunları düşünüp kurduğunu çok iyi biliyordu adam, ama ne uğruna bütün sıkıntılar? Baba’nın “araba” tutkusundan da söz etmişti anne, şimdi neye yaradı, diye düşünüyordur mutlaka. Haklı da. Sahi o adamcağız kendisi o arabası ile mutlu mudur acaba? Ayrıca, şimdi kendilerinin de bir “araba”sı var, yani anne için. O baba bunu duysa, bir de çocuğun onu nasıl iterek çalıştırmak zorunda kaldığını duysa, güler veya iki kat mutlu olur belki. Olsun. Neyi değiştirir bunlar? Zaman geçiyordu oysa. Kahvaltı sofrasını kaldırmakta olan anne’nin bu gereksiz alınganlığına izin vermemek gerek. Ama delikanlının da o tıkanmasını aşmak, bir şey söylüyorsa sonunu cesaretle getirmesini sağlamak söz konusu. Yoksa anne şimdi dayanamayıp o sonsuz konuyu açmaya kalkarsa.. Bir şeyler, bir şeyler yapmalı.. Hiçbir şey yapamadı adam. Bu bile ertelendi. Tıkanmaları, yıkıklıkları alıp denize indiler. Saatleri, öteki tatilcilerin deniz saatini bile tutmamıştı gene. Bunlar giderken, onlar geri dönüyordu. Çok uluslu projenin rejisörü, hangisini çekmeyi yeğliyordur şimdi? O, mutlu mu? Adam’ın sevdiği kaya dibinden denize girecekler, dördü de!

Televizyon dizilerinin tiryakisi olmuş bir seyirci burada hemen, denize dalan dört kişiden, açık deniz dalgalarından, enfes bir bindirmeli geçişle, pistte bir uçağın havalanışına atlanmasını beklerdi. Aradaki zaman gösteriminin ne değeri olabilirdi? Oysa eldeki bazı notlar, son olarak bize İtalyan güldürü filmlerinin tipleri gibi karikatürize edilerek gösterilen çok uluslu prodüksiyon ekibinin, gerçekte hiç de öyle yabana atılır bir kadro olmadığını kanıtlıyor. En azından, onların içindeki bir kişinin..

Adı tüm çabalara karşın öğrenilemeyen o “sanatçı”nın elimizdeki bu notları, ki en son tarihi taşımakta, güç anlaşılır bir numaralamayla düzenlenmiş üstelik:

“1— Bir yanlış yapıyoruz sanırım. Herkesin bizi bekleyeceğini ummamalıyız..”

İlk not böyle. Bir sahne ya da çekim belirtmiyor. Sonrası, belki..

“2,3,4..— Bu akşam ve yarının her saati önemli, atlayarak da olsa en az birkaç kesiti saptamak şart, yerleştirme montajda düşünülür. Aksi halde çok anlamsız bir eksilti kalacak. Örneğin, anne ile oğulun baş başa kaldığı bir sahne hiç olmasın mı? Adam, son gece de gene köye mi gitmeli, yoksa artık geç vakte kadar kalıyor olması, bir de sabahlamaya dek, uzatılsa mı? Nasıl? Kimlerle? Mutlaka yalnızca genç üzerinde durulacaksa, onu hiç göstermeyip, sürekli onun bakış açısından çekimler yapsak, daha önce bir başka yerde bu tekniği kullanmıştık yanılmıyorsam, çekilmişti bile, özellikle duran nesneleri..”

Buradaki elyazılı düzeltmeler okunamadı. Öteki elyazısı ile karşılaştırma yapılabilirdi, ama o çift tırnaklı bölüm “bulunamıyor” muş..

“5— Öncesinden yeterli malzeme olursa, havaalanına gidişin anlamlı çözüleceğini sanmıyorum..”

Dolayısıyla bu 5 numaralı notun üstü çizilmiş.

“5— Ama trenle geliş ile uçakla dönüş arasındaki ayrımı kaçırmamak için, tren garının kurşuni derinliği ile hava alanının beyaz hatta renksiz!.. –bunun tekniği var– renksiz aptallığı arasındaki karşıtlık kesinlikle verilmeli. Ve o renksizliğin “insanlar”a aykırılığı. Örnekse:

6,7,8..,53— Dış Hatlar Yolcu Salonu. İç. Gündüz. (O salon nasıl “iç” olabilecekse?) Anne, yolcuların her an pasaport kontroluna çağrılabileceği kaygısıyla, oğluna bir sarılma fırsatı bile bulamama tehlikesini.. yani bir tedirginlik içinde. Yakın çekim, ama dikkat: Yalnızca eller. Omuz çekimi en iyisi, ama oyuncunun başarısına bağlı. Oradan gence kaydırma. Gözleri, ezberine takılmış oyuncu gibi, yani dışa değil, dopdolu bir geriye bakıyor. Gözün iç gerisini yakalamak. Teknik dekupajda. Ayrıca kameramanla konuşuldu. Adam önemli. Adam ara ara kaybolur, boş kafalı vitrinlerde armağan arar, bulamaz. Ya da bulsun, bir “denizci piposu”, ama delikanlıya değil kıza, delikanlıya da.. bir saç tokası mı? (Onun saçları, terasta rastladığımız maskara durumunda kalmıştır, göreceksiniz!) Belki çevreden bakanlar. Genel çekim içinde boy çekimleri. Yalnız, adam’dan baş çekimi, çünkü onun bu armağanları verişi, başlıbaşına bir konuşmadır, onun özgün dilidir, susarak. Genel. Telaş. Anne’nin korkusu. Gençle vedalaşması. Sarılma başarısız. Dudaklarını ısırıyor, dudaklarını ısırıyor. Gencin kolları, yanında sarkık. Anne’nin elleri gevşer, bir öpememiştir bile oğlunu. Genç anlar, o yakalar anne’yi omuzundan, ve öper, anne’yi kurtarır. Adam’la vedalaşma normal. Kızınki de mi? Önce anne ile. Daha önce anne’nin şenlikteki tıp öğrencisiyle veda kucaklaşmasında yaşadığı ağlama krizine siyah beyaz bir geri dönüş, kızın onu izlerken başını çevrişi. Belki resmi dondurmak. Anne’yi küçümsemiş miydi? Çünkü burada tam tersine, kolları delikanlınınki gibi sarkık bile değil, başını anne’nin saçlarına bırakmıştır. Burada uzatma: Pasaport kontrolda kızın beklenişi ile kontrast. Son an: Yolcular kontrol sonrası geçitte kaybolurken zoom. Kızın belli belirsiz bir dönüp bakışı. Adam’a kaydırma. O farkında değil.

54— Uçağın kalkışı ilgilenmeye değmez.”

Sonuncu notun üstünü çizmek gereğini bile duymamış, kim yazmışsa..

Uçağın, kalkışı gibi, Hollanda’ya varışı da “ilgilenmeye değmez” olabilirdi, eğer oradaki pasaport kontrolunun özel durumu olmasaydı..

Ama daha çıkışta uçak kapısında bir kontrol uygulanıyordu –ara ara yapıyorlarmış böyle–. Genç de, kız da önce önem vermediler? Daha doğrusu, çıkışta normal olmayan bir yığılma vardı, nedenini ancak kapıya yaklaşınca anladılar? Kontrol polisi duruyordu kapıda ve belli yabancıların pasaportlarını uzun uzun kontrola alıyor, o yolcuyu bekletiyor, ötekilere geç diyordu. Genç ilk bakışta bir irkildi. Bütün dünyası altüstü oluyordu, bir anda, bir anda! Türkiye’den oldukları hemen seçilebilen yolcular –genç için bu zor değildi– boyunları eğik, kuzu kuzu kontrolda bekliyor, tipinde “yabancı”lık olmayan yolcular hızla geçiriliyorlardı. Sıra ikisine geldi. İkisine, çünkü kız genci beklemişti. Ne yapacağını şaşırmanın da etkisi vardı bu beklemede. Görevli, genci görür görmez sordu:

— Yabancı mısınız?

Kız, kulak kesilmişti. Genç, gerginlikten titriyordu:

— Hayır!

Böyle dedi, evet böyle dedi bu kez ve geçmeye davrandı.

Görevli:

— Durun! Pasaportunuzu verin! dedi, onu kenara çekti. Genç, bir yandan pasportunu çıkarırken, bir yandan da sinirden kısılmış bir sesle soruyordu:

— Niçin ama?

Görevli, pasaportu aldı, aynı anda kıza:

— Siz geçin, beklemeyin, dedi. Çünkü kız da durunca kapı tümüyle tıkanmıştı. Ama kız geçmiyor. Görevli sertleşmeye başladı, haklı da kendince. Gencin vizesini kontrol ederken sesini yükseltti:

— İşte, yabancı, nasıl değil! Siz geçsenize, ne duruyorsunuz?

Delikanlının titremesi bir anda geçiverdi, bulmuştu!

— Hayır, yabancı değilim, Türkiye’liyim! dedi ve görevli neredeyse bağırarak “İyi ya!” deyip pasaportunu uzatırken gülmesini tutamadı, kıza baktı. Görevli, kıza düpedüz bağırıyor şimdi:

— Geçin lütfen, kapıyı tıkadığınızı görmüyor musunuz?

Arkada homurdanmalar başlamıştı çoktan; genç, bir basamak inip başkalarına yolu açtı. Ama kız inatla duruyordu ve.. ve, evet, aceleyle pasaportunu çıkardı:

— Benim pasaportumu da kontrol edeceksiniz!

— Saçmalamayın, geçin! Kız, şu anda kendini Türkiye’nin bir kasaba şenliğinde tanık olup da “vahşet!” diyerek isyan ettiği o olayın daha korkuncu ile karşı karşıya hissetmişti belki, gene televizyon kameraları yoktu ortalıkta, “dış çekimler”i yapan film ekibi de yoktu ki geriye dönüş yerleştirsin tam buraya, gene insanların kılı kıpırdamıyor, havaalanı yarılıp kabarmıyor, uzaktaki gökdelenlerden protesto haykırışları yükselmiyordu ve en dayanılmazı, iki basamak aşağıda durup bekleyen delikanlı, o şenlikteki gençlerin anlaşılmaz gülüşünü bu kez burada kendisine yöneltmişti az önce! Tepinircesine bağırdı kız:

— Benim pasaportumu da kontrol edeceksiniz diyorum anlamadınız mı?

Görevli, –o kabasada olsa hemen gözaltına alırdı kızı ama o zaman kız da aynı şekilde gülerdi belki, şimdi gülemiyor bile, çünkü, evet, görevli “verin!” deyip aldı kızın pasaportunu öfkeyle, ama: Bakar gibi yapıp geri verecek gene, işte bu çok daha “uygarca” bir ilkellik olarak göründü kıza ve alay etmeye başladı:

— Balık ateş pahası, biliyor musunuz?

Görevli, pasaportu kıza uzatırken hırladı bu kez:

— Ne demek, alın şunu, geçin!

Kız, almıyordu:

— Kontrol etmediniz. Kontrol edin. Hem siz. Multa..

Allah kahretsin, ya gene hatırlayamazsa? Hatırladı!

— Multa.. tuli, evet, öyle birini tanıyor musunuz? Görevli, kontrolu elden kaçırmamaya çalışıyor, gene başlayan yığılmayı görüyor, iyice çileden çıkıyordu:

— Saçmalığı bırakın, kimmiş o, alın pasaportunuzu geçin çabuk, insanlar bekliyor!

İnsanlar, ha? Kız, pasaportunu tiksintiyle aldı, ama geçerken son bir durdu, oh, şarkının hiç değilse adı aklında kalmıştı:

— Mei şarkısının melodisi kulağınızda mı?

Ve görevliye hiç zaman bırakmaksızın ekledi:

— İyi düşünün Mijn Heer, asıl siz yabancı olmayasınız?

Arkasına bile bakmadı sonra. İki genç, uçaktan ayrılıp uzaklaşırlarken, yalnız görevli değil, “zaman yitiren” yolcular da küfrediyordu onlara, üstelik durdurulup kontrol edilmesi süren Türkiyeli göçmenler bile..

Bu son sahneye ilişkin, değil tek bir kare, tek satır bir not bile bulunamamış. Zaten film projesinin hiçbir aşaması, hiçbir versiyonu da gerçekleşmeyecekmiş, deniyor. Çünkü, şimdi nerede oldukları bilinemeyen o genç ile o kız “aşık bile değiller”miş..

SON

YAZILAR FİLMATİK
İÇİN YAZILANLARDAN

Yabancılık ezilmişliği içinde kendi kimliğini bulgulamanın ve sonra da gerçek kimliği ile çatışkılar yaşamanın verdiği trajik bir durum sergileyen roman, sürükleyici ve yalın diliyle mutlaka okunması gereken bir yapıt.

Turgay Nar, Cumhuriyet Kitap, sayı 268

Yazılar Filmatik, bir film senaryosu ile iç içedir. Bu senaryo, romanı okuyana biraz geri çekilip olaylara daha geniş bakabilme, bir yabancılaşma olanağı sağlıyor. (...) Yılmaz Onay gizlemeye pek de çalışmadığı bir gülümsemeyle anlatıyor olayları.

Sennur Sezer, Cumhuriyet Kitap, sayı 677

Yılmaz Onay’ın anlatımının hoş bir yanına daha değinmek gerekir. Yılmaz Onay, adlardan hoşlanmıyor. Ne şehir adları, ne semt adları, ne de insan. Tanımlar size neleri anımsatıyorsa orayı anlatıyor. (...) Ve siz anlatılan üniversiteyi, şehri, yöreyi düşlerinize ekleyerek tanıyorsunuz. Adları olmayan kahramanları da birbirine karıştırmıyorsunuz. Bu elbette önemli bir anlatım becerisi.

Sennur Sezer, Varlık, 1 Mayıs 2002

Yılmaz Onay, romanı yazarken bir yanına tiyatronun öte yanına sinemanın gücünü alıp öyle yola çıkmış. (...) bu çaba, romana zenginlik katıyor sonuçta. (...) hızlı, kıvrak, akışkan bir dille karşılaşıyoruz aktarımda.

Sadık Aslankara, Cumhuriyet Kitap, sayı 711

İlk sayfaları okuduktan sonra (...) içinizden geldiğince merak ettiğiniz, olmasını istediğinize çeviriyorsunuz kamerayı. Ve öylesine özgürsünüz ki ilk kez kahramanların isimlerini siz belirliyorsunuz. Ya-ban-cı sizi acı acı güldürüyor. Bu topraklarda doğmuş, büyümüş, yaşıyor olmanıza rağmen, siz de nasıl ya-ban-cı olduğunuzu düşünüyorsunuz, kendinizi anlatıyorsunuz, çünkü kamerayı siz kendinize çeviriyorsunuz. Sizin isminiz ne?

Nur Sağlamer, Çınar Yayınları, arka kapak

Dipnotlar

1- Roman, Galatasaray’ın kupa başarısından çok önce yazılmıştır –Y.O.

2- Romanın yazıldığı yıllarda vize zorunluluğu vardı –Y.O.